04 Oca Obezlik ve Fiziksel Aktivite İlişkisi
Obezlik ve Fiziksel Aktivite İlişkisi
Obezlik, genetik ve çevresel etkileşimli, sağlıklı yaşam adına ciddi ve kronik sorunlara neden olabilen hastalıktır. Vücutta aşırı miktarda yağ dokusunun olması sebebiyle gelişir, oluşum nedeni çok sayıda faktöre bağlı olan ve medikal tedaviye ihtiyaç duyulan metabolik bir sağlık problemidir.
Obezite, Latince “obezus” kelimesinden türetilmiştir. Şişman karşılığı olarak kullanılan “obezus”, iyi beslenmiş manasına gelir. İngilizce ’de ise, “obesity” şişmanlık, “obese” çok şişman, “overweight” fazla ağırlık, tartıda fazla gelen miktar, şişmanlık anlamındadır.
Obezlik vücutta olması gerekenden çok daha fazla yağ depolanması ile kendini gösteren, bedensel veyapsikolojik problemlere sebep olabilen bir enerji metabolizması rahatsızlığıdır. Harcanandan daha fazla enerji alınması obezitenin en önemli sebebi olarak gösterilmektedir.
Risk Faktörleri
Obeziklik için en önemli risk faktörleri arasında özellikle genetik yatkınlık, fiziksel aktivitede azalma, beslenme alışkanlıkları, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, evlilik, doğum sayısı göze çarpmaktadır. Erişkin ve çocuk obezitesi tüm dünyada ama özellikle gelişmekte olan ülkelerde hızla yayılmaktadır. Ülkemizde toplumun yaklaşık olarak %35’undan fazlası obezdir (erkeklerin % 7.9’u, kadınların %23.4’ü). Birçok kronik hastalığın obezite ile yakından ilişkili olduğu gösterilmiş olmakla birlikte obezite Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından en riskli 10 hastalıktan biri olarak kabul edilmiş ve bu konuda yürütülen son araştırmalarda kanserle yakın ilgisi olduğu da belirlenmiştir.
Sağlıklı yaşam adına ciddi bir risk teşkil eden obezitenin etkenlerinin ve tedavi seçeneklerinin iyi bilinmesi, obezite ve komplikasyonlarının önlenmesi ve bu komplikasyonların tedavilerinin düzenlenmesi açısından obezitenin tanı ve tedavisi son derece önemlidir.
Toplumsal Sorunlar
Günümüzde çocukluk döneminin de en yaygın kronik hastalıklarından birisi olan obezite, çocuk ve ergenlerin %25-30’unu etkileyen ciddi bir sağlık problemidir. Obezite, bu yaş piramidinde alarm verici seviyededir ve yıldan yıla giderek artmaya devam etmektedir. Her türlü sosyal, etnik, cinsiyet vb. parametreden ayrı olmakla beraber obeziteye sebep olan en genel etmen enerji alımı ve tüketim dengesinde artan alım, azalan tüketim veya her iki durumun da beraber olması nedeniyle bozulmasıdır.
Dünya Sağlık Örgütünün kayıtlarına göre Avrupa Bölgesi’ndeki tüm yetişkinlerin yarısı ve çocukların ise beşte biri kiloludur. Bu çocukların da üçte biri obezolmakla beraber, sayılar giderek artmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’nde üye ülkeler tarafından okul çağı çocukların şişmanlık durumlarını izlemek amacıyla 2010 yılında Çocukluk Dönemi Şişmanlığın İzlenmesi (Childhood Obesity Surveillance) araştırmasında okul çağı çocuklarının %40’ına yakınının vücut ağırlığının normalin üzerinde olduğu, bu çocukların %15’inin de şişman olduğunu belirtilmiştir
Obezitenin Neden Olduğu Sağlık Sorunları
Çocuk ve ergen bireylerde beden ağırlığının fazla artması ile beraber trigliserit, LDL kolesterol ve sistolikkan basıncı artmakta ayrıca tip II diyabette yükselme görülmektedir. Bu çocuklarda, kendini beğenmeme, kötü alışkanlıklara yönelme, yalnızlık ve bencillik duygusu, yüksek sinir, derin üzüntü duyguları yüksek yoğunlukta olabilmektedir. Şişman çocuklarda yürüme gecikebilir. Gövdedir alt bölümlerinde yağ birikmesi fazladır. Düztabanlık, bacaklarda eğrilik gibi ortopedik sorunlar oldukça yaygındır. Deri kıvrımlarında ve bacak aralarında sürtünme sonucu pişikler meydana gelir. Şişman erkek çocuklarda meme bölgesinde yağ toplanması (jinekomasti) görülür. Karın ve kalçalarda yağ birikmesi sebebi ile deri çatlamaları (strialar) olması muhtemeldir. Deri altı yağ dokusunun artışı ile deri enfeksiyon rahatsızlıkları görülebilir.
Yetişkinlerin önemli bir kısmında obezite başlangıcının çocukluk çağlarına dayandığı bilinen bir gerçektir. Spesifik olarak 4-11 yaşlarında kendini gösteren obezitenin, yetişkin dönemde de devam etmesi ve hipertansiyon, kardiyovasküler rahatsızlıklar, şeker gibi problemlerle ortaya çıkabilir. Bu sebeple çocukluk ve ergenlik çağında obeziteden korunma ve tedavinin önemi gitgide artmaktadır.
Uzm. Dr. Onur Oral