Kazakistan Cumhuriyeti’nin mevcut Cumhurbaşkanı ve 9 Haziran 2019’dan bu yana Kazakistan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı Kasım Jomart (Cömert) Tokayev kimdir?
5 Ocak 2022’den beri Kazakistan Cumhuriyeti Güvenlik Konseyi Başkanı olan Tokayev, 28 Nisan 2021’den itibaren Kazakistan Halk Meclisi ve 23 Kasım 2021’den bu yana da iktidardaki Nur Otan partisinin başkanı.
Tokayev, Kazakistan’ın eski başkenti Almatı şehrinde 17 Mayıs 1953 tarihinde Kazak Türkü bir ailede doğdu. Doğduğu yıllarda Kazakistan, Sovyetler Birliği’ne (SSCB) bağlı bir Sovyet Sosyalist cumhuriyetti.
Tokayev’in babası Kemel Tokayev, tanınmış bir yazar ve İkinci Dünya Savaşı’nda savaşmış bir askerdi. Annesi Turar Şabarbayeva ise Almaatı Yabancı Diller Enstitüsü’nde çalışıyordu.
İlk eğitimini bölgede aldıktan sonra 1970 yılında Moskova Uluslararası İlişkiler Devlet Enstitüsü’ne girdi. Burada Çince öğrendi ve okulunun beşinci yılında, staj ve dil öğrenimi amacıyla Çin’in başkenti Pekin’deki Sovyet Büyükelçiliği’ne gönderildi. İlerleyen yıllarda Siyaset Bilimi alanında doktora yapacak ve uluslararası ilişkiler konusunda çeşitli kitaplar kaleme alacaktı.
Bu enstitüden mezun olduktan sonra Sovyetler Birliği Dışişleri Bakanlığı bünyesinde çalışmaya başlayan Tokayev, 1975 yılında Singapur’daki SSCB Büyükelçiliği’nde görev yapmaya başladı.
1979’da Dışişleri Bakanlığı merkezine geri dönen Tokayev, 1983’te Pekin Dil Enstitüsü’ne gönderildi ve dil eğitimine devam etti. 1985-1991 yılları arasında Pekin’deki SSCB Büyükelçiliği’ne atandı. Burada İkinci Sekreter, İlk Sekreter ve Müsteşar gibi görevler yaptı.
1991’de tekrar Moskova’ya dönerek, burada üst düzey diplomatların gittiği SSCB Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Akademisine girdi. 38 yaşındaki Tokayev’in SSCB içindeki yükselen kariyeri, birliğin dağılmasıyla beraber son bulacaktı.
KAZAKİSTAN’DAKİ YÖNETİM TECRÜBESİ
Tokayev, SSCB’nin dağılmasıyla kurulan Kazakistan’da en üst düzey siyasilerden biri arasındaydı.
Mart 1992’de Dışişleri Bakanı olarak vekaleten atanan Tokayev’in en dikkat çeken duruşu, nükleer silahsızlanmaya karşı olan tavrıydı. 1993’te Dışişleri Bakan yardımcısı olan Tokayev, Ekim 1994’te Bakan olarak atandı.
Mart 1999’da vekaleten Başbakanlığa atanmasıyla başlayan görevi, Ekim 1999’da meclisin de onayıyla asaleten devam etti.
28 Ocak 2002’de Başbakanlıktan istifa eden Tokayev, kısa bir süre Dışişleri Bakanlığı ve 2002-2007 yılları arasında Devlet Bakanlığı görevlerinde bulundu.
2005’te Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’na ilişkin gözden geçirme konferanslarına katıldı
Bir dönem, Bağımsız Devletler Topluluğu ve Şangay İş Birliği Örgütü’nde Dışişleri Bakanları Konseyi Başkanlığı görevini yürüttü.
2007-2011 ve 2013-2019 dönemlerinde Senato Başkanlığı görevi yaptı. 2008’de Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenterler Meclisi Başkan Yardımcısı seçildi. 15 Nisan 2011’de Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi’nin Genel Direktörü olarak seçildi ve bu görevi 2013’e dek sürdürdü. Devam eden süreçte Tokayev, Nazarbayev sonrasında ülkenin başına geçecek isim olarak görülmeye başlandı. Kendisi de gerek iç gerekse dış ilişkiler anlamında bu pozisyonu elde edecek şekilde bağlantılar geliştiriyordu.
NAZARBAYEV’İN TOKAYEV HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ
Nazarbayev’in Tokayev hakkındaki görüşleri şöyle: “Kazakistan’ın bağımsızlığının ilk günlerinden beri benimle çalışıyor. Onu iyi tanıyorum. Dürüst, sorumlu ve zorunlu bir kişidir. Yurtiçinde ve yurtdışında ezici bir çoğunlukla izlenen politikaları destekler. Tüm programlar onun katılımıyla geliştirildi ve benimsendi. Tokayev’in Kazakistan’ın yönetimini emanet edebileceğimiz kişi olduğuna inanıyorum.”
Tokayev, bütün hayatı boyunca Nazarbayev’e tam bağlılık gösterdi. Nazarbayev’in en özel anlarına tanıklık etti.
Tokayev ile Nazarbayev, aynı Kazak cüzünden. Büyük Cüz’e mensuplar ancak farklı boylardan. Tokayev, Jalayır kabilesinin Kuşik klanından ve Nazarbayev Şapraştı boyundan.
Büyük Cüz (Kazakça: Ulu Cüz) Güney ve Güneydoğu Kazakistan, Kuzeybatı Çin (Sincan) ve Özbekistan’ın bazı bölümlerinde yerleşiyor.
KAZAKİSTAN CUMHURBAŞKANLIĞI
19 Mart 2019’da Cumhurbaşkanı Nazarbayev istifa ederken, Anayasa’da yer alan madde gereği, Senato Başkanı olarak Tokayev geçici cumhurbaşkanı oldu. İlk iş olarak ülkenin başkenti Astana’nın ismini Nursultan olarak değiştirdi. Nazarbayev istifa etse de, yetkileri 2022 yılına kadar devam etti.
İktidarında Tokayev, özellikle Çin ve Rusya ile çok iyi ilişkiler geliştirecekti. Ülkede Kazaçkanın önemi artsa da Tokayev, bu hamlenin bir Rus karşıtlığına dönmemesi için gayret gösterdi.
İktidara gelmesiyle Tokayev, Nazarbayev sonrasındaki tek adam gibi hareket etmeye başlamakla suçlandı. En güçlü aday olarak girdiği 2019 erken seçimlerini yüzde 71 oyla kazandığı ilan edilen Tokayev, bazı reformlar vaat ediyor olsa da bunlar ciddi anlamda hayata geçmedi.
Nisan 2021’de Nazarbayev, Kazakistan Halk Meclisi başkanlığından istifa ederken, yerine Tokayev geldi.
Bu gelişme Tokayev’in gücünü artırmasına yol açtı.
2022 yılındaki protestoların ardından, mevcut hükümet, Nazarbayev ve ona yakın isimler görevden alınırken, Tokayev ülkeye Rus güçlerini davet etti.
Tokayev, protestocuları “terörist” olarak nitelemek ve “eylemcileri ateş açarak öldürülmesi” gibi emirler verdi.
ÇİN UZMANI
Tokayev, Kazakça, Rusça, İngilizce, Çince ve Fransızca bilmektedir. Kazakistan Cumhuriyeti ve Rusya, Sırbısitan, Türkmenistan gibi ülkelerden birçok devlet ödülü almıştır. Ayrıca Ukrayna’dan 25 Şubat 2008’de çok üst düzey kişilere verilen 3. derece Bilge Prens Yaroslav Nişanı almıştır.
13 yıl boyunca Kazakistan Masa Tenisi Federasyonu Başkanıydı. Eşi Nadejda’dan boşanmış olan Tokayev’in 37 yaşında Timur adında petrol işiyle uğraşan bir oğlu var.
Yunus Erdoğdu – UkraynaHaber.com
Her gün Ukrayna ve dünya gündemine dair haber ve analizler ücretsiz olarak cep telefonunuza gelsin ister misiniz?
Siz de ‘Zamanım yok, hazır önüme gelsin’ diyenlerdenseniz, günün öne çıkan gelişmeleri ve gündeme dair analizlerini WhatsApp uygulaması aracılığıyla telefonunuza toplu halde gönderiyoruz. Bunun için yapmanız gereken çok basit iki işlem var.
WhatsApp Bültene nasıl üye olabilirsiniz?
- Numaramızı hiç kaydetmeden buraya tıklayıp direk “bülten” yazabilirsiniz.
2. UkraynaHaber.com’a ait +380636656525 numarasını telefon rehberinize kaydedin.
Mobil cihazınızdan WhatsApp uygulamasını açın ve bu numaraya “Bülten” yazarak bir mesaj atın.
Hepsi bu kadar…
Telefon numaranız kesinlikle başka kişilerle paylaşılmayacaktır ve sadece WhatsApp bülteni için kullanılacaktır.
Bülten üyeliğinizi nasıl sonlandırabilirsiniz?
WhatsApp’ınıza mesaj gelen numaramıza sadece “İPTAL” yazılı bir mesaj atarak üyeliğinizi istediğiniz zaman sonlandırabilirsiniz.
Gelen bültenimizi telefonunuzdaki diğer numaralara göndererek haber ve analizleri YouTube.com/UkraynaHaber‘teki videoların daha çok kişiye ulaşmasına katkıda bulunabilirsiniz.