Topkapi Sarayi’nin Birinci Avlusu’nda bulunan “Darphane-i Amire (Devlet Darphanesi) binasinin “Istanbul Müzesi” olarak düzenlenmek üzere Tarih Vakfi’na 49 yilligina kiralanmasi tartismalara neden oldu.
Tartismalar sürüp gidiyor. Çok kisi bu tartismalari izliyor. Ama çok az kisi “Acep bu Darphane-i Amire binasi nerededir? Ne tip bir binadir? Ne durumdadir?” diye soruyor. Ben merak ettim. Gittim. Gördüm. Bu hafta sonu gördüklerimi Sayin okuyucularima aktaracagim. Ve de Istanbul’da yasayan, istanbul’a yolu düsen tüm okuyucularima rica edecegim… Lütfen çocugunuzu aliniz. Sali hariç, herhangi bir gün saat 10.00 ile 22.00 arasinda “Darphane” binasini sizler de geziniz.
Darphane’nin sarayin içinde isi ne?
Darphane (para basan, pul basan yer) Osmanli mali düzeni içinde önemli bir müessese oldugundan, saraya yakin yerlerde kurulmus. Eski saray Beyazit’ta iken darphane de Beyazit’ta imis. Topkapi Sarayi kuruldugunda, darphane önce Çinili Kösk’e alinmis. Sonra sarayin Birinci Avlusu’nda darphane için bina yapilmis.
Ayasofya Camii’nin arkasindan yürüyünüz. II. Ahmet Çesmesi’nin önünden geçiniz. Topkapi Sarayi’nin “Bab-i Hu-mayun’undan (görkemli kapisindan) içeri giriniz. Solunuzda konser salonu olarak kullanilan Aya Irini Kilisesi’ni göreceksiniz: Onun önünde yola devam ediniz. Karsiniza çikacak duvarlarin ardinda kocccamannnn bir dünya bulacaksiniz. Bunlar 1727 yilinda yapilan Darphane binalaridir.
Binasi demiyorum. Binalan diyorum… Darphane binalari bir bütünlük içinde ufak bir mahalle gibi… Giriste gençlerden, ögrencilerden 100 bin, yetiskinlerden 200 bin lira giris ücreti aliyorlar.
Eskinin yok olmasi önlenmis
Darphane Osmanli döneminde oldugu gibi Cumhuriyet döneminde de para basimini sürdürmüs. 1967 yilinda Balmumcu’da yeni yapilan binalara tasinmis. Degerli evrak basimini sürdüren Damga Matbaasi da yakinda Yeni Bosna’ya tasiniyor.
1967 yilinda Balmumcu’daki yeni binaya tasinilirken, eski bina, içindeki makinelerle, evrak ile, sandalye, masa ile oldugu gibi birakilmis. Hurdacilara satilan makineler disindakiler yerinde kalmis. 1995 yilinda Tarih Vakfi binayi devraldiginda, içeride ne var ne yok ise disari çikarilip atilmamis. Tersine “fareler ve toz toprak disinda ne var ise” oldugu yerde degerlendirilmis. Korumaya alinmis.
Darphane 2001 yilinda Istanbul Müzesi’ne dönüsmek üzere restore edilecek. Fakat restorasyon çalismalari baslamadan önceki dönemi degerlendirmek ve de Habitat öncesi günlerde ziyarete açmak amaciyla geçici bir düzenleme yapilmis.
Bu geçici düzenlemede, eskiyi izleme
imkanini yakalamak gezenleri etkiliyor. Darphane binalari içinde ahsap özel gezi yollarinda dolanirken, Osmanli Darphanesi’nin makinelerini, çalisma sartlarini izliyorsunuz. Binanin özgün ve orijinal yapisini görüyorsunuz.
Eski ile yeniyi evlendirme sanati
Su anda Darphane’de “Dünya Kenti Istanbul” ve “Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerlesme” sergileri var. Eski binanin içinde çagdas imkanlarla güzel düzenlemeler yapilmis. Iki sergi için hazirlanan iki büyükboy sergi brosürünün adi brosür. Iki büyük kitap… “Dünya Kenti istanbul” 210 sayfa. 4 milyon liraya satiliyor. Içinde tarih öncesi çaglardan günümüze Istanbul’un hikayesi var. Darphane binalari konusunda arastirmalarda ilgi çekici.
“Tarihden Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerlesme” isimli 494 sayfalik kitap 6 milyon liraya satiliyor.
Darphane binasinin içindeki bölümlerden biri kitap satis evi, digeri hatira esyasi satis yeri olarak ayrilmis. Tarih Vakfi’nin yayinlari ve tarih ve sanat ile ilgili yayinlar satiliyor. Sergi girisinde hafif yiyecekler, çay kahve satilan, oturulacak bir yer yapilmis. Sergi boyunca degisik etkinlikler düzenleniyor. Örnegin bugün saat 19.00’da Rembetiko konseri var. Gelecek Cumartesi saat 15.00’de Klasik Türk Müzigi konseri programa alinmis.
Tarih Vakfi
Tarih Vakfi 1990 yilinda “bir aydin girisimi” olarak ortaya çikan, “dünü bugüne baglayan ve yarina tasiyacak kültürel mirasa” sahip çikma arayisinda olanlarin olusturdugu ve çalistiklari bir gönüllü kurulus. Ilhan Tekeli baskanligini yapiyor. Hasan Karacal Genel Müdür olarak çalismalari yürütüyor. Yönetim kurulunun diger üyeleri Tülin Aren, Yigit Gülöksüz, Stefa-nos Yeresimos, Haldun özen, Sevket Pamuk, Orhan Silier (Genel Sekreter) Özkan Tamer, Zafer Toprak ve Mete Tuncay.
Tarih Vakfi 1992 yilindan bu yana üç aylik Istanbul Dergisi’ni 1994 yilindan bu yana aylik Toplumsal Tarih Dergisi’ni ya-yinliyor. Istanbul Ansiklopedisi 8 cilt halinde Tarih Vakfi tarafindan hazirlandi ve yayinlandi. 1993 yilindan bu yana Yurt Yayinlari Vakfin yönetiminde. Yurt Yayinlari’nin 40’a yakin kitabi var. Vakfin hemen tümü bagislardan olusan 40 bin ciltlik kütüphanesi ve bilgi-belge merkezi arastirmacilara hizmet veriyor.
Türkiye’de çok kisi “iyi seyler yapilmiyor” diye üzülür. Çok kisi “iyi seylerin yapildigindan habersizdir”. Çok kisi de su veya bu nedenle, belki de ne oldugunu görmeden, anlamadan, bilmeden “iyi seyler yapanlari” elestirir… Simdi ben Sayin okuyucularima hiç bir kisisel degerleme yapmadan bir mesaj veriyorum: Darphane binasini geziniz. Binadaki kitap satis yerinde Tarih Vakfi’nin yayinlarini inceleyiniz. Tarih Vakfi hakkinda bilgi veren brosürlerden birer tane alip, içine bakiniz. Sonra Tarih Vakfi ve de bu vakif-ta çalisanlar hakkinda kendi kendinize bir degerlendirme yapiniz.
Topkapi Sarayi’nin Birinci Avlusu’nda bulunan “Darphane-i Amire (Devlet Darphanesi) binasinin “Istanbul Müzesi” olarak düzenlenmek üzere Tarih Vakfi’na 49 yilligina kiralanmasi tartismalara neden oldu.