1 ERKEN METU JFA /2 YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ DOI: METU /METU.JFA /2 61 (27:2) ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ Alındı: ; Son Metin; Anahtar Sözcükler: banyo kültürü; banyo teknolojisi; Çorum evleri; hamamlar; gusülhane. 1. Çorum a ilişkin tüm araştırmalarımda olduğu gibi bu çalışmamın da her aşamasına büyük bir heyecanla katkı veren babam eğitimci ve metal sanatçısı Hasan Tuluk a minnettarlığım sonsuz. Osmanlı döneminde, özellikle 14. yüzyılın ikinci yarısı ile 15. yüzyılda hayır eserlerine vakfedilmek üzere çok sayıda çarşı hamamı inşa edildiği bilinir. Bunun yanında büyük şehirlerde konak ve yalılarda, taşrada ise âyan konaklarında asıl binadan ayrı olarak küçük çapta özel hamamlar da inşa edilmiştir. Daha küçük evlerde ise yıkanma eylemi gusülhane denen, odalarda özel olarak tasarlanmış kapaklı gömme dolap içlerinde gerçekleştirilmiştir. Basit, ancak oldukça işlevsel bir mimari düzenleme gösteren bu gusülhanelerin 20. yüzyılın ilk çeyreğinde inşa edilmiş bazı Çorum konak ve evlerindeki örnekleri ise sıra dışı bir su ısıtma sisteminin varlığını ortaya koymaktadır. Literatürde, Anadolu nun farklı bölgelerindeki geleneksel konutları konu edinen hiçbir çalışmada, banyo yapmak için kullanılacak suyun gusülhanelerde ısıtıldığı bir düzeneğe rastlanmamıştır. Pek çok örnekte suyun başka bir yerde ısıtılarak buraya taşındığı anlaşılmaktadır. Erken 20. yüzyılın Çorum evi örneklerinde görülen suyu ısıtma ve kullanım sistemi ise, çarşı hamamlarında külhana benzer bir düzeneğin küçük ölçekte tekrarlandığı bir sisteme dayanmaktadır. Bu örneklerde su ısıtma sistemi, duvar içerisine yerleştirilmiş küçük bakır bir kazanın alttan ısıtılmasına olanak sağlayan bir düzenekten ibarettir. Bakır kazanın altında yer alan ve içerisinde ateş yakılarak kazandaki suyu ısıtan haznenin girişi bazı örneklerde gusülhane içinde, bazılarında ise bitişiğindeki odanın ocaklığında yer alabilmektedir. GİRİŞ Yıkanmanın hemen bütün din ve kültürlerde maddi-bedeni bir temizlik olmasının yanı sıra manevi-sembolik arınma anlamı da taşıdığı, bu nedenle oldukça eskiye dayanan yaygın bir gelenek olduğu bilinir (Yaşaroğlu, 1997, 433)(1). Asurluların Fırat ı, Mısırlıların Nil i, Hintlilerin Ganj ı kutsal sayan inançları ve yılda bir kez bu sularda yıkanarak günahlarından arınma istekleri sembolik arınma isteğinin tezahürü olarak değerlendirilebilir
2 62 METU JFA 2010/2 Resim 1. Safranbolu Evi nde gusülhane (Günay, 1998, Resim 136, Çizim 11 den işlenerek). (Ödekan, 1997, 750). Yıkanmanın sağlıklı yaşamın gereği olduğu düşüncesi yanında, farklı din ve kültürlerde su ile yıkanma ritüelinin taşıdığı bu değer ve gördüğü teşvik, hamam mimarisinin oluşumunda önemli paya sahip olmuştur. Antik dünyada yıkanma eylemi işlevselliğinin çok ötesinde bir anlam taşır. Özellikle Romalılar için yıkanma aynı zamanda kişisel bir yenilenme ve kökleri derinlere uzanan sosyal ve kültürel bir alışkanlıktır. Ortalama bir Romalı için öğleden sonra halk hamamına gitmenin günlük rutinin bir parçası olduğu, büyük hamam kompleksleri içerisinde konferans salonları, kütüphaneler ve gezinti yerlerinin bulunduğu düşünüldüğünde hamamların Romalılar elinde kurum sal bir yapıya büründüğünden söz edilebilir (Yegül, 2006, 15). İyi gelir getirmeleri nedeniyle Osmanlı döneminde, özellikle 14. yüzyılın ikinci yarısı ile 15. yüzyılda Anadolu ve Balkanlar da hayır eserlerine vakfedilmek üzere pek çok sayıda çarşı hamamı inşa edildiği bilinir (Büyükdigan, 2003, 617). Roma hamam geleneğinin İslam anlayışına göre uyarlandığı bir kullanım biçimi sergileyen bu hamamlar (Sibley, 2008, 10), Osmanlı kentlerinin önemli sosyal içerikli yapı türleridirler. Özellikle büyük şehirlerde konak ve yalılarda, taşrada ise âyan konaklarında asıl binadan ayrı olarak küçük çapta özel hamamlar da inşa edilmiştir (Eyice, 1997, 414). Daha mütevazı geleneksel konutlarda ise yıkanma eylemi gusülhane denen, odalarda özel olarak tasarlanmış kapaklı gömme dolap içlerinde gerçekleştirilmiştir (Resim 1). Basit, ancak oldukça işlevsel bir mimari düzenleme gösteren gusülhanelerin 20. yüzyılın ilk çeyreğinde inşa edilmiş bazı Çorum konak ve evlerindeki örnekleri ise ilginç bir su ısıtma sisteminin varlığını ortaya koymaktadır. Gusülhanelerin bu evlerdeki örnekleri, çarşı hamamlarındaki suyu ısıtma ve kullanma sistemine benzer bir düzeneğin küçük ölçekte tekrarlandığını göstermektedir. OSMANLI KENTİNDE BANYO KÜLTÜRÜ: HAMAMLAR VE GUSÜLHANELER Osmanlı kent kurgusu içerisinde çarşı ya da halk hamamları temizlenme işlevini karşılayan herkese açık kamusal banyo mekanlarıdır. Gerek bunlar, gerekse de özel konutlardaki gusülhaneler, İslami yaşam felsefesinin kent ve konut ölçeğindeki mimari düzenleme örneklerini sergilerler.
3 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 63 Gusülhaneler öte yandan, kolektif yıkanma etkinliğinin aksine kişisel ve anlık temizlik gereksinimine hizmet eden özel mekanlar olmuşlardır. Anadolu da, gayrimüslim ailelerin yaptırdığını tapu kayıtlarından bildiğimiz bazı evlerde de gusülhane bulunması (Asatekin, 2001, 191; Asatekin, 1995, 396), bu mekânın temelde bu pratik gereksinimlerle inşa edilip kullanıldığını açıkça ortaya koymaktadır. Osmanlı kültürü içerisinde gündelik yaşamın bir parçası olan yıkanma eylemi, günlük aralıklarla hamamlarda gerçekleştirilmiştir. Hamamlar, yıkanma gibi temel bir gereksinimi karşılamak için inşa edilmiş olmalarının yanında, Osmanlı kültüründe daha çok törensel bir geleneğin izlerini taşırlar. Gelin hamamı, loğusa hamamı, nişan hamamı, asker hamamı, sünnet hamamı bu geleneği ifade eden kavramlar olarak Osmanlı hamam kültürü terminolojisindeki yerlerini almışlardır (Yılmazkaya, 2002, 25-31). Erkeklere göre daha sınırlı bir sosyal yaşam sürdüren Osmanlı kadınları için hamam, akrabaları, yakınları ya da komşularıyla gittikleri bir sosyalleşme mekânı olmuştur. Bunun yanında, kadınlara göre daha sınırlı olmak kaydıyla, erkeklerin de toplu hamam sefaları olduğu, özellikle yangın söndürmekle görevli tulumbacıların yangından sonra hamam kapattıkları da bilinmektedir (Eyice, 1997, 431). Tek hamamlar yanında yaygın olarak çifte hamam biçiminde planlanan Osmanlı hamamlarının en belirgin özelliklerinden birisi, zorunlu durumlar dışında kapılarının hiçbir zaman aynı cadde ve sokağa açılmaması ve kadınlara ait girişin tali yoldan verilmiş olmasıdır. En genel biçimiyle camekân (soyunmalık), ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümlerinden oluşan (Büyükdigan, 2003, 617) Osmanlı hamamlarını Eyice (1997, 416-7), sıcaklık ların plan kurgusu bakımından altı farklı gruba ayırmıştır. Sıcaklığı oluşturan halvet düzeni ve örtü sistemindeki farklılaşma Osmanlı hamamlarında gözlenen bu çeşitliliğin temel nedenidir. Osmanlı hamamları, mimarisi ve plan düzenlemesi bakımından farklılaşmasına karşın, ısıtma sistemi açısından Roma hamamlarına benzer (Eyice, 1997, 416). Suyu ve yapıyı ısıtma, sıcaklığa bitişik külhan bölümünde yakılan ateşle sağlanır. Bu bölümde, sıcaklığın bir duvarı boyunca uzanan su deposunun zeminine gömülü bakır kazanlarda su ısıtılır, sıcak hava ve duman döşeme altında cehennem denilen özel galerilerde dolaştırılır, duvar içlerinde tüteklik denilen bacalardan geçirilip dışarı atılır (Ödekan, 1997, 752; Arseven, 1971, 524). Saray, konak ve yalı hamamları ise tek bir kitle içine toplanmış, her biri birkaç metrekarelik hacimlerden oluşmaktadır yüzyıl örneklerinin genellikle tuğladan inşa edildiği bu hamamların (Eyice, 1997, 421) tek hacimden oluşanları yanında, çarşı hamamlarında olduğu gibi camekân, ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümlerinden meydana gelenleri de vardır. Bazı örneklerde filgözü pencereler dışında lamba koymak için düşünülmüş nişlerin de kullanıldığı görülmektedir. Anadolu daki daha alçakgönüllü geleneksel evlerde banyo mekânları ise, hemen her odada dolap içlerine gizlenmiş gusülhanelerden oluşur. Akan sudan ziyade daha çok ibrik, kazan gibi geleneksel malzemelerle su buraya taşınır (Faroqhi, 1992, 1155). Hamam tası, güğüm gibi kap-kacaklar bu bölümlerde kullanılan yıkanma aksesuarlarıdır. Atık su çoğunlukla bu bölümde yer alan bir tahliye deliğiyle dışarı atılır. Anadolu da, gusülhanelerin kullanılmadıkları durumlarda üzerleri bir kapakla örtülerek yüklüğe dönüştürüldüğü örnekler vardır. Bazı büyük âyan
4 64 METU JFA 2010/2 konaklarında konak hamamıyla birlikte odalarda gusülhanelerin de yer aldığı örnekler dikkat çekicidir. Gusülhanelerin, Bitlis ve Avanos evlerinde olduğu gibi odaların bir kenarında hafif yerden yükseltilmiş, etrafı genellikle perdeyle kapalı ve çol olarak isimlendirilmiş daha basit örnekleri vardır. Divriği evlerinde, yüklüklerde gusülhane olarak ayrılan bölümün altının saltaşı ile döşenmiş olduğu, bazı örneklerde uygun bir yerine sıcak su küpü yerleştirildiği görülmektedir. Bu evlerde hamam için gerekli suyun çevrede açılmış kuyudan bir dolap aracılığıyla sağlandığı da bilinmektedir (Sakaoğlu, 1978, 44). Erzurum evlerinde ise ya yüklüklerin bir bölümü olarak, ya odanın zemininde ayrılmış, kullanılmadığı zaman üzeri kapakla kapatılan bir bölüm olarak (çol) ya da makatların ucunda konumlandırıldıkları görülmektedir (Karpuz, 1984, 31). Anadolu daki geleneksel konut örneklerinde, banyo için kullanılacak suyun gusülhanelerde ısıtıldığı bir düzeneğe rastlanmamıştır. Su olasılıkla başka bir yerde ısıtılır, soğuk suyla burada karıştırılarak kullanıma uygun hale getirilirdi. Erken 20. yüzyıl Çorum konak ve evlerindeki bazı gusülhaneler ise özellikle suyu ısıtma ve kullanmaya yönelik ilginç çözümleriyle dikkati çekerler. Literatürde, Anadolu nun farklı bölgelerindeki geleneksel konutları konu edinen hiçbir çalışmada, gömme dolap düzenindeki gusülhanelerde bir ısıtma sistemine rastlanmamakla birlikte, geniş bir coğrafyaya dağılan pek çok gusülhane örneğinin olduğu da bilinmektedir. Öte yanda yayımlanmış pek çok örnekte, suyun başka bir yerde ısıtılarak buraya taşındığı görülmektedir. Erken 20. yüzyıl Çorum evi örneklerinde görülen suyu ısıtma ve kullanım sistemi ise, çarşı hamamlarındaki külhana benzer bir düzeneğin küçük ölçekte tekrarlandığı bir sisteme dayanmaktadır. GUSÜLHANELER: KONUT İÇİ MEKÂNSAL DAĞILIM Günümüze ulaşabilmiş geleneksel Çorum evleri, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyılın ilk çeyreğinin izlerini taşırlar. Taş, ahşap, toprak, zemin tuğlası ve alaturka çatı kiremidinden meydana gelen, zemin kat subasman seviyesine kadar çoğunlukla moloz taş örgülü, katlarda ise hımış tekniğinin uygulandığı bu evler, plan şeması olarak Anadolu konut geleneğindeki iç sofalı plan şemasını tekrarlar. Genellikle iki katlı olan bu evlerin haremlikselamlık anlayışıyla biçimlendirildiği örneklere de rastlanmaktadır (Tuluk, 2006, 224). Çoğunlukla sokak kenarlarına dizilen Çorum evlerinde yaşam evin avlusundan kopuk değildir. Ev halkının günlük yaşamı bahçeyle ilişkilendirilmiş bu mekânlarda geçer. Evlerin yönünü kıvrımlı sokağın biçimi belirler. Genellikle evlerin iki cephesi vardır. Bu iki cepheden birisi mutlaka bahçeye, ötekisi ise sokağa bakar. Diğer cepheler ise çoğunlukla sağırdır (Tuluk, 2006, 225). Erken 20. yüzyıl Çorum evlerinde yüklükleri, gusülhaneleri, sedirleri ve ocaklıklarıyla odalar Anadolu konut geleneğinin genel mekân örgütlenmesini sergilerler. Her oda kendi başına birer yaşama birimidir. Diğer odalara göre gerek konum olarak gerekse de mekân zenginliği bakımından daha özenli başodaların yer aldığı örneklere de sıkça rastlanır. Odaların en karakteristik ve neredeyse hiç değişmeyen öğeleri, bir ya da iki duvar yüzeyine yerleştirilmiş kapaklı gömme dolaplar ile yalnız bir duvarda gömme dolaplar arasına sıkıştırılmış ocaklıklardır. Kapaklı gömme dolaplardan birisi ise çoğunlukla gusülhane olarak düzenlenmiştir.
5 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/ Modernleşmeyle gelen yeni banyo düzeni için şu yayına bakılabilir: Cengizkan (2002). Resim 2. Abbasoğulları (Aykaç) Konağı üst kat planı (Rölöve: Ö.İ. Tuluk). Resim 3. Bilaller Konağı zemin ve üst kat planları (Rölöve: Ö.İ. Tuluk). Günümüze ulaşabilmiş Çorum evlerinin önemli bir kısmı değişen mülkiyet profili, fiziksel yıpranma, çağdaş yaşam biçim ve gereksinimleri gibi nedenlerle yoğun bozulma ve tahribata uğramıştır. Dışarıdan merdiven ekleyerek katların bağımsız kullanımının sağlanmasına yönelik müdahale en yaygın olanıdır. Odalarda gömme dolapların ve ocaklıkların kaldırılarak yeni kullanım biçimine uydurulması, odanın bir kenarına banyo ya da tuvalet eklenmesi yine yaygın görülen müdahalelerdendir (2). Bunun yanında sıkça rastlanmasa da sofanın bir bölümünün kapatılarak odaya dönüştürüldüğü örneklerle de karşılaşılmaktadır. Bu yazıda söz konusu edilen araştırma 12 Çorum ev ve konağını kapsamaktadır. Bunlar Abacı Evi, Ağıcı Evi, Abbasoğulları (Aykaç) Konağı, Bilaller Konağı, Geyikli Ev, Hanoğulları Konağı, Karabek Evi, Kavukçular Konağı, Şeyh Hacı Faik Efendi Evi, Üçüz Ev, Velipaşa Konağı ve Yalçınlar Konağı dır. Bu evler arasında özgün durumunu nispeten daha iyi koruyan üst kat oda düzenleri dikkate alındığında, Çorum evlerinde gömme dolap/ocaklık düzeninin, Karabek Evi ile Abbasoğulları, Bilaller ve Velipaşa Konağı dışındaki tüm örneklerde odaların değişmez birimleri oldukları dikkat çekicidir. Bu ev ve konakların bazı odalarında ise, sonradan yapılmış müdahalelerle bozulmuş oda düzenleri bir kenara bırakılırsa, gömme dolap/ocaklık düzeninin ve dolayısıyla gusülhanelerin görülmemesi çeşitli nedenlere bağlanabilir. Abbasoğulları Konağı nda sonradan kapatılarak bağımsız odaya dönüştürüldüğünü bildiğimiz güney kanadındaki küçük oda [1] bir kenara bırakılırsa, güney-doğudaki odanın [2] yazlık oda olarak kullanılmış olduğu neredeyse kesindir. Sofanın doğu ucunda yer alan oda [3] ise, çift kanatlı kapı ve sofaya açılan her iki yandaki pencere düzeniyle bağımsız bir odadan çok sofanın işlevsel sürekliliğini devam ettiren bir düzenleme olarak yorumlanabilir (Resim 2). Bilaller Konağı kapsamlı bir müdahalenin izlerini taşır. Konağa, inşasından bir süre sonra doğu bitişiğine, vârislerinin hizmetçiler için olduğunu belirttikleri bir ek yapılmıştır. Merkezinde döner bir merdivenin yer aldığı ve bunun her iki kanadına birer odanın yerleştirildiği kuzeygüney yönünde uzanan dikdörtgen kitlenin, sonradan konağın doğu kanadındaki odalarla ilişkilendirildiği anlaşılmaktadır. Bu ilişki, bu odaların konağın orta sofasına açılan kapılarının kapatılarak sonradan eklenen birime açılmalarıyla sağlanmıştır. Dolayısıyla, üst katın kuzeydoğusunda bulunan odanın [1] gömme dolaplarından birisi iptal edilerek yerine kapı açılmıştır. Zemin katın güney-doğusunda yer alan odanın [2] doğu duvar yüzeyinde yer alan gömme dolap düzeni kaldırılarak hem ara
6 66 METU JFA 2010/2 hole, hem de bitişiğindeki odaya kapılar açılmıştır. Bunun gibi üst katın güney-doğusunda yer alan odanın da [3], simetrisinde yer alan odadakine benzer olduğu duvar izlerinden anlaşılan, çift kanatlı kapı boşluğu kapatılarak bitişiğinde yer alan ara hole bakan yüzeyine açılmıştır. Konağın güney-batı kanadındaki odada [4] yer alan çift kanatlı görkemli banyo kapısının, bu odadan sökülerek buraya takıldığı anlaşılmaktadır (Resim 3). Bu konağın üst kat güney kanadında yer alan karşılıklı iki oda [3 ve 4], biçimlenmeleri nedeniyle diğer örneklerden ayrılırlar. Bu odalarda gömme dolap/ocaklık düzeninin görülmemesi, yazlık oda olarak kullanılmış olabileceklerini düşündürmektedir. Ancak asıl farklılık, özellikle güneybatı köşesinde yer alan odaya [4] açılan ve geç dönemde banyo olarak kullanıldığına ilişkin izlerin yer aldığı bölümdür. Özgün durumunda gömme dolaplı ve ocaklıklı olduğu, ancak sonradan iptal edilerek geniş bir banyoya dönüştürülmüş olabileceği de akla gelmektedir. Burada yer alan çift kanatlı kapının güney-doğudaki odadan [3] sökülerek buraya takılmış olması ise bu ihtimali güçlendirmektedir (Resim 3). Benzer biçimde Velipaşa Konağı nın zemin ve üst katında, kuzey-batı köşesinde yer alan odalar [1 ve 2] ile Karabek Evi nin yine zemin ve üst katında, güney-batı köşesinde yer alan odalarda [1 ve 2] da gömme dolap/ocaklık düzeninin olmaması yazlık oda olarak kullanıldıklarını düşündürmektedir (Resim 4, 5). Haremlik-selamlık planlama anlayışının Resim 4. Velipaşa Konağı zemin ve üst kat planları (Rölöve: Ö.İ. Tuluk). Resim 5. Karabek Evi zemin ve üst kat planları (Rölöve: Ö.İ. Tuluk).
7 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 67 Tablo 1. Gusülhanelerin mekânsal dağılımları.
8 68 METU JFA 2010/2 Tablo 2. Gusülhanelerin mekânsal dağılımları.
9 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 69 görüldüğü Velipaşa Konağı nda zemin kat kuzey-batı köşede yer alan odanın [1] selamlık bölümünün yazlık odası olduğunu belirtmekte yarar vardır. Duvarda yer alan ve yandaki odanın hamamlığına açılan kapak ile Karabek Evi zemin kat güney-batı köşesindeki odada [1] dikkati çeken dolap ise bulunduklara yerlere sonradan eklenmişlerdir. Öte yandan inceleme kapsamına alınmış söz konusu Çorum evleri dikkate alındığında, gusülhanelerin gömme dolap düzenli odaların tümünde bulunmadığı da söylenebilir. Yapılan müdahalelerle özgün düzenini yitirmiş örnekler ile çeşitli nedenlerle gömme dolap düzenlerinde yeterli inceleme yapılamamış olanlar bir kenara bırakılırsa, sözü edilen bazı odalarda gusülhane bulunmaması bazı gerekçelerle açıklanabilir. Buna göre, içerisinde gömme dolap düzeni olup da gusülhane bulunmayan örnekler incelendiğinde, bunların çoğunluğunun haremlik-selamlık planlama anlayışının gözlendiği konutların selamlık bölümlerindeki odalar oldukları görülmektedir. Kalan kısmını ise, içerisinde geniş ocakların yer aldığı, zeminleri pişmiş tuğla döşeli, mutfak olarak kullanılan odalar oluşturmaktadır (Tablo 1, 2). Nitekim Abbasoğulları Konağı nın zemin kat güney-batısında yer alan oda [1] selamlık, kuzey batısındaki [2] ise mutfak olarak kullanılmıştır (Resim 2). Bilaller Konağı nda ise yine zemin katın güneyinde yer alan her iki oda [1 ve 2] da selamlık bölümüne hizmet etmektedir. Güneybatısındaki odanın [2] gömme dolap izleri gusülhane yerleştirilemeyecek bir derinliğe sahiptir. Aynı katın kuzey-batısında yer alan oda [3] ise mutfaktır (Resim 3). Karabek Evi nin zemin kat kuzey-doğu köşesinde yer alan oda [1] da yine mutfak olarak kullanılmıştır (Resim 5). Haremlik-selamlık planlama anlayışının belirgin biçimde uygulandığı Kavukçular Konağı nda, selamlık bölümünün hiçbir odasında gusülhaneye rastlanmamıştır. Burada da selamlık bölümünün batı kanadında yer alan oda mutfaktır [1] (Resim 6). Yalçınlar Konağı nda da gömme dolaplı odalarda gusülhanelerin görülmediği mekan selamlık bölümüdür (Resim 7). Velipaşa Konağı, güney-batı köşesinde yer alan ve içerisinde gusülhanenin bulunmadığı gömme dolaplı-ocaklıklı oda [1] da yine selamlık bölümüne hizmet eden odalardan birisidir (Resim 4). Resim 6. Kavukçular Konağı zemin ve üst kat planları (Rölöve: Ö.İ. Tuluk).
10 70 METU JFA 2010/2 Resim 7. Yalçınlar Konağı zemin ve üst kat planları (Rölöve: Ö.İ. Tuluk). Resim 8. Üçüz Ev zemin ve üst kat planları (Rölöve: Ö.İ. Tuluk). Ancak, selamlık odaları ve mutfaklar dışında, gusülhanelerin görülmediği ve kullanılmama nedeninin ise sağlam bir gerekçeye dayandırılamadığı örnekler de vardır. Abbasoğulları Konağı, üst kat güney-batı köşesinde yer alan oda [3] bunlardan birisidir. Zemin kat selamlık odalarından birisinin [1] üzerine gelen bu odada gusülhane yer almamasının akla gelen tek mantıklı nedeni atık su tesisatıyla açıklanabilir. Alt katında yer alan odada da gömme dolap olmasına karşın gusülhane bulunmamaktadır. Benzer biçimde, yine üst kat kuzey-batı köşesinde yer alan odada [4] da gusülhane yoktur ve zemin katta bu oda mutfağın [2] üzerinde yer almaktadır (Resim 2). Velipaşa Konağı, üst kat güney-batı köşesinde yer alan oda da [2] Abbasoğulları Konağı ndaki gibi zemin katta selamlık odalarından birisinin [1] üzerinde yer almaktadır. Üçüz Ev deki uygulamaları ise mantıksal bir gerekçeye bağlamak olanaksızdır (Resim 4, 8). Buraya kadar özetlemek gerekirse, erken 20. yüzyıl Çorum evlerinde kapaklı gömme dolap/ocaklık düzeninin odaların en karakteristik ve neredeyse hiç değişmeyen öğeleri oldukları söylenebilir. Bu düzenin, dolayısıyla gömme dolaplar içerisinde olması gereken gusülhanelerin görülmediği yerler konutların yazlık odalarıdır. Öte yandan gömme dolap/ ocaklık düzenin bir parçası olarak gusülhanelerin ise, haremlikselamlık planlama anlayışına sahip konutların selamlık odaları ile mutfakları dışında hemen her odanın değişmez mimari düzenlemeleri oldukları anlaşılmaktadır. GUSÜLHANELER: GENEL MİMARİ KOMPOZİSYON Söz konusu 12 Çorum evi dikkate alındığında, gusülhaneler, gömme dolap/ocaklık düzenleri, kapak biçim ve boyutları ile iç mekân düzenleri açısından benzer bir biçimi tekrarlarlar. Dış cephe duvarına yaslanmış gusülhane örnekleri yaygın uygulamalardandır (Resim 9). Gusülhanenin bu noktaya yerleştirilmesi, küçük bir pencere açılarak doğal olarak
11 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 71 Resim 9. Kavukçular Konağı nda gusülhane (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). Resim 10. Çorum evlerinde gömme dolap ve gusülhane organizasyonu (Rölöve: Ö.İ. Tuluk). havalandırılmasını ve en azından gün ışığından yararlanmayı olanaklı kılmıştır. Ancak, dış cephe duvarıyla ilişkilendirilmemiş, ilişkilendirilse dahi pencere açılma gereği duyulmamış örneklere de rastlanmaktadır. Erken 20. yüzyıl Çorum evlerinde gusülhaneler, oda içerisine bakan ahşap kapaklı görünümleriyle yüklüklerle aynı biçimlenmeyi göstermelerine karşın, özellikle giriş boyutları ve yerden yükseklikleriyle çoğu zaman yüklüklerden farklı bir kompozisyon sergilerler. Her şeyden önce yüklüklere göre daha dar ve daha yüksek bir giriş boşluğuna sahiptirler. Yaklaşık 80 cm genişlik, 170 cm yükseklikte, çift kapaklı bir boşluktan girilen gusülhanelerin girişleri yerden çoğunlukla 85 cm yüksekliktedir. Bu boyutsal farklılıklar yanında kapakların üzerinde yar alan gömme raflarla da çoğunlukla yüklüklerden ilk bakışta ayrılırlar. Ancak, yüklüklerle aynı boyutlarda giriş boşluğuna sahip uygulamaların yanında tek kapaklı örneklere de rastlanmaktadır. Giriş boşlukları belirli bir ölçüyü yinelememelerine karşın, gusülhaneler için minimum iç mekân boyutlarını belirleyen temel ölçüt içerisinde bir kişinin birkaç kap-kacakla kısa süreli banyo yapmaya olanak sağlamasıdır. Bu da derinliklerin yaklaşık cm.ye kadar düştüğü gusülhane örneklerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur (Tablo 3). Derinliğin 50 cm nin altına indiği (45 cm) tek örnek Abbasoğulları Konağı ndadır. Minimum boyutlar için bu temel ölçütlerin yeterli görüldüğü örnekler yanında, Hanoğulları Konağı nda olduğu gibi boyutsal konfor ile ergonominin göz önünde tutulduğu oldukça ferah uygulamalara da rastlanmaktadır. Bu konağın özellikle zemin kat güney-batı köşesinde yer alan odanın [1] gusülhanesi, mekân kullanımı yanında suyu ısıtma ve
12 72 METU JFA 2010/2 Düzeneksiz gusülhaneler (derinlik x genişlik) (cm) 65 x 150 (Zemin kat) 72 x 130 (Zemin kat) ABACI Evi 113 x 118 (Zemin kat) 77 x 114 (Zemin kat) 73 x 124 (Zemin kat) 68 x 162 (Zemin kat) 72 x 198 (Zemin kat) AĞICI Evi 72 x 155 (Üst kat) 70 x 140 (Üst kat) 59 x 100 (Üst kat) 54 x 220 (Üst kat) ABBASOĞULLARI (AYKAÇ) Konağı 45 x 110 (Zemin kat, Haremlik) 80 x 104 (Üst kat, Haremlik) BİLALLER Konağı 80 x 173 (Zemin kat) 81 x 168 (Üst kat) GEYİKLİ Ev 63 x 86 (Zemin kat) 58 x 95 (Zemin kat) 53 x 112 (Üst kat) 65 x 127 (Üst kat) HANOĞULLARI Konağı KARABEK Evi KAVUKÇULAR Konağı ŞEYH HACI FAİK EFENDİ Evi ÜÇÜZ Ev VELİPAŞA Konağı YALÇINLAR Konağı 100 x 125 (Zemin kat) 198 x 210 (Zemin kat) 93 x 178 (Üst kat) 52 x 144 (Zemin kat) 57 x 142 (Zemin kat) 57 x 145 (Üst kat) 64 x 142 (Üst kat) 80 x 144 (Üst kat) 82 x 168 (Zemin kat, Haremlik) 64 x 123 (Zemin kat, Haremlik) 72 x 147 (Zemin kat, Haremlik) 55 x 170 (Zemin kat, Haremlik) 63 x 102 (Üst kat, Haremlik) 75 x 140 (Üst kat, Haremlik) 84 x 182 (Üst kat, Haremlik) 86 x 159 (Üst kat, Haremlik) 59 x 118 (Zemin kat) 130 x 121 (Zemin kat) 109 x 145 (Zemin kat) 65 x 189 (Üst kat) 97 x 105 (Üst kat) 110 x 161 (Üst kat) 102 x 109 (Üst kat) 65 x 128 (Üst kat) 81 x 92 (Üst kat) 102 x 202 (Zemin kat, Haremlik) 70 x 167 (Zemin kat, Haremlik) 110 x 174 (Üst kat, Haremlik) 61 x 148 (Zemin kat, Haremlik) 74 x 172 (Zemin kat, Haremlik) 62 x 138 (Üst kat, Haremlik) 74 x 171 (Üst kat, Haremlik) 75 x 148 (Üst kat, Haremlik) Su ısıtma düzenekli gusülhaneler (derinlik x genişlik) (cm) 115 x 145 (Zemin kat) 76 x 168 (Üst kat) 142 x 136 (çift kapılı) (Üst kat) 121 x 143 (Zemin kat) 82 x 212 (Üst kat, Haremlik) 70 x 210 (Üst kat, Haremlik) Tablo 3. Gusülhane boyutları. kullanım sistemi açısından da ilginç çözümler ortaya koymaktadır (Resim 16, 17). Gusülhanelerin de içinde yer aldığı gömme dolap düzeni söz konusu Çorum evi odalarında birkaç farklı biçimde konumlandırılmıştır. Odanın sağır olan yan cephelerine [a], bitişik iki oda arasına [b], ya da her iki düzeni de bir arada gösterecek biçimde [c] yerleştirilmiş gusülhaneler
13 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 73 Resim 11. Hanoğulları Konağı nda her iki odadan kullanılan gusülhane (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). yanında, her iki odaya ayrı ayrı hizmet eden, iki oda arasında sırt sırta yerleştirilmiş [d] örnekler de vardır (Resim 10). İlginç biçimde, iki oda arasında yer alan bir gusülhanenin her iki odadan kullanıldığı örneğe Hanoğulları Konağı nın üst kat doğu kanadındaki oda dışında rastlanmamıştır. Burada 142 cm derinliğindeki gusülhane, aynı boyutlarda karşılıklı iki kapaklı girişle her iki odaya açılmaktadır. Bu gusülhane, daha sonra ayrıntılarıyla ele alınacak Çorum evlerine özgü ilginç su ısıtma sisteminin ötesinde, sergilediği bu sıra dışı uygulamayla, inceleme kapsamındaki örnekler arasında tektir (Resim 11). Her iki odadan kullanılan böylesi bir gusülhane örneğine Safranbolu evlerinde rastlanmıştır (Resim 12). Gusülhaneler, lambalıklar dışında sabit bir donatı içermezler. Banyo sırasında içeriyi aydınlatmak için üzerine lamba konulan ve gusülhanenin çoğunlukla bir köşesinde yer alan lambalıklar, yerden yaklaşık 150 cm yükseklikte çeyrek daire bir çıkıntı yaparlar (Resim 13). Sabun, kese, lif ve benzeri temizlik malzemeleri ile kap-kacak koymak için ise çoğunlukla bir niş ya da sabit bir yükselti en basit gusülhane için bile standarttır. Bunun dışında banyo yapan kişinin oturması için herhangi sabit bir donatı düşünülmemiştir. Bu iş için muhtemelen taşınabilir ahşap bir tabure yeterli görülmüştür. Resim 12. Safranbolu evinde her iki odadan kullanılan gusülhane (Günay, 1998, Resim 217). Resim 13. Çorum evi gusülhanelerinde lambalık (Ö.İ. Tuluk arşivi). GUSÜLHANELER: SU ISITMA VE KULLANIM TEKNOLOJİSİ Erken 20. yüzyıl Çorum evlerinde basit bir gusülhane kapaklı bir giriş ile dikdörtgen bir mekândan ibarettir. Yıkanma eylemi ibrik, güğüm, kazan, hamam tası gibi birkaç banyo malzemesi ile gerçekleştirilir (Resim 14). Su, bir başka yerde ibrik ya da güğümlerde ısıtılır, gusülhanelerde içerisine soğuk su konulmuş bir kazanda ılıştırılır. Banyo eylemi basit bir temizlenmeden ibaret olduğu için çoğunlukla bir kazan su yeterlidir. Ancak Çorum evlerinin tümünde gusülhaneler bu kadar yalın bir mekân oluşumu sergilemezler. Bazı evlerde gözlenen, suyu ısıtma ve kullanıma yönelik teknik düzeneklere sahip gusülhaneler, basit ancak işlevsel, oldukça özgün ve akılcı bir tasarıma sahiptirler. Hanoğulları Konağı, zemin kat güney-batı köşesinde yer alan odanın gusülhanesi bu bağlamda inceleme kapsamında yer alan konutlar arasında en nitelikli örneği sergiler. Her şeyden önce bu gusülhane, 115 x 145 cm.lik boyutlarıyla birçok ev ve konaktaki örneklerinden çok daha geniş bir iç mekân hacmine sahiptir. Ancak bu gusülhaneyi diğerlerinden daha nitelikli kılan, çarşı hamamlarının su ısıtma ve kullanma sistemiyle gösterdiği benzerliktir.
14 74 METU JFA 2010/2 Resim 14. İbrik, güğüm ve kazanlardan oluşan geleneksel banyo malzemeleri (Günay, 1998, Resim 218). Resim 15. Çarşı hamamlarında külhan (Ürer, 2002, 131) ve su ısıtma sistemini gösterir kesit (Aru, 1949, 37). Resim 16. Hanoğulları Konağı zemin kat güney-batı köşesindeki oda gusülhanesi (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). Çarşı hamamlarında soğuk su, sıcaklığın bir duvarı boyunca uzanan su deposunun zeminine gömülmüş, deponun büyüklüğüne göre çapları 90 ile 240 cm arasında değişen, daire formlu bakır kazanların altında yakılan ateşle ısıtılmaktadır. Burada ısınan su, deponun zeminine yakın bir seviyede ve sıcaklık duvarında yer alan borulardan, hamamın çeşitli bölümlerine sevk edilmektedir (Önge, 1995, 45) (Resim 15). Söz konusu bu gusülhanede de durum farklı değildir. Duvar içerisine yerleştirilmiş küçük bakır bir kazanın alttan ısıtılmasına olanak sağlayan bir düzenek vardır. Bu düzenekte, 25 cm çapındaki bakır kazan 45 cm derinliğinde beşik kemerli bir niş içerisinde duvara gömülmüştür. Bakır kazan, hemen yanındaki beşik kemer formlu, odalardaki ocaklığa benzer bir nişin tabanından kazanın altına doğru açılmış bir hazneye yerleştirilen odun parçalarının yakılmasıyla ısıtılmaktadır. Burada yanan ateşten çıkan duman, ocaklığın bacasından tahliye edilmektedir. Ocaklık kemerinin yaklaşık 20 cm üstünde, baca deliğini gerektiğinde açıp kapatacak bir düzenek de yerleştirilmiştir (Resim 16). Kazandaki suyun tahliyesi,
15 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 75 Resim 17. Hanoğulları Konağı zemin kat güney-batı köşesindeki oda gusülhanesi: 1. Lambalık, 2. Ateş haznesi, 3. Kazan (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). Resim 18. Hanoğulları Konağı üst kat güneybatı köşesindeki oda gusülhanesi (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). kazanın tabanına yakın bir yere yerleştirilmiş muslukla yapılmaktadır. Burada ısıtılan su, musluğun altına yerleştirilen ve içerisinde soğuk suyun olduğu bir başka kazana aktarılarak, ılıştırılmış su elde edilmektedir. Musluğun altına kazan konulabilmesi için yerleştirilmiş çeyrek daire biçimli 40 cm genişliğindeki seki, inceleme kapsamındaki gusülhaneler arasında tek örnektir (Resim 17). Bu konağın üst kat güney-batı köşesinde yer alan bir başka odanın gusülhanesi de benzer bir düzeneğe sahiptir. Ancak burada ısıtılan suyun tahliyesini sağlayan kazana bağlı musluk ve dolayısıyla -alt kattaki odanın gusülhanesinde olduğu gibi- kazanın üzerine konduğu seki yoktur. Burada kazanda ısıtılan su, muhtemelen hamam tası ile bir başka kazan içerisine aktarılarak suyun ılıştırılması sağlanmaktadır. Gusülhane derinliği burada alt kattaki odadakinden daha dar tutulmuştur (Resim 18).
16 76 METU JFA 2010/2 Resim 19. Hanoğulları Konağı üst kat doğu kanadı kuzey ve güney odaları gusülhanesi (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). Resim 20. Bilaller Konağı üst kat kuzey-batı köşesindeki oda gusülhanesi (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). Hanoğulları Konağı nda benzer düzeneğin görüldüğü bir başka örnek, konağın üst kat doğu kanadında yer alan iki oda arasına yerleştirilmiş gusülhanedir. Ancak bunu inceleme kapsamındaki diğer örneklerden farklı kılan en önemli şey, bu gusülhaneyi kuzey ve güneydeki her iki odanın da kullanıyor olmasıdır. Burada 25 cm çapındaki kazan, 60 cm derinliğindeki beşik kemer formlu bir nişin içerisine yerleştirilmiştir. Bu nişin önünde çeyrek daire formunda bir basamak yer alır. Konağın diğer iki odasından farklı olarak, gusülhanenin içinde bakır kazanın altına uzanan ve kazandaki suyun ısıtılması için ateş yakılan hazne burada yoktur. Bakır kazan altında olması gereken haznenin girişi kuzeydeki diğer odadan olmalıdır (Resim 19). Bu odaya girilemediğinden bunu test etmek olanaklı olmamıştır. Ancak Bilaller Konağı nın üst kat kuzey-batı köşesinde yer alan oda gusülhanesi, bu olasılığın doğru olma ihtimalini güçlendirmektedir. Nitekim burada, bakır kazanın altındaki hazne girişi gusülhane içerisine değil, odanın ocaklığına açılmaktadır. Bir başka ifadeyle, hamamlıktaki bakır kazan içerisindeki su, girişi odadaki ocaklık nişinin kenarında yer alan ve bakır kazanın altına uzanan haznede yakılan ateşle ısıtılmaktadır. Burada, haznenin ocaklık girişi metal bir kapakla kapatılmıştır. Üzerinde yine metal bir kapak bulunan hamamlık içerisindeki bakır kazanın sivri kemerli bir niş içerisine yerleştirildiği, bu
17 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 77 Resim 21. Yalçınlar Konağı haremlik bölümü üst kat güney-doğu köşesindeki oda gusülhanesi (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). kemerin üzerinde derin bir nişin, önünde ise bir basamağın yer aldığı görülmektedir (Resim 20). Hanoğulları ve Bilaller konaklarındaki her iki hamamlıkta da kazandaki suyu tahliye eden bir musluk yoktur. Yalçınlar Konağı nın haremlik bölümü üst kat güney-doğu köşesindeki odanın gusülhanesinde ise bakır kazan derinliği 60 cm olan bir niş içerisinde, yerden yaklaşık 80 cm yükseklikteki bir tezgâh içine gömülmüştür. Gusülhaneye açılan beşik kemer formlu oldukça geniş (30 cm) hazne girişi metal bir kapakla kapatılmıştır. Bakır kazan altında yanan ateşten çıkan dumanın tahliyesi bitişikte yer alan bacadan sağlanmaktadır (Resim 21). Tümüyle aynı bir başka uygulamaya Velipaşa Konağı nda rastlanmaktadır. Konağın üst kat kuzey-doğu köşesindeki odanın gusülhanesinde de bakır kazan yerden oldukça yüksek bir tezgâh içerisine yerleştirilmiştir. Metal kapaklı ateş haznesi burada da gusülhaneye bakmaktadır. Kazandaki suyu tahliye eden bir musluk yoktur. Ancak ilginç
18 78 METU JFA 2010/2 Resim 22. Velipaşa Konağı üst kat kuzeydoğu köşesindeki oda gusülhanesi (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). olan, gusülhanenin bulunduğu küçük odanın bitişiğindeki odayla olan ilişkisidir. Burada, köşedeki oda çift kanatlı bir kapıyla gusülhaneli odaya açılmaktadır. Bu biçimiyle bu küçük oda, köşedeki odaya hizmet eden bir servis mekânı gibi planlanmıştır. Buna benzer bir uygulamaya söz konusu diğer Çorum evlerinde rastlanmamıştır (Resim 22). Şeyh Hacı Faik Efendi Evi nde ise, merkezi bir su ısıtma ve dağıtım sisteminin izleri vardır. Evin kuzey-batı köşesinde yer alan odanın gusülhanesinde, bir niş içerisinde duvara gömülmüş bakır kazanın üzerinde, biri üstte ötekisi ise altta olmak üzere iki musluk vardır. Önceki örneklerden farklı olarak bakır kazanın altında bir ateş haznesinin olmaması musluklardan birisinin soğuk, ötekisinin ise sıcak su için yerleştirildiğini ve sıcak su musluğuna gelen suyun başka bir yerde ısıtıldığını göstermektedir (Resim 23). Nitekim mevcut izlerden sonradan mutfağa dönüştürüldüğü anlaşılan güney duvarına bitişik küçük odada yer alan ocaklık, bu ocaklığın bir kenarındaki ateş haznesi ve üzerindeki silindirik geniş baca suyun burada ısıtıldığını göstermektedir. Ateş haznesinin üzerinde yer alan ve duvar içerisine gömülü muhtemel bakır kazan içerisinde ısıtılan sıcak su buradan hem bitişikteki gusülhaneye, hem de muhtemelen bu mutfağa sıcak su sağlamaktadır (Resim 24).
19 ERKEN 20. YÜZYIL ÇORUM EVLERİNDE BANYO TEKNOLOJİSİ METU JFA 2010/2 79 Resim 23. Şeyh Hacı Faik Efendi Evi kuzeybatı köşedeki oda gusülhanesi (Rölöve ve foto: Ö.İ. Tuluk). Resim 24. Şeyh Hacı Faik Efendi Evi kuzeybatı köşedeki odaya bitişik küçük odadaki ocaklık, ateş haznesi ve baca (Ö.İ. Tuluk arşivi).
20 80 METU JFA 2010/2 SONUÇ Erken 20. yüzyıl Çorum evlerinde yıkanma eylemi, Anadolu daki pek çok ev ve konakta olduğu gibi odalardaki gömme dolap düzeninin bir parçası olan gusülhanelerde gerçekleştirilmiştir. Özgün durumunu koruyan örnekler dikkate alındığında söz konusu Çorum ev ve konaklarında gömme dolap/ocaklık düzeninin odaların değişmez birimleri oldukları söylenebilir. Ancak bu düzenin görüldüğü odaların bir kısmında gusülhanelerin yer almadığı dikkati çekmektedir. Özgün durumunu yitirmiş örnekler bir kenara bırakılırsa bazı odalarda gusülhanelerin yer almamasının nedeni, söz konusu odaların farklı işlevsel niteliklerinin olmasındandır. Gusülhane bulunmayan odalar; haremlik-selamlık planlama anlayışının olduğu konaklarda konukların ağırlandığı selamlık odalarıdır. Mutfak olarak kullanılan odalarda da gusülhaneye rastlanmamıştır. Gusülhaneler, odalarda ahşap kapaklı görünümleri ile ilk bakışta yüklüklerle aynı biçimlenmeyi göstermelerine karşın giriş boyutları ve yerden yükseklileri ile yüklüklerden ayrılırlar. Yüklüklere göre daha dar ve yerden daha yüksek bir giriş boşluğuna sahiptirler. Minimum iç mekân genişliğini belirleyen temel ölçüt içerisinde bir kişinin banyo yapmasına olanak tanıyan boyuttur. Ancak Çorum evleri arasında mekân boyutları açısından oldukça konforlu sayılabilecek örnekler de vardır. Lambalıklar dışında sabit bir donatı içermeyen gusülhanelerde, üzerine banyo malzemesi konacak bir yükselti ya da bir niş basit bir hamamlık için bile standart bir düzenlemedir. Banyo yapan kişinin oturması için herhangi bir sabit donatı düşünülmemiştir. Muhtemelen ahşap bir tabure bu iş için kullanılmıştır. Basit bir Çorum evi gusülhanesinde yıkanma eylemi, ibrik, güğüm, kazan, hamam tası gibi birkaç banyo malzemesi ile gerçekleştirilir. Ocaklıklarda ısıtılan su, gusülhanelerde kazanlar içinde soğuk suyla karıştırılarak ılıştırılır ve kullanılırdı. Ancak bazı Çorum evlerinin gusülhanelerinde, suyu ısıtma ve kullanıma yönelik çözümlerin varlığı, dahası bunların çarşı hamamlıklarındaki külhana benzer bir düzeneğe sahip olmaları dikkat çekicidir. Bu örneklerde su ısıtma sistemi, duvar içerisine yerleştirilmiş küçük bakır bir kazanın alttan ısıtılmasına olanak sağlayan bir düzenekten ibarettir. Bakır kazanın altında yer alan ve içerisinde ateş yakılarak kazandaki suyu ısıtan haznenin girişi bazı örneklerde gusülhane içinde, bazılarında ise bitişiğindeki odanın ocaklığında yer alabilmektedir. Kazanda ısınan suyu tahliye eden bir uygulamaya sadece Hanoğulları Konağı nda rastlanmıştır. Burada bakır kazanın dibine yakın bir yere musluk yerleştirilmiştir. Bu musluğun altına yerleştirilen ve akan sıcak suyu ılıştırmaya yarayan kazanın, üzerine konduğu çeyrek daire biçimli seki, inceleme kapsamındaki hamamlıklarda görülen tek örnektir. Şeyh Hacı Faik Efendi Evi nde görülen merkezi su ısıtma ve dağıtım sistemi ise muhtemelen geç bir dönemde, sonradan gerçekleştirilmiş sıra dışı bir uygulamadır.
ZEYREK 2419 ADA 13 PARSEL RÖLÖVE ANALİZ RAPORU 1. YAPININ YERİ VE TANIMI 2. YAPININ MEVCUT DURUMU VE BOZULMALAR 3. SONUÇ 1-YAPININ YERİ VE TANIMI Proje konusu yapı grubu, İstanbul İli, Fatih İlçesi, Sinanağa
TEKNİK RESİM 6. HAFTA MİMARİ PROJELER Mimari Proje yapının Vaziyet (yerleşim) planını Kat planlarını En az iki düşey kesitini Her cephesinden görünüşünü Çatı planını Detayları ve sistem kesitlerini içerir.
RESULOĞLU YERLEŞİMİ VE MEZARLIK ALANI 2013 YILI KAZI RAPORU Resuloğlu yerleşimi ve mezarlık alanı Çorum / Uğurludağ sınırları içinde, Resuloğlu (Kaleboynu) Köyü nün kuş uçumu 900 m kuzeybatısındadır. Yerleşim
T.. KÜLTÜR VE TURİZM AKANLIĞI İZMİR 1 NUMARALI KÜLTÜR VARLIKLARINI ÖLGE KURULU KARAR TOPLANTI TARİHİ VE NO : 30.01.20172 35.002/1 KARAR TARİHİ VE NO : 30.01.2011789 T ^ ' İZMİR İzmir İli, ııca İlçesi'nde
j ~_.)u J!Yu!J.,,r-{;--~'.::.-9if~ı:ı>'!/,..!r islam MiMARi MiRASINI KORUMA KONFERANSI THE CONFERENCE ON THE PRESERVATı"ON OF AACHITECTURAL HEAITAGE OF ISLAMIC CITIES 22-26/4/1985 ISTANBUL ~"":"'.;.-;.:.
Asaf Bey Çıkmazı Kabaltısı Sancak Mahallesindedir. Örtüsü sivri tonozludur. Sivri kemerle güneye ve ahşap-beton sundurmalı sivri kemerle kuzeye açılır. Üzerinde kesme ve moloz taşlardan yapılmış bir ev
AHMET AFİF PAŞA YALISI 1 230 ADA 21 PARSEL EK-1 Ahmet Afif Paşa Yalısı, Boğaziçi İstinye Koyu nun yakınında, Köybaşı Caddesine 25 m, Boğaz a 40 m cepheli 2.248,28 m² yüzölçümlü arsa üzerinde 1910 yılında
DİYARBAKIR TARİHİ EVLERİNİN DOĞAL AYDINLATMA AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Diyarbakır Proje Merkezi (DPM) Evi Örneği Özgür Murt, F. Demet AYKAL, Bilal GÜMÜŞ, Rengin ÜNVER Hacimdeki eylemlere bağlı olarak,
KIBRIS TAKİ KONAK HAMAMLARI MANSION BATHS OF CYPRUS Enes KAVALÇALAN Özet: Beden temizliği, insanlık tarihinin başlangıcından beri en temel ihtiyaçlardan biridir. İnsanoğlu başlangıçta yıkanma ihtiyacını
MESLEK RESMİ DERSİ Giriş Özet Yapı Bilgisi Mimari Tasarım Esasları ve Mimari Proje Örnekleri İncelemeleri Hazırlayan Öğr. Gör. Cahit GÜRER 26.02.2009-Afyonkarahisar YAPI Canlıların beslenmek ve barınmak
Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Antik Yerleşimler......................... 4 0.2 Roma - Bizans Dönemi Kalıntıları...............
YAPILARDA HASAR TESBĐTĐ-I 3. RÖLEVE RESTĐTÜSYON SYON - RESTORASYON PROJE DÜZENLEME ESASLARI RÖLEVE RESTĐTÜSYON SYON - RESTORASYON PROJE DÜZENLEME D ESASLARI: (Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Gruplandırılması,
KINALIADA 46 ADA 10 PARSEL SİVİL MİMARLIK ÖRNEĞİ TESCİLLİ YAPI RESTORASYON RAPORU SEDES MİMARLIK KINALI ADA AHŞAP ESKİ ESER RESTORASYON RAPORU İLİ : İstanbul İLÇESİ : Adalar MAHALLESİ : Kınalı Ada CADDESİ
C. KORUMA AMAÇLI İMAR PLANI UYGULAMA KOŞULLARI BÖLÜM 1 : Genel Hükümler AMAÇ Madde 1: Konya Karatay Belediyesi, Nakipoğlu Camii ve çevresi Koruma Amaçlı İmar Planı sınırları içindeki uygulamaların; 5226-3386
OSMANLI DÖNEMİ BİR GRUP HAMAM YAPISINDA MALZEME KULLANIMI KADER REYHAN 1, BAŞAK İPEKOĞLU 2 ÖZET Osmanlı dönemi mimarisinde malzeme kullanımının; yapının işlevi, büyüklüğü ve inşa edildiği yerleşim yerinin
Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 3, Sayı: 9, Mart 2015, s. 48-56 Gulnara KANBEROVA 1 Serap BULAT 2 İSHAK PAŞA İLE ŞEKİ HAN SARAYI MİMARLIK DESEN ve FORMLARININ GEOMETRİK KURULUŞLARI Özet Sultanlar,
Konutlarda genellikle beyaz kesme taş, yer yer de bağdadi tekniğinde ahşap kullanılmıştır. Yerli dile 'Sacak' (Köşk) denen çıkmalar ahşap ya da taş konsollara oturan ahşap hatıllarla desteklenir. Orhan
BEÇİN KALESİ KAZISI KALE ÇEŞMESİ SONUÇ RAPORU Prof. Dr. Kadir PEKTAŞ* Muğla İli, Milas İlçesi, Beçin Kalesi nde 20.05.2013 tarihinde başlatılan kazı çalışmaları 24.12.2013 tarihinde tamamlanmıştır. Kazı
1. ZEYREK BÖLGESİ GENEL ÖZELLİKLERİ VE TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİ İstanbul un Rumeli yakasında ve batısında yer alan Zeyrek semti, Bizans ve Osmanlı döneminde önemli ve merkezi bir bölge olduğu bilinen Fatih
1. 2. YEMEK YEME EYLEMLERİ Tanım ve Eylemin İnsan Yaşamındaki Yeri Yemek yeme eylemi, insanların en önemli gereksinmelerinden olup beslenme ve hayatın devamı amacıyla gerçekleştirilmesi zorunlu bir eylemdir.
On5yirmi5.com Osmanlıdan Günümüze Hamam Kültürü Türk kültüründe önemli bir yeri var hamamın. Hatta yurt dışında en bilinen kültürel mirasımız desek yeri. Peki hamam kültürü hakkında ne biliyoruz? Yayın
BACALAR Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi BACALAR Yapılarda, kirli havayı dışarı atma, binaya temiz hava temin etme,
Sanat Tarihi Dergisi Sayı/Number XIV/2 Ekim/October 2005,75-102 KONYA-KARAPINAR EVLERİNDEN ÖRNEKLER Osman KUNDURACI* I.Giriş: Karapınar, Konya ovasının doğusunda il merkezine 90 km. mesafede kurulmuş eski
Sanat Tarihi Dergisi Sayı/Number XIV/1 Ekim-October 2005, 29-47 MENEMEN, KARAKADI (ALTI KARDEŞLER) HAMAMI VE ERKEKLER KISMI CEHENNEMLİĞİNDE YAPILAN ÇALIŞMALAR Ertan DAŞ İzmir in Menemen ilçesinde, Ertuğrul
Muhammet ARSLAN KARS KÜMBET CAMİİ (ONİKİ HAVARİLER KİLİSESİ) Oniki Havariler Kilisesi olarak da bilinen Kümbet Camii, Kars Kalesi nin güneye bakan yamacında bulunmaktadır. Üzerinde yapım tarihini veren
ERZURUM GÜMRÜK HAMAMI NIN ÖNCESİ VE SONRASI Sahure ÇINAR* ÖZET Osmanlı döneminde Erzurum da yapılmış hamamlardan biri olan Gümrük Hamamı; XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinde inşa edilmiş ve 1113 H.- 1717 M.
AKINLAR ŞÖMİNE... yeni ısı kaynağı... Değerli Müşterimiz, AKINLAR Şömine haznesini tercih ettiğiniz için çok teşekkür ederiz. Kendi emniyetiniz ve şöminenizi doğru kullanabilmeniz için lütfen bu broşürü
ZfWT Vol. 6, No. 2 (2014) Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks AKÇAKOCA EVLERİNDE SÜSLEME THE ORNAMENTATION IN THE AKÇAKOCA HOUSE Funda NALDAN Özet: Bu çalışmada, Akçakoca evlerindeki
İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ SANAT VE TASARIM DERGİSİ Inonu University Journal of Art and Design ISSN: 1309-9876 E-ISSN:1309-9884 Cilt/Vol.1 Sayı/No.1 (2011): 11-22 BARTIN ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKESİNDE REKTÖR KONUTU
Dr. Doğan DEMİRCİ Katalog No : 38 Evin veya sahibinin adı ve inşa tarihi: Sarıtepelerin Evi olarak bilinmektedir. 19. yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı tahmin edilmektedir. Adresi: Emre Mahallesi, 3805.
KAYSERİ KONAK HAMAMLARI MANSION BATHS OF KAYSERİ Celil ARSLAN Özet: Hamamlar, eski tarihlerden beri tüm yerleşimlerde önemli bir yere sahiptir. Mimarlık tarihi içinde önemli bir yer teşkil eden hamam mimarisi,
YÖRESEL MİMARİ ÖZELLİKLERE UYGUN TİP KONUT PROJESİ TRABZON-RİZE EVLERİ Trabzon ve Rize, doğu Karadeniz'de topografya, iklim ve doğal çevre koşullarının hemen tümünü içeren bir ilimizdir. doğu Karadeniz
ev de Kuzguncuk un köy içi dokusunu, bugüne dek geçirdiği yangınlardan kalabilen ve 19. yy ın ikinci yarısıyla 20 yy ın başına tarihlenen sıra evler, tek evler, köşkler ve son dönem apartmanları oluşturuyor.
YAPI İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÖRESEL MİMARİ ÖZELLİKLERE UYGUN TİP KONUT PROJESİ ŞANLIURFA EVLERİ YAPI İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şanlıurfa tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olup, gerek malzeme
Boyler, Baca hesabı Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Boyler nedir? Kalorifer kazanının sıcaklığından yararlanarak içindeki suyun ısıtılması sağlayan ve bu su ile yerleşim yerine sıcak su sağlayan
Avrupanıın en hızlı satan gazifikasyon kazanı! Yeni nesil Ventum gazifikasyon kazanları çok sessiz, verimli ve ekonomik bir sistem olarak tasarlanmıştır. Geniş yanma odası 7 saate kadar ısıtmaya yetecek
Krom Mutfak San. Tic. Ltd. Sti. 700XP 700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla
700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla modelden oluşur. Bu kavramlar modülerlik,
432 KONYA İL MERKEZİ TAŞINMAZ KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARI ENVANTERİ DÜKKÂNLAR DÜKKÂNLAR ANITLAR 433 DÜKKÂN (Sephavan Mh. Dülgerler Sk. No:34) D ükkân, Dülgerler Sokakta, Kapı Camiinin güneyinde yer alır.
HOŞAP KALESİ KAZISI - 2011 Giriş Van İli, Gürpınar İlçesi, Hoşap Kalesi ndeki 2011 yılı kazı çalışmaları, Başkanlığımda 16 kişilik bir ekip tarafından Bakanlık Temsilcisi Erzurum Müzesi nden Arkeolog Çetin
İZMİT GELENEKSEL KONUTLARININ TİPOLOJİSİ Sonay * GİRİŞ Kocaeli ilinin merkezi olan ve İzmit Körfezi nin bitiminde kurulan İzmit, Anadolu yu İstanbul a bağlayan kara, deniz ve demiryolu kavşağında yer almaktadır.
KAT PLANLARI Bodrum Kat Planı Zemin katın altında bulunan katlara bodrum kat denilir ve (-) kot ile ölçülendirilir. Zemin Kat Planı Bir yapıya girişte girilen, basılan ilk döşemeye giriş katı veya zemin
1950 LERDEN GÜNÜMÜZE GELEN BİR ALIŞVERİŞ KOMPLEKSİ: BALIKESİR KASAP VE SEBZE HALİ Gaye BİROL Yrd. Doç. Dr., Balıkesir Üniversitesi Mimarlık Bölümü Yüksek Mimar Orhan Ersan tarafından tasarlanmış olan Balıkesir
KONURALP TEKNİK GEZİ RAPORU Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü lisans programında yer alan Arch 471 - Analysis of Historic Buildings dersi kapsamında Düzce nin Konuralp Belediyesi ne 8-14 Ekim 2012 tarihleri
Tokat da Bir Konut Örneği Kemal İbrahimzade* Erkan Atak** Özet Tokat sivil mimari alanında Anadolu nun zengin kentlerinden birisidir. Geleneksel konut mimarisi açısından önemli bir yere sahip Sulusokak
Bulak Köyü Geleneksel Türk Evlerinin Rölöve Çizimleri İle Mimari Yapısının İncelenmesi Üzerine Bir Çalışma Aylin Özodabaş Uşak Üniversitesi, Banaz Meslek Yüksekokulu, UŞAK E- posta: email@example.com
OSCAR CITY Modern Çizgile Konf Biz Sizi Oscar a Layık Gördük Doğa Güvenlik Do Gü Konforlu Yaş Modern Çizgiler D OSCAR CITY r DoğaDoğa ğa venlik am oğa Konforlu Yaşam Güvenlik orlu Yaşam Modern Çizgiler
Görseller: EGA H+ BREDGATAN KENTSEL DÖNÜŞÜM PROJESİ Helsingborg, İsveç İsveç in en iddialı planlama ve kentsel dönüşüm projelerinden biri olan H+ projesi, Helsingborg kentinin güney kısımlarının mavi-yeşil
HAFTA-2 Norm Yazı Çizgi Tipleri ve Kullanım Yerleri Yıliçi Ödev Bilgileri AutoCad e Genel Bakış Tarihçe Diğer CAD yazılımları AutoCAD Menüleri AutoCAD ile iletişim Çizimlerde Boyut Kavramı 0/09 2. Hafta
ATATÜRK ORMAN ÇİFTLİĞİ JANDARMA KARAKOLU TMMOB MİMARLAR ODASI ANKARA ŞUBESİ Nisan 2013 GİRİŞ Atatürk Orman Çiftliği, kuzey-güney ve doğu-batı doğrultusunda genişleyen/gelişen bir yerleşke olarak tasarlanmıştır.
BACALAR Bina içerisinde değişik araçlarla yakılan yakıtların gazlarını, oluşan ağır hava ve kokuları bina dışına çıkarmak, kullanılan gereçlerin artıklarını bina dışına atmak veya bina içindeki tesisat
Tasarruflu Doğal gaz kullanımı TASARRUFLU DOĞAL GAZ KULLANIMI Çatı izolasyonunuz yetersiz ise izolasyonunuzu uygun bir şekilde yaptırınız. Çatınızdaki ısı kaybınız %20 civarındadır. Bu şekilde ısıtma maliyetinizi
Elco 700HP serisinde 100'ün üzerinde farklı model bulunur; bunlar en yüksek seviyede performans, güvenirlik, enerji tasarrufu, emniyet standartları ve ergonomik operasyonu garanti altına alacak şekilde
700XP 700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla modelden oluşur. Bu kavramlar modülerlik,
2011 YILI RESULOĞLU KAZISI Çorum ili, Uğurludağ ilçesi, Resuloğlu köyü sınırları içerisinde alan Resuloğlu mezarlığı ve yerleşim alanında 2011 yılında gerçekleştirilen kazılar 18.07.2011-23.09.2011 tarihleri
Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü ISITMA TEKNİĞİ 1.Tarihsel gelişim 2.Günümüz ısıtma teknikleri Bir ısıtma tesisatının uygun olabilmesi için gerekli
TÜBİTAK BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KONUT KULLANICI ANKETİ İyi günler, ismim... ARİMA Araştırma dan geliyorum. TÜBİTAK 113K799 Nolu Türkiye de Konut Kalitesinin İyileştirilmesine Yönelik Kullanıcı Davranışlarının
Senem ÖZTÜRK / firstname.lastname@example.org YANSIMALARIN BÜYÜSÜ Londra North Yorkshire daki bu şık daire, Güney Afrika doğumlu Britanyalı iç mimar Lucia Caballero tarafından tasarlanmış. İç mekanda kullanılan
DEMO : Purchase from Yaşlı www.a-pdf.com Dostu Kent Amasya to remove the watermark Şekil 220.127.116.11.7 Konut girişleri özel durumu olan engelli vatandaşların erişimlerine olanak sağlayacak nitelikte olmayıp
KRONOLOJİK İSLAM MİMARİSİ 3 FATIMİLER-GAZNELİLER Fatımiler Hz. Muhammed in kızı Fatma nın soyundan geldiklerine inanılan dini bir hanedanlıktır.tarihsel olarak Fatımiler İspanya Emevileri ile Bağdat taki
THE RESIDENCES AT MANDARIN ORIENTAL, BODRUM GENEL ÖZELLİKLER Ege ve Akdeniz çanağının en güzel koyu Göltürkbükü Cennet Koyu nda iki buçuk kilometre sahil şeridinde Eşsiz güzellikte Akdeniz bitki örtüsü
Yangın Söndürme Sistemleri-2 Yağmurlama sistemi Amaç Yangına erken tepki verilmesinin sağlanması Yangının kontrol altına alınması ve söndürülmesi Sistem hangi elemanlardan oluşur? Yağmurlama başlıkları
İZMİR İLİ, KONAK İLÇESİ, ALSANCAK MAHALLESİ 2334 ADA 33 PARSELE AİT 1/1.000 ÖLÇEKLİ UYGULAMA İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ PLAN AÇIKLAMA RAPORU ALAN TANIMI Planlama çalışması gerçekleştirilen alan; İzmir İli,
Tarih: 26.12.2016 637 Ada / 3 Parsel Toplam İnşaat m² 2.310 m² Toplam Bağımsız Bölüm Sayısı 14 adet Toplam İnşaat Maliyeti 2.305.167 TL Yüzde İlk Ödemeler 4,6 % 105.000 TL İş makinesi 0,5 % 10.934 TL Ödemeler
Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 16, Sayı 1, 2011 GELENEKSEL KONUTLARDA FĠZĠKSEL DEĞĠġĠM: BURSA DA ÜÇ ÖRNEK YAPI Z. Sevgen PERKER * Nilüfer AKINCITÜRK * Özet: Toplumların
MİMARİ ÇEVREDE FORM VE MEKANI OLUŞTURAN TEMEL ELEMANLAR Mimari formu oluşturan temel elemanlar, nokta, çizgi, düzlem ve hacim dir. NOKTA: MEKAN İÇİNDE BİR POZİSYON BELİRLER. FİZİKSEL ÖZELLİKLER: POZİSYON/DURUM
700XP 700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla modelden oluşur. Bu kavramlar modülerlik,
Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 16, Sayı 1, 2011 GELENEKSEL CUMALIKIZIK EVLERİNDE AHŞAP KONUT SİSTEMİ Z. Sevgen PERKER * Nilüfer AKINCITÜRK * Özet: Kırsal mimarinin önemli
700XP 700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla modelden oluşur. Bu kavramlar modülerlik,
SORU E H ÖNERİ 1. Apartmanın sokak numarası gece ve gündüz görülebilecek durumda mı? 2. Apartman dairelerinin numaraları var mı? 3. Apartmana giren kişiler için geçiş kontrolü var mı? 4. Apartman, site
700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla modelden oluşur. Bu kavramlar modülerlik,
GÜNEŞ ENERJISININ DIĞER UYGULAMA ALANLARı GÜNEŞ MİMARİSİ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KURUTMA GÜNEŞ BACALARI GÜNEŞ FIRINLARI GÜNEŞ ENERJISI İLE KURUTMA Kurutma işlemi maddenin içindeki suyun buharlaştırılarak uzaklaştırılması
Üç Şerefeli Camii Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Üç Şerefeli Cami......................... 4 0.1.1 Osmanlı Mimarisinde Çığır Açan İlklerin Buluştuğu Cami............................
700XP serisi, en üst düzeyde performans, güvenilirlik, enerji tasarrufu, güvenlik standartları ve ergonomik operasyonu garantilemek üzere tasarlanmış 100'den fazla modelden oluşur. Bu kavramlar modülerlik,
42 Akustik Konut: Barbaros Evi DOĞANIN İÇİNDE, SESSİZ VE SAKİN BİR YAŞAM ORTAMI SAĞLAMA AMACIYLA YOLA ÇIKILAN BARBAROS EVİ TASARIMINDA, GELENEKSEL VE MODERN MALZEMELERİN BİR ARADA KULLANIMI İLE SES YALITIMI
DOĞAL ISINAN KONSERVE Hatice ŞENEL a Nurdan TAHAN b a Mehmet Soysaraç İ.Ö.O. Melikgazi / Kayseri b Sadiye Nuhoğlu İ.Ö.O Kocasinan / Kayseri ÖZET Hazır konservelerin ve yiyeceklerin doğal kireç kullanılarak
Ç.Ü. GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ İÇ MİMARLIK BÖLÜMÜ 2014-2015 BAHAR YARIYILI İÇM 402 DİPLOMA PROJESİ KONU: Ç.Ü. Dış İlişkiler Birim Binası YER: ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ KAMPÜSÜ / ADANA 1. Konu Hakkında Genel
2016 YILI İKİ KATLI OFİS KONTEYNER TASLAK ŞARTNAMESİ 1 - AMAÇ Zonguldak Limanında ofis olarak kullanılmak üzere bir adet iki katlı ofis konteyneri satın alınacaktır. 2 - TEKNİK ÖZELLİKLER 2.1 - İki Katlı
Electrolux 900 Serisi modüler pişirme ekipmanları, büyük restoran ve otel mutfakları ile kurumsal catering şirketlerinin ağır iş amaçlı pişirme gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlanmışlardır. Bu serinin