1.1. Örnek “Kabul” Kriterleri:
1.1.1. Tüm örnekler için “Patoloji İstek Formu”, hayvan kadavrası ile birlikte hasta sahibine ve gönderen birim / veteriner hekime yönelik bilgileri içerecek biçimde eksiksiz olarak doldurularak gönderilmelidir.
1.1.2. Kurum içi ve dışından istenilen incelemelerde patoloji istek formunda hayvanın anamnez ve klinik bilgilerinin belirtilmesi ve formun klinisyen ya da sorumlu veteriner hekim tarafından imzalanmış olması gereklidir.
1.1.3. Gönderilen kadavra ve biyopsi örnekleri istek formu ile uyumlu olmalıdır. Hasta sahibinin ismi, operasyon materyalinin niteliği konusunda herhangi bir farklılık olmamalıdır.
1.1.4. Biyopsi örnekleri farklı taraf ve bölgelerden alınmış ise kap üzerinde ve patoloji istek formunda belirtilmeli, materyal hacminin asgari 5-7 misli olan farklı kaplara konularak numune ve isim kodlarıyla birlikte etiketlenmelidir.
1.1.5. Önceden başka bir patoloji laboratuvarına tanı amaçlı gönderilmiş ve sonrasında Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı’na getirilen örnekler için tercihen doku örneği ya da parafin blokları, hazır kesitlerin bulunduğu preparatlar ve tanıyı içeren bir patoloji raporu, gerekmektedir. Doku örneği ya da parafin blokların olmadığı durumlarda rutin, özel boyama veya ileri tanı yöntemleri kullanılamaz.
1.1.6. Histopatolojik incelemeler için tüm biyopsi ve nekropsi doku örnekleri tercihen içersinde yeterli ölçüde % 10’luk formalin ya da % 70’lik etanol tespit solüsyonu bulunan bir kapta, bütünlüğü bozulmadan laboratuvara ulaştırılmalıdır.
1.1.7. Sitolojik incelemeler için etanolde ya da havada kurutularak tespit edilip kısa sürede laboratuvara ulaştırılmalıdır.
1.1.8. Operasyon sırasında alınan örnekler hiçbir solüsyona konulmadan, temiz plastik kaba konularak, kurum dışı yerlerden geliyorsa kap içinde buz kalıpları arasında kalacak şekilde soğuk zincirde en kısa sürede gönderilmelidir.
1.1.9. İdrar, akıntı ve seröz sıvılar, apse, kist ve diğer aspirasyon sıvıları fikzatif solüsyona konmadan, sızdırmaz kaplarda soğuk zincirde en kısa sürede gönderilmelidir.
1.1.10. Beyin Omurilik sıvısı (BOS) koşullar ne olursa olsun en geç 1 saat içinde herhangi bir koruyucu içermeyen cam tüplerde laboratuvara ulaştırılmalıdır.
1.1.11. Tüm biyopsi ve nekropsi inceleme taleplerinin mesai saatleri içerisinde (hafta içi 08:30-12:30 ve 13:30-17:30 saatleri arasında) laboratuvara ulaştırılmalıdır.
1.2. Örnek ‘’Red’’ Kriterleri:
1.2.1. Örnek kabı üzerinde hasta sahibinin adı veya soyadı veya hasta kayıt protokol numarası yoksa etiketsiz olarak kabul edilir ve işleme alınmaz.
1.2.2. Gönderme formundaki ad, soyad veya hasta kayıt protokol numarasından biri etiket üzerindekilerden farklıysa biyopsi örneği veya operasyon materyali işleme alınmaz.
1.2.3. Örnek kabı içinde doku örneği yoksa işleme alınmaz.
1.2.4. Örnek kabı var ancak gönderme formu yoksa ya da gönderme formu var örnek kabı yoksa işleme alınmaz.
1.2.5. İstenen inceleme patoloji laboratuvarında çalışılmıyorsa ya da verilen klinik ve anamnez bilgileri ışığında şüphe edilen hastalıkla ilgili diğer laboratuvar tetkikleri yapılamıyorsa örnek ya da kadavra işleme alınmaz.
1.2.6. Değerlendirme üzerine getirilen fiziksel özelliği bozulmuş, preparat ve parafin bloklar işleme alınmaz.
1.2.7. Parafin takibinde ya da frozen kesit alınması halinde tanıyı engelleyecek oranda 5 mm’den küçük doku örnekleri kabul edilmez. Sorumlu kişinin onay verdiği durumlar bunun dışındadır.
1.1.8. Klinik tanıda ya da anamnezinde kuduz, antraks v.d. insan ve hayvan sağlığını tehdit eden bulaşıcı, ciddi hastalık şüphesi olanlar sorumlu kişinin görüşü de alınarak incelemeye alınmaz.
1.1.9. Rutin patomorfolojik incelemeler dışında özel yöntemlerle incelenmesi istenilen biyopsi ya da nekropsi materyallerinin gönderilmesi durumunda, istek formunda ayrıca belirtilmeyenler dikkate alınmaz.
1.1.10. Uzun süre fikzatifsiz kalmış otolize biyopsi örnekleri ya da alındıktan sonra üzerinden zaman geçmiş effüzyonel sıvılar, aspirasyon sıvıları ve kan örnekleri işleme alınmaz.
1.1.11. Tüm biyopsi ve nekropsi inceleme taleplerinin mesai saatleri dışında olması durumunda işleme alınamaz.
ÖRNEK ALIMI VE LABORATUVARA ULAŞTIRILMASI İLE İLGİLİ KURALLAR
1.Her nekropsi ve biyopsi/sitoloji inceleme talebinde klinik için özel hazırlanmış patoloji istek formu doldurulmalıdır. Kurum dışı inceleme taleplerinde bu amaç için hazırlanmış istek formu doldurulmalıdır. Formda; hasta adı, soyadı, hayvanın türü, ırkı, yaşı ve cinsiyeti, varsa kulak numarası ve eşkalini belirleyecek diğer hususlar, klinik anamnezi ve tanısı, biyopsi örneği ise nereden alındığı yer almalıdır.
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB), tuşe veya sürme halinde lam üzerine alınmış materyal gönderilirken rodajlı kısımlarına gönderenin adı, protokol numarası, nereden alındığı kurşun kalem ile yazılarak gönderilir.
- 3. Sitolojik materyaller hemen %70’lik alkol ya da havada kurutularak gönderilir.
- Organ örnekleri ve biyopsiler, doku büyüklüğüne uygun kaplarda bütünlüğü bozulmadan, kesit yapılmadan, büyüklüğü yeterli kaplarda, üzerini örtecek şekilde % 10 formalin solüsyonu içerisinde gönderilir.
- Kemik küretaj ve kemik rezeksiyon örnekleri de çıkar çıkmaz %10’luk formol içine alınır. Ampute ekstremiteler serum fizyolojik ile ıslatılarak taze olarak mümkün olan en kısa sürede laboratuvara gönderilmelidir.
- Nekropsi sırasında şüphe edinilen hastalıklar, toksikasyon ve biyokimyasal incelemeler amacıyla alınan çeşitli sıvı, mide ve barsak içerikleri, doku örnekleri ile rastlanılan parazitler, steril numune poşetleri ve kaplara konularak soğuk zincirde en kısa sürede ilgili laboratuvara ulaştırılır.
ÖRNEKLERLE ÇALIŞILMA ZAMANI
Laboratuvara gönderilen örnekler için çalışma zamanları:
- Sitolojik Materyal:
- gün: Materyalin kabulü, yayma preperatların hazırlanması ve fikzasyon (30-60 dk)
- gün: Rutin boyama (Hematoksilen-Eozin, Papanicolau, May Grünwald Giemsa, vs.) ve mikroskobik inceleme ve tanı koyma
- gün: Raporlama ve rapor teslimi
- Biyopsi Materyali:
- gün: Materyalin kabulü, makroskobik inceleme ve fikzasyon
2-3. gün: Fikazasyon, tespit olan dokuların küçültülmesi ve doku takibi (yıkama, alkol, ksilol, sıvı parafin serilerinden geçirme)*
- gün: Parafinde bloklama, bloklardan mikrotomla kesit alma, rutin boyama (Hematoksilen-Eozin) ile mikroskobik inceleme**
5.gün: Raporlama ve rapor teslimi
* Frozen mikrotomuyla kesit alınması gereken hızlı tanılandırmalarda bu süreç atlanır.
** İleri tanılandırma için yapılacak ilave histokimyasal ve immunohistokimyasal çalışmalar söz konusu olduğunda, kemikleşmiş ya da kemik gibi sert doku örneklerine dekalsifikasyon işlemi v.d. uygulandığı hallerde, raporun hazırlanması aşamasında konsültasyon gerektiğinde bu süre uzayabilir.
- Nekropsi Materyali:
1.gün: Nekropsinin yapılması, makroskobik değerlendirme, doku örneklerinin alınarak tespit solüsyonuna konulması
2-3.gün: Fikzasyon ve doku takibi (yıkama, alkol, ksilol, sıvı parafin serilerinden geçirme)
4.gün: Parafinde bloklama, bloklardan mikrotomla kesit alma, rutin boyama (Hematoksilen-Eozin)
5-6.gün: Mikroskobik inceleme**
- gün: Raporlama ve rapor teslimi
** İleri tanılandırma için yapılacak ilave histokimyasal ve immunohistokimyasal çalışmalar söz konusu olduğunda, kemikleşmiş ya da kemik gibi sert doku örneklerine dekalsifikasyon işlemi v.d. uygulandığı hallerde, raporun hazırlanması aşamasında konsültasyon gerektiğinde bu süre uzayabilir.
ORTALAMA SONUÇ VERME SÜRELERİ
-Sitolojik materyal için: 3 iş günü
-Biyopsi materyali için: 5 iş günü
-Nekropsi materyali için: 7 iş günü