Sadece Lefkoşa Belediyesi değil, tüm belediyelerimiz ve genel olarak kamu, köhnemiş yasal mevzuatlardan, sistemden dolayı atıl ve bastırılmış potansiyeller üzerinde otuyor. Niyet ve vizyon olduktan sonra bu potansiyeller açığa çıkarılabilir.
LTB’de olan oldu. Artık, çözüme bakmak lazım. Çünkü, herkes kaybediyor. LTB meselesi, yarattığı belirsizlik ve moral-motivasyon açısında tüm ülkeyi olumsuz etkiliyor. Tüketici ve iş insanı beklentilerini de kötü etkiliyor. İnsanlar harcamıyor, yatırım, iş yapmaktan kaçıyor v.s… LTB’nin bu hali her yere negatif-kötü sinyal veriyor.
Niyet varsa, LTB, partiler üstü bir yaklaşımla, eş zamanlı ekonomik, mali, idari bir çözüm paketi ile hızla normalleştirilebilir. Bunun için evvela çok ayrıntılı bir teşhis-tespit lazım. Sonra, bu paketin uygulanması için belediye ve meclis düzeyinde gerekli yasal (özel) düzenlemeleri de yapmak lazım. Sendikayı da bu işe taraf yapmak lazım, onlarda yapıcı bir şekilde işin içinde olmalı.
Genel olarak normalleşme paketinin felsefesi de, hem bugünün sorununu çözmek, hem de belediyeyi geleceğe hazırlamak olmalıdır. Bunun için, çözüm paketinin vizyonu-bakışı, “belediyeyi üretici ve işletmeci faaliyetlerden arındırmak; mümkün olduğu kadar düzenleyici-denetleyici” pozisyona dönüştürmek olmalıdır.
Bu operasyonun çapası olmalıdır. Bütün hamleler bu referansa göre yapılmalıdır. Artık belediyeler “düzenleyen-denetleyen, sürekli değişen-gelişen ihtiyaçlara göre hizmetler yaratan, piyasa-iş yaratan bir organizatör kurum gibidir.” Belediyeciliğin müthiş sinerjileri var.
Paketin makro içeriğinde, vizyonunda anlaşılırsa, içi daha kolay ve yaratıcı olarak doldurulabilir. Önemli olan paketin “makro içeriği ve vizyonudur.” Gerisi üzerinde yoğunlaşarak, yaratıcı açılımlarla halledilir. Belediyenin hem borç stoku sorunu (stok), hem de bütçe açığı (akım) sorunu var. Bu ikisi eş zamanlı olduğu vakit, mali açıdan operasyonun 3 ayağı olmalıdır.
1- Giderleri azaltma-tasarruf
Giderlerde en büyük kalem personel giderleridir. Personel ve araç, ekipman azaltılması yanında, bazı verimsiz faaliyetlerin de kapatılması kaçınılmazdır. Personel azaltmak en büyük sıkıntıdır, çünkü söz konusu olan insandır. Bu insanları, hiçbir şey yapmadan kapının önüne koymak cinayettir. Ama Lefkoşa’yı, belediyeyi ve geri kalan çalışanları kurtarmak için bir miktar personel azaltmak da kaçınılmazdır.
Zorunlu olarak işten çıkarılacak insanlara, “küçük iş kurma fırsatları için özel bankaları kullanarak bir yıl geri ödemesiz uzun vadeli sübvanseli kredi verilmeli, ücretsiz mesleki kurslar sağlanmalı, bir süre belki belediye sosyal-sigorta ödemelerini de yapmalı.” Kısaca, işten ayrılacak personel için buna benzer, hatta ilave açılımların olduğu özel bir paket yapmalıdır.
2- Gelir yaratıcı açılımlar
Belediyenin hizmetleri zaten çok pahalıdır, tüketiciye de iş insanına da baskı yapıyor, o yüzden hizmetlere zam yapmak doğru değil, bilakis bazı hizmet kalemleri indirmelidir; çünkü caydırıcılığından gelir yaratma kabiliyetini kaybetmiştir.
Belediye, bu aşamada borç stokunu azaltmak için, gelir yaratıcı hamleler yaparken; özel sektöre bazı hizmetleri ihale ile devrederken “hem mevcut bazı hizmetlerini, hem de yeni yaratacağı hizmetleri, gelecekteki gelirlerinden ıskontolayarak” yapmalıdır.
a) Mevcut bazı hizmetleri özel sektöre devretmek
– Klasik-geleneksek bazı hizmetler olan parklar, temizlik, sağlık, su, altyapı, bakım hizmetleri v.s. devredilebilir.
– Gelişen şehir ekonomisine istinaden yeni hizmetler yaratarak, bunları özel sektöre yap-işlet ve yap-işlet devretle ihale etmelidir.
b) Varlık satışı yapmalıdır.
c) Adrese posta imar rantları yaratmalıdır.
İmar rantı belediyenin en büyük gelir kalemidir ve adil, çevreci kullanılmak kaydı ile bu alet çok etkili kullanılabilir. Belediye, kendi atıl gayrimenkuller için, bazı özel gayrimenkuller veya sokaklar, bölgeler v.s. için bunu kullanabilir. Farklı ihale yöntemleri ile hem şehir kazanır, hem de belediye gelir elde edebilir. Ötesinde İmar Yasası’ndan dolayı, rant sağladığı gayrimenkullerden dolayı şerefiye tarzı gayrimenkul vergisi alabilir.
d) Konut vs gayrimenkul vergilerini artırmak lazım. Hem gelir yaratıcı hem de gelir dağılımını düzeltici şekilde.
3- Borçların yeniden yapılandırılması
Borçlar, ortaya çıkacak gelir-gider tablosu sonucunda, tek veya birkaç bankada mümkün olan en düşük faizle ve uzun vadeli olarak yeniden yapılandırılmalıdır. Bazı gelirler teminat olarak da gösterilebilir. Hatta, belediyenin sinerjisini de pazarlamak lazım (tüm bankacılık faaliyeti, personel ödemeleri, piyasa ile ilişkileri, hizmet alanların ödemeleri, sponsorluklar v.s.), bunlar ihale-pazarlık yöntemi ile banka-bankalarla görüşülmelidir.
Son tahlilde; LTB’yi halletmeden memleket normalleşmez. O yüzden, bu işe partiler üstü toplumsal sağduyu ile bakmak lazım.
Sadece Lefkoşa Belediyesi değil, tüm belediyelerimiz ve genel olarak kamu, köhnemiş yasal mevzuatlardan, sistemden dolayı atıl ve bastırılmış potansiyeller üzerinde otuyor. Niyet ve vizyon olduktan sonra bu potansiyeller açığa çıkarılabilir.