DAMONEYE NİYET, CALLİDİCEYE KISMET
2007 Mart ayında rastladığım Osmanlı Ateşi’yle Kelebekler dikkatimi çekmişti, ancak Sevgili Dostum Biyolog Mehmet ÇAKIR ile tanıştıktan sonra Alanya’nın Doğası ile ilgili bazı çalışmalar yapmak ve görsel birikim oluşturma konusunda fikir birliğine vardık. Araziye çıkıp, canlıları, türleri ve çevreyi tanımayı, canlıları kendi doğası içinde korumak ve yaşatmak için bölge bazında kamuoyu yaratmayı kendimize amaç edindik. Her ne kadar fotoğraf bir hobimiz, amatör bir uğraşımız olsa da bu uğraşımızın hissettiğimiz sosyal sorumluluğumuza katkı yapacağına inanıyoruz. Bu çabayla işimizin ve gücümüzün elverdiği ölçüde çevremizdeki Kelebek türlerini tanımak, fotografik kayıt elde edip, bunu kitlelere ulaştırmaya çalışıyoruz.
Alanya’da varlığını bildiğimiz ve peşine düştüğümüz türlerden birisi de şimdilerde Süslü Damone diye anılan Turuncu Süslü Doğu Kelebeği (Antiocharis damone) idi. Bu türün Kargıçayı Vadisi’nde bulunduğunu ve fotoğrafının çekildiğini bildiğimiz için; 2008 yılında iki kez, 2009 yılında 2 kez sefer düzenledik. Ancak garip bir şekilde– o da sadece bir kez- sadece uçarken görme fırsatımız oldu. Neticede 2007 yılından 2010 yılına kadar A. Damone’ yi bir türlü çekemedik.
Kelebek fotoğrafçılarında bir kertik hastalığı vardır. Biz de Süslü Damone denilen bu türün fotoğrafını üç yıldır çekemememin verdiği eziklik ve gerginlikle, 2010 baharında çekme azim ve hevesimizle baharı iple çektik. Nisan başında bölgeye yaptığımız bir iki gezide, yine bu türe rastlamayınca “Tamam, demek ki küresel ısınma nedeniyle bu tür erkenden yükseklere doğru göçüyor, yükseklere bakmak lazım” diye kendimizi kandırıp, daha yükseklerde aramaya karar verdik.
Alanya’nın Doğası Ekibi adına Geyikdağına 23-25 Nisan 2010 tarihinde yapacağımız gezide, Alanya’da çekemediğim A. Damone fotoğrafını 2000-2300 metre yükseklikte çekeceğim konusunda safça bir inanca sahiptim. Nitekim Mehmet Çakır Dostum “Bak eğer, Turuncu Doğu Süslüsü çekersen, sakın Alanya’ ya ayak basma. Kendimi çok kötü hissederim” diye hafif gözdağı da vermeyi ihmal etmemişti.
23 Nisan Sabah erken saatlerde yola çıkarak, Alanya – Kuşyuvası – Gevne Vadisi -Taşkent, Hadim – Dedemköy istikametinden giderek Geyik dağına ulaşabileceğimiz dik ve virajlı toprak yola girdik. Son 400-500 metrede çamur, kar, buz ile mücadele ederek ve umutsuzca denemelerden sonra yüksek yaylaların bulunduğu tepelere ulaştık.
Çamurdan tamamen kurtulduğumuzda yörenin en yüksek tepelerinden birisine çıktığımızı fark ettik. Her yer ayağımızın altında idi. Etrafımızda başı karlı dağlar uzanıp gidiyor, batı ve karşımızda ise tamamen karla kaplı iki büyük dağ kütlesi görüşümüzü kapatıyordu. Batıya doğru yol alıp, karların erimesiyle tamamen bataklık olmuş bir alana ulaştığımızda aracımızı bırakıp, yürüdük. (Aslında çok doğru bir karar verdiğimizi iki gün sonraki dönüşümüzde aynı yerde çamura saplanıp, 7 saate yakın mahsur kaldığımızda anlayacaktık) Uzun bir yürüyüşten sonra, bir tepeyi aşar aşmaz da tüm haşmeti ve karlı zirvesiyle Eğrigöl’ün batısında yükselen Geyik dağı’ nı (2900 metre civarı) karşımızda bulduk. Gölün doğu tarafındaki tepenin üzerine çıkıp, Ters Lalelerin açtığı, tavşanların zıplayarak uzaklaştığı, göl çevresinin kısmen karının eriyip, karların erdiği alanların tamamen yeşil çimenlerle kaplandığı, küçük suyolları ve dereciklerin oluştuğu, ovayı boydan boya S yaparak geçip göle döküldüğü enfes manzarayı izledik. Masmavi bir gökyüzü, yeşil çimenler, yine mavi bir göl, bembeyaz karlarla kaplı kocaman bir dağın verdiği rahatlama; hem beni hem de Yoldaşım olan Cemil’i, deyim yerindeyse tüm dertlerinden arındırıp, sıfır kilometre yaptı. Bir nevi sarhoşluk yaşadık o yüksek dağ başında. Bu arada birçok güzel çiçek türünü fotoğrafladım, Gelengilerin peşinden koştum. Yırtıcı kuşların süzülüp, avlanmasını izledim.
Eğrigöl ve Geyikdağı
Eğrigöl Yaylası ve Geyikdağı
Eğrigöl Yaylası
Eğrigöl ve Çoban Lalesi
Güzel zamanlar çabuk geçermiş, güneş yavaşça batıya doğru eğilmeye başlayınca aklımız başımıza geldi. Gün batmadan toparlanıp, aracımıza ulaşmamız gerekirdi. Çünkü araçtan çıkarken havanın güneşli ve sıcak olmasına aldanıp, kalın giysilerimizi yanımıza almamıştık.
Dönüşe geçtikten sonra Yol Arkadaşım Cemil aniden “ Bak Fatih, Bir Kelebek uçuyor. Sen seversin Kelebekleri” diye yerden 70-80 cm yüksekten uçan beyazımsı bir kelebeği işaret etti. Aslında sabahtan beri ummama rağmen, hiçbir kelebeğe rastlamamıştım. Uçan bireyi görünce, rengine aldanıp “ Sanırım beyaz meleklerden biri. Sahilde fazlasıyla var” dedim. Ancak gerek Kelebeğin uçuş şekli, gerek yükselti ve gerekse bitki örtüsünün zayıflığı Beni şüpheye düşürdü. Biraz daha bakınca bunu bir dişi Yeni Benekli Melek olduğuna kanaat getirip, izlemeye devam ettim. Yaklaşık 10 metre ileri gidip asfalt zemine konuyor, biz yaklaşınca kalkıp, yine 10-15 metre ileride yeniden asfalt zemine konuyordu. Yaklaşık 100 metre boyunca böyle devam edince, tipik bir davranış olarak asfaltın sıcaklığından dolayı asfalt zemine konduğunu, vücudunu ısıttığını ve kanatlarını açıp güneşlendiğini tahmin ettim. Birkaç denemeden sonra sürünerek yaklaşmayı ve birkaç tane kanat üstü fotoğrafı çekmeyi başardım. Biraz daha yakından ve dik açıdan kanat üstünü çekmeye çalıştığımda uçup, yolun altındaki küçük vadiye doğru indi.
Dorukların Benekli Meleği
İstediğim gibi bir fotoğraf çekmemiş olmanın kaygısıyla peşine düştüm. Önce bir kayaya kondu, yaklaşınca uçtu. Sonra bir küçük bir kaya kovuğuna girdi. Oradan uzaklaşıp Vadinin daha aşağısına doğru uçtu. Peşinden ben koştum. Yaklaşık yarım saat boyunca o kayadan bu kayaya, o çalıdan bu çalıya, o önde, Ben arkada; o uçtu, Ben koştum. Bu arada Yol Arkadaşım Cemil’in yukarıdan Bizi izleyip, kahkahalarla gülmesi olayı biraz daha garipleştiriyordu. Sonunda yorulup, bir kayaya oturdum. Kendi kendime söylenirken bir metre kadar öteye, bir kayanın güneye bakan yüzüne konduğunu gördüm. İçimden “Ya Benimle dalga geçiyor ya da Beni ödüllendirecek” diye geçirip, bu fırsatı değerlendirmem gerektiğini düşünüyorum. Kelebeklerin ani hareketten ve titreşim yayan kaynaklardan rahatsız olduğu bilinir. Bu nedenle askeri usullere başvurup, yere yatarak, iyice zemine yapışıp, hedef küçülterek konduğu kayaya yaklaşmayı planladım. Mümkün olabilecek en sessiz sürünüşle yaklaşmaya çalışırken, daha 30 cm hareket etmeden yerinden havalandı ve daha alçaktaki bir dal parçasına kondu. Pozisyonum biraz daha kolaylaşmıştı. Güçbelâ 20-25 cm daha sürünüp, kanat altı detaylarını görüntüleyebilecek mesafeye erişince deklanşöre bastım. 5-6 kareden sonra kaçmayınca, sürünüp biraz daha yaklaştım. Böylelikle 8-10 kare daha çekip, tekrar yaklaşmayı denedim.
Dorukların Benekli Meleği
Ancak bu kez kalkıp, bir metre kadar daha uzağa bir kayanın üzerine kondu. Askeri taktiğin işe yaradığının farkındaydım ama göğsüm, karnım ve bacaklarım sürtünmenin etkisiyle yanmaya başlamıştı. Yine de sessizce sürünerek, en uygun konuma yerleştim. Bu şekilde 8-10 kare daha kanat altı fotoğrafı çektim. Daha iyi fotoğraf elde etmeyi umarak makinanın ayarlarını değiştirmeye çalışırken, umulmadık bir hızla havalanıp, karşı yamaçlara doğru gözden kayboldu.
Dorukların Benekli Meleğinin Uçtuğu Vadi
Aracımızın Çamura Saplandığı An
Eğrigöl’ de kamp yaptığım diğer iki gün boyunca ne Süslü Damone’ ye ne de başka bir kelebeğe rastlamadım. Henüz çektiğim türün ne olduğunu bilmediğim için (En azından Yeni Benekli Melek olduğu fikrindeydim) de elim boş dönecek olmaktan dolayı hayal kırıklığına uğramıştım. S. Damone yükseklerde de yoktu. Özgün bir tür çekmiş olabileceğimi de pek düşünmemiştim
Dorukların Benekli Meleği Güneşlenirken
Dorukların Benekli Meleği Beslenirken
Dönüşte, çektiğim türün Pontia callidice olabileceğini fark ettiğimde oldukça heyecanlanmıştım. Tür tanımı Özgür KOÇAK Dostuma gönderdiğim fotoğraflarla türün P. callidice olduğu kesinleşti. Şüphesiz Alanya’nın Doğası Ekibi için bu kaydını aldığımız 120’ye yakın Kelebek arasında önemli bir kayıt idi. Literatürdeki bilgilere rağmen bu tür ilk kez buralarda belgeleniyordu ve Karamandan sonraki kaydının alınması dağılım açısından önemli bir bilgiydi.
Nitekim Temmuz ayı ortalarında Gündoğmuş-Akdağ yamaçlarında 2 birey, Ağustos başlarında Hadim ilçe sınırları içinde, Gevne Çayının kuzey tarafında 2 bireyi uçarken gözlemledik. En güzeli de Ağustos ortasında Alanya Akdağ’ında 3 bireyin uçarken, bir bireyinde beslenirken görülmesiydi. Beslenme anında çok kaliteli olmasa da görsel kayıt alma imkânımız oldu. Genel olarak oldukça hızlı uçabilen, ani manevra yapabilen bir tür. Tahminimize göre sabah erken vakitlerde ve aksam gün batmaya yakın fotoğraflamak olası. Temmuz-Ağustos gözlemlerimden iki nesil ürediğini tahmin ediyorum.
Dorukların Benekli Meleği Beslenirken
Dorukların Benekli Meleği
Dorukların Benekli Meleği
Bizim “Körün istediği bir göz, Allah verdi iki göz” hikâyemiz böyle. Süslü Damone çekmeyi umarken hiç ummadığım, özgün bir türle karşılaşmak, ekip arkadaşım Mehmet Çakır’ın yorumuyla “ Amma şanslı adamsın yaa …” hali.
Fatih KISA
www.alanyanindogasi.com
NOT: Turuncu Süslü Doğu Kelebeğinin fotoğrafını –istediğimiz gibi olmasa da- 2010 yılı Mayıs ayında Kargıçay vadisinde çektik. Haziran ayı başında da Vadinin üst kısımlarında uçarken gözlemledik.