BESİN ZİNCİRİYLE GEÇEN HASTALIKLAR
Besin Zinciri ve Enerji Piramidi
Üreticilerin yaptıkları besinlerin bir kısmı kendileri,bir kısmı tüketiciler tarafından kullanılır.Üreticilerle tüketicilerin artıkları parçalanınca oluşan maddeler çevreye karışır.Daha sonra bunlar üreticiler tarafından ham madde olarak tekrar kullanılır.Bu sırada bitkilerden başlayarak kendisinden önce geleni yiyen ve kendisinden sonra gelenler tarafından yenen zincirleme beslenme ilişkisi kurulmuş olur.Bu yeme-yenilme ilişkisi sırasında madde ve enerjinin bir kısmı canlıdan canlıya aktarır.Bu şekilde madde ve enerjinin, üreticilerden tüketicilere doğru iletilmesine neden olan canlılar sırasına besin zinciri denir.Besin zincirinin ilk halkasında üreticiler vardır.Sonraki halkaları oluşturan tüketicilerden, doğrudan üreticilerle beslenen otçular(otoburlar)birinci derecede tüketicilerdir.Otçullarla beslenen etçiller(etoburlar)ikinci derece(ikincil)tüketicilerdir.Üretici, otçul ve etçillerin herhangi birisiyle beslenen otçul-etçillere de üçüncü derece(üçüncül)tüketici denir.Yani tam bir besin zinciri şöyledir:
üreticiler→1. derece tüketiciler→2. derece tüketiciler→3. derece tüketiciler örneğin; “havuç-tavşan-tilki-kurt” gibi.
Bazı hayvanlar bir çeşit besinle beslendiği için sadece bir besin zincirinin üyesidir.Bazı hayvanlar ise farklı besinlerle beslenir.Bunlar, farklı besin zincirlerinin farklı yerlerinde bulunur.Örneğin; yılan, “bitki→böcek →yılan”zincirinde ikinci derecede tüketicidir.Bir canlı çeşidinin birden fazla besin zincirinde yer almasıyla oluşan iç içe geçmiş besin zincirlerinin bütününe besin ağı denir.İnsan birçok besin zincirinin sonuncu halkasında yer alır.Besin zincirindeki canlıların faaliyeti sırasında moleküller canlıdan canlıya aktarılır.Bu sırada canlıların yararlandığı moleküllerin toplam enerjisi her kademede biraz azalır.Bunun nedeni bir miktar enerjinin, ısı enerjisi şeklinde çevreye dağılmasıdır.
Besin zincirindeki her basamak beslenmek amacıyla kendinden önceki basamağın madde ve enerjisinin ancak bir kısmını kullanabilir.Besin zincirinde madde aktarımı sırasındaki kayıplar nedeniyle basamaklardaki canlıların kütleleri toplamı giderek azalır.
Bu nedenle besin zincirinin her basamağının toplam kütlesi dikkate alınarak üst üste dizildikleri varsayılırsa piramidi oluşur.Bu yapıya besin piramidi denir.Besin piramidini
oluşturan canlıların sahip oldukları toplam enerjileri de giderek azalır.Bunlar,sahip oldukları enerjilerine göre üst üste dizildiklerinde de besin piramidine benzer bir şekil oluşur.Buna da enerji piramidi adı verilir.
BESİN ZİNCİRİYLE GEÇEN HASTALIKLAR