Bu yazıda asıl olarak ülkemizin yapay uyduları ve görevleri hakkında bilgi vereceğim. Fakat öncesinde yapay uydu nedir? kullanımamaçları nelerdir? gibi soruları cevaplamak istiyorum. Bu yazıda bahsedilecek konuları sırayla şu şekilde sıralayabiliriz.
Yapay Uydular
Uydu Çeşitleri
Türkiye’nin Yapay Uyduları
Yapay Uydu Nedir?
Yapay uydunun tanımını en güzel uydunun tanımı ile açıklanabilir.
Uydu, kendinden büyük bir cismin etrafında dönen cisme verilen addır. Eğer bu uydu ilahi olarak değilde insan eli ile yapılmışsa buna yapay uydu denir.
Yapay Uydu Çeşitleri
Kullanım amacına göre askeri ve sivil olarak ikiye ayrılır. Özellikleri bakımından ise haberleşme uyduları ve gözlem (keşif) uyduları olmak üzere yine ikiye ayrılırlar. Bunlar aralarında metoroloji, navigasyon,anti silah gibi çeşitlere ayrılsalar da genel olarak ya haberleşme uydusu yada gözlem uydusudur. Bazı özel uydular ise iki özelliği birden sahip olabilir. Bu yazının asıl amacı çeşitleri olmadığı için burada bırakıyorum.
Yapay Uydular Hakkında Bilinmesi Gereken Bazı Bilgiler
Ülkemize ait yapay uydulardan bahsetmeye başlamadan önce uzay ve yapay uydu bilimi hakkında bazı bilgiler vermek istiyorum. Çünkü bu işin aslında ne kadar zor ve riskli olduğunun anlaşılmasını istiyorum.
- İlk uzaya fırlatılan yapay uydu Sputnik 1 dir. 4 Ekim 1957 tarihinde bugün ki Kazakistan’daki Baykonur uzay üssünden SSCB tarafından fırlatıldı.
- Sputnik, dünya atmosferinin uzay yolculuğu için güvenli olup olmadığını test etmek için gönderilmiştir.
- Sputnik’in ağırlığı yaklaşık 80 kgdı. Aktif hale geldikten sonra pil ömrü dolayısıyla sadece 3 hafta dünya ile haberleşti ve 92 gün sonra yörüngeden çıkarak atmosferde yanmıştır.
- Sputnik sonrasında uzaya yaklaşık 7000 uydu fırlatılmıştır. Bugün bunların çoğu pasif (ömrünü tamamlamış) durumdadır.
- Ülkemizin uzayda, 6’sı aktif 3’ü pasif toplam 9 uydusu atmosferde bulunmaktadır. 1 uydusu da fırlatılırken başarısız olup düşmüştür.
- Atmosferdeki uydular için en büyük tehdit pil ömrünü tamamlamış pasif durumdaki uydular dır.
- Atmosfer şuan tam olarak yapay uydu çöplüğüne dönüştü demek yanlış olmaz. Yapay uyduların en büyük zararı ve tehlikesi budur.
- Günümüzde SpaceX gibi özel uzay taşımacılığı yapan şirketler sayesinde üniversite gibi kurumlar bilimsel amaçlı ufak uyduları atmosfere bırakılması için uluslararası uzay istasyonuna gönderebiliyorlar. Buna örnek olarak İTÜ Ubakusat gösterilebilir.
- Aktif yada pasif uydular arasında zaman zaman atmosferden dünyaya düşen uydular olmuştur. Fakat bu kazalar sonucunda ölen yada yaralanan olmamıştır.
Türkiye’nin Sahip Olduğu Yapay Uydular
Ülkemizin sahip olduğu uyduları 3 kategoriye ayıracağım. Bunlar, haberleşme uyduları, gözlem (keşif) uyduları ve yapımı devam eden uydular.
Bunun dışında aktif olan uydularımız olduğu gibi şuan atmosferde Türkiye’nin aktif olmayan uyduları da mevcut. Şimdi bu uydularımızı aşağıda listeleyeceğiz.
Ülkemizin Haberleşme Uyduları
Haberleşme uydularımız hepimizin bildiği kurum olan Turksat tarafından yönetilmektedir. Burayı da aktif olan ve aktif olmayan uydularımız olmak üzere ikiye ayırmak en doğrusu olacak.
Aktif Olmayan Haberleşme Uydularımız
Turksat 1A
1994 yılında, atmosfere gönderilmek için fırlatıldıktan sonra roketteki motor arızası yüzünden 12 dakika sonra yere çakılarak imha olmuştur. Turksat 1A, uzaya çıkarken düşen uydumuz olarak tarihe geçmiştir.
Turksat 1B
Türkiye‘nin yörüngeye ulaşan ilk uydusu Türksat 1B olmuştur. Düşen 1A uydusuna alternatif olarak gönderilmiştir. 1994 – 2006 yılları arasında başarıyla hizmet vermiştir. 31.0° Doğu Boylamında yer alan uydu Türkiye, Avrupa, Orta Asya bölgelerini kapsar kapasitedeydi. 10 yıl ömür garantisi olan uydu 12 yıl başarıyla hizmet vermiştir.
Turksat 1C
1996 yılında 1B uydusuna alternatif olarak 42.0 ° doğu boylamına yerleştirilmiştir.2010 yılında Turksat 3A uydusunun bu yörüngeye yerleştirilmesiyle aktif süresini doldurmuştur.
Turksat 2A
10 Ocak 2001 tarihinde fırlatılan uydumuz, 31.0 ° doğu boylamındaki uydu alanımıza yerleştirilmiştir. 2A, uydusu 27 Eylül 2016 tarihine kadar aktif kalarak 15 yıl hizmet verdikten sonra uzay çöplüğüne gönderilmiştir.
Son olarak, uzay yörüngesinde uzay çöplüğü denilen alanda bulunan uydularımız işte bu üç uydudur. Çöp uydularımız hakkında daha ayrıntılı bilgiye Turksat Sitesinden de bakabilirsiniz.
Aktif Olan Haberleşme Uydularımız
Turksat 3A
Türksat 3A uydusu Fransız Guyanası‘nda yer alan Kourou Guyana Uzay Merkezi‘nden 13 Haziran 2008 tarihinde Ariane 5 roketiyle uzaya gönderilmiştir. 42° Doğu boylamına yerleştirildi. 1296 MHz bant genişliğine sahiptir. Önceki nesil uydularımıza kıyasla daha geniş kullanım kapasitesine sahiptir.
Turksat 3A, Uydu haberleşme hizmetleri dışında Avrupa, Türkiye ve Orta Asya üzerinden doğrudan TV yayınları için kullanılmaktadır. Uydunun sahip olduğu yüksek alış gücü sayesinde geniş Türkiye kapsama alanı sağlanmıştır. genişbant veri hizmetleri, VSAT ve darbant veri hizmetleri için kullanılmaktadır.
Turksat 4A
42° Doğu boylamına ömrünü tamamlayan 2A uydusunun yerine gönderilmiştir. Türkiye’nin dışında Avrupa, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Sahra altı Afrika(Arap ülkeler) bölgelerini kapsar. Bu uydu ile Sahra altı bölgesi de ilk defa kapsama alana girmiştir.
2016 ile 42° doğu yörüngesinden yayın yapan TV sayısı 580’e ulaşmıştır.
Bu uydu ayrıca diğer uyduların aksine Fransız şirket Thales Alenia şirketine değil Japon Mitsubishi firmasına yaptırılmıştır. Bunun sebebi ise Göktürk-1 uydusunda yaşanan siyasi krizdir.
Turksat 4B
Turksat 4B uydusu ile 50° doğu yörüngesine ilk defa Türk uydusu işletilmiştir. Turksat 4B haberleşme uydu ağımızın zirvesi olmuştur ve 4A’nın kapsama alanına ek olarak Ortadoğu ve Çin’in batısını da dahil ederek Ortadoğu ile haberleşme bağımızı kurmuştur.
Ayrıca, 4B haberleşme uydusu üzerinden Ku frekans bandında TV yayıncılığına ilave olarak Ka frekans bandındaki spot kapsama alanları ile yüksek hızlı ve daha düşük maliyetlere sahip internet erişim hizmetleri sunulmaktır.
Son olarak, Aktif haberleşme uyduları hakkında detaylı bilgilere Turksat sayfasından edinebilirsiniz.
Gözlem(Keşif) Uydularımız
Gözlem uyduları haberleşme dışında bir çok amaçlı kullanılmaktadır. En önemlisi ise askeri amaçlı kullanımıdır. Gözlem uydusu özellikle askeri alanda terörle mücadele kapsamında aktif rol almaktadır. Bunun dışında, çevre ve şehircilik bakanlığı, kentsel düzenleme ve tespiti için tarım bakanlığı,tarım verimliliği için ve doğal afet durumunda acil müdahaleyi yönetmek gibi pek çok alanda faaliyetler yönetilir.
Yer gözlem uydularımız 2002 yılında Tübitak Uzay birimi kurularak bu birime teslim edilmiştir. Bu birim uydu yapımı, yazılım geliştirme, eğitimi gibi tüm işlemleri karşılamakla yükümlüdür.
Şimdi Gözlem uydularını sıralayalım.
Bilsat
İlk gözlem uydusuna olan ihtiyaç 1999 depremi ile hissedilmiştir. Çünkü en kısa sürede hasar tespiti yapılarak hızlı müdahale ihtiyacı duyulmuştu. Bu bağlamda İngiltere’deki Surrey teknoloji şirketi ile işbirliği yapılmıştır. Bu görevi Tübitak üslenmiştir.
Türkiye’nin ilk uzaktan algılama uydusu 27 Eylül 2003’de yörüngeye yerleştirilmiştir. Ağustos 2006 tarihinde ise yer istasyonu ile bağlantısı kesilmiştir. Fakat Türkiye keşif uydusu noktasında ilk başlangıcını yapmış ve gerekli altyapı ve bilgi birikimi sağlanmıştı.
Özellikleri
6.5 sn’ de bir görüntü
CCD dizinli sensör
± 30° dönme yeteneği
400 mm’lik Kodak KAI-4000 (PAN)
Biri pankromatik diğer dördü kırmızı, yeşil, mavi ve yakın kızılötesi olmak üzere beş yer gözlem kamerası
GPS, GPS konum kaydedici
Tübitak tarafından geliştirilen ÇOBAN ve GEZGİN
Rasat
2011 yılında gönderilen yer gözlem uydumuz Rasat, Bilsat uydusunun devamı niteliğindedir.Bilsat ile elde edilen bilgileri pekiştirmek ve ülkemizin bu konudaki ihtiyaçlarını karşılayabildiğini tüm dünyaya göstermek amacıyla yerli imkanlarla üretilmiştir. 93 kg ağırlığındaki bu uydunun ömrü 3 yıl olarak tasarlanmasına rağmen 2019 yılında da aktif olarak hizmetine devam etmektedir.
Özellikleri
93kg
3 eksen kontrölü
Güneşe eş zamanlı yörünge
98.8 dakika yörünge süresi
Biri pankromatik diğer dördü kırmızı, yeşil, mavi ve yakın kızılötesi olmak üzere beş yer gözlem kamerası
BİLGE adlı uçuş bilgisayarı
GEZGİN 2
Göktürk 2
2012 yılında aktif görevine başlayan Göktürk-2 uydusu 5 yıl ömür kapasitesi ile üretilmiştir. Görevinde hala aktiftir.
TSK ve kamu kurum/kuruluşlarının görüntü ihtiyacını karşılamak amacıyla bir adet 2,5 m çözünürlüklü görüntü sağlayabilen uydu ve görüntülerin alınacağı, işleneceği ve uydunun kontrolünün yapılacağı bir adet yer istasyonu geliştirilmesi projesidir.
Göktürk 2 ayrıca İsrail-Fransa-Türkiye arasında siyasi krize sebep olan Göktürk 1 den önce gönderilerek ülkemizin gözlem uydusu konusunda 3. taraflara muhtaç olmadığını ispatlamıştır. Ayrıntılı bilgi ve özellikleri için Tübitak sayfasına bakabilirsiniz.
Göktürk 1
2009 yılında Fransız Thales şirketi ile yapılan anlaşma ile proje başlamıştır. Şirket ortaklarından olan İsrail ısrarla ülkesi üzerinden görüntü almamasını istemesi üzerine krize dönüşmüştür. Bu sırada yerli imkanlarla üretilen Göktürk 2 aktif olması ile Thales şirketi hiç bir kısıtlama olmadan görüntü alınabileceğini garanti etmesi ile yapımı tamamlanmış ve 2016 yılında uzaya gönderilmiştir. Tahmini ömür süresi 7 yıl olarak planlanmış ve halen aktiftir.
Özellikleri bakımından Göktürk 2 ye yakın olsa da daha fazla yüksek çözünürlüğe sahiptir. Ayrıca yörünge hareketinin dışında doğu-batı ve kuzey-güney istikametinde de çekim yapabilecektir. Bu özellikleri ile ülkemize önemli bir kazanım olmuştur.
Gönderilecek Uydularımız
Yapımı devam eden uydularımız da hali hazırda mevcut. Bunların en önemli özelliği tamamının yerli imkanlarla yapılıyor olması.
Türksat 5A
Ömrünü tamamlayarak salınımlı yörüngede aktif olarak kullandığımız 31.0 ° doğu boylamındaki 2A uydusunun yerine geçerek görevi devralacak. Fırlatılmayı beklemektedir.
Türksat 5B
42 ° doğu boylamındaki uydulara takviye olarak planlanmıştır. 2021 sonunda fırlatılması öngörülmektedir.
Türksat 6A
Yapımı tamamlanmak üzere olduğu söylendi. 6A uydusu ilk yerli ve milli haberleşme uydumuz olma özelliğine sahiptir. TAI ve Tubitak yapımını üstlenmiştir.