Türkiye kıyılarında etkili olan rüzgarlar nelerdir?
Türkiye'de esen rüzgarlar depresyonlara bağlı kuzey veya güney yönlü rüzgarlar olup, kuvvetleri basınç gradyanına bağlıdır. Bazen Marmara denizi gibi bir küçük ve iç denizde NE (poyraz) veya SW (lodos) yönlü fırtına kuvvetinde (gale) rüzgarlar eser. Türkiye kıyılarında esen hafif rüzgarlar, özellikle sıcak mevsimlerde ve güney kesimlerde Meltem adını alır. Bu çeşit rüzgarlar estikleri yerlere göre özel adlar alırlar. İzmir civarında esen rüzgar İmbattır.
Akdeniz sahillerinde kuzey yönünden esen kuvvetli rüzgarlar çok çabuk oluşup, aniden durulmaları ile tanınır. Bu rüzgarlara Bora denir. Bazı yörelerde bu tür rüzgarlar özel isim alırlar. İskenderun körfezinde bu tür rüzgar Yarıkkaya adını alır. Akdeniz sahillerinde esen kuvvetli rüzgarlar lodos ve kıble yönlerinden olur. Bunlar çok kısa sürede oluşur ve kuvvetlenir. Yarım saat içinde rıhtımda bağlı bir gemiyi sahile sürükleyecek kuvvete erişirler.
Türkiye kıyılarında esen rüzgarlardan korunma yöntemleri bulunduğunuz bölgeye göre değişir:
Karadeniz sahil ve limanları:
İstanbul boğazından çıkan bir tekne, Karadeniz'de yapacağı seyir sırasında kuzeyden gelenfırtınalara karşı dikkatli olmak zorundadır. Bu sahil şeridi üzerinde doğal liman olarak sadece Sinop bulunur. Bunun dışına Kefken adasını bir sığınma yeri olarak belirtebiliriz. Liman barınağı yapılmış Trabzon, Samsun, Giresun gibi limanlar da teknelerin sığınmasına olanak sağlar. Karadeniz sahillerinde kuvvetli bir fırtınaya yakalanan bir tekne, sığınacağı limanı, rotasına ve rüzgarın yönüne göre seçmelidir. Örneğin, Zonguldak ile Sinop arasında doğuya seyreden bir tekne poyraz yönünde bir fırtına ile karşılaşırsa Zonguldak limanına dönecek, karayel (NW) yönünden bir fırtına başlamışsa Sinop limanına ulaşmaya çalışacaktır.
Marmara sahilleri ve limanları:
İstanbul limanı lodos ve poyraz rüzgarlarının etkisi altında kalan bir limandır. Kosterler ve amatör tekneleri için lodos çok etkili olur. Her yıl parçalanan ve batan tekneler güncel konulardır. Lodos fırtınasında demirlenmek için en iyi korunak İstanbul boğazının Paşabahçe körfezi ve Büyükdere önleridir. Poyraz fırtınalarında ise büyükçe tekneler Yenikapı önlerinde, ufak tekneler de Beşiktaş veya Ortaköy önlerinde demirleyerek korunabilir.
Marmara sahillerinin kuzey kıyıları bu yönden esen rüzgarlara korunak olduğundan, kosterlerin ve teknelerin kuzey sahilini izleyerek seyir yapmaları faydalıdır. Güney yönünden esen rüzgarlar için de güney sahillerini izlemek, Marmara adası, Kapıdağ yarımadası sahillerine yakın seyretmek faydalıdır. Marmara denizi limanları içinde güney rüzgarlar için en tehlikeli liman Tekirdağ limanıdır. Güney rüzgarlara açık olduğundan ilk rüzgar ikazında hemen demire çıkmak gerekir. Kuvvetli lodos fırtınalarında Çanakkale boğazında demirleyerek beklemek gerektiğinde, şehrin önündeki karantina bölgesi değil, boğazın çıkışına yakın, Kepez feneri ve aşağısı tercih edilmelidir. Boğazdan çıktıktan sonra lodosa karşı bir demirleme ve bekleme yeri de Bozca ada'nın kuzey açıklarıdır.
Ege sahilleri ve limanları:
Ege denizi aniden patlayan ve yine birden dinen kuvvetli rüzgarların bulunduğu bölgedir. Özellikle İzmir limanında bağlı bulunan bir gemiyi bile zor durumlara düşürecek fırtınalar çıkabilir. Büyük gemilerin dahi demirde zorlandıkları görülmektedir. Böyle bölgelerde rüzgara açık bir sahilde demirlemek sakıncalıdır. Ege sahilleri rüzgar olarak her mevsim fırtınanın çıkması için uygun yerler olduğu halde, sahillerin yüzlerce koy, körfez, ada ve yarımada ile dolu olması teknelerin havaya kapalı bir yer bulup demirlemesini gerçekleştirmektedir.
Akdeniz sahilleri ve limanları:
Ege sahillerinde olduğu gibi, Akdeniz sahillerinde de en büyük tehlike sabit bir hızla vedevamlı esen rüzgarlardan değil, aniden bastıran sağanaklardan (rüzgarlardan) oluşur. Bunlar içinde İskenderun limanındaki yarıkkaya rüzgarını örnek verebiliriz. Karadan denize doğru ve yüksek bir tepe olan Yarıkkaya'dan aşağıya inen fırtına çok kısa sürmesine karşılık limandaki büyük bir gemiyi bile tehlikeye sokabilir.
Akdeniz sahillerinde genellikle güney yönlü rüzgarlar etkili olurlar. Fakat, Antalya körfezindeoluşan kuzey yönlü fırtınalar denizcilerin korkulu rüyasıdır. Bu yörede sahilden oldukça uzak seyredildiğinden özellikle kış mevsiminde dikkatli bulunmak gerekir. Kuzeyden gelen fırtınalarda sahile yakın seyretmek yararlı olur.