Avukat Arif Ali Cangı yönetmeliğin ilk incelenmesi sonucunda saptanabilen çevre sağlığı ve canlı yaşamı ve doğal dengenin korunması konularında sorunlar yaratabilecek düzenlemelerine ilişkin bir açıklama yaptı. Arif Ali Cangının konuyla ilgili kamuoyunun dikkatini çekmek ve ilgili kurumların ve kişilerin yönetmelik üzerinde çalışma yapması için ön bilgi oluşturma amacıyla hazırladığı değerlendirmelere aşağıda ulaşabilirsiniz.
1.) Bergama-Ovacık Altın Madeninin Açılma Ruhsatı Geri Alınmalıdır;
- Madde: 4/c) Birinci sınıf gayrisıhhî müessese: Meskenlerden ve insanların ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzakta bulundurulması gereken işyerlerini tanımlar.
- GAYRİSIHHÎ MÜESSESELER LİSTESİ/A) BİRİNCİ SINIF GAYRİSIHHÎ MÜESSESELER;
3- MADEN SANAYİİ
3.8- Çeşitli metotlarla cevher hazırlama veya zenginleştirme tesisleri,
Yönetmeliğin bu düzenlemeleri olumlu düzenlemeler olarak değerlendirilmiştir. Buna göre Bergama-Ovacık Altın Madeni Birinci sınıf gayri sıhhi müessesedir. Bilindiği gibi bu işletme Ovacık Köyüne dayanmış durumdadır. Oysa yönetmeliğe göre; birinci sınıf gayri sıhhi müesseseler, meskenlerden ve insanların ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzakta bulunmaları gerekmektedir. Ovacık Köyünde yaşayanlar da insan olduğuna göre, bu işletmeye birinci sınıf gayri sıhhi müessese açılma ruhsatı verilemez. İzmir Valiliği İl Özel İdare Müdürlüğü tarafından verilen 20.05.2005 tarih ve 02 sayılı BİRİNCİ SINIF GAYRİ SIHHİ MÜESSESELERE AİT AÇILMA RUHSATI nın hemen geri alınması gerekmektedir.
2.) Sınıflandırmada hatalar yapılmıştır;
B) İKİNCİ SINIF GAYRİSIHHÎ MÜESSESELER
3.5- Kazı ve döküm alanı olarak toplam 25 hektarın altında açık işletme maden ocakları, kazı ve döküm alanı olarak toplam 150 hektarın altında çalışma alanına sahip kömür çıkarma tesisleri, 25 hektar ve üzeri alandan hammadde çıkarılan taş ocakları, 100.000 m3/yıl altında kapasitedeki taş ocaklarından çıkarılan hammaddenin her türlü işlemden geçirildiği tesisler,
Bu sınıflandırma dikkat çekicidir.Sırf kazı ve döküm alanının 25 hektarın altında olması nedeniyle maden işletmesinin ikinci sınıf olarak değerlendirilmektedir. 25 hektarın altında olan bir işletme de birinci sınıf gayri sıhhi müesseseler kadar çevre ve canlı yaşamı için risk oluşturabilecektir.
3.) İl Genel Meclisinin yasayla verilen karar alma yetkisi elinden alınmıştır;
Tanımlar
Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden;
a) Yetkili idare: Belediye sınırları ve mücavir alanlar dışı ile kanunlarda münhasıran il özel idaresine yetki verilen hususlarda il özel idaresini; büyükşehir belediyesi sınırları ve mücavir alanlar içinde büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu konularda büyükşehir belediyesini, bunların dışında kalan hususlarda büyükşehir ilçe veya ilk kademe belediyesini; belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyeyi ve organize sanayi bölgesi sınırları içinde organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini,
İşyeri açılması
Madde 6/2 İşyeri ruhsatları yetkili idarelerin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından bu Yönetmelikte öngörülen sürede imzalanır; ruhsat için ayrıca, meclis veya encümen tarafından bir karar alınmaz.
Burada dikkat çekici olan, Belediye Meclisi ile İl Genel Meclisinin saf dışı yapılması.
Sanki; Bergama-Ovacık Altın Madeni ve Eşma-Kışladağ Altın Madeni gibi İl Özel İdareleri tarafından ruhsatlandırılan ve ruhsatlandırılacak olan madenler için, açılma ruhsatı konusunun İl Özel İdaresinin karar organı olan İl Genel Meclislerinde görüşülmesinin önüne geçilmek isteniyor.
5302 Sayılı İl Özel idaresi Yasasının 3. maddesine göre; a) İl özel idaresi: İl halkının mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini ifade eder, b) İl özel idaresinin organları: İl Genel Meclisi, İl Encümenini ve Vali den oluşur.
Yasanın 9.maddesine göre; İl Genel Meclisi, il özel idaresinin karar organıdır.
İl Özel İdaresi Yasasının 3/a,b, 7/g ve özellikle 9.maddesi birlikte değerlendirildiğinde İl Özel İdaresinin karar organının seçilenlerden oluşan İL GENEL MECLİSİ olduğu son derece açık ve tartışmasızdır.
İl Genel Meclislerinin yasayla olan yetkileri, bu yönetmelikle otadan kaldırılmıştır, yasaya bu açıdan açıkça aykırıdır.
İl Genel Meclisleri üyelerinin yasaya tanınan yetkilerinin yönetmelikle kısıtlanmasına karşı çıkmaları gerekir.
4.) Birinci sınıf GSMler için ÇED olumlu belgesi yetiyor;
Madde; 6/son: 16/12/2003 tarihli ve 25318 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ekindeki listede yer alan işletmelerle, birinci sınıf gayrisıhhî müessese grubunda yer alan işletmelerin aynı olması durumunda, yetkili idareler ruhsat verirken Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) dosyasında yer alan belgelere göre işlem yapar.
Bu düzenleme ile ÇED olumlu kararı almış olan birinci sınıf gayri sıhhi müesseseler için başka bir araştırmaya gerek kalmadan açılma ruhsatı verilmesi sağlanmaya çalışılıyor.
Sanki Bergama-Ovacık Altın Madeni, Uşak-Eşme Kışladağ Altın Madeni gibi tartışmalı madenlerin açılma ruhsatlarının verilmesi kolaylaştırılmaya çalışılmakta (her iki işletme için de Çevre Bakanlığı tarafından ÇED olumlu belgesi verilmiş durumda).
5.) Üniversiteler, Meslek Odaları yok sayılmış, tek karar mercii İçişleri Bakanlığı Yapılmış;
Yönetmelikte yer almayan işyerleri
Madde 9- Bu Yönetmelik kapsamına girmesine rağmen adı ve nitelikleri belirtilmeyen sıhhî bir işyerinin açılması halinde, benzeri işyerleri için öngörülen esaslara göre işlem yapılır.
Gayrisıhhî müesseseler için Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin görüşü alınarak İçişleri Bakanlığı tarafından yeni sınıf tayini yapılır.
Uygulamaya ilişkin esaslar
Madde 45- Bu Yönetmelikte yer alan hükümlerin uygulanmasına ilişkin olarak yetkili idareler tarafından istenecek görüşler İçişleri Bakanlığınca verilir.
Yeniden sınıflandırmalarda, Üniversiteler ve ilgili TMMOB, Tabip Odaları gibi meslek odaları yok sayılmış.
Karar mercii ve danışma mercii İçişleri Bakanlığının kabul edilmesini de anlamak mümkün değil. Yönetmeliğin amacı, insan ve çevre sağlığının korunması ise Sağlık Bakanlığı ve Çevre ve Orman Bakanlığı karar vermesi gerekmez mi?
6.) 10 gün gibi kısa bir süre içinde Yer Seçimi ve Tesis Kurma izni verilmesi öngörülmüş, ÇED olumlu belgesi varsa, inceleme kurulunun incelemesine gerek yok;
Gayrisıhhî Müesseseler/ Başvuru ve Açılma Ruhsatı
Yer seçimi ve tesis kurma izni
Madde 18- Birinci sınıf gayrisıhhî müesseseleri inceleme kurulu, ilgilinin başvurusundan itibaren en geç yedi gün içinde tesisin kurulacağı yeri mahallinde inceleyerek, Örnek-3teki yer seçimi raporu formunu düzenler ve görüşünü bildirir. Yer seçimi inceleme kurulunun raporu, ilgili birimin teklifi üzerine yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından üç gün içinde değerlendirilerek yer seçimi ve tesis kurma izni kararı verilir.
ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesisler için düzenlenen ÇED olumlu belgesi ve raporu, yer seçimi ve tesis kurma raporu yerine geçer.
Yer seçimi ve tesis kurma izni muafiyeti
Madde 19- İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yer seçimi ve tesis kurma izni aranmaz
Toplam 10 gün içinde yer seçimi ve tesis kurma izni veriliyor. Bu kadar kısa süre içinde gerekli inceleme yapılabilecek mi?
ÇED olumlu belgesi varsa, rapora gerek olmadan 3 gün içinde izin verilecek.
2. ve 3. sınıflarda bu izne gerek duyulmamış
7.) 10 günde açılma ruhsatı, eksik ve yanlış bilgiyi düzeltmek için 1 yıl izin;
Açılma ruhsatı
Madde 21- Yer seçimi ve tesis kurma izni verilmiş veya deneme izni sonunda çalışmasında sakınca bulunmadığı anlaşılan birinci sınıf gayrisıhhî müesseselerin çalışabilmesi için müracaatı takip eden yedi gün içinde yetkili idarenin inceleme kurulu tarafından yerinde inceleme yapılır. Deşarj ve emisyon izin belgesi veya analizi, mevzuat hükümlerine uygun olan yerler için diğer tüm bilgi ve belgeler de dikkate alınmak suretiyle, Örnek 4teki açılma izni raporu düzenlenir ve yetkili idareye sunulur. Yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından üç gün içerisinde işyeri açma ruhsatı düzenlenir.
Birinci sınıf gayrisıhhî müessese başvuru ve beyan formunda yer alan bilgiler esas alınarak bir ay içinde yapılan denetimlerde, beyan edilen hususlara aykırı bir durumun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekli kanunî işlem yapılır. Aykırılık ve noksanlıklar toplum ve çevre sağlığı açısından bir zarar doğurmuyorsa, tedbirlerin alınması ve noksanlıkların giderilmesi için bir yılı geçmemek üzere süre verilir. Verilen süre içinde aykırılık ve noksanlıklarını gidermeyen işletmelerin faaliyeti söz konusu aykırılık ve noksanlıklar giderilinceye kadar durdurulur.
Burada da 10 gün içinde açılma ruhsatı verilmesi düzenlenmiş. Ne bu hız,? Bir birinci sınıf gayri sıhhi müessese için bu kadar kısa bir süre yapılacak inceleme sağlıklı bir inceleme olabilir mi?
Beyan edilenlere aykırılık ya da eksiklik tesbit edilirse ve bu aykırılık ver noksanlıklar toplum ve çevre sağlığı açısından bir zarar doğurmuyorsa, işletmeye 1 yıl izin verilebilecek. Bu düzenleme ile başvuru belgelerindeki bilgilerin doğru verilmemesini özendirici niteliktedir.
Arif Ali Cangı
(İzmir-Avukat- Tel/Faks: 232-4820132)