Geçen yılın yani 2009’un 1 Ocak günü TRT-6, Kürtçe telaffuzu ile TRT-Şeş yayın hayatına başlamıştı. Üstelik Başbakan Tayyip Erdoğan’ın hatalı bir telaffuzla da olsa, “Hayırlı Olsun” dileğini Kürtçe olarak dillendirmesiyle.
2 Ocak tarihli gazetelerin birinci sayfalarında tüm manşetlerinde haber buydu. Bazıları, yanlış hatırlamıyorsam –arşive bakmaya zahmet etmedim- Radikal’in manşeti de Kürtçe çıkmıştı.
2009’a “tabu yıkan” bir Türkiye’nin geleceğe yönelik heyecan veren iyimserliğiyle girmişiz demek ki. Peki 2010’a nasıl girdik?
Dünkü gazetelerin birinci sayfa mizenpajlarına, atılan başlıklara bakılırsa, bir hayli kafa karışıklığı içinde. 2010’un ne getireceğinden, 2011’e nasıl bir Türkiye tablosuyla girileceğinden tam emin değiliz toplum ve kamuoyu olarak.
Ancak, 2009’a girdiğimiz cinsten “heyecan verici bir iyimserlik” içinde girmediğimiz kesin gibi.
*** *** ***
Bazı gazetelerde “2009’un olayı” değişik çevrelerden gelen birçok insana sorulmuştu. Bence, doğru bir tespitle ve adeta bir konsansüs halinde “Dışarıda Obama, İçerde Demokratik Açılım” cevabı verilmişti.
Yılın son günlerinde CNN Türk’teki “Tecrübe Konuşuyor” isimli Hasan Cemal ve bana ait televizyon programımızda ben de aynı tespiti ifade etmiştim. Obama, gerçi 2008 Kasım ayında seçildi ama iktidar koltuğuna 20 Ocak 2009’da oturdu. Dünyanın en güçlü ülkesinin iktidar koltuğuna, orta ismi Hussein olan siyah derili bir Başkan’ın oturmuş olması, başlıbaşına “Obama” ismini dışarıda “Yılın Olayı” yapmaya yeterdi benim için.
Peki Obama 2009’da üzerinde yoğunlaşan beklentileri karşıladı mı? Karşılamadıysa 2010 öyle bir yıl olabilir mi?
Amerika, bir süperdevlet; hatta tek süperdevlet. O hacimde, o büyüklükte, o hacim ve büyüklüğe uygun kurumları bulunan ve üstelik “hukuk devleti” sıfatını taşıyan bir süperdevletin politikasını radikal ve devrimci biçimde bir günden ertesine, birkaç hafta içinde, hatta aylar boyu değiştiremezsiniz.
Bu, biraz büyük yolcu gemilerinin, transatlantiklerin manevralarına benzer. İstanbul’da Karaköy rıhtımına yanaşan bir şehir nüfusu kadar taşıyan, neredeyse bir gökdelen yüksekliğinde koca yolcu gemileri var. Rıhtıma giriş-çıkışları ve yanaşmalarında heybet ve zorluk, elbette, bir sürat motorunun, hatta bir balıkçı kayığının sürati ve rahatlığında olmuyor, olamıyor, olamaz da.
Büyük devletlerin büyük siyaset değişiklikleri de öyledir. Dev yolcu gemilerinin manevralarına benzetilebilirler.
Önemli olan Obama’nın Amerikan politikasında kökten bir değişikliğe yönelen bir Başkan olup olmamasında.
Görüldüğü ve kendinisi ilan ve ifade ettiği kadarıyla öyle. Obama’nın bence “en radikal” yönü, Amerika’yı denizaşırı askeri yükümlülüklerinden arındırıp, “küresel sistem”de teknolojik üstünlük ve yaratıcılık ve ekonominin gücüyle bir “lider süperdevlet” konumunda tutmak.
Bu bağlamda, sadece Irak’dan değil Afganistan’dan da çekilmeyi öngörüyor. Bir ay önce açıkladığı 2009 boyu beklenen “Afganistan stratejisi”nin 30 bin Amerikan askerinin daha Afganistan’a gönderilmesi bölümüne takılmamak gerek. Nihai amacın ne olduğuna bakılmalı. Obama’nın stratejisi 2011’de Afganistan’dan Amerikan kuvvetlerinin çekilmesini amaçlıyor.
Dolayısıyla, 2010 yılının Afganistan ve Irak’tan Amerikan askeri varlığının çekilmesi, bir anlamda 11 Eylül 2001 sonrası 21.Yüzyıl’ın ilk onyılının yerini farklı, yeni bir onyılın alması girişimlerinin cereyan edeceği yıl olarak tahmin edebiliriz.
*** *** ***
Türkiye’nin içine yerleşeceği “tarihi çerçeve” de, Obama politikasının yürürlüğe giderek konmasıyla harekete geçecek “küresel geçiş dönemi”nin şartlarında anlaşılabilir.
Türkiye, bu “geçiş dönemi”ne ne ölçüde kendini uydurabilecek (adapte olacak) ne ölçüde söz konusu “geçiş dönemi”ni etkileyebilecektir?
TRT-6’le girilen 2009’un son çeyreğine “Kürt Açılımı”nın damgasını vurması bu bakımdan anlamlı ve önemliydi. Kürt sorununa çözüm için ilk kez bir hükümet “siyasi irade” koyarak ve “siyasi cesaret” göstererek öne atılmıştı.
Ne var ki, 2009’dan öyle çıkmadık. Zaten işin en başında “siyasi cesaret sahipleri” bir nebze ürktü. “Kürt açılımı”nın adı derhal “Demokratik Açılım”a dönüştü. Giderek “Milli Birlik ve Kardeşlik Projesi” olarak “travesti” bir hal almaya başladı.
Muhalefetin provokatif fitilleri ateşlemesiyle kızışacak Türk gazabının seçim sandığından yansıyacak olmasından duyulan korkuyla atılan her adım Kürtleri tatmin etmekten uzaklaşmaya, bildik “yasaklı”, “soruşturmalı”, “kapatmalı”, “tutuklamalı” güvenlik politikalarına dönüşmeye başladı.
2010’a o nedenle heyecansız ve önümüzdeki yılı tahminde pek zorlanarak girdik.
Ancak benim aklımdan çıkmayan Tayyip Erdoğan’ın 29 Aralık günü Ankara’da Bilkent Oteli’nde 2000’e yakın bir topluluk önünde yaptığı konuşmadaki sözleri. Turgut Özal Düşünce ve Hamle Derneği, “2009’un Turgut Özal Barış Ödülü”nü Tayyip Erdoğan’a vermişti. Düzenlenen ödül töreninin üç konuşmacısından biriydim. Son olarak Tayyip Erdoğan konuştu. Ve...
Ve, konuşmasının bir yerinde coşkulu sesi doruğa tırmanarak, “Bir kez daha buradan söylüyorum” diyerek haykırdı: “Ben kaybedeyim, partim kaybetsin ama Türkiye kaybetmesin!”
Kastettiği “Demokratik Açılım”ın radikal kararlar alarak hedefine ulaşmasıydı.
Bu sözleri, 2010’da 2009’un son günlerinde içine girilen yanlıştan dönülmesi ihtimali olarak iyimserce yorumladım.
2009’un ilk ayında, bu Ocak ayında Davos’ta İsrail’in suratında “one minute”ün patlayacağı, o günden başlayarak Türkiye’nin ve Tayyip Erdoğan’ın uluslararası ve bölgesel profilinin yükseleceğini kim 2 Ocak gününden tahmin edebilirdi ki?
2010, hiç beklenmedik gelişmeler gebe.
Bu kadarını tahmin edebiliriz...