web sitesi sunucularında barındırılmıştır.
kurulması ve Ankara'da hükümetin devamlı olarak yerleĢmesinin temini olmuĢtur. Bu geçittengeçmek 1923
-
1925 senelerini aldı ve bir taraftan hükümet merkezi tartıĢması devam ederken, diğer taraftan cumhuriyete karĢı ilk tepkiler 1923'te kendisini gösterdi. Memleket, Ġstanbul ile her taraflabir bütünlük haline girdikten sonra, senelerden beri biriken fikir ve arzular bütün Ģiddetiyle ortayaçıktı. Birlik sağlanmıĢtır, devlet merkezi Ankara olamaz, Anadolu içinde bulunamaz, gelenekselidare tarzımız tekrar Ġstanbul'da baĢlayıp geliĢmek lazımdır görüĢü siyasi hayatımıza ve aklıbaĢında, tecrübeli, aydın dediğimiz tabakalarımıza hükmetmiĢtir. Basını ile devlet adamları ile,bütün bu çevreler, her türlü kolaylığı ve pratik ihtiyaçları değerlendiren zihniyetle tekrar Ġstanbul'adönmek fikrini savunuyorlardı. Atatürk buna mukavemet etti ve milli hükümet Ģimdiye kadar muharebe esnasında takip ettiği ve alıĢtığı istikamete sadık kalarak Anadolu'da yerleĢmek içingüçlükleri yenmeye baĢladı. 1925'te bu mesele, ağırlığı ve güçlüğü çok hafiflemiĢ olarak, öneminikaybetmiĢ bir
hale gelmiĢti.
Biz, Anadolu'da devleti idare etmeye çalıĢanlar, kesin olarak Ankara'da kalıp devletin ihtiyaçlarınıtemin etmeye mecbur olduğumuz ve buna muktedir bulunduğumuz kanaatindeydik. Fakat 1923Türkiyesi'nin idaresini elimize aldığımız zaman, bugün de arzu edileceği gibi senelere Ģamil ve her meseleyi kapsayan bir geniĢ plan hazırlanmıĢ ve sistematik bir surette tatbik edilmiĢ değildir. Nekadar eksik farzolunursa olunursun, gerçek budur. Meseleler, önemleri ve etkileri oranında
kendilerini birer
birer hallettirmiĢler ve halk, ihtiyaç içinde çırpınan bir idareye yapılacak iĢleri birer birer göstererek kabul ettirmiĢtir.
Memlekette Fiziksel Bütünlük Yoktu
Ġçinde bulunduğumuz meseleler dediğimiz zaman, bunların hepsini bir anda saymaya imkân
yoktur
. En baĢta, bir defa, memleket fiziksel bir bütünlük içinde değildi. Her tarafın birbiri ileirtibatlı (bağlantılı) olduğu bir bütünlük yoktu. Her mevsimde memleketin içinde dolaĢamıyorduk.Daha muharebe zamanında bir irtibatsızlık çok insanın zihnini ve hayalini aciz bırakan güçlükler göstermiĢti. Demiryolu yapılmadan memleketin ne emniyetinin, ne idaresinin bütünlüğünüsağlayamayacağımız kanaati sarsılmaz bir haldeydi. Nihayet memleketin en mamur yerlerininbüyük bir kısmı harap olmuĢ bulunuyordu.
Bir diğer mühim mesele, asayiĢ meselesi idi. Cumhuriyet idaresi daha henüz kurulduğu esnada,içinde bulunulan meseleler etrafıyla görüĢülürken Ģarkta isyan patladı. Ġsyanı anlattım. 1925vukuatı memleketin doğu kısmında tarihten gelen büyük asayiĢ meselesini bir
defa daha
canlandırdı. AsayiĢ meselesi, doğuda ġeyh Sait Ġsyanı ve onun tahrik ettiği askeri hareketlerlebüyük ölçüde kapanmıĢ gibi görünür. Fakat aslında, doğuda asayiĢ meselesi daha senelercebüyük ölçüde askeri hareketlere ihtiyaç gösterir bir Ģekilde devam etmiĢtir. AsayiĢ meselesinindoğuya ait olan bu kısmının dıĢında, Orta Anadolu'da da, Batı Anadolu'da da dağlarda emniyetiihlal etme hareketleri ve yol kesmeler, alıĢılmıĢ tabiriyle Ģekavet dediğimiz eĢkıyalık Ģeklinde her
tarafta devam ediyordu. As
ayiĢsizliğin bir de bu tarafı vardı. Memleket idaresinde, Ģehirlerde vekasabalarda olduğu gibi, yollarda ve dağlarda, her tarafta huzuru ve emniyeti tesis etmek OrtaAnadolu için, Garbi Anadolu için önemli meseleydi. Bunun ölçüsü dıĢında ve daha ötesinde,
doğuda, ayrıca dıĢarıyla irtibatı olan ve askeri hareketleri icabettiren bir asayiĢ meselesi devam
etti.Mali Kaynak Bulmak Gerekiyordu
Bütün bu meselelerin üstünde, memleket idaresi için mali kaynak bulmak ve intizamlı bir hazine
kurmak gerekiyordu. De
vletin henüz bir Merkez Bankası bile olmadığı bir zamanda, bu ihtiyacıkarĢılamaya ve devlet bankasını kurmaya çalıĢmak bizim baĢlıca meselelerimizdendi. Derhal gözönünde canlanabilir ki, bugünkü anlayıĢımızla baktığımız zaman, bu meselelerin her biri insanınbütün melekesini, bütün çalıĢmasını kapsayacak kadar Ģumullü birer dev meselelerdir. Bunlarıameli bir Ģekilde birer birer anlatmaya çalıĢacağım.
Vergi Meselesi
Harpten yeni çıkmıĢız ve harp esnasında vatandaĢın varlığını yüzde 40'a kadar seferber etmiĢiz. Yani vatandaĢın varlığının yüzde 40'ını ordu hizmetine almıĢız ve bunu onlara karĢı borç olarakyüklenmiĢiz. Bir taraftan bu borcu süratle ödemeye çalıĢıyor, öte taraftan yeni hükümetin maliye