

İBRAHİM ARIKAN CEYHUN GÖNEN
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bu makale Şubat 2009 Mali Pusula dergisinde yayınlanmıştır.
KİRA SÖZLEŞMELERİNDE DAMGA VERGİSİNİN HESAPLANMASINDA ÖZELLİK ARZ EDEN DURUMLAR
I- GİRİŞ
Bilindiği üzere Maliye Bakanlığınca 29 Temmuz'da yayınlanan 268 nolu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile Kasım ayından itibaren kira gelirlerinin ödeme ve tahsilinde yeni bir dönem başladı. Kasım ayından itibaren geçerli olan Tebliğe göre konutlarda her bir konut için aylık 500 YTL ve üzerinde kira geliri elde edenler ile İş yerlerini kiraya verenler ve kiracıların, kiraya ilişkin tahsilat ve ödemelerini banka veya Posta Müdürlüğü aracılığıyla yapmaları zorunlu hale getirilmiştir.
Tebliğde belirtilen tahsilat ve ödeme zorunluluklarına uymayan, Birinci sınıf tüccar ve serbest meslek erbabına 1.490 YTL' den, İkinci sınıf tüccarlara, defter tutan çiftçiler ile kazancı basit usulde tespit edilenlere 680 YTL' den, bunların dışında kalanlara 320 YTL' den az olmamak üzere, her bir işlem için, işleme konu tutarın yüzde 5' i oranında ceza uygulanacaktır.
Uygulamada kira sözleşmeleri kiralayan ve kiracı dışında kefil tarafından da imzalanabilmekte olup sözleşmelerde kefil olup olmamasına veya kefaletin türüne göre damga vergisi hesaplanmasında farklılıklar söz konusu olabilmektedir. Biz bu yazımızda kiralama işlemlerinde kiralanan gayrimenkulün cinsine, kira sözleşmelerinin bir nüshadan fazla düzenlenmesi durumu ve sözleşmeyi imzalayan kiracı, kiralayan ve varsa kefil yönünden sözleşmelerin damga vergisi karşısındaki durumunu irdelemeye çalışacağız.
II- KİRAYA VERİLEN GAYRİMENKULUN CİNSİNE GÖRE DAMGA VERGİSİ
Kasım ayından itibaren kira gelirlerinin ödeme ve tahsilinde konutlarda her bir konut için aylık 500 YTL ve üzerinde kira geliri elde edenler ile İş yerlerini kiraya verenler ve kiracıların, kiraya ilişkin tahsilat ve ödemelerini banka veya Posta Müdürlüğü aracılığıyla yapmaları zorunludur. Tebliğde belirtilen hususlara uyan konut veya işyeri kira geliri elden edenlerin biran önce tedbirlerini almaları gerekmektedir. “ Maliye’nin de nereden haberi olacak, ben kiramı elden alırım ” anlayışında devam etmeleri halinde kesilen cezalara muhatap olduktan sonra çok pişman olacakları ortadadır. Nitekim Maliye tespit çalışmalarına çok önceden başlamış durumdadır. Ulusal basında çıkan haberlere göre; merkez ve taşra muhtarlıklarından ev sahibi ile kiracılara ilişkin bilgiler toplanmakta, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün TAKBİS sisteminden yararlanılarak birden fazla konutu olanlar ile iş yeri sahiplerinin dökümü çıkartılmakta ve aynı zamanda bankalar aracılığıyla yapılan havaleler yoluyla da kira tutarlarına ulaşılmaya çalışılmaktadır.
Maliye’nin kira gelirlerini kayıt altına alabilmek için titizlikle yürüttüğü çalışmalar neticesinde cezaya maruz kalmak istemeyen kira geliri elde edenlerin; kiralamada ilk adım olan Kira Sözleşmelerinden başlayarak aynı titizliği göstermeleri gerekmektedir. Kira Sözleşmelerinde unutulan en önemli husus damga vergisidir. Kira Sözleşmelerinde damga vergisi; kiralamaya konu olan gayrimenkulun türüne ve kiralamaya taraf olanların hukuki durumlarına göre farklılık arz etmektedir. Şöyle ki;
a. Konut’ un Kiraya verilmesinde Damga Vergisi
Gerçek kişilerin konutlarının mesken olarak kiraya verilmesi halinde kira sözleşmeleri damga vergisinden istisna edilmiştir. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun ekli (2) sayılı Tablo’sunun 31 numaralı fırkasında “Dernek ve vakıflarca yerleşim yeri, gerçek kişilerce mesken olarak kullanılmak üzere kiralanan ve iktisadî işletmelere dahil olmayan taşınmazlara ilişkin kira mukavelenameleri’nin damga vergisinden istisna olduğu belirtilmiştir.
Fakat söz konusu mukavelelerin noter huzurunda yapılması halinde damga vergisine tabidir. Nitekim yine 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun ekli (2) sayılı Tablo’sunun 34 numaralı fırkasında “Söz konusu kâğıtlar(vergiden istisna edilmiş), resmi dairelere veya noterlere ibraz edildikleri takdirde bu tarih itibarıyla vergiye tâbi tutulur ve ibraz edenlerce ödenir” denilmektedir.
Özetle gerçek kişiler arasında yapılan kira sözleşmeleri notere ibraz edilmediği takdirde damga vergisinden istisna edilmiştir.
b. İş Yerinin Kiraya Verilmesinde Damga Vergisi
İş yeri kira sözleşmesine, gerçek kişi veya iktisadi işletmenin taraf olması damga vergisinin doğması bakımından herhangi bir farklılık arz etmemektedir. Nitekim bir iş yerinin kiraya verilmesi ve kiralamanın bir sözleşmeye bağlanması her şekilde damga vergisine tabidir. Fakat sözleşmenin kaç nüsha düzenlendiğinin ya da sözleşmede kefil olup olmadığı durumlarına göre belirlenecek damga vergisi farklılık göstermektedir.
III- SÖZLEŞMELERİN BİR NÜSHADAN FAZLA DÜZENLENMESİ VE KEFİL OLMASI DURUMUNDA DAMGA VERGİSİ
Kiralamalarda düzenlenen sözleşme nüshasının 1 den fazla olması durumunda veya sözleşmelerin kefil içermesi durumunda sözleşmenin tabi olduğu damga vergisi tutarı değişebilmektedir.
A. Bir Nüshadan Fazla Düzenlenen Sözleşmelerde Damga Vergisi
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 3 üncü maddesinde; "Damga Vergisinin mükellefi kağıtları imza edenler olduğu aynı Kanunun 5 inci maddesinde bir nüshadan fazla olarak düzenlenen kağıtların her nüshasının ayrı ayrı aynı miktar veya nispette Damga Vergisine tabi olacağı belirtilmiştir. Bu durumu bir örnek yardımı ile açıklayacak olursak; Celal Bey 10.000 m2 lik arsasını nalburiye satışı yapan X Ltd.Şti.’ ne yıllık 20.000,00 YTL’ ye kira vermiş ve söz konusu kiralamaya ilişkin biri kendisinde biri kiracıda kalmak üzere 2 nüsha kira sözleşmesi düzenlenmiştir. Bu durumda kira sözleşmesi bir nüshadan fazla düzenlendiği için, her nüsha binde 1.5’ tan 150,00 YTL ve toplamda 300,00 YTL damga vergisine tabi olacaktır.
B. Sözleşmede Kefil Olması Halinde Damga Vergisi
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 6 ncı maddesinde; “Bir kağıtta biribirinden tamamen ayrı birden fazla akit ve işlem bulunduğu takdirde bunların her birinden ayrı ayrı vergi alınır.
Bir kağıtta toplanan akit ve işlemler birbirine bağlı ve bir asıldan doğma oldukları takdirde Damga Vergisi, en yüksek vergi alınmasını gerektiren akit veya işlem üzerinden alınır.” hükmüne yer verilmiştir. Kira sözleşmelerinde kefalet adi kefalet şeklinde olabileceği gibi müteselsil kefalet şeklinde de olabilmektedir. Sözleşmelerde damga vergisi, kefaletin şekline göre farklılık arz etmektedir. Şöyle ki;
a. Adi Kefalet Olması Durumunda
Kira sözleşmesine konan kefalet şerhinin “adi kefalet” olması durumunda, kefalet şerhi asil akitten ayrı müstakil bir işlem, bir hukuki muamele niteliğindedir.([1]) Bu sebeple 488 sayılı Damga Vergisi Kanunun 6. maddesinin 1. fıkrası gereğince sözleşmelerde adi kefalet olması durumunda sözleşme için binde 1,5 ve kefalet için binde 7,5 olmak üzere toplam binde 9 damga vergisi kesintisi yapılacaktır. İstanbul Vergi dairesi Başkanlığının vermiş olduğu bir özelgede de; sözleşmenin kiracı ile kiralayan yanı sıra adi kefil tarafından da imzalanması halinde, söz konusu kira sözleşmesine ait damga vergisi, mukavele süresine göre bulunacak toplam kira tutarının, kira sözleşmesi için binde 1,5, kefalet için binde 7,5 olmak üzere binde 9 damga vergisine tabi olacağı belirtilmiştir.([2])
b. Müteselsil Kefalet Olması Durumunda
Müteselsil kefalet ise; alacaklının asıl borçluya müracaat etmeden doğrudan kefile başvurma hakkına sahip olduğu bir kefalet türüdür. Kira mukavelesine konan kefalet şerhinin “müteselsil kefil” veya “müteselsil kefil ve müşterek borçlu” sıfatıyla konulması halinde, kefalet şerhi asıl akitle birbirine bağlı ve bir asıldan doğma akit işlemler mütalaa edildiğinden, kağıtta yer alan akit ve işlemler içersinde en yüksek vergi alınmasını gerektiren tutarın dikkate alınması suretiyle yapılacaktır.([3]) 488 sayılı Damga Vergisi Kanunun 6. maddesinin 2. fıkrasında bir kağıtta toplanan akit ve işlemler birbirine bağlı ve bir asıldan doğma oldukları takdirde Damga Vergisi en yüksek vergi alınmasını gerektiren akit veya işlem üzerinden alınır hükmüne istinaden sözleşmenin müteselsil kefil veya müşterek borçlu tarafından imzalanmış olması halinde, söz konusu kira sözleşmesine ait damga vergisi, kanuna ekli (I) sayılı tablonun I/A-3 fıkrası gereğince binde 7,5 oranında hesaplanacaktır. Yine İstanbul Vergi dairesi Başkanlığı tarafından verilmiş olan aynı özelgede de; Sözleşmenin kiracı ile kiralayan yanı sıra müteselsil kefil veya müşterek borçlu tarafından da imzalanmış olması halinde, söz konusu kira sözleşmesine ait damga vergisinin, mukavele süresine göre bulunacak toplam kira tutarının binde 7,5 damga vergisi oranı ile çarpılmak suretiyle hesaplanacak tutar olacağı belirtilmiştir.
IV- SONUÇ
Uygulamada kira sözleşmeleri genellikle bir nüshadan fazla düzenlenerek ve kiralayan ve kiracı dışında kefil tarafından da imzalanabilmektedir. Kiralamalarda düzenlenen sözleşme nüshasının 1 den fazla olması durumunda veya sözleşmelerin kefil içermesi durumunda sözleşmenin tabi olduğu damga vergisi tutarı da değişebilmektedir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi sözleşmeleri imzalayanların bu hususları göz önünde bulundurmaları gerekmektedir.
[1]DEĞER Nuri; En Son Şekliyle Damga Vergisi Uygulaması; 2006
[2]İstanbulVergi Dairesi Başkanlığı B.07.1.GİB.4.34.18.01/2.1/137-16-454-164 sayılı Özelgesi
[3]DEĞER Nuri; En Son Şekliyle Damga Vergisi Uygulaması; 2006


|Döviz||Alış||Satış|
|USD||0.0000||0.0000|
|EUR||0.0000||0.0000|
|SEK||0.0000||0.0000|
|JPY||0.0000||0.0000|
|Mizan Yeminli Mali Müşavirlik ve


Bağımsız Denetim AŞ.
|Hürriyet Bulvarı Kavala Plaza No:4/1


D:41 Çankaya / İZMİR
|firstname.lastname@example.org|
|0 232 483 80 85 - 483 48 50|
|0 232 483 32 12|