CANBOLAD BEY (XVI.YÜZYIL)
tahminen 1504 yılında doğmuştur. canbolad bey’in babası kasım bey, yavuz sultan selim’in mısır seferinde hayre bey’le birlikte padişahın yanında yer alınca; yavuz sultan selim, kasım bey’i ıstanbul’a çağırdı. daha sonra halep beylerbeyi karaca paşa’nın iftirasına uğrayan kasım bey idam edildi, ama oğlu canbolad, padişahın koruması altına alındı.
kanuni sultan süleyman döneminde belgrad, boğdan, rodos ve bağdat seferlerine katılarak yararlılıklar gösteren canbolad bey, daha sonra kilis ve yöresindeki asayişi sağlamakla görevlendirildi. kimi kaynaklar, kilis ve yöresinin kendisine “ocaklık” olarak verildiğinden söz eder.
canbolad bey, padişah ııı. selim döneminde kıbrıs’ın feşi sırasında (1571) magosa’da şehit olmuştur.
kilis’te kendi adını taşıyan ve halen hizmet veren cami (canbolai/canboladiyye/canbolaoğlu/tekke/tekye camii) yanında türbesi de bulunan canbolad bey’in vakfiyesi de vardır.
RUHI EFENDI (1720-1797)
öğrenimini kilis’te yaptı; güllü cami medresesi’nde dersler verdi. arapça ve farsça bilen ruhi efendi, ıslam kültürü ve tasavvuf konusunda yaptığı çalışmalar yanında şiir de yazmıştır. “ınşa”, “kur’an havası”, “ıbretname” adlı yapıtları yanında bir de “divan’ı” vardır.
BEKIR VAHID EFENDI (1802-1887)
ılk öğrenimini mahalle mektebinde yapan bekir vahid efendi, medresede önce hocazade abdurrahman efendi’nin, sonra sadakazade hacı sadık efendi’nin derslerine devam etti. arapça ve farsça bilen bekir vahid efendi, hocalarından icazet alarak ulu camii medresesi’nde dersler verdi. “ebced” hesabıyla salih ağa çeşmesinin kitabesini de yazan bekir vahid efendi şiir de yazmıştır.
ABDULLAH SERMEST EFENDI (1819-1880)
öğretimine kilis’te mahalle mektebinde başladı. hacı hafız efendi’nin derslerine devam etti. kilis’i işgal eden mısırlı ıbrahim paşa, abdullah sermest efendi’yi mısır’a asker olarak gönderdi. burada zamanın ünlü hekimi kölit bey’den tıp; daha sonra mekke’de şeyh mehmet canı efgani’den de tasavvuf dersleri aldı. kilis’e dönerek baytazzade tekkesini kurdu.
mutasavvuf bir şair olan abdullah sermest efendi’nin şiirlerini içeren “divan’dan” başka “sıffeyn vakası” adlı bir de risalesi vardır.
HOCAZADE ABDULLAH ENVERI EFENDI (1826-1887)
büyük hoca adıyla ünlü hocazade abdurrahman efendi’nin oğludur. ılk öğrenimini ve yüksek öğrenimini babasının yanında, onun derslerine devam ederek yaptı. ıcazetnamesini aldıktan sonra, kesik minare medresesi’nde dersler vermeye başladı.
akıl yürütme ve mantık konusunda çalışmalar yapan abdullah enveri efendi,özellikle mantık konusundaki yazılarıyla ünlüdür.
“tastikat” haşiyesini abdülmecit hana takdim etti, ödül aldı.
başlıca yapıtları : “tasavvurat tastikat fenari ve ısagoci haşiyesi” , “hüseyniye haşiyesi”, “celattini devvani haşiyesi”, “akaid şerhi haşiyesi”, “hayali haşiyesi”,“tezhibül mantık haşiyesi”, “ miribül fetih haşiyesi”.
NECIP ASIM YAZIKSIZ (1861-1935)
kilis’te bir süre bekir vahit efendi’den dersler alan necip asım bey, şam askeri ıdadisi’nde okuduktan sonra 1880 yılında ıstanbul harp okulu’ndan mezun oldu. ıı.meşrutiyet’ten (1908) sonra ıstanbul dar-ül fününu’nda müderrislik yaptı; 1927 yılında da erzurum milletvekili oldu.
türk tarihini ilk kaleme alanlardan biri olan necip asım bey, arap harfleriyle “etrak” biçiminde yanlış yazılan “türk”, sözcüğüne “vav” harfi ekleyerek doğru yazılmasını sağladığı için “vavlı türk” adıyla anılır.
türk dilinin sadeleşmesi için uğraş veren necip asım yakasız’ın “lugat-ı ılmiye ve fenniye”, “usul ve ınşa”, “ural-altay lisanları”, “mükemmel sarf ve nahiv-i osmani”, “eski türk yazısı”, “türk tarihi umumisi”, “milli aruz”, “ılm-i lisan”, “osmanlı tarihi”, “eski savlar”, “orhon abideleri” adlı yapıtları vardır.
MUALLIM RIF’AT BILGE (1874-1953)
ılk ve orta öğrenimini kilis’te tamamlayan rifat bey, bir süre “kör hüseyin ağa medresesi’ne devam etti. bekir vahit efendi, hacı fazıl efendi ve keçikzade müftü abdurrahman efendi’den dersler aldı. sonra ıstanbul’a giderek dar-ül muallimin mektebi’ne (yüksek öğretmen okulu) girdi. ıstanbul üniversitesi edebiyat fakültesi’nde ve bir çok yüksek okulda arapça, farsça, türkçe, coğrafya, tarih, edebiyat, akaid, dersleri verdi.
türk kültürü için çok önemli olan bir çok eski eser, onun gayretli çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır.
türk dil kurumu’nun yürüttüğü “tarama sözlüğü” çalışmalarını başlatan ve dilimize pek çok sözcük kazandıran muallim rıfat bilge’nin başlıca çalışmaları şunlardır:
kaşgarlı mahmut’un divanı lügat-ı türk, kitab-ı dede korkut, katip çelebi’nin keşf-i zünun ve zeyli bağdat’lı ısmail paşa’nın esma-ül müellifin, kubt-i mekki’nin ıstanbul seyahatnamesi ile sadi’nin gülistan ve bostan adlı yapıtlarının tercümesidir.
ISLAM BEY (1897-1970)
kilis’in güçlü ailelerinden (hacı şerif ağa) olan ıslam bey’in asıl adı mehmet’tir.
ı.paylaşım savaşı’nda çanakkale’de savaşır. mondoros mütarekesi hükümlerine göre osmanlı ordusu terhis edilince kilis’e döner. bölgenin ıngiliz ve fransız askerlerince işgal edilmesi üzerine kilisli yurtseverlerle birlikte kuvay-ı milliye örgütünü kurup, düşmanı yöreden kovuncaya dek savaşır. cumhuriyet yönetimi döneminde bir süre kilis belediye başkanlığı da yapan ıslam bey’in, kilis adıyla özdeşleşmiş bir ünü vardır.
HAFIZ KAMIL KIDEYŞ (1911-1984)
ılk öğrenimini özel olarak ahmo hoca ve hafız efendi’den alarak tamamladı. daha sonra antakya ve halep’te bulundu. arapça, farsça bilen hafız kamil, şeyh necip efendinin derslerine katıldı; şabaniye ve haşimiye medreselerini bitirerek, icazetname’sini aldı.
kur’an hıfzından başka “subhe-i sıbyan”,“tuhfe” günümüze ulaşan belli başlı çalışmalarıdır.
PROF.DR.ALAEDDIN YAVAŞÇA (01.MART.1926)
babası, kilisli divan şairlerinden yavaşçazade sezai efendi’nin oğlu, hacı cemil efendi’dir. annesi kınoğlu kadri efendi’nin kızı enver hanım’dır.
kilis kemaliye ılkokulu’nu ve kilis ortaokulu’nu bitirdikten sonra lise öğrenimini konya lisesi ve ıstanbul erkek lisesi’nde tamamladı. tıp fakültesini bitirip, “kadın doğum” hastalıkları üzerine ihtisas yaptı. ıstanbul’da çeşitli hastanelerde çalıştıktan sonra haseki hastanesi başhekimi iken emekli oldu.
üniversitede tıp öğrenimi yaparken, sadettin arel, zeki arif ataergin, nuri halil poyraz, refik fersan, mesud cemil, ekrem karadeniz gibi türk musikinin değerli ustalarından dersler alan dr.alaeddin yavaşça; ıstanbul belediye konservatuarı, ıstanbul üniversitesi türk musikisi korosu, ıleri türk musikisi konservatuarı’nda solist, koro şefi olarak çalıştı. türk musikisine katkılarından dolayı kendisine profesörlük unvanı verdi.
prof.dr. alaaddin yavaşça’nın icracılığı yanında 450 civarında beste, semai, şarkı, çeşitli saz eserleri (peşrev, saz semaisi, ayin ve ilahi) formunda besteleri vardır. bunların çoğu trt repertuarına girmiştir.
PROF. DR. AHMET TANER KIŞLALI (1939-1994)
anne ve babasının memuriyet nedeniyle zile’de doğan ahmet taner kışlalı, ilk ve ortaokul öğrenimini kilis’te tamamladı. ıstanbul kabataş erkek lisesi’nde mezun olduktan sonra bir yıl ankara üniversitesi fen fakültesi’ne devam etti; daha sonra, ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi’ne girdi. bu okuldan mezun olunca fransız hükümeti’nin verdiği bir burstan yararlanarak fransa’ya gitti. paris hukuk ve ıktisadi bilimler fakültesi’nde doktora öğrenimi tamamladı.1967 yılı sonunda “anayasa hukuku ve siyaset bilimi” dalında doktor unvanını kazandı.
1968’de ankara üniversitesi basın-yayın yüksek okulu’da daha sonra hacettepe üniversitesi ıdari bilgiler fakültesi’nde, 1974 yılında da ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi’de öğretim üyesi olarak çalıştı. 1977 yılında ızmir milletvekili olan ahmet taner kışlalı, bu yasama döneminde kültür bakanı olarak görev yaptı. 1988’de profesör olan ahmet taner kışlalı bir suikast sonucu yaşamını yitirdi.
çok sayıda makalesi yanında belli başlı yapıtları:
“forces politigues dans la turguie modern”, “öğrenci ayaklanmaları”, “siyaset bilimi”
NEJAT UYGUR (1927-)
1927 yılında kilis’te yılında doğdu. öğreniminin bir kısmını kilis’te yaptı. daha sonra. ıstanbul güzel sanatlar akademisi heykel bölümüne girdi. ama sanat yaşamına tiyatro ile devam etti. bir süre halkevleri tiyatro toplulukları’nda çalıştıktan sonra kendi adına bir tiyatro topluluğu kurdu. trt’de ve özel televizyonlarda çeşitli oyunlar sergiledi.
geleneksel türk tiyatrosu’nun yaşayan son temsilcilerinden biri olan nejat uygur’un sahnelediği ve bizzat oynadığı başlıca oyunlar şunlardır:
“cibali karakolu”, “damdaki zurnacı”, “kilis horozu”, “ümit mi, simit mi?”
HINCAL ULUÇ (1939-)
1939’da kilis’te doğdu. ılk ve orta öğrenimini kilis’te tamamladıktan sonra ankara kurtuluş lisesi’ni, daha sonra ankara üniversitesi siyasal bilgiler fakültesi’ni bitirdi.
“yeni gün”,”olay”, “sabah” adlı gazeteler yanında “erkekçe”,”gelişim spor” ve “nokta” adlı dergilerde genel yayın yönetmeni ve köşe yazarı olarak çalıştı.
ıngilizce bilen hıncal uluç, 1982, 1983, 1987 yıllarında gazeteciler cemiyeti tarafından yılın gazetecisi seçildi.
“sarı basın kartı” sahibi olan gazeteci-yazarın “sarı kırmızı kaşkol” adlı bir kitabı vardır.
ORGENERAL DOĞAN GÜREŞ:(1926)
kilisli ünlü türk askeri olup,1926 doğumludur.ulaştırma subayı olarak harp okulu'nu(1947)
ve harp akedemisini(1965) bitirdi.çeşitli askeri görevlerde bulunduktan sonra 1985 yılında
orgeneralliğe yükseldi.harp akedemileri komutanlığı,1.ordu komutanlığı yaptı.1988'de kara
kuvvetleri komutanlığı'na,aralık 1990'da genelkurmay başkanlığı'na atandı.emekli olduktan
sonra aynı yıl(1995) kilis milletvekili seçildi.halen ikinci kere milletvekili olarak görev
yapmaktadır.
ORGENERAL SAFTER NECIOĞLU:
kilisli necioğlu ailesindendir.hava kuvvetleri'nin değişik kademelerinde önemli hizmet-
lerde bulunmuş,hava kuvvetleri komutanı olarak bu görevinden emekli olmuştur.
NEDİM ÖKMEN:
1950'li yıllarda gaziantep(kilis) milletvekili seçildikten sonra tarım ile maliye bakan-
lığı yapmıştır.ünlü siyaset adamıdır.1967 yılında ıstanbul'da ölmüştür.
I.HALİL TAŞKENT:
kilis'de doğmuş ilk ve orta öğrnimini burada tamamlamıştır.lise coğrafya öğretmenliğin-
den emekli olmuştur.tv.programları(tsm) yapmıştır.türk sanat müziği solisti,bestekar ve
şarkı sözü yazarıdır.
YAŞAR AKTÜRK
1942 yılında kilis’te doğdu. annesi kifayet hanım, babası muzaffer bey’dir. evli ve beş çocuk babası olan aktürk, daha dokuz yaşında iken, hayatta en değerli varlığı olan babasını kaybetti. annesi ve iki kardeşinin sorumluluklarını üzerine alan ve ekonomik zorluklar içerisinde bulunan aktürk çok istemesine rağmen okuyamadı.zekası, azmi ve inancı sayesinde, daha çocuk yaşlarında kendine güvendi ve çalışmayı ilke edindi önüne çıkan tüm zorlukları yenmeyi başardı. gerek ekonomik hayatta, gerekse sosyal hayatta adından saygıyla söz ettirdi. bu şartlar içerisinde hiçbir zaman aslını unutmadı. kilis’li hemşerilerini unutmadı.
ılımıze kazandırdığı başlıca eserler
-kilis ımam-hatip lisesi öğrencileri için 120 kişilik öğrenci yurdu.
-kilis devlet hastanesine 1 adet ambulans , 2 adet diyaliz makinesi.
-kilis kör ımam camii minaresi.
-yaşar aktürk anadolu otelcilik ve turizm meslek lisesi.
kilis fen-edebiyat ve eğitim fakültelerinin kurulmasına maddi ve manevi yönden öncülük etmiştir. kilis ünıversıtesı kurulması için de büyük çaba harcamıştır
bir zamanlar çok istemesine rağmen okuyamadığı için her yönden eksiksiz yaptırdığı bu okulun, aktürk’ün üzerinde ayrı bir yeri vardır. en büyük arzusu bu eğitim ve öğretim yuvasında yetişecek olan gençlerin hayata atılımlarını görmektir.
yaşar aktürk ıstanbul’da oturmakta olup, otelcilik ve turizm ışletmeciliği yapmaktadır. zurih, piyer loti, kazakistan ve villa zürih otellerinin sahibi bulunmaktadır. aynı zamanda aktürk şirketler grubu yönetim kurulu başkanlığı görevini yürütmektedir. ıstanbul kilis vakfı yönetim kurulu başkanıdır.