Alt Başlıklar
Güzelleme nedir
Âşık edebiyatında insan ve doğa güzelliklerini işleyen koşmalardır. Güzellemelerde genellikle aşık olunan kadın, kız, gelin veya çok sevilen dağ, ağaç, hayvan, çiçek gibi unsurlar işlenir.
Türk Halk Edebiyatı nazım türlerindendir. Bir kimseyi, bir güzeli, bir yeri, herhangi bir tabiat manzarasını övmek maksadıyla söylenen şiirlere denir. Güzellemelerde esas unsur güzelliktir. Anlatılan ister bir sevgili, ister herhangi bir insan veya tabiat manzarası olsun, şairin gayesi gördüğü güzelliği dile getirmektir.
Güzellemeler nazım şekli bakımından koşmaya veya destana benzer. Onbirli hece vezni ile söylenirler. Güzellemelerin ilk dörtlüğünün birinci ve üçüncü mısraları ile ikinci ve dördüncü mısraları kendi aralarında kafiyelidir. Bazan ilk dörtlüğün birinci ve üçüncü mısraları kafiyesiz olabilir, ancak ikinci ve dördüncü mısraları mutlaka kafiyelidir.
İlk dörtlüğünün birinci ikinci ve üçüncü mısraları birbiriyle kafiyeli güzellemeler de vardır. Birinci dörtlükten sonra gelen dörtlüklerin hepsinin ilk üç mısrası birbiriyle kafiyeli, dördüncü mısrası ise birinci dörtlüğün son mısrası ile kafiyelidir. Bu izahımıza göre Güzellemelerin kafiye şeması şöyle çıkarılabilir:
abab / cccb / dddb / eeeb
veya abcb / cccb / dddb / eeeb
veya aaab / cccb / dddb / eeeb
Daha çok koşma biçiminde söylenen güzelleme, koşmanın konusuna göre aldığı adlardan biri sayılır. Genç kız ve gelinler için söylenen güzellemelerde onların cilvesinden; ağız, diş, yüz, kaş, göz ve saç güzelliğinden; boylarının uzunluğundan söz edilir. Doğa güzellemelerinde dere, pınar, çiçek, dağ ve ağaçlarla ilgili izlenimlere, övgülere yer verilir. Âşığın bu varlıklardan yola çıkarak kendi sorunlarını dile getirmesi, sevgilisinden ya da felekten yakınması güzellemelerde sık rastlanan özelliklerdendir. Gezginci âşıkların sıla özlemini dile getiren şiirleri de güzelleme sayılır. Bazen bir güzellemede birkaç konunun birlikte ve karışık olarak anlatıldığı da olur. Azerbaycan ve Doğu Anadolu’da yetişen bazı âşıklar güzelleme dörtlüklerinin arasına bağlantı sözleri eklerler. Bu bağlantı sözleri yerine, güzellemenin konusuna uygun bayanların yerleştirildiği de olur. Güzellemeler, saz eşliğinde ve konuya göre oynak ya da hüzünlü makamlarla söylenir.Âşık edebiyatında güzelleme söyleyen pek çok âşık vardır. Başta Karacaoğlan olmak üzere Türkmen âşıklarının birçoğu güzellemeleriyle ünlüdür.
Kimsede görmedim sendeki nazı
Tunus Tırablus Mısır Hicaz’ı
Kars’ı Kağızman’ı Acem Şiraz’ı
Girid’i Yanya’yı değer gözlerin
Yüzünde görünür Yusuf nişanı
Yüzünü görenler çeker efganı
Büsbütün Gürcistan Erzurum Van’ı
Belh-i Buhaça’yı değer gözlerin
Ruhsatı’m eyledim senin de mehdin
Al yanaktan bir buse ver himmetin
Yüzbin saraf gelse bilmez kiymetin
Âhirî dünyaya değer gözlerin
Ruhsati
Güzelleme Nedir Kısaca
Aşık edebiyatında; doğayı, yöreyi, kişiyi, hayvanı veya bir aracı övmek, güzelliğini anlatmak amacıyla söylenen lirik şiirlere güzelleme denir. Güzellemenin divan şiirindeki karşılığı medhiyedir. Daha çok koşma biçiminde söylenir.
Geçimlerini sağlamak için köy köy gezen ve konuk edilen saz şairlerinin, gördükleri ilgi ve ikram karşısında; hane sahibini, kendisini dinleyen topluluğu veya o yöreyi öven ve güzelliğini anlatan şiirleri de güzellemedir.