Malzemelerin Geri Dönüşümü. Yrd.Doç.Dr.Ediz ERCENK. Bakır Esaslı Hurdalar.
Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.
Malzemelerin Geri Dnm
Yrd.Do.Dr.Ediz ERCENK
ekil. ABDde bakr hurdalarnn tketildii (kullanld) alanlar
1) Bakr ierikli veya bakr bileimli olmas asndan (1 nolu hurda, 2 nolu bakr hurda yada kurun sapl sar pirin hurda, bakr bazl yada nikel bazl hurda)
2) Kullanm asndan (rafine hurda, ergimi hurda, pirin haddesi hurdas)
3) Grnt asndan (parlak yada yanm tel, ar-kark yada hafif hurdalar)
4) Kaynak asndan (tornalar, matkaplar, eski radyatrler)
1) Dk tenrl hurdalar: Genel olarak sekonder malzemelerin ilenmesi amacyla dizayn edilen dey frn veya ergitme ocaklarnda yeniden ergitilirler. Mteakiben malzeme konverter ve anot frnlarnda ilem grdkten sonra elektroliz hcrelerinde elektrolitik rafinasyona tabi tutulurlar.
2) Yksek tenrl hurdalar: Anod frnlarnda ilenerek elektrolitik rafinasyona tabi tutulurlar.
3) Katot kalitesindeki hurda: Fabrikasyon srasnda oluan ara-ilerdir. Direkt olarak ergitilip kullanlrlar ve ingot olarak kalplanrlar.
4) Bakr alam hurdalar: Genel olarak rafineri hammaddesi olarak kullanlmayp alam retiminde kullanlrlar.
Gnmzde alamsz bakr hurdann yeni bakr rnlerine dnm, hurda ilemcilerinden ve komisyoncularndan satn alnmasyla balamaktadr. Bakr hurdann geri kazanm ilemi,
operasyonlarn kapsamaktadr.
1) soyma
2) yakma
3) dondurma
4) granl hale getirme
teknikleri kullanlmaktadr.
a) oksidik halde,
b) znm silikatlar halinde,
c) metalik bakr halinde,
d) mat eklinde.
Pirometalurjik yntemlerle bakrn kazanlmas deiik yntemlerle yaplmaktadr;
Hidrometalurjik yntemle bakr kazanm metodunun esas ilemi li olup curuf, zndrc iine arj edilir ve gang mineralleri herhangi bir ekilde etkilenmedikleri halde deerli metal zeltiye geer. zeltinin gang minerallerinden filtre edilmesinden sonra deerli metal kimyasal keltme veya elektroliz metotlarnn birinin tatbiki ile retilir. lem kademeleri u ekildedir;
Bakr anod amuru, blister bakrn rafinasyonunu takip eden elektroliz ilemi sresince elektroliz kvlerinin dibinde toplanr. Anod amurunun ilenmesinde ana hedef; amur ierisinde bulunan soy metalleri en az kaypla kazanmaktr.
Bakr anod amurlar, elektroliz yoluyla yksek safiyette bakr elde edilmesi srasnda bir yan rn olarak elde edilmektedir. Bu amurlar elektroliz edilen bakrn karekterine bal olarak nemli lde Cu, Se, Te, Ag, Au, ve Pt grubu metallerini ierirler.
Tablo. Anot amurunun Ortalama Kimyasal Analizi
a) Topraa gmlme eklinde son bulan malzemenin hacminde azalma,
b) Madencilik ve ergitme iin gerekli enerjinin azaltlmasyla enerji tasarrufu,
c) Toprak ve su zerindeki evresel etkisinin azaltlmas ve inko cevherinin muhafazas.
1) inko, fiziksel yada kimyasal zelliklerinde herhangi bir kayp olmakszn tamamen geri dntrlebilir
2) Yaklak 2.8 milyon ton olan dnya inko retiminin %36s geri dntrlm inkodan gelmektedir. Geri kalan %64 ise inko cevherinden retilmektedir.
3) Tek bana pirin geri dnm, her yl 600,000 ton inko geri dnm salar
4) inko kapl elik hurdasnn gelecek 10 ylda %50 den daha fazla oranda artaca umulmaktadr.
5) inko rnlerinin uzun mrleri nedeniyle, gemite retilen inkonun ounluu hala kullanmdadr ve gelecekteki inko retimleri iin olduka deerli bir kaynaktr.
Gnmzde yaklak 140 milyon ton elik her yl Bat Avrupada retilmekte ve bunun %18i olan yaklak 25 milyon tonu, korozyona kar galvanizleme ile korunmaktadr. ekil, geri dnm devresi ierisinde dnya genelindeki inko tketimini gstermektedir. Galvanizli eliin tketimi her yl yaklak %5 artmaktadr. Sonu olarak galvanizlemede kullanlan inko miktar gittike artmaktadr.
Hurdalardan ve atklardan kazanlan inko oran yaklak %80dir. Dnya apnda geri dntrlm toplam inko miktar 1996 ylnda 2.9 milyon tondur. lk bakta bu rakamn ayn ylda 8.1 milyon ton olan toplam inko tketimi ierisinde kk bir deer olduu grlmektedir. Ancak bu durum, inko ieren rnlerin uzun kullanm mrlerine sahip olmalarndandr. Ortalama olarak bu rakam 31 yldr.
ekil, inko kapl elik hurdas iin temel geri dnm rotalarn ortaya koymaktadr. Bu tip hurda nemli olarak iki kaynaktan gelmektedir. Bunlar;
1) proses ve retim hurdas yada yeni hurda
2) eski hurda
Yeni hurda, inko kapl elik levhalarn retimi esnasnda yada tatlarda kullanlan paralarn retimi esnasnda retilmektedir. Eski hurda ise mrn tamamlam aralar, elektrikli ev aletlerini, eski otoyol bariyerlerini, lamba duylar gibi paralar iermektedir. Her yl Avrupa elik endstrisi 20 milyon ton inko kapl elik levha retmektedir. Srekli galvanizleme hatlarnda retilen hurdann miktar, retilen rnn tipine ve prosesin tabiatna baldr. Bu oran retimin %0.5i ile %2si arasnda deimektedir. Bu durumda bu kaynaktan gelen inko kapl hurdann tonaj, ylda 0.2-0.6 milyon tondur. Bu miktar ise EAF iin deerli bir besleme malzemesidir.
kinci tipteki proses hurdas, otomobil, amar makineleri, buzdolaplar ve vb. rnlerin retiminden gelmektedir. retilen hurdann oluum hz, retimin yapld endstriye ve iin kompleksliine baldr. Bu oran otomotiv endstrisinde %28-30, yap sektrnde %3dr. Avrupa otomotiv sektr tek bana 4.9 milyon ton inko kapl elik levha kullanmakta ve 1.5 milyon ton hurda retmektedir.
Otomotiv paralayclar tarafndan retilen malzemeler genelde blme ayrlmaktadr. Bunlar;
1) kaplamas olan yada kaplamasz elik hurda
2) metal endstrisinin darsnda ilem grecek kauuk, plastik, cam ve kpk benzeri malzemeler
3) dier malzemeler
Dier malzeme olarak adlandrlan malzeme alminyum, bakr ve inko alamlar ile paslanmaz elii iermektedir. Bunlar yeniden kullanm iin temiz ve deerli metaller olup geri kazanlmak zere ilenmektedir.
Otomotiv paralayclar tarafndan geri kazanlan inko kapl elik ise elik retimi iin ham malzemedir. inko, ilemler sonrasnda elikten ayrtrlr, oksit formuna dntrlr, bu da frn terkeden inko tozunu oluturmaktadr. Bu toz toplanr, retilecek inko ieren rnler iin hammadde oluturur.
EAF Tozlarnn deerlendirilmesi hakknda daha nce bilgi verildiinden dolay bu blmde bu tozlarn deerlendirilmesinde kullanlan yntemlerin adlar sralanmtr.
EAF Tozlarnn Deerlendirilmesinde retimde Olan Prosesler
a. INMETCO Direkt Redksiyon Prosesi
b. ZTT Ferrolime Prosesi
c. Laclade Steel Prosesi
d. Tetronix Plazma Frn Prosesi
e. Mischigan Tech. Souk Bal Pelet Prosesi
f. Alev Reaktr
g. Kawasaki Prosesi
EAF Tozlarn Deerlendirilmesinde Gelimekte Olan Pirometalurjik Prosesler
a. Plazma laveli Ark Reaktr
b. Aussmelt Prosesi
c. Metwool Prosesi
d. Enviroplas Prosesi
e. Allmet Prosesi
f. IBDR ZIPP Prosesi
g. Sper Detox Prosesi
h. IRC Prosesi
EAF Tozlarnn Deerlendirilmesinde retimde Olan Hidrometalurjik Prosesler
a. MRT Prosesi
b.Ezinex Prosesi
EAF Tozlarnn Deerlendirilmesinde Gelimekte Olan Hidrometalurjik Prosesler
a. Zincex Prosesi
b. Cashman Prosesi
c. Rezada Prosesi
d. Terra Gaia Prosesi