19. ve 20. yüzyıl Hıristiyan Mesihçiliğinin Kısa Tarihçesi
Hz. Adem’den beri insan zihnini türlü şekil ve biçimlere sokan inanç, güdülenme ve ümidin, inançlar tarihine sirayeti, inanma duygusunun uyarıcıları nispetinde etki gösterir. Bu sebeple insan, nasıl inanırsa ona göre bir hayatı biçimler ve sürdürme eğiliminde olur.
Bugün yeryüzünde başkalarının ümidini söndürmek azmiyle küresel kaosa yol açan ve gücünü inanca dayalı gelecek beklentilerinden alanların büyük hesapları, “küresel ümit” ve beklentileri var. Zarar görenlerin de. Bu sebeple insanlık tarihinin Mesihleri, mehdileri, kurtarıcıları hiç bitmez. Birini, yüreğini ateşleyen sahip olmak duygusu, diğerini de kurtulduktan sonra intikam almayı da ihmal etmeden atalara layık olmak dürtüsü kuşatır. Her zeval kemal, her kemal de zeval olmak yolunda kısır bir döngü içinde dolanır durur.
Teknolojik gelişmelerde zirve yolculuğu tükenmeyen Batı’nın, bu alandaki ilerlemişliğine mukabil, primitif inançlarla dolu kafa yapısının kısa tarihine göz attığımızda, hangi ümidi doğuran kaynaklardan beslendiğini kolayca anlamak imkanımız vardır. Kıyametin yaklaşmakta olduğu ümidi ile örgütlenen ve hız kesmeden çalışan Mesih odaklı bazı Hıristiyan dini grupları şunlar:
1. Hür Kardeşler (Freier Brüderkreis): İngilizlerin liberal eğiliminde olanları arasında doğan bu kilise, Amerika ve Avrupa’da yayıldı. Kendilerini “Tanrının Çocukları” sayarlar. Kıyamet öncesi 1000 yıllık saltanat için, İsa’nın “Mesih” olarak gökten döneceği günü beklerler. Kilisenin sayısal çoğunluğu Almanya’dadır. 20 binin üzerinde taraftarı vardır.
2. Pfingst Cemaatı: Kendilerini 20. yüzyılın dindarlık hareketi sayar ve “ahir zaman uyanışı” olarak değerlendirirler. Mesih cemaatinin Tanrıya kendilerini adayanların cemaati olduğunu kabul ederler. 1000 yıllık Mesih saltanatı için, İsa’nın çok yakında geri geleceğine inanırlar. Sayıları 75 binin üzerindedir.
3. Katolik Havariler (Irvingianlar): Hareketin kurucusu Edward Irwing (öl. 1834), dünyanın sonunun ve Mesih gününün yaklaştığını ilan etmiş ve yeni havarileri hizmete çağırmıştır. Fransız İhtilali, “kıyamet alameti” olarak kabul edilir. 1000 yıllık Mesih saltanatı için İsa’nın geleceğine inanırlar. Dünyada 100 binin üzerinde taraftarı olduğu düşünülmektedir.
4. İsa Mesih İmparatorluk Kardeşliği: Kurucusu Yahudi asıllı bir aileden 1900 yıllarında doğan Abram Pojak’tır. Almanya göçü sonrası Hıristiyan olmuştur. 1935’te Kudüs’te “Yahudi-Hıristiyan Birliği”ni kurmuştur. (Kilisenin ilk dönemlerindeki ebionitler hareketine benzerlik gösterir). Ahir zamanın geldiğini, yakında olağanüstü olayların görüneceğine inanır ve İsa Mesih’in kuracağı “Tanrısal Devleti” beklerler. Sayıları bilinmiyor.
5. Adventisler: Bu hareketin tarihi New York’ta doğan (öl. 1849), William Miller’in Babtist Kilisesinde vaaz vermeye başlamasına dayandırılır. İlk zamanlarına “Miller Hareketi” de denir. İsa’nın yakında geleceğini vurgulayan Mesihçi bir harekettir. Miller’in, 1843’te İsa’nın geri döneceğini iddia etmesiyle binlerce insan beklenti içine girdi. 1844’e kadar İsa’nın dönüşü gerçekleşmeyince cemaatin huzursuzluğunu gören Miller, kehanetini süresiz erteledi. Onun ölümünden sonra cemaatin bir kısmı, İsa’nın “ruhen” geri döndüğüne, rahmet devrini başlattığına inandı ve 1844 yılını kıyametin başlangıç yılı kabul etti. İnançlarına göre, ölen Hıristiyanlar gökte İsa ile birlikte yaşarlar. Zamanı gelince yeryüzüne İsa ile dönüp 1000 yıllık “Mesih Devleti”nin ihtişamını yaşayacaklarına inanırlar. 3 milyonun üzerinde taraftarı vardır.
6. Tanrısal Devlet Kilisesi: Kurucusu Alexandre Freytag (öl. 1844), kendini İsa’nın ilk kilisesini yeniden kurmakla görevlendirildiğine inanmış bir peygamber olarak ilan etti. İsa’nın ahir zamanda başkanlığını yapacağı “Adalet Devleti”nin kurulmasına çalışırlar. 70 binin üzerinde taraftarı vardır.
7. Yahova Şahitleri: Cemaatin kurucusu Charles Taze Russell (öl. 1916)dir. İsa’nın yakında gelerek “Ahirzaman Tanrısal Devleti”ni kuracağı ve 1000 yıl saltanat süreceğine inanırlar.
8. Afrika Mesihçi Hareketleri: Afrika kabile ve cemaatleri içinde sömürgeciliğe tepki olarak doğan “Siyah Mehdi Hareketleri”dir. Beyaz mesihten beklediklerinin hayal kırıklığını yaşayan ve 1911’de İsaiah Shembe’nin kurduğu “Nazareth Baptist Kilisesi” bu türdendir. Bir diğeri de 1921’de Simon Kimbangu tarafından kurulan “İsa Mesih Kilisesi”dir. Yaygın inanca göre İsa, mümin ruhlarda yaşamakta olup kıyamet gününde bedeniyle geri dönecektir.
9. Evangelistler: Evangelizm şu anda dünyada en fazla yayılan, en çok taraftar toplayan dini cereyandır. Sayıları 500 milyondur. Bunlar “Armageddon Savaşı”na yani ahirzamanda iyilik güçleriyle kötülük güçleri arasında dehşetli bir savaş olacağına inanmaktadırlar. Dünya çapında güçlü televizyonlardan, internet sitelerinden, video oyunlarından, kurgu-bilim romanlarından yararlanarak misyonerlik yapmaktadırlar. ABD Başkanı George W. Bush’un kendisi ile bakanlarının ve danışmanlarının çoğu, bu hızlı ve fanatik tarikata mensuptur. Bunlara, ABD Cumhuriyetçileri demek mümkün.
Ayrıntılar için Sarıkçıoğlu, Dinler Tarihi; The Catholic Encyclopedia veya newadvent.org sitesine bakılabilir.