İÜHF MİLLETLERARASI HUKUK DERSİ İKİNCİ ÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ İÇİN DAVA ÖZETİ Dava: Preah Vihear Tapınak Davası (Uluslararası Adalet Divanı) Case Concerning the Temple of Preah Vihear, (Cambodia- Thailand), Merits, (1962) I.C.J. Reports, s.6,at s.12 (Kamboçya/Tayland) Dava Konusu: Tayland ve Kamboçya arasında sınır uyuşmazlığı (özellikle Preah Vihear Tapınağı’nın hangi devlette ait olduğu ile ilgili uyuşmazlık) ve Tayland’ın hata nedeniyle sınır andlaşmasının geçersiz olduğunu ileri sürmesi. Hukuki Öz: Hatanın oluşumunda katkısı olan tarafın hata hükümleri çerçevesinde andlaşmanın geçersizliğini ileri sürememesi. Vakıalar: 1097 yılında yapılan andlaşma, Fransa ile Tayland (Siyam) devletleri arasındaki sınırı belirlemiştir. Bu andlaşmaya göre Preah Vihear Tapınağı Fransa’nın korumasını üstlendiği Kamboçya sınırları içindedir. Kamboçya’nın bağımsızlığını ilan etmesiyle Tayland, 1097 yılındaki sınır andlaşmasının ek haritasında gösterilen sınırın haritada gösterilen su bölümü çizgisini izlemediği iddiasıyla, haritanın (sınırı belirleyen haritanın) hatalı olduğunu belirtmiştir. Bu hata nedeniyle de 1097 yılında yapılan sınır andlaşmasının geçersiz olduğunu iddia etmiştir. Kamboçya ise hatalı olduğu iddia edilen haritanın 1097 yılında Siyam Hükümetinin (Tayland’ın eski adı) talebi üzerine Fransız yetkililer tarafından çizildiğini ve ayrıca dönemin Siyam yetkililerinin harita nedeniyle Fransız yetkililere teşekkür ettiğini belirtmişlerdir. Hukuki Mesele: Uluslararası hukuk uygulamasında, bir devletin hata sebebiyle andlaşmanın geçersiz olduğunu ileri sürebilmesi için; 1969 Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (VAHS) madde 48 gereğince “hatanın andlaşma yapıldığı zaman o devletçe varlığı farzedilen ve andlaşma ile bağlanma rızasının esaslı bir temelini teşkil eden bir olay ve durumla ilgili olması gerekir.” Ancak bir devletin kendi davranışları hataya katkıda bulunuyorsa veya içinde bulunulan şartlar o devleti muhtemel bir hatadan haberdar edecek şekilde ise, andlaşmanın geçersizliğine dair hata hükümleri uygulanmaz (VAHS md 48/2). Yine aynı şekilde kaleme alınışı ile ilgili bir hatanın varlığı da andlaşmanın geçersizliğinin sebebi olamaz (VAHS md 48/3) Mahkemenin Kararı: Uluslararası Adalet Divanı kararında, hatanın oluşumuna katkıda bulunan tarafın veya önceden önleyebileceği bir hatanın ya da içinde bulunulan şartların muhtemel bir hatanın varlığını gösterir nitelikte olduğu durumlarda, hata hükümleri çerçevesinde andlaşmanın geçersizliğini ileri sürememesinin yerleşik bir hukuku kuralı olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle Taylandlı (Siyamlı) devlet yetkililerinin andlaşmaya ek harita götürdüklerini ve daha sonra kendi götürdükleri haritanın hatalı olduğunu belirterek, hata hükümlerine dayanmanın mümkün olmaması nedeniyle Tayland’ın itirazlarını reddetmiştir.