İŞİTME KAYBI
Yaygın olarak görülen işitme kayıpları, yaşla birlikte yavaş yavaş ortaya çıkan “presbikuz” işitme kayıplarıdır. Doktorlar kalıtım ve yüksek seslere uzun süreli maruz kalma gibi faktörlerin zamanla işitme kaybına yol açtığını belirtmektedirler. Kulak kirinin kulağı tıkaması gibi diğer faktörler de seslerin iletilmesini engeller.
Sponsorlu Bağlantılar
İşitme kayıpları yüzde yüz tersine çevrilemez ancak sessiz bir dünyada da yaşamak zorunda değilsiniz. Meydana gelen işitme kayıplarının tipine göre değişik tedavi seçenekleri bulunmaktadır.
BELİRTİLER
İşitme kaybına ait belirtir şunlardır:
- • Konuşma ve diğer sesleri duyamama
- • Arka planda gürültülü olması ya da kalabalık ortamlarda kelimeleri algılamada zorluk yaşama
- • Birileri konuşurken sıklıkla açık, yüksek sesle ve daha yavaş konuşmasını isteme
- • Televizyon ya da radyonun sesini açma ihtiyacı hissetme
- • Konuşmaktan çekinme
- • Bazı sosyal ortamlardan izole olma
Ne zaman doktora görünmelidir?
İşitme zorluğu günlük yaşamınızı olumsuz şekilde etkilemeye başlamışsa bir KBB uzmanına görününüz. Sesleri boğuk olarak duyma, konuşmaları anlamada güçlük çekme, arka planda gürültü algılama ve sesli yayınları dinlerken sesi açma ihtiyacı hissetme gibi belirtiler doktora görünmenizi gerektirmektedir.
NEDENLERİ
İşitme kaybının bazı nedenlerine iç kulağın hasar görmesi, kulakta kir birikmesi, enfeksiyon ve kulak zarında yırtılması gösterilebilir. İşitme kaybının nasıl oluştuğunu öğrenmek için, öncelikle sesleri nasıl duyduğumuzu bilmemiz gerekir.
Sponsorlu Bağlantılar
Nasıl duyarız?
Dışarıdan gelen ses dalgaları kulağın içindeki yapılara ulaşır. Burada ses titreşimleri beynin sesleri algılamasını sağlayan sinir sinyallerine dönüştürülür. Bu şekilde işitme sağlanır.
Kulaklarımız, dış kulak, orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç ana bölümden oluşur. Ses dalgaları dış kulaktan girerek kulak zarında titreşimler oluştururlar. Kulak zarı ve orta kulaktaki üç küçük kemik (çekiç, örs ve üzengi) sesleri iç kulağa iletirken titreşimlerini yükseltirler. İç kulakta titreşimler “koklea (salyangoz kanalı)” adı verilen bir sıvı içeren yapıya geçer.
Koklea sıvısının içinde, ses titreşimlerinin elektrik sinyallerine dönüştürülerek beynimize iletilmesini sağlayan binlerce küçük kıl vardır. Dışarıdan gelen farklı ses titreşimleri, küçük kılları da farklı şekillerde etkiler ve dolayısıyla beyin de sesleri farklı algılamış olur. Bu farklılık seslerin birbirinden farklı olarak ayırt edilmesini sağlar.
İşitme kaybı nasıl oluşur?
İşitme kaybının nasıl oluştuğunu nedenlerle birlikte açıklayabiliriz. En yaygın işitme kaybı nedenleri şunlardır:
• İç kulakta hasar oluşması: Yaşlanma ve yüksek seslere uzun süreli maruz kalma, salyangoz kanalında beyine sinyal ileten kıllar veya sinirlerde aşınma ve yırtılmalara neden olabilir. Bu kıllar ya da sinir hücreleri hasarlı veya eksik olduğunda, elektrik sinyalleri beyne etkin olarak iletilemez ve işitme kaybı oluşur. Arka planda oluşan boğuk ses ve gürültüler kelimelerin net olarak algılanmasına engel olur. Kalıtsal özellikler kişiyi kulaktaki bu tür değişikliklere daha yatkın hale getirebilir. Bu tür işitme kaybı aynı zamanda “kalıcı işitme kaybı” olarak da bilinir.
• Kulakta kir birikmesi: Kulaklarda kademeli olarak biriken kirler kanalı tıkayarak ses dalgalarının iletimini önleyebilir. Kulak kirinin tıkanmaya sebep olması her yaştan insanlar arasında işitme kaybın ayol açabilir. Bu durum genellikle iletim tipi işitme kaybına neden olur ve kulak kirinin temizlenmesi ile giderilir.
• Kulak enfeksiyonları, anormal kemik büyümeleri veya tümörler: Bu faktörler dış veya orta kulakta işitme kaybına yol açabilir.
• Kulak zarı yırtılması (delinmesi): Yüksek sesli patlamalar, kulak iç basıncında ani değişimler, enfeksiyonlar ya da bir nesne ile kulağın temizlenmesi gibi etkenler kulak zarında yırtılmaya neden olarak işitme kaybına yol açabilir.
RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR?
İç kulaktaki sinir hücrelerinde ve küçük kıllarda hasar oluşma riskini arttıran faktörler şunlardır:
• Yaşlanma: Yıllar boyunca kulakların seslere maruz kalması iç kulaktaki hücrelere zarar verebilir.
• Kalıtım: Genetik özellikler kişiyi kulaklarda meydana gelecek hasarlara karşı daha hassas hale getirebilir.
• Mesleğe bağlı gürültüler: Tarım, inşaat ya da fabrika işçiliği gibi çalışma ortamlarında düzenli olarak mevcut olan ve işin bir parçası olan sesler vardır. Bunlar iç kulağa zarar verebilir.
• Diğer sesler: Silah ve havai fişek gibi patlayıcı seslere maruz kalmak bir anda kalıcı işitme kaybına neden olabilir. Tehlikeli boyuttaki diğer yüksek gürültü seviyelerine eğlence etkinliklerindeki müzikler, kar motosikleti, normal motosiklet gürültüsü ve yüksek sesle müzik dinlemek örnek gösterilebilir. Bir MP3 çalar ve çim biçme makinesinden gelen sesler de işitme kayıplarına yol açabilir.
• Bazı ilaçlar: Antibiyotik “gentamisin” ve bazı kemoterapi ilaçları iç kulağa zarar verebilir. Çok yüksek dozlarda aspirin ve diğer ağrı kesiciler, sıtma ilaçları veya diüretikler aldığınızda kulak çınlaması ve geçici işitme kayıpları meydana gelebilir.
• Bazı hastalıklar: Menenjit gibi yüksek ateşle sonuçlanan hastalıklar salyangoz sıvısına zarar verebilir.
Seslerin yükseklik karşılaştırılması
Günde acaba kaç desibel sese maruz kalırız? Her sesin bir desibel değeri vardır. Desibel yükseldikçe kulağı etkileme düzeyi de artar.


SES DÜZEYLERİ
|Desibel||Ses kaynağı|


Güvenli aralık
|30||Islık|
|60||Normal diyaloglar|
|70||Çamaşır makinesi|


Riskli aralık
|85-90||Yoğun trafik, çim biçme ve saç kurutma makinesi|
|95||Motosiklet|
|100||El matkabı, kar makinesi|
|110||Motorlu testere, rock konseri|


Sakatlanma aralığı
|120||Ambulans sireni|
|140 (ağrı eşiği)||Jet uçağının kalkış sesi|
|165||Av tüfeği patlaması|
|180||Roket fırlatılma sesi|
Seslere maruz kalınabilecek maksimum süreler
Aşağıda işitme duyusunun korunması için maruz kalınabilecek maksimum desibel düzeyleri ve sürelerin yer aldığı bir örnek çizelge yer almaktadır:


İş yerlerinde yasal olarak izin verilen ses düzeyi ve süreler
|Ses düzeyi (db)||Süre|
|90||8 saat|
|92||6 saat|
|95||4 saat|
|97||3 saat|
|100||2 saat|
|105||1 saat|
|110||30 dakika|
|115||15 dakika veya daha az|
İşitme Kaybı Dereceleri
Hafif derecede işitme kaybı
Düşük desibelli sesler duyulamaz. Gürültülü ortamlarda konuşulanları anlama seviyesi düşer.
Orta derecede işitme kaybı
Düşük ve orta seviyedeki sesler duyulamaz, arka planda gürültü olduğundan konuşulanları duyma çok fazla zorlaşır.
İleri derecede işitme kaybı
Kişinin konuşma sesleri yükselmiştir. Grup içindeki diyaloglar anlaşılabilir ancak çok fazla çaba gerektirir.
Çok ileri derecede işitme kaybı
Bazı çok yüksek sesler duyulabilir. İşitme cihazı olmadan kişilerin konuşmalara katılması ve sağlıklı iletişim kurması neredeyse imkansızdır.
İşitme kaybı tipleri şunlardır:
- İletim tipi işitme kayıpları: Dış ve orta kulak işlevlerinin bozulması sonucu ortaya çıkan işitme kayıplarıdır. Genellikle cerrahi olarak tedavi edilebilir. Tedavi başarısız olursa işitme cihazına gerek duyulur. Yaygın nedenleri arasında kulak zarı hastalıkları, yabancı cisim, östaki kanalı hastalıkları, Atrezik kulak kepçesi, buşon, stenoz, eksternal otit, karsinomlar, orta kulak hastalıkları yer alır.
- Sensorinöral işitme kayıpları: İç kulak veya iç kulaktan beyin kabuğuna kadar olan işitsel alanda meydana gelen bozulmalar sonucu ortaya çıkan işitme kayıplarıdır. Yaygın nedenleri arasında kafa travması, viral enfeksiyonlar, Meniere sendromu, akustik travma, ototoksik ilaçlar, presbiakuzi (yaşlılıkla birlikte gelişir) ve vestibuler schwannoma (beyinsapı tümörü) yer alır.
- Mikst tip işitme kayıpları: İletim ve sensorinöral etkenlerin aynı kulakta görülmesi sonucu karşılaşılan işitme kayıplarıdır. Orta kulak iltihapları bu tip işitme kaybına neden olabilir.
- Fonksiyonel işitme kayıpları: Organik nedenleri bulunamayan işitme kayıplarıdır.
- Santral işitme kayıpları: Genellikle koklear çekirdekler ve işitsel korteks arasında iki taraflı tutulum sonucu ortaya çıkan işitme bozukluklarıdır. Oldukça nadir görülür.
KOMPLİKASYONLAR
İşitme kaybı yaşam kalitesi üzerinde önemli bir olumsuz etkisi vardır. İşitme kaybı yaşayan yetişkin ve yaşlılar arasında yaygın olarak karşılaşılan sorunlar şunlardır:
• Depresyon
• Anksiyete (kaygı bozukluğu)
• Karşı tarafta öfkeye neden olabilecek yanlış anlaşılmalar gibi
Ne yazık ki, işitme kaybından etkilenen ve doktora hiç uğramayan ya da uğramak için neredeyse duyamayacak hale gelmeye bekleyen pek çok insan bulunmaktadır. Bu durumda işitme kaybı sosyal etkileşimi olumsuz etkiler ve kalıcı sorunlara yol açabilir.
Tedavinin faydaları
Zamanında ve uygun tedavi alındığında yaşam kalitesi arttırılabilir. Tedavi gördükten sonra tekrar kazanılan işitme duyusu, kişide kendine güven duygusunu arttırır ve insanlarla daha yakın ilişkiler kurabilmesini sağlar.
TESTLER VE TEŞHİS
İşitme kaybını ve kaybın ne kadar olduğunu belirlemek aşağıdaki testler yapılır:
• Genel tarama testleri: Kulak doktorunuz çeşitli seviyelerdeki sesleri nasıl duyduğunuzu test etmek için bir kulağınızı kapatıp dinlemenizi isteyecektir. Her kulak için aynı işlem tekrarlanır.
• Weber testi: Test için kullanılan akort çatalları, vurulduğunda sesler üreten iki yönlü metal araçlardır. Bu çatallar ile yapılan basit testler işitme kaybının tespit edilmesine yardımcı olur. Diyapozon adı verilen çatal ile yapılan değerlendirme sonucu işitme kaybına orta kulak (kulak zarı da dahil), iç kulak sensörleri veya sinirlerin hasar görmesinin neden olup olmadığı ortaya çıkarılır.
• Odyometre testleri: İşlem bir odyolog tarafından yürütülür. Kulak için diğerlerinden daha kapsamlı bir testtir. Test için ses yalıtımı olan özel bir kabine alınırsınız. Kulaklara takılan kulaklıklara cihaz yardımıyla sesler verilir ve bu sesleri duyar duymaz elinize verilmiş olan bir düğmeye basmanız veya mikrofonla haber vermeniz istenir. Farklı düzeylerde farklı sesler verilir. Bazıları net iken bazı seslerin arkasında hışırtı şeklinde gürültü de verilir. Ses hasta tarafından duyulmadığında seviyesi yükseltilerek verilir. En son makineden “db” cinsinden sağ ve sol kulaklara ait işitme oranları alınır.
TEDAVİ VE İLAÇLAR
Uygulanacak tedavi seçenekleri işitme kaybının şiddetine göre değişir. Yaygın olan tedavi seçenekleri şunlardır:
• Tıkanıklıkların açılması: Tıkanıklıklar işitme kayıpları için sık karşılaşılan nedenler arasında yer alır. Doktorunuz kiri önce özel bir yağ ile çözer, daha sonra aspirasyon işlemi ile yumuşatılmış olan kirler dışarı çekilir.
• İşitme cihazları: İşitme kaybı iç kulakta meydana gelen bir hasar nedeniyle oluşmuşsa, kullanılacak bir işitme cihazı ile sesler daha güçlü alınarak duyma kolaylaştırılabilir. Görünüş olarak pek estetik bulunmadığı için genellikle yaşlılar ve ileri derecede işitme kaybı yaşayan diğer hastalar için tercih edilir.
• İç kulak implantları: Ciddi işitme kayıplarında içi kulak implantları da başvurulan tedavi seçeneklerinden biri olmaktadır. Sesleri güçlendiren ve kulak kanalına yönlendiren bir işitme cihazının aksine bu cihazlar iç kulakta zarar gören ya da işlevsiz kalan parçaların yerine yerleştirilir. İşlem için ameliyat yapılır. Bu nedenle çeşitli riskler barındırır. Genellikle ameliyat ile bu tür implantların yerleştirilmesi için işitme kaybının ilerlemesi beklenir. Çünkü işlemin sonunda işitme kaybı geri kazanılabildiği gibi tamamen kaybedilebilir de.
ÖNLEME
Gürültüye bağlı işitme kayıplarının önlenmesi için:
• İşyerinde kulaklarınızı koruyun. Kulaklıkların zarar görmemesi için özel olarak tasarlanmış kulaklıklar kullanarak yüksek desibelli seslerin aşağı çekilmesi mümkündür. Plastik veya kauçuktan yapılmış özel şekilli kulak tıkaçları da kulakları zararlı gürültüden koruyabilir.
• İşitme testi yaptırınız. İşiniz gereği gürültülü bir ortamda çalışıyorsanız düzenli olarak işitme testleri yaptırmanız önerilir. Bu kontroller işitme kayıplarının erken teşhis edilmesini ve ilerlememesi için adımlar atılmasını sağlar.
• Gürültülü eğlence yerlerinden kaçının. Ayrıca kar aracı sürme, avcılık ve uzun süre yüksek sesle müzik dinlemek gibi bazı faaliyetler de işitme duyusuna zarar verebilir. Yüksek gürültülü eğlence faaliyetleri sırasında molalar alarak kulaklarınızı koruyabilirsiniz. Bu tür kulak dinlendirme aralarını kulaklıkla müzik dinlerken de yapabilirsiniz.
Sponsorlu Bağlantılar