Menopoz dönemi sıcak basması neden olur?
Menopoz (klimakterium) döneminde sıcak basması, kadında görülen genellikle deride (ciltte) al basması ve terlemenin de eşlik ettiği sıcaklık hissidir. Bu sırada ciltte sıcaklığın olduğu objektif olarak gösterilmiştir. Sonrasında vücut sıcaklığının düşmesine bağlı üşümenin ortaya çıkması sıcak basmasına takip eder. Bu durum çoğunlukla 30 saniye ile 5 dakika arasında değişen bir süreçte görülebilir.
Sıcak basması ataklar halinde (günde 1-2 ataktan 50 atağa) kadar sıklıkta görülebilir. Menopoz dönemi sıcak basmaları baş ve boyun bölgelerinden başlar ve vücuda yayılır. Erken dönem ve herhangi bir nedenden dolayı cerrahi bir girişimden sonra gelişen menopozda olan kadınlarda, normal menopozda olan kadınlardan daha şiddetli sıcak basması şikayetleri görülebilir. Ayrıca kemoterapi, radyoterapi veya ilaçlar ile menopoza girmek te aşırı sıcak basmalarına sebep olur.
Bazı araştırma sonuçlarına göre sıcak basmaları premenopozal (adet kanamaları tam kesilmemiş) dönemdeki kadınlar arasında % 10 sıklıkta görülür iken, postmenopoz (adet kanaması tam olarak kesilmiş) dönemdeki kadınlarda % 50 oranında görülür. Menopoz dönemi sıcak basması şikayetleri 1 ile 5 yıl arası devam edebilir. Yaş ilerledikçe sıcak basmalarının sıklığı ve süresi azalır. Fakat çok sık görülmeyen bir durum olsa da sıcak basmaları bazı kadınlarda adet kesildikten sonraki menopoz döneminde 15 yıl sürdüğü konusunda veriler vardır.
Menopoz döneminde sıcak basmasına eşlik eden diğer rahatsızlıklar
Menopoz dönemi sıcak basması uzun süren ve şiddetli seyreden kadınlarda uyku düzeni ve günlük aktivitesi bozulmuş, yaşam kalitesi düşmüştür. Sıcak basması ile birlikte görülen diğer bazı şikayetler, çarpıntı, kafada dolgunluk hissi, güçsüzlük, vertigo (baş dönmesi), baygınlık, gerginlik, kolay sinirlenme, hafıza bozuklukları, konsantrasyon güçlüğü gibi belirtiler sıcak basmalarına eşlik edebilir. Zayıf, egzersiz yapmayan ve sigara içen kadınlarda sıcak basmaları daha sık ve daha şiddetli görülür. Acılı yemek yemek, alkol alımı, aşırı kafein alımı ve sıcak havalar sıcak basması şikayetini tetikleyebilir.
Menopoz dönemi sıcak basması diğer bazı hastalıklardan kaynaklanan sıcak basmalarından ayırt edilmelidir. Sıcak basması olan kadınlarda feokromatisoma, karsinoid, lösemiler, pankreatik tümörler ve tiroid hastalıkları ayırıcı tanıda düşünülmelidir. Beyin tümörleri, parkinson hastalığı, migren hastalığı ve spinal kord yaralanmaları sıcak basması yapabilen nörolojik hastalıklardır. Alkol ile birlikte içilir ise aromataz inhibitörleri, bromokriptin, kalsiyum kanal blokerleri, sefalosporinler, kolinerjikler, klorpropamid, ketokanozol, metronidazol ve nikotinik asit gibi ilaçlar da sıcak basmasına neden olabilir.
Ayrıca meme kanseri genellikle 40-50 yaşları arasında görüldüğü için meme kanserinin de sıcak basmalarına neden olduğu ve tam menopoz dönemine denk geldiği içinde meme kanserinin sıcak basmalarını şiddetlendirdiği hakkında bilgiler mevcuttur. Bunun yanı sıra meme kanserinde kullanılan bazı ilaçlarında sıcak basması şikayetlerini arttırdığı bilinmektedir.
Sıcak basmasını subjektif olarak günlükler ile tespit etmek mümkündür. Ayrıca objektif olarak ta deri ısısını ya da bazı aletler ile cilt veya parmaktan ısı iletimini ölçerek, sıcak basmasının teşhisi konulabilir. Sıcak basmasının fizyopatolojisinde katekolaminlerin azalmasına bağlı hipotalamustaki ısı merkezini olumsuz etkilemesi, endorfin seviyesinin hipotalamusta azalması, LH ve GnRH’nın artması gibi düşünceler ileri sürülmüş olasa da başta östrojen hormonu olmak üzere progesteron hormonunun da vücuttan ayrılması gibi nedenler daha mantıklı nedenlerdir. Ayrıca sıcak basmalarını serotonin hormonunda uyardığı düşünülmektedir.
Menopoz dönemi sıcak basması tedavisi
Menopoz dönemi sıcak basmalarının tedavisinde vazgeçilmez tedavi yöntemi günümüzde halen hormon (östrojen) tedavisidir. Fakat tedavi seçenekleri hormon tedavisi ile sınırlı değildir ve diğer tedavi yöntemlerini de değerlendirmek gerekir. Hormon tedavisi ile ilgili birçok çalışma ve tartışma söz konusu olmuştur. Buna rağmen günümüzde hormon tedavisi menopoz dönemi sıkıntılarında uygulanan tedavi yöntemi olarak altın standart olarak kabul görmektedir. Bu amaç ile hormon (östrojen) tedavisi kişiye özel olmalıdır. Hormon tedavisi için doz ve süre hakkında kesin bir bilgi yoktur. Fakat menopoz dönemi hormon tedavisi mümkün olduğunca az dozda ve sürede tamamlanmalıdır.
Östrojen hormonu verilmesinin sınırları vardır. Hormon (östrojen) tedavisinin sakıncalı olduğu durumlarda diğer hormon tedavisi dışındaki yöntemlere ihtiyaç duyulabilir. Sıcak basmalarının hormon tedavisi dışındaki tedaviler bitki östrojeni denilen soya ve fitoöstrojenler kullanılması gibi tedavi yöntemleridir. Fakat bu yöntemler menopoz dönemi ateş basmaları üzerinde çok fazla etkili değildir. Bunların yanı sıra bitkisel östrojen ilaçları geliştirilmeye devam etmektedir. Hormon tedavisi dışında kullanılan diğer tedavi yöntemleri hakkında sürenin ne olması gerektiği belirli değildir. Sıcak basması tedavisi kişinin tedavilere verdiği yanıta ve isteğine göre ayarlanır.