Pakistan'ın başkentinde Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) 13`üncü zirvesi yapıldı. Etkinliğe ilgi büyük oldu. Uzmanlar bu etkinliğin bir çok küresel jeopolitik konulara etkisinin olduğunu vurguluyorlar. Özellikle Güney Asya'da bölgesel işbirliği perspektifleri ile ilgili EİT üyelerinin faaliyetlerinin önemi büyüktür. Ortadoğu'da yaşanan süreçlerin dinamiğine de EİT`e dahil olan büyük devletler etk gösterebilirler. Bunların yanında, EİT ulaşım, ticaret, ekonomi, güvenlik, enerji gibi alanlarda geniş faaliyet gösteriyor. Ayrıca, Azerbaycan'ın teşkilatta aktifliği herkes tarafından kabul ediliyor. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in İslamabad Zirvesi'nde derin içerikli konuşması yukarıda vurgulanan hususlar bağlamında yeterince ilgiyle karşılandı.
Küresel çapta jeopolitik gelişmelerin hızlanması ile çeşitli bölgelerde mümkün değişiklikler daha da güncelleşiyor. Sır değil ki, 2017 yılında Batı ile Rusya arasında yoğun siyasi diyalog başladı.Taraflar çeşitli yönleri tartışıyorlar, ama şimdilik çelişkiler hakimdir. Bunun fonunda Ermenistan gibi küçük ülkelerin tutacağı konum da ilginçtir. Aynı şekilde Avrupa Birliği ile Avrasya Ekonomik Birliği ilişkilerinin içeriği bağlamında Erivan'ın oynadığı rol ile ilgili bazı fikirler seslendiriliyor. Ermeni uzmanlar iki kurum arasında "köprü" rolü oynamaktan bahsediyorlar. Peki gerçekte durum nedir? Ermenistan gerçekten iki büyük kurum arasında birleştirici faktör olabilir mi? Bu gibi konular üzerinde durmaya ciddi ihtiyaç görüyoruz.
Washington İran'a karşı yeni sert adımlar atmaya başladı. Tahran'a yeni yaptırımlar uygulanıyor. Onun Ortadoğu'da askeri varlığı tüm dünya için ciddi tehlike olarak kabul ediliyor. Aynı zamanda, İran'ın balistik füzesini test etmesine oldukça negatif tepki verildi. Tahran'dan bu denemeleri durdurmak talep ediliyor. Ayrıca, Başkan D.Trump İran'a terörist devlet demiş. Amerika'nın Ortadoğu'da Rusya-İran askeri alyansının bozulması yönünde adımlar atacağından bahsediliyor. İran da bu gibi beyanatlara sert tepki gösterdi. Tahran konumundan geri çekilmeyeceyini söyledi. Uzmanlar Ortadoğu'da yeni bir sorunun ortaya çıkışından endişe ediyor. Tüm bunların bölgede güvenliği yeni risklere götürmesinden bahsediyorlar.
Amerika'nın ünlü "düşünce kuruluşlarından" olan ve CİA`e yakınlığı hakkında bilgiler yayılmış "Stratfor" analitik merkezi 2017 yılı için kendi tahminlerini verdi. Orada hem dünyanın genel jeopolitik trendleri, hem de somut bölgeler üzere ileri sürülen analitik hükümler yer aldı. Belgeden görünüyor ki, 2017 yılında küresel jeopolitik manzara kendi karmaşıklığını koruyayacak. Çeşitli bölgelerdeki savaşlar, ihtilaflar, silahlı çatışmalar devam edecek. Ayrıca Güney Kafkasya'daki çatışmaların çözümünü beklemek de zordur. Aynı şekilde Ermenistan'ın herhangi bir ciddi askeri desteğe ümit etmesi gerçekçi görünmüyor. Bütün bunların fonunda Güney Kafkasya ile ilgili hangi durumun oluşabileceği güncel izlenim oluşturuyor.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un 17 Ocak tarihindeki basın toplantısında Ermenistan-Azerbaycan Dağlık Karabağ sorunu ile ilgili söylediği fikirlere çeşitli tepkiler veriliyor. Azerbaycan tarafı kendi temkinli tutumunu bir kez daha göstererek, gerçek durumu ifade eden fikirler seslendirdi. Bunun fonunda bir dizi Rusya ve Ermenistan medyası propaganda içerikli yazılar veriyorlar. Onlar S.Lavrov`un dediklerini daha çok işgalci Ermenistan`ın konumuna uygun yorumlamaya çalışıyorlar. Bununla hem müzakere sürecine darbe vuruluyor, hem de gerçekler tahrif ediliyor. Sonuçta, sorunun adil çözümü yoluna bir engel daha çıkarılmış oluyor.
Siyasetçiler, akademisyenler, analistler ve uzmanlar dünyanın yeni jeopolitik düzene ihtiyacının olduğunu hep vurguluyorlar. 21`inci yüzyılın başlarından itibaren küresel çapta gözlenen çeşitli tehlikeli gelişmelerin yanında bu, tamamen doğal görünüyor. Küresel sorunlar denilen ve sayısı gittikçe artan bir takım olumsuz eğilimler insanlığın varlığını bile şüphe altına almaktadır. Bu nedenle tüm devletleri tatmin edebilen ve uluslararası hukuk üzerine kurulu jeopolitik düzen oluşturulmalıdır. Şiddet, terör, çifte standartlar, yoksulluk, açlık, hukuk ihlalleri, en azından, en aza indirilmelidir. Genel olarak insanlık bu görevi yerine getirmelidir. Ancak, ilginç olduğu ölçüde hem de gariptir ki, dünya bu geçişi gerçekleştiremiyor. Bu süreçte zayıf yönlerden birinin uluslararası kurumlara öncelikle BM'ye öncelik verilmemesinden ibaret olduğunu düşünüyoruz. Teorik olarak BM'nin rolü ve önemini herkes kabul ediyor. Fakat somut işe gelince, meydana belli engeller çıkıyor. Kurtuluş yolu var mı? Araştırmacılar bu konuda hangi görüştedirler?
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani`nin Ermenistan'a ziyareti ile ilgili çeşitli analizler yapılıyor. Ermeni basını elde edilen anlaşmalardan pafoslu şekilde yazıyor. Ancak genel olarak yayınlanan yazılara analizi yaklaşıldığında, burada önyargıların olduğunu da görmek mümkündür. İran`la Ermenistan arasında birkaç belge imzalandı. Taraflar ilişkileri daha da geliştirmek niyetinden söz ediyorlar. Aynı şekilde bölgesel nitelikli projelerin gerçekleştirilmesinden söz ediliyor. Tüm bunlar Ermeni uzmanlar tarafından nedense anti-Azerbaycan ve anti-Türkiye isteriği bağlamında sunulmaktadır. Sanki İran Azerbaycan ve Türkiye'ye karşı olan işbirliği formatına ağırlık vermeye başladı. Ermenilerin bu tür davranışı gözlenilendir, çünkü onlar hiçbir zaman nesnel düşünmemişler. Bununla birlikte, gerçeklik de gösteriyor ki, İran-Azerbaycan ilişkileri üst düzeydedir ve herhangi karşıdurma söz konusu değildir. Her iki ülkenin yönetimi işbirliğini geliştirmekte kararlılar. Bu konuların jeopolitik analizi ilginç olurdu.
Amerika SSCB'nin çöküşünden sonra tek kutuplu dünyanın hakimi niteliğindedir. Elbette, şimdilik bu devletin ekonomik, siyasi ve askeri gücüne ulaşan başka bir devlet yok. ABD'nin 2017 yılı askeri bütçesi 582.7 milyar dolardır ki, bu da G-8 devletlerinin tamamının askeri bütçesinden fazladır[i]. Muhtemeldir ki, ABD uluslararası terörizmle mücadele için askeri bütçesini biraz daha artırabilir.
Ulusal para birimlerinin ABD dolarına göre değer düşüklüğü çeşitli alanları etkiliyor. İnsanların yaşam kalitesi düşüyor, bazı ülkelerde enflasyon derinleşiyor. Bu durumdan çıkış yolu aranıyor. Aynı şekilde Türkiye Rusya ve Çin'le ticareti ulusal para ile yapma kararı aldı. Uzmanlar bu değişikliğin jeopolitik dinamiği ciddi şekilde etkileyebileceğini vurguluyorlar. Bu olayların arka fonunda Ortadoğu'da askeri durum da daha gergin ve dramatik bir hal alıyor. Suriye'de durum hayli karıştı. Burada savaş şiddetleniyor, taraflar arasında amansız çatışmalar oluyor. Diğer yandan ise Irak'ta IŞİD`le mücadele güçleniyor. Fakat orada hem de terör gruplarından bazıları ek güç alıyorlar. Tüm bunlar bölgenin jeopolitik manzarasını yeterince karıştırıyor. Peki onların sonucu nasıl olabilir?
İstanbul'da bir kez daha kan döküldü. Masum insanlar hayatını kaybetti. Terör amansız şekilde sivil insanlara üzüntü getirdi. Kardeş ülke bir bütün olarak katliamlara karşı yeniden birleştiğini gösterdi. Ülke yönetimi gelişim paradigmasını hayata geçirmekte kararlı olduğunu ve bunun için gereken her fedakarlığı göstermeye hazırlığını bir daha beyan etti. Dost devletler de Türk halkına başsağlığı verdiler. Azerbaycan Cumhurbaşkanı derin üzüntü duygusunu ifade etti. Uzmanlar yaşanan olayı jeopolitik bağlamda değerlendirmeğe eğilimlidirler. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan söyledi ki, bır takım çevrelerin Türkiye'ye karşı yürüttükleri kirli oyun söz konusudur. Eylemi doğrudan yapanlar onların emir kullarıdır. Ankara meseleyi kökünden çözmekte kararlıdır. Onu kendi yolundan kimse döndüremez. Bütün bunların fonunda son terör olayının hangi jeopolitik gelişmelere yol açabileceği meselesi güncel görünüyor. Bununla ilgili analizler yapmak zarureti mevcuttur.