GÖNEN TARİHİ
İlçemizin ismi olan Gönen; sevilmek, mutlu olmak, bolluğa, berekete kavuşmak gibi anlamlar gelmektedir. Roma İmparatoru Augustos’un ‘Psidia’ diye anılan yörede (Isparta-Burdur) kurduğu dört şehirden biri olan Gönen, o devirlerde (Comana, Conana, Conan) gibi adlarla anılmıştır. Uzun yıllar Konan ismi ile de anılan Gönen, Konan ismini kervancıların İzmir-Aydın kervan yoluyla İç Anadolu’ya geçerken Gönen höyüğündeki fener nedeniyle, burada konaklamalarından almıştır.
Gönen, eski bir medeniyet beşiği olup, tarihi M.Ö.2000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Ne zaman kurulduğu hakkında, kesin bir tarih tespit edilememiştir. İlçemizin kuzeybatısında, 1650 m. yükseklikte bir tepe üzerinde tarihi bir kale olup, kale hakkında bugüne kadar, hiçbir arkeolojık araştırma yapılmadığından, geniş bir bilgi yoktur. Kale, 4 m.uzunluğunda, 1 m.genişliğinde taşlarla yapılmıştır. Kalenin ihtiyacı olan su Yuvecca Yaylasından, 35 cm.çapındaki künk borularla sağlanmıştır. Yine tarih öncesi devirlere ait olduğu sanılan, Gönen Ovası üzerinde bulunan iki tepecikten oluşan höyükler hakkında da, arkeolojik çalışmalar yapılmadığından, kesin bilgiler yoktur. Yapılan araştırmalara göre, ilk yerleşim yeri Yuvecca, şimdiki yayla adıyla bilinen yerdir. Buraya ilk gelenler yöre içi göçerleridir. O zamanlar, şimdiki Gönen’in bulunduğu yer ova ve göl halinde olduğu için yerleşim yeri Yuvecca’da gerçekleşmiştir.
Selçukluların yıkılış devrinde, Anadolu coğrafyasının bir çok yerinde, farklı beylikler ortaya çıkmıştır. Bu yörede ise Hamitoğulları Beyliği kurulmuştur. Zamanla toprakları daralan Hamitoğulları, topraklarının bir bölümünü Osmanlı Padişahı I.Murat’a satmış, Gönen’e çekilerek kalan topraklarını buradan idare etmiştir.
Böylece Gönen, büyük ve köklü bir yerleşim yeri özelliği kazanmış, çevresinde 16 köy kurulmuştur. Osmanlı devrindeki kayıtlarda, Gönen için “Hamitelindeki Gönen” ibaresi yazılıdır. Selçuklulardan kalma tarihi hamamın taş yazıtında bulunan, “Şehri Gönen,Kasaba-i Isparta” ibaresi de Gönen’in ne denli önemli bir yerleşim yeri olduğunun kanıtıdır.
İlçemizde mezarı olduğu tarihi araştırmalarla tespit edilen Yunus Emre’nin Manastır Mevkiinde türbesi bulunmaktadır. Pr.Dr.Fuat KÖPRÜLÜ, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvuflar adlı eserinde Bursalı İsmail Hakkı’ya atıf yaparak, Yunus Emre’nin mezarının Keçiborlu yakınındaki gölün doğu tarafında olan dağ sırtında bir köyde olabileceğini ifade etmektedir. Bu ifadeden anlaşılacağı üzere, bu yer ilçemiz sınırlarında bir yer olan Manastır Mevkiini işaret etmektedir. Bu nedenle ilçemizde Yunus Emre, Balım Sultan ve Şeyh Saadettin Türbesi Turizm Tanıtma Derneği kurulmuştur. Her yıl Haziran ayının ilk haftasında, Yunus Emre Aşure Günü düzenlenmektedir. Bu günü düzenlemekteki amaç, Yunus Emre’yi halka tanıtmak ve sevdirmek; böylece yöre halkının gönlünde yaşattığı Yunus Emre’ye bir mekan da Gönen de sağlamaktır.
GÖNEN'DE TARİHİ KALE
Ilçenin kuzeybatisinda 1650 metre yükseklikte bir tepe vardir. Savunulmasi kolay olacagindan zamaninda kale bu tepenin zirvesine insa edilmistir. Kalenin yapiminda 4 metre uzunlugunda 1 metre genisliginde taslar harçsiz bir sekilde bina yapilmistir. Kalenin ihtiyaci olan su Yuvetça yaylasindaki pinarlardan yaklasik 35cm. çapindaki toprak künklerle saglanmistir. Kalede oldukça kalabalik bir nüfusun bulundugu anlasilmaktadir. Zamanla tabii afetler ve savaslar sonucunda bu sehir harabe halini almistir. Kale tarih öncesi devirlere ait oldugundan genis arastirmalarima ragmen bu tarihi kale hakkinda hiçbir belge elde edemedim.
YAZILI TAŞLARIN TETKİKİ
Bölgemizde ilk ilmi tetkiki yapan zat Izmir eski kilisesi bas rahibi T.V.J.Arondel olmustur. Bu zat 1870 senesinde Izmir Aydin yolu üzerinden Uluborlu ve Yalvaç’i gezmistir. Maksadi Hristiyanlik tarihinde sembol durumundaki Pisidia’nin Antiyof sehrinin mevkiini bulmaktir. Bu yöreleri ilk defa ziyaret ederek vaazlarda bulunmustur.
1912 yilinda Uluborlu ve Yalvaç’a gelen Ramsay arka arkaya 4 defa gelerek Yalvaç harabelerinin Bütün tarihi karakterlerini meydana çikarmaya muaffak olmustur. Uluborlu ilçemizdeki Apollonya sehri dönemine ait eserler buradaki bilhassa yazili taslarin mevcudiyetini ve Gönen ilçemizde vaktiyle Pisidia’nin mamurelerinden biri oldugundan Gönen’deki yazili taslarin da toplanabilecegi konusunda haber vermistir.
Bu taslardan bazilari sunlardir:
• Üzerinde büyük zincir islemeleri,
• Üzüm salkimi islemeleri,
• Çesitli çiçek islemeleri,
• Kadin ve erkegin bir ellerinin yan yana islenmis resimler\digeri
• Insan basi islemeleri,
• Çesitli tas islemeleri mevcuttur.
Kaynak:http://www.gonen.bel.tr/html/tarih.html