MÜZİK VE SAĞLIK
Müzikle tedavi yöntemleri, insanın ruhsal ve bedensel sorunlarına müzikle çözüm bulma yöntemleridir. Müzik, insan yaşamının her döneminde var olan bir kavram olmuştur. İnsan üzerindeki etkisinin çok yönlü olması, tedavide de kullanılmasına yol açmıştır.
Aslında müzik, tek başına bir tedavi yöntemi değildir. Ancak acı çeken, ağrı ve stresi olan ve müzik aracılığı ile kendini ifade yolu bulan hastalar için kullanıldığında tedavi edici özelliğinden faydalanılır. Müzik aracılığıyla tedavide öncelikle insan ruhuna hitap edilerek kişinin rahatlatılması amaçlanır.
İlkel insanlar, hastalıkların kötü ruh veya cin adı verilen varlıklar tarafından meydana getirildiğine inanırlardı. O dönemki inançlara göre kötü varlıklar sihirbaz, hekim veya şaman tarafından kontrol altına alınır, bu tedavi törenlerinde müzik dans ritim ve şarkılar başlıca rolü oynardı. Hastanın kötü varlık ve ruhlardan kurtarılması, tedavinin temelini oluştururdu. Ses ve müzik de bu gizli varlıklarla haberleşmek için kullanılan bir araçtı aslında.
Müziğin sağlık amaçlı kullanımı çok eski çağlara dayanır. Bu yöntemin yaklaşık 2500 yıldır Anadolu’da uygulandığı bilinmektedir. Başta Yunan medeniyetinde olmak üzere Anadolu’da kurulan çeşitli medeniyetlerin müzikle tedavi yöntemini uyguladıkları ortaya çıkarılmıştır. Müziği her türlü erdemin kaynağı sayan Yunanlılar, müziği ruhun eğitimi ve arınması için kullanmışlardır. Yunan filozofu Platon, M.Ö. 400’lü yıllarda, müziğin ahenk ve ritim ile ruhun derinliklerine etki ederek, kişiye bir hoşgörü ve rahatlık verdiğini söylemiştir. Platon, şarkıyı iyileştirici özelliği olan bir çare olarak kabul eder ve şarkı olmaksızın hastaya uygulanan tedavilerin etkisiz olacağını da yazmıştır. Tıbbın babası sayılan Hipocrates’ın de 2400 yıl önce, bazı hastaları ilahi dinlemeleri için tapınaklara götürdüğü söylenmektedir. Mısırlılar da doğum sırasında müziği kullanmışlardır. Pek çok hekimin ameliyatlar da dahil olmak üzere müziği kullandığı bilinir.
Bilinen ilk hekim modeli Şamanlardadır. Bu hekimler, tedavi edici özelliği olan, lider, müzik adamı ve ulu kişilerdi. Tabiatta her şeyin bir frekansı olduğunu düşünürlerdi. Ayinlerle kötü ruhların frekanslarına ulaşıp yok etmeye çalışırlar ve hastalıkları bu şekilde tedaviye çalışırlardı. Ayrıca Orta Asya’da Kam ve Baksı adı verilen hekimlerin, kopuz, dombra ve davul gibi müzik aletleriyle hastaları tedavi ettikleri bilinir.
İslam medeniyeti tarihinde ise Tasavvuf inanışı, musikiye büyük önem vermiştir. Tasavvuf musikisi yaygınlaşmış, huzur veren, sakin bir müzik olarak dinlenmiştir. İslam bilgini ve filozoflarından İbn–i Sina (980-1037) musikinin tıpta büyük rol oynadığından ve tedavi amaçlı kullanıldığından bahseder.
Müzikle tedavinin Anadolu’da başlıca merkezleri vardır. Anadolu’da kurulan medeniyetler içerisinde müzikle tedavi yöntemini en fazla uygulayan medeniyetler Selçuklu ve Osmanlı’dır. Ancak müzikle tedavi yöntemi Osmanlılar döneminde iyice yaygınlaşmıştır. Başta Edirne olmak üzere Kayseri, Sivas, Amasya, Manisa ve Bursa’da tedavi yerleri vardır. Sultan II. Bayezid’in, Edirne’de 1488 yılında yaptırdığı darüşşifad, hastalara su sesi ve müzikle tedavi yapılmasını emrettiği bilinir. Bu konuda ünlü seyyah Evliya Çelebi , Seyahatname ’sinde ruh hastalarının burada müzikle nasıl tedavi edildiklerini anlatır. Evliya Çelebi’nin anlattığına göre; “Müziğin insan ruhu üzerindeki olumlu etkisi konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip darüşşifanın hekimbaşısı, hastalarına önce çeşitli müzik makamları dinletiyor, kalp atışlarının hızlanıp ya da yavaşladığına bakıyor, yararlandıkları uygun melodiyi belirliyor ve ondan sonra tedaviye başlıyor.”