Manzume ve Şiir
Posted by talsayak 6 Ocak 2007
Nazım; belli bir ölçüye ve kafiye düzenine bağlı mısralarla oluşturulan anlatım şekline denir. Nazımla yazılmış eserlere ?manzûm eser? denir.
Manzume; Alt alta sıralanmış mısralardan oluşan, her mısrası büyük harfle başlayan, sanatsal bir değer taşıma zorunluluğu olmayan, ölçülü ve kafiyeli metinlere denir.
Eskiden manzum olarak yazılmış bütün eserler aynı zamanda şiir olarak değerlendiriliyordu. Günümüzde ise belli bir ölçüye göre yazılmak şiir için yeterli bir unsur olarak görülmemektedir.
Bir söz grubunun şiir sayılması için özgün imgelere sahip olması, şiirsel bir anlatımının olması, çağrışım gücü yüksek sözcüklerle yazılması, güzel sanat eseri sayılma özelliklerini üzerinde taşıması gerekir.
?Hasta Çocuk? ve ?Hikâye? isimli metinleri; ses, ritim, yapı, dil, anlam ve gerçeklik bakımlarından farklılık ve benzenliklerini şöyle inceleyebiliriz:
1. ?Hasta Çocuk? metninde olaya bağlı olarak duyguyu yansıtan güçlü bir ses akışı vardır. Metnin ritmi aruz ölçüsü, dize sonlarında kafiye ve rediflerle sağlanmıştır. Yapı bakımından bir manzume ya da manzum hikâye özelliği göstermektedir. Metindeki kelimeler genellikle gerçek anlamıyla kullanılmıştır. Metinde anlatılanlar gerçeklik bakımından yaşanması mümkün olan olaylar üzerine kurulmuştur.
2. “Hikaye” metninde ise duyguyu yansıtan bir ses akışı vardır. Ayrıca her birim sonunda tekrarlanan sözcükler ses akışına yardımcı olur. Metnin ritim benzerlikleri, birimlerin başı ve sonlarında tekrarlanan sözcükler tarafından sağlanmaktadır. Yapı bakımından dört dizeli altı birimden oluşmaktadır. Metindeki sözcükler gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır. Öznel duyguların yansıtıldığı bir gerçeklik vardır. Bu şiir gerçekliğinde çağrışım çok kuvvetlidir.
Hikâye?nin düz yazıya çevrilmesi zordur. Çünkü çağrışım gücü yüksektir. Fakat Hasta Çocuk?un düz yazıya çevrilmesi kolaydır.
Manzûmede anlatma ve gösterme; şiirde ise öznellik, duygu ve çağrışım önemlidir.
Manzûmede yaşanmış veya yaşanabilecek olaylar, şiirde ise olaylar, durumlar? karşısındaki seziş, duyuş ve hayal dile getirilir.
Manzûmelerde ve şiirlerde konular işlenirken lirik, epik, pastoral, didaktik, dramatik, satirik gibi batı edebiyatlarından alınma türler kullanılmaktadır.
*Özet :
Bir öykü belli bir uyak, ölçü ve nazım biçimiyle, yani manzum olarak dile getirilebilir ya da herhangi bir bilgi, akılda daha kolay kalsın, çabucak unutulmasın diye manzum olarak yazılabilir. Ancak bu metinlerin nazımla yazılması onları şiir yapmaz. Manzumelerin sanatsal değer taşıma zorunluluğu yoktur. Oysa şiirde, sadece bir dize bile özgün bir imgeye, ses ahengi sağlayan sözcüklere sahipse, şiirsel bir anlatıma kavuşmuş olur.