2GirişTarımsal üretimde kullanılan kimyasalların (ilaç, gübre gibi) olumsuz etkilerinin insan ve toplum sağlığı üzerindeki zararları artarak kendini hissettirmeye başlamıştır. Tüm bu olumsuz etkilerin ortadan kaldırılması amacıyla kimyasal gübre ve tarımsal savaş ilaçlarının hiç ya da mümkün olduğu kadar az kullanılması, bunların yerini aynı görevi yapan organik gübre ve biyolojik savaş yöntemlerinin alması temeline dayanan Ekolojik Tarım Sistemi geliştirilmiştir.
3FAO ve Avrupa Birliği tarafından konvansiyonel tarıma alternatif olarak da kabul edilen bu üretim şekli değişik ülkelerde farklı isimlerle anılmaktadır. Almanca ve Kuzey Avrupa dillerinde “Ekolojik Tarım”, Fransızca, İtalyanca ve İspanyolca’da “Biyolojik Tarım”, İngilizce’de “Organik Tarım” Türkiye’de ise "Ekolojik veya Organik Tarım" eş anlamlı olarak kullanılmaktadır
5DÜNYA GÖRE TÜRKİYEDE ORGANİK TARIM ÜRÜNLERİ Hindistan’da çayDanimarka’da süt ve süt ürünleriArjantin’de et ve mamülleriOrta Amerika’da ve Afrika ülkelerinde muzTunus’ta hurma ve zeytin yağıTürkiye’de kurutulmuş ve sert kabuklu meyveler (Kayısı,incir,üzüm)Ekolojik olarak üretilen ilk ürünlerdir.
7Türkiye’de 1986 yılında ithalatçı firmaların istekleri doğrultusunda ihracata yönelik olarak başlamıştır.1996 yılında ekolojik ürünlerin ihracatı kayda bağlanmıştır.2002 yılında ise “Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik” yürürlüğe girmiştir.
8Ekolojik Tarım hareketini sağlıkl bir şekilde gerçekleştirmek amacıyla 1992 yılında Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği (ETO) kurulmuştur.Ekolojik tarım faaliyetleri ilk kez Ege Bölgesi’nde İzmir’de başlamıştır.Bu nedenle ürün işleme tesislerinin büyük bir kısmının burada olması ve üretilen ürünlerin büyük bir kısmının İzmir Limanından ihraç edilmesi nedeniyle, organizasyon kuruluşları, kontrol ve sertifikasyon firmaları bu şehirde yer almaktadır.
9Türkiye’de organik tarım yapan işletmelerin sayısı, üretim alanı ve ürün çeşidinin gelişimi 985700118385200392500001600020004455212435199965253038302199837403419962051561690199423607717801992810373131990Ürün çeşidiÜretim Alanı (Ha)Üretici SayısıYıllar
10İhracatı Geliştirme merkezi (İGEME) tarafından yapılan ankete göre ülkemizde üretilen organik ürünler;Sert Kabuklu Meyveler:Fındık, Ceviz, Antepfıstığı, Badem, Yerfıstığı, KestaneKuru Meyveler;Üzüm, Kayısı, Zerdali, Erik, İncir, Elma, Kiraz, Vişne, Armut, Çilek
12Bakliyat;Mercimek, Nohut, Kuru FasülyeBaharatlar ve Tıbbi Bitkiler;Defne yaprağı, Kekik, Kimyon, Adaçayı, Biberiye, Ihlamur, Rezene, Nane, Isırgan otuHububat;Buğday, Pirinç, Mısır, Yulaf, ArpaSanayi Bitkileri;Pamuk, Haşhaş tohumu, Anason, Şeker pancarı
13Yağlı Tohumlar;Ayçekirdeği, SusamDiğerleri;Kapari, Çam fıstığı, Zeytin, Kuşburnu, Toz biber, fındık unu
14Türkiye’de Organik Ürün Dış Ticareti Ekolojik tarım ürünleri 2000 yılına kadar dış pazara yönelik gelişmiştir.1999 yılından sonra ekolojik ürünlerin İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Antalya, Kuşadası, Bodrum, Antalya gibi merkezlerde satılmaya başlaması ile talepte artış kaydedilmiştir.İhraç ürünlerinden ilk 5 sırada çekirdeksiz kuru üzüm, elma suları, kuru incir, kuru kayısı ve mercimek yer almaktadır.
15Organik ürün ihracatımızın ülkelere göre dağılımı incelendiğinde, ülkemizde yetiştirilen organik ürünlerin % 70 gibi büyük bir çoğunluğu Almanya, Hollanda, Birleşik Krallık ve İtalya’ya ihraç edilmektedir.
16Ülkemizde Organik ürünlerin ihracatının ülkelere göre dağılımı
17Türkiye’de Organik Tarım Konusunda Geleceğe Yönelik Öneriler Konvansiyonel üretimdeki kontrolsüz duruma son verilip üretici ve tüketicilerin kirlilik kaynakları yönünden bilinçlendirilmesi,Organik üretimin arttırılması ve çeşitlendirilmesi,İç ve dış Pazar araştırmaları yapılarak üretimin yönlendirilmesi ve geliştirilmesiTüm ekolojik ürünler için ortak logo oluşturulmasıGerçekçi bir veri tabanının oluşturulmasıPlanlama aşamasında özellikle benzer koşullara sahip Akdeniz, Balkan ve Doğu Avrupa ülkelerindeki hızlı gelişmelerin yakından izlenmesi
18AB geçiş sürecinde sağlanan desteklerden yararlanarak eğitim, araştırma, laboratuvar gibi alt yapının hızla geliştirilmesiEtkin, uygulanabilir ve sağlıklı bir yasal çerçevede kontrol-sertifikasyon ve denetim mekanizmalarının geliştirilip uygulanmasıKirlilik yaratan faaliyetlerden oluşturulacak fonların ekolojik tarımı desteklemek üzere kullanılmasıEğitim, fiyat belirleme ve yeni pazara imkanları oluşturma gibi konularda üreticilere destek olacak “Organik Tarım Üretici Birliği” oluşturulması gerekmektedir.
19Organik Tarıma Geçiş Nedenleri Entansif tarımın bir sonucu olarak, yediğimiz her meyvede böcek ilacı kalıntıları bulunma olasılığı çok yüksektirKaynakların kötü kullanılması insanlığın geleceğini tehlikeye sokmaktadır.Konvansiyonel tarımda ürünün kalitesinin ikinci plana atılması ekonomik üretim yapmak için mekanizasyonun arttırılması ve özellikle bilinçsiz uygulamalar, toprağın canlı tabakasını yok etmiştir.Münavebenin gereği gibi yapılmaması ve sürekli monokültür hastalık ve zararlıların aşırı çoğalmalarına neden olmuştur.Genleri değiştirilen bitkilerin sağlımıza zararlı olup olmadığı ve uzun vadede çevreye ne ölçüde zarar verebilecekleri henüz kesin olarak bilinmemektedir.
20Organik Tarımı Zorunlu Kılan Bazı Sorunlar Çevre SorunlarıHızlı nüfus artışı ile birlikte ortaya çıkan çevre kirlenmesi yaşam koşullarını zorlaştırmakta, canlılar ve insanlık için su, hava ve toprak bulma imkansız hale gelmektedir.
21Yer Altı Suyu Kirliliği Gübre azotu bitkilerce tümüyle kullanılmamaktadır. Uygulanan azotun bir kısmı topraktaki yer altı suyunu kirletmektedir.Susuz Amonyağın taşınması ve Nitrat BirikimiAzot gübrelemesi birçok sağlık sorununa neden olmaktadır. Endüstriyel olarak üretilen amonyak (NH3) dağıtım merkezlerine taşınırken çevre, insan ve diğer canlılara zarar verebilmektedir.
22Global Azot Döngüsü ve Bitkisel Sistemlerde N Kayıpları Azot gübresi kullanımının artmasına paralel olarak özellikle gelişmiş ülkelerde baklagil yetiştiriciliği hızla azalmıştır.Sera Gazlarıİnsan faaliyetleri sera gazlarının miktarını arttırmaktadır.
23Pestisit KalıntılarıMevcut tarımda bitki hastalık ve zararlılarına karşı kullanılan pestisitler sürekli artmakta ve canlı yaşamını tehdit etmektedir.Bitki ve Hayvan EtkileşimleriDoğal ekosistemlerin yapı ve fonksiyonları tarımsal uygulamalar tarafından önemli ölçüde değiştirilebilmektedir.
24Bitkisel Üretimde Fosil Enerji Kullanımı İster kimyasal isterse biyolojik yolla olsun azotun indirgenmesi, yüksek oranda enerji gerektirir. Kimyasal gübre üretimi için enerji kaynağı olarak yakıt kullanılır Bu materyaller tekrar yerine konamaz ve tükenir özelliktedir.Ekonomik ve Sosyal KaygılarTarım sektörü giderek daha fazla harcamayı gerektirmekte, çiftçi gelirleri arasında denge bozulmakta, tarımsal endüstrinin yoğunlaşması, çiftlik ürünlerinin üretim ve dağıtımında giderek daha az insan gücü kullanılmaktadır.
25Organik Tarımın İlkeleri Organik tarımın ilkelerini 3 temel başlık altında toplamak mümkündür.ORGANİK TARIMKAPALI SİSTEM TARIMDOĞA İLE UYUMLU ÜRETİMÜRÜN MÜNAVEBESİ
26Hayvansal Üretimlerde; Hayvan sağlığını korumayı, sağlıklı hayvan beslemek ile sağlamakMümkün olduğunca işletmenin kendi ürünleri ve yem bitkileri ile besleme yapmakYemlerde kimyasal maddeler kullanmamakDoğaya aykırı olmayan damızlık seçimi yapmakUygun ahır koşulları sağlamakAraziye uygun sayıda hayvan yetiştirmek
27Bitkisel üretimlerde; Tarımsal üretimde, üretim ile ilişkili tüm faktörler ve olaylar bir bütün haliyle dikkate alınmalı ve ekolojiküretim yapan işletmenin kendi kendine yeterliolması sağlanmalıdır.Tarımsal üretimle beraber ortaya çıkan veyayakın çevreden temin tüm hammadde ve diğer işletme girdilerinin çevreyi tehdit edici etkileri azaltılmalı veya tamamen ortadan kaldırılmalıdır.Toprağın iyileştirilmesi, içindeki canlıların korunması ve beslenmesi sağlanmalı; toprak sürülmemeli, tersine verimliliği doğal yollardan artırılmalıdır.
28Toprak strüktürünü iyileştirici ve humus miktarını arttırıcı önlemlerle beraber toprağı koruyucu, enerji tasarrufu sağlayan, uygun aletlerle minimum toprak işleme yöntemleri uygulanmalıdır.Ekolojik ortama uygun dengeli karışımlar yapılarak nöbetleşe ekimde baklagillere ağırlık verilmelidir.Bitki tür ve çeşitlerinin seçiminde üretim yapılacak yerin ekolojik koşulları göz önünde bulundurulmalı be koşullara uygun dayanıklı tohum, fidan ve hayvan tür ve çeşitleri kullanılmalıdır.Zararlılarla mücadelede biyolojik yöntemlere başvurulmalıdır. Bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı direnci ek desteklerle artırılmalıdır. Bitki tür ve çeşitlerinin seçiminde, üretim yapılacak yerin ekolojik koşulları ve bu koşullarda hastalıklara en az seviyede yakalanma olasılıkları dikkate alınmalıdır.
29Hayvansal üretimde ağıl ve ahırların uygun olması, beslenme ihtiyacının mümkün olduğu ölçüde işletmeden karşılanması, yemlere kimyasal maddeler (antibiotik, kilo arttırıcı v.s.) katılmamalıdır.Yem ihtiyacının karşılanmasında 1 ha alan için 1 büyükbaş hayvan düşünülmelidir.Güneş ve rüzgar enerjisi gibi doğal enerji kaynaklarından azami ölçüde yararlanılmalıdır.Ekolojik işletmelerde, kendi kendine yeterlilik prensibi uyarınca çok yönlü üretim yapılarak, ürünlerin Pazar koşullarında oluşan olumsuz değişimler karşısında ortaya çıkacak riskler azaltılmalıdır.
30Organik tarım, sentetik ve kimyasalların kullanımını yasakladığından gübre olarak çiftlik gübresi, kanatlı gübresi, çiftlik ve sıvı atıkları, saman torf, mantar üretim artığı, deniz yosunları talaş, ağaç kabuğu, odun artıkları kullanılabilirOrganik tarımda, zararlılarla mücadelede biyoteknolojik yöntemler, biyolojik mücadele, kültürel önlemler uygulanabilir.
31Organik Tarımın Avantaj ve Dezavantajları Organik Tarım Sisteminin AvantajlarıÜlkemizde sentetik kimyasallar, çiftçilerimizin büyük bir kısmı tarafından ya çok az kullanılmakta ya da hiç kullanılmamaktadır. Bu nedenle ekolojik tarıma geçişin kolay olması beklenmektedir.Üretici geliri ürüne bağlı olarak artmaktadır.Fiyatı hızla artan kimyasal gübre, pestisit ve enerji girdilerinden tasarruf edilmelidir.
32Sözleşmeli tarımla üreicinin tüm ürününün alınması garanti edilmektedir. Ekolojik ürünlerin ihraç fiyatı diğer ürünlerden % oranında daha yüksektir.Ekolojik ürünlerin ihracatı ile ülkemiz tarım ürünleri için ilave bir kapasite yaratılmaktadır.Özel bilgi isteyen ekolojik tarım modeli yeni istihdam sahaları yaratmaktadır.
33Organik Tarım Sisteminin Dezavantajları Ülkemizde tarımsal ürün arzında yıldan yıla önemli dalgalanmalar görülmektedir. Genç nüfus ile birlikte üretim düzeyinin ve çeşitliliğinin sürekli artması ve çevredeki ülkelerin hemen hepsinin tarımsal ürün talepleri sebebiyle, organik tarımın verimde meydana gelebilecek azalma nedeniyle kısa vadede gelişmesi zor görünmektedir.Ekolojik tarım metoduyla bitkisel üretimde ortaya çıkan önemli sorun, arazilerin çok küçük, parçalı ve biribirine yakın olmasıdır. Bu durum organik üretimi olumsuz etkilemektedir. Ekolojik üretim yapan işletmeler çevrede üretim yapan diğer klasik işletmelerde kullanılan kimyasallardan etkilenmektedir.
34Ekolojik tarım sisteminde yetiştirilen ürünlerin pazarlanması özellikle iç piyasa için yeni ve belirsiz bir konudur.Konunun yeni olması nedeniyle yeterli tarımsal yayım çalışmaları ve ve elemanı bulunmaması
35C. Sözleşmeli Üretimin Avantaj ve Dezavantajları A. Sözleşmeli üretimde çiftçinin avantajlarıÜrünün satış garantisi vardırYeni tekniklere daha kısa sürede ulaşılabilirÜretim planlamasında belirsizlikler azalırÜretim ve verim artışı sağlanır
36B. Sözleşmeli üretimde çiftçinin dezavantajları Ürün fiyatının önceden bilinmemesiSermayesi kısıtlı üreticinin başka alternatifinin olmaması ve alıcıya bağımlı olmasıPrimin alıcı tarafından belirlenmesiÜrün alımında karşılaşılan problemlerin çözümlenememesi
37Organik Tarım Yürütme ve İzleme Organları Organik Tarım Ulusal Yönlendirme KomitesiOrganik Tarım Komitesi (OTK)Organik Tarım Ulusal Ticaret KomitesiOrganik Tarım Proje ve Araştırmaları Ulusal Komitesi
38Danışman KuruluşOrganik tarım konusunda tecrübeli yeterli teknik personele sahip olmalıdır. Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmelidir.Konuyla ilgili üretim, işleme, pazarlama ve diğer aşamalarda herhangi bir ticari faaliyette bulunamaz.Kontrol ve sertifikasyon yetkisine sahip değildir.
39Eğitim, yayım ve tanıtım hizmeti yapan yerli ve yabancı, özel veya resmi kurumdur. Müteşebbislere, kontrol veya sertifikasyon kuruluşlarına, komite, sivil toplum örgütleri ve organik tarımda herhangi bir alanda faaliyet gösteren özel veya tüzel kişilere danışmanlık verebilir.Yöneticisinin veya büro sekreterinin T.C. Vatandaşı olması zorunludur.
40Kontrol ve Sertifikasyon Kontrol Sisteminin Özellikleri: Organik üretimin özelliği her aşamasının kontrollü olması ve ürünün sertifikalandırılmasıdır. Yönetmelik hükümlerine uygun üretimin güvence altına alınmasındaki iki temel yöntem kontrol ve sertifikasyondur. Üretimini başından sonuna kadar düzenli kayıtlar tutulur, organik ürünler laboratuvar analizleriyle test edilir.
41Sertifikasyon Sisteminin Özellikleri: Kontrol ve Sertifikasyon kuruluşu, organik tarım yöntemleri kullanılarak elde edilen ürünün organik nitelikte olup olmadığını tespit eden ve sertifikayla tescil eden kuruluştur.
42Organik Tarıma Başlama Esasları Üretici, organik tarım yapabilmek için organizasyon firmalarına, ihracatçı veya işleyici firmalara ve doğrudan kontrol ve sertifikasyon kuruluşlarına başvurmak zorundadır.Organizasyon firmaları ihracatçı olabildikleri gibi, hem işleyici hem de ihracatçı olabilirler.Danışmanlık firmaları sistemde yer alan üretici veya diğer firmalara teknik destek sağlayan kuruluşlardır.
43Kontrol ve Sertifikasyon kuruluşları üreticinin talebi üzerine üretim süresince kontrol işlemini sürdürerek son ürüne sertifika vermektedir.Sertifikasyon maliyeti yüksek olduğu için, genellikle organizasyon firmaları ve ihracatçı firmalar sertifikasyon maliyetini üstlenmektedir.Kontrol ve Sertifikasyon kuruluşlarının sözleşmeleri bir yıllık olup, her yıl istenildiği takdirde yenilenmektedir.
44Müteşebbisin Organik Tarıma Girişi Organik tarım yapmak isteyen herhangi bir kişi veya kuruluş öncelikle Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Organik tarım Komitesi tarafından çalışma izni verilen bir kontrol ve sertifikasyon kuruluşuna aşağıdaki belgeler ile başvurur
45Müteşebbisin adı, adresi, kimlik bilgi ve belgeleri Müteşebbisin eğitimini ve organik tarım tecrübesini gösterir detay bilgiler ve belgelerİşletme kayıt defteri (var ise)Müteşebbisin var ise ziraat odası, herhangi bir üretici birliği veya sivil toplum kuruluşuna üyelik bilgi veya belgeleriİşletmenin yeri, konumu, varlıkları, hukuki ve mali yapısına dair detaylı bilgi ve belgeler
46“Organik Ürün Geliştirme Birliği (OCIA)” dır. Dünyadaki en büyük organik ürün sertifikasyon kuruluşu:“Organik Ürün Geliştirme Birliği (OCIA)” dır.
47Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’ndan bugüne kadar ülkemizde organik tarımı kontrol etme ve sertifikalandırma yetkisi beş yabancı, iki yerli olmak üzere, yedi kontrol kuruluşuna verilmiştir.
48Türkiye’deki Organik Tarım ve Sertifikasyon Kuruluşları AdresiKontrol/SertifikaKuruluşuBornova/İzmirIMOECOCERTETKOICEAMersinEKO-TARNarlıdere/İzmirBCSSKAL