TurkeyArena I NCİ BÖLÜM Çevre bilincinin gelişmesine rağmen, gezegenimizin sağlığı benzeri görülmemiş bir hızla bozulmuştur. 1972’ den bu yana Dünya, yaklaşık 200 milyon hektar ağaçlık alanı kaybetmiştir. Bitki ve hayvan türlerinin binlercesi yok olmuştur. Stockholm’ deki toplantıdan bu yana insan nüfusu 1,6 milyar artmıştır; bu sayı 1900’ deki toplam insan nüfusuna eşittir. Çağdaş toplumlar, teknolojideki gelişmelere rağmen, doğaya bağımlıklarını yadsıyarak kendilerine zarar vermektedir. Gezegenin sağlığı sonuçta, üzerinde yaşayan insanların sağlığını da etkiler. Bu bakış açısına göre son yirmi yılda zararlı eğilimler görülmektedir. Ekonomik çıktının büyük bir hızla yükselmesine rağmen, dünyadaki yoksulların sayısı artmıştır.Üçüncü dünya ülkelerinde iş sayısındaki artışın nüfus artışının altında kalması nedeniyle, on milyonlarca insan işsizdir ve yüz milyonlarcası da yetersiz işlerde çalışmaktadır. Bundan çok daha fazla insan ise temiz sudan, yeterli sağlık hizmetinden ve dengeli beslenmeden yoksundur. Rüzgar ve su erozyonu nedenleriyle toprağın üst tabakasının kaybolması ve bunun yol açtığı toprak bozulması da aynı derecede kaygı vericidir. Üçüncü dünya ülkelerinde yaygın olarak görülen ormansızlaşma ve aşırı otlakçılık ta toprağın bozulmasına neden olur. Hava kirliliği tüm dünyada yüzlerce şehirde ve pek çok kırsal alanda sürekli bir sorun haline gelmiştir. Dünyanın pek çok yerinde hava kirliliği ve asit yağmurları ekinlere ve ormanlara zarar vermektedir. Atmosferde huzursuz edici bir hızla gelişen başka değişimler de söz konusudur. Bilim adamları, büyük oranda sanayileşmiş ülkelerin ürettiği karbon ve diğer sera gazlarının yoğunluğunun giderek artmasının, önümüzdeki yirmi otuz yılda ortalama küresel sıcaklıklarda hızlı bir artışa yol açacağını tahmin etmektedirler. Yeryüzünün fiziksel durumunda yerel, bölgesel ve küresel düzeylerde yaşanan bütün bu değişimler, gezegendeki biyolojik çeşitlilik üzerinde korkunç bir etki yaratmaktadır. Kitabın bu ilk bölümünde ele alınan mücadele kaynağı temelde, sürdürülebilir bir toplumun taslağını çizmek, bu toplumun neye benzeyeceğini ve nasıl işleyeceğini tanımlamaktadır. II NCİ BÖLÜM Sürdürülebilir bir ekonomi yaratmanın en açık ön şartlarından biri, dünyanın temel enerji kaynakları olarak petrol ve kömürün kullanılmasından vazgeçmektir. Bu yakıtlara bağımlılığı azaltmanın en kolay, en hızlı ve ucuz yolu enerjiyi daha etkin şekilde kullanmak yani daha azla daha çoğunu yapmaktır. Çeşitli ülkelerde sürdürülen araştırmalara göre bina, fabrika ve ulaşım sistemlerinde enerji kullanımının azaltılması, yalnızca karbon yayımını düşürmekle kalmaz, maliyetinden daha yüksek miktarda para tasarrufu yapılmasını da sağlar. Dolayısıyla enerji kısıtlamaları büyük olasılıkla evlerin ve dükkanların yürüme ya da bisiklet mesafesinde yer aldıkları daha sıkışık topluluklar yaratacaktır. Enerji etkinliğinin artırılması potansiyeli özellikle, sanayileşmiş ülkelerdeki teknolojik ilerlemelere yetişmeyi geçmişte başaramamış olan üçüncü dünya ülkelerinde yüksektir. Bu ülkeler gelecekte sanayileşmiş ülkeleri hızla yakalayabilirler. Yeni binaların güneş ışığını hem ısınma hem de elektrik için mümkün olduğunca çok kullanacak şekilde inşa edilmesi ve belki de ileride bodrumlara, hidrojen kullanılarak elektrik ve sıcak su üreten bir kojenaratör yerleştirilmesi yararlı olacaktır. Ama genelde, sürdürülebilir bir enerji ekonomisinde kirlilik oranı daha düşük ve ekonomi Orta Doğu’ daki politik karışıklıkların yarattığı ekonomik krizlere karşı daha dayanıklı olacaktır.Enerji kaynakları daha pahalı olsa da, bir bütün olarak enerji sistemi çok daha ekonomik olabilecektir.Etkinliğin artması enerji faturalarının düşmesini sağlayacak ve kirlilik kontrolüne sürekli yatırım yapma zorunluluğunu ortadan kaldıracaktır. Sanayileşmiş ülkelerde fosil yakıtlara bağımlılığın azalması, refah düzeyinin sürdürülebilmesini sağlayacaktır. III NCÜ BÖLÜM Gücünü büyük oranda, gün ışığından ve jeotermal enerjiye dayalı güneş kaynaklarından alan, bir dünya enerji sisteminin gerekli teknolojisi kurulmaya hazırdır. Böylece fosil yakıtlarının rolü marjinal düzeye indirilebilir. Fakat son zamanlarda yaşanan gelişmelerin getirdiği ekonomik ve çevresel yükler nedeniyle toplumların nükleer gücü reddettiği görülmektedir. Başta, biyokütle ve su gücü olmak üzere yenilenebilir enerjilerin daha şimdiden dünya enerjisinin yaklaşık %20’ ini sağladığını öğrenmek pek çok kişiyi şaşırtacaktır. 1970’ lerin ortalarından bu yana, dünyada yenilenebilir, kaynak kullanımının artması için gerekli pek çok enerji teknolojisinde sürekli ilerlemeler kaydedilmektedir. Güneş enerjisinden enerji sağlayabilecek makine ve süreçlerin pek çoğu daha şimdiden fosil yakıtlarla rekabet edebilecek durumdadır. Bu teknolojilerin daha da gelişmesiyle birlikte, önümüzdeki on yıl içinde maliyetin daha da düşmesi beklenir. Sürdürülebilir bir dünya enerji sisteminin dönüm noktası büyük olasılıkla güneş enerjisinin doğrudan dönüştürülebilmesi olacaktır. Geleceğin güneş ısısı teknolojileriyle daha da ucuza elektrik üretilmesi beklenmektedir. Güneş enerjisinin diğer bir şekli olan rüzgar gücü de, güneşin, yeryüzünün atmosferini düzensiz şekilde ısıtmasından kaynaklanan hava akımının yarattığı enerjiyi kullanmaktır. Rüzgar gücü pek çok ülkede enerjinin beşte birini veya daha fazlasını üretebilmektedir. Su gücü şu anda, dünya elektriğinin beşte birini sağlar. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde bu alanda büyük bir artış potansiyeli olsa da çevre kısıtlamaları bu gelişmeye sınırlama getirmektedir. Hangi su gücü kaynağının kullanılacağına karar verilmesinde kara taşkınları,tuzlanma ve yerlerinden edinmesi gerekecek insan sayısı etkili olacaktır. Bu kaygılar büyük bir olasılıkla, çoğu ülkede potansiyelinin tamamının kullanılmasını engelleyecektir. Yenilenebilir enerji sisteminin diğer önemli bir unsuru da jeotermal enerji, başka bir deyişle yeryüzü çekirdeğinin ısısıdır.. Biyokütlede olduğu gibi jeotermal kaynakların da yenilenebilir olmaları için dikkatle işlenmeleri ve yönetilmeleri gerekmektedir. Yanlış yönetim yerel ısı kaynağının boşalmasına yol açabilir. Yenilenebilir enerji sisteminin şekli şimdiden ortaya çıkmaya başlamıştır. Mevcut kaynakların son derece bol ve çok yönlü olduğu görülmektedir. Güneş ekonomisinde çok çeşitli teknolojilerin birleşimi kullanılacak, yararlanılan enerji kaynakları bölgenin iklimine ve doğal kaynaklarına göre değişecektir. IV NCÜ BÖLÜM 20 yy.’ da Batı toplumlarında yerleşen kullan-at anlayışı nedeniyle o kadar çok enerji tüketilmekte, o kadar çok karbon yayılmakta ve o kadar çok hava kirliliği, asit yağmuru, su kirliliği, zehirli atık ve çöp üretilmektedir ki toplum adeta kendi kendini boğazlıyor gibidir. Çevresel açıdan sürdürülebilir bir ekonomide, günümüzün çöp toplama ve çöpleri yok etme şirketlerinin yerini atıkların azaltılması ve geri dönüştürme endüstrileri alacaktır. Böyle bir ekonomide malzeme kullanımı, bir seçenekler hiyerarşisine göre yönlendirilecektir. Öncelikle ele alınacak konu elbette, temel olmayan malzemelerin kullanımından kaçınılmasıdır. Kullan-at ekonomisinden uzaklaşma amaçlı ilk adımlar geri dönüşüm konusu üzerinde yoğunlaşmışsa da uzun vadeli sürdürülebilirlik, atık akışlarının yok edilmesine bağlıdır. Özellikle de sanayide üretilen atık hacmi azaltılmalıdır. Sanayide imalat süreçlerinin yeniden yapılandırılmasıyla, atık miktarı en az üçte bir oranında azaltılabilir. Bir diğer olası atık azaltma yöntemi de, gıda ambalajlarının basitleştirilmesi olabilir. Çok boyutlu ya da şekilli içecek ambalajlarının yerini de pek çok kez kullanılabilecek camdan yapılmış ambalajlar alabilir. Bu tür bir sistem büyük oranlarda enerji ve malzeme tasarrufu sağlayacaktır. Gezegenimizin giderek çoğalan nüfusunun gereksinimlerini, atık akışını sistematik olarak azaltarak ve geriye kalan malzemelerin çoğunu yeniden kullanarak ya da yeniden dönüştürerek yaşamamızı destekleyen sistemleri yok etmeden karşılayabiliriz. V NCİ BÖLÜM Fosil yakıtlar ve mineraller gibi iki önemli istisna hariç, besin maddelerimizin tamamını ve sanayinin hammaddesinin büyük bölümünü dört biyolojik sistem – ormanlar, otlaklar, balık yatakları ve tarım alanları – sağlar. Ormanlarda, aşırı hasadın sonucunda gözle görülür bir ormansızlaşma yaşanmaktadır. Pek çok ülkede insanlar, doğanın, faizin yanı sıra sermayesini de tüketmektedirler. Tarım öncesi döneme göre şimdiden üçte bir azalmış olan ormanlar her yıl 17 hektardan fazla küçülmektedir. İkinci biyolojik sistem olan otlaklar da, sürdürülebilir bir dünyada farklı bir şekilde yürütülecektir. Saban işini tamamladıktan sonra ormansızlaşmış toprakların büyük bölümü ancak otlak olarak kullanılabilir. Ekim yapılamayacak kadar kurak ya da eğimli tarım alanları neredeyse hiç istisnasız besi hayvanlarının beslenmesinde kullanılmaktadır. Yeryüzünün kara yüzeylerinin %24’ ü, ekin alanlarının kabaca iki oranında bir kısmı bu amaca ayrılmıştır. Yaklaşık 3 milyar evcil geviş getiren hayvan beslenmektedir. Üçüncü doğal biyolojik sistem olan balık yatakları da küresel ekosistemde ve insanların beslenmelerinde çok önemli bir yere sahiptir. Okyanus ve tatlı su balık yataklarından elde edilen hasat, 1980’lerin sonlarında, yılda 90 milyon tonu aşmıştır. Daha da önemlisi, düşük gelirli ülkelerin çoğunda temel hayvan proteinini balık oluşturmaktadır. VI NCI BÖLÜM 8 milyar insanı yeterli şekilde doyurabilmek, sürdürülebilir bir dünya kurmanın en zorlu işi olabilir. Beslenmemiz için gerekli hayvan proteininin çoğu balık yatakları ve otlaklardan sağlansa da yiyeceğimizin büyük bölümü ekili alanlardan ve özellikle de bu alanlarda yetiştirilen tahıllardan elde edilmektedir. İnsanların çoğunun toprakta kalmadığı ve dolayısıyla ekonominin tarımsal temellerinden yalıtılmış olarak yaşayan modern sanayi sonrası toplumlarda, toprağın kapasitesini garanti altına alınmış olarak görme eğilimi söz konusudur. Timothy Weiseke’ nin çok doğru şekilde belirttiği gibi;”Tarım sonrası toplum diye bir şey yoktur.” 8 milyar insanı çevresel açıdan sürdürülebilir bir şekilde doyurmamız, tarıma şu andakinden çok daha fazla zaman ve sermaye ayırmamıza bağlıdır. Yani, tarıma hakettiği önceliği vermemize bağlıdır. VII NCİ BÖLÜM Gelişmekte olan ülkelerde her yıl nüfusa eklenen yeni insan sayısı bile çevreye ve çevrenin nüfusları destekleme kapasitesine karşı giderek büyüyen bir tehdit oluşturur. Hızla katlanan nüfuslarla yaşamlarını destekleyen sistemler arasındaki ilişkiler istikrara kavuşturulmadıkça, kalkınma politikaları ne denli yaratıcı olursa olsun başarısızlığa mahkum olacaktır. Aile planlaması harcamalarının maliyet açısından aslında ne denli etkin olduğu, sağlık konusunda ulaşılacak kazançlar göz önüne alındığında daha iyi anlaşılabilir. Aile planlamasına ulaşma olanağının artması, kadınların üreme sağlıklarında büyük gelişme sağlayacaktır. Sürdürülebilir bir dünyada, aile boyutu kararları ile sonuçta oluşan nüfus artışı oranlarının, çevresel, ekonomik ve sosyal sonuçları arasındaki ilişkiye dair bilgilere yaygın olarak ulaşılabilecektir. Dolayısı ile, etkin bir ulusal nüfus eğitimi programının başlangıç noktası dolayısıyla, geleceğe dikkatle bakmak ve çeşitli nüfus artışı oranlarının devre destek sistemleriyle ve ekonomik eğilimlerle ilişkilendiren bir dizi alternatif projeksiyon oluşturmaktadır. Geleceğe dair yararlı bir bakış ancak, bu ürünün birleştirilmesiyle edinilebilir.