Rusya, Güney Kafkasya devletleri ve Ukrayna’nın NATO ile ilişkilerinden ve AB’nin Doğu Ortaklığı programından tedirgin olmakta, Çin’in Orta Asya’da artan ekonomik ağırlığından kaygı duymaktadır. Rusya eski Sovyet coğrafyasında Batılı ülkelerin ve Çin’in nüfuzunu dizginlemek için eski Sovyetler birliğini başka şekilde yeniden kurmak ve bölge liderliğini tekrar elde etmek amacıyla önemli bir proje geliştirmiştir. Proje ilk aşamada eski Sovyetler Birliği ülkelerinin Gümrük Birliği, nihai aşamada Avrasya Ekonomik Birliği içerisine alınmalarını öngörmektedir.
Bu çerçevede 19 Aralık 2009’da Kazakistan’ın Almatı kentinde Rusya, Belarus ve Kazakistan arasında Gümrük Birliği tesis edildi. Bu birlik üye ülkelerin, kendi aralarındaki ticarette gümrüklerini sıfırlarken, üçüncü ülkelere yönelik de ortak bir tarife belirliyor. Devamında 29 Mayıs 2014’te imzalanan Avrasya Ekonomik Birliği anlaşması, Rusya, Belarus ve Kazakistan parlamentolarında oylandıktan sonra 2015 de yürürlüğe girecek. Bu anlaşma ile üye ülkeler arasındaki gümrük vergileri kalkacak ve ticaret hacmi genişleyecek.
Ermenistan, Kırgızistan, Tacikistan Avrasya Ekonomik Birliğine girmeye niyetliler. Kırgızistan Gümrük Birliği’ne girmek için talepte bulundu. Ermenistan ise girmek üzere. Türkmenistan, Gürcistan ve Moldova birliğe katılmayacaklarını beyan ettiler. Özbekistan’ın durumu belirlilik kazanmadı. Son gelişmelerden sonra Ukrayna’nın katılımı da artık mümkün görülmüyor. Azerbaycan’ın aralarındaki savaş hali devam ettiği sürece Ermenistan’ın girme aşamasında olduğu bu Birliklere katılması olası değil. Azerbaycan, işgal edilen topraklarını geri almasına engel olacağı düşüncesiyle, AB’nin Doğu Ortaklığı’na da şimdilik katılamıyor.
Ermenistan’ın üye olmasıyla Dağlık Karabağ topraklarının da Birliğe dâhil olacağına dair Kazakistan’ın çekincesi, geçici bir çözümle halledilince Ermenistan Gümrük Birliğine kabul edilecek. Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan’a göre Gümrük Birliği’ne girişle birlikte Ermeni ürünleri tüm bölgede rahat ulaşım imkânı bulacak ve ekonomik açıdan ülkenin gelişimine katkı sağlayacak. Rus petrol şirketi Rosneft, Ermenistan’a 400 milyon dolar yatırım planlıyor. Sarkisyan’a göre bir diğer kazanç da yaşam kalitesinin artacak ve iş bulmak için ülke dışına göçlerin azalacak olması. Ermenistan bu tercihiyle AB ile yürütülen işbirliği sürecini sekteye uğratmış, AB’nin Eastern Partnerhip (Doğu Ortaklığı) Vilnius zirvesinde AB ile serbest ticaret antlaşmasını imzalamaktan vazgeçmiştir.
Azerbaycan topraklarının beşte birini işgal etmiş olan Ermenistan, Rusya’nın eski Sovyet coğrafyasında tesis etmeye çalıştığı güvenlik sistemi içinde yer alarak savunmasını tamamen Rusya’nın desteği ve teminatına bağlamıştır. (Bu konudaki ayrıntılı yazımızı OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN). Topraklarında üs vererek Rus ordusunu barındırmakta, böylece silahlı kuvvetlerini gittikçe güçlendirmekte olan Azerbaycan’dan gelecek muhtemel bir saldırıya karşı caydırıcılık tesis etmektedir. Ermenistan enerji alanında da Rusya’ya bağımlıdır. Azerbaycan ve Türkiye sınırı kapalı olan Ermenistan, bölgede doğu-batı doğrultusunda geliştirilen enerji ve ulaşım hatlarının dışında kalmış ve sadece kuzey-güney hattında dış dünyaya açılabilmiştir. Ermenistan 2012 yılı verilerine göre toplam ticaretinin yaklaşık % 20’sini Rusya ile gerçekleştirmektedir. Rusya Ermenistan’ın en büyük ticari ortağı ve yatırımcısıdır. Rusya’da yaklaşık 1 milyon Ermeni göçmen işçi çeşitli sektörlerde çalışmaktadır. Ermeni işçilerin gönderdiği paralar, toplam nüfusun yaklaşık 3’te 1’inin yoksulluk sınırı altında yaşadığı ve yüksek işsizlik oranlarıyla mücadele eden Ermenistan’da ekonomiye önemli bir girdi sağlamaktadır. Ermenistan 2013 yılında toplam doğal gaz ihtiyacının % 81’ini, toplam petrol ihtiyacının % 60’tan fazlasını Rusya’dan tedarik etmiştir. Ermenistan’ın bölge için büyük tehlike teşkil eden çağ dışı Metsamor nükleer santralı dâhil olmak üzere enerji sektörü büyük ölçüde Rus şirketleri tarafından kontrol edilmektedir.
Rusya bunlara karşılık Azerbaycan-Ermenistan ihtilafında Erivan’ı desteklemekte, Azerbaycan’ın işgal altındaki topraklarını savaşarak geri alma niyetine kapalı kapılar ardında engel olmaktadır. Rusya daha da ileri giderek, yine kapalı kapılar ardında Azerbaycan’ı, AB ile serbest ticaret anlaşması imzalaması halinde, Dağlık Karabağ’ın bağımsızlığını resmen tanımakla tehdit etmektedir. Ermenistan’a verdiği bu destek karşılığında Gümrük Birliği’ne katılmasını sağlamıştır. Bunun karşılığında Rusya Ermenistan’a ihraç ettiği doğal gazın m3 fiyatını 0.270 $’dan 0.189 $’a indirmiş, ArmRosGazprom şirketinin doğal gaz dağıtımındaki % 20’lik hissesini Gazprom’a devrettiği için Ermenistan’ın Rusya’ya olan 155 milyon dolarlık borcunun silmiştir. 2043 yılına kadar Ermenistan’ın doğal gaz ithalatında kontrol yetkisi Gazprom’da olacak, 2014-2018 döneminde Gazprom Ermenistan’a her yıl 2,5 milyar metreküp doğal gaz ihraç edecek ve 2014-2016 döneminde ülkenin gaz sektörüne 90 milyon dolarlık yatırım yapacak. Rusya böylece İran’ı Ermenistan doğal gaz piyasasından çıkarmış ve ülkedeki doğal gaz sektörünü tekeline almıştır.
SONUÇ
Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla Türkiye ile yakın ilişkiye giren Azerbaycan ile Turuncu Devrimle Batıya yaklaşan Gürcistan ve Ukrayna, tercihlerinin bedelini toprak kaybederek ödemişlerdir. Rusya Kırım’ı ilhak ederek, Abhazya ve Güney Osetya’yı, Azerbaycan topraklarının beşte biri dahil olmak üzere Ermenistan’ı egemenlik alanı içerisine alarak, geri kalan eski Sovyet ülkeleri ile ekonomik açıdan bütünleşme adımlarını atarak bu hamlelere cevap vermektedir. Rusya böylece Batı karşısında öne geçmiş, Avrasya ülkelerini Batı’ya kaptırmayacağını göstermiştir. ABD ve Avrupa’nın bu duruma seyirci kalması halinde Rusya bölgedeki hegemonyasını yeniden tesis edecektir. Bir zamanlar Türkiye’yi Ermenistan’la protokol imzalamaya zorlamış olan ABD ve Batılı devletlerin yeni politika geliştirmek zorundadırlar. Dağlık Karabağ konusunda Azerbaycan’ı desteklemeli, Ukrayna, Gürcistan’a askeri ve ekonomik yardım yapmalı, Doğu Ortaklığı projesini bu ülkeler yanında henüz Avrasya Birliğine girmeye karar vermemiş olan Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Moldova gibi ülkelerle de hayata geçirmeliler.
Bülent Pakman. 17 Temmuz 2014. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.
Bülent Pakman kimdir https://bpakman.wordpress.com/pakman/
Reklamlar