2İçindekiler1-Kök Hücre nedir?2-Nasıl elde edilir?3-Embriyol kök hücre4-Kullanım alanları
3KÖK HÜCRE NEDİR?Farklı hücre tiplerine dönüşebilme potansiyeline ve kendisini yenileyebilme gücüne sahip olan hücrelere "kök hücre" deniyor.Vücudumuzdaki kas, cilt, karaciğer hücreleri gibi hücrelerin belli bir hedefi var ve bölündüklerinde yine kendileri gibi bir hücre oluşturuyorlar.Bundan farklı olarak, kök hücrelerin bu şekilde belirlenmiş bir görevi yok.Aldıkları sinyale göre farklı hücre türlerine dönüşüyorlar. Bunu kontrol eden unsurlarsa genler. Bir kök hücresinin hangi hücreye dönüşeceğini hücre çekirdeğindeki genler belirliyor.
6KÖK HÜCRELERİN KAYNAĞI KÖK HÜCRELER ÜÇ KAYNAKTAN ELDE EDİLİR.İnsan ve hayvan embriyosundan (anne karnında 5-6 hücre aşamasındaki organizmadan kök hücre elde edilir; buna EMRİYONEL KÖK HÜCRE denir.)Erişkinlerde bulunan ve birkaç hücre türüne dönüşebilen “ERİŞKİN KÖK HÜCRE” ler.(kemik iliğindeki kan kök hücresi)Düşük yapan kadınlardan alınan “FETUS KÖK HÜCRESİ”. (ahlaki açıdan tartışılmaktadır.)
7EMBRİYONEL KÖK HÜCREAnneden gelen yumurta ile, babadan gelen spermin döllenmesiyle oluşan ilk hücreye “zigot” denir.Daha sonra zigot bölünüp 2, 4, 8 hücre oluşturur. (her 36 saatte 1 sayısı 2’ e katlanır.)İlk 4 gün içinde oluşan 8 hücrenin her biri, bir insan oluşturabilecek potansiyele sahiptir.Anne karnındaki gelişimin 5. gününde oluşan hücre topluluğuna “blastosit” denir.Blastositler tek başına birey oluşturamaz ama insan vücundaki 200’den fazla hücre türlerine dönüşebilirler.
8Embriyonel kök hücreler daha çok tüp bebek ünitelerinden elde edilir. Blastosit adı verilen bu hücre topluluğundan alınan hücrelerin her birine “embriyonel kök hücre” adı verilir.Embriyonel kök hücreler daha çok tüp bebek ünitelerinden elde edilir.Erişkin kök hücrelerine göre embriyonel kök hücreler; daha hızlı çoğalma gücünde.Çoğalma çeşitliliği olarak da daha geniş bir yelpazeye sahipler.(yani farklılaşma potansiyeli erişkin kök hücrelere göre daha fazla)Embriyonel kök hücrelerin telomerleri çok uzun bu da çok uzun süre çoğalabiliyorlar anlamına gelir.Hücrelerin ömrünü belirleyen kromozonların ucunda bulunan “telomer” denilen DNA zincirleridir. (bu zincirlerin uzun kalmasını sağlayan ise “telomeraz” enzimidir.)
10ERİŞKİN KÖK HÜCRELERErişkin kök hücreler, farklılaşmış dokularda bulunan farklılaşmış hücreler.Her yaştaki insanda bulunan bu hücreler kendilerini yenileyebiliyor ve ihtiyaç halinde farklı hücre türlerine dönüşebiliyorlar.Bu hücreler bulundukları dokulardaki eskiyen, hastalanan veya ölen hücrelerin yerine, yenilerini üreten yedek parça kaynakları olarak görev yapıyorlar.İnsan vücunda kemik iliği, kas, göz, sinir, karaçiğer ve deri gibi dokularda bulunur.
11ERİŞKİN-EMBRİYONEL KÖK HÜCRELERİN KARŞILAŞTIRILMASI ERİŞKİN KÖK HÜCRELERDEN tüm hücreler elde edilemiyor. (sinir, kas, karaciğer, kan)Büyümesi ve çoğalması için daha uzun zaman gerektiriyor.Kolay elde edilemezler. (birçok dokuda bu hücreleri bulmak oldukça zor.)EMBRİYONEL KÖK HÜCRELERDEN tüm hücreler elde edilebiliyor.Kültür ortamında yetiştirilmesi daha kolay.Erişkin kök hücrelerin bölünme ve değişim potansiyelinin oldukça az olması ve zor elde edilmesi nedeniyle bilimsel araştırmalarda tüp bebek ünitelerinden sağlanan embriyonel kök hücreler tercih ediliyor.
12FETUS KÖK HÜCRESİSınırsız sayıda bölünme ve kendilerini yenileme potansiyeline sahipler.Aynı genetik yapıya sahip. (yani çoğalarak kendileri gibi hücre oluşturuyorlar.)Embriyolardan elde edilen bu hücreler “pluripotent” yapıdalar. (yani şartlar sağlandığında kas, sinir, karaciğer gibi her hücre türüne değişebiliyorlar.)Farklılaşarak kromozon sayılarını yarıya indirip yumurta ve sperm hücresine dönüşebiliyorlar. Ancak tek başlarına yeni bir organizma oluşturamıyorlar.Embriyonik kök hücreye alternatiftirler çünkü kültür ortamında her türlü hücreye dönüşebiliyorlar.(çoğalma potansiyeli biraz daha düşük.)Düşüklerden elde edilen fetuslar etik açıdan tartışma konusudur.
13KULLANIM ALANLARI Normal görevini yapamayan veya ölen hücrelerin yerine yenileri gelmediği zaman organlar çalışamıyorve çeşitli hastalıklar meydana geliyor.Ölüm nedenlerin başında gelen kronik hastalıklar, organyetmezliği, kanserler ve sinir sistemi etkileyen parkinsonalzheimer gibi hastalıklar; kök hücreyle tedavininilk hedefidir.
14KULLANIM ALANLARIKök hücreleri kullanılarak organın tamamını değiştirmeden, o organdaki hastalıklı veya ölü hücreleri sağlıklı hücrelerle değiştirmek mümkün olacak.Kalp krizi geçirip kalp kaslarının büyük bir kısmını kaybeden hastaya, kök hücrelerden üretilen sağlıklı kalp kası hücreleri nakledilebilecek. Ameliyat yapmadan damardan enjekte yoluyla hasarlı bölge yerini alabilecektir.
15Aynı yöntemler böbrek, karaciğer gibi organların hastalıklarında da kullanılabilecek. (organ nakilleri, şeker hastalığı)Parkinson, Alzheimer, kazalar sonucu omurilik zedelenmeleri gibi rahatsızlıklarda da tedaviye imkan sağlayacaktır.Bu gelişmeler genetik müh. ile paralel gitmekte olup, genetik müh. sayesinde çeşitli hastalıkların ve kanserlerin tedavisi mümkün olabilecektir.