Kariye Ve Ayasofya Mozaikleri
İstanbul’un tarihi yarımadasına giden yerli turistler, ekseriyetle Sultanahmet bölgesini gezerler. Sultanahmet’in paha biçilemez eserleri olan Ayasofya, Topkapı Sarayı, Sultanahmet Camii, hatta zaman yeterse İstanbul Arkeoloji Müzesi ve Yerebatan Sarnıcı insanın tüm gününü alır. Gezinin sonunda Kapalıçarşı’dan da geçmek farzdır. O rengârenk baharat dükkânlarına, hediyelik eşyacılara ve göz kamaştıran kuyumculara bakmadan geçmek elbet olmaz.
Yalnız bu hengâmede gözden kaçabilen bir gizli mücevher vardır. Geçmişin Chora Kilisesi ve sonradan Kariye Camisi, günümüzün ise Kariye Müzesi olan Edirnekapı’daki muhteşem tarihi yapıdan bahsediyorum. Kariye, Bizans döneminde şehirden uzak bir manastır olarak inşa edildiği için tarihi şehrin merkezi olarak gördüğümüz Sultanahmet ve çevresinden oldukça uzaktır. Eski İstanbul’u çevreleyen surların dibindedir ve özellikle yüzyıllar öncesinin İstanbul’unda böyle ücra denilebilecek bir köşeye inşa edilmiştir. Manastırlar özünde inzivaya çekilen insanların ibadethanesidir ve orada yalnızca dine ve Allah’a yönelirler. Bu yüzden Kariye gözden kaçar.
Kariye Müzesi Mozaikleri
Muhteşem Mozaikler
Kariye’nin ana mekânı aslına bakarsanız uzun yıllardır ziyarete kapalıdır. Tadilatta olduğunu duyunca ziyaret etmekten cayan eminim yüzlerce kişi vardır. Ancak Kariye Müzesi’nin esas önemli kısmı, şu an tadilatta olan merkez mekân değil, dış koridorları ve mezar şapelidir diyebiliriz. Zira Bizans döneminden beri en iyi korunmuş tarihi mozaikler iç ve dış koridorlarda bulunur ve bu kısımlar halen ziyarete açıktır.
Ana mekânda yalnızca bir adet mozaik bulunurken, iç ve dış koridorlarda yüzlercesi vardır ve bazıları hala ilk günkü kadar ışıltılı ve güzeldir.
Kariye Ve Ayasofya
Kariye Müzesi, aynı Ayasofya gibi melez bir kültürün inceliklerini ve güzelliklerini sunar. Örneğin Ayasofya önceleri kilise, sonraları ise cami olarak kullanıldığı için Müslümanlık ve Hristiyanlık dönemi eserleri yan yana görülebilmektedir. Kariye de aynı şekilde Kuran-ı Kerim’de adı geçen iki Semavi dinin güzel izlerini taşır. Bu izlerin 1000 yıla kadar uzanan bir geçmişe sahip olması da insanı etkileyen ve hatta büyüleyen bir özelliktir. Tarihi mekânları gezerken bazen insanın içini bir hayranlık ve nostalji hissi kaplar. Ayasofya Müzesi’ni gezerken bunun çok insanın içinden geçtiğine eminim. Aynı hisleri tekrar ve başka bir yerde yaşamak isterseniz Kariye’yi ziyaret etmeyi ve Kariye Müzesi mozaikleri ile bir çeşit dejavu yaşamayı pas geçmeyin derim.
Kariye’nin tarihinden biraz bahsedecek olursak. Kesin inşa tarihi ve kimin tarafından yaptırıldığı tam olarak bilinmiyor. Yapının bilinen tarihi 11.Yüzyıl’dan başlıyor. İmparator Aleksios yıkılmaya yüz tutmuş manastırı baştan inşa ediyor. Onu takip eden yüzyıllarda Teodoros Metokhites isimli bir Bizans yüksek bürokratı, tüm servetini kiliseyi güzelleştirmeye adıyor ve bugün gördüğümüz o renkli mermerler ve muhteşem mozaikleri, dönemin en kabiliyetli sanatçılarına yaptırıyor. Bunun sonucu olarak da, bu küçük ve güzel yapı dönemin en güzel ibadethanesi olup çıkıyor.
Kariye Müzesi Bizans Mozaikleri
Kariye Müzesi’nin Dünü Ve Bugünü
Osmanlı döneminde bu güzel ibadethanenin farkına varan Osmanlı yöneticileri, bu kiliseyi bir cami olarak halkın hizmetine açıyorlar. O tarihten itibaren burası Edirnekapı Kariye Camii olarak biliniyor. Cumhuriyetin ilanında sonra ise yapı bir müzeye çevriliyor ve uzun yıllar süren çalışmaların ardından, yüzyıllar boyunca alçı altında kalmış sanat eseri mozaikler gün ışığına çıkıyor.
Günümüzde İtalya’nın Ravenna kentindeki San Vitale Bazilikası, Ayasofya Müzesi ve Kariye Müzesi’ndeki mozaikler; dünyanın en önemli Bizans sanat eserleri olarak kabul ediliyor. Gerçi Ayasofya’da çok az sayıda mozaik günümüze kadar ulaşabilmiş. Kariye Müzesi’nde ise yüzlercesi var. Ayasofya mozaikleri genelde 8.Yüzyıl ile 13.Yüzyıl tarih aralığında iken, Kariye Müzesi mozaikleri ise görece olarak biraz daha yeniler. Daha fazla bilgi için Ayasofya Mozaikleri Gezi Yazısı yazısı işinize yarayabilir.
Kariye Müzesi mozaikleri 13.Yüzyıl’a tarihleniyor. Bu tarih geç Bizans dönemi olarak tanımlayabileceğimiz bir dönem ve Avrupa’daki Rönesans kıpırtılarının da başladığı döneme çok yakın. Tarihçiler Kariye’nin mozaiklerini, Bizans’ın yıkılışı öncesi Rönesans kıpırtıları olarak tanımlıyorlar.
Serhat Engül
Blog’tan Diğer Yazılar: