* Divan edebiyatı kültürüyle yetişen ve bu yolda şiirler söyleyen şair fikirleri yönüyle batıyı benimsemiştir.
* Edebiyatımızın eski edebiyat ile yeni edebiyat arasında en çok bocalayan şairidir.
* Fikirleriyle yenilikçi olmasına rağmen eserlerinde eskiyi, divan şiiri geleneğini devam ettirmiş, gazel ve kasideler yazmıştır.
* Ziya Paşa Tanzimat edebiyatının hemen hemen bütün vasıflarını kendi sanatında toplamıştır. Bunlar: Divan şiirini kullanması, mahallileşme cereyanı etkisinde dilde sadelik, aşık tarzıyla şiir yazması ve Batının etkisi.
* Londra’da Hürriyet gazetesinde yazdığı “Şiir ve İnşa” isimli makalesinde divan şiirinin bizim şiirimiz olmadığını söyleyen, Baki, Nefi, Necati gibi şairlerin divanlarındaki şiirleri Türk şiiri saymayan, asıl şiirimizin halk şiiri olduğunu söyleyen şair, eski şiir geleneğini sürdürmüştür.
* Harabat isimli divan şiiri antolojisinde Şiir ve İnşa makalesindeki fikirlerinin tam tersini söyler. Türk şiirinin temelini Ahmet Paşa’nın, Necati’nin, Baki’nin attığını, halk şairlerin şiirlerinin ise eşek anırması gibi olduğunu söylemiştir. Bu, onun içinde bulunduğu bir ikilemdir. Hem eskiyi eleştirmekte hem de geleneği devam ettirmektedir.
* Sade dil savunur, fakat eserlerinde Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalarla yüklü bir dil kullanılmıştır.
* Edebiyatımızın en meşhur Terci-i Bent ve Terkib-i Bent şairidir.
* Atasözü haline gelmiş veciz sözleri de vardır.
* Defter-i Amel, j. j. Rousseau’nun İtiraflar adlı eserinden ilhamla yazılmış edebiyatımızın Batılı ilk anı örneklerindendir.
* Rüya adlı küçük eser ise karşılıklı konuşmalar tarzında yazılmış edebiyatımızın ilk röportajı sayılabilecek bir eserdir.
Eserleri:
Harabat: Divan Şiiri antolojisi.
Külliyat-ı Ziya Paşa/Eş’ar-ı Ziya: Divan şiiri tarzındaki şiirleri
Terkib-i Bent, Terci-i Bent: Bugün dahi dillerden düşmeyen beyitleri vardır.
Zafername: Hiciv türündeki bu kaside Ali Paşa’yı yermek için yazılmıştır.
Yusuf ALTINSOY / Türk Dili ve Edb. Öğrt. www.edebiyatname.com