Dünyevi her müessesede yıllık programlar vardır.Tarım,ticaret,sanayi,eğitim her alanda hayat çeşitli programlar ve çizelgeler dahilinde ilerler.Eğitimin,ticaretin,maliyenin kendine göre ' ' yılbaşı' ' ları ve muhasebe günleri vardır.Buna göre kâr zarar hesapları yapılır.Öğrencilere karneler verilir,kuruluşlar denetlenir,ödül gerekene ödül,ceza gerekene ceza kesilir.
Manevi hayatımız da belirli program ve çizelgeler dahilinde ilerler.Önemli günler ve gecelerle birlikte Ramazan' ın kutlu atmosferi bir yeniden diriliş,öze dönüş ve nefis muhasebesi imkanı sunar bizlere.Kandil günleri manevi hayatımız ve faaliyetlerimizi ele alıp,gözden geçirebileceğimiz zaman dilimleridir.Dünya,âhiret hayatının kazanılması için yaratılmış bir manevi ticaret yeri olduğuna göre ,o ticaretle ilgili faaliyetlerin de yıllık muhasebeye tabi olması gayet normaldir.
Manevi muhasebe döneminin köşe taşları özellikle üç ayların içinde inciler gibi dizilidir.Bu dönem Berat Kandili ile başlayıp Kadir gecesi' yle biten devreye rastlar.
Duhan sûresi' nin 2.3.ve4' üncü ayetlerinin Berat Gecesi' nden bahsettiği bildirilmektedir.Ayetlerin meali söyledir:
' ' O apaçık Kitab' a and olsun ki,biz onu mübarek bir gecede indirdik.Çünkü biz onunla insanları uyarmaktayız.Bütün hikmetli işler o gecede tefrik olunur.' '
Bu âyetler hakkında iki görüş vardır.Çoğu tefsir alimlerinin görüşüne göre göre,bu mübarek Kadir gecesi' dir.İkrime bin Ebi Cehil' in de dahil olduğu bir grup alim ise;bu gecenin Berat gecesi olduğunu sölemişlerdir.Her iki tefsiri birleştiren diğer bir görüşe göre de,hikmetli işlerin ayırımının yapılmasına Berat gecesi' nde başlanmakta ve bu işlem Kadir Gecesi' ne kadar devam etmektedir.Peki bu hikmetli işler nelerdir ve âyetin manası nedir?
YILLIK KADER PROGRAMI
İbni Abbas' tan rivayet edildiğine göre,hikmetli işlerin birbirinden ayırt edilmesi şu şekilde cereyan etmektedir:
Bu seneden gelecek seneye kadar meydana gelecek olayların hepsi hepsi ayrı ayrı melekler tarafından yazılır.Rızıklar,eceller,zenginlikifakirlik,ölümler,doğumlar hep bu esnada kaydedilir.O yıl ki hacıların sayısı bile bu devrede takdir olunur.Herkesin ve her-şeyin o sene içindeki mukadderatı kaydedilir.
Rızıkla alakalı defterler Mikail Aleyhisselâm verilir.
Savaşlarla ilgili defterler Cebrail Aleyhisselâm' a verilir.
Ameller nüshası dünya semasında görevli melek olan İsrafil' e verilir.
Ölüm ve musibetlerle ilgili defter de Azrail Aleyhisselâm' a teslim edilir.
Fahreddin er-Râzî' nin açıklamasına göre,bu defterlerin düzenlenmesi Berat Gesesinde başlar,Kadir Gecesi' nde tamamlanarak her defter sahibine teslim edilir.(HÜLÂSÂTÜ' L-BEYAN)
Berat Kandili' nin ' ' bütün senede bir kudsi çekirdek hükmünde ve beşer mukadderatının programı nev' inden olması cihetiyle Leyle-i Kadr' in kudsiyetinde' ' olması bu manalara dayanmaktadır.