GERİ KALIŞIMIZIN ANA SEBEBİ HALK VE AYDIN ARASINDAKİ UYUMSUZLUKTUR -Hep düşünmüşümdür, neden geri kaldık milletçe diye. Gördüm ki, türlü türlüdür sebepleri. Ancak bunlar arasında öyle biri vardı ki milletimizin, özellikle aydınlarımızın dikkatle, büyük önem vererek göz önüne alması gerekiyordu.
Bu sebep ilerleyemeyişimizin, geride kalışımızın, ülkemizin baştanbaşa bir harabeye dönmüş olmasının asıl sebebiydi. Bu ana sebep aydınlarımızla halk arasındaki uyum yokluğudur.
BAŞARI İÇİN TEMEL KOŞUL AYDIN SINIFI İLE HALKIN ZİHNİYETİ ARASINDA UYUM SAĞLANMASIDIR -Başarı için vazgeçilmez bir koşul vardır, o da aydın sınıfın ve halkın zihniyet ve hedefleri arasında doğal bir uyumolmasıdır. Ülkeyi kurtarmak için bu iki zihniyet arasındaki ayrılığı durdurmak gerekir. Yürümeye başlamadan önce bu iki zihniyet arasında uyum sağlanmalıdır. Bunun için de halk kitlesi biraz yürümesini hızlandırmalı, biraz da aydınlar çok hızlı gitmemelidir.
* ** *
AYDINLAR MİLLÎ BİRLİK VE ULUSAL VARLIĞIMIZ İÇİN ÇALIŞMALIDIR -Aydınlarımız, halkımıza vatan ve millet fikirleri vermekle beraber, bütün milleti tek bir vücut haline getirmek için çalışmalı, rakip milletlere karşı ulusal varlığımızı korumak için gerekli olan araçları sağlamalıdır.
AYDIN HALKLA KAYNAŞIR, BÜTÜNLEŞİR, HER SORUNUNA ÇARE BULMAYA ÇALIŞIR -Aydın kendini halktan biri olarak görür. Halkıyla, hemdert oldur, kaynaşır. Hem halktan esinlenir, hem halkı aydınlatır. Tepeden tırnağa, ana toprağın ve halkın sızısını, acısını, çıplaklığını, yoksulluğunu hisseder. Halkın derin kaynaklarını sezer. Ve bu kaynaklardan devrimlerinin ilkelerini örer. Ortaçağ düzeninden çıkış yollarını arar. Yoksulluğa, geriliğe ve karanlığa savaş açar. Devletin halka yönelmesi için çalışır.
AYDINLAR HALKIN İLERLEME VE YENİLİK ARZUSUNU TATMİN ETMELİDİR -Aydınlar halkın ilerleme ve yenilikarzusunu tatmin etmelidir. Bizim milletimiz ilerlemeye, yeniliğe, gelişmeye son derecede yetenekli ve istekli bir toplumdur. Ülkemin birçok yerinde gözlemledim bunu. Hep bu duyarlığı, bu yüksek uyanıklığı ve dikkati gördüm. Aydınlar milletin bu özlemini, bu arzusunu tatmin etmeyi resmî ve günlük görevleri dışında, onun üzerinde yüce ve ulusal bir görev olarak görmelidir.
AYDINLAR TEŞKİLATLANMASI İÇİN HALKA TELKİNDE BULUNMALI, ONA YARDIMCI OLMALIDIR -Aydınlarımızın bir görevi de teşkilatlanma konusunda halkı uyarmak, ona yardımcı olmaktır. Millî varlığımızın biricik dayanak noktası olan teşkilatın lüzumu ve şekillenmesi konusunda, uygun bir dil ile onlara gerekli olan telkinlerde bulunmak her vatansever ve aydın kişinin görevidir.
AYDIN ÜLKEDE IŞIK MERKEZLERİ KURMALIDIR -Aydın kişilerin her biri gidebileceği çevrelerde başlı başına bir dünya vücuda getirebilir. Ülkenin içinde yalnız bir yerde değil, beş on yerde ışık merkezi, kültür merkezi meydana getirmeli ki, ülke mutlu olsun.
AYDINLAR KENDİLERİNE DÜŞEN GÖREVİ İKİ NEDENDEN DOLAYI YERİNE GETİRİRLER -Ülkenin bütün vicdanlı ve namuslu aydınları, kendilerine düşen görevi iki nedenden dolayı idrak etmişlerdir: Öncelikle bilirler ki, bu milletin ve ülkenin birer evladıdırlar. İkincisi, üyesi oldukları toplumun uygarlık dünyasında değerini ve derecesini yükselttikçe, bunun kendileri için ne derece onur ve mutluluk vesilesi olacağını düşünürler.
AYDIN MİLLETİN GELECEĞİNİ GÜVENCEYE ALMAK İÇİN ÇALIŞIR -Geleceğin yüksek ufuklarından doğmaya başlayan güneş, yüzyıllardan beri ıstırap çeken milletlerin talihidir. Bu talihin artık bir daha kara bulutlara bürünmemesi, milletlerin ve onların öncülerinin özen ve özverisine bağlıdır.
* ** *
MİLLETİN KURTULUŞU AYDINLARIN MİLLETİ AYDINLATMASI VE UYARMASIYLA MÜMKÜN OLUR - Milletin içine düşürüldüğü ölüm çukurundan kurtulması, nasıl mümkün olmuştur? Elbette, milletin aydınlarının her olayda, her vakada milleti aydınlatmaları ve uyarmaları, milleti daima genel hedefe yöneltmeleri sayesinde mümkün olmuştur. Biz bugünkü noktaya bu sayede, bütün aydınların yardımı, bütün kuvvetlerin birleştirilmesi sayesinde ulaştık.
AYDINLAR ASIL TEMELİ KENDİ İÇİMİZDEN ÇIKARMALIDIR -Aydınlar; milletimize gideceği yolu gösterirken, dünyanın her türlü biliminden, her türlü buluş ve ilerlemelerinden faydalanmalı; fakat asıl temeli kendi içimizden çıkarmalıdır. Halka telkin edecekleri fikirleri halkın ruh ve vicdanından almış olmalıdır.
AYDINLAR HEDEFLERİNİ, NE YAPACAKLARINI ÖNCEDEN BELİRLER, HALKIN KABUL EDEBİLECEĞİ BİR HALE GETİRİR -Aydınlarımız ve gençlerimiz hangi hedeflere, ne için yürüdüklerini ve ne yapacaklarını önce kendi zihinlerinde iyice kararlaştırmalı, onları halk tarafından iyice sindirilebilir ve kabul edilebilir bir hale getirmelidir. Ancak ondan sonradır ki, fikirlerini ortaya atmalıdır.
MİLLETİ KURTARABİLECEK YURTSEVER AYDINLAR BİR ARAYA GELMELİDİR -Benim ve hepimizin düşünmeye mecbur olduğumuz şey, gerçekten bu ülke ve milleti kurtarabilecek beyinlerin, vatanseverlerin bir araya gelmesini sağlamaktan ibarettir. Bu erdemlere sahip olan insanlar her nerede ise ve her ne ise bunu yapmak ve milletin yazgısını tayin ettirdiğimiz meclisin içine koymak lâzımdır.