2 Program KurmaAçık kaynak kodlu işletim sistemlerinde kurulum sırasında yüklenmemiş, standart sürümle gelen birçok programın yanı sıra sistemle uyumlu uygulamalar da İnternet ortamından edinilerek sisteme yüklenebilir. RedHat tabanlı sistemlerde (RedHat, Mandrake, Gelecek vb.) program ekleme, kaldırma ve güncelleme işlemleri için RPM, DPKG ve Portage gibi paket yöneticileri kullanılmaktadır. Pardus'ta ise hâlihazırda var olan ve yaygın olarak kullanılan bu paket yöneticilerinin yerine, PiSi olarak adlandırılan daha basit, anlaşılır ve kullanımı kolay bir paket yönetim sistemi geliştirilmiştir.
3 Paket YöneticisiPaket, bir uygulamayı ya da işletim sisteminin bir parçasını, tüm bileşenleriyle toplu olarak ifade eden kavramdır. Örneğin, Pardus'ta gelişmiş bir resim işleme programı olan gimp ya da yazıcılarla ilgili sürücülerin bulunduğu foomatic-db birer pakettir. Pardus'ta sistem için veya kullanıcı için gerekli olan bunlara benzer yüzlerce paket, sisteme kurulu olarak gelir. Bu paketleri kurup kaldırmak, çeşitli kaynaklardan temin etmek, sorgulamak ve sistemdeki değişiklikleri takip etmek için paket yöneticisi adını verdiğimiz uygulamaya ihtiyaç vardır.Pardus'ta bulunan paket yöneticisi, PiSi (Packages Installed Successfully as Intended – Planlandığı Gibi Başarıyla Kurulan Paketler) olarak adlandırılmaktadır. Anlaşılması basit 37 ve kullanımı kolay olan bu paket yöneticisi uygulamasına hem komut sisteminden hem de grafik ortamdan ulaşmak mümkündür
4 Kaynak Paket ve İkili Paket Derlenmek üzere hazırlanmış paketlere kaynak paket adı verilir. Bu paketler, henüz kod halinde olduklarından dolayı doğrudan Pardus'a kurulamazlar. Bir paketin Pardus işletim sistemine kurulabilmesi için derlenerek, sistemde çalışmak üzere hazır hale getirilmiş ikili (binary) paketlere dönüştürülmesi gerekir. Derleme işleminin ardından paketler,.pisi dosya uzantısını alırlar. Pardus'ta, Windows işletim sistemindeki .EXE uzantılı programlar doğrudan çalıştırılamazlar. Pardus, yalnızca kendine ait .pisi uzantılı kurulum dosyalarını destekler. Bununla beraber Windows programlarının birçoğu, wine adı verilen bir emülatör yardımıyla Pardus işletim sisteminde çalıştırılabilmektedir.
5 Paket DepolarıPaket depoları, paketlerin indirilerek kullanılabileceği İnternet dizinleridir. Programcılar tarafından geliştirilen paketler, öncelikle PiSi kaynak paketi olarak İnternet'teki subversion deposuna eklenmektedir. Buraya eklenen paketler, sistem veya program geliştiricileri tarafından incelenir, varsa hata ve kararsızlıkları giderilir. Pardus işletim sistemiyle uyumluluğu kesinleşen, hataları giderilmiş paketler, derlendikten sonra, İnternet'teki ikili PiSi paket deposuna eklenir. Böylece paket, genel kullanıma açılmış olur.Pardus varsayılan ve önerilen paket deposu aşağıdaki İnternet adresinde bulunmaktadır:
6 Program KurulumuPardus farklı mimarisiyle kendine özgü hazırlanmış programlarla çalışır. Bu programlar için de öncelikli kaynak olarak Pardus'un İnternet deposu belirlenir. Bu depo, kullanıcılara sistemle son derece uyumlu, başka programlarla ortak çalışma yetenekleri en üst düzeyde olan yeni program olanakları sunar. İşleyişe yine Windows kullanıcıları açısından bakılacak olursa EXE biçimindeki programlar doğrudan çalışmaz. Bununla birlikte sistem kurulduğu anda kullanıcılarına ofis programlarından medya oynatıcılarına, fotoğraf albümlerinden İnternet araçlarına uzanan binlerce paket sağlar.
7 Bir kullanıcının Pardus'u ilk kurduğu ana geri dönecek olursak Kaptan Masaüstü, ağ ayarlarının yapılandırılmasının ardından kullanıcıdan, güncellemeleri takip eden bir programcığın görev çubuğunda çalışması için izin ister. Bu soruya “Evet” yanıtını veren kullanıcılar, kendi belirledikleri aralıklarla, kullandıkları programların daha güncel ya da güvenli sürümleri çıkıp çıkmadığı konusunda bilgilendirilirler. Aynı araç, Pardus'un İnternet deposunda bulunan binlerce programı, diğer bir deyişle ihtiyaç duyulan programları kurmak için en uygun olan araçtır. Çözümü uzaklarda aramaya gerek kalmaz.
8 Grafik Ortamda Paket Yöneticisi ile Program Kurma Paket yöneticisi, Pardus sistemlerinde kurulu bulunan ve kurulması istenen yazılımların yönetilmesine yardımcı olan aracın ismidir. Bu araçla sistemde yüklü bulunan programların listelenmesi, yeni programların kurulumu ya da kurulu bulunan programların güncellenmesi sağlanır.Resim 3.1:
9 Bunun dışında çeşitli nedenlerle vazgeçilmez öneme sahip ve Bunun dışında çeşitli nedenlerle vazgeçilmez öneme sahip ve .exe biçiminde olan programlar için Wine uygulaması bir çözüm sunabilir. Wine, Windows'ta çalışan uygulamaların, Pardus'ta da çalıştırılabilmesini sağlayan bir yazılımdır. Basit programların, özellikle de sınırlı sonuçlar almaya yönelik, belirli bir çıktı ihtiyacı için kullanılması gereken programların (muhasebe ya da mevzuat programları gibi) çalıştırılması imkânını sunabilir. Pardus'ta program paketlerinin kurulum işlemi basittir. Örneğin, Wine emülatörünü Pardus'a kurmak için aşağıdaki adımları uygulanır: İnternet bağlantısı bulunan bilgisayarda, Pardus ana menüsünden uygulamalar, sistem başlığı altında Yazılım Ekle veya Kaldır (Paket Yöneticisi) 'ni açınız. Ağ, bilimsel programlar, çekirdek, çoklu ortam uygulamaları, oyunlar gibi değişik kategorilere
11 Bu pencerenin üst kısmında farklı sekmelerle karşılaşılır Bu pencerenin üst kısmında farklı sekmelerle karşılaşılır. İlki sistem için uygun olan “Tüm Paketler”, ikincisi bilgisayarınıza kurulu olmayan kurulabilir paketlerin gösterildiği “Kurulabilir Paketler” ve üçüncüsü sisteminizde mevcut olan "Kurulu Paketler", sonuncusu paketlerle ilgili güncellemelere erişebileceğiniz “Güncellemeler” sekmesidir. Bilgisayarınıza yeni bir program kurmak istediğinizde, “Kurulabilir Paketler” sekmesini seçin. Pencerenin sol tarafında yer alan kategoriler kullanılarak veya kurulacak paketin ismi ya da paketle ilgili herhangi bir anahtar kelime biliniyorsa üst kısımdaki arama kutusuna yazılarak pakete erişilebilir.
12 Kurulmak istenen paketin adı, pencerenin üst kısmındaki arama kutusuna yazıldığında paketler listelenir. Paket isimleri üzerine bir kez tıklandığında, paketle ilgili açıklamalar, sürüm, uyumluluk, boyut ve web sayfası bilgileri ekrana gelir. Paketlerin her ikisini de kurmak için yanlarındaki seçim kutularını işaretlenir ve alt kısımda bulunan “Paketleri Kur” düğmesine basılır. Eğer kurmak istediğiniz paketin çalıştırılabilmesi için gerekli olan başka paketler varsa ve bunlar bilgisayarınızda yüklü değilse paket yöneticisi tarafından otomatik olarak algılanır ve kurulur. Paketlerin kurulumu tamamlandığında, tekrar Paket Yöneticisi penceresine dönülür.
13 pisi Komutu ile Paket Arama ve Program Kurma Paket Yöneticisi tarafından gerçekleştirilen işlemlerin tamamı, komut satırı üzerinden pisi komutu ile gerçekleştirilebilir.Paket aramak için search parametresi kullanılır. Örneğin, bilgisayarınızla uzayın derinliklerinde yolculuk yapmanızı sağlayan bir uzay simülasyon programı paketini bulmak için Örnek 3.1’deki komut dizgesini kullanabilirsiniz.Örnek 3.1: ~ $ pisi search uzay simülasyon1 paket bulundu[depo] celestia - Uzay simülasyon uygulamasıcelestia kurulu değil
14 Komutun çalıştırılmasıyla Pardus deposunda anahtar sözcükler olan, “uzay” ve “simülasyon” ile ilgili bir tarama gerçekleştirilir ve sonuçlar listelenir. Listelenen paketlerin bilgisayara yüklü olup olmadığı bilgisi de kullanıcıya verilmektedir. Böylelikle listeden uygun bulunan herhangi bir paket seçilerek kurulabilir. Arama işleminde belirtilen anahtar kelimeler, paketlerin kayıtlı olduğu veritabanındaki özet, tanım ve paket adı alanlarında aranır. Eğer paketle ilgili ayrıntılı bilgi görüntülemek isterseniz pisi komutuyla beraber, info parametresini, ardından paket adını belirterek kullanabilirsiniz.
15 bil3@pardus ~ $ pisi info celestia Paket pardus deposunda bulundu:Ad: celestia, versiyon 1.4.1, sürüm 3, inşa 6Özet: Uzay simülasyon uygulamasıAçıklama: Celestia, evreni üç boyutlu olarak keşfetmenizi sağlayanözgür bir uzay simülasyonu uygulamasıdır.Bileşen: applications.science.astronomySağladıkları:Bağımlılıklar:xorg-server kdelibsDağıtım: Pardus, Dağıtım Sürümü: 2007Mimari: Any, Yerleşik Boyut:Ters bağımlılıklar:celestia kurulu değil
16 PiSi paketlerini bilgisayara kurmak için install parametresi kullanılır. Eğer birden fazla paket kuracaksanız isimlerini boşlukla ayırarak komutun sonuna ekleyebilirsiniz.
17 Program kurma, güncelleme ve silme işlemlerinin komut satırında gerçekleştirilebilmesi için kullanıcının root haklarına sahip olması gereklidir. O nedenle kurulum işlemine geçmeden önce, su komutu kullanılarak yönetici oturumu açılmalıdır.Eğer bilgisayarda kayıtlı olan .pisi uzantılı bir dosyadan kurulum yapılacaksa, Örnek 3.3’teki gibi dosyanın tam yolu ve adı belirtilir.
18 Örnek 3. 3: pardus ~ # pisi install /home/fyucel/pardus_depom/paketadi Örnek 3.3: pardus ~ # pisi install /home/fyucel/pardus_depom/paketadi.pisiDepo Ekleme ve Kaldırma İşlemleriPardus'ta çalışabilen programlar, paketler halinde, Pardus deposu denilen İnternet sunucularında bulunur. Pardus işletim sistemine ait resmi deponun yanı sıra diğer paket depolarına da erişim sağlanabilir. Böylelikle başka depolarda bulunan paketlerin de Paket Yöneticisi tarafından listelenmesi ve yönetilmesi mümkün olur.
19 Grafik Ortamdan Depo Ekleme ve Kaldırma Paket Yöneticisinde depo ekleme ve kaldırma ayarlarını yapabilmek için Ayarlar menüsünden Paket Yöneticisi Programını Yapılandır komutu seçilir.
20 edinebilirsiniz. Ayrıca depo adresi olarak yerel adresler de kullanılabilir (örneğin /home/ahmet/pardus/depom/pisi- index.xml).Depo ile ilgili ayarlarda değişiklik yapmak için değiştirmek istediğiniz depoyu seçili hale getirerek “Depoyu Değiştir” düğmesine basınız. Böylece yukarıdaki pencere üzerinde yeniden değişiklik yapabilirsiniz.Depoyu kaldırmak için depoyu seçiniz ve “Depoyu Kaldır” düğmesine basınız. Varsayılan depo olan Pardus paket deposu kaldırılamaz. Ayrıca “Yukarı Taşı” ve “AşağıTaşı” seçenekleriyle de seçili deponun öncelik derecesi ayarlanabilir.
21 pisi Komutu ile Depo Ekleme ve Kaldırma Depo ekleme ve kaldırma işlemleri, komut satırından da gerçekleştirilebilir. Depo eklemek için, Örnek 3.4’te gösterildiği gibi add-repo parametresini depo adı ve depo adresi parametreleriyle birlikte kullanarak çalıştırınız.Örnek 3.4: # pisi add-repo depo_adiDepo kaldırmak için Örnek 3.5’te gösterildiği gibi pisi komutundan sonra, remove-repo parametresini kullanınız ve ardından sadece depo adı parametresini veriniz
22 Örnek 3.5: pisi remove-repo depo_adi Eğer birden fazla depoyu birden kaldırmak istiyorsanız depoların isimlerini boşlukla ayırarak yazabilirsiniz. Sistemde hangi depoların olduğunu listelemek için ise Örnek 3.6’deki gibi listrepo parametresini kullanabilirsiniz. pisi list-repo
23 Program KaldırmaPardus’ta program kaldırma işlemi, grafik ortamdan ve komut satırından gerçekleştirilebilir.Grafik Ortamda Paket Yöneticisi ile Program KaldırmaPardus'ta kullanmadığınız paketleri, grafik ortamda bilgisayarınızdan kaldırmak için aşağıdaki adımları izleyiniz: Pardus ana menüsünden, Yazılım Ekle veya Kaldır program yolunu izleyerek Paket Yöneticisini açınız.
24 Paket Yöneticisi penceresinin üst kısmındaki sekmelerden “Kurulu Paketleri Göster” sekmesine giriniz. Böylece bilgisayarınızdak i kurulu paketler listelenecektir.
25 3.2.2. pisi Komutu ile Program Kaldırma PiSi paketlerini bilgisayardan kaldırmak için pisi komutu ile birlikte remove parametresi kullanılır. Eğer birden fazla paket kaldırmak istiyorsanız paket isimlerini, boşlukla ayırarak komutun sonuna ekleyebilirsiniz .
27 Yukarıdaki işlem sonucunda, Celestia paketi bilgisayardan tümüyle kaldırılmıştır. Program kaldırma işlemlerinde, işlevini tam olarak bilmediğiniz paketleri kaldırırsanız, sisteminizin kararsız çalışmasına neden olabilirsiniz. Bu nedenle, program kaldırma işlemleri sırasında dikkatli olunuz.
28 Program GüncellemeYazılımların yeni sürümleri çıktıkça yeni sürümler paketlenir ve depoya eklenir. Yeni sürümlerle, programlarda keşfedilen açıklar ve eksiklikler giderilirken, ayrıca yeni özellikler de eklenir. Bunun gibi birçok sebep, deponuzda onlarca güncelleme görmenize neden olur. Sistemi güncellemek bazen can sıkıcı olsa da kesinlikle yapılmalı, atlanmamalıdır.
29 Grafik Ortamda Program Güncelleme Pardus'u ilk kurduğunuzda ve sonrasında belirli aralıklarla güncelleme yapmanız, sisteminizde oluşabilecek kararsızlıkları önlemek için etkili bir yoldur. Bunun için aşağıdaki adımlar izlenmelidir: Pardus ana menüsünden, Yazılım Ekle veya Kaldır seçeneğiyle Paket Yöneticisini çalıştırınız. Paket Yöneticisi penceresinin üst kısmında yer alan sekmelerden, “Güncellemeler” sekmesini seçiniz. Ekrana gelen pencerede, güncellenecek paketlerin listelendiği kısmın üzerindeki “Bu kategorideki tüm paketleri seç” seçeneğini kullanarak tüm paketleri seçin ve “Paketleri Güncelle” düğmesini tıklayınız. Gelen uyarı penceresinde “Devam Et” düğmesine basarak güncelleme işlemini başlatabilirsiniz. Bu aşamadan sonra ekrana gelecek pencerede Paket Yöneticisi otomatik olarak paketleri İnternet'ten indirerek güncellemeleri bilgisayara kuracaktır.
30 Otomatik Güncellemeleri Etkinleştirme Güncellemelerin otomatik olarak takip edilmesini isterseniz aşağıdaki adımları uygulayınız: Paket Yöneticisi'nde “Ayarlar→Paket Yöneticisi Programını Yapılandır...” seçeneğini seçiniz. Paket Yöneticisi Ayarları penceresinde Genel Ayarlar sekmesine geçiniz. “Aralıklı güncelleme kontrolünü aç” seçeneğini seçtikten sonra Kontrol aralığını dilediğiniz gibi ayarlayınız. Böylece otomatik olarak güncellemeler sisteminizce takip edilecektir
31 pisi Komutu ile Program Güncelleme Güncelleme için pisi komutundan sonra upgrade parametresi kullanılır. Eğer birden fazla paket güncellenecekse isimleri boşlukla ayrılarak komutun sonuna eklenir.
32 Depodaki tüm güncellemeleri yapmak için Örnek 3 Depodaki tüm güncellemeleri yapmak için Örnek 3.9’da verildiği gibi upgrade parametresi, tek başına kullanılır.
33 pisi upgradeBütün program ekleme, kaldırma ve güncelleme işlemlerini yapabilmek için kullanıcının root yetkilerine sahip olması gereklidir. pisi komutunun parametreleriyle ilgili yardım almak için pisi --help komutu kullanılabilir. Her bir pisi parametresi hakkında ayrıntılı bilgi almak için ise pisi help <parametre adı> komut dizgesi kullanılabilir.