Takvim-i Vekayi Gazetesi 1 Kasım 1831 yılında devlet tarafından çıkarılan ilk Türkçe gazetedir. II.Mahmud’un emriyle Takvim-i Amire de basılmaya başlanmıştır. Gazete günün önemli olaylarını ve resmi haberlerini yayınlardır. Gazete’nin Türkçe dışında, Fransızca, Ermenice, Rumca ve Arapça baskılarıda yayınlanıyordu. Takvim-i vekayi gazetesi Avrupa’da olduğu toplumu sosyal ve ekonomik olarak aydınlatmaktan öte hükümetin yaptığı işleri duyurma görevi görmüştür. GazeteGazetenin haftada bir gün çıkarılmasına karar verilmesine rağmen her hafta çıkartılamamıştır. 8. sayıdan itibaren çeviriler yayınlanmaya başlanmıştır. Özellikleri: 1-) Gazetede noktalama işaretlerine pek rastlanmaz. Tek punto da yazılmıştır. 2-) Gazete her geçen gün içeriğini arttırmıştır. 3-) Düzenli yayınlanmamıştır 4-) Türk gazeteciliğinin ilk makalesi yayınlanmıştır. Ceride-i Havadis Gazetesi 1840 yılında Türkiye de çıkarılmış ilk özel gazetedir. Devletten teşvik yardımı aldığından ötürü gazete yarı resmî bir kimliğe sahip olmuştur. W.Churchill adında bir İngiliz,
Kadiköy
civarında avlanırken bir kişiyi yaraladığı için hapishaneye atılmış. Ancak alınan karar ile gazete çıkarması karşılığında hapisten kurtulmuştur. Özellikleri: 1-) İlk sayılarında sadece haber içerikli olan gazete yayınlanmaya başladığı günlerde hiç ilgi görmemiş hatta ilk üç sayı bedava dağıtılmıştır. 2-) Gazetenin dış ülkelerde muhabiri olduğundan, oradan haberler yayınlanmıştır. 3-) Kırış savaşı gazetenin gelişmesini sağlamıştır. Gazetenin muhabirleri savaşta bulunmuştur ve savaş ile ilgili haberler çok rağbet görüşmüştür. 4-) Gazete haftada bir yayınlanıyordu.
1
Tercüman-ı Ahval Gazetesi Tercüman-ı Ahval Türk gazetecilik tarihinin önemli gazetelerinden biridir. Bundan önce çıkan iki gazetenin de devlet destekli olmasından dolayı Türkiye de çıkarılmış ilk özel gazetedir. Ceride-i Havadis’in halkı tam olarak aydınlatamaması sebeiyle 1860 yılında Agah efendi tarafından çıkarılmıştır. Özellikleri: 1-)
Gazete haftada bir gün yayınlanırken daha sonra Ceride-i Havadis ile rekabet
edebilmek için 5 güne çıkarılmıştır. 2-) İlk sayısında Şinasi tarafından yayınlanan mukaddime gazetenin içeriği ile bilgi verir. 3-) Kendinden önce çıkarılmış gazetelere göre gelişmiş daha derli toplu bir gazetedir. 4-) İçerik bakımından zengin bir gazetedir. Resmi haberlerin dışında ekonomi, borsa, haberleşme vb. ile ilgili konular yayınlamıştır. 5-) Şinasi 24 sayı boyunca gazetede yazı yazmıştır. 6-) Gazetede farklı puntolar kullanılmaya dikkat edilmiş, ilanlara yer verilmiştir. Tercüman-ı Ahval’de Şinasi’nin Rolü Şinasi, Tercuman-ı Ahval’de siyasi makaleler yazmamıştır. Genellikle edebi yazılar yazmıştır. Gazetede 25 sayı boyunca çalışmıştır. Tasvir-i Efkar Gazetesi Tercüman-ı Ahval ile birlikte Türk gazeteciliğinin en önemli yapı taşlarındandır. Daha önceki gazeteler de belirli konular yayınlanırken Türcüman-ı Ahval ile birlikte bir çığır açılmış ardından İbrahim Şinasi’nin çıkardığı Tasfir-i Efkar kurulmuştur. Şinasi’nin hürriyet düşüncesini yayması bakımından basın tarihimiz için çok önemlidir. Gazete de milliyet ve meşrutiyet kelimelerini cesaret ile kullanılmıştır. Gazete, haberleri ulaştırmak, halka kendi sorunlarının üzerinde bulunmayı öğretmen amaçlı çıkarılmıştr. a-) Özellikleri: 1-) Gazetenin tüm içeri Şinasi’ye aittir. 2-) Hükümdarın gazetenin yazılarından hoşnutsuz olmasına rağmen, düşünce özgürlüğünü vurgulayan yazılar ustaca yazılmıştır. 3-) Kamuoyu oluşturma fikri ilk kez vurgulanmıştır.
2
Şinasi’ye Göre Gazete Şinasi’ye göre gazete halkı eğiten ve yetiştiren bir fikir organıdır. Avrupa ülkelerinin ilerlemesinin nedenlerinden birinin gazetelerinin çokluğu olduğunu söyler. Halka haklarının savunmasını telkin eder. Gazete eğitimin ve bilimin gelişmesini ele alacaktı. Gazete de kamuoyunun önemini açıkça belirtmiştir. Muhbir Gazetesi: 1866
yılında
sermayesini
Filip
Efendi’nin
sağlamış
olduğu
Muhbir
gazetesi
yayınlanmıştır. Gazeteyi önemli bir yazı haline getiren Ali Suavi olmuştur. Gazete satışa önem vermeyen, manevi heyecana sahip bir hava içeriyordu. Muhbir, gerek yeni ve hür fikirleri yaymakta ve gerekse hükümeti çekinmeden eleştiriyordu. Gazeteyi bu duruma getiren Ali Suavi’nin kişiliğidir. Gazete küçük boyda haftada 5 gün yayınlanıyordu. Gazete Milli bir Meclisin açılması konusunda yabancı gazetelerdeki yazıları aktararak bu konudaki fikirlerini ortaya koyuyordu. Gazete, Belgrad kalesinin kaybedilmesi ile ilgili eleştirel yazısı sebebiyle 1 ay süresince kapatılmıştır. Basiret Gazetesi: 22 Ocak 1869’da Basiretçi adı ile anılan Ali Bey tarafından çıkarılmıştır. Gazete başlığının altına ilk defa millet gazetesi cümlesi koyulmuştur. Özellikleri: İlkin küçük boyda , kırık dökük bir makine ile yayınlanmıştır.1870 savaşında Almanların tarafını tuttuğu için, Ali Efendi Bismarck tarafından Berline davet edilmiş ve kendisine bir makine armağan olarak verilmiştir.Bundan sonra Basiret gazetesi daha büyük boyda yayınlanmağa başlamış, fakat Basiretin ilk sayısı Ali Suavi"nin 1878 yılında giriştiği Çırağan baskınını haber veren bir mektubunu yayınladığı için kapatılmıştır.
3
TANZİMAT DÖNEMİNDE YURT DIŞINDA BASIN (GENÇ OSMANLILAR) II. Mahmut döneminde başlatılan basın hareketi, Abdülmecit ve Abdülaziz dönemlerinde gelişme göstermiş, git gide daha fazla gazete basılarak, bu gazeteler dönemin siyasi ve sosyal olayları ile ilgilenerek eleştirilere başlamışlardır. Böyle bir ortamda 1865 yılında Genç Osmanlılar Cemiyeti kurulmuş ve bu cemiyet içerisinde olanlar genellikle basının önde gelen isimleri olmuştur.Gazeteciliği kendilerine meslek olarak seçmiş olan bu kimseler yazılarında hürriyet, meşveret gibi fikirleri ile gazeteleri aracılığı ile halkı uyandırmayı kendilerine görev bilmişlerdir. 27 Mart 1867 yılında basınla ilgili olarak Ali Kararname yayınlanmış ve baskılara dayanamayan Agah Efendi, Namık Kemal, Ziya Bey, Ali Suavi gibi isimler yurt dışına kaçmışlar ve eleştirilerine yine buradan basın aracılığı ile devam etmişlerdir. Muhbir: 31 Ağustos 1867’de Ali Suavi tarafından Londra’da yayınlanmıştıır. Dış ülkede yayınlanan ilk Türkçe gazetedir. Özellikleri: 1-) İmzalı yazıya pek az rastlanır. 2-) 37. sayıdan başlayarak İngilizce özetlere yer verilmiştir. 3-) 25. sayıda ticari bir ilana yer verilmiştir. Savunduğu Fikirler: a) Bakanlar icraatlardan sorumlu olmalıdır. b) İdare şekli değişmelidir. c) Hükümet milletçe seçilmiş kişilerden oluşmalıdır. Ayrıca Ali Suavi’ye göre meşveret meclisi olmadan devletin yaşama imkanı yoktur.Eğer önerdiği meclis fikri hükümetçe kabul edilmezse, halkın bunu zorla alacağını belirtiyordu.Ali Suavi’nin başına buyruk bu davranışı grubun diğer üyelerinde tepki yarattı ve Muhbir’in Genç Osmanlıların sözcüsü olamayacağına karar verildi.
4
Ulum Gazetesi: Muhbir gazetesini kapattıktan sonra 1869 yılında Londra’dan ayrılan Ali Suavi Paris’e gitmiş ve burada adlı bir gazete çıkarmıştır. Bu gazetede yazdığı tarih ve kültür konularındaki yazılarıyla Türkçülük akımına öncülük etmiştir. Türk dilinin Arapça ve Farsça köklerinden arıtılmasını istemiş,“Lisan-i Osmani” yerine “Lisan-i Türki” teriminin kullanılmasını istemiştir. Fransız-Alman savaşı nedeniyle Paris kuşatılınca Ali Suavi gazetesini Lyon2da yayınlamaya başlamış, I. Meşrutiyetin ilanından sonrada yurda dönmüştür. Hürriyet Gazetesi 29 Haziran 1868’de Londra’da önce Reşat Bey’in sonra Namık Kemal’in yönetiminde Hürriyet gazetesi yayınlandı. Bunun 64. sayısından sonrasını Ziya Bey yönetmiştir. Muhbir’e göre daha dengeli ve ilkeli bir yayın yapmıştır. Ali Suavi’nin Ali Paşa’nın katledilmesini teşvik eden bir yazısından dolayı gazete hakkında dava açılınca, Cenevre de çıkmaya başlamıştır. Savunduğu Fikirler: a-) Meşveret meclisinin kurularak hükümetin denetlenmesi gerektiği. b-) Kuvvetler ayrılığı ilkesi savunulmuştur. c-) Batıdan alınacak kurumlarla İmparatorluğun çöküşünün engellenebileceğini. d-) Millet veya dinleri ne olursa olsun insanlar “tek vatan” olan Osmanlı topraklarının tümünü temsil etmekteydiler. Özellikleri: a) Ciddi bir fikir gazetesidir. Hürriyet ve Meşrutiyer fikirlerini savunmuştur. b) Yazıların geneli imzasızdır. c) Gazete kollektif olarak çıkartılmıştır. d) Gazete de N.Kemal ve Ziya paşa’nın ağırlığı vardır.
5
İbret Gazetesi: 1871 tarihinde Aleksan efendi tarafından kurulan İbret gazetesinin yönetimine 1872 tarihinde Namık Kemal geçmiştir. Haber gazetesi olmaktan çok fikir gazetesi olarak ön plana çıkan İbret o zaman kadar ancak Avrupa gazetelerinde görülebilen düşünceleri işliyordu. Özellikleri: a-) İbret gazetesi haber gazetesinden çok düşünce gazetesi özelliğini taşır b-) hürriyet savunuculuğun temsilcisi olmuş, makaleler yayınlanmıştır. c-) Gazetenin hemen hemen bütün yazılarını N.Kemal hazırlıyordu. Amacı: Gazetenin asıl amacı sosyal ve siyasal olayları incelemek, hürriyet fikrinden yoksul olan halka bu düşüncelerin yayılmasını sağlamak, iktidarın kötü yönetimini halka bildirmektir. Savunduğu Fikirler: Namık Kemal’in eliyle sistemli bir şekilde hürriyet fikirlerini yaymaya çalışan bu gazete Tanzimat’ın en mükemmel fikir gazetesi olmuş ve sonraki nesiller dahi bundan faydalanmıştır. Çok kuvvetli bir yazı üslübu olan N.Kemal’in en büyük özelliği Vatan Şairi olmasıdır. Basın tarihimizde onun kadar sert ve ateşli bir uslubu olan N.Kemal bu özelliğini ülkede vatan ve özgürlük düşüncelerini yaymak için kullanmıştır. Gazetenin Kapatılması 2 Temmuz 1872 tarihinde Namık Kemal’in yazdığı ”Garaz Murattır” isimli yazı nedeniyle gazete dört ay süreyle kapanmıştır. Namık Kemal Gelibolu mutasarrıflığına atanmışsa da, Mithat Paşa’nın affıyla gazete kırk gün sonra yeniden yayınlanmayabaşlamış ve kendisi yazılarına devam etmiştir.
6