Göz önünde olmadığından çoğu zaman dikkat çekmese de Gemlik körfezinin doğusunda, körfeze ve Gemlik’e yukarıdan bakan Umurbey isminde bir kasaba vardır. Türkiye Cumhuriyeti’nin üçüncü cumhurbaşkanı olan Celal Bayar’ın doğduğu köy olarak bilinen bu kasaba, geniş zeytinlikleri ve zeytini ile meşhurdur.
Hala içinde Celal Bayar’ın doğduğu evi, kendi isteğiyle kurulan müze ve kütüphanesini, anıt mezarını barındırır. Ayrıca tarihi daha eskilere uzanan bey mezarları ve klasik tarzda inşa edilmiş birkaç Osmanlı konağı ile bugün Celal Bayar Evleri diye isimlendirilen, 1950’li yılların ortalarında büyük bir düzen içinde yapılmış, müstakil iki ya da üç katlı evleri ile de Gemlik’ten ayrılır.
Bu bölgenin tarihinin M.Ö 2. yüzyıla dayandığı söylenmekte. Hatta bazı yerlerde hala görülen haç simgeli sütun başlıklarının Roma-Bizans kalıntısı olduğu söylenir ama ne Gemlik’te ne de Umurbey’de geçmişe dair bilinen, bulunan çok da bir iz yok.
Osmanlı döneminde mülk olarak I. Murad’ın kızı Erhundi Hatuna’a bırakılan bu topraklardaki dört köyü birleştiren Umur Bey’in adı, vefatından sonra kasabanın adı olarak kalmış. 1420’lerin sonunda kurulan Umurbey’e, 1585 yılında bir hamam yapılmış. Yakın zamana kadar işletilen hamam, bir süredir boş kalmış ve harap olmuş.
Umurbey’in adının duyulması ise 1950 yılında Celal Bayar’ın cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra gerçekleşmiş. Ailesi Plevne göçmeni olan Bayar’ın babası Abdullah Fehmi Efendi, Umurbey’e tayin olmuş ve öğretmenlik mesleğine burada devam etmiş. Celal Bayar da bu dönemde, 16 Mayıs 1883’de doğmuş.
Gemlik’ten tepeye, Umurbey’e doğru çıkarken yolda bazı tabelalar göreceksiniz. “Celal Bayar’ın doğduğu demokrasi beldesine hoş geldiniz” yazar bu tabelalarda. Köyün meydanına da Celal Bayar hâkimdir. Çınarlı köy kahvesinin tam karşısında, köy camiinin duvarında büyük bir heykel karşılar sizi. Hikayeye göre Bayar, Gemlik’ten Mustafa Kemal’e kendi köyünü işaret eder. Mustafa Kemal de kendisine “Köyünde herkes şair olmalı” der. İşte bu an canlandırılmıştır. Ancak Bayar bu kez, Gemlik’i işaret etmektedir.
Sonra yukarı çıkarsanız Bayar’ın doğduğu ancak şimdilerde ziyarete kapalı olan evini görebilir; aşağı inerseniz müze ve kütüphanesini ziyaret edebilirsiniz. Müzede cumhurbaşkanlığı döneminde kendisine hediye edilmiş armağanlar, madalyonlar, belgeler, fotoğraflar bulunuyor.
Müzenin bir bölümü Bayar’ın Cumhurbaşkanlığından önce, Milli Mücadele yıllarındaki kahramanlıklarını hatırlatmak üzere düzenlenmiş. Galip Hoca takma adıyla özellikle İzmir’de mücadele eden Bayar’ın bu döneminden kalma eşyalarını görebilirsiniz.
Ayrıca ekonomi bakanlığı, imar ve iskan bakanlığı, başbakanlık, İş Bankası ve çeşitli sigorta şirketlerinin kuruculuğu gibi önemli işlere de imza atmış Bayar. Kütüphanede ise kendi kütüphanesinden, üzerine notlar aldığı kitapları var. Bir de sinema açmış o zamanlar.
Öldükten sonra köyüne gömülmeyi vasiyet eden Celal Bayar, şimdi Umurbey’in tepelerinden Gemlik’e bakıyor.
Devlet adamı müzeleri çok ilgi çekmez, hele ki Bayar gibi Cumhuriyet tarihinin ilk uzun süreli muhalefet partisinin kurucularından olan, yolun sonunda idamla yargılanan bir devlet adamı ise… Ama eğer olur da yolunuz Umurbey’e düşerse; “Gemlik’e doğru deniz göreceksin, sakın şaşırma” diyen bir garip Orhan Veli’yi anarak Umurbey’den Gemlik’e bakmayı unutmayın. Hatta sırf bu manzarayı görmek için yolunuzu Umurbey’e çevirin.
Marmara Üniversitesi Tarih bölümünden mezun oldum. Cumhuriyet dönemi müzeleri hakkında bir yüksek lisans tezi hazırladım. Şu an bir müzede (Cumhurbaşkanlığı Celal Bayar Müzesi) müdür yardımcısıyım ve ayrıca tarih doktorası yapıyorum. Seyahat etmek, okumak, yazmak, yeni tatlar denemek, fotoğraf çekmek ve müzeler ilgi alanlarım arasında.