08.01.2003 - 01:00 | Son Güncelleme: 08.01.2003 - 01:00
Hakkımız duruyor
Nermin Neftçi: Hem II. Abdülhamid hem de Atatürk, bize, Kerkükte petrol arama izni verdi
Ferman oğlumda
Atatürk tarafından Kerkükte petrol arama izni verilen Neftçizade Mehmet Nazımın gelini Nermin Neftçi, gazetemize konuştu: II. Abdülhamid, kayınpederime Kerkükteki Babagürgür petrollerinin olduğu bölgenin tapusunu bir fermanla vermiş. Bu ferman ABDdeki oğlumda var. Atatürk de, K.Iraktaki Fetah bölgesinde yer alan petrol yataklarını işletme hakkını devretmiş.
4. Murata dayanıyor
Bölgedekİ hakkımız 4. Murata kadar dayanıyor. Zamanında kayınpederim, bu hakkı alabilmek için epey uğraşmış. Ama bunu hiç kullanamadık. Çünkü o bölgede halen akrabalarımız yaşıyor. Böyle bir şey talep ettiğimizde Baas yönetiminin akrabalarımıza zarar vermesinden korkuyoruz. Irakta bir yönetim değişikliği olursa, böyle bir hak yeniden talep edilebilir.
Dört asırlık imtiyaz
Neftçizade ailesinin Musul-Kerkük bölgesindeki maden arama izni 400 yıllık bir geçmişe sahip. 1620li yıllarda hazırlanan fermana göre, K.Irakta kara neft (petrol) kuyularının işletmesini alan ailenin adı da Neftçizade olarak kalır. Babagürgür toprakları 1918e kadar ailenin olmuş...
ANKARA - Gazetemizin önceki gün manşetten duyurduğu "Türkiye'nin Musul-Kerkük'teki petrolden pay alma hakkı var" başlıklı haberimiz, habere konu olan Netçizade ailesinin gelini Nermin Neftçi tarafından da doğrulandı. Nermin Neftçi, "Buradaki hakkımız 4. Murat dönemine kadar dayanıyor. Buradaki iki ayrı bölgede petrol aramamız için hem II. Abdülhamid tarafından çıkarılmış bir ferman hem de Atatürk imzalı bir Bakanlar Kurulu kararnamesi var" dedi.
Halen Ankara'da yaşayan ve 17.11.1974-01.04.1975 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı da yapmış olan Nerminf Neftçi, sorularımızı cevapladı.
4. Murat'a dayanıyor
Haberimizde yer alan bütün bilgilerin tamamının doğru olduğunu ifade eden Nermin Neftçi, Kerkük bölgesinde Neftçizade ailesine ait olan petrol arama hakkının Osmanlı Padişahlarından 4. Murat'a kadar dayandığını söyledi.
4. Murat devrinde Neftçizade ailesine bölgede 'neft' üretme hakkı verildiğini belirten Nermin Neftçi, şöyle devam etti: "Ailemiz bu hakkı II. Abdülhamid devrine kadar sürdürmüş. II. Abdülhamid devrinde bizim oradaki topraklarımıza ve hakkımıza belli gruplar musallat olmuşlar. Bunun üzerine II. Abdülhamid bir ferman yayınlamış ve orada maden arama hakkının Neftçizade, ailesine ait olduğunu ileri sürerek fermanı kayınpederim Mehmet Nazım'a vermiş. Bunun üzerine kayınpederim, üretimine devam etmiş.Ferman'da belirtilen yer Kerkük civarındaki Babagürgür olarak geçiyor. Buraların tapusunu halen bizde mevcut. Orijinal ferman ise Amerika'da yaşayan oğlumda bulunuyor."
Atatürk imzalı kararname
Nermin Neftçi, Kerkük bölgesindeki maden arama faaliyetlerinin Atatürk dönemine kadar sürdüğünü de kaydetti. Nermin Neftçi, daha sonraki gelişmeleri ise şöyle anlattı: "Musul-Kerkük'ün Türkiye'den ayrılması üzerine, kayınpederim bölgedeki hakkımızı belirterek, hükümete başvurmuş. Hükümet de, sizin de gazetenizde yer alan belgeyi düzenlemiş ve Atatürk'ün de imzasının yer aldığı bir Bakanlar Kurulu kararnamesi ile Kuzey Irak'taki Fetah bölgesinde petrol ve maden arama izni verilmesini sağlamış. Bütün bunlardan sonra şunu söyleyebilirim; Hem II. Abdülhamid tarafından bir ferman hem de Atatürk tarafından verilmiş bir kararname ile bizim bölgede petrol arama hakkımız halen devam ediyor."
Hakkımızı kullandık
Kayınpederi Mehmet Nazım'ın kararnameden sonra petrol aramak için çok çaba sarfettiğini ancak bir sonuç alamadığını kaydeden Nermin Neftçi, "Gazetenizdeki haber doğrudur. Burada haklarımız hâlâ sürmektedir. Ne var ki, kayınpederimden sonra onun oğlu ve rahmetli eşim Nizameddin Neftçi de çok gayret göstermesine rağmen, bu hakkı bu güne kadar kullanamamıştır. Daha sonra da ben ve oğullarım da bu işin peşini bıraktık. Çünkü Irak'ta katı bir rejim değişikliği oldu. Neftçizade ailesi Türkmen kökenli bir ailedir. Orada halen akrabalarımız yaşamaktadır. Böyle bir petrol arama hakkımızı savunduğumuz zaman Irak Baas yönetiminin akrabalarımıza zarar vereceğinden korktuk. Bu güne kadar da bu hakkımızı kullanmadık, kullanamadık."
Irak'ta bir rejim değişikliği olması halinde bu haklarını yeniden gündeme getirebileceklerini söyleyen Neftçizade ailesinin gelini Nermin Neftçi, "Türkiye bu belgelere dayanarak pek alâ bölgede hak talep edebilir. Bu yapılabilir mi bilmiyorum ama hem Padişah fermanı hem de Bakanlar Kurulu kararı Türkiye'ye bu hakkı vermektedir" dedi.
4 asırlık imtiyaz...
Amerika'nın Irak'a yönelik operasyon hazırlıkları bütün hızıyla devam ederken, "Musul-Kerkük petrolleri" üzerindeki tartışmalar da yeniden gündeme oturdu. Türkiye, bu konuda bir hakkı olup olmadığı araştırmalarına start verirken, 1927 yılında dönemin Bakanlar kurulu tarafından Neftçizade Mehmed Nazım ve Kadızade Ragıp Bey adına yenilenen "Kerkük'te petrol çıkarma" izinleri gündeme yeni bir boyut kazandırdı. Özellikle Neftçizade ailesinin elindeki 400 yıllık "petrol arama fermanı" dikkatleri bu konuya çevirdi.
Neftçizade ailesine bu imtiyaz, 1623-1640 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun başında bulunan 4. Murat Han tarafından bir fermanla ihsan edilmişti. Bu "Kerkük'te petrol çıkarm imtiyazı" 1774-1789 yılları arasında hüküm süren Sultan I. Abdülhamid tarafından yenilenmiş.
Neftçi ailesi bu hakkı 1918 senesine kadar fiilen kullanmış. Kayıtlara göre; 8-10 metre derinliğindeki kara neft (petrol) kuyularının işletmesini müteahhitlere verirlermiş. Bu müteahhitlere "Neft Canbazı" denirmiş. Neft kuyularındaki bu hak, taşınmaz mal mülkiyeti gibidir. Ailede herkes, kendi hissesine göre hazineye emlâk vergisi ödermiş. Neft kuyularının müteahhide kiralanması ve herkesin hissesinin hesaplanıp hakkının ödenmesi görevi; ailenin kendi içinden seçtiği "Neft Ağası"nındır. "Bu hakkın hesalanması" ve "Neft Ağası" geleneği Neftçi ailesine özgüdür. Miras yolu ile de biriken, en büyük hisselerden biri, uzun zaman Neftçizade Salih Paşa'ya ait olarak kalmıştır.
Neftçiler Babagürgür yöresini ve petrol kuyularını, kuşaklar boyu işletmişlerdir. Neftçizade ailesine petrol çıkarma ve satma imtiyazı sağlayan ikinci ferman Sultan I. Abdülhamid tarafından Neftçizade Hacı İsmail Ağa'ya verilmiştir. İsmail Ağa, Sultan I. Abdülhamid'in petrol fermanından sonra "Sancak Beyliği" payesi de almış, "tımar" sahibi olarak ağalıktan beyliğe terfi etmiştir. Ancak birkaç kuşak sonra ailenin "tımar" ve "Sancak Beylikleri" kaldırılmış, bunun yerine 1839-1861yılları arasında tahtta bulunan Abdilmecid Han tarafından Mutasavvıflıklar ve Belediye başkanlıkları verilmiştir. Petrol arama imtiyazı 2. Abdülhamit Han tarafından da yenilenmişti.
Neftçizadelerin petrol arama imtiyazları, son olarak 1927 yılında İsmet İnönü'nün başkanlığındaki Bakanlar Kurulu tarafından yenilenmiş, ancak Musul Kerkük bölgesinin kontrolü önce İngilizlere daha sonra Irak'a geçtiği için bu imtiyazı kullanma imkânı bulunamamıştır. Neftçizadelerin bu konudaki hukuki çabaları da fazla bir sonuç vermemiştir.