BİST 30 Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri
BİST, Borsa İstanbul demektir. BİST üç piyasanın birleşmesi ile meydana gelir. Bunlardan ilki İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’dır. Burada hisse senetleri işlemleri yapılır. İkincisi Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası’dır. Bu piyasada Vadeli İşlem Sözleşmeleri işlem görür. Üçüncüsü ise İstanbul Altın Borsası’dır. Bu borsada sadece altın değil, platin ve gümüş işlemleri de yapılır. Bir şirket hisselerini halka açmak istediğinde Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin alır. Sonrasında bu hisse senetleri aracı kurumlar aracılığı ile satılır. Bu satış işleminden sonraki işlemler BİST’de yapılır. Bir bakıma BİST, bir hisse senedinin ikinci elden satışının yapıldığı borsadır.
BİST 30 ise Borsa İstanbul’da 30 şirketi içine alan bir endekstir. Bu şirketler Kurumsal Ürünler Pazarı’nda yer alan girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile ulusal pazarda işlem göre şirketler arasından belirlenir.
BİST 50 Endeksi Nedir başlıklı yazımızda, endekse girecek şirketilerin hangi yöntemle seçileceği konusu açıklanmıştır. Orada açıklanan yöntem, BİST 30 endeksine girecek şirketlerin seçiminde de aynen uygulanır. Burada yöntem tekrar açıklanmayacaktır.
BİST 30 endeks vadeli işlem sözleşmelerinde dayanak noktası BİST 30 endeksidir. Bu sözleşmelerde sözleşme büyüklüğü BİST 30 endeks değerinin bine bölünmüş halidir. Her bir BİST 30 endeks vadeli işlem sözleşmesi, bulunan 100 dayanak varlığı temsil eder. Mesela,
BİST 30 endeksi / 1000 * 100 TL
102.355 / 1000 * 100 = 10.235,50 TL
Endeksin belirlenmesinde günlük uzlaşma fiyatı önemlidir. Seans sonunda endeks belirlenirken günlük uzlaşma fiyatı hesaplanır. Seansın son 10 dakikasında yapılan bütün işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı, günlük uzlaşmadır. Bu son 10 dakika içerindeki işlem sayısı 10’dan az ise o zaman son 10 işleme bakılır. Bu sayı da 10’dan az ise bu defa seans sırasında bütün işlemlere bakılır. Seans içinde hiç işlem yoksa bir önceki günün fiyatı uzlaşma fiyatı kabul edilir.
Vade sonu uzlaşma fiyatı belirlenirken, BİST 30 endeksine giren senetlerin son işlem gününde oluşan ağırlıklı ortalama fiyatları ile BİST 30 endeks kapanış değerinin ortalamasına bakılır. Bu ortalama değer, en yakın fiyat adımına yuvarlanır.
Sözleşmelerde takas süresi hesaplanırken T+1 kuralı uygulanır. Zararlar T günü sonunda tahsil edilir. Karlar ise hesaplara T+1 günü aktarılır.
Kısaca vadeli işlem sözleşmesi, ileride bir tarihte, daha önce belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte finansal bir göstergeyi, sermaye piyasası aracını, dövizi, malı veya kıymetli madeni alma veya satma yükümlülüğü getiren bir sözleşmedir.
Bu şekilde vadeli işlem yapılması şu amaçlar ile yapılabilir:
- Risk transferi yapmak amacı ile
- Kaldıraç oranından yararlanmak amacı ile
- Riskten korunmak amacı ile
- Yatırımları ve getiriyi artırmak amacı ile
Portföy yönetimi yapmak ya da portföy çeşitlendirmesi yapmak amacı ile