Fotoğraf çekerken bir fotoğrafçının tarzını en fazla etkileyen parça hangisidir diye sorsalar çok hızlı bir şekilde objektif der oradan uzaklaşırdım. Gerçekten bütün çektiklerinizi, tarzınızı etkileyen en önemli ekipman objektiftir. Konuya olan mesafenizi hadi ayağınızla belirleyebiliyorsunuz fakat konunun arka plana olan mesafesi, fotoğraftaki bozulmalar, derinlik, mesafe algısı ve daha bir çok şey objektife bağlı olarak değişmektedir.
Sokak fotoğrafçılığı için de objektifin önemi büyüktür. Sokaklarda tanımadığınız insanları fotoğraflarken o insanlar ile olan mesafenizi belirleyen, görsel lisanınızı oluşturan şey gene fotoğraf makinenizin önüne taktığınız objektiftir.
Kullandığınız objektif tarzınızı belirler
Çektikleriniz gözünüze çok mu sıradan ve alışıldık gelmeye başladı, kendinize yaşatabileceğiniz en büyük değişim kullandığınız objektifi daha doğrusu odak uzaklığını değiştirerek olacaktır. Bambaşka bir açı, bambaşka bir uzaklık algısı. Fotoğraflarınızın sıradanlığı bir anda kayboluverir çünkü daha önce deneyimlemediğiniz bir açı ve perspektiften bakmaya ve çekmeye başlamışsınızdır. Fotoğraflarınıza baktığınızda ya da diğer insanlara gösterdiğinizde aradaki farkı bir çok insan anlayacaktır. Tabii ki geçiş süreci sandığınız kadar kolay olmayacaktır; Yepyeni bir açı, oluşturduğunuz bütün alışkanlıkların yavaş yavaş yıkılacağı anlamına gelmektedir. Var olan tarzınız yeni objektifle yavaş yavaş değişmeye başlayacaktır. Tabii ki kullandığınız objektif tarzınızı belirleyen yegane unsur değildir, fakat en önemlisidir.
Objektif Nedir?
Objektif ışığın kontrolü bir şekilde sensör ya da filme ulaşmasını sağlayan, fotoğraf makinesinin önüne takılan mercekler topluluğudur. Sensöre ya da filme olan uzaklığı odak uzaklığı diye adlandırılır. İçinde, geçen ışığı kontrol etmemizi sağlayan diyafram adı verilen açılıp kapanabilen demir yapraklar vardır. Diyafram, objektifin içinden geçen ışığı kontrol ettiği gibi alan derinliği üzerinde de doğrudan etkisi vardır. Çok basit bir mantıkla, odak mesafesi azaldıkça objektifin algılayacağı alan da artacaktır, azaldıkça ise tam tersi, algılayacağı alan da azalacaktır. Bunu denemek için aslında bir objektife ihtiyacınız yok, elinizi yuvarlak yapıp gözünüzün önüne koyarak ve eliniz ile gözünüz arasındaki mesafeyi değiştirerek o yuvarlağın içinden gördüğünüz alanın da değişeceğini fark edeceksiniz. Bu durumda gözünüz film ya da sensör konumunda olacaktır, eliniz de objektif.
Peki bu algıladığı alanın fotoğraflar üzerinde ne gibi bir etkisi vardır? Odak mesafesi azaldıkça yani geniş açılı objektiflerde ön plan ile arka plan arasındaki mesafe olduğundan daha fazla olacağını fark edeceksiniz. Bu da fotoğraflarınıza derinlik katacaktır. Diğer yandan odak mesafesi artıkça -tele objektiflerde-, ön plan ile arka plan arasındaki fark azalacaktır ve derinliğin olmadığı daha düz fotoğraflar ortaya çıkacaktır. Objektifler hakkında daha fazla bilgi almak için daha önce yazdığım “Objektif çeşitleri” yazıma göz atabilirsiniz.
Sokak fotoğrafçılığında hangi objektifler tercih edilmelidir?
Bu soruyu fazla uzatmadan hemen cevaplayayım, bütün objektifler sokak fotoğrafçılığında kullanılabilir. Bunun bir yazılı kuralı yoktur, tamamen fotoğrafçının tercihine ve zevkine bağlıdır. Her ne kadar geniş açı objektifler sokak fotoğrafçıları tarafından daha çok tercih edilse de, Saul Leiter gibi bir çok isim tele lens kullanmıştır.
Geniş açı vs tele
Burada farkında olmanız gereken en önemli nokta, odak mesafeniz kısalıp açınız genişledikçe konuya daha da yaklaşmanız gerekecektir. Bu nedenle aşırı geniş açılı bir objektif kullanmayı düşünüyorsanız bir daha düşünün derim. Özellikle sokak fotoğrafçılığında insanlara ne kadar fazla yakınlaşırsanız onların kişisel alanına o kadar giriyor olacaksınız ve bu da onları bir o kadar irite edecektir.
Odak mesafesi artıkça da konunuzdan bir o kadar uzaklaşmanız gerekecektir. Özellikle dar bir alandaysanız ve elinizde tele lens varsa muhtemelen çekmek istediğiniz görüntüyü kadrajınıza sığdıramayacaksınız. Ayrıca elde edeceğiniz görüntü daha düz olacaktır bu da çektiğiniz fotoğrafları daha durağan ve sıkıcı hale getirecektir. Ama tabii ki elinizdeki objektifi doğru kullanırsanız bu durağanlığı görsel bir şölene dönüştürebilirsiniz.
Sabit vs zoom
Zira odak mesafesi kadar sabit odaklı objektifler ya da zoom objektifler de fotoğrafçının tercihine tabidir. Her ne kadar görsel bütünlük oluşturmak adına sabit objektif daha avantajlı olsa da zoom objektifler kadraj opsiyonlarınız artıracaktır. Bu bağlamda gene bir çok sokak fotoğrafçısı sabit objektifleri tercih ediyor diyebilirim ve her türlü sabit objektifin artılarının zoom objektiflere kıyasla daha fazla olduğunu düşünsem de bu tamamen benim kişisel görüşüm.
Sokak fotoğrafçılığında en çok tercih edilen odak mesafeleri:
Odak mesafesi her ne kadar tercih olsa da belli başlı objektifler sokak fotoğrafçıları tarafından daha sık kullanılmaktadır. Bu objektiflere bir göz atalım:
21mm
İnsan gözüne en yakın açı diye geçiyor, belki de bu nedenle sokak fotoğrafçıları tarafından tercih ediliyor. Fakat bu objektifi kullanırken şunu unutmayın, 21mm gerçekten çok geniş bir açı sunuyor yani sokakta insanların burnuna girmeniz gerekebiliyor. Ayrıca geniş açı olması nedeniyle çok büyük bir alanı fotoğraf makinenizle kayıt edebileceksiniz bu da gördüğünüz sahne üzerinde kontrolünüzün azalması anlamına geliyor. Fakat fotoğraflarınıza katacağı derinlik eşsiz.
21mm kullanan sokak fotoğrafçıları dendiğinde herhalde akıllara ilk William Klein gelecektir. İnsanların burnunun dibinden yaptığı yakın çekimlerde 21mm’nin katkısı çok büyük.
28mm
Sokak fotoğrafçıları arasında sıkça kullanılan başka bir açı daha. Özellikle Ricoh GR, Fujifilm X70 ve Leica Q gibi sokak fotoğrafçılarını hedefleyen modellerde kullanılması açısından sokak fotoğrafçılığı için önemini anlayacaksınız. 21mm kadar geniş olmasa da 28mm alışmamış birisi için çok geniş ve gene 21mm kadar olmasa da geniş bir alanda kadrajı kontrol etmek zorlaşıyor. Günlük hayatta kullanım için ideal bir objektif, hem dar sokaklarda rahatça çekim yapabiliyorsunuz hem de insanların burnunun dibine kısmen daha az girmeniz gerekiyor.
Bruce Gilden, Joel Meyerowitz, Mark Cohen, David Alan Harvey, Lee Friedlander ve Garry Winogrand gibi fotoğrafçılar tarafından kullanılmasının yanı sıra benim de çok tercih ettiğim açılardan bir tanesi.
35mm
Herhalde sokak fotoğrafçıları arasında en yaygın objektif. Değişik açılar deneyen fotoğrafçılara sorasınız tek bir objektifiniz olsa hangi açıyı tercih edersiniz diye, muhtemelen çok büyük bir bölümü 35mm diyecektir. Bu gayet anlaşılır çünkü 28mm ve daha geniş objektifler gibi aşırı geniş bir alanla uğraşmıyorsunuz hem de daha dar lenslerde olduğu gibi sıkışmış hissetmiyorsunuz. Özellikle Zone focusing yani Alan odaklama tekniği kullanan fotoğrafçılar için de gayet iyi bir alan derinliği sunuyor. Son olarak da geniş açı objektiflerde gözüken bozulma (distorsiyon) minimal boyutlarda.
35mm kullanan fotoğrafçılar ise saymakla bitmez. Joel Meyerowitz, Bruce Gilden, Mark Cohen, Josef Koudelka, Alex Webb ve niceleri günlük kullanımda 35mm’yi tercih ediyor. Şahsen benim de en beğendiğim açı 35mm’dir.
40mm
Tek gözünüzle baktığınızda denk gelen açı 40mm’ye yakın bir değer oluyor. Aynı 21mm’de odluğu gibi bu tercih edilmesinde büyük unsur. 40mm dediğiniz zaman artık geniş açının sınırlarından çıkmış, normal objektiflerin alanına girmiş oluyorsunuz. Evet tele objektiflere kıyasla hala geniş, hala az da olsa distorsiyon gözlemlenebiliyor ama gene de geniş açı ile uzaktan yakından alakası yok.
40mm’de zaman zaman kullanmayı sevdiğim objektiflerden bir tanesi .Özellikle Canonet QL17’min üstündeki sabit 40mm ve Fujinon 27mm f2.8 Pancake lens gerektiğinde dar açı ihtiyacıma yetiyor.
50mm
Daha çok eski fotoğrafçıların tercih ettiği bir odak mesafesi olan 50mm, özellikle dönemin ünlü isimleri Herni Cartier-Bresson, Elliot Erwit, Josef Koudelka tarafından sıklıkla kullanılmış. Teleden önceki son durak da diyebileceğimiz bu objektif ile alan odaklama tekniğini kullanmak zorlayıcı olsa da mümkün. Distorsiyon diğer geniş açı ve normal objektiflere kıyasla çok daha az. Eğer insanlara fazla yakınlaşmak istemiyorsanız ve çektiğiniz fotoğrafların tele objektiflerdeki gibi düz bir görüntüsü olmasını istemiyorsanız ihtiyacınız olan bu objektif.
90mm
Tele objektifler daha çok portre çekimlerinde kullanılır, e sokak portreleri neden 90mm ile çekilmesin o zaman? Ayrıca sadece portre çekmek için de değil, Saul Leiter bu objektif ile harikalar yaratmıştır. Tele objektiflerin bir karakteristiği olan arka planı sıkıştırması ve çektiğiniz fotoğrafların daha düz bir etkiye sahip olması durumu bu odak uzaklığında da karşımıza çıkıyor. Geniş açıya oranla en büyük avantajı ise dar bir alan derinliği elde edip konuyu arka plandan ayırabilmeniz. Özellikle şehrin içerisinde kalabalık sahnelerde eğer arka plan umduğunuz gibi değilse konuyu bütün kalabalıktan uzaklaştırmak adına bu objektif kullanabilirsiniz.
Saul Leiter’ın yanında Robert Frank’de bu objektifi sık sık kullanmıştır.
Kendinize objektif seçerken nelere dikkat etmelisiniz
Sokak fotoğrafçılığı ile ilgilenenler için önemli bir konu kendinize uygun objektifi seçebilmek. Yazının başında da belirttiğim gibi seçeceğiniz objektifin tarzınız üzerinde direkt etkisi olacaktır. O nedenle sokaklarda ve günlük hayatta kullanacağınız objektifi seçerken hem sizi konforda hissettireceği mesafeyi hemde oluşturmak istediğiniz görsel lisanı hesaba katın.
Açıkçası çektiğiniz fotoğraflar arasında görsel bir bütünlük olması adına hep aynı açı ile çalışmanız avantajınıza olacaktır, aynı zamanda tek bir objektif ile çalışmanız tarzınızı da gözle görülür şekilde geliştirecektir. Hep aynı objektif ile çalıştığınızda bir süreden sonra vizörden bakmadan bile neyin nasıl çıkacağını kestirebiliyorsunuz. Diğer yandan da elinizdeki açının yetmediği koşullarda yapacak fazla bir şeyiniz kalmıyor.
Benim tercihim
Bugüne kadar bir çok açıyı kullanma imkanı buldum, ultra geniş lensinden tele lensine kadar çok geniş bir yelpazede objektifim oldu. Kendi görsel hikaye lisanımı oluştururken en keyif aldığım ve sonuçların beni en çok tatmin eden objektiflere yöneldim. Filmli makinelerin yanında Aps-C sensörlü fotoğraf makineleri kullandığımdan dolayı elimdeki objektifleri hem orijinal görüş açısıyla hem de Aps-C’deki karşılığında kullanma fırsatım oluyor. Sonuç olarak bana tek bir objektif seçme şansın olsa neyi tercih ederdin diye sorsalar hiç düşünmeden 35mm‘yi seçerdim. Bu tercihime rağmen en çok kullandığım açı ise 28mm. Son olarak da bu iki açının dışında en sık kullandığım lens 40mm.
Sonuç
Bana soracak olursanız objektif, fotoğraf makinesinin en önemli parçası. Sokak fotoğrafçılığı üzerindeki etkilerini geçtim, genel fotoğraf deneyiminde çok büyük bir etkisi var. Seçeceğiniz ve alışacağınız objektif direkt tarzınızın oluşmasında büyük rol oynayacaktır. Bu nedenle objektif seçerken o objektifin esas/gündelik ekipmanınız olacağını hesaba katıp ona göre seçmelisiniz. Örnek vermem gerekirse var olan ekipmanınızın boyutunu ufaltmayı bu sayede de daha taşınabilir hale getirmeyi hedefliyorsanız o zaman pancake ya da görece kompakt bir lens almanızı öneririm. Bunun haricinde kendinize uygun açıyı belirlemeye çalışıyorsanız, her açı ve objektif ile çekilmiş fotoğrafları inceleyin ve bunlarla neler yapılabileceği, nasıl bir görsel dil oluşturabileceğiniz ile ilgili bilgi edinin. Hakkında “İşte bu açı ve bu duygu beni yansıtıyor” ya da “Bu görsel anlatım şekli daha çok hoşuma gidiyor” diyeceğiniz objektiflere yönelmeniz belki de en mantıklısı olacaktır. En azından en masrafsızı. Unutmayın ki her ne kadar yukarıdaki açıları yazmış olsam da, listede olmayan farklı açıları da deneyimleyebilir belki de çoğunluğun dışında bir tarz oluşturabilirsiniz.
Sokak fotoğrafçılığı ile ilgili daha fazla bilgi almak istiyorsanız Sokak Fotoğrafçılığı Nedir? ve “Sokak Fotoğrafçılığı Denince Akla Gelen 15 Fotoğraf“yazılarıma bir göz atın.