Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla sonuçlanan Kurtuluş Savaşı’nı örgütleyen ve “Başkomutan” olarak zaferle taçlandıran Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün, Türk milletine, hafızasını sürekli taze tutmasını sağlayacak eşsiz bir armağanıdır “Kurtuluş’un ve Kuruluş’un belgesi olan Büyük Nutuk.”
Mustafa Kemal Atatürk, 89 yıl önce 15 Ekim 1927 Cumartesi günü, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın İkinci Kongresi’nde, tarihi Büyük Nutuk’u vermişti. Mustafa Kemal, 1927 yılının ilk yarısında Köşk’te hummalı bir çalışma içine girmiş ve kendisinin yarattığı tarihi yazmaya başlamıştı. Yakın çevresi, onun, Millî Mücadele ile Cumhuriyet tarihine ışık tutacak büyük bir nutuk hazırladığını öğrenmişti. Çalışma odasında yarı ayaküstü, yarı oturarak ve yüzlercesi arasından vesikalar ayırarak Nutuk’u dikte ederdi. Yorulan değişirdi. Bir defasında pek genç bir arkadaşı baygınlık geçirmişti. Akşama doğru bir banyo aldıktan sonra, hiç dinlenmeden sofraya iner, o gün yazdıklarını arkadaşlarına okur veya okutur, tartışmalar yapardı. Yirmi yedi saat uyumadığı olmuştu ve bu yoğun çalışma aynı yıl haziran ortalarında geçirdiği ağır bir kalp krizi nedeniyle çalışması bir süre kesintiye uğrar.
Mustafa Kemal, Büyük Nutuk’unu, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın 15 Ekim 1927 Cumartesi günü toplanan ve 23 Ekim 1927 Pazar gününe kadar süren Büyük Kongresi’nin ilk altı gününde (15 Ekim 1927 Cumartesi-20 Ekim 1927 Perşembe), öğleden önce ve öğleden sonra olmak üzere, her gün ortalama altı saat kürsüde kalarak okur. Nutuk’un okunması, toplam 36 saat 31 dakikada tamamlanır. Nutuk’un altı gün sürmesi, Batı dünyasında “Six-day Speech” ya da “Marathon Speech” olarak nitelendirilir. ABD’de çıkan “Literary Digest” dergisi de, 19 Kasım 1927 günlü sayısında Nutuk’tan “Türk Cumhurbaşkanı’nın 400.000 kelimelik mesajı” diye söz eder. Nutuk’ta çok farklı zamanlarda yaşamış 820 kişinin adı anılmaktadır.
Mustafa Kemal, saat tam 10.00’da Kongre’ye gelir ve kürsüdeki yerini alarak, “1919 yılı Mayıs’ının 19’uncu günü Samsun’a çıktım. Genel durum ve görünüş…” diyerek, Nutuk’unu okumaya başlar. Nutuk, basında ve kamuoyunda geniş ilgi görür. Gazeteler, günü gününe özetler verirler. Yurdun her yerinden, çeşitli kuruluşlardan ve vatandaşlardan Atatürk’e gönderilen bağlılık ve onay ileten telgraf ve mektuplar da, Ankara’da Hâkimiyeti Milliye gazetesinde yayınlanır. Atatürk, Nutuk’unu, “Bugün ulaştığımız sonuç, yüzyıllardan beri çekilen ulusal yıkımların yarattığı uyanıklığın ve bu sevgili yurdun her köşesini sulayan kanların karşılığıdır. Bu sonucu, Türk gençliğine kutsal bir armağan olarak bırakıyorum” diyerek başladığı ve bir nevi siyasi vasiyetnamesi niteliğindeki, ”Gençliğe Hitabı” ile bitirir.