Donanım Girişimleri için Yol Haritası
Türkiye girişimcilik ekosisteminde donanım üzerine çalışan startuplar genellikle üvey evlattır. Donanıma has zorluklara ek olarak Türkiye’ye has zorluklarla da mücadele ederler. Donanım ya da yaşam bilimleri alanında ürün geliştiren bir startupsanız ve babadan gelme bir zenginlik durumunuz yoksa muhtemelen ürün geliştirecek bir garajınız / laboratuvarınız olmayacak. Kuluçka merkezlerinin, hızlandırıcıların, teknoparkların geneli size omuz verecek personel, birikim ve prototipleme altyapısına sahip değil. Ekosistemdeki yatırımcıların çoğu sizi dinleyip, ‘harika, bravo’ nidaları ile yolcu edecek; zira birkaç VC dışında size yatırımı riskli buluyorlar. Kısacası genellikle bir başınızasınız :)
Bu bir başınıza olma durumu yanlış yollara sapmayı beraberinde getirecek, işiniz daha da zorlaşacak. Son 4–5 yıldır yolunu kaybedip iş fikrinden vazgeçen bir dolu startup tanıdık. Kendi donanım girişimimiz Gixal’ı geliştirirken yanlış yollara saptık, hata yaparak öğrendik fakat fazlaca da vakit kaybettik. Hala öğrenmeye ve yanlış yapmaya da devam ediyoruz. O nedenle yazılım teknolojileri dışında ürün geliştiren startuplar için bir yol haritası çıkarmaya çalışalım, takip edenler daha az kaybolsun istedik; ortaya da 70x100 basıp ofise asmalık, takip edip depara kalkmalık şöyle bir şey çıktı:
Download :Tasarım desteği için de sevgili Aysun’a kocaman teşekkür!
Bu haritada minimum 1 yıl + bir süreci ana adımlara bölmeye çalıştık. Her girişimin yolculuğu kendine has olduğu için harita “her startup’a birebir uygun değil”, olması da saçma olurdu zaten; ama en azından yol gösterici olacaktır. Bu yazının kapsamı genel çerçeveyi çizmek. Her bir basamağın kendi içinde ayrı bir dünyası ve yapılacaklar listesi var, o nedenle hepsi ayrı yazılara konu olacak, her aşamada kendi geliştirdiğimiz veya faydalı bulup kullandığımız araçları da paylaşacağız. Kısacası bu sadece “versiyon 1". Sizlerin de katkıları ile “versiyon x’e” ulaştığımızda bu harita yola ışık tutan checklist’ler ve araçlarla dolmuş olacak. Yani bu yazının geri kalanı da, bundan sonraki yazılar da uzun; okumayı sevmeyen güzel insanlara önden haber edip kalan sağlarla kolları sıvayalım!
Adım 1: Problemi Test Et: İş fikri genellikle kendi yaşadığımız ya da gözlemlediğimiz bir problemden ortaya çıkıyor. Çoğu girişimci için iş fikrinin akla düşüşü ile ürün geliştirmeye başlama arasındaki süreç maalesef çok kısa; yapmayı seviyoruz! Fakat ilk adım gerçekten çözülmesi gereken bir probleme sahip olup olmadığınızı anlamak olmalı. O nedenle ilk basamakta üzerine en az bir yıl emek ve sermaye koyacağınız fikrin “ iş” fikri olup olmadığını test etmekle başlıyoruz.
Adım 2: Takım Oluştur & Topluluklara Karış: Problemin ciddiyet ve ticari potansiyeline ikna olduysak ikinci adımda zemin atmaya başlayabiliriz. İlk iş, fikri ticari bir ürüne dönüştürmek için ihtiyaçları tanımlayıp tamamlamak. Yeterli sayıda, maksimum bağlılık ve beceriyi bir araya getiren bir takım oluşturmak ana görev olmalı. Paralelde de geliştireceğiniz ürünle alakalı topluluklara karışmak gerekiyor. Biz Gixal için offline tarafta video&fotoğraf meetuplarına gidiyoruz; online tarafta da video üretimi ile ilgili her türlü topluluğun içinde yer almaya çalışıyoruz. İlk hedef bu toplulukların bir parçası olmak. Unutmayın her şey yolunda giderse siz de geliştireceğiniz ürün için kendi topluluklarınızı oluşturacaksınız. Unutmadan; bu topluluklar kurucu ortak, takım arkadaşı bulmak için enfes alanlar.
Adım 3: IP Kontrol—1: Memleket girişimcisinin en sevmediği, uzak olduğu konulardan biri fikri mülkiyet. İşe koyulmadan patent araştırması yaparak geliştirmek istediğimiz ürünle ilgili elimiz kolumuzun ne kadar bağlı olduğunu anlamamız gerekiyor. Araştırma geleceğe ilişkin ipuçları vermenin yanında bizden önce geliştirilen teknolojilerden öğrenmeyi de beraberinde getirecek. Tersine mühendislik güzel şey, deneyin siz de seveceksiniz :)
Adım 4: Test Kullanıcıları: Evet, hala ürün geliştirmeye ilişkin bir şey yapmadık, az kaldı, sabırsızlanmayın. Bir sonraki adım geliştirme sürecinde ihtiyaç duyacağınız test kullanıcılarınızı belirlemek, onlarla doğal bir bağ kurmak. Bu küçük kitle ürününüzü satın alabilecek, hedef kitlenizde yer alan teknoloji meraklıları olmalı. Ürün geliştirme süreciniz bu grubun geri beslemeleri ile hızlanacak ve pazar gerçekliğinden kopmamış olacak.
Adım 5: Finansman — 1: Eli çamura bulamadan önceki son adım prototipleme için gerekli parayı bulmak. Bu aşamada yatırım mümkün değil, o nedenle kamu fonu, kendi birikimin, anne, baba, eş dosttan borç ile çözeceğiz. Kamu fonu, kendi cebimizden yemek, borç alma aşamalarını atlatmış bir startup olarak çözüm önerileri ayrı bir yazıda gelecek.
Adım 6: Works Like Prototype (WLP): Gözünüz aydın, geliştirmeye başlıyoruz! İlk hedef temel fonksiyonunu yerine getiren bir prototipe ulaşmak, buna kısaca WLP diyoruz. Hacminin, şeklinin ya da kablo yumağı gibi görünmesinin bir önemi yok, amaç ürünün ana değer önerisini oluşturan teknolojiyi doğrulamak ve teknolojik geliştirme bariyerinde baş ağrıtacak bölümü halletmiş olmak. Geliştirme süreci boyunca “teknik hipotezler oluştur > > geliştir > kullanıcılarla test et > öğren > yeni hipotez oluştur” döngüsünde kalacağız; metot önemli.
Yazı uzun demiştim; unutmayalım ki girişimciler uyumaz, onlar sadece gözlerini dinlendirir!
Adım 7: IP Kontrol — 2: Temel mühendislik sürecine başlamış olmak kendi bariyerlerinizi inşa etmeye başlamış olmak demektir. Geliştirme öncesi kontrol ettiğiniz patent veri tabanlarından geliştirdiğiniz üründe neyi koruyabileceğinizi bildiğinizi varsayarsak; harekete geçmek için doğru zaman bu basamak. Kısaca geliştirdiğiniz teknolojiyi nasıl koruyacağınızı stratejisini bu aşamada çizmiş olmak gerekiyor.
Adım 8: Looks Like Prototype (LLP): Teknik mühendislik sürecinde eşiği geçtiğimizi düşünüyorsak yavaş yavaş dış kabuğa da şekil vermeye başlayıp gerçek bir ürüne bir adım daha yaklaşabiliriz. Gerçek dünyada ürünün nasıl görüneceğine ilişkin kararlar verdiğimiz bu evrede form, hacim, kabuk malzemesi, baskı tipi, kullanıcı deneyimi, tasarım dili gibi konuları netleştiririz. Hedef dışarıdan bakıldığında gerçek bir ürüne benzeyen prototipe (LLP) ulaşmak; fonksiyonel olarak tüm fonksiyonları ile hayal ettiğimiz gibi çalışmasa da!
Adım 9: Finansman — 2: Temel fonksiyonunu yerine getiren, elimize aldığımızda gerçeklik hissi yaratan prototipe ulaştıysak yolun yarısını geldik demektir. Burası dönüm noktalarından, çünkü üretime doğru devam edecek yolculuk prototipleme maliyetlerinin ötesinde kaynak gerektiriyor. Bu aşamada 3 opsiyonunuz var: kitlesel fonlama, yatırım almak, kendi imkanlarınız ile ürün geliştirip satmak. Hiç biri diğerinden kolay değil, üçüne de mercek tutacağız.
Adım 10: İlk Gerçek Ürün: Kaynağı yaratabilenler kulübüne girebildiyseniz cehenneme hoş geldiniz :) Prototiplemenin güvenli sularından üretimin kirli sularına doğru geçiyorsunuz demektir. Bu geçişte WLP ve LLP’nin birleşimini gerçekleştiriyorsunuz. Bu iki prototip genelde birbirini pek sevmezler, üzerine üreticilerin talepleri, kısıtları eklenir. Orijinal prototipinizin hızlıca üretilebilir olmayacağı fikrine kendinizi alıştırın. Bu adımda hedef uzun zamandır hayal ettiğiniz, tüm fonksiyonları ve tasarımı tamamlanmış, teste hazır ürününüzü dünya gözü ile görebilmek.
Adım 11: Design for Manufacturing (DFM): Yol haritasındaki en sancılı adımlardan biridir, bölüm canavarıdır. Bir adet ürettiğiniz ürünü mühendislik, tasarım ve üretilebilirlik açısından test edip seri üretime uygun hale getirme çalışmaları tamamlanır. Uzun ve yıpratıcıdır, her üretici partner ayrı bir şey ister. Yola devam edebilmek için DFM gözlüklerini olabildiğince erken giymek faydalı oluyor.
Adım 12: Üretim: Yolun sonunda gerekli sertifikasyonlarını tamamlamış, seri üretim için düğmeye basılmış, paketlenip sahiplerine gönderilmeye hazır ürünlere kavuşuyoruz. Tabi bu adım da üretimi gerçekleştirecek finansman, sertifikasyon sürecinde doğabilecek aksaklıklar gibi zorluklara gebe ama buraya kadar geldiysek bir şekilde hepsini halledebilecek güce sahibizdir.
Yol böyle; bizim gibi gelişen ekosistemlerde bu yolda yürüyüp pazar potansiyeli yüksek, üretilebilir bir ürüne ulaşmak ciddi efor ve odaklanma gerektiriyor. Bu yol haritası ile yolda kaybedeceğiniz zamandan, yanlış yollarda sarf edeceğiniz efordan birazını kurtarabilirsek ne mutlu bize. Her bir adımın süreci, araçları, metotları farklı. Bundan sonraki yazıların hedefi adımları tek tek ele almak, kendi deneyimlerimizi, kullandığımız araçları paylaşıma açmak.
Eksikler, eklense güzel olur dedikleriniz ile ilgili bizi dürtmeniz yeterli, birlikte geliştirmekten büyük keyif alırız. Çevrenizdeki donanım odaklı teknoloji startupları ile bu yazıyı lütfen paylaşın, yol haritası kolektif akılın ürünü olsun, birbirimizden öğrenelim. Girişimcinin en iyi dostu yine girişimci :)
Bu yazıları daha çok insana ulaştıralım diye birkaç platformda yayınlıyoruz. Medium için bir tık. Bir de twitter üzerinde https://twitter.com/boldnovel ı takip ederek yazıp çizdiklerimize hızlıca ulaşabilirsiniz.
Part 2 / 12: Problem Test’in detaylarında buluşmak üzere.