Karahanlı Devleti, 840 – 1212 yılları arasında Karluk, Çiğil, Yağma ve diğer Türk boylarından oluşan, Orta Asya ve günümüz Doğu Türkistan toprakları üzerinde hüküm sürmüş İslamiyeti topluca kabul eden ilk Türk devleti olarak kabul görür. Ancak İtil Bulgar Devletinin de onlarla aynı tarihlerde müslümanlığı seçtiği bir başka yazımızda anlatılmıştır. OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN
840 yılında Uygur Devleti’nin, Kırgızlar tarafından yıkılmasıyla Bilge Kül Kadir han tarafından kurulmuştur. 893 yılında Kaşgar devletin başkenti olmuştur. Bilge Han’dan sonra devleti oğulları, Bazır Arslan Han ve Oğulçak Kadir Han yönetmişlerdir. Balasagun ve Taraz merkezli iki ana idari bölgeye ayrılan devlette; Bazır Arslan Han, Balasagun’da Büyük Kağan olarak ve Oğulçak Kadir Han Taraz’da Ortak Kağan olarak yönetimi paylaşmışlardır. 920 yılında İslam’ı kabulunden sonra Abdülkerim adını alan Satuk Buğra Han, 10. yüzyıl sonlarında amcası Oğulçak’ı devirerek devletin yönetimini ele geçirmiştir. 1042 yılında hanedan içindeki kavgalar sonucunda Doğu ve Batı Karahanlı devletleri olarak ikiye bölünmüştür.
Batı Karahanlı Devleti; 1042-1212 yılları arasında batıda Aral gölünden doğuda Çimkent ve Özkent’e kadar uzanmaktaydı. Devletin başkenti önceleri Özkent idi. Daha sonra Semerkant ve Buhara devletin merkezleri olmuştur. İlk hükümdarları Ahmet Arslan Han idi. 1089 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah bir Karahanlı prensesi ile evlenerek iki devlet arasında akrabalık kurmuş ve böylece Karahanlıları kendisine bağlamıştır. Selçukluların Katavan Savaşı’nda yenilmesiyle Batı Karahanlılar da 1141 de Moğol asıllı Karahitayların hâkimiyetine girmiştir. Son Karahanlı hükümdarı Osman Han zamanında 1212 yılında Harzemşahlar tarafından istila edilmiştir.
Önemli merkezleri; Balasagun, Talas ve Kaşgar ve ilk hükümdarı Tamgaç Buğra Han olan Doğu Karahanlı Devleti ise 1137 yılında Moğol asıllı Karahitayların hâkimiyetine girmiş, 1211-1218 yıllarında Cengiz han tarafından istila edilmiştir.
Karahanlılar döneminde ilk posta örgütü, ilk medrese, ilk burslu öğrenciler ve Ribat adı verilen kervansaraylar kuruldu. Sınırlarda kurulan ve güvenlik ticaret kervansaraylarına ribat adı verilirdi. Yol güzergahları üzerinde kurulan ve tüccarların konakladığı yerlere kervansaray adı verilirdi.
Çuy Vadisi
Kuzey Kırgızistan ve Güney Kazakistan arasında Çuy Nehrinin baştan sona aktığı 15 ile 100 km arasında değişen genişlikte, kuzeybatı yönünde v-biçiminde açılan dağlar arasındaki çukurca bir arazi veya geçit, koyak. Vadi, nehrin hem Kırgızistan, hem de Kazakistan tarafında tarımcılığa çok elverişlidir. Bu özelliklerinden dolayı, değişik çağlarda değişik uygarlıklara ev sahipliği yapmış bereketli bir ovadır. Göçebe Türk boyları tarafından dikilmiş, Kırgızistan’daki balbalların hemen hepsi bu vadide dağılı. Burada Soğdlar da yaşamış.
Balasagun
Kırgızistan sınırları içerisinde Aral Gölü’nün doğusunda yer alan ve Türgiş, Karahanlı, Karahıtay’ın merkezi.
Kutadgu Bilig’in yazarı Yusuf Has Hacib 11.yüzyılda burada dünyaya geldi.
Balasagun, Divân-ı Lügati’t-Türk’te yer alan haritada Türk illerinin merkezi olarak gösterilir ve Türkistan’da bir şehir adı olarak tanımlanmış, ayrıca Zanbı art “Koçnğar başı” ile “Balasagun” arasında bir dağ geçiti. ve Yun arık Balgasuna yakın bir yayla adı. gibi bilgiler verilmiştir. Gerçekleştirilen kazılar sonucunda elde edilen eserlerin büyük bir kısmını X.-XII. yüzyıla ait olan seramik eşyalar oluşturmaktadır. Bu eserler arasında en ilginç olan eser ise Kuz-Ordu da basılan ve hicri 424–447 yıllarına (1032–1056) ait olan para olmuştur
Hicri 531, Milâdi 1137 yılında Kara Hıtay’lı Gūr Han Balgasun’u Karahanlılar’dan ele geçirmiş, ordu kampını Çu vadisinde kent’e yakın Ḵosun-ordu’da (anlamı, güçlü ordu) yerleştirmiştir.
Balasagun, Moğollar tarafından 1218 yılında işgal edilene kadar Karahıtay Hanlığına başkentlik yapmıştır. Moğollar Balasagun’un ismini Gobalıq (güzel şehir) olarak değiştirmişlerdir. Yıllar boyunca bölgenin cazibe merkezi olan şehir, bu özelliğini Moğol işgali ile kaybetmiş ve yavaş yavaş önemini yitirmiştir.
Ünlü Burana kulesi ve ona ait olan Balasagun harabeleri Çuy İli sınırı içindeki Burana köyü yakınında konumlanır. Çuy vadisinde, bir zamanlar ünlü ve güçlü üç büyük şehir vardı: Balasagun, Suyab ve Nevkat, bunlar Kırgız azmanların (sıradağlar) yakınlarında birbirine çok yakın konumlanırdı.
Bülent Pakman. Mayıs 2014. İzin alınmadan, aktif link verilmeden yayımlanamaz, alıntı yapılamaz.
Bülent Pakman kimdir https://bpakman.wordpress.com/pakman/
Bülent Pakman’ın video arşivi:
Reklamlar