Ben asistanken TÜBİTAK projesi yazan kimseye pek rastlanmıyordu. O zamanlar proje yazanların da bin pişman olduklarını yıllar içinde duydum. Bürokrasiden bellerinin büküldüğünü söylüyorlardı.
Son yıllarda TÜBİTAK’ta büyük değişiklikler oldu. Artık farklı aşamalardaki araştırmalar için proje önerileri kabul ediyorlar. Öyle ki, ellerindeki bütçeye göre başvuruların azlığından dem vuruyorlar. Onun için destek programları ile ilgilenebilecek araştırmacıları teşvik etmek için uğraşıyorlar. Öğrencilere para bulmak, konferanslara katılmak için araştırma projeleri çok güzel bir fırsat. Kaçırmamalı.
Ben de birkaç proje yazdım. Ayrıca uzun bir süredir TÜBİTAK’ta hakemlik, panelistlik, danışmanlık yapıyorum. Bayağı bir proje gördüm. Bugün proje yazmak isteseniz örneklerden tutun da proje yazma üzerine pek çok malzeme bulabilirsiniz. Ancak ufak-tefek numaralardan, hakemlerin ilgisini çekmekten, grup olarak yazmaktan vs. bahseden pek olmuyor. Çok da şaşırtıcı değil. Bu tür numaralar zaman içinde gelişiyor ve tabii kişiden kişiye değişiyor. Bir kurala bağlamak güç.
Bol Bilim’in öyle kurala bağlamak gibi bir derdi yok. Aksine herkes kendi tecrübesinden bahsetsin çok daha iyi. Benle başlayalım. Üçkağıtlarım aşağıda.
Amaç ile Kapsam
Projenin hemen başlarında önerdiğiniz çalışma ile neyi amaçladığınız soruluyor. Ben bu kısımda projenin bir özetini verip, hedeflediklerimizi sıralıyorum. Ayrıca bilim ve teknoloji politikalarıyla uyumlu bir çalışma olduğunu Türkiye’de hazırlanan strateji belgelerine atıf yaparak birkaç cümle olarak yazıyorum. Ardından araştırma sonuçlarının uluslar arası konferanslarda sunulacağını, makaleler yazılacağını ve yeni araştırmacıların önünün açılacağını ekliyorum. Aşağıya bir örnek ekledim.
Amaç örneği
“Kapsam” adı üstünde; ayrıntılı olarak projenin genel çerçevesinin çizildiği bölüm. Böyle bir çerçeveyi yazabilmek için projenin tamamına hakim olmak gerek. Projeyi öneren insan, konuya da hakim olur diye düşünebilirsiniz. Ancak projeyi bir grup olarak yazıyorsanız, herkesin kafasında benzer bir kapsamın oluşmasını beklemek güç. Ben herkesin aynı noktaya gelmesi için projeyi yazmaya oturmadan bir şema çıkarıyorum. Daha sonra şemanın üzerinden iş bölümü yaparak ilerliyoruz. Aslına bakarsanız kendi başıma yazsam da böyle bir şema çok faydalı oluyor.
Kapsam şeması örneği
Özgün Değer
Proje önerinizi, araştırma projesi yapan kısım özgün değeri. TÜBİTAK panellerinde de bu bölüme çok önem veriliyor. Eğer projenin özgün değeri yeterli görülmezse panelden geçer not alma şansı yok. Yani çok kritik bir kısım. Hakemlerin dikkatini iyice çekmek ve kafalarında bir tereddüt bırakmamak için projenin özgün değerini madde madde yazmak iyi bir fikir olabilir. Aşağıdaki şekil eski bir projenin özgün değer kısmını gösteriyor. O zaman üç paragrafta toplamışız. Son yıllarda yazdığım projelerde iki-üç cümleden oluşan pek çok madde yazmaya gayret ediyorum.
Madde madde yazılmış özgün değer
Yöntem
En iyi bildiğiniz bölüm. Bu proje önerisini yazmaya soyunduğunuza göre kolayca yazabilirsiniz. Sadece üç noktayı söylemek istiyorum:
- Proje önerisinin sonlarına doğru yapılacakları iş paketlerine bölüp bir plana oturtmanız gerekecek. Yöntem bölümünün başından itibaren yapacaklarımı ana paketlere yerleştirmek iş planını tamamlamamı çok kolaylaştırıyor. Aynı şekilde hakemler açısından da yapılacakları takip edebilmeleri için kolaylık oluyor.
Yöntem kısmına iş paketleri ile başlama
- Ön çalışma yaptıysak mutlaka ekliyorum. Sonuçlar ya da deneyler henüz taslak halinde olsalar bile yazıyorum. Bu sayede hakemlere bu işi yapabileceğimizi, üzerinde kafa patlattığımızı göstermeye çalışıyorum.
- Birkaç panelde karşılaştım. Proje önerinizdeki konu geniş olabilir. Ancak yine de yöntem kısmında sadece projede kullanacaklarınıza odaklanın. Hele hele ders notu gibi yazmamaya gayret edin.
Paragraflar
Proje önerisi uzun teknik bir yazı. Okuması zorlu. İlk duyduğunuzda kelalaka gelebilir. Ancak alt alta paragrafları sıralamak yerine, aralarda maddeleme ya da numaralama yapıyorum. İşe yaradığını katıldığım panellerde gördüm. Özellikle hakemin dikkatini çekebilecek bir numara aklıma geliyorsa mutlaka yapıyorum. Sonuçta hakemler panele katılınca öneriyi tartışacaklar. O sırada önlerinde projem açık olacak. Ellerine malzeme vermeye çalışıyorum; hepsi o.
“Korkma, tekrar et!”
Yıllar içinde bir şey daha öğrendim. İlk yazdığım projelerde özetti, kapsamdı; özgündü, yaygındı derken kendimi tekrar etmemek için dokuz takla atıyordum. Tamam, bu bölümlerin farklılıkları var. Ancak proje konusu da bir yerden sonra belli. Artık korkmadan -ama istenenleri de ıskalamadan- kendimi tekrar ediyorum. Öyle ya da böyle öncelik bir fikri evirip çevirip yazmada. Biraz tekrardan zarar gelmez.