şamanizm sadece sibirya ve amerikan yerlileri için değil, neredeyse tüm pagan sayılan inançlar için kullanılan bir terim ola gelmiştir. içinde doğa ve ruhlar kültü olan her türlü inanca; “türk dışı odaklı tarih anlayışına saplanıp kalan ve devam ettirme çabası olanlar” tarafından “şamanizm” adı yakıştırılmakta, bu inanca mensup olanlara “şamanist”, bu inancın tinsel öncüsüne de “şaman” demektedirler. bu adlandırmalar genelde rus tarihçiler tarafından yapılmakta ve dünya müfredatlarına da uzun zamandır bu şekilde sokulmaktadır.
birincisi şamanizm bir “din değildir”. “şaman” adından yola çıkarak oluşturulmuş (ki şaman adı bir ilahı da işaret etmez?) hikayesel bir din adıdır. bu durum “imam” dan yola çıkarak “islam dinine” “imamizm” demeye benzer. kaldı ki kam lar doğrudan bir “imam, rahip” özelliği de taşımazlar ve bunlardan çok farklıdırlar. onlar tinsel öncülerdir.. şamanizm yada şamancılık? tamamen uydurma sözcükler olup, dünya da bir çok halk kitlelerinin kutsal saydıkları kültler için bir din yaratarak, dünyanın çeşitli yerlerindeki bu insanları sanki aynı dine bağlıymışçasına kabul edip, bu insanlara bir ad yakıştırma gereksinimi ile zoraki sunulmuştur. halbuki bu inançların çoğunun adı bile yoktur ve hepsi kısmen yada tamamen birbirinden farklı inançlardır.
tengriciliği araştıranlar, bu türk dini içinde karşılaştıkları kültleri daha farklı pagan inançları ile kıyaslamışlar. türk’ün kültlerini türk tanrısından, onun yaratıcı kudretinden ve ona yapılan yakarışlardan ayrı değerlendirmişler ve türk’ün bir dönem yada bazılarınca her dönem sözde şamanizm dinine bağlı olduğu gibi hatalı bir fikre kapılmışlardır. bugün daha bir çok tarihçi ve araştırmacı tengriciliğin şamanizm olmadığını zaten dillendirmektedir.
şaman sözünün anlamı, "din adamı" demektir. sümerce şamaini ve *şimmu sözleri, "din adamı" anlamına gelir. bir çok türk topluluğunda kullanılan *kam sözü de din adamı demektir. sümerce kamu, "din adamı" anlamına gelen sözlerden biridir. bu açıdan türklerin inanç sistemi "şamanizm" değil, tengriciliktir. şamanlar, kamlar bu inanç sistemi içindeki din adamlarıdır.
panteizm olan tengriciliğin, semavi oldukları öne sürülen teist semitik dinlerle de her hangi bir ilgisi yoktur. yahudilik, hıristiyanlık ve islam gibi semitik dinler, tanrı'nın insanın içinde olduğu ve insanın da tanrı'nın bir parçası olduğu temelinde yükselen tengricilik inancından bozularak türemiş sorgulanamayan ve bilime aykırı olan dinlerdir.