Jiroskop diğer adıyla “düzdöner“; uçaklar, uzay araçları ve gemiler için vazgeçilmez bir cihazken, akıllı telefonlardaki “sessiz beyinler” olarak günlük hayatımıza da girmiştir.Jiroskop, “düzdöner” olarak da bilinir. Yön bulmak veya ölçmekte kullanılır. Bazı cihaz ve araçlarda denge sağlayan parçalardır. Jiroskopların dönüş ekseni, yönünü özgür olarak seçebilir. Dönerken açısal hızını koruyabilir. Ekseninin yönü, dönerken, dayanağın yönünden bağımsızdır. Bu sebeple devrilmez. Kütle merkezi sabit, her yöne dönme özelliği bulunan bir kütle, çark veya tekerlek de denebilir. Ayrıca, çift dengeleme halkası kullanılan bir çark veya disktir.
Jiroskop Telefonda Ne İşe Yarar?
Jiroskopun amacı pozisyonu, seviyeyi ya da oryantasyonu korumak ve kontrol etmektir. Beraberinde bir ivme ölçer ile çalışır ve bu sayede telefonun dönüş yönünü algılar.Bildiğiniz gibi günümüz akıllı telefonlarını çevirdiğimizde buna göre ekran da konum alıyor. Mesela bir yarış oyunu oynarken, ekranı döndürmek genel oyun tecrübesini iyileştiriyor. İşte bu algı da jiroskop sayesinde sağlanıyor.
Jiroskopun Çalışma Prensibi
Düzdönerler, dönen bir disktir. Bir nevi çark olarak da bilinir. Temeli fizik kurallarına ve merkezkaç ilkesine dayanır. Geleneksel bir jiroskop, dönen bir silindir veya çark, rotor ve eksenden oluşur. Eksen, rotor içinde dönebileceği bir çembere yataklanmış şekildedir. Çember de, dik açı ile başka bir çembere bağlanmıştır. İç ve dış çemberle dik açı yapan bir çerçeveye kenetlenmiş şekilde bir de dış çemberi bulunur. Dönüş ekseni, kendi kendine herhangi bir yönü seçmekte özgürdür. Jiroskopların dışındaki çerçeve dengeleme çemberi ile desteklenmiştir. Dengeleme çemberi veya halkası, kendi düzleminde “bir eksen” dönmesi için çerçeve ile birleştirilmiştir. Dengeleme çemberi, “bir derece” dönme özgürlüğüne sahiptir. Çemberin ekseninin dönme özgürlüğü yoktur. İç dengeleme halkası ise, jiroskop çerçevesinin eksenine dikey pozisyondadır. Kendi düzleminde bir eksen dönebilir. Bu amaçla jiroskop çerçevesi ile birleştirilmiş durumdadır. İç dengeleme çemberinin dönme özgürlüğü ise iki derecedir.
Hangi Uygulamalarda Kullanılır?
- Elektronik cihazlarda
- Yön bulma cihazlarına
- Topaç pusulalarda sabitleme yardımcısı olarak
- Manyetik pusula yapımında
- Güdüm sistemlerinde
- Hava araçlarında alçalma ve yükselme açılarının belirlenmesi
- Uçakların veya uzay araçlarının rotadan çıkma açılarının tespiti
- Uzay mekiği
- Tekneler
- Havayolu
- Yarış arabaları
- Robot denge kontrolü
- SLR kameralar
- Dijital kameralar
- Radyo kontrollü helikopterler
- Hareket algılama teknolojileri
- Araç navigasyonu
- Mobil oyunlar
- Akıllı telefonlar