Türkiye traktör parkının yarısına yakını 25 ve üzeri bir yaş ortalamasına sahip. Yaklaşık 1.6 milyon traktörün bulunduğu Türkiye'de, bunların yüzde 80'ne yakınının trafik muayenesi yok. Her yıl bin civarında trafik kazasına karışan traktörler, arabalara göre dört kat daha fazla ölümle sonuçlanıyor. Tarım makinelerindeki muayene uygulamaları hakkında TÜVTÜRK İletişim ve İş Geliştirme Direktörü M. Koray Özcan'dan bilgi aldık
TÜVTÜRK ve uygulamaları hakkında bilgi verebilir misiniz?
TÜVTÜRK, Türkiye'de periyodik araç muayenesinde yetkili ve görevli tek kuruluş olarak uluslararası standartlarda gerçekleştirdiği periyodik araç muayenesi hizmeti ile trafik ve araç güvenliğine katkı sağlamayı hedefleyen, konusunda uzman bir kuruluştur.
Araç Muayene İstasyonlarında verilen hizmetler:
Periyodik Araç Muayenesi
Yola Elverişlilik Muayenesi
Tadilat Sonrası Muayene, Zorunlu Muayene
Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü
Tespit
199 sabit, 5 motosiklet, 75 gezici istasyon ve 30 gezici traktör istasyonda görevli 3.500 çalışanı ile Türkiye'nin tamamında hizmet veren TÜVTÜRK, yılda 8 milyona yakın aracın periyodik ve yola uygunluk muayenelerini, 2,7 milyona yakın aracın ise egzoz gazı emisyon ölçümünü gerçekleştirmektedir. Ücretsiz muayene tekrarları ve tespitlerle birlikte muayene sayısı 14 milyona erişmektedir.
Tarım makinelerinde hangi araçlarda muayene yapılıyor? Bu muayenenin periyodları hakkında bilgi verebilir misiniz?
Traktörler, periyodik muayenelerini tüm TÜVTÜRK sabit istasyonlarda, gezici istasyonlar veya gezici traktör istasyonlardan birinde yaptırmaları gerekir. Traktörlerin ilk 3 yaş ve sonrası her 3 yılda bir periyodik muayenelerini yaptırmaları zorunludur.
Tarım makinelerine yönelik olarak yapılan muayenenin aşamaları hakkında bilgi verebilir misiniz?
Traktörlerin muayene süreçlerinde yapılan kontrol ve testler ile; can ve mal emniyeti ile trafik güvenliği açısından tehlikeli olacak veya tamirine ihtiyaç duyulacak derecede kusurların/eksikliklerinin bulunup bulunmadığı, karayolunda seyir etmesinde sakınca olup olmadığı kontrol edilir. Traktörlerin muayenesinde kumanda sistemlerinin fonksiyonlarını yerine getirip getirmediği, gösterge panelindeki kontrol (ikaz) lambalarının kilometre ve çalışma saatinin çalışması, döner tepe lambası, dikiz aynası ve emniyet çerçevesi, fren pedal kumandalari, güç aktarma kutusu (PTO), traktörün askı sistemi, üçgen arka işaret levhaları, aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazları, reflektif şeritleri, fren testi, lastikler, jantlar, bijon bağlantılarının durumu, direksiyon sistemi, tekerlek rulman boşlukları kontrol edilir.
Tarım makinelerinin muayeneleri sırasında en fazla karşılaştığınız eksiklikler nelerdir?
En çok tespit edilen kusurlar, fren lamba(ları), flaşörlü yanıp sönen, sarı ışıklı, dönerli, uyarı lambası, sinyal lambaları, tekerlek yataklama rulman, arka servis freni ve lastikler, arka park lamba(ları) ve römork uyarı işaretleri ile ilgilidir. Ayrıca kuyruk muhafaza mili olmaması, motor ve şanzıman yağ kaçakları olması, koltuk sayısı farklılıkları da karşılaşılan kusurlardandır.
Farklı uygulamalar ile tarım makinelerindeki muayene sayısını yaygınlaştırmayı amaçlıyorsunuz. Yaptığınız uygulamalardan sonra bu alanda gelinen son durum hakkında bilgi verebilir misiniz?
2013 yılında yüzde 66 oranında traktörün muayenesi bulunmaz iken 2014 yılında bu oran yüzde 44’e düşmüştür. Bu oranın düşmesinin geri planında 2014 yılında gerçekleşen bazı uygulamalar yer almaktadır. Bunlardan bahsetmek gerekirse, özellikle 2014 yılı Şubat ayında yürürlüğe giren 2. el araçların satışında geçerli bir muayenesi olma zorunluluğunun getirilmesi, aynı yıl 11 Eylül 2014 tarihinde 6552 sayılı yasanın yürürlüğe girmesi ile bu tarihten önceki tüm araç cinslerinde uygulamaya başlanan muayenesi olmayan araçların gecikme bedellerine uygulanan indirim ve 8 Ekim 2014 tarihinde gezici traktör istasyonlarının 11 ilde faaliyete başlaması önem arz etmektedir. Büyük ilgi gören gezici traktör istasyonları bugün sayıları 24 ilde 30 istasyona ulaşmıştır.
Gelecek dönemlerde tarım makinelerine yönelik olarak yapmayı planladığınız yeni uygulamalar olacak mı? Varsa ise bunlar hakkında kısaca bilgi verebilir misiniz?
Gezici traktör istasyonu uygulaması 8 Ekim 2014 tarihinde 11 ilde başlamıştır. İstasyon sayısı şuanda 24 ilde 30 istasyona ulaşmıştır. Gezici traktör istasyonları muayenesiz araçların muayene edilmesine önemli bir katkısı olduğu için bu uygulama 2015 yılının devamında da uygulanmaya ve genişletilmeye devam edilecektir.
Türkiye'de tarım makinelerinin kazaya karışma oranları oldukça fazla. Sizce araçların muayenesiz olmalarının bu kazalardaki etkisi nedir?
EGM Trafik Eğitim ve Araştırma Dairesi Başkanlığı verilerine göre, her yıl 1000 civarında traktör kaynaklı trafik kazası yaşanmaktadır. Ölümlü trafik kazalarının toplam kazalar içinde oranı ortalama yüzde 2,5 iken, traktörlerin karıştığı kazaların ölümle sonuçlanma oranı yaklaşık dört kat fazladır. Trafik kazaları ve nedenlerine baktığımızda EGM verilerine göre far ve ışık donanımları, diğer aksamlar, fren, lastik gibi araç kusurları başta gelmektedir. Bu kusurlar araç muayenesinde de ağır kusur olarak belirtilmekte ve bu kusurları barındıran aracın muayenesi olumsuz olarak sonuçlanmaktadır. Muayenede tespit edilen kusurlar, kaza nedenleri ile benzerlik göstermektedir. Bu nedenle araç muayenesi traktörler için son derece hayati önem taşıdığı söylenebilir. Zira 1 ay içerisinde muayene tekrarına gelen bir traktör bu kusurları/eksiklikleri giderdiği takdirde muayenesi olumlu olarak sonuçlanmaktadır. Ayrıca traktör sürücülerine yönelik yapılan denetimlerde, en fazla ihlal edilen kanun maddesinin araç muayenesi olduğu da görülmektedir.