Adını Yunanca “idrar boşaltmak” anlamına gelen enourein kelimesinden alan Enürezis noktürna (EN) hastalığı, özellikle 5 yaş ve üzerindeki çocukların çoğunlukla gece uykusunda iken istemsiz olarak altını ıslatması durumudur. Enürezis noktürna (EN), çocukluk yıllarında en sık karşılaşılan ürolojik hastalıkların başında gelir. Genel sağlık kapsamında bakıldığında ise çocuklarda alerjilerden sonra en sık rastlanan ikinci hastalıktır.
Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından hazırlanan Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel Kılavuzu’ndaki (DSM-IV) bilgilere göre ise özellikle 5 yaşından büyük çocuklarda, üç ay süre zarfında en az haftada iki kez olacak şekilde; uyku esnasında, tekrar eder nitelikte istemsiz bir şekilde idrar kaçırma hali olarak tanımlanan Enürezis noktürna (EN), çocukların aile, okul ve sosyal çevredeki yaşantılarında sıkıntı meydana getirebilir.
Enürezis Noktürna’nın Görülme Sıklığı Nedir?
2010 yılı verilerine göre enürezis noktürnanın görülme sıklığı 5 yaş civarında %15-20 arasındadır. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı düşse de yine de azımsanamayacak kadar çoktur. 7-10 yaş aralığında görülme sıklığı %7-9 arasında iken, 12 yaşında olanlar arasında %3, 15 yaşında olanlarda ise %1’e düşmektedir.
Enürezis noktürna kızlara oranla erkeklerde 2 kat daha fazladır. Yaş ilerledikçe bu değişir ve görülme sıklığı 11 yaş gibi eşitlense de, 12 yaşından sonra kızlarda daha çok rastlanır. Yıllık olarak kendi kendine düzelme oranı ise yaklaşık %15 civarındadır.
Enürezis Çeşitleri ve Nedenleri Nelerdir?
Hastalık monosemptomatik (basit) ve monosemptomatik olmayan enürezis (komplike–polisemptomatik ) olarak iki ayrı grupta incelenir.
Monosemptomatik enürezis; gelişim geriliğinden, hormonal bozukluklardan, düşük fonksiyonel mesane kapasitesinden, gece fazla idrar üretiminden ya da yetersiz gece uyanmasından kaynaklanıyor olabilir.
Bunların haricinde genetik yatkınlık ya da birinci derecede akrabaların geçmişlerinde enürezis noktürna yaşanmış olması da etkili olabilir.
Monosemptomatik olmayan (polisemptomatik ) enürezis ise, geceleri yatağı ıslatmanın yanında gündüzleri birdenbire sıkışma hissi, gecenin yanında gündüz de altını ıslatma, sık idrara çıkma ve kronik kabızlık gibi belirtilerin olduğu durumdur.
İstemsiz olarak meydana gelen gece alt ıslatmaları iki ana guruba ayrılır.
Primer (Birincil) Enürezis Noktürna: İdrar kontrolünün doğumdan itibaren hiç sağlanamaması durumudur.
Sekonder (İkincil) Enürezis Noktürna: İdrar kaçırmanın 6 aylık bir kuru dönemden sonra başlaması durumudur. En çok 5-8 yaşlar arasında görülen sekonder enürezis genelde çocuğun yaşadığı psikolojik bir süreçten sonra meydana gelebilir. Örneğin, yeni bir kardeşin doğması, ev taşıma vb.
Psikososyal Etkenler
Hastalığın temelinde fizyolojik nedenlerin yanı sıra psikolojik nedenlerde olabilir. Yapılan araştırmalarda hastalığa daha çok;
- Sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan ailelerde yetişen çocuklarda,
- Eğitim düzeyi düşük olan ailelerde yetişen çocuklarda,
- İletişimin ve duygusal doyumun az olduğu ailelerde yetişen çocuklarda,
- Bölünen ailelerde yetişen çocuklarda,
- Belli bir süre anne ya da babadan ayrı kalan çocuklarda,
- Kaza ya da ölüm gibi travmatik olayların meydana geldiği ailelerde yetişen çocuklarda,
- Geniş ve bir arada yaşayan ailelerdeki çocuklar ile,
- Bakımını kurumların üstlendiği çocuklarda rastlanılmaktadır.
Ayrıca tuvalet eğitimi zamanından önce verilmiş ya da geç kalmış çocuklarla, tuvalet eğitimi süreci sorunlu olan çocuklarda (titiz annelerin aşırı baskıları altında) enürezis noktürnaya rastlanmaktadır.
Tanı
Geceleri altını ıslatma şikayeti ile doktora götürülen çocukların ilk olarak bu durumunun kronik bir hastalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını tespit etme amacıyla aile ile görüşülerek çocuk hakkında bilgiler alınır. Çocukta şeker hastalığı (diyabet), epilepsi, üriner enfeksiyon gibi hastalıkların var olup olmadığı öğrenildikten sonra fiziksel muayene yapılır.
Fiziksel muayenenin yanı sıra, kan ve idrar tahlili istenebilir. Yapılan tetkik ve muayeneler sonucunda ilaçsız ya da ilaçlı olacak şekilde tedavi yöntemleri uygulanır.
Enürezis Noktürna Tedavisi Nasıl Olur?
Bu hastalık %15 oranında kendiliğinden geçebilen bir hastalık olduğu için, ilk etapta çocuk ve ailenin bilgilendirilmesi tedavi açısından hayati öneme sahiptir. Özellikle ebeveynlerin tedavi sürecinde kararlı ve sabırlı olmaları çok önemlidir. Çünkü, olumsuz tutum ve yaklaşımlar çocuğun motivasyonunu ciddi ölçüde zedeleyebilir.
Tedaviye 5 yaşından önce başlanmamalıdır. Genelde okula başlama yaşı olan 7 yaş, tedavi için uygun bir yaş olarak kabul edilse de, süreç esnasında yaşanabilecek olumsuzluklar çocukta ve ailede psikolojik sorunlara neden olabilir. 8 yaşından sonra da tedavi için geçtir. Bu bilgiler doğrultusunda aile tedavi yaşını kendi belirlemelidir. 5+ yaş ya da yaz tatili süreci uygun olabilir.
Enürezis Noktürna ve İlaçsız Tedavi
Yapılan muayeneler sonucunda hastalığın ilaçsız bir şekilde tedavi edilmesinde uygulanabilecek yöntemler:
- Beslenme alışkanlıkları gözden geçirilmelidir ( Tedavi esnasında özellikle çay, kahve ve gazlı içeceklerin içirilmemesi önemlidir)
- Özellikle akşam yemeklerinden aşırı tuzlu yiyeceklerden uzak durulmalıdır.
- Kabızlık problemi varsa, tedavi edilmelidir.
- Gece yatmadan 2 saat kadar önce sıvı alımı durdurulmalıdır,
- Hareketsiz yaşam tarzı mevcutsa, özellikle telefon, bilgisayar ve internet başında uzunca süreler geçiriyorsa bunlar kısıtlanmalı, çocuğa hareket edebileceği imkanlar sunulmalıdır.
- Gün içerisinde her iki saatte bir tuvalete gitmesi sağlanmalıdır.
- Yatmadan önce mutlaka tuvalete götürülerek mesanenin tam olarak boşaltılması sağlanmalıdır.
- Gece 2 saatte bir uyandırılarak tuvalete gitmesi sağlanmalıdır.
- Yatağı kendi başına hareket edebileceği şekilde düzenlenmeli (yerden çok yüksek ise ya da ranza ise, korkuluk varsa bir çözüm bulunmalıdır), tuvalete giden yollar gece lambası ile aydınlatılmalıdır.
- Kesinlikle bez bağlanmamalıdır.
- Olası alt ıslatmada ebeveynin yaklaşımı sakin ve sevgi dolu olmalı, öfke patlamalarından kaçınılmalıdır.
- Yatak, çarşaf ve kıyafet değiştirilmesinde çocuk aktif rol almalıdır.
- Altını, yatağını ıslatan çocuğa ceza verilmemelidir.
- Altını ıslattığı ve kuru uyandığı günler bir takvim üzerinde işaretlenerek, kuru uyanılan günlerde motivasyon amaçlı ödüllendirmeler yapılmalıdır.
Enürezis Noktürna ve İlaç Tedavisi
Enürezis noktürna tedavisinde yukarıda sıralanan maddelerin yerine getirilmesi tek başına yeterli olmayabilir. Böyle durumlarda çocuğu takip eden doktorun takibi ve teşhisleri sonunda yazacağı idrar üretimini azaltan ve idrar konsantrasyonunu sağlayıcı etkiye sahip ilaçlar ile tedavi uygulanır. Tedavide ayrıca Antikolinerjik ilaçlar, Trisiklik antidepresanlar kullanılabilir. İlaç kullanımı kesinlikle doktor kontrolünde olmalıdır!
Ayrıca enürezis noktürnanın kalıcı tedavisinde alarm sistemi ile donatılarak özel tasarlanan yataklardan da yararlanılmaktadır. Bu tür yataklarda uykuda alt ıslatma durumunda, elektrikli sistem alarma geçmekte ve çocuğu uyandırmaktadır. Zamanla uyanmaya koşullandırılan çocuk, uyanarak tuvalet yapma gereksinimini duymaya başlar.
Bu yöntem ilaç tedavisi ile karşılaştırıldığında %75 oranında başarı sağlamakta, etkisi uzun süre devam etmekte ve tekrar alt ıslatmalar azalmaktadır. Ancak alarm aletinin birçok ülkede bulunmaması ya da ulusal sağlık hizmetleri tarafından karşılanmaması, gece korkuları gibi parasomniaları olan çocuklarda alarm gürültüsünün tetikleyici etkisinin olması ve aileleri uzun süre meşgul eden bir yöntem olması nedeniyle kabul görme oranı yüksek değildir.*
Alternatif olarak ileri yaşlarda elektro-akapunktur ve hipnoz yöntemleri ile tedavi uygulanabilir.
Enürezis Noktürna kesinlikle ihmale gelmeyecek bir hastalıktır. İhmal edildiğinde çocukta ve ailede ciddi psikolojik sorunlara neden olabilir.
Kaynaklar: