Her şeyin hızla gelişip değiştiği ve yaşam koşullarının giderek karmaşık hale geldiği günümüzde, toplumların geleceği olan çocuk ve gençlerin her yönden sağlıklı olarak yetiştirilmesinin önemi büyüktür.
Çocukların yetiştiği aile ortamı anne- baba- çocuk ilişkileri ve çocuk yetiştirme yöntemleri, onların ruh sağlığını ve kişilik gelişimini etkilemektedir. Çocuk yetiştirme yönünde hangi yöntem uygulanırsa uygulansın, zaman zaman fiziksel cezalar uyguladıkları beraberinde duygusal zedelenmelere yol açtığını bazen de cinsel yönden örselendikleri bilinmektedir.
Ailede çocukların yetiştirilme sürecinde anne babalar kimi zaman bilerek, kimi zamanda bilmeyerek çocuğun gelişimini engelleyecek kimi zamanda duraklatacak davranışlar göstermektedir. Bazen bunlar çocuğa yöneltilmiş şiddet biçiminde, bazen de çocuğu dikkate almama, gerekli özeni göstermeme gibi ihmal şeklinde ortaya çıkmaktadır. Çocuk istismarı çocukların ruh ve beden sağlıklarına zarar veren fiziksel, duyuşsal, sosyal ve ahlaki gelişimlerini engelleyen ve kaza sonucu olmayan eylemler olarak tanımlanmaktadır. İhmal ise çocuğa bakmakla yükümlü onu eğitmekle görevli kişilerin çocuğun bakım, beslenme, barınma, sevgi, güven ve eğitim gibi görevlerin yerine getirememesi olarak tanımlanmaktadır. İhmal ve istismarı ayıran en önemli temel nokta istismarın aktif, ihmalin de pasif olgu olmasından kaynaklanmaktadır.
Aile ilişkilerinin tabu olduğu günümüzde adliye, hastane, polis ve basına yansıyan vakalardan ihmal ve istismarın ülkemizde çeşitli türleri gözlenmektedir. İhmal ve istismarın biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutta farklı nedenleri vardır. Tüm nedenler bir arada ele alındığında çocuk istismarı ve ihmalin genellikle aile yaşam stresin ile ilgili olmaktadır. Aile içi ekonomik yetersizlikler en önemli stres kaynağı olup, yoksulluk, işsizlik ve borçlanma şeklinde kendini göstermektedir. Sosyal ve stres yapıcı faktörlerde aile ilişkilerini etkilemektedir.
Anne babaların kısıtlı sosyal çevreye sahip olmaları arkadaşlarının olmaması ya da çevreleri ile uyumsuz ilişki içinde olmaları soruna neden olmaktadır anne ve babaların kişilik yapısı çocuğun özellikleri ve çevreye bağlı olarak çocuktan çok şey beklemeleri vb. Çocukları ihmal ve istismar eden anne babaların fiziksel ve ruhsal sağlıklarının bozuk olduğu, olumsuz bir benlik kavramına sahip oldukları toplumsal dışlanma ve anti sosyal davranışlar içinde bulundukları saptanmıştır. Çocuk ihmal ve istismarın da çocukların kişisel yapısı ve bireysel özellikleri anne ve babaların çocukları nasıl algıladıkları da önem taşımaktadır. Aile içinde empati düzeylerinin düşük olması da etkili olmaktadır.
Çocuk ihmal ve istismarı evrensel bir sorundur. Yaygınlığı ve türleri farklı olsa da her toplumda ihmal ve istismar vardır. Gerek toplumun gerek ailenin en önemli ve değerli kaynağı olan çocukların her yönden sağlıklı yetiştirilmeleri çocuk ihmal ve istismarın bireysel ve toplumsal boyutta ciddi bir şekilde ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Çözüm önerileri;
· Sorunların ortaya çıkmasına neden olan toplumsal stres faktörlerinin ortadan kaldırmak,
· Önleyici ve tedavi edici müdahaleleri arttırmak,
· Ailenin dinamikleri saptanmak,
· Yüksek risk grupları belirlenmek,
· Yardım ve müdahale amacıyla aile ortamındaki olumsuzluklar belirlenmek,
· Önleyici tedbirler alınmak,
· Konuyla ilgili yasalarda işlerlik kazandırmak,
· Sosyal kurumlar iyileştirmek,
· Aile ve kamuoyunu bilinçlendirmek,
· Çocukların anne ve babaların yaşam düzeylerini iyileştirmek,
· Disiplinlerarası işbirliğinin sağlanması önem kazanmaktadır