Dünyanın magma tabakasından gelen ısıdan elde edilen enerjiye “jeotermal enerji” denir. Bu enerji türü, yerin derinliklerindeki magma tabakasının ısıttığı suyun, yüzeye ulaştırılması sonucunda oluşur. Sıcak sulardan genellikle ısınmak için enerji elde edilir, ama çok daha fazla alanda kullanılmaktadır. Yunanca jeo (yer), termal (ısı) anlamına gelen kelimeden türetilmiştir. Bu enerjinin etkin olduğu yerlere jeotermal veya yalnızca termal bölge denir. Bu termal bölgeler ya bir yanardağ yakınlarındadır ya da deprem kuşaklarındadır.
Jeotermal Enerjinin Kullanım Alanları:
* Sıcak sular borular yardımıyla pompalanarak bir köy, ilçe veya şehrin ısınma ihtiyacı karşılamak için kullanılır.
* Jeotermal buhar basıncıyla çalışan elektrik santrallerinde elektrik üretmek için kullanılır.
* Kışın çiftçi seralarının ısıtılması için kullanılır.
* Fabrikaların üretimdeki sıcak su ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılır.
* Otellerin, kaplıcaların sıcak su ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılır.
Yer kabuğunun altındaki magma tabakasından, yer kabuğuna oradan da atmosfere ısı akışı olur. Yer yüzünden dünyanın merkezine doğru inildikçe, her 36 metrede yaklaşık 10C ısı artışı görülür. Volkanik veya deprem kuşaklarındaki termal bölgelerde bu ısı artışı 100 kat daha fazla olabilmektedir.
Günümüzde jeotermal enerjinin nasıl oluştuğu tam olarak bilinmiyor, ama bilim adamları magma tabakasından ve yağmur sularından geldiği konusunda hemfikirler. Buna göre; yerkabuğundan magma tabakasına kadar uzanan çatlaklara yağmur suları ve yeraltı suları akıyor. Sıcak magma tabakasına ulaşan sular kaynıyor, yüksek basınç ve ısı etkisiyle tekrar yüzeye itiliyor. Genellikle kaynama noktasında olan sıcak sular yüzeye püskürerek çıkar ve gayzer olarak adlandırılırlar. Sıcak olan sular ise püskürmeden, düşük basınç etkisiyle çıkarlar ve kaynak suyu olarak adlandırılırlar.
Dünya’da jeotermal aktivitenin başlıca yoğun olduğu yerler; ABD, Meksika, Japonya, İzlanda, Yeni Zelanda, Rusya ve Türkiye’dir. Özellikle ABD, İzlanda, Japonya ve Yeni Zelanda jeotermal enerjiden faydalanma konusunda oldukça önemli adımlar atmışlardır. Ülkelerinin elektrik ve ısınma ihtiyaçlarının önemli miktarlarını jeotermal enerjiden sağlamaktadırlar. Türkiye jeotermal enerji bakımından oldukça zengindir fakat, henüz yeterli derecede kullanılmıyor, yalnızca bir kaç ilçenin ısınma ve elektrik enerjisini sağlayacak küçük çaplı tesisler yer alıyor.
Jeotermal enerjiden yararlanmak için, jeotermal bölgede olmak gerekmiyor. Kendi evinizi veya seranızı toprağın 2 metre kadar altına yerleştirilen borularla ısıtabilir veya tam tersi soğutabilirsiniz. Dünyada şu sıralar çok sık kullanılmaya başlayan yönteme “jeotermal ısı pompası” ismi verilmiştir. Toprağın altına yerleştirilen su boruları, suyu pompalayan bir pompa ve havalandırma sisteminden oluşan sistem kışın ısıtmada, yazın ise soğutmada kullanılabiliyor. Evden pompalanan soğuk su, toprak altındaki borularda dolaşarak ısınır ve tekrar eve ulaşır. Bir miktar ısınmış olan su, ısı pompasının içindeki yüksek basınç altında daha fazla ısınır ve evin içine aktarılır. Kışın ise tam tersi yapılarak soğutma sağlanır.