Erozyon Nedir? | Nasıl Oluşur? | Sonuçları
Erozyon nedir? Erozyonu oluşturan başlıca nedenler, Erozyonun sonuçları nelerdir? Erozyona karşı alınabilecek önlemler nelerdir?
Erozyon Nedir?
Erozyon, toprağın yağmur suları, rüzgârlar, buzullar gibi dış kuvvetlerce aşınması ve taşınmasıdır. Yeryüzünün atmosferle temas alanlarında sürekli bir aşınma vardır. Dış kuvvetler tarafından oluşan bu aşınmaya doğal erozyon denir.
Doğal dengenin bozulması erozyonun hızlanmasına neden olur. İşte bu erozyona hızlandırılmış erozyon ya da toprak erozyonu denir.
Doğal erozyon canlılar ve yer şekilleri arasındaki doğal dengeyi koruyacak şekilde devam eder. İnsanların bilinçsizce doğal ortama müdahale etmeleri sonucunda doğal denge bozulur. Özellikle bitki örtüsünün tahribi dengeyi bozan en önemli faktördür. Bitki örtüsünün tahrip edildiği alanlarda çıplak kalan toprak yağışlarla gelen sular ve rüzgârlar tarafından kolayca aşındırılıp taşınabilmektedir.
Erozyonun Oluşmasını Hızlandıran Faktörler
1) Eğim: Eğimin fazla olduğu alanlarda toprak örtüsü yağışlarla gelen sularla harekete geçmekte ve kolayca aşındırılabilmektedir.
2) Ani sağanak yağışlar ve kar erimeleri: Bitki örtüsünden yoksun kurak alanlarda sağanak yağışlarla yeryüzüne çarpan yağmur taneleri, kendilerinden birkaç kat büyük krater çukurları açarak toprağın aşınmasına neden olurlar buna damla erozyonu denir. Ayrıca kar erimeleriyle gelişen akarsular o bölgede oluşan toprakları yüzeysel harekete geçirip taşımaktadır. Akarsuların bulanık akması buna en güzel kanıttır.
3) İklim karakteri: Kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde nem az, fiziksel ufalanma fazla olduğundan gevşek yapılı olan üstteki toprak dış kuvvetler tarafından kolayca aşındırılabilir.
4) Beşeri etmenler: Yakacak olarak kullanma, tarım alanı açma, sanayide kullanma, konut yapımında kullanmak amacıyla ormanların kesilmesi, aşırı hayvan otlatmaları, tarlaların eğim yönünde sürülmesi, tarım alanlarının nadasa bırakılması, orman yangınları, anız örtüsünün yakılması erozyonu hızlandıran en önemli etmenlerdir.
Erozyonun Sonuçları
- Verimli tarım alanları azalır.
- Bitki örtüsü ve toprağın olmadığı bir yüzey, kar ve yağmur sularını ememediğinden, doğal su kaynakları düzenli ve sürekli olarak beslenemez, direk yüzeysel akışa geçer. Bu yönüyle erozyonla ayını zamanda su da kaybedilir.
- Ormanlık alanlar azalır.
- Meralar aşırı otlatma ve sürülme gibi nedenlerle erozyona uğradığından azalır.
- Hayvansal üretim azalır.
- Doğal hayvan türleri azalır.
- Kırsal kesimlerden kentlere göç başlar.
- Diğer doğal afetlere zemin hazırlar. Toprak kayması, taşkın, çığ vb.
- Toprağın verimi düşer, çölleşme olur.
- Barajlar, erozyon sonucunda akarsuların getirdiği alüvyonlarla kısa sürede dolacağından ömürleri kısa olur. Örneğin, Avrupa’da bir barajın kullanım ömrü 500 yıl iken, Türkiye’de erozyon sebebiyle bu süre 100 yıl civarındadır.
Erozyona Karşı Alınabilecek Tedbirler
- Bitki örtüsü korunarak çıplak araziler en uygun ağaç türü seçilerek ağaçlandırılmalıdır.
- Otlaklarda erken ve aşırı otlatma yapılmamalıdır.
- Eğimli tarım alanlarında tarla eğime dik sürülmelidir. (İzohips yönünde)
- Eğimli yamaçlarda teraslama yapılmalıdır.
- Tarım alanları nadasa bırakılmamalı, bu alanlarda nöbetleşe ekim yapılabilecek ürünler tespit edilerek bu ürünler ekilmelidir. Bu ürünler kök uzunluğu farklı olan ve farklı minerallere ihtiyaç duyan ürünlerdir. (bu yöntemde asıl amaç erozyonu önlemek demek değil verimi arttırmaktır.)
- Anız örtüsü yakılmamalıdır. Anız ürünler hasat edildikten sonra kalan köklü saplı kısımdır. Bu örtü yakıldığında toprak çıplak kalmakta ve erozyona uğramaktadır.
- Rüzgâr erozyonuna açık alanlara setler yapılmalı ve uygun bitki örtüsü ekilmelidir.