100 milyon yıldan fazla bir süredir dünyanın okyanuslarında kilometreler kat eden deniz kaplumbağaları, deniz ve kıyı ekosistemlerinin sağlığı açısından vazgeçilmez ve tamamlayıcı bir role sahip. Ancak son 200 yıl içinde artarak devam eden insan faaliyetleri bu önemli deniz canlılarının yaşama şansını azaltıyor.
Dünyada 8 deniz kaplumbağası türü yaşamaktadır. Bu türlerin 5 tanesi Akdeniz’de mevcuttur. Bunlardan 3 türün Akdenizde bulunduğu bildirilmiştir ( Dermochelys coriacea, Lepidochelys kempi, Eretmochelys imbricata) ancak henüz yuvalamaları tespit edilmemiştir. Diğer iki türün (Caretta caretta ve Chelonia mydas) ise yuvalamak için Akdenizde ve Türkiye’de bulundukları bilinmektedir.Dalyan İztuzu plajına özellikle ‘’Caretta Caretta’’lar yuvalama yapmaktadır.Fakat caretta’nın tehdit altında, C.mydas’ın ise nesli tehlike altında olan türler arasında gösterilmiştir. (IUCN, 1988).
CARETTA CARETTA
Denizlerde yaşarlar. Yumurtlamak haricinde karaya hiç çıkmalar. Sırt tarafı kırmızımsı kahverengi alt tarafı ise beyazımsı açık sarı renklidir. Bacakları yüzmeye yarayacak biçimde kürek biçimi almıştır ve dış kenarlarında en fazla 2 tırnak bulunur. Dişleri yoktur ve çok güçlü bir çeneleri ve testere gibi bir damakları mevcuttur. Boyları 115 ile 150 santim , ağırlıkları ise 70 ile 90 kg arasında değişmektedir. 25-30 yıl arasında erginleşen dişiler yumurtadan çıktıkları kumsaldan başka yere yumurta bırakmazlar. Beslenmeleri ise; yakaladıkları yengeç balık gibi avlarını ağzına alıp, ağzının dışında kalan küçük parçacıklarda diğer canlılara besin olur. Deniz analarının da en büyük yiyicileri deniz kaplumbağalarıdır ve bazen denizde poşetleri de yedikleri için boğulabilmektedirler.
Nisan ayında Dalyan’a iztuzu plajına gelmeye başlayan Caretta’ların burada ki en önemli besin kaynağı mavi yengeçlerdir. Çiftleşen dişiler Mayıs ayından itibaren yumurtlamaya başlıyorlar. Bu süreç Temmuz ayının sonlarına kadar sürüyor.
Normalde 2-3 yılda bir yumurta yapan Caretta Carettalar, tenis topu büyüklüğündeki yumurtalarını arka ayaklarını kullanarak açtığı çukurlardan birine gömüyor .Çeşitli çukurlar açan kaplumbağa içgüdüsel olarak yumurtaların hem hangi çukurda olduğunun belli olmaması için, hemde de nem oranını kontrol ederek en uygun yeri seçiyor. 80 ile 100 arasında yumurtalarını bu çukurlardan birine gömüyor. Yumurtlama süresi saatlerce sürüyor ve anne kaplumbağa çok zorlandığı için sürekli gözyaşı döküyor. yumurtlama bittikten sonra da dogal olarak yumurta bıraktığı çukuru kamufle ediyor. Dişiler içgüdüleriyle, yavruların dolunayda veya dolunaya yakın günlerde dünyaya gözlerini açmalarını hesap ederek kumsala çıkıyorlar. Kumsalda, kendisini rahatsız eden bir şeyle karşılaşırsa, yumurtasını bırakmadan geri dönüyor. Dalyan İztuzu Kumsalı, Türkiye’deki Caretta caretta yuvalamalarındaki yuva yoğunluğu (km/yuva) bakımından Türkiye’nin birinci kumsalı durumundadır. Bölgedeki yıllık yuva sayısı ise 250 civarındadır.
Caretta carettaların kuluçka süresi, yaklaşık 60 gün. Kuluçka dönemi sonunda, yumurtaları kıran yavrular, yaklaşık 26 saat kumun içinde, hareketsiz kalıyorlar. Daha sonra ise, birbirlerine yardım ederek, yüzeye doğru tırmanmaya başlıyorlar. Yüzeye ulaşan yavrular, gece dolunayda, ufuk aydınlığını takip ederek, denize ulaşıyorlar. Bulundukları yerde, başka bir ışık kaynağı varsa, yavrular bu ışığı ufuk ışığı sanıyor ve yönlerini şaşırıyorlar. Bu da ölümlerine yol açıyor. Bu yüzden, deniz kaplumbağalarının üreme dönemlerinde, iztuzu plajı, akşam saat: 20.00 ile sabah saat: 08.00 arasında, insanlara kapatılıyor. Üreme yani yumurta bırakma döneminde, evcil hayvanlar da buraya sokulmuyor. Sebebi ise; kumları eşeleyip, yumurtalara zarar vermemeleri için.
Yumurtadan çıkıp, denize ulaşana kadar pek çok tehlike ile karşılaşan kaplumbağaların çok azı sağ kalabilmekteler. Ömürlerinin yaklaşık olarak 50-60 yıl olduğu sanılıyor. Açık denize açılıp, dünya denizlerini dolaştıktan sonra, üreme olgunluğuna erişince, yine iztuzu plajına geliyorlar ve neslin devamı için aynı yerde çiftleşerek, yumurtalarını bırakıyorlar.
Türkiye’de deniz kaplumbağaları ve korunmaları ile ilgili ilk çalışma ve girişimler,1980’li yıllarda Dalyan Kumsalı’nın İztuzu mevkiindeki bir otel inşaatının gündeme gelmesiyle başlamıştır. Birçok ulusal ve uluslararası kuruluşun üstün gayretleri ile planlanan otel inşaatı Dalyan halkı ve burada yaşayan yabancıların,özellikle “Kaptan June” olarak bilinen İngiliz June Haimoff, Doğal Hayatı Koruma Derneğinin (DHKD), Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) ve Dünya Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) destekleriyle yürütülen kampanya sonucunda 1986 yılında iztuzu kumsalında yapılması planlanan büyük bir turizm yatırımının iptal edilmesi deniz kaplumbağalarının çevre koruma çalışmalarının sembolü haline gelmesine neden oldu. Bu çabalar sonucunda Dalyan bölgesi, Özel Çevre Koruma Alanı ilan edilerek koruma altına alındı. durdurulmuş ve bu gayretli çalışmalar sırasında nesli tehlikede olan deniz kaplumbağaları da Türkiye gündemindeki yerini almıştır.
İztuzu Plajı’nın karayolu ile gidilen tarafında Türkiye’nin ilk ve tek Deniz Kaplumbağaları Araştırma, Kurtarma, Tedavi, Rehabilitasyon Merkezi, 2009 yılında Dalyan Belediyesi’nin katkılarıyla modern bir araştırma merkezi olarak hizmet vermeye başlamıştır. İztuzu Plajı Büfe ve soyunma kabinlerinin arkasında kurulan çadırda ise Dalyan’ın yerli ve yabancı tüm konuklarına deniz kaplumbağalarıyla ilgili bilgi verilmekte ve film gösterileri yapılmaktadır. Burada bilgi alan konuklar, isterlerse 50 metre ilerideki havuzlara giderek tedavi gören veya rehabilitasyonda olan Caretta Caretta türü deniz kaplumbağalarını yakından izleyebilmektedirler. Merkezde Pamukkale Üniversitesi öğretim üyeleri ve öğrencileri, gönüllü olarak görev yapmaktadırlar. Öğrenciler tüm konukları samimiyetle karşılayıp, her konuda bilgi vermektedirler. Kaplumbağa tanıtım çadırı ve tedavi merkezi, İztuzu Plajı’na gelen herkes tarafından en az bir kez ziyaret edilerek ve Caretta Carettalar yakından izleme şansı bulmaktadırlar.
Pamukkale Üniversitesi Deniz Kamlumbağaları Araştırma,kurtarma,Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi DEKAMER | Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı ÖÇKKB | Cevat Eren | Hacettepe Üniversitesi Deniz Kaplumbağaları Araştırma Grubu STRT.
http:// http://www.cirali.gen.tr/deniz-kaplumbagasi-caretta-caretta-cirali
http://www.wwf.org.tr/ne_yapiyoruz/doga_koruma/turler/deniz_kaplumbaas/
http://www.ozelliklerinedir.com/caretta-caretta-kaplumbagalari-ozellikleri/
http://www.hurriyet.com.tr/caretta-caretta-yavrularini-sakin-elinize-almayin-29586546
http://www.strt.hacettepe.edu.tr/dalyan.htm