Sana tanıdık bir hikaye anlatayım. Spor yapman gerekiyor diyelim ki gerekiyor zaten. Planını yaptın ve hazırsın. Birinci gün bir de baktın ki yağmur yağıyor ve hava düne göre biraz daha soğumuş. Yarın uygulamak üzere planını ertelersin. Ertesi gün gelir, bir de bakarsın dünkü soğuktan dolayı biraz rahatsız gibisin. Hasta mı olacaksın nedir? Tekrar ertesi güne erteleyerek yatağa geri dönersin. Bir sonraki gün gelir, meğer hafta sonuymuş. Malum tatil, aile ile vakit geçirmek gerekiyor falan derken yine ertelersin. Böyle böyle derken aradan bir ay geçer. Spor planından haberdar olan bir arkadaşın ile karşılaşırsın ve O da sorar haliyle: “Nasıl gidiyor?” Başlarsın sıralamaya : “Ya çok meşguldüm, işler de yoğunlaştı, araya tatil falan girdi. Bir de hasta oldum ki sorma. Yılbaşında başlayacağım artık.”
Şimdi aynı planı yapan bir başkasını anlatayım müsadenle. Bu arkadaşımızın da spor yapma isteği var ve yine aynı şekilde günlük planını yapmış durumda. Birinci gün bir de bakar ki hava yağışlı ve serin. O zaman üzerime paltomu ya da hırkamı almam gerekir der ve çıkıp sporunu yapar. Ertesi gün gelir, sanki biraz hasta gibidir. Bunda dünkü soğuğun etkisi olmuş olabilir. O halde bugün 30 dakika yapsam yeterli olur der ve sağlığını tehlikeye atmadan çıkar ve sporunu yapar. Üçüncü gün hafta sonudur ve tatil olduğu için yarım saat erken uyanır ve ailesi ile vakit geçirmeden önce kendine bir zaman yaratarak çıkar ve sporunu yapar. Bir ay sonra spor yapma fikrinden haberdar olan arkadaşı ile karşılaştığında o arkadaşının bir şey sormasına gerek yoktur. Çünkü çok daha sağlıklı, güçlü, hızlı, enerjik ve aydınlık görünmektedir.
İşte birinci bahane sevici arkadaşa “reaktif”, ikinci istikrar küpü arkadaşa “proaktif” denir.
- Reaktif dış etkenlere göre hareket ederken, proaktif kendi kararlarına göre hareket eder.
- Reaktif için önce duygular ve durumlar belirleyici olur, proaktif için ise kendine ve hayatındaki olgulara verdiği değer belirleyicidir.
- Reaktif her zaman endişe içindedir ve sürekli kendi elinde olmayan şeylerden ve olumsuzluklardan bahseder durur. Proaktif ise yapabileceği iş ve konulara odaklıdır. Kontrol edemeyeceği ya da engel olamayacağı konuları çözüm odaklı olmak kaydı ile bırakır.
Bu tanımlara dikkat et lütfen, RE AKTİF tanımında önce bir eylem ya da iş vardır (AKTİF) ve bu eylem ve işe göre davranan sen (RE). Rüzgar nereden eserse o yönde hareket etmek dediğimiz durumdur bu. PRO AKTİF tanımında bir eylem ya da iş yine vardır (AKTİF) ama sen buna hazır ve istekli olarak öncesinde farkındasındır (PRO).
Yani sabah spor yapmak isteyen reaktif yataktan kalktığında pencereden dışarı bakarken proaktif bir gün öncesinde hava durumunu kontrol etmiştir bile. Reaktif sabah işinin başına geçtiğinde, “bugün ne yapacaktım?” diye düşünürken proaktif zaten bir iş planı ve yapılacaklar listesi hazırlamıştır hafta başında. Reaktif işleri bittiğinde evine giderken proaktif akşam eve kaçta gideceğini bildiği için işlerini o vakitten önce bitirmiştir.
Çok daha anlaşılır bir benzetme ile reaktif Civciv Calimero, proaktif Superman‘dir. Şimdi günlük hayatına bak lütfen, reaktif misin, proaktif mi?