Şişko ve zalim Abdi Ağa Sarıcalı Ağa´nın varını yoğunu, faizinin faizi olan borcunu vermediği için adamlarına yaktırmasıyla başlar film. Nazım Hikmet´in öyküleştirdiği bir Anadolu efsanesiymiş 1947´de ilk uyarlaması Muhsin Ertuğrul tarafından sinemaya aktarılan bu film. 1967´de ki bu versiyonunun senaryosunu ve yönetmenliğini Ömer Lütfi Akad yapmış. Yılmaz Güney (Ali Haydar), Nilüfer Koçyiğit, Kadir Savun ve Osman Alyanak başrolleri paylaşmışlar.
Ali Haydar oba reisi Hüseyin Ağa´nın yanında çobanlık yapar ve ezici çoğunluğu aşırı dikkat çekici derecede kara olan koyunları güder. Hüseyin Ağa´nın kızı Hatçe (Nilüfer Koçyiğit ki tanıyana aşk olsun dedirtircesine genç, güzel ve körpedir) bir gün artık bir klasik olmuş kötü yada zalim üvey annesi Zehra kadın tarafından ceza olsun diye nehirde kara yün yıkarken, ak yün yapana kadar temizlemesini emretmiştir, kara koyunu ile yanına yaklaşan aşığı Ali Haydar´a ağlayarak ölmüş öz annesini özlemediği, analığının babasına kendisini dövdürmediği gün olmadığını büyük bir hüzünle anlatır. Zehra kadının kara yünden ak yün yapana kadar temizlemesi isteğini Ali Haydar heybesinden çıkardığı bir tutam beyaz yünü Hatçe´ye vermesi ile halleder.
Faizci, dolandırıcı, para simsarı Abdi Ağa´nın dedesi zamanında obadan kovulmuş, kasabaya yerleşmiştir. Abdi Ağa dedesinin kinini obaya gütmektedir aslında. Yaşlı ama müzisyen Dedecan´ın anlatımlarından babasının da aynı meret olduğunu öğrenmiş oluyor izleyici. Göçebe oba halkı yüksek bir yaylada yaşıyor.
Fazla sürmez Abdi Ağa´nın adamı Fettah borçları istemeye yanında Abdi Ağa´nın oğlu Ahmet ile birlikte gelir. Ahmet düpedüz Hatçe´ye göz koyar, korkup kaçan Hatçe Ali Haydar´ına koşar, ondan kendisini kaçırıp Yıldız Dağı´na götürmesini ister. Ali Haydar´ın tavrı Anadolulu erkek tavrıdır, bir çoban bir oba reisinin kızını kaçırmaz olur, obanın peşlerini bırakmayacağını anlatır. Tam derin tahlil ve muhabbetlere daldıkları sırada Zehra kadının baskınına uğrarlar. Hatçe´yi yanlarından kovan Zehra Çoban Ali´ye düpedüz tacizde bulunur. Ama o kalbinde ki ışıkla yaşayan ve bununla yetinenlerdendir. Zehra´yı tersler ve yanından ayrılır.
Ağa´nın oğlu Ahmet obadaki işbirlikçisi Şaban ve Zehra kadın aracılığıyla Hatçe´yi elde etmek için kesenin ağzını açar, planlar yapar, yaptırır. Hatçe ile Ali Haydar´ın aşklarının farkına Zehra ile Şaban´ın yaptıkları ihbar sayesinde varan Oba Beyi Hüseyin Ağa çağırttığı Çoban Ali Haydar´dan işin gerçeğini öğrenir. Düşkünlük meydanında hükmünün verilmesi kararlaştırıldığında artık göçebelerin Alevi Türkmenler, Yörükler olduğunu da anlamış oluruz. Aslında başlı başına gözleri görmeyen Dedecan´ın deyişleri de buna yeter de artar bile. İlk defa Alevilik bir Türk filminde bu denli açıkça ve korkusuzca sergilenir.
Kurulan hak meydanında Hak için söylenenler ve alınan karar gereği bir şart güdülür. Şartı hak meydanı temsilcileri değil oba beyi güder dahası. Üç gün üç gece tuz yedirilen koyunlar, su içmeden dereyi geçebilirlerse Hatçe, Ali Haydar´la beraber olacaktır. Beceremez ise obadan uzaklaştırılacaktır. İmkansızın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği film bir Nazım Hikmet klasiğidir aslında, kaderin oyunu gibidir aynı yazgıyı paylaşan Yılmaz Güney´in onun bir eserinde oynamasından yıllar sonra onun gibi vatanından ve insanından uzakta hasretten kıvrıla kıvrıla ölmesi. Dünya döndükçe insan böylesi acıları yaşayanları saygıyla anacak, ama bu acılara neden olan siyasi ve bürokrat barbarları kınayacak, her biri geberip gittiklerinde bir domuz daha aramızdan eksildi, belki babalarının gemmiğine diyecek, buna suskun kalanları ise sadece lanetleyecektir.
2010