Çeşitli kabuklu yumuşakçaları dıştan örten kireçli, silisli kılıf ya da dış iskelet (kolsuayaklılarda da bir dış kabuk vardır).
Yumuşakçaların kavkısı, bu hayvanların başlıca özelliği olan bir deri kıvrımından oluşmuş mantonun, önce albüminli, daha sonra da kireçli bir salgısından kaynaklanır. Tam anlamıyla oluşmuş bir kavkı içten dışa doğru üç katmandan meydana gelir: 1. Kireçten (kalsiyum karbonat) ve konkiyolin olarak adlandırılan organik bir maddeden oluşmuş bir iç tabaka; 2. prizma biçiminde billurlardan oluşmuş kireçli bir tabaka; 3. özellikle konkiyolin bakımından zengin bir dış dericik (kütikül) tabakası.
Kavkıların biçimi yumuşakçalarm sınıflarına göre değişiklik gösterir. Placophora’nın “sırtı”nda sekiz plaka vardır. Fildişiçenetlilerin filin dişi gibi bir kavkısı vardır. Örnek tipi salyangoz olan Gastropoda’ da (karındanbacaklılar) genellikle sarmal biçimde kıvrılmış tek bir kavkı bulunur. Kavkıya tepeden bakıldığında, türlere göre sarmalın sarılış biçiminin soldan sağa ya da sağdan sola doğru-olduğu görülür. Bununla birlikte, koni kabuklu salyangoz gibi bazı karındanbacaklılarda kavkı koni biçimindedir. Kabuksuz sümüklüböcek (sülük salyangozu) gibi bazılarındaysa görünmeyecek kadar küçülmüştür.
Değişik Biçimler
Yassısolungaçlılarda, yukarda adı geçenlerin tersine, iki çenetli bir kavkı bulunur; bu hayvanların bivalvia (iki- çenetliler) olarak adlandırılması da buradan kaynaklanır. Çenetlerden biri sağ, öbürü sol çenettir; bunlar, üstünde bir dizi diş ve oyukla esnek bir bağın bulunduğu bir birleşme noktası düzeyinde birbirlerine bağlanırlar. Ammonitler gibi ilkel kafadanbacaklıların kavkısı bölmelere ayrılmış ve sarmal biçiminde sarılmıştır. Günümüzde yaşayan Nautilus’un kabuğu da bu tiptedir. Belemnitlerde kavkının puro biçiminde bir rostrumu, bölmeli bir parçası (fragmokon) ve boynuzsu bir proostrakumu vardır. Bu kavkı, mürekkepbalığında kıkırdaktan, kalamardaysa kitine benzer bir maddeden yapılmış ve mantonun içinde yer alan küçük birer kavkıya indirgenmiştir. Ahtapotlardaysa hiç kavkı yoktur. Kavkısı olan bir ikinci grup da kolsu-ayaklılardır (Brachiopoda). Çok eskiden beri yaşayan bu deniz omurgasızları, yassısolungaçlılarla yüzeysel bir benzerlik gösterirler: Kavkıları da iki çenetlidir, ama bunlarda her ikisi de iki yanlı bakışımlı olan çenetlerden biri sırt, öbürü karın bölgesinde bulunur. Kolsuayaklılar eklemsizler ve eklemliler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Birincilerde, çenetlerin menteşesi yoktur, İkincilerde çenetler iki dişli bir menteşeyle eklemlenirler. Sırt bölgesindeki çenet koni biçiminde, karın bölgesindeki çenet de yassı olabilir. Kolsuayaklılarda kavkı özellikle kireçlidir.