Bir kaç gün önce başlattığım "Hegel Günlükleri" serimin ilk kitabı olan bu eser adeta üzerimden geçti. Şu iki gün boyunca Aristokrasiye öyle güzel doydum ki biraz daha Hegel okuyabilir miyim ? bilmiyorum. Net ve kısaca konusuna değinecek olursam klasik Hegel idealizmi her yere saçılmış durumda. Öncellikle şiddet ve suç bunları içeren genel bir ahlaksızlığa karşı üretilen ceza teorisine karşı sert eleştirileri ve bunları talihsizlik olarak tarihteki örneklerle harmanlayarak sunması son derece güzeldi. Daha sonra toplumun en küçük yapısından başlayıp sivil topluma kadar geniş bir alanı incelediği çocuk eğitimi, evlilik, iş gücü, mülkiyet vb konulara değinmesi yine aynı şekilde kaygısını belirttiği işçi sınıfının geleceğine dair ön görüleri bu bölümde ön plana çıkıyor. Ve kitabı kitap yapan bölümde en sonlarda Devlet ve Din meselesi; kendisinin koyu bir Katolik olduğunu düşündüğümüzde Din ve Devlet işleri konusunda ki fikirleri son derece acımasız olabiliyor. Hatta daha da ileriye giderek dine dayanan niyetlerin, amaçların asla mantık ve ahlak dışı olarak niteleyemeyeceğimizi çok fanatik bir şekilde savunuyor. Laikliğe karşı bu kadar radikal olan bir insan için hukukun temel taşları olan yasama,yürütme ve yargıya karşı da naif olmasını bekleyemeyiz. Hatta diyor ki "Güçlerin bağımsızlığı, mesela yürütme gücü denen güçle, yasama gücü denen gücün birbirlerinden bağımsızlığı, son zamanlarda büyük çapta görmüş olduğumuz gibi, dosdoğru devletin parçalanması sonucuna götürür"
Bu kitabı incelemeyi Schopenhauer'un Hristiyanlık Savunuculuğunu üstlenmiş olan Hegel için söylediği bir söz ile sonlandırmak istiyorum.
"O, yalnız Alman felsefesi üzerinde değil, her türlü Alman edebiyatı üzerinde yıkıcı, daha kesin söylenirse, aptal edici, hatta denebilir ki, vebaya benzer bir etki yaptı. Bu etki ile her fırsatta ve kuvvetle mücadele etmek, bağımsız hüküm verebilen herkesin görevidir. Çünkü, biz susarsak kim konuşacak?"