Aşı sihirli bir değnek değil
China Daily / Fan Shenggen
Dünya, bilim insanlarının güvenli ve etkili bir aşı geliştirmesine daha önce hiç bu kadar önem vermemişti. Ama Covid-19'a karşı aşıların etkililiğini artırmak için yapılması gereken başka şeyler de var.
Aşının etkililiğinde beslenme büyük bir rol oynuyor. PLOS'da yayınlanan son bir araştırmaya göre, beslenmeyi denetlemek aşının sonuçlarını etkilemenin pratik ve düşük maliyetli yolu olabilir. Bu araştırma, iyi beslenmenin BCG verem aşısı ve verem tedavisinde bağışıklık tepkisini güçlendirmenin kilit unsuru olduğunu belirtiyor.
SALGINDAN ÖNCE 690 MİLYON KİŞİNİN YETERSİZ BESLENDİĞİ TAHMİN EDİLİYORDU
Salgın çıkmadan önce de, yetersiz beslenmenin kendi başına bir katil olduğunu biliyorduk. Şimdi, salgın iklim krizini ağırlaştırdı ve kırılgan gıda sistemleri üzerinde yeni baskılar getiren çekirge istilalarına yol açan aşırı iklim olaylarını artırdı. Salgından önce, 690 milyon kişinin yetersiz beslendiği tahmin ediliyordu. Dünya Gıda Programı'na göre, bu sayıya bu yılın sonunda 132 milyon kişi daha eklenecek.
Orta Sahil bölgesindeki etki özellikle ağırdı. Ekim ortasında Birleşmiş Milletler (BM) ve dünya liderleri bölgenin karşı karşıya kaldığı ve salgının şiddetlendirdiği artan insani tehditleri ele almak için toplandı. Örneğin, Burkina Faso'da, 5 çocuktan biri ağır biçimde yetersiz besleniyor, gıda fiyatları roket hızıyla artıyor ve ülke nüfusunun yarısından fazlası yeterli gıdaları olmadığını söylüyor.
ÖZELLİKLE ORTA VE AŞAĞI GELİR GRUBUNDAKİ ÜLKELER OBEZİTEDE BÜYÜK BİR ARTIŞ YAŞADI
Artan gıda güvensizliği ile iklim krizleri daha fazla aileyi yoksulluk ve göçe itme tehdidini yaratıyor. Bu bağlamda, hem aşıların insanlara iletilmesi daha zor hem de bir bağışıklık sağlamayı tetiklemekte potansiyel olarak daha az etkili.
Aşının etkililiğini etkileyen sadece yetersiz beslenme değil. Son birkaç on yıl içinde, artan biçimde hareketsiz yaşam biçimi ve şeker ve yağ içerikleriyle aşırı işlenmiş gıdalar bir obezite salgınını tetikledi. Bu da yüksek tansiyon, tip-2 diyabet ve farklı kanser türlerinde büyük bir artışa neden oldu. Özellikle orta ve aşağı gelir grubundaki ülkeler obezitede hızlı ve büyük bir artış yaşadı, bu tip ülkelerde nüfusun yüzde 70'i ya kilolu ya da obez.
Covid-19 salgının gösterdiği üzere, obez olan ve obezliğe neden olan koşullara sahip olan kişiler daha fazla enfeksiyon kapma ve ölme riskine sahip. Daha kötüsü, aşılar üretildiğinde, obez insanlarda daha az etkili oluyor ve araştırmalara göre, obezitenin bağışıklık sistemini zayıflattığı insanlar aşının neden olduğu bağışıklık da geliştiremiyorlar. Bu yüzden, yetersiz beslenme ve obezite Covid-19 ölüm oranları artırma ve uzun dönemde, yeni aşıların etkililiğini zayıflatma tehdidi oluşturuyor.
AŞI SİHİRLİ BİR DEĞNEK DEĞİL
Ancak, ülkelerin aşı milliyetçiliğine sırtını dönmeleri ve 184 ülkenin COVAX'a katılması gibi olumlu gelişmeleri görmek cesaret verici. COVAX, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa Komisyonu ve Fransa'nın nisan ayında başlattıkları Covid-19 Araç Hızlandırıcısına Erişimi'nin üç ayağından biri. Bu ülkelerin riskleri bir araya getirip ardından aşıdaki çığır açıcı gelişmelerin faydalarından eşit bir şekilde paylaşmalarına yardımcı olacak.
Ancak aşı, Covid-19 salgınını kontrol altına alacak ve ağırlaştırdığı yeni tehditleri yenmek için sihirli değnek olamaz.
Liderler felaketten sonra daha iyi ve yeşil bir dünya kurmayı tartışırlarken, herkesin kaliteli gıda ile beslenmeye ulaşabilmesini sağlamak kapsamlı salgın sonrası planın bir parçası.
Uluslararası Tarım Araştırmaları Danışma Grubu'nun sağladığı gelişmeler ve destekler sayesinde, biyolojik olarak güçlendirilmiş vitamin ve mineral bakımından zengin besin ürünleri düşük gelirli ülkelerde neredeyse 40 milyon kişiye ulaştı. Bu türü ürünleri küçük çiftlik sahibi ailelere ve diğer kırılgan gruplara ulaştırmak insanların nitelikli gıda ve beslenmeye eşit şekilde ulaşmasını sağlayacaktır. Bu "gizli açlık" belasını sona erdirmekte kilit öneme sahiptir.
AŞININ ETKİLİLİĞİNİN ANAHTARI "İYİ BESLENME"
Sağlıklı beslenme konusunda Hindistan'daki araştırmacılar eyaletlerin kamu dağıtım sistemini nasıl iyileştirdiklerini ve düşük gelirli ailelerin gıda ürünlerine ulaşmasına yardım etmek için "tek ulus tek besin kartı" sistemini yürürlüğe koyduğunu araştırdılar. Ve araştırmalar lifli besinlere ek olarak meyve, sebze, hayvansal proteinler içeren daha dengeli ve çeşitli beslenme tarzının, özellikle çocuklar ve kadınlar arasında olmak üzere insanların beslenme düzeyini iyileştirdiğini gösteriyor. İnsanlara beslenme ve Covid-19, çocuk felci, kızamık ve diğer hastalıklara karşı aşı imkânı sağlayan bütünleşmiş bir sağlık hizmetleri sistemi, genel gelişme ve sağlık göstergelerini iyileştirebilir.
Yine de, küresel obezite salgını ve yetersiz beslenme belası diğer şeylerin yanı sıra gıda sistemimize daha radikal ve bütünsel bir şekilde bakmamızı gerektiriyor. İnsanlara, küresel ekonomi ve genel olarak topluma verdiği zararın dışında salgın bize bu sistemlerin bazılarını ciddi biçimde gözden geçirme ve daha güçlü biçimde yeniden kurma fırsatı verdi.
Yeni aşılara güveni güçlendiren güçlü ve daha sürdürülebilir şoklara dayanıklı sistemler kurmak için, topluluklarla iş birliğine girmek hayati bir öneme sahip. Bu tür sistemler de hem yetersiz beslenmeyi hem de obeziteyi düşürmeyi amaçlayan uzun dönemli gıda ve beslenme sistemleri sağlayarak aşıların etkililiğini güçlendirir. Yeni Covid-19 aşısından en iyi şekilde faydalanmak için, beslenme yetersizliğinin her türlüsüyle mücadele etmek hayati bir öneme sahip.