Tekstil satın alımı ve yönetimi, oteller açısından risk katsayısı en yüksek işlerden biridir. Tekstili analiz edebilmek başlı başına ayrı bir uzmanlık gerektir. Bazı özellikleri sadece
laboratuvar ortamında analiz edilebilen tekstilde satın alma kararı verirken; üretici, satıcı ve otel arasında kurulacak güven köprüsünden başka bir seçenek yok gibi…
Bir otelin misafirine lekesiz, yıpranmamış ve kalitesine yakışır bir tekstil sunabilmesi için birçok farklı üretim prosesinin ve hizmetin kusursuz bir şekilde sürece katılması ve kalite bileşkesini oluşturması gerekiyor. Bu süreci tarladaki pamuğun lif kalitesinden başlatıp, çamaşırhanede kullanılan suyun demir oranına kadar uzatabilmek mümkün. Fakat ana belirleyiciler, tekstil, housekeeping, çamaşırhane ve kimyasaldır.
Hazırladığımız dosyayı saydığımız bu alanların uzmanlarıyla birlikte hazırladık. Doğru tekstil ve doğru tekstil yönetimi için…
Oteller tekstil alımlarında nelere dikkat etmeli?
Oteller, nevresimden havluya, perdeden masa örtüsüne kadar birçok çeşit tekstil ürünü satın almaktadırlar. Tekstil alımlarında gelişigüzel ve üstünkörü bir anlayışla hareket edilmemelidir. Müşterisine en iyi hizmeti sunmak ve memnuniyet yaratmak isteyen işletmeler tekstil alımlarında hassas davranmak mecburiyetindedirler. Tekstil alımlarında bilinmesi gerekenler; ürünün hangi amaçla alındığının doğru belirlenmiş olması, istenen ürün özelliklerinin maliyeti ne oranda etkileyeceği, alınacak olan tekstilde kullanılan hammadde ve kimyasalların irdelenmesidir. Tekstil ürünlerinde belirleyici olan birçok parametre mevcuttur. Genelde bu parametreler otel sahipleri ve yöneticileri için ekonomiklik ve görsellik ile sınırlandırılmaktadır. İhtiyaç duyulan ise tekstilin ömrünün uzun olması, konforlu ve hijyenik olmasıdır. Bu özelliklerin olup olmadığını anlayabilmek için sorulması gereken sorular şunlardır: ürünün hammadde içeriği nedir (yüzde kaç oranında pamuk, polyester, viskon vs. içerdiği), hangi tür iplikten üretilmiştir (ring, open-end, vortex, vs.) dokuma sıklığı ve dokuma şekli nedir (57, 63, 72 tel vs. ve bezayağı, dimi, saten vs.), anti-mikrobiyal, anti-mite özelliğe sahip midir (bakteri, mantar, toz akarları vs. gibi mikroorganizmalara karşı etkinlik). Bu soruların cevapları sizin taleplerinizin ne ölçüde karşılandığını gösterecek ve hedeflediğiniz ürünü almanızı sağlayacaktır. Ancak bu en basit şekliyle bir tekstil ürünü hakkında karar vermenizi sağlayan başlıca ölçütlerdir. Tekstiller çok fazla varyanta sahiptir ve bu özelliği nedeniyle de uzmanlık gerektiren bir mühendislik dalıdır.
Otel tekstili ayrı bir uzmanlıktır…
Otel tekstili deneyimi olmayan tekstil üreticilerinin sıklıkla düştüğü hataları ise şöyle sıralayabiliriz:
- Nevresimlerde dikim yapılırken ayak ağızlarının sağdan ve soldan 5-10 cm dikim yapılması. Bu olay kat görevlileri yorganı geçirirken zorlanmasına ve dolayısıyla yan dikişlerden yırtabilmesine, tekstili zedelemesine yol açıyor.
- Nevresimlerde bir zorunluluk olmadığı müddetçe kapak, flap dikimi olmamalı, kapak yerine 10 cm uzatılarak torba şeklinde komple ağzı açık şekilde dikilmelidir. Bunun şöyle avantajı vardır; kesinlikle çok daha iyi kalitede ütü çıkacaktır. Aynı zamanda tekstilci nevresimin bir yüzünü kumaşın eninden, bir yüzünü boyundan kestiğinde ve bu şekilde dikim yaptığında kumaşın enden ve boydan çekmesi farklı olduğundan nevresimlerde dikiş bozukluğu ihtimali yüksek olacaktır. Fakat torba şekilde dikildiğinde besleme yapılırken ütüye ayarlayarak verildiğinde nevresimin ütü bozukluğu ihtimali ortadan kaldırılacaktır.
- Otel tekstil deneyimi olan firmalar, Otellerde trendleri daha yakından takip eder. Üstelik yaşadıkları her yanlıştan bir ders çıkararak yıllar içinde bu iş de kavrulmuşlardır. Dolayısıyla sizlerin günlük operasyonda karşılaşabileceğiniz problemleri önceden fark edebilir ve sizi bu konuda doğru yönlendirebilirler. Mesela kendilerinden düğmeli nevresim istediğinizde bunun kullanımda mümkün olmayacağını ve sanayi tipi ütülemede bunun hem nevresimleri yıpratacağından hem de düğmelerin ısıyla yanabileceği konusunda sizi uyarabilecek deneyime sahiplerdir.
- Otel tekstil deneyimi olan firmalar, özellikle 5 yıldızlı gruplarda ve yabancı markalarda kendilerine verilen tekstil spesifikasyon standartlarını doğru okuyup yorumlama tecrübesine sahiplerdir. Ya da sizin kendi ekibinizin deneyimleriyle oluşturduğunuz listedeki herhangi bir eksiğinizi ve yanlışınızı görüp sizi bununla ilgili uyarıp, doğru bir partner gibi tamamlayabilir. İyi bir çamaşırhane yöneticisinin de yapması gerektiği gibi.
- Otel tekstil deneyimi olan bir firmayla, operasyon başladıktan sonra bile iş partnerliğiniz devam eder. Şöyle ki malzeme de fark ettiğiniz dikiş, kesim bozukluğu ve ya her hangi bir detayın gözden kaçması gibi durumlarda, hemen yanı başında atölyesi olan deneyimli bir firmaysa sizi uzun vadede kazanmak ve otel sektöründe iyi bir isim olmak isteyebileceğinden hızlı ve doğru bir şekilde eksikliklerini giderebilir.
- Otel tekstil deneyimi olmayan firmalar, bir yastık kılıfına piko istediğinizde ve siz kendisine piko ipliğinin renk açılmaz polyester iplik kullanması gerektiğini söylemediğiniz takdirde, o güzelim 120 tel yastık kılıflarınızda ki pikoları, reaktif (yıkamalarda renk haslığı kuvvetli olmayan) iple bir güzel diker ve sonra da kesinlikle sorumluluk kabul etmez. Böyle bir durumda Çamaşırhane de önlemlerini alıp oteli uyarmadıysa otelle çamaşırhanenin tüm işbirliği bozulur.
- Tekstilde fiyat tabi ki belirleyicidir fakat ilk öncelik olmamalıdır. Yaşayabileceğiniz iletişim problemleri, sipariş adetlerinin belli minimum değerden az olamaması ve temrin zamanlarındaki düzensizlik sıkça karşılaşabileceğiniz durumların belli başlıları olacaktır. Seçtiğiniz kumaşta bir problem var ise uzaktaki toptan bir üreticiyle bu işi neticelendirmeniz çok zorlu ve uzun bir süreç alacaktır.
Tekstilin yıkanma dayanımı
Otel işletmelerinin en çok üstünde durduğu konu tekstil ürünlerinin yıkama dayanımıdır. Yıkama dayanımının yüksek olmasını istediğiniz ürünün hangi üretim şekliyle oluşturulan iplikten meydana geldiği konusu çok önemlidir. Bunun yanında kumaş ne kadar sık ve iyi dokunursa mukavemet özellikleri de aynı oranda artacaktır ve daha dayanıklı hale gelecektir. Sadece bu özellikler değil tekstil terbiyesi, boyama kalitesi, boncuklanma derecesi, aşınma dayanımı, nem çekme kabiliyeti vs. birçok değişken tekstil materyalinin kalitesini belirler. Ancak bazı üreticilerin ürünlerin hem üretim yönteminin kolaylığı ve maliyetinin düşük olması sebebiyle dayanıksız iplik kullanımına gitmesi hem de otel işletmelerinin bu ürünleri test etme olanaklarının olmamasından faydalanarak eksik tel sayılı ürün satması nedeniyle ürünlerden beklenen verim alınamamaktadır. Bunun önüne geçebilmek ve kaliteli ürün alabilmek için tekstil konusunda daha bilinçli hareket etmek gerekmekte ve tekstilde uzman kişilere ve test hizmeti veren kurum-kuruluşlara başvurulmalıdır.
Çamaşırhanelerin tekstil üzerindeki etkisi
Tekstil ömrünün uzun olması ve sağlıklı bir şekilde kullanılması için uzun yıllar boyunca testler yapan Tolkar, gerek yurt içinde gerekse yurt dışında bulunan müşterileri ve sektörün dünyaca ünlü enstitüleri ile gerçekleştirdiği çalışmalar sonucunda elde etmiş olduğu tecrübeyi şöyle özetlemektedir:
Mekanik efekt
Öncelikle yıkama işleminde kullanılan su, ısı, kimyasal bileşiminin yanı sıra tekstil üzerindeki leke ve kirlerin çıkarılması için gerekli olan önemli şeylerden birisi de çitileme etkisidir. Her tekstil, üretim özelliğine ve bileşenlerine göre farklı hassasiyet içermektedir. O yüzden kirli tekstilin, cinsine göre yıkama işlemi öncesinde mutlaka ayrıştırılması gerekmektedir. Karışık atılan çamaşırlar, aynı yıkama programına maruz kalacağı için bazı tekstil ürünleri mutlaka diğerlerine göre daha fazla yıpranacaktır. O yüzden yıkama öncesindeki ayrıştırma işlemi önemli bir yer tutmaktadır. Çamaşır makinelerinin icadından önceki dönemlerde mekanik efekt işlemi genellikle el yardımıyla veya tahta sopalarla çamaşıra vurmak yöntemi ile gerçekleştirilirdi. Günümüzde ise bu işlem, çamaşır makinelerinde bulunan dalgakıranlar yardımı ile çamaşırın her iki yöne doğru sürekli olarak döndürülerek yukarıdan aşağı doğru düşürülmesiyle yapılmaktadır. Bu dönüş esnasında dalgakıran yüzeyi belli bir hızla gelip tamburun alt yüzeyinde bulunan tekstile belli bir kuvvetle çarpmakta ve onu tekrar yukarıya taşımaktadır. Bugün bile konvansiyonel tüm makinelerde geçerli olan bu sistem sayesinde tekstile hem çamaşırları yıpratmayacak hem de leke ve kirleri çıkaracak miktarda mekanik efekt uygulanmaya çalışılmaktadır. Ancak sadece 3 veya 4 dalgakıran ile tüm tekstile uygulanan bu kuvvet, leke ve kirleri çıkaracak oranda olduğu zaman tekstilin yapısına da önemli ölçüde hasar vermektedir. Çünkü her bir dalgakıran, kendi yüzeyi kadar bir tekstil yüzeyine kuvvet uygulayabilmekte ve bu durumda tambur içerisindeki tüm tekstili de havaya kaldırmak zorunda olduğu için dalgakıran yüzeyine maruz kalan tekstil yüzeyi de zarar görmektedir. Tolkar, Smartex Miracle Serisi makinelerinde uygulanan tüm dünyada patentli PolyRib ECO Drum teknolojisi, dalgakıranların uyguladığı orantısız kuvveti ortadan kaldırmıştır. 3- 4 dalgakıran yerine tüm tamburun iç yüzeyinde yer alan çoklu kanatçık teknolojisi ile tekstilin tüm yüzeyine aynı anda mekanik efekt uygulayabilirken, çamaşırların döndürülmesi için de dalgakıran kuvvetini değil değişken tambur hızı ile santrifüj kuvvetini kullanmaktadır. Böylelikle konvansiyonel makinelere göre daha hızlı dönen tambur, içerisinde bulunan tekstilin tüm yüzeyine aynı anda daha küçük bir kuvvet uygulayarak hem tekstilin zarar görmeden yıkanmasını hem de tambur aynı süre içerisinde daha fazla dönüş yapması sayesinde çamaşırların daha kısa sürede ve daha etkili temizlenmesini sağlamaktadır. Tambur dönüş hızı ayarlanabildiği için çoklu kanatçıkların tekstile uyguladığı kuvvet miktarı da istenildiği gibi arttırılabilmekte veya azaltılabilmektedir. Bu avantaj diğer konvansiyonel makinelerde olmayan, “çamaşırların kirlilik oranına göre daha fazla veya daha az çitilemeye” maruz bırakılması seçeneğini yaratmaktadır. Yine yıkama makinelerinde tekstil ömrüne etki eden önemli faktörlerden biri de makineyi kapasitesinden fazla yüklememektir.
Suyun tekstil üzerindeki etkisi
Yıkama işleminin temel gereksinimi olan su miktarı, yıllardır yapılan testler ve çalışmalar sonucunda, endüstriyel yıkama makinelerinde 1 kg çamaşır için 3.75- 4 litre seviyelerinde bulunmaktadır. Dünyamızın en önemli yaşam kaynağı olan suyun ekonomik kullanılması herkes için çok önemli olduğu aşikârdır. Bu yüzden tüm makine üreticileri bir şekilde su tasarrufu yapan makineler üzerine yoğunlaşmışlardır. Ancak endüstriyel makinelerin hacim olarak büyük olmasından ve sıkma sırasında oluşan titreşimleri yay ve amortisörler ile sönümlemeye çalıştıklarından ötürü iç ve dış tamburlar arasında kalan ölü hacim belli bir seviyenin altına çekilememektedir. Bu ölü hacimde kalan su miktarı ise hiçbir işe yaramamasına rağmen kullanılmakta ve sonrasında doğaya kimyasallı su olarak atılmaktadır. Bir takım üreticiler, hiçbir teknolojik özelliğe dayanmadan makinelerinin daha az su ile yıkama yaptığını söyleyebilmektedir. Ancak burada yapılan şey sadece makine içerisine gerekenden daha az su almaktan ibarettir. Böyle bir durumda ise tambur içerisindeki yetersiz su ve büyük dalgakıranların uyguladığı aşırı kuvvet yüzünden yıkanan tekstilin yıpranması çok daha fazla olmakta ve tekstilin ömrü önemli ölçüde azalmaktadır. O yüzden tekstil ömrünü arttırmak için doğru miktarda suyun makineye alınması çok önemlidir.
Yine Smartex Miracle da bulunan tüm dünyada patentli PolyRib ECO Drum teknolojisi, tambur içerisinde bulunması gereken azami su miktarını değiştirmeden sadece iç ve dış tamburlar arasında kalan ölü hacimdeki gereksiz suyun kullanımını ortadan kaldırarak yıkama teknolojilerinde bir devrim yaratmış ve tekstilin ömrünü kısaltmadan %50 ye varan bir tasarruf sağlamıştır. Su kullanımındaki %50 lik tasarruf sayesinde doğaya verilen atık su miktarı da yarı yarıya azalmaktadır. Burada önemli olan ve dikkat edilmesi gereken konulardan biri de su sertliğidir. Yıkama için kullanılan suyun sertliği 0 olmalıdır.
Isı ve nemin tekstile etkisi
Yıkama ve sıkma işlemi tamamlandıktan sonra çıkan çamaşırlar, kurutma makinelerinde veya bantlı kurutmalı ütülerde kurutulmaktadır. Gerek kurutma makinelerinde gerekse kurutmalı bantlı ütülerde tekstilin gereğinden az veya gereğinden çok kurutulmaması çok önemlidir. Kurutma işlemi sonrasında istenen nem oranına ulaşıldığı anda kurutma işleminin durdurulması gerekmektedir. Bunun için kurutma makinelerinde mutlaka nem sensörü bulunmalıdır ve istenen nem oranı kontrol panelinden belirtilerek aşırı veya eksik kurutma işleminin önüne geçilmelidir. Bu işlemin mümkün olan en kısa sürede yapılabilmesi için Tolkar, kurutma makinelerinde dizayn edilmiş özel fan ve filtre sistemi ile sıcak havanın tambur içerisinde homojen olarak dağılması, çamaşırlar üzerinden fazla nemi alarak hızlıca dışarı atılmasını sağlamıştır. İstenen nem oranına ulaşıldığı anda da kurutma işlemi otomatik olarak sonlandırılabilmektedir. Yine bantlı kurutmalı ve yataklı kurutmalı ütülerde hiçbir ısı kaybı yaşamadan, ısıtıcı toplar üzerinde veya ısıtıcı yataklar ile ezici toplar arasında homojen bir ısı transferi sağlayarak tekstil üzerindeki suyun hızlıca buharlaşması sağlanmaktadır. Ütülerin üzerinde bulunan davlumbaz ve fanlar sayesinde buharlaşan nem ütüleme işlemi bitene kadar dışarı atılmaktadır. Böylelikle hem düzgün ve kusursuz bir kurutma/ütüleme işlemi gerçekleştirilirken hem de tekstilin doğru nem ve sıcaklık ile zarar görmeden makineden çıkması sağlanmaktadır. Yine yıkama, kurutma ve ütüleme işlemleri bitmiş temiz tekstillerin, nemden arındırılmış ve temiz bir ortamda saklanmaları büyük önem teşkil etmektedir. Neme maruz kalmayan tekstilin ömrü her zaman daha fazla olmaktadır. O yüzden çamaşırhanelerde, temiz çamaşırların bulunduğu alanın kapalı, nemden muhafaza edilmiş ve temiz olması gerekmektedir.
Zaman ve kimyasal
Tekstil ömrüne etki eden faktörlerden birisi de yıkama esnasında kullanılan kimyasallar ve yıkama durulama zamanlarıdır. Genellikle işletmelerin yaptığı hatalardan biri de doğru miktarda kimyasal ile yeterli süre içerisinde yıkama işlemi gerçekleştirmemektir. Bu durumlarda tekstil üzerinde bulunan kir ve lekelerin çıkarılması için bazen aşırı kimyasal kullanımı, bazen de uzun süre mekanik efekte maruz bırakma yöntemleri kullanılmaktadır. Her iki durumda da makine içerisindeki çamaşırların kullanım ömrü, ya aşırı kimyasalın tekstil yapısını bozmasından ya da uygulanan aşırı mekanik efektin yine tekstili yıpratması sebebiyle azalmaktadır. Konvansiyonel makineler ile bu tarz hataların çokça yapılıyor olmasından ötürü Tolkar, patentli Ar-Ge teknolojileri ile ürettiği Smartex Miracle serisi sayesinde, daha az su kullanarak tüketilen kimyasal miktarını da yarı yarıya azaltmıştır. Gereksiz suyun sistemden çıkarılması ve ECO Drum pompasının sürekli sirkülasyonu sayesinde ile %50 oranında daha az kimyasal, suya ve çamaşırlara daha homojen ve daha efektif bir şekilde nüfuz etmektedir. Böylelikle kimyasalların, tekstil yapısına verdiği zarar minimize edilirken çok daha verimli bir yıkama elde edilebilmektedir. Aynı şekilde yıkama işlemi sonrasında tekstil üzerinde hiçbir şekilde kimyasal atığı kalmamalıdır. Bu yüzden birçok kullanıcı, makinelerinde daha fazla su tüketerek durulama işlemini sağlıklı bir şekilde yapmak zorundadır. Fakat patentli PolyRib ECO Drum teknolojisi, tüm durulama işlemi boyunca hem ön kapaktan püskürtme yaparak hem de tambur içerisine gelen suyu çoklu kanatçılar yardımı ile yukarı taşıyarak tambur içerisinde bir yağmurlama efekti sağlayarak tekstil üzerinde bulunan kimyasalın çok daha az su ile kısa sürede dışarı atılmasını sağlamaktadır. Genellikle tüm makineler 3 durulama sonunda tekstili kimyasaldan arındırırken Smartex Miracle ile 2 durulama sonunda, patentli teknolojisi sayesinde tekstili tamamen kimyasaldan arındırabilmektedir.
Santrifüj sıkma
Yıkama ve durulama işleminden sonra tambur içerisinde bulunan çamaşırlar santrifüj sıkma adımına gelerek yüksek hızlar altında sıkılırlar. Bu şekilde mümkün olan en az nem ile kurutmaya hazır hale getirilirler. Ancak delikli iç tamburda bulunan tekstil, yüksek sıkma hızının yarattığı merkezkaç kuvveti nedeniyle tamburun delikli yüzeyine yapışır ve hatta deliklerden dışarıya doğru bir basınca maruz kalır. Bu merkezkaç kuvveti ile deliklerden dışarıya doğru çıkan tekstilde, zaman içerisinde deliklerin arkasındaki pürüzlü yüzeylere sürtünmekten dolayı aşınır ve yırtılır. Konvansiyonel makineler, gerek titreşim yüzünden gerekse deliklerin tekstile vereceği zarar yüzünden çok yüksek hızlara ulaşamazlar. SMARTEX Miracle da bulunan patentli PolyRib ECO Drum teknolojisi sayesinde tüm tambur delikleri çoklu kanatçıkların yanlarında ve köşelerinde bulunmaktadır. Bu durumda çamaşırlar hem yıkama hem de sıkma adımları süresince hiçbir zaman deliklere temas etmemektedir. Böylece hem tekstil sürtünme ve takılma problemlerinden ötürü aşınma ve yırtılmaya maruz kalmaz hem de sıkma adımında delikler sürekli açık olduğu için tekstilden çıkan su daha kısa sürede tahliye edilir.
Katkıda bulunanlar:
Çemen Tozbey Elmacı / Snowy Laundry Genel Müdürü
Deniz Anıl Özkan / Tekstil Mühendisi
Gürsel Sercan / Hohenstein Türkiye Genel Müdürü
Hülya Metin / Ecolab Pazarlama Müdürü
İzi Aşkaner / Nilteks Genel Müdürü
Kutluhan Usta / TEÇDER Yönetim Kurulu Başkanı
Levent Samancıoğlu / Tolkar Genel Koordinatör
Levent Sevencan / Nilco Pazarlama Müdürü
Nilgün Sezen / OTED Yönetim Kurulu Başkanı
Pelin Özbilgin/ Eczacıbaşı Girişim Endüstriyel Pazarlama Müdürü
Doğru ürün için bağımsız ve profesyonel destek: Hohensteın Enstitüsü
Hohenstein Enstitüsü imalatçılara, ticari işletmelere, hizmet sağlayıcılara ve nihai tüketicilere “tek bir kaynaktan uzmanlık” sunan bağımsız bir kuruluştur. Enstitünün uzmanlığı çok sayıda farklı ama birbiriyle yakından ilişkili çalışma alanlarını kapsamaktadır. Böyle bir disiplinler arası yaklaşımın sonucu ise tıp, elektronik ya da mikrosistem teknolojisi sektörlerinden farklı araştırma kuruluşlarıyla yürütülen başarılı ortak çalışmalardır. Bu bağlantılar bir yandan tekstil ürünleri için yepyeni uygulama alanlarının kapılarını açarken, diğer yandan Hohenstein Enstitüsü’nün müşterilerine ek pazarlar ve gelecek için yeni fırsatlar yaratmaktadır.
Şirketlerin yararına hizmet etmek amacıyla, araştırma sonuçlarının konferanslara, seminerlere, yayınlara vs. etkili biçimde yansıtılması ve hizmet sektöründe edinilmiş olan bilgi birikiminin uygulamaya aktarılması bu kapsamdaki başlıca önceliklerdendir.
Hohenstein Enstitüsü’nün araştırma faaliyetleri, sayısız test, danışmanlık ve sertifikasyon hizmetleriyle tamamlanır.
Karşılaştırmalı ürün testleri
Karşılaştırmalı ürün testleri pazarın şeffaflığını arttırarak, hem tüketicilere hem perakendecilere hem de imalatçılara fayda sağlar. Ürünlerin ve proseslerin karşılaştırmalı bir şekilde teste tabi tutulması bunun temelini oluşturur. Bu testlerde karşılaştırma için aynı imalatçının ardıl ürünleri ya da farklı imalatçıların sahip olduğu ürünlerden test numuneleri kullanılabilir. Hohenstein Enstitüsü 1950’li yıllardan bu yana, imalatçılar, tedarikçiler ve tüketici örgütleri için karşılaştırmalı testler yürütmektedir. Deterjanlar, tekstil bakım ürünleri ve çamaşır makinelerini karşılaştırarak uygulamaya en yakın ve en güvenilir sonuçları veren, benzersiz bir sistem kullanıyor. Ayrıca deterjanlar için (AB Eko Etiketi A.I.S.E.) standart test prosesleri uygulayarak bu ürünlerin çamaşır bakımı, renk bakımı ve malzeme bakımında gösterdiği performansı değerlendiriyor.