Mardin’e 30 kilometre uzaklıkta bulunan Dara Mahallesi’nde yer alan ve tarihte Üst Mezopotamya’nın en değerli yerleşim yerlerinden olan Dara Antik Kenti’nde yapılan hafriyat çalışmalarında dünyada eşi benzeri olmayan 1500 yıllık toplu mezarın yanı sıra çeşitli yapılar ortaya çıkarıldı.
6. yüzyılda Bizans İmparatorluğu’nun Doğu’daki son kalesi olarak kabul edilen Dara ve etrafı, o periyot savaşların en ağır olduğu bölge olduğundan 18 metre uzunluğunda ve 3 metre genişliğinde surlarla çevrilerek bir savunma sistemi oluşturuldu. Yaklaşık 40 bin nüfusun barındığı kentin su muhtaçlığı da yapılan sarnıçlar aracılığıyla giderildi. Bizans İmparatorluğu devrine ilişkin yapıların bulunduğu alanda yapılan hafriyat çalışmalarında bu sarnıçlar da ortaya çıkarılmaya başlandı.
Son ortaya çıkarılan ve halk ortasında ‘zindan’ olarak isimlendirilen 10 bin metreküp su alma kapasitesine sahip su sarnıcının, derinlik bakımından İstanbul’da bulunan ve 6. yüzyıl Bizans periyodu yapıtı olan Yerebatan Sarnıcı’ndan 6 metre daha derin olduğu belirlendi.
‘Bu yapı bir mimari şaheser’
Dara Antik Kenti Hafriyat Heyeti Lideri ve Kafkas Üniversitesi Arkeoloji Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hüseyin Metin, sarnıcın sağlamlık ve mimari yapısıyla Yerebatan Sarnıcı’ndan sonra gelen ikinci bir yapı durumunda olduğunu belirterek, “Bu yapı bir mimari şaheserdir. 15 metre yüksekliğinde bir yapıya ve 10 bin metreküp su kapasitesine sahip. Bizans devrinin en ünlüsü olarak bildiğimiz Yerebatan Sarnıcı’ndan da yaklaşık 6 metre daha yüksek” dedi.
‘Bizans’ın İstanbul’dan sonra en kıymetli kenti’
Kentin 6. yüzyılda Bizans’ın güneydeki en büyük sahra ordusunun konuşlandığı yer olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Metin, “Yaklaşık 40 bin nüfuslu bir kent ki, o periyoda nazaran sayısal olarak fazla bir kent. Sivil yapıların, hamamların, çeşitli su sarnıçlarının, kamu yapılarının inşa edildiği komplike bir yapıdır. 4 kilometrelik bir sur yapısına sahip. 3 metre kalınlığında yaklaşık 18 metre yüksekliğinde bir sur savunma sistemi var. Bu açıdan da Güneydoğu’daki en sağlam, daha doğrusu Konstantinapolis’in, merkez Bizans’tan sonra salt Bizans yapılarının olabileceği ve şu anda ayakta duran en kıymetli kentlerinden birisi Dara’dır. Tahminen de İstanbul’dan sonra en kıymetli kentidir” diye konuştu.
Yapıtın antik dokusu bozulmadan bugüne kadar gelen Bizans’a ilişkin en kıymetli yapılardan biri olduğunu tabir eden Metin, şunları söyledi:
“6. yüzyılda Bizans’ın batıda ve güneyde birtakım savaşları var. Güneyde Sasaniler ile olan bir uğraşı var. Bundan ötürü sahra ordularını Dara ve etrafına yerleştirmişler. Yani en ağır çarpışmaların geçtiği devir, Dara ve etrafında olmuş. Bulunduğumuz yer halk tarafından ‘zindan’ olarak isimlendirilen fakat aslında su sarnıcı olarak Dara’nın en değerli yapılarından birisidir. Burası şu ana kadar antik devrin dokusunun bozulmadığı Anadolu’daki en değerli yerlerden birisidir.”