Akciğer dokusunda tozların birikmesi sonucu ortaya çıkan Doku reaksiyonudur. Gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerde meslek hastalıklarının önemli bir kısmını pnömokonyozlar oluşturur. Yeterli korunma önlemleri bulunmayan iş yerlerinin fazlalığı nedeni ile gelişmemiş ülkelerde daha sık görülmektedir. Pnömokonyoz yapıcı işlerde çalışanlarda görülme sıklığı %10- 15 düzeyindedir. Gelişmiş ülkelerde ise birincil korunma önlemleri ile bu oran %0- 3,5 düzeyine indirilmiştir.
Solunan inorganik tozların akciğerde birikimi ve akciğerde oluşan diffüz fibrotik reaksiyondur. Çalışma ortamında solunan tozların bir kısmı alveol yapısını bozmadan ve fibrozis oluşturmadan akciğerde birikir. Bu tip nonfibrozan ajanlara İNERT TOZLAR denir. İnert tozlar ile oluşan pnömokonyozlar maruziyet sona erdikten sonra akciğerden tamamen temizlenirler,bu nedenle bu klinik tabloya BENİGN PNÖMOKONYOZ denir.
Solunduğunda progresif masif fibrozis ile sonuçlanan fibrozan ajanlara bağlı kötü seyirli pnömokonyozlara ise KOLLAJENÖZ PNÖMOKONYOZ denir.
Benign Pnömokonyozlar:
- Siderosiz
- Baritozis
- Stannozis
Progresif masif fibrozis (kollajenöz pnömokonyoz)
- Silikozis
- Kömür işçisi pnömokonyozu
- Asbestozis
PNÖMOKONYOZ OLUŞUMUNDA ROL OYNAYAN FAKTÖRLER
- Solunan tozun fiziksel ve kimyasal özellikleri
- Toza maruziyet süresi
- Toza maruziyet yoğunluğu
- Solunma şekli
- Kişisel faktörler: Ek hastalıklar, sigara kullanımı..
10 mikrondan büyük tozlar burundan aşağı geçemezler. 0,5- 5 mikron çapındakiler alveollere ulaşır. Tozların bir kısmı solunum yollarında tutulur. Vücuda girenlerin %98-99 u dışarı atılır. Akciğer savunma mekanizmalarını bozan sigara kullanımı pnömokonyoz riskini artırır.
Akciğerin Savunma Mekanizmaları: Hapşırık, Öksürük, Bronkospazm, Mukosiliyer klirens, Alveolar makrofajlar ve Humoral savunma
Pnömokonyozların erken tanısında asıl önemli olan sıkı bir radyolojik izlemdir. Radyolojik olarak Basit ve komplike olarak iki grupta incelenir.
Akciğer grafisinde 1 cm’nin altında yuvarlak veya çizgisel opasitelerden oluşan lezyonlar ile karakterize tabloya BASİT PNÖMOKONYOZ , bu opasitelerin birleşmesi ile progresif masif fibrozis oluşumu sonucu 1 cm. üzerindeki lezyonlar ile karakterize tabloya ise KOMPLİKE PNÖMKONYOZ denir.
İLO sınıflamasına göre Opasiteler;
KÜÇÜK OPASİTELER (1 cm. nin altında);
1,5 mm den küçük ve Yuvarlak şekilli olanlar p, İrregüler şekilli olanlar ise s ile
1,5- 3 mm büyüklüğünde olup, yuvarlak şekilli olanlar q, irregüler şekilli olanlar ise t ile
3 – 10 mm büyüklüğünde olup, yuvarlak şekilli olanlar r, irregüler şekilli olanlar ise u ile gösterilir.
BÜYÜK OPASİTELER ( 1 cm. den büyük)
Toplam alanı 5 cm. yi aşmayan pulmoner opasiteler A
Toplam alanı 5 cm. den fazla, sağ apeks alanının aşmayan opasiteler B
Toplam alanı sağ apeks alanından fazla olan opasiteler ise C ile gösterilir
İLO , opasitelerinin yoğunluğunun ifade edilebilmesi için rakamlardan oluşan 4 ana kategori ve herbirinin 3 ayrı sınıflaması ile toplam 12 kategori belirlemiştir.
ANA KATEGORİLER:
Yoğunluk bakımından normal akciğer bulgusu gösteriyorsa 0
Parankimde opasiteler var, parankimin normal yapısı ve bronkovasküler gölgelenmeler net olarak izlenebiliyorsa 1
Parankimdeki opasiteler nedeni ile normal akciğer yapısı kısmen izlenebiliyorsa 2
Parankimdeki opasiteler nedeni ile normal akciğer yapısı hiç izlenemiyorsa 3