Bir yılı geride bırakan salgın boyunca toplum üzerinde uygulanan kısıtlamalar, denetlemeler ve yasaklar “”iktidarın yeni bir forma” evirildiğini gösteriyor.
Temel hak ve hürriyetlere müdahale anlamı da taşıyan bazı kısıtlama ve yasakların kanuni temeli olmaması Türkiye’nin bir denetim ve gözetim toplumu olması yolundaki endişeleri arttırıyor.
**
İnsanlık salgın gibi kitlesel ölüm yaratan kırılma anlarında biyoiktidar–biyopolitika uygulamaları ile yüz yüze geliyor.
Biyo-iktidar, biyo-politika “Toplumun ihtiyaç duyduğu bedenleri üretmek ve korumak”amacıyla toplumu yeni kısıtlamalarla disipline etmek, gözetlemek, düzenlemek ve gerekiyorsa cezalandırma işlemleri uygulamaktır. Biyoiktidarın temeli insanı ve yaşamı denetim altına almaktır. Biyoiktidar sürecinde insan sürekli denetim ve gözetim nesnesine dönüşür.
**
Fransız düşünür Foucault iktidarın karmaşık yapısını çözümlemeye giriştiğinde biyoiktidar, liberal yönetimsellik, yeni yönetimsellik, yönetimsel akıl gibi kavramsallaştırmaları kullandı.
İktidar nedir sorusuna değil iktidar nasıl ve kime uygulanır sorularına yanıt aradı. Gerçekte amacı hayatın her yanına dağılan iktidarın baskıcı mekanizmalarını çözümlemekti.
O’na göre iktidar kendisini sadece devlet aygıtları üzerinden değil toplumsal üretim ilişkilerinde gizleyerek ve bu üretim ilişkilerinin gerekliliğinden hareketle değerler dayatmak suretiyle de kendini her aşamada üretir. Yani iktidar her yerdedir.
İktidarın kendini bu biçimde üretmesine liberal yönetimsellik adını verdi. Ekonomik rekabete uyum sağlamak amacıyla nüfusun üretim gücünün artırılmasını yeni yönetimsel aklın parametresiolarak belirledi.
İktidarın dönüştürücü etkisine vurgu yapan Foucault iktidarı baskı unsuru bir mekanizma olarak ele almaz. Biyo-iktidar adını verdiği ve iktidarın bedene odaklandığı iktidar biçimi, üretim için gerekli insan bedenini disipline ederek ekonomik sistem için daha verimli kılmaya çalışırken biyopolitik denen uygulamalarla insan bedeni üzerinde tasarrufta bulunur.
Foucault iktidar analizinde iktidarın dayandığı temel dinamiklerden birisini hakikat yaratma gücü olarak kavramsallaştırır. İktidarlar ortaya bir hakikat koyar ardından da bu hakikate uygun yapılması gerekenler dökümü çıkarır. Hakikat, iktidarlar tarafından üretildiğinde toplumun denetimi söylem ile sağlanır.
Söylem iktidara dayandığı ve ürettiği ilişkileri meşrulaştırma ve bunun bir zorunluluk olduğu düşüncesini sağlar. Foucault bu duruma yeni yönetimsellik, yönetimsel akıl der.
Hakikat üzerindeki kontrol etme gücü iktidarın toplum üzerindeki tahakkümünün etkisini belirler. Neyinhakikat, neyin hakikat dışı olduğunu belirleme gücüne sahip iktidar bu söyleme uygun denetim ve kontrol mekanizmaları geliştirir.
Bu iktidar ve tahakküm biçimini diğerlerinden ayıran toplumun oluşturulan söylemlere tabi kılınması itaatlerinin sağlanmasıdır.
**
Covid 10 salgını sebebiyle alınan tedbirler, kısıtlamalar, yasaklar, cezalandırmalar iktidarların yeni denetim araçlarını uygulamaya soktuğunu ve ürettikleri hakikatler üzerinden iktidarlarını meşrulaştırdıklarını gösteriyor.
Salgına karşı verilen mücadelede alınan tedbirler tedbir kapsamını aşarak doğrudan sınırlayıcı hale bürünmüştür.
Kısıtlama, denetim ve yasaklar kolluk güçleri ile uygulanmaya çalışılmış salgınla mücadelede istatistiklerle oynanmıştır.
Yapılan evde kal çağrıları disiplin iktidarının toplumsal kabulüne yönelik, tedbir görünümlü yeni denetim mekanizmalarını benimsetmeyi amaçlayan uygulamalardır.
Bu uygulamalar HES kodu gibi istemek gibi dijital denetim teknikleriyle beslenmiştir.
İktidarın kendi faaliyetlerini sınırlamalar dışında tutup evlere kapatma, seyahat kısıtlamaları, alkol yasağı gibi, toplanma yasağı, milli bayramlarda evde kalma, yasaklama yetkisinin valiliklere devri gibi baskılayıcı uygulamalar toplum sağlığını aşan biyoiktidarpolitikalarına dönüşmüş durumdadır.
Denetim iktidarı yer yer toplumsal oto kontrolden alınan sokağa çıkma yasağı kararları ya da kontrollü normalleşme adı verilen uygulamalarla hayatın her sahasına yayılmıştır.
Son süreçte uygulamaya sokulan alkol yasağı, marketlerde hangi ürünlerin yer alacağına hatta pazarda hangi sebze meyvenin satılabileceğine karar verme denetim iktidarının gündelik yaşama da dağıldığını göstermektedir.
**
Bütün dünyayı etkisi altına alan salgın Foucault’unortaya koyduğu iktidar biçimlerini görünür kılmıştır.
İktidarlar sadece bedenleri denetlemekle kalmayıp iktidarlarını hayatın her sahasına, gündelik yaşama taşımıştır.Salgının sona ermesine yönelik üretilen HAKİKAT etrafında oluşturulan değerler ışığında toplumun rızası sağlanmaya çalışılmıştır.
Toplum sağlığını gözettiğini iddia eden biyo politikalar giderek daha otoriter bir yönetme biçimine dönüşmüş, toplumu salgından korumak için hayata konan uygulamalar giderek kalıcılaşarak sınırlarını genişletmiştir.
Temel hak ve özgürlükler hiçbir kanuni dayanağı olmadan askıya alınmış kısıtlamalara, yasaklara genelgelerle karar verilir hale dönüşmüştür. Sağlık öne sürülerek gözetlenmek, denetlenmek, hatta evlere kapatılmak normalleştirilmiştir.
Dolayısıyla salgın iktidarın yeniden üretimi, pekiştirilmesi hatta yeni denetleyici ve düzenleyici mekanizmalar geliştirmesine imkân sağlamıştır.
Bu geçici mekanizmaların kalıcılaşması, denetim iktidarının derinleşmesi kabul edilemez.