Doğal yolla ya da üremeye yardımcı tedavilerle bebek sahibi olmak isteyen bir baba adayının vücudunda sperm üretiminin olması temel şarttır. Gebelik için, yani yumurtanın döllenebilmesi için bir tane sağlıklı sperm bile yeterli olabilmektedir. Ancak tabi ki de erkeğin üreme yetisini göstermesi bakımından sperm sayısı ve kalitesi çok büyük önem taşımaktadır. Bir kadını gebe bırakmaya çalışan bir erkek için sperm sayısı önemli olabilir. Erkeğin yaşına, sağlık durumuna ve başka diğer pek çok faktöre göre anormal bir sperm sayısı altta yatan bir sağlık sorunu olduğunu gösterebilir.
“Normal” sperm sayısı nedir?
“Normal sperm sayısı” ifadesi, bir mililitre meni içinde 15 milyondan, 200 milyona kadar olan tüm miktarları ifade etmek için kullanılır. Bu bakımdan mililitre başına 15 milyondan az sperm veya ejakülat başına 39 milyondan az sperm her sayı düşük, eksik olarak kabul edilir. Düşük bir sperm sayısına genellikle oligospermi denir. Yüksek veya ortalamanın üzerinde sperm sayısı, milimetre başına 200 milyon spermin üzerindedir.
Sperm sayısını öğrenmek isteyenler bir semen analizi ile belirleyebilir, üreme yetisi hakkında fikir sahibi olabilir. Sperm analizi; doktorun ofisinde, bir doğurganlık kliniğinde veya evde bir testle yapılabilir.
Sperm analizi (spermiyogram) nedir?
Sperm sayımı testi olarak da bilinen sperm analizi, bir erkeğin sperminin sağlığını ve yaşayabilirliğini, yumurtayı dölleyebilme gücünü analiz eder. Semen, boşalma sırasında salınan sperm (artı diğer şeker ve protein maddeleri) içeren sıvıdır. Bir sperm analizi, sperm sağlığının üç ana faktörünü ölçer. Bunlar; sperm sayısı, sperm şekli, “sperm hareketliliği” olarak da bilinen sperm motilitesidir.
Doktorlar genellikle spermlerin sağlığı hakkında iyi fikir sahibi olmak için iki veya üç ayrı sperm analizi yapacaklardır. Bir erkeğin sperm analizini en doğru şekilde yapabilmek için, testler en az 7 gün arayla ve 2- 3 ay boyunca sürdürülmelidir. Sperm sayımları her gün değişebilir. Bu bakımdan sperm örneklerinin ortalamasının alınması en kesin sonuçları verebilir.
Sperm analizi yaptırma sebepleri nelerdir?
- Erkek kısırlık testi olarak
Gebelik elde edemeyen çiftlere yapılan rutin testlerden birisi de semen analizi olabilir. Bu test, erkeğin sperm sayısı ve kalitesine bakarak kısır olup olmadığı, gebelik başarısızlığının erkekten kaynaklanıp kaynaklanmadığı hakkında fikir verebilir. Analiz, düşük sperm sayısının veya sperm disfonksiyonunun kısırlığın arkasındaki nedeninin belirlenmesine yardımcı olacaktır.
- Vazektomi başarısını anlama testi olarak
Vazektomi (erkeğin sperm kanallarının ameliyatla bağlanması işlemi) geçirmiş olan erkeklerin semeninde sperm olmadığından emin olmak için sperm analizi yapılır. Bir vazektomide, testislerden penise sperm gönderen tüpler kesilir ve kalıcı doğum kontrol şekli olarak kapatılır. Vazektomiden sonra doktorlar sıklıkla, erkeklerin ayda 1 kez 3 ay süreyle sperm analizleri yapmasını ve böylece semenlerinde artık sperm bulunmadığını garanti etmelerini önerirler.
Sperm analizine nasıl hazırlanır?
Doktor, meni analizine hazırlık aşamasında nelere dikkat etmek gerektiğini hastaya önceden bildirir. Doğru sonuçlar için aşağıdaki talimatları izlemek çok önemlidir. En iyi sperm örneğini almak için:
- Testten 24 – 72 saat önce boşalmaktan kaçının.
- Testten 2- 5 gün önce alkol, kafein ve esrar gibi maddeleri kullanmaktan kaçının.
- Doktor tarafından verilen talimatlara göre ekinezya, adaçayı gibi bitkisel ilaçları almayı bırakın.
- Doktor tarafından verilen talimatlara göre hormon ilaçlarından kaçının.
- Doktorun reçete ettiği ilaçları alın.
İyi bir semen örneği almak için:
İyi bir test örneği elde etmek için iki ana faktör önemlidir. Öncelikle meni vücut sıcaklığında tutulmalıdır. Çok sıcak veya çok soğuk olursa, sonuçlar hatalı çıkabilir. İkincisi ise meni vücuttan çıktıktan 30- 60 dakika içinde test merkezine teslim edilmelidir.
Semen analizini anlama
Bir semen analizi; sperm sayısı (hacim), sperm şekli, sperm hareketi (sperm motilitesi) faktörlerini değerlendirmeye olanak verir. Sperm sayısı, şekli ve hareketliliği erkek faktörlü kısırlığı test etmek için önemlidir. Doğru bir analiz sonucu elde etmek için doktor, farklı günlerde en fazla üç sperm örneğini test etmeyi isteyecektir. Semen analizinin bir doktor tarafından, bir sağlık kuruluşunda yapılması çok önemlidir. Zira evde yapılan testler sadece sperm sayısını test eder. Tam bir analiz için sağlık kurumuna gitmek gerekir.
Semen analizi sonuçları tablosu
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen sağlıklı veya normal semen analizi sonuçları aşağıdaki gösterildiği gibidir. Sonuçlar kişiden kişiye değişebileceğinden, sonuçlar değer aralıkları şeklinde verilmektedir. Yani “herkese göre en iyi sonuç” diye bir değer yoktur.
- Boşalmada toplam sperm sayısı: 39–928 milyon,
- Boşalma hacmi: 1,5–7,6 mL,
- Sperm konsantrasyonu: ML başına 15-259 milyon,
- Toplam hareketlilik (aşamalı ve aşamalı olmayan): % 40–81,
- Aşamalı hareketlilik: % 32- 75,
- Sperm morfolojisi: % 4- 48
Testin sonucunu etkileyebilecek faktörler
Bazı faktörler testi olumsuz etkileyebilir. Bunlar aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
- Sperm örneğinin bir spermisit (spermi öldüren madde) ile temas etmesi,
- Erkek hastayken veya stres altındayken sperm örneği alınıp test yapılması,
- laboratuvar teknisyeninin hata yapması,
- Meni örneğinin herhangi bir sebeple kirlenmesi
Sperm analizinin riskleri nelerdir?
Bir sperm analiziyle ilgili bilinen bir risk yoktur. Sperm analiz sonuçları normal sınırlar içinde değilse doktor, hastaya sperm sayısını etkileyebilecek; alkol, kafein, otlar (örneğin, bitki çayları), sperm sayısını azalttığı bilinen reçeteli ilaçların kullanımı (örneğin, cimetidine), eğlence amaçlı uyuşturucu kullanımı, sigara kullanıp kullanmadığını soracaktır.
Evde sperm analizi
Evde sperm analizi yapmaya olanak veren testler de bulunmaktadır. Ancak evde yapılanlar sadece sperm sayısını test eder, spermlerin hareket ve şekillerini analiz edemez. Evde yapılan testler genellikle 10 dakika içinde sonuç verir. Bu test sonucunda normal bir sperm sayısı bulunması (semen mililitresi başına 20 milyon spermin üzerinde olması), erkek kısırlığının olası tüm nedenlerini hesaba katmadığından, erkeğin üreme yetisi konusunda her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmez. Bu bakımdan üreme yetisi konusunda endişe eden erkeklerin, bir tıp uzmanı tarafından bir laboratuvar testi yaptırması en iyisidir. Bu da üreme yetisinin daha kapsamlı bir değerlendirmesinin yapılması demektir.
Sperm analizinde “normal” sonuçlar nasıl olur?
Sperm numunesi alındıktan sonra, test sonuçları işlem yapılan laboratuvara bağlı olarak 24 saat ile 1 hafta arasında hazır olur. Testi isteyen doktor sperm analiz test sonuçlarını değerlendirdiğinde, dikkate alması gereken birçok faktör vardır. Vazektomiden sonra yapılan bir analiz sperm varlığını araştırır, ancak doğurganlık sorunlarını araştırmak için yapılan analiz ise çok daha fazla farklı faktöre bakar. Bu bakımdan test sonuçlarını değerlendiren doktor aşağıdaki sonuçların her birini dikkate alacaktır:
- Sperm şekli
Sperm şekli için normal bir sonuç, spermlerin % 50’sinden fazlasının normal şekillendirilmiş olmasıdır. Bir erkeğin % 50’den fazla anormal şekilde şekillendirilmiş spermi olması demek, üreme yetisinin biraz daha düşük olması demektir. Sperm analizi yapılan bir laboratuvar testi spermin başı, orta bölümü veya kuyruktaki anormallikleri belirleyebilir. Aynı zamanda spermin olgunlaşmamış olduğu durumlarda bunu gösterebilir ve dolayısıyla bir yumurtayı verimli bir şekilde dölleyemeyeceği de bilinebilir.
- Sperm hareketliliği
Sperm analizinde normal bir sonuç için, boşalmadan bir saat sonra spermlerin % 50’den fazlası normal hareket etmelidir. Sperm hareketi veya hareketlilik, doğurganlık için önemlidir. Çünkü sperm bir yumurtayı dölleyebilmek için hızlı hareket edebiliyor olmalı, vajinadan tüplere doğru ilerleyebilecek olmalıdır. Otomatik bir sistem, spermlerin hareket kabiliyetini analiz eder ve 0- 4 arası bir sayı ile derecelendirir. 0 puan, spermin hareket etmediği anlamına gelirken, 3 veya 4 puan iyi, yani yumurtayı dölleyebilecek kadar hareket ettiğini gösterir.
- Meninin pH değeri
Sperm analizinden normal bir sonuç elde etmek için pH seviyesi 7.2 – 7.8 arasında olmalıdır. 8.0’dan yüksek bir pH düzeyi, sperm sahibinin bir enfeksiyona sahip olduğunu gösterebilir. 7.0’dan düşük bir sonuç, meni örneğinin kirlendiğini veya erkeğin ejakülat kanallarının tıkandığını gösterebilir.
- Semen hacmi
Sperm analizinden normal sonuç için semenin hacmi 2 mililitreden daha büyük olmalıdır. Düşük bir semen hacmi, bir yumurtayı döllemek için az miktarda sperm olduğunu gösterebilir. Fazla bir sıvı hacmi, mevcut sperm miktarının seyreltildiği anlamına gelebilir.
- Semenin sıvılaşması
Semenin sıvılaşması 15- 30 dakika sürer. Semen başlangıçta kalın olsa da sıvılaştırma veya sulu bir tutarlılık haline dönüşme özelliği spermlerin hareket etmesine yardımcı olur. Semen 15-30 dakika içinde sıvılaşmazsa üreme yetisi olumsuz etkilenebilir.
- Sperm sayısı
Normal bir semen analizinde sperm sayısı 20 milyon ile 200 milyon arasında olmalıdır. Hatta 200 milyondan fazlası da olabilir. Bu sonuç “sperm yoğunluğu” olarak da bilinir. Bu sayı 20 milyondan daha düşükse, üreme yetisinin yetersizliğinden bahsedilebilir.
- Görünüm
Analiz için alınan meninin genel görünüşü griye dönük veya opak beyaz olmalıdır. Sarımsı -kahverengi tonlardaki semen, kan varlığını gösterebilir; sarı renge dönük olması sarılık olduğunu gösterebilir veya bir ilacın yan etkisi olabilir.
Sperm sayısı nedir?
Boşalma sırasında salınan spermlerin sayısı, erkekler arasında ve aynı kişi için günler içinde bile büyük farklılıklar gösterir. Bu sayı; cinsel ilişki süresine, yorgunluğa ve erkeğin genel sağlığına bağlıdır. Elbette ki, her erkek aynı değildir; her biri farklıdır, bu yüzden boşalmaları da farklıdır. Cinsel ilişki yaşantıları, yorgunluk derecesi, ne kadar süredir seks yapmadığı gibi pek çok faktöre bağlı olarak menide farklılıklar olabilir.
Birçok erkek, semenlerinin normalden çok yoğun ya da çok sıvı olup olmadığını merak eder. Genellikle dışarı atıldığında meni, kalın bir dokuya sahiptir. Semenin yoğunluğundaki değişiklikler bir erkeğin çocuk sahibi olma sürecini zorlaştırabilir. Normal olarak kabul edilen değerlerden aşırı yoğun veya aşırı derecede akışkan olan meni kısırlığın bir göstergesi olabilir. Semendeki sperm yoğunluğu normal şartlar altında mililitrede 50 – 150 milyon arasında olmalıdır. Böylece her boşalma 400 milyondan fazla sperm içerir.
Boşalma
Meni boşalma anında kalın, yoğun bir yapıdadır. Bu nedenle düzgün bir şekilde dışarı atılabilir ve daha fazla sayıda spermin vajinaya ulaşmasını mümkün olabilir. Spermlerin nihai hedefi, yumurtalıktan atılan yumurtayı döllemektir. Bu bakımdan tüm spermler, yumurtayı karşılayacağı fallop tüplerine ulaşmak için uzun bir yol kat etmek durumundadır. Daha yüksek sayıdaki spermlerin vajinaya ulaşabilmesini kolaylaştırmak için, sperm pıhtı olarak dışarı atılır. Meninin bu kadar yoğun bir kıvamı olmasının nedeni de budur. Bu, prostat tarafından spermin fosfat olarak adlandırılan bir madde ve sperm pıhtılaşmasından sorumlu semenogel proteinleri nedeniyle oluşmaktadır.
Sperm sayısı neden önemlidir?
Doğal yolla bebek sahibi olmaya çalışanlar için genellikle sağlıklı bir sperm sayısı gereklidir. Hamile kalmak sadece bir sperm ve bir yumurta ile mümkün olsa da, daha sağlıklı ve daha fazla sayıda sperm her ay hamilelik şansını artıracaktır. Çocuk sahibi olmak istenmiyor olsa bile, sperm sayısı genel sağlığın da önemli bir ölçüsü olabilir. Bu konuda yapılan bir çalışma, düşük sperm sayısına sahip erkeklerin, daha yüksek sperm sayısına sahip erkeklerden daha yüksek bir vücut yağ yüzdesine (daha geniş bel ve daha yüksek vücut kitle indeksi) ve daha yüksek kan basıncına sahip olma riskini daha fazla olduğunu göstermiştir. Ayrıca daha yüksek bir metabolik sendrom veya diyabet, kalp hastalığı ve inme gelişme riski tespit edilmiştir. Tüm bu nedenlerle, düşük sperm sayısı teşhisi konulursa doktor, hastanın testosteron seviyesini, yaşam tarzını ve genel sağlık durumunu değerlendirmek isteyebilir.
Sperm sayısı doğurganlığı nasıl etkiler?
Sperm sayısı doğurganlığı çok fazla etkiler. Çünkü eşi hamile bırakma şansı, daha düşük sperm sayısı ile azalmaktadır. Sperm kalitesiyle ilgili sorunlar da yine eşi hamile bırakma şansını etkileyebilir. Genellikle düşük sperm sayısı nedeniyle erkek faktörlü kısırlık, birçok çiftin bebek sahibi olmasında güçlük çekmesinin yaygın bir nedenidir. Ancak çiftler doğurganlığı etkileyebilecek başka sağlık sorunları da yaşayabilirler. Bazı durumlarda, kısırlık kadın faktörlerine bağlı da olabilir. Örneğin; düşük yumurtalık rezervi, tıkalı tüpler, endokmetriozis gibi sebepler kadınlarda sıklıkla yaşanan kısırlık nedenleridir.
Kimi zaman bilgi ve bilinç eksikliği sebebiyle de, çiftler yeterince uzun süre denemeden kısırlık endişesi yaşayabilir. Birçok durumda, doğurganlıkla endişeleri olmayan çiftler için hamile kalmak altı aydan bir yıla kadar sürebilir.
35 yaşın üzerinde olan ve altı aydır gebelik elde etmeye çalışan çiftler, doktora başvurmalılar ve bu konuda yardım almalılar. 35 yaşın altında olanlar ise yaklaşık 1 yıl doğal yolla gebelik denedikten sonra başarısız olursa doktora danışmalılar.
Düşük sperm sayısı için tedavi yöntemi var mı?
Kısırlık veya düşük sperm sayısı, aşağıdakileri içeren bir dizi faktörden kaynaklanabilir:
- Genetik etkenler,
- Geçmiş dönemde yapılan ameliyatlar,
- Genel sağlık sorunları,
- Cinsel yolla bulaşan hastalıklar
Kısırlık şüphesiyle doktora başvurulduğunda doktor, sperm sayısını değerlendirebilir ve tedavi önerebilir.
Düşük sperm sayısında olası tedavi seçenekleri
- Ameliyat: Varikosel veya tıkanıklık vas deferens durumunda cerrahi düzeltme veya onarım önerilebilir.
- Antibiyotikler: Bakteriyel bir enfeksiyon sperm sayısını veya üreme yetisini etkiliyorsa, doktor antibiyotik reçete edebilir.
- İlaç tedavisi veya danışmanlık: Bunlar erken boşalma veya erektil disfonksiyon gibi cinsel ilişki sorunları için kullanılabilir.
- Hormon tedavileri ve ilaçlar: Yüksek veya düşük hormon seviyelerinin kısırlığa sebep olduğu durumlarda, hormon tedavileri yardımcı olabilir.
Sperm sayısını arttırmak için neler yapılabilir?
Düşük sperm sayısının birçok nedeni tıbbi müdahale gerektirse de, yaşam tarzı seçimleri de hesaba katılabilir. Aşağıdakiler sperm sayısını artırabilir:
- Kilo vermek
Obez veya aşırı kilolu olmak düşük sperm sayısına neden olabilir. Diyet ve egzersiz ile sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürmeye çalışmak önerilir.
- Vitamin takviyeleri almak
Vitamin eksikliği olup olmadığını öğrenmek bir kan testi yaptırılabilir. Eğer gerekiyorsa doktor, beslenme programına yeni yiyecekler eklemeyi veya vitamin ve mineral seviyelerini düzeltmeye yardımcı olacak takviyeler almayı önerebilir.
- İçki ve sigaradan uzak durmak
İçki, sigara ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerden uzak durarak sperm sayısı artırılabilir.
- Rahat iç çamaşırı giymek
Sıkmayan, terletmeyen, rahat, pamuklu iç çamaşırı giymek sperm sayısı ve sağlığını korumaya yardımcı olabilir.
Yaşam alışkanlıkları veya altta yatan tıbbi durumlar dahil olmak üzere sperm sayısını etkileyebilecek birçok faktör vardır. Düşük sperm sayısı olanlara doktor sperm sayısını artırıcı öneriler sunabilir veya gerekirse sizi bir üroloğa ya da doğurganlık uzmanına yönlendirebilir. Düşük sperm sayısı olanlar için günümüzde birçok tedavi seçeneği vardır. Aşılama, tüp bebek tedavisi (IVF), İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonlu IVF (ICSI) gibi pek çok yol izlenebilir.