Narsistik kişilik bozukluğuna genel bir bakış
Narsisistik Kişilik Bozukluğu, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nın (DSM-5) beşinci baskısında tanınan 10 kişilik bozukluğundan biridir. Bu bozukluğun ayırt edici işaretleri; şişirilmiş bir öz önem duygusu, başkalarına karşı empati eksikliği ve sürekli dikkat veya hayranlık için derin bir ihtiyaç duymaktır. Kendileri hakkında görkemli fantezilere inanacak (yani tanıdıkları herkesten daha akıllı, daha çekici ve başarılı), diğer insanları kolayca aşağılayacak ve kendilerini daha iyi ya da üstün hissettirmek için genellikle her türlü konuşmayı ya da durumu kullanacaklardır. Bir narsist için “mükemmelden daha az” hissetmek çok rahatsız edicidir ve her ne pahasına olursa olsun kendisini bundan koruyacaklardır.
Psikolog Araştırmacı Robert Moody; narsistik kişilik bozukluğunun rahatsız ilişkilerle ilgili olduğunu belirtmektedir.. “Kişilik bozukluğu olan insanlar, aileleri, arkadaşları ve iş arkadaşlarıyla yakın, kişiler arası ilişkilerde ömür boyu mücadele ederler ve bu özellikle narsisistik kişilik bozukluğu olanlar için geçerlidir.”
Araştırmalara göre, bozukluk erkeklerde kadınlardan daha fazladır. Teşhis edilebilmesi için, narsist bir kişinin sorunları olduğunu itiraf etmesi gerekir -ki genellikle bunu yapmamaktadırlar. Dr. Moody, “Narsistik kişilik bozukluğundaki gerçek sorun, bireyin neler olup bittiğine dair iyi bir içgörüden yoksun olmasıdır” diyor. Yani sorunun kendileriyle değil, herkesle ilgili olduğunu düşünmektedirler. Erkeklere kıyasla,narsistik bir kadın kişiliğinin, diğer kadınlarla olan ilişkilerinde derin güvensizlik, kıskançlık ve rekabeti içerme olasılığı daha yüksektir ve onları genellikle bir “tehdit” olarak görmektedir. Öte yandan, erkeklerin başkalarını sömürme ve belirli ayrıcalıklara sahip olduklarını hissetme olasılıkları kadınlardan daha fazladır. Ayrıca, girişkenlik veya güç açlığı niteliklerini sergilemeye daha yatkındırlar. Bununla birlikte, kendini beğenme söz konusu olduğunda, her iki cinsiyet de eşit olarak değerlendirilmektedir.
Narsisizm Alt Tipleri
Bir narsisti düşündüğünüzde,tanıdığınız bazı insanlar aklınıza gelebilir: Mesela, spor salonunda çok sıkı bir antrenman içinde, kaslarının aynada nasıl göründüğüyle gerçekte çalışmaktan daha çok ilgilenen adam / kadın.. Ancak narsisizm sadece güzel görünmekle ilgili değildir: Aslında 4 farklı narsist türü vardır.
1. Gizli Narsist (veya savunmasız narsist)
Temelde klişeleşmiş tipin tam tersi, sürekli hayranlık arzulamak yerine, gizli narsistler utangaç olma, kendi kendini gizleme, başkalarının onları nasıl algıladığına aşırı duyarlı olma ve kronik olarak kıskanç olma eğilimindedir. Çoğunlukla acılarının veya ızdıraplarının herkesten daha kötü olduğunu düşünürler ve hatta odadaki en çirkin kişi olduklarına bile inanabilirler.
2. Serebral Narsist
Kendilerini aşırı zeki görerek, herkesten daha akıllı olduklarına inandırırlar.
3. Somatik Narsist
Somatik narsistler öz değerlerini bedenlerinden alırlar. Kilo da dahil olmak üzere fiziksel görünüşe takıntılı olma eğilimindedirler ve diğerlerini görünüşlerine göre eleştirirler.
4. Ruhsal Narsist
Bir kişi “ondan daha kutsal” bir duruş sergilediğinde, onların maneviyat veya yaratıcıya yakınlık düzeylerini fazla vurguladığında, başkalarına yönelik zararlı davranışları sindirmek veya haklı çıkarmak için dini veya maneviyatı kullanırlar.
Narsistik Kişilik Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?
-Şişirilmiş bir öz-önem ve yetki duygusuna sahip olmak.
-Kendisine sürekli hayranlık duyulmasını ister. Benlik saygısı, düğümsüz bir balon gibidir, şişirilmiş halde tutmak için sürekli bir dikkat, onay gerekir. Biri kendisini ne kadar çok sevdiğini söylerse söylesin veya kendisine saygı duysun, bu asla yeterli gelmiyormuş gibi gelir.
-Özel muamele bekler. İster iyilik ister özür olsun, ne isterse, ona sahip olmayı hak ettiğine inanır çünkü çevresindeki herkesten üstündür ve herkes bunun farkında olmalıdır.
-Eleştiriye olumsuz tepki verir. Her ne kadar her şey yolunda giderken kontrolü arzuluyor ve tüm övgüleri alıyor olsa da, bir durum planlandığı gibi gitmediğinde başkalarını suçlayabilir. Eleştiriyi kabul etmek veya hataları kabul etmek son derece zordur, çünkü doğal olarak bu her zaman başkasının hatasıdır, kendisinin değil.
-Güç, başarı ve güzellik hakkındaki fantezilerle fazlasıyla meşgul olur. Başarısı, ilişkileri, hatta kendini özel ve kontrollü hissetmesine yardımcı olmak için ne kadar iyi göründüğüyle ilgili abartılı, gerçekçi olmayan anlatılar yaratma ve buna inanma eğilimindedir. Fanteziyi tehdit eden her şey rasyonelleştirilir veya basitçe görmezden gelinir. İnsanların kendisini kıskanmasını da isteyebilir ve istediği şeye sahip olan insanları oldukça kıskandırmaya çalışabilir.
-Başkalarından yararlanır. İster kötü niyetli ister kayıtsız olsun, kendi amaçlarına ulaşmak için diğer insanları kullanmayı veya onları sömürmeyi genellikle iki kez düşünmez. İlişkilerine ve hayatındaki insanlara yüzeysel bir düzeyde önem verir.
-Başkalarının ihtiyaçlarını ve duygularını tanımada yetersizlik veya isteksizliğe sahip olur. İnsanların nasıl davrandığı ve ihtiyaçlarına, duygularına nasıl tepki vereceği konusunda çok hassas ancak diğer taraftan kendini başkalarının yerine koyup deneyimleriyle empati kuramaz..
Başkalarını küçümseyebilir ve hatta kendini daha iyi hissetmek için insanlara zorbalık edebilir.. İlişkilerinin hiçbirinde de asla gerçekten “derinlemesine” gitmiyordur ve açıkçası, bu kendisini o kadar da rahatsız etmemektedir.
-Kibirli davranır. Şişirilmiş bir ego,üstünlük ve yetki duygusuyla,her şeyin en iyisine sahip olmakta ısrar edebilir.
Narsistik Kişilik Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?
Narsistik kişilik bozukluğu,kan testi,MR veya tam ölçek ile teşhis edilebilecek türden bir durum değildir ve DSM-5’e göre kişinin yukarıdaki özelliklerin, semptomların ve davranışların sadece %55’ini sergilemesi gerekmektedir. Narsistler kendilerinde yanlış bir şey olmadığını düşünme eğiliminde olduklarından nadiren tedaviye başlarlar.
Narsisistik Kişilik Bozukluğuna Ne Sebep Olur?
Bu bozukluğun tek bir nedeni yoktur. Ancak araştırmacılar, hem genetik hem de çevresel nedenlerin etkili olduğu konusunda hemfikir. Narsisistik kişilik bozukluğu olan bireylerin, beynin empati, duygusal düzenleme, şefkat ve bilişsel işlevlerle ilgili olan sol ön insulada daha az gri madde hacmine sahip olduğu bulunmuştur.
0-1.5 yaş arası oral narsistik dönemden bahsedecek olursak; bu dönemde bebeğin ben ve öteki ayrımı yoktur,bütün dünya kendine yöneliktir, oral narsistik evrede bebeğin bu ihtiyacının giderilmesi, ‘’ Ben bu dünyada bakım almaya değer bir nesneyim’in ‘’ doyurulması gerekmektedir. Bu dönemde bebeğin bakım vereni tarafından ihtiyaçlarının hemen giderilmemesi,ebeveynlerinden birinin narsist olması sebepler arasında sayılabilmektedir.
Doyurulmayan narsistik ihtiyaçlarını yetişkinlikte tamamlamaya çalışır, ben herşeyi yaparım, ben çok iyiyim gibi.. Bu da aslında bozukluğun patolojik kısmıdır.
Dr. Hallett, “Tanım gereği, kişilik bozuklukları zaman içinde ve çocukluk deneyimleri ile genetik ve çevre yoluyla gelişir,” diye belirtmekte ve bir yetişkin olarak narsisistik özelliklerin kendi başlarına bir kişilik bozukluğuna dönüşme ihtimalinin düşük olduğuna dikkat çekmekte. Genellikle, genç yaşlarda veya erken yetişkinlikte başlayacağına değinmektedir.
Bilim insanları, kişilerarası gelişim tehlikeye girdiğinde, bu bozukluğun tam başlangıcının meydana gelebileceğine inanmaktadır. Örneğin;
-Aşırı duyarlı bir mizaçla doğmak
-Ebeveynlerden veya akranlardan manipülatif davranışları öğrenmek
-İyi davranışlar için aşırı derecede övülmek ve kötü davranışlar için aşırı derecede eleştirilmek
-Şiddetli çocukluk çağı istismarı veya ihmalinden muzdarip olmak
-Tutarsız veya öngörülemeyen ebeveyn bakımı
-Ebeveynlerden gerçekçi olmayan beklentilerle büyümek
-Ebeveynler, akranlar veya aile üyeleri tarafından aşırı derecede şımartılmak veya aşırı hoşgörülmek
-Gerçeğe dayandıracak gerçekçi geri bildirimler olmadan aşırı hayranlık duymak
-Görünüşüne veya yeteneklerine odaklanan ebeveynlerden veya başkalarından aşırı övgü almak
Narsistik Kişilik Bozukluğunun Tedavisi:
Bo bozukluğun tedavisi Psikoterapi ile yapılabilmektedir. Tedavi süresi ortalama iki yıl ile dört yıl arasında değişebilmektedir. EMDR yöntemi Narsizm tedavisinde de kullanılmaktadır.
Emdr göz hareketleriyle, dize hafifçe dokunarak, sesle ya da iki ele hafif bir titreşim verilerek yapılmaktadır. Bu tekniklerin hepsinin ortak noktası sağ ve sol beyni senkronize bir şekilde uyarmaktır. Sağ beyin acı hatıraların duygularının kayıtlı olduğu bölgedir. Sol beyin ise bizim mantıklı tarafımızdır.
Emdr bu iki bölüm arasında temas kurulmasını sağlayarak sağ beyinde kayıtlı olan acı hatıraların sol beyinde işlemlenmesini sağlar. İşlemlenen bu anıların verdiği olumsuz duygular ise emdr’den sonra travmatik anılara daha da duyarsızlaşır.