Espri Edebiyatı ve Aziz Nesin
Öyküleri, romanları ve tiyatroları ile tanınan Aziz Nesin, yapıtlarına millet muhayyilesini ve zevkini aktararak cemiyet ve fert bağlamında komik olanı tutmayı ve bunu kırmadan, dökmeden, ince bir hassasiyetle tenkit etmeyi amaçlar. Aziz Nesin, bir bakıma millet edebiyatının özelliklerini çağdaş edebiyat ile birleştirerek sunar. Bu da onun basit okunabilmesinin ve kabul edilmesinin sebeplerinden biridir. Onun yapıtları taşıdığı […]
Öyküleri, romanları ve tiyatroları ile tanınan Aziz Nesin, yapıtlarına millet muhayyilesini ve zevkini aktararak cemiyet ve fert bağlamında komik olanı tutmayı ve bunu kırmadan, dökmeden, ince bir hassasiyetle tenkit etmeyi amaçlar. Aziz Nesin, bir bakıma millet edebiyatının özelliklerini çağdaş edebiyat ile birleştirerek sunar. Bu da onun basit okunabilmesinin ve kabul edilmesinin sebeplerinden biridir. Onun yapıtları taşıdığı yoğun cemiyetsellikle yarıyılın siyasal, cemiyetsel ve fertsel sorunlarını öne çıkartır. Köy, bürokrasi, cemiyetsel ilişkiler, devlet-fert ilişkisi, emek sömürüsü, gecekondu gibi mevzuları Aziz Nesin, espritüel bir şekilde ele alır. Hadise unsurunu öne alan yazar, realist bir bakış açısına sahiptir. Anlattığı vakaya uygun olarak seçtiği şahısları, kendi kişilik özellikleri içerisinde sergiler, bu da ister istemez doğal ve sıcak bir anlatım civarının oluşmasını sağlar. Kişilikler, içinde bulundukları sınıfların dil özelliklerine göre konuşur ki bu vaziyet espri unsurunun canlılık kazanmasına katkıda bulunur. Milletin kullandığı tabirler, atasözleri, ağız taklitleri canlılığı ve gülmeceyi sağlayan ögelerdir. Realist olduğu için hadiseleri sistematik, neden netice ilişkisi içerisinde ve zaman dizimsel olarak verir. Bir yazar olarak hadiselere müdahalelerde bulunmaz, başka bir deyişle Yaradansal bir rol biçmez kendisine. O anlattığı hadiseleri, günlük yaşamın manasını ilgisizlik etmeden ve bu anlam içerisinden bakarak yansıtır. Tüm bunları yaparken hakikat istediği şey, okurların anlattığı, tenkit ettiği ve tespit ettiği sorunlarla alakalı meseleleri tutması ve dolayısıyla vermek istediği iletiyi almasıdır. Yazar, gerek cemiyetsel gerekse siyasal tenkitlerini hep bu perspektif üzerine kurar. Siyasal ve cemiyetsel tenkitler yaparken gülünç ögesini ilgisizlik etmemesindeki ana faktör, onun tespit ettiği aksaklıkların okur nazarında bir tesire sahip olmasını istemesidir. Aziz Nesin tüm bunları yaparken alt sınıfların temsilcisi gibi konumlandırır kendisini. Taraf yakalamaz, ancak onun yüksek sınıflardan, idareyenlerden, burjuva kesiminden yana olmadığı çok emindir. Bu bakımdan millet edebiyatından faydalanmak onun için oldukça ehemmiyetlidir. Yazara daha yakından bakınca Hüseyin Rahmi Gürpınar gibi bir gülme estetiğine sahip olduğu basitçe görülür. Milletin günlük sorunlarına eğilen Hüseyin Rahmi de gülmeceyi ağız taklitleri, fertsel ve cemiyetsel kasvetleri tasvir etme bağlamında asıllaştırır. Ancak natürel ki Aziz Nesin gibi siyasal ve cemiyetsel tenkit yaparak zülf-i yâre değmez. Hüseyin Rahmi, bu anlamda daha yüzeyde kalarak var olanla kanaat etir. Oysa Aziz Nesin, var olanın tenkidini yaparken yeni bir varlık şekli de önerir. Milletin bilinçlenmesini, kendisini ezenlere karşı şuurlu bir karşı duruş sergilemesini ister. Kabul etmek gerekir ki Aziz Nesin, tam bunları cemiyetçi ve hakikatçi bir bakış açısı ile, sosyalist bir paradigmanın içerisinden yapar. Onun espriyi merkeze alarak yaptığı tüm tenkitler, sosyalist dünya görüşünün teorisel esasları üzerine büyür. Hikaye cinsinde yazdığı Geriye Kalan 1948, İt Kuyruğu 1955, Yedek Parça 1955, Fil Hamdi 1955, Damda Çılgın Var 1956, Koltuk 1957, Kazan Merasimi 1957, Toros Canavarı 1957, Çılgınlar Boşandı 1957, Semtin Nasibi 1957, Can Vermiş Eşek 1957, Hangi Parti Kazanacak 1957, Havadan Sudan 1958, Bay Düdük 1958, Nazik Alet 1958, Gıdıgıdı 1959, Aferin 1959, Kördöğüşü 1959, Ah Biz Eşekler 1960, Surat Liraya Bir Çılgın 1961, Bir Koltuk Nasıl Yıkılır 1971, Biz Adam Olmayız 1972, Sosyalizm Geliyor Savulun 1965, İhtilâli Nasıl Yaptık 1965; roman cinsinde yazdığı Kadın Olan Erkek 1955, Gol Kralı Sait Hopsait 1957, Erkek Sabahat 1957, Saçkıran 1959, Zübük 1961, Şimdiki Çocuklar Harika 1967, Tatlı Betüş 1974, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz 1977 , Surnâme 1976; masal cinsinde yazdığı Memleketin Birinde 1953, Hoptirinam 1960, Yatsana Tosunum 1971, Aziz Dededen Masallar; tiyatro cinsinde yazdığı Azıcık Kazanç misiniz 1958, Bir Şey Yap Met 1959, Toros Canavarı 1963, Düdükçülerle Fırçacıların Savaşı 1968, Çiçu 1970, Yakala Elimden Rovni 1970, Hadi Öldürsene Canikom 1970, Beş Kısa Reyin 1979,Tam Oyunları 1982 gibi eserlerinde espriyi merkeze koymuştur.