Başlıklar
Kahvenin Tarihi adlı bugünkü yazımızda günümüzde belki milyonlarca insanın güne başlarken ki en yakın arkadaşını tanıyacağız. Petrolden sonra en fazla ticareti yapılan kahve çekirdekleri. Tüm dünyada, her şehirde ve kasabada kahve hizmeti sunan pek çok işletme görüyoruz. Enerjimizi arttırmak için, uykumuz gitsin diye, bir sohbet esnasında ya da sadece keyif almak için kahve içiyoruz. Evlerimizde, iş yerlerimizde daima bulundurduğumuz bu içki, “bir acı kahvenin kırk yıl hatırı vardır, köylünün kahve cezvesi karaca amma sürece” gibi atasözlerimizde dahi kendine yer edinmiş. Ancak kaçımız yüzlerce yıllık geçmişi olan kahvenin nerede yetiştiğini, neye benzediğini ve öyküsünü biliyoruz?
Kahve Adı ve Etimolojisi, Osmanlı Kültüründe Kahve ve Kahvehaneler, Aydınlanma Çağında Kahve, Kahvenin Faydaları başlıklarımız ile haydi gelin Kahvenin Tarihine birlikte göz atalım.
Kahve Adı ve Etimolojisi
Kahve Adı ve Etimolojisi, beyaz ve kokulu çiçeklerle sahip, kirazı andıran kırmızı meyvesinin içinde, dikiminden 3 yıl sonra meyve vermeye başlayan ve 30-40 yıl boyunca meyve veren bir ağaçta yetişir. Kahvenin Tarihinin Etiyopya’ya uzandığı, içecek olarak kullanımının ise ilk Güney Arabistan’da gerçekleştirildiği düşünülmektedir. Kahve ağacının ilk bulunduğu yer Habeşistan’ın Kaffa bölgesidir. Araplar bugün içtiğimiz kahveyi henüz bilmiyorken keyif veren içki, şarap anlamında kullanmışlardır. Bugünkü anlamını 14. Yüzyılda kazanmaya başlamış, Türkçede “kahve”; Avrupa’da “café, caffe, koffie” gibi isimler almıştır. Avrupa koloniciliğinin Amerika, Asya ve Afrika kıtalarında kurduğu kahve plantasyonları dünyanın dört bir tarafında tüketilen bir içecek haline gelmiştir. Günümüzde Brezilya, Vietnam ve Kolombiya başta olmak üzere tropikal iklimli ve yükseltili bölgelerde kahve tarımı yapılmaktadır. Haydi, Kahvenin tarihi öğrenmeye devam edelim.
Osmanlı Kültüründe Kahve ve Kahvehaneler
Osmanlı Kültüründe Kahve ve Kahvehanelere yakından bakalım. Osmanlı döneminde hayatımıza giren kahve kendine yüz yıllardır süre gelen bir kültür inşa etmiştir. Ancak o günden bugüne kahve içme kültürümüz arasında büyük farklılıklar var. Kanuni döneminde (1520-1566) başkent İstanbul’a getirildiği söylenen kahve, reçeller ve çeşitli tatlılar ile ikram edilmesi ile bilinir. Zaman içerisinde mücevherlerle süslenmiş örtülerle, Türklere özgü olan bir pişirme olan cezve ile yapılarak yanında lokum veya misket üzümü ikram edilirdi. Kahvenin tarihi boyunca, Osmanlı’daki kahve sunumları ile diğer kahvelerden ayrılmasına neden olmuştur. Saraydan sonra halk arasında yayılan kahve ilk kez 1554-55 yıllarında Tahtakale de “Kahvehane” ismiyle halka sunulur. İlk kahvehanenin açılmasından itibaren kahve sanata, sosyal yaşama, ekonomiye ve kültüre mühim tesirler etmiştir.
Farklı meslek grupları ve her statüden insanlar buralarda bir araya gelmesi evler, camiler ve çarşılar dışında yeni bir sosyalleşme ortamı oluşturmuştur. Esnaf kahvehaneleri, semai kahvehaneleri, yeniçeri kahvehaneleri gibi çeşitli kahvehaneler toplum hayatında yer almıştır. Her ne kadar siyasi, sosyal sebepler ile zaman zaman kahve içmesi yasaklanıp, bu mekânlar kapatılıp yıktırılsa dahi çeşitli yollar ile yeniden açılarak halk arasında vücut bulmaya devam etmiştir.
Akıl Çağında Kahve
Akıl Çağında Kahve, Kahvenin Tarihinde bir diğer dönüm noktası olmuştur. 17. yüzyılda Venedikli tüccarlar aracılığı ile Avrupa’ya taşınan kahve, kısa zamanda kıtaya yayılmıştır. Rasyonalizmin Avrupa’ya yayılmasıyla birlikte yeni bir içecek olarak da yaygınlaşmaya başlamıştır. Alkolün sarhoş edici etkisine karşın ayıltıcı ve algılamayı yükselten bir içecek olarak görülen kahve, düşünürlerin, kâtiplerin ve bilim insanlarının öncelikli tercihi olmuştur.
Ayrıca Yunanlıların ve Romalıların tanımadığı bir içecek olması; Avrupalıların ifadesi ile eski dünyanın sınırlarının ötesine geçebildiklerini göstermenin bir yoluydu. Zaman içerisinde kahve tüketme alanları olarak kahvehaneler sosyal hayatın bir parçası haline geldi. Çeşitli meslek gruplarının ilgisine göre farklı kahvehane çevreleri oluşarak, toplumun statü belirleyicisi olan bu mekânlarda edebiyat, din, bilim, siyaset gibi konuların konuşulma merkezi haline gelmiştir.
Kahvenin Faydaları
Kahvenin Faydalarını biliyor musunuz ? Kahvenin tarihini öğrendikten sonra gelin faydalarına da yakından bakalım.
- Enerji Düzeyini Arttırır ve Zekayı Güçlendirir: Kahvede bol miktarda bulunan kafein adlı bileşen, tüketimin ardından hızla kana karışarak beyine ulaşır. Burada üretilen ve uyku haline neden olan adenozin adlı nörotransmitteri inhibe ederek (bloklayarak) uyanıklığı arttırır, enerji düzeyini yükseltir.
- Yağ Yakımını Hızlandırır: Kahve, fazla kilolarından kurtulmak isteyen kişilerin bu amaçlarına ulaşmasına yardımcı olabilecek oldukça değerli bir besin türüdür. Bunun nedeni metabolizma hızını önemli ölçüde arttırarak yağ yakımını hızlandırmasıdır. Vücutta bulunan yağların parçalanmasına ve ortaya çıkan serbest yağ asitlerinin enerji üretiminde kullanılabilmesine yardımcı olan kahve, bu olumlu etkilerine karşın sade olarak tüketildiğinde sıfıra yakın bir kalori içeriğine sahiptir.
- Önemli Mikronutriyentler İçerir: Kahve, besin değeri yüksek olan ve değerli mikro besin ögeleri içeren bir içecektir. Bir fincan kahve; içerdiği riboflavin (B12 vitamini) ile günlük gereksinimin %11’ini, pantotenik asit (B5 vitamini) ile günlük gereksinimin %6’sını, mangan ve potasyum mineralleri ile günlük gereksinimin %3’ünü, manganez minerali ve niasin (B3 vitamini) ile günlük gereksinimin %2’sini karşılar.
- Alzheimer, Parkinson ve Demans Hastalıklarına Karşı Korur: Nörodejeneratif hastalıkların önlenmesi konusunda oldukça etkili olduğu bilinen kahveyi düzenli olarak tüketenlerde Alzheimer hastalığının görülme olasılığının %65’e kadar azaltılabileceğini, Parkinson hastalığının görülme olasılığının ise %30-60 civarında azaltılabileceğini gösteren bilimsel araştırmalar mevcuttur.