New York denince akıllara koca koca binalar, kalabalık, New York Square meydanı, parklar ve köprüler geliyor. Yani sokak fotoğrafçılığının kapsadığı hemen her şey var bu şehirde. Doğal olarak sokak fotoğrafçılığı dendiğinde, en efsane isimler de New York’tan çıkmış.
New York sokak fotoğrafçılarını ele alan belgesel Everybody Street’te de adı geçen bu isimlerin bir çoğu fotoğraf ve sanat tarihine adlarını altın harflerle yazmışlar. New York’un tarihini belgeleyen bu sanatçılar kimlerdir, beraber tanıyalım:
Joel Meyerowitz
Renkli fotoğrafın öncülerinden olan Amerikalı fotoğrafçı Joel Meyerowitz, Robert Frank’i sokaklarda çalışırken görünce, tasarımcı olarak çalıştığı şirketten ayrılıp kendisini sokaklara atıyor. Garry Winogrand, Tony Ray-Jones gibi isimlerle sırt sırta New York sokaklarını belgeleyen Meyerowitz, başta kendi döneminin fotoğrafçıları gibi siyah beyaz ile çekmeye başlıyor, zamanla renkleri deneyimleyip sonunda kendisini tamamen renkli fotoğrafa adıyor. Bu da sadece görsel olarak değil, fotoğrafa yaklaşımını da değiştiriyor. Yavaş filmlerle çalıştığı için kendi tabiriyle bir adım geriye gidiyor ve çevresindeki hayatı daha büyük bir pencereden gözlemlemeye başlıyor. 35mm’nin yanında büyük format ile çektiği portre ve manzara fotoğrafları da mevcut.
Diane Arbus
New Yorklu zengin bir ailenin kızı olarak Dünyaya gelen Diane Arbus, 18 yaşındayken fotoğrafçı Allan Arbus ile evleniyor ve hayatı bu noktadan sonra büyük bir değişim yaşıyor. Kocası ile birlikte, her ne kadar zevk almasalar da, moda fotoğrafçılığı üzerine çalışıyorlar, fakat sonrasında Arbus moda dünyasını bırakıp Esquire, The Sunday Time Magazine gibi dergilerden görevler alarak fotoğraf hayatına devam ediyor. Alışılmadık New York portreleriyle tanınan Arbus, zihinsel engelli, transseksüel, sirk ucubeleri, çıplaklar gibi o dönem için sıra dışı sayılan konuları fotoğraflamayı tercih ederdi. Hayatının büyük bölümünde mücadele ettiği depresyonla olan savaşını kaybedip, 1971 yılında, kocasından boşandıktan kısa bir süre sonra hayatına son vermiştir.
Mary Ellen Mark
Amerikalı belgesel, portre ve reklam fotoğrafçısı Mary Ellen Mark, yirmili yaşlarının ortasında New York’a taşınır ve burada Vietnam karşıtı gösteriler, kadın özgürlük hareketi, travesti kültürü gibi dönemi için popüler kültürden uzak konulara yönelir. Mental hastalıklara ve toplumun sınırlarının dışarısında yaşayan insanlara karşı beslediği takıntı, onun adının 20. yüzyılın en ilham verici fotoğrafçılarının arasında yer almasını sağladı.
Elliott Erwitt
Paris’te doğup, 10 yaşında ailesi ile birlikte New York’a taşınan Elliott Erwitt, üniversitede fotoğraf ve film yapımcılığı eğitimi alıyor. Savaşın koptuğu yıllarda da fotoğrafçı olarak Amerika ordusunda görev alıyor. Fransa ve Almanya’da geçirdiği yıllarda Robert Capa, Edward Steichen ve Roy Stryker gibi fotoğrafçılarla tanışıp onlardan ilham alıyor. 1953 yılında Magnum Photos‘a katılıp Dünya’nın çeşitli yerlerinde görevler alıyor. Günlük yaşamdan absürt anları yakalamak ise esas ilgisini çeken konu oluyor.
Garry Winogrand
1928 Bronx doğumlu New Yorklu fotoğrafçı, sosyal sorunları ve 20. yüzyıl New York’unu yakın bir bakış açısı ile fotoğraflamıştır. Üniversitede gördüğü resim eğitimi, daha sonrasında fotoğrafa ve foto muhabirliğine ilgi duymasına neden olur. Sokaklara karşı ise önüne geçemediği bir obsesyonu vardı: Her gün, her an, yaşamı fotoğraflamak. Joel Meyerowitz ile birlikte yan yana New York’u fotoğraflamış, “Women are Beautiful” (Kadınlar güzeldir) ve “The Animals” (Hayvanlar) en bilinen işleri arasında.
Helen Levitt
New York sokaklarında çektiği fotoğraflarla ünlenmiş sokak fotoğrafçısı. 1935 yılında Henri Cartier-Bresson ile tanışıp arkadaş oluyor ve ondan etkilenip Leica yanında 50mm objektif ile zamanının çoğunu New York sokaklarında geçiriyor. Fotoğraflarında daha çok çocukları kullanan Helen Levitt, aynı zamanda renkli fotoğrafın da öncülerinden.
Jeff Mermelstein
New Jersey doğumlu, Amerikalı foto muhabiri ve sokak fotoğrafçısı. Time, The New Yorker, New York Times gibi yayınlarla çalıştı ama esas New York sokaklarında, Helen Levitt gibi isimlerin oluşturduğu sokak fotoğrafı kültürünü devam ettirdi. Fotoğraflarında mizahi, bazılarına göre de dahiyane bir yaklaşımı var.
Rebecca Lepkoff
New York, Hester Street’te dünyaya gelen Rebecca Lepkoff, sıkıntılı bir çocukluk geçiriyor. 1938 yılında dansçılıktan biriktirdiği parayla ilk fotoğraf makinesini alıyor ve kendi çevresini ve yaşadığı Dünyayı dökümente etmeye başlıyor. İnsanlar, özellikle de çocuklar, binalar ve dükkan önü yazıları sokaklarda en çok ilgisini çeken konular arasında yer alıyor. 1947 ve 1951 yılları arasında, dönemin diğer meşhur fotoğrafçılarıyla birlikte Photo League’de yer alıp New York sokaklarını belgelemeye devam etti. Photo League, 1951 yılında komünist bir organizasyon olarak etiketlenip kapatıldı.
William Klein
Fransız asıllı anne babanın çocuğu olarak New York’ta dünyaya gelen William Klein, İkinci Dünya Savaşında görev almak için Amerikan ordusuna katılıp Fransa’ya gidiyor. Savaşın sonunda da orada kalmaya karar veriyor. Ünlü ressam Fernand Leger’in altında resim çalışıyor. Sırasıyla soyut resim ve heykel çalışıp sonrasında odağını fotoğraf ve sinemaya kaydırıyor. Herhangi bir fotoğraf eğitimi almadan, diğer fotoğrafçıların aksine işin kuralları ve teknik kısmı ile ilgilenmeden, kendine has tarzı ile çekiyor New York sokaklarında.
Bruce Gilden
1946’da New York Brooklyn’de doğup büyüyen Bruce Gilden, Penn State’te sosyoloji okurken fotoğraf ile tanışır. Bu dönem, bir fotoğraf makinesi edinip School of Visual Arts of New York’ta gece dersleri almaya başlıyor. İnsanlara duyduğu ilgi onu sokakta flaş ile onları fotoğraflamaya götürdü. Flaş, insanların karakterlerini ve hayatlarındaki dramayı ön plana çıkartmasında yardımcı oldu. İlk büyük projesi Coney Island’da insanları, özellikle de vücutlarına odaklanarak dökümente ettiği çalışma oldu. Ayrıca, Gilden, 19 yıl boyunca birçok kez gidip gelerek, üzerinde çalıştığı Haiti fotoğrafları, klasik tarzından çok uzak.
Richard Bram
Amerikalı fotoğrafçı Richard Bram, 1984 yılında siyah beyaz çekerek başladığı fotoğraf kariyeri, 2002 yılında, in-Public‘teki fotoğrafçı arkadaşlarının desteğiyle renkli fotoğrafa dönüyor. Sokakta fotoğraf çekerken özellikle jest ve mimikleri arıyor gözleri.
Saul Leiter
Renkli fotoğrafın öncülerinden Amerikalı fotoğrafçı ve ressam. 23 yaşında teoloji öğrenimini yarıda bırakıp New York’a yerleşiyor ve burada Eugene Smith, Diane Arbus, Robert Frank gibi fotoğrafçılarla tanışıp, çalışma imkanı buluyor. Sonrasındaki 20 yıl boyunca da moda fotoğrafçılığı ile hayatını kazanıyor. Döneminin çoğu fotoğrafçısından farklı olarak, Saul Leiter, sokaklarda renklerin armonisine, şekillere ve bulanık görsellere ilgi duyuyor ve soyut resim altyapısı ile sokak fotoğrafçılığına yeni bir soluk getiriyor.
Todd Gross
New York, Queens’te doğup büyüyen Todd Gross, gündelik hayatta yaşanan çılgınlığı kendi bakış açısından aktarmayı hedefliyor.
Bruce Davidson
1933 yılında Oak Park, Amerika’da dünyaya gelen Bruce Davidson, Amerikan ordusunda görev almaya başlıyor ve fotoğraf çekmeye burada da devam ediyor. Görev için Paris’te bulunduğu sırada, Henri Cartier-Bresson ile tanışıyor ve Bresson ona portfolyosunu yaparken yardımcı oluyor. 1958’de, askerlik görevi sona erdikten bir sene sonra Magnum Photos’a üye oluyor. En çok ses getiren işleri ise Brooklyn çeteleri ve İnsan Hakları Hareketi’ni belgelediği projeler oluyor.
Gus Powell