Erdoğan'ın geldiği nokta
Erdoğan, beceremedi.
Erdoğan, yapamadı.
Erdoğan, beceremez ve yapamaz.
Bunu kaç kez daha yazacağız, tartışacağız?
Diyorum ki; gelecek iktidarın hangi ekonomik temelle inşa edilmesi gerektiğini tartışalım. Yoksa, kırk yıllık sürecin benzerini yaşamaya devam ederiz…
Prof. Hyman Minsky Philip, 2008 yılı dünya finans kriziyle birlikte yıldızı parlayan Amerikalı ekonomist. Demişti ki:
-Kapitalist sistemlerin işleyişinin temelinde finansal istikrarsızlık bulunur.
-Finansal kriz, sistemin işleyişinin doğasında vardır, kazara meydana gelmez.
–Sadece para ve mali politikaları üzerine yoğunlaşacak tartışma eksik olur; ekonomi bir bütündür…
Evet:
“Erdoğan” demeden ufuk açıcı tek tartışma yapamaz hale geldik! İçim parçalanıyor bu derece vasatlaşmaya…
İktisadi kalkınmanın temel hedefi olan tam istihdam, fiyat istikrarı ve itibariyle yoksulluğu ortadan kaldırmak için “ne yapılması” ve “nasıl yapılması” gerektiğini tartışmalıyız.
Spekülatör kumarhane ekonomisi finans/parasalcılık yüzünden, son kırk yılda dokuz kriz yaşadık. Ve her seferinde “ilk kez oluyormuş” ruh halindeyiz! Yapmayınız. Kaç kez daha “kemer sıkacak” bu halk?
Dün Özal'a kızıyorduk bugün Erdoğan'a sitem ediyoruz. Peki, yarın? Aynı şeyleri tekrar tekrar yaşayıp farklı sonuçlar bekliyoruz!
Örneğin, son günlerde dilimizden düşürmediğimiz Merkez Bankası'nı sadece “faiz indirmesi” üzerinden konuşuyoruz.
HANGİ “GENEL KABUL”
Dünyada ilk merkez bankası İsveç'te 1668'de kuruldu: Riksbank!
Sonra İngiltere'de 1694'de ve Fransa'da 1800 yılında kuruldu.
ABD/FED hayli geç kuruldu; 1913 yılında…
Osmanlı'nın -borcunu ödemesi için- ilk merkez bankası “Ottoman-Bank” adıyla 1856 yılında kuruldu; merkezi Londra'da idi!
İlk milli sermayeli merkez bankasını –kapitülasyonlara savaş açan- İttihatçılar, 1917'de kurdu: “Osmanlı İtibar-ı Milli Bankası.”
Ve bugün mevcut merkez bankasını Atatürk, 1930'da inşa etti. Bağımsızdı. Asıl amacı, ülkenin iktisadi kalkınmasını desteklemekti.
“Para otoritesi” merkez bankalarının rolü ilk kez 1929 dünya büyük finans buhranında geniş çevrelerce tartışıldı. Parasalcı akımın öncüsü -neoliberal- M. Friedman, FED'in piyasaya likidite vermeyip sıkı para politikasında ısrar etmesinin bu krizi büyüttüğünü belirtti.
2008 dünya büyük finans krizinde de merkez bankalarının rolü bu kez tersini yaptığı için tartışıldı.
TÜSİAD, Erdoğan'ın son iktisadi kararlarını eleştirirken, “genel kabul görmüş iktisat bilimi kurallarına hızla dönülmeli” dese de, neyin “genel kabul gördüğü” halen tartışma konusu!
2008 dünya finans krizinde ABD, AB veya Japonya merkez bankaları faizi sıfıra çekerek gevşek para politikasıyla ekonomiyi canlandırmaya/ finansal krizi aşmaya çalıştı. “Miktarsal büyüme” ile piyasaya yüklü miktarda para sürdüler. Vs.
Ancak. Aradan yıllar geçti… Gelişmiş kapitalist ülkeler/ABD, Almanya, Fransa, Hollanda, Japonya vd. faiz artırımı yapamadı, sabit kaldılar. İngiltere eksiye düştü! Yani henüz enflasyon vd. başa çıkamadılar…
Merkez bankalarının 2008'deki çabası finansal istikrar sağlamasında ve ekonominin toparlanmasında yeterli olmadı. Hangi “genel kabulden” bahsediyor TÜSİAD?
YENİ “MODA”
Merkez Bankası konusunda tek sistem yok.
Dünün “modası” parasalcı akım çöktü; “moda” artık Güneydoğu Asya ülkelerinde örnekleri görülen kalkınmacı merkez bankacılığı! (Ki Atatürk'ün yolu da buydu.) Bu sistemde salt finansal istikrar gibi tek amaca odaklanmak yerine, fiyat istikrarının yanı sıra büyüme ve istihdam odaklı çoklu hedef var. Bu sebeple, Güney Kore gibi kimi ülkeler -kredi tahsisi vs- sanayi politikalarında önemli destekleyici görevler verdi merkez bankasına…
Mesele sadece sistem de değil. Ekonomide hangi politikanın uygulanacağı kadar nasıl uygulanacağı da önemli. Son “oyuncağı” kalkınmacı merkez bankacılığı olan Erdoğan, “nasıl uygulamalı” pratiğinin en kötü örneği maalesef!
TÜSİAD'ın hakkını da yemeyeyim; bu kalkınmacı ekonomik politika başarısının koşullarından biri de, merkez bankasının diğer kurumlar ile uyum ve işbirliği içinde olmasının şart olduğu gerçeği!
Toparlarsam; alternatif sistemleri/bakış açılarını ve nasıl yapılması gerektiğini konuşup tartışarak ülkenin geleceğini aydınlatmalıyız.
Evet: Finans sisteminin/sektörünün tek başına iktisadi kalkınma sorumluluğunu üstlenmesi mümkün değildir.
Şunu yazmadan edemeyeceğim: Erdoğan döndü dolaştı, Atatürk'ün kalkınmacı merkez bankacılığı anlayışına geldi!
Soner Yalçın
Odatv.com