ŞIRNAK T TİPİ KAPALI CEZA İNFAZ KURUMU HAK İHLALLERİ İZLEME RAPORU
I.GİRİŞ
Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı (TOHAV) olarak, yaşanan hak ihlallerinin vakfımıza ulaşan ihlal iddiaları ve basın yoluyla edindiğimiz bilgiler neticesinde hızla arttığını tespit etmemiz üzerine; 30-31.01.2022 tarihlerinde Şırnak T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu ziyaret edilmiştir.
II.YÖNTEM
Raporda geçen hak ihlali, durum tespiti ve istatistiksel verilerin tamamı hapishanelerde görüş yapan avukatlar tarafından, mahpuslarla yapılan birebir görüşmeler sonucunda ortaya çıkmıştır. Mahpusların kişisel verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda yer alan yükümlülükler doğrultusunda rapora yansıtılmamıştır.
Yapılan hapishane ziyaretlerinde hak ihlallerinin tespiti amacıyla mahpuslara yöneltilecek sorular ziyaretlerden önce TOHAV’da hukukçu ve hekimlerin bulunduğu bir ekip tarafından hazırlanarak, uluslararası insan hakları standartlarına uygun bir şekilde mahpusların başta yaşam ve sağlık hakları olmak üzere temel hak ve özgürlüklerde yaşanılan hak ihlallerini raporlaştırılmak amacıyla hazırlanmıştır.
Yapılan ziyaretlerde toplam 15 mahpus ve hapishane müdürü ile görüşme yapılmıştır.
II.HAK İHLALLERİNE İLİŞKİN TESPİTLER
Her iki gün de, hapishane girişinde kayıt yapılmasının ardından avukatlar bekleme odasına alınarak 30 dakikadan fazla bekletilmiş ve sonrasında avukat görüş kabinlerine geçilmiştir. Görüşmelerin kış şartlarında sürdüğü iki gün boyunca avukat görüş kabinlerinin çok soğuk olduğu, kabinde hiçbir ısıtma sisteminin yer almadığı gözlenmiştir.
Görüşülen mahpusların tamamı, temel ihtiyaçlar için dahi infaz koruma memurları ve hapishane idaresine ulaşmanın ve sağlıklı iletişim kurmanın mümkün olmadığını ifade etmiştir. İhtiyaçlar için muhatap bulamadıklarını, bulabildiklerinde ise çözüme erişemedikleri, yazılı dilekçelerinin alınmadığını, uzun çabalar sonrası dilekçelerini teslim ettiklerinde ise dilekçelerine cevap verilmeyerek ihtiyaçların karşılanmadığı dile getirilmiştir. İnfaz koruma memurlarının kaba bir üslup kullandıkları, bazı infaz koruma memurları ve jandarmaların mahpuslara zaman zaman hakaret ettikleri, tehdit, keyfi muamele ve nefret söylemlerinde bulundukları belirtilmiştir.
Görüşülen mahpusların büyük bir kısmı, hapishaneye ilk getirildiklerinde çıplak aramaya, çıplak arama esnasında infaz koruma memurları tarafından 3 kez otur-kalk talimatı verilerek onur kırıcı muameleye maruz kaldıklarını ifade etmiştir. Çıplak aramaya maruz kalmamış mahpuslar, aynı koğuşa getirilen diğer mahpusların yaşadıkları süreci dinlediklerini, dolayısı ile çıplak aramaya ilişkin tanıklıklarını ifade ederek çıplak arama uygulamasının bu hapishanede genel ve sık başvurulan bir uygulama olduğunu ortaya koymuştur.
Hapishaneye yeni getirilen mahpusların 14 gün karantinada tutulduğu, karantina koğuşlarında tek bulunmadıkları, bu 14 gün içinde dışarıdan yeni bir mahpus getirilir ise, karantinalarının son eklenen kişiyle beraber en baştan sayılmaya başlandığını ve bu nedenle karantina süresinin çoğu zaman 14 günü fazlasıyla geçtiği belirtilmiştir. Nitekim görüşülen mahpuslardan birinin 20 gündür tutuklu olduğu ve halen karantina koğuşunda tutulmaya devam ettiği kayıt altına alınmış, kişinin yazılı başvuru yaparak normal koğuşa alınmasını talep etmiş olmasına rağmen kendisine henüz bir dönüş yapılmadığı belirtilmiştir. Görüşme yapılan 65 yaşındaki bir diğer mahpusun da 25 gündür karantina koğuşunda 8 kişi ile beraber kaldığı ifade edilmiştir. Karantina koğuşlarında ise koşulların kötü olduğu belirtilmiştir. 25 günlük karantina süresi boyunca yalnızca 1 kez sıcak su verildiğini ve koşulların hijyenik olmadığını, genel su ihtiyacının ise günde 3 kez ve sınırlı olarak verildiğini ifade etmiştir.
Koğuşların bazılarında kapasitenin üzerinde mahpus kaldığı, yatak sayısının yeterli olmamasından dolayı bir kısım mahpusun yerde yattığı belirtilmiştir. Görüşülen mahpuslardan biri 14 kişilik koğuşta 18 kişi kaldıklarını, 14 kişinin yatakta, 4 kişinin yerde uyumak zorunda kaldığı bilgisini paylaşmıştır.
Görüşülen mahpusların tümü, koğuşlarda ısınma ve su sorunu olduğunu ifade etmiştir. Mahpusların çoğunluğu, haftada yalnızca 1 kez olmak üzere en çok 1 saat boyunca sıcak su verildiğini, bu süre içinde tüm koğuşun kişisel temizlik ihtiyacını karşılamasının mümkün olmadığını, bu nedenle dönüşümlü olarak sırayla ve hızlıca duş alabildiklerini, sıcak suyun kesilmesi nedeni ile ihtiyacını karşılayamayan mahpusların 1 hafta sonraki 1 saatlik sıcak su saatinde duş alabildikleri belirtilmiştir. Yine koğuşların belirli zamanlarda ısıtıldığı, genel çeşme suyunun da yine belirli zamanlarda verildiği hususları ifade edilmiştir.
Sayım ve aramalar boyunca karda ve soğukta bekletildiklerini belirten mahpuslar, bu aramaların koğuştaki mahpus sayısının üzerinde infaz koruma memuru ve jandarma eşliğinde gerçekleştiğini ifade etmiştir. Nitekim görüşme gerçekleştirilen mahpuslardan biri, 13 kişinin kaldığı koğuştaki aramanın 20 kişi tarafından yapıldığı belirtmiştir.
Yapılan görüşmelerde mahpuslar, temizlik malzemeleri ve nevresimler dahil temel ihtiyaçlarını kantinden satın almak zorunda kaldıklarını ifade ederek yapılan aramaların bir kısmında kantinden satın aldıkları eşyalara dahi el konulabildiğini eklemiştir. Nitekim görüşme yapılan mahpuslardan biri, kantinden satın almış olduğu nevresim takımına el konulduğunu, eşyanın iadesi için yazılı başvuruda bulunduğunu ancak el konulan eşyasının çöpe atıldığı gerekçesi ile iade edilemeyeceğinin söylendiğini aktarmıştır.
Mahpuslar, kötü ve belirsiz karantina süreci nedeni ile ihtiyaç halinde hastaneye sevk talebinde bulunmaktan çekindiklerini, sevk talebinde bulunsalar da bazen sürecin haftalar sürdüğünü paylaşmıştır. Hastane sevklerinin hastanın kendisine 1 kelepçe ile sağında ve solunda kendisine eşlik eden jandarmalara da bağlanmasını sağlayacak şekilde 2 adet kelepçe daha takılmak sureti ile toplamda 3 kelepçe ile yapıldığı, hekim muayenesi esnasında da bu kelepçelerin çıkarılmadığı ve jandarmaların muayene odasında bulundukları notu düşülmüştür.
Mahpuslar, yargılandıkları davaların duruşmalarına yine dönüşte karantina uygulaması nedeni ile katılmaktan çekindiklerini, duruşma dönüşünde karantina koğuşunda süreç başlamasına rağmen koğuşa yeni bir kişi eklenir ise karantina sürecinin baştan sayılması ve karantina koğuşunun koşullarının kötü olması nedeni ile sürecin uzamasını istemediklerini, bu nedenle duruşmalara SEGBİS yöntemi ile katıldıklarını belirtmiştir.
Koğuş havalandırmalarının karla dolu olduğu ve idare tarafından fiziksel olarak boşaltılarak temizlenmediği, her ne kadar her gün 10 saate kadar kullanma hakkı verilse de kış koşullarında pratikteki bu fiziksel engel nedeni ile kullanmalarının mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
Görüşülen mahpusların tamamı, sohbet ve spor gibi ortak alan faaliyetlerinden faydalanamadıklarını, kendi koğuşlarındaki mahpuslar dışında başka hiç bir mahpus ile karşılaşma ihtimali olan herhangi bir aktivite ya da alan bulunmadığını belirtmiştir.
Kargo ve mektupların haftalarca bekletildikten sonra mahpuslara ulaştırıldığı, mahpusların ziyaretçileri tarafından emanete verilen eşyaların da yine 2 haftaya kadar bekletildikten sonra kendilerine teslim edildiği kayda geçmiştir.
Mahpuslardan birkaçı, ziyaretçi görüş günlerinde ziyarete gelen yakınlarına infaz koruma memurları ve jandarmalar tarafından aşağılayıcı ve kaba muamelede bulunulduğunu, bu nedenle ziyaretçilerinin gelmekten çekindiği bilgisini vermiştir. Nitekim hapishane ziyaretinin heyetimizce gerçekleştirildiği 2.
Gün olan 31 Ocak 2022 tarihli, Pazartesi günlü ziyaretçi girişleri izlendiğinde, hapishane girişindeki bir personelin Kürtçe konuşan ileri yaşlı kadın bir ziyaretçiyi, koyu renkli uzun bir etek giymiş olması nedeni ile yüksek sesle azarladığı ve görüşe girmesinin engellenmeye çalışıldığı görülmüştür. Sözü edilen personelin, kendisini ifade etmekte zorlanan ziyaretçiye doğru ve anlaşılır bir üslup ile kıyafet yönetmeliğindeki gerekçeyi izah etmek yerine kaba bir yaklaşımla ziyareti fiilen engellemede etkili olduğu izlenmiştir. Mahpusların beyanlarını doğrulayıcı bu gözlem, personelin ziyaretçilerin de haklarını kullanmalarını sağlamak yerine, bu hakkın kullanımını zorlaştırdıkları ve hatta engellediklerini ortaya koymuştur.
Mahpuslar ile yapılan görüşmelerin ardından, heyetimiz 31 Ocak 2022 tarihinde, Hapishane Müdürü ile yaklaşık 30 dakika süren bir görüşme gerçekleştirmiştir. Heyet, mahpusların dile getirdikleri koşul, ihtiyaç, ihlalleri genel çerçeve ile aktarmıştır. Hapishane müdürü, sorunların bir kısmından haberdar olduğunu, ısınma ve su problemlerinin teknik sorunlar nedeni ile çözülemediğini, çözüm için çabaladıklarını ifade etmiştir. Yine infaz koruma memurlarının sözü edilen muamelelerinden haberdar olduğunu, tüm personelin aynı nitelikte olamadığını ve geçmişte bir kısmının uyarıldığını belirtmiştir. Heyetimiz, idareden raporda sözü edilen koşul ve ihlaller yönünden yapıcı girişim ve sonuç almayı umduklarını, ihlallere son verilmesi gerektiğini ve sürecin takip edileceğini belirterek hapishaneden ayrılmıştır.
Ziyaretlerin tamamlanmasının ardından bir temsilcimiz, periyodik olarak hapishaneyi ziyaret etmeye devam etmiştir. Buna göre, 30-31 Ocak tarihlerindeki ziyaretlerimizden sonraki ilk 1 haftalık süre boyunca infaz koruma memurları ve hapishane idaresinin mahpuslara karşı tutumu daha olumlu bir hal almış ise de, 1 haftadan sonra durumun eski koşullara döndüğü ve yukarıda belirtilen sorunların halen devam ettiği anlaşılmıştır.
PDF indirmek için linke tıklayınız: /Content/UserFiles/Editor/files/TOHAV%20S%CC%A7%C4%B1rnak%20T%20Tipi%20Raporu.pdf