Hani eski tabirle iki lafı bir araya getiremeyen çocuklardan bahsetmek istiyorum bu hafta.
Geçtiğimiz günlerde bilime değer verdiğine inandığımız bir kurumun yarışmasına katılan çocukları izledim sosyal medyada. Çocuklar müthiş! Hayalleri ve yaratıcı düşünceleri var. Bu ikisi cesaret ile de birleşince hayallerini somutlaştırmışlar. Gel gelelim bunları karşısındaki insana anlatırken beş kelimenin ikisi “şey” kelimesi ve her kelime arasında istenmeyen o “ıııı” sesi. Bu çocuklar çok da kitap okuyor, akademik başarıları da iyi. Peki, nedir onları bu ifade becerisinden yoksun bırakan şey!
Test odaklı bir sistem olması mı? Anne baba, öğretmen, çevrelerindeki yetişkinler ve arkadaşları arasında yeterince dinlenilmemesi mi? Kelime dağarcığı mı? Utangaçlık mı? Doğru kitapları seçememeleri mi? Yoksa akıllı telefonlara hayatımıza iyice yerleşen kısaltma kelimeler mi?
Böyle genç yeteneklerin ifade becerilerinin olmaması ne kadar üzücü! Bir düşünün, alanında uzman bir doktor ama hastasına açıklama yapamıyor, bir yönetici ama altında çalışanlarla iletişim kuramıyor. Bir de halk pazarlarını getirin gözünüzün önüne. Pazarcının, tezgâhındakimeyveyi satmak için ne diller döktüğünü, ne maniler yaktığını…
İzlediğim programdan sonra çok daha eski röportajları izledim. TRT’nin tek kanal olduğu yıllardan. Aradan uzun yıllar geçmiş ve çok şey değişmiş gerçekten. Çocuklarımız bir yandan, daha bireysel daha donanımlı, daha özgür amabir yandan da kendini ifade etmekten yoksun. Argo kelimeleri sıradanlaştırmış, yarı Türkçe yarı yabancı yeni kelimeleri kullanmak moda olmuş, dilbilgisi kuralları ve karşıdaki kişiye saygı Hak getire zaten…
Peki, ne yapmalı?
Dinlemeli, dinletmeliyiz. Duygularını tanımasını, anlamlandırmasını ve ifade etmesini sağlamalıyız. Kelime dağarcıklarına yenilerini eklemeli ve bunları kullanmalarını sağlamalıyız. Özgüven ile şımarıklığı ayırt edip uygulamaya başlamalı, konuşma ortamları yaratmalıyız.
Konuşma ortamları dedim de aklıma, kümelerde oturup bir cümle etrafında nasıl da hararetli konuştuğumuz günler geldi. Annemlerin okul yaşantısında adı münazara, benim zamanımda adı tartışma olan ders içeriklerinin yerini ne aldı acaba? Yeni nesil soruları mı ki? Şimdiki tartışmalar ise çocuklar arasındaki kavgaları çözmeye yönelik. Yine de umut yok değil, şimdilerde ifade becerilerini önemseyen kişiler, ebeveynler, eğitimciler “çocuklar için felsefe” etrafında buluşuyor.
Bir değişime, gelişime karar verenler detaylı araştırma yapabilir. Karar vermekte geç kalmayalım ki konuşmanın yerini yazı, yazının yerini de emojiler almasın.