Dünya Sağlık Örgütü’nün 2017 yılında yayımladığı verilere göre, küresel anlamda her yıl yaklaşık 1,7 milyar çocukluk ishali vakası görülüyor. Tüm dünyada her yıl 5 yaşının altındaki 525.000 çocuk ise ishal nedeniyle hayatını kaybediyor.
Türkiye’nin 2017 yılında yayınladığı Sağlık İstatistik Yıllığı verilerine göre ise ishal; 0 ve 6 yaş aralığında en sık görülen hastalık olarak yer alıyor.
İçerikte Neler Var?
İshal Nedir?
Dışkının normalden fazla su içermesine ishal denilir. İshal, sulu dışkılama ya da diyare olarak adlandırılır. Bir başka deyişle ishal, bulunduğu kabın şeklini alan dışkıdır. Özellikle 6 ay ve 2 yaş aralığındaki çocuklarda rastlanır. Bu noktada karıştırılmaması gereken en önemli noktalardan biri, normal dışkının sık çıkarılmasının ishal anlamına gelmeyeceğidir. Gün içerisinde çıkarılan dışkı sayısı kişinin yaşı ve beslenme biçimiyle yakından alakalıdır. Kişilere ishal tanısı konulabilmesi için, 24 saat içerisinde üç ya da daha fazla sayıda sulu dışkılama görülmesi gerekir.
Normal şartlarda dışkılama; günde 2 ya da 3 kere veya 3 günde bir şeklinde gerçekleşse de her kişinin hatta her toplumun dışkılama özellikleri birbirinden farklıdır. Dışkıların %70 ila 85’i su içerir, sıvı içeriğinin fazlalığı da ishali belirler.
İshal Neden Olur?
İshal, çocukluk çağında genellikle enfeksiyon kaynaklı görülür. Bu enfeksiyonlar ağız yoluyla bulaşır. İshal sebepleri kişilerin yaş aralığına, yaşanılan bölgeye, bölgenin gelişmişlik düzeyine ve iklim özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Genellikle 0-5 yaş aralığında karşılaşılan ishallerin %70’inde başlıca etken virüslerdir. En yaygın görülen ishal nedeni rotavirüs adlı bir virüstür. Bunun dışında Kalisivirüs, Norwalk ve Astrovirüs tipleri de ishale yol açan virüsler arasında sayılabilir. İshale sebep olan bakteri ve virüsler, gelişmekte olan ülkelerde yaz mevsiminde çoğunlukla görülürler. Viral etkenlerle oluşan ishal ise genellikle kış mevsimlerinde artış gösterir.
Genel olarak ishal nedenleri şu şekilde sıralanabilir:
- Virüsler
- Bakteriler
- Parazitler
- Besin alerjileri (süt, süt ürünleri, yumurta, tahıl, deniz ürünleri)
- Tatlandırılmış içecekler
- Laktoz intoleransı
- Irritabl bağırsak hastalığı
- Inflamatuar bağırsak hastalığı
- Kullanılan ilaçların yan etkisi
- Farklı bölge ya da kültürlere yapılan seyahatler
İshale Ne İyi Gelir? Ne Geçirir?
İshal rahatsızlıklarının çoğu genellikle kendiliğinden düzelir. Hastalara belirtilerin ciddiyetine göre doktorların uygun gördüğü ilaç kullanımı ve tedavi şekilleri uygulanır. İshal düzelene kadar;
- Yağsız ve posasız ishal diyeti uygulanmalı,
- Ağızdan bol sıvı alımı sağlanmalıdır.
Kişiler ishal süresinde iştah kaybı yaşayabilirler. Bu belirtileri yaşayan hastalar sık aralıklarla beslenmeye özen göstermelidir. İshale bağlı sıvı ve tuz kaybının önlenmesi de önemsenmesi gereken noktalardan biridir. Çocuklarda görülen ishal durumlarında anne sütü alan bebeklerde emzirme devam etmelidir. Daha büyük yaştaki bireyler ise alışık olunan sıvı besinler ile beslenmeye devam edebilirler. İshale iyi gelen besinlerden bazıları şunlardır:
- Yoğurt
- Ayran
- Yağsız et
- Katı yumurta gibi besin değeri yüksek yiyecekler önerilebilir.
Ancak;
- Lifli besinler
- Yağlı besinler
- Posalı çiğ sebze ve meyveler bağırsak hareketlerini artıracağı için bu besinler ishal yapan veya ishali tetikleyen yiyecekler kategorisine girebilir ve rahatsızlık sürecinde tüketilmesi önerilmez.
İshal Evde Geçer mi? Nasıl Geçer?
İshal belirtileri arasında;
- Yorgunluk
- Kas krampları
- Koyu renkli idrar
- Düşük tansiyon
- Gözlerde kısılma ve
- Baş dönmesi gibi dehidratasyon semptomlar bulunmuyorsa, tavsiye edilen sıvı miktarları tüketilerek ve beslenmeye dikkat edilerek tedavi süreci evde atlatılabilir.
İshalin düzelmesi için asıl amaçlanan, kaybedilen sıvı miktarının yeniden karşılanması olmalıdır. Özel durumların dışında ilaç kullanılmaması, dışkılama sebebiyle vücuttan atılan su ve tuz kayıplarının geri karşılanması ve düzenli beslenmenin erken başlaması büyük önem taşır.
İshal rahatsızlığı yaşayan çocukların;
- Pirinç lapası
- Haşlanmış patates
- Şeftali gibi yiyecekleri tüketmesi ishal süresini ve dışkılama sıklığını azaltabilir.
Daha ayrıntılı bilgi almak için Dahiliye Bölümü ile iletişime geçebilirsiniz.