Kuduz yüzyıllardır hayvanlar ve insanlar için bir tehdit oluştursa da 1885 yılında bir aşının geliştirilmesi, özellikle son zamanlarda insan kuduz tehdidini büyük ölçüde azaltmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl sadece 2 ila 3 insan kuduz vakası vardır. Bununla birlikte, popüler medya, kuduz virüsünün veya grip gibi başka bir yaygın virüsle bir melezin küresel bir salgına yol açabileceği korkusunu ateşledi. Bu korkular büyük ölçüde asılsızdır ancak kuduzun ölümcül bir enfeksiyon olduğu gerçeğini azaltmamalıdır.
kuduz nedir?
Kuduz, merkezi sinir sistemini etkileyen viral bir enfeksiyondur. Enfekte hayvanların tükürüğü ile yayılır. Kuduz herhangi bir memeliyi etkileyebilirken, yarasalar, köpekler ve rakunlar gibi bazı hayvanlarda görülme olasılığı daha yüksektir. İnsan kuduzu nadirdir. Kuduz aşısı sadece yüksek risk gruplarında veya kuduz bir hayvan veya kuduz olduğundan şüphelenilen bir hayvan tarafından ısırıldıktan hemen sonra gereklidir.
Kuduz virüsü vücuda girdikten sonra sinirler boyunca yayılır ve çoğalır. Virüs öncelikle merkezi sinir sistemini (beyin ve omurilik) etkiler, ancak CNS boyunca yayıldıktan sonra virüs tükürük bezlerine gider. Virüsün diğer vücut sıvılarına kıyasla tükürük yoluyla bu kadar kolay yayılmasının nedeni budur. Bununla birlikte, virüsün vücuttaki herhangi bir organda bulunabileceğini hatırlamak önemlidir.
Nedenler ve Yayılma
Kuduz Virüsü
Kuduz virüsü, mermi şeklinde bir RNA virüsüdür. Sırası Rhabdoviridae olarak bilinen virüs ailesinin bir parçası olan Lyssavirus olarak bilinen virüslerin (cins) dalına aittir . 80’den fazla Lyssavirus türü ve kuduz serogrubunda Mokola virüsü, Duvenhage virüsü, Avrupa yarasa virüsü tip 1 ve 2 ve Avustralya yarasa virüsü dahil olmak üzere yaklaşık 10 virüs vardır.
Kuduz Bulaştıran Hayvanlar
Herhangi bir memeli kuduz virüsünden etkilenebilse de, daha yaygın olarak bu evcil ve vahşi hayvanlar tarafından taşınır ve bulaşır:
- yarasalar
- Kunduzlar
- kediler
- inekler
- çakallar
- köpekler
- gelincikler
- Tilkiler
- Maymunlar
- keçiler
- Atlar
- rakunlar
- kokarcalar
- dağ sıçanı
Kuduz nasıl bulaşır?
Kuduz virüsü, enfekte bir hayvanın tükürüğü ile temas yoluyla bulaşır. Bu genellikle ısırıklarla olur, ancak kuduz bir memeliden diğerine ısırık olmaksızın da yayılabilir. Enfekte tükürüğün maruz kaldığı herhangi bir çizik veya yara, virüsün yayılmasına izin verebilir. Benzer şekilde, tükürük gözün dış yüzeyi gibi mukoza zarlarıyla temas ederse kuduz da bulaşabilir. Aerosol haline getirilmiş tükürük de virüsü bulaştırabilir.
Bununla birlikte, bu ısırık olmayan yollar, kuduzun bulaşmanın nadir yöntemleridir.
Enfekte bir hayvanın kanı, dışkısı veya idrarı ile temas etmek veya hayvanı sevmek virüsü yayma olasılığı düşüktür. Organ nakli yoluyla insanlar arasında kuduzun bulaştığı belgelenmiş vakalar vardır. Enfekte bir kişi başka bir kişiyi ısırırsa kuduzun insandan insana bulaşması mümkündür. Bununla birlikte, bunun gerçekleştiğine dair belgelenmiş bir vaka bulunmamaktadır.
Belirti ve bulgular
Kuluçka süresi
İlk belirti ve semptomlar yaklaşık 20 ila 90 günlük bir kuluçka döneminden sonra ortaya çıkar. Daha uzun olabilir ancak genellikle 1 yıldan az ve ortalama 60 gün civarındadır. Asemptomatik dönemde virüs çoğalır ve enfeksiyon vücuda yayılır. Nadir durumlarda, kuluçka dönemi yıllarca ve hatta on yıllarca uzayabilir.
Kuduzun İlk Belirtileri
İlk belirti ve semptomlar spesifik değildir ve çoğu viral enfeksiyon için tipiktir. O içerir:
- Ateş
- Titreme
- Baş ağrısı
- halsizlik
- İştah kaybı
- Mide bulantısı
- İshal
- Boğaz ağrısı
Bu semptomlar günlerce sürebilir ve daha sonra kuduza özgü akut nörolojik semptomlar belirgin hale gelir.
Öfkeli ve Felçli Kuduz
Bu semptomlar bir kez geliştiğinde hastalık neredeyse her zaman ölümcüldür. Tipik kuduz belirtileri şunları içerir:
- Endişe
- Çalkalama
- Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
- yutma güçlüğü
- Aşırı tükürük
- halüsinasyonlar
- Hidrofobi (su korkusu)
- Uykusuzluk hastalığı
- nöbetler
Kuduzun bu tipik sunumu, öfkeli form olarak bilinir. Bununla birlikte, felçli kuduz veya dilsiz kuduz olarak bilinen başka bir form daha vardır. Kuduz hastalarının yaklaşık %20’sinde görülür. Paralitik kuduzda bir kişi endişeli, ajite veya kafası karışık değildir ve saldırganlık ile kıvranmaz ve ısırmaz. Belirgin baş ağrıları ve ateş ile felç var.
Kuduzdan Ölüm
Bir kişi semptomlar başladıktan yaklaşık 10 gün sonra komaya girebilir. Bu komanın süresi kişiden kişiye değişebilir. Sonunda ölümle sonuçlanan kardiyorespiratuar yetmezliğe yol açar.
Kuduz Tedavisi
Şimdi Çevrimiçi Bir Doktora Sorun!
Kuduzun tedavisi yoktur, bu nedenle virüsün bir ısırıktan sonra yayılmasını önlemek önemlidir. Bu, enfekte bir hayvan tarafından ısırıldıktan sonra insanlara uygulanan aşılar yoluyla olabilir. Hayvanın kuduz olup olmadığı her zaman bilinmediğinden, tedaviye başlama kararı duruma göre değişir. Vakaların küçük bir azınlığında hayatta kalmak mümkün olsa da, tedavi edilmeyen kuduzun insanlarda ölümcül olduğunu akılda tutmak önemlidir.
Tedaviye başlama kararı şu şekilde belirlenebilir:
- Hayvanın kuduz olmadığı bilinmektedir – herhangi bir tedaviye gerek yoktur.
- Hayvanın kuduz olduğu biliniyor – tedaviye başlanıyor.
- Hayvanın kuduz olduğu doğrulanamıyor ancak yüksek riskli kabul ediliyor – tedaviye başlanıyor.
Tedavi seçimi, ısırmadan kısa bir süre sonra mı yoksa semptomlar başladıktan sonra mı başlandığına bağlıdır. Semptomlar başladığında hastalık neredeyse her zaman ölümcül olduğundan, bu noktada tedavi büyük ölçüde destekleyicidir. Ancak ölümü engelleyemez. Semptomlar başlamadan önce erken tedavi kuduz hastalığını önleyebilir ve bu nedenle ölümcül bir sonucu önleyebilir.
kuduz aşısı
Bir ısırık meydana gelmeden önce kuduza karşı insan bağışıklaması (maruziyet öncesi profilaksi) genellikle veteriner hekimler, veterinerlik öğrencileri, vahşi hayvanlara sık sık maruz kalan kişiler ve ilgili laboratuvar çalışanları gibi yüksek risk grupları için önerilir. İnsan kuduz enfeksiyonu çok nadir olduğundan, bu kuduz aşıları rutin insan bağışıklama programlarının bir parçası değildir. Ancak evcil hayvanların aşılanması gerekir.
Bir ısırık meydana geldiğinde bağışıklamanın (maruziyet sonrası profilaksi/PEP) başlatılması gerekir, ancak yalnızca semptomlar mevcut değilse. Bu, kuduz aşıları ve immünoglobulinin bir kombinasyonunu içerir. Aşılar, vücudu viral partiküllere maruz bırakarak vücudun virüse karşı bağışıklık savunması geliştirmesine yardımcı olarak çalışır. İmmünoglobulinler, aşılarla aynı şey değildir, ancak bağışıklık sistemini virüse karşı yönlendirerek çalışır.