Diz eklemi, yaşam boyu en çok kullanılan ve en çok zorlanan eklemimizdir. Bu nedenle dizlerde incinme, yaralanma, yıpranma ve ağrı toplumda sık görülen bir durumdur. Dizdeki zedelenmeler sonrasında zaman ilerledikçe eklemde kalıcı hasar oluşma riski artar. Eklemi yapısal ve işlevsel olarak etkileyen sorunlar zamanla kıkırdak hasarı ve diz kireçlenmesine neden olur. Diz ağrıları, ileri yaştaki bireylerde daha fazla görülmekle birlikte, pek çok insanın günlük hayatını zorlaştıran sağlık sorunlarından biridir.
Peki bu diz ağrıları için nasıl çözüm bulacaksınız?
Diz ağrılarının çözümü her zaman ameliyat değildir. Diz eklemindeki hasara ve yakınmalarınıza bağlı olarak ameliyat dışında çeşitli tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Doktorunuzla birlikte durumunuza en uygun tedavi seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.
Diz Ağrısı Nedir?
Dinlenme halinde dizlerde sızlama veya merdiven inip çıkma, oturup kalkma, adım atma, eğilme gibi eylemler sırasında oluşan ağrı ve acı hissi, genel olarak diz ağrısı olarak tanımlanır. Diz ağrıları, her yaştan insanda görülebilen bir yakınmadır. Ağrının yeri ve şiddeti, sorunun nedenine bağlı olarak değişiklik gösterir. Ağrıya ek olarak, dizde ellemekle belirginleşen hassasiyet de olabilir. Yakınmalar tek bir dizde görülebileceği gibi bazen her iki dizi birden de etkileyebilir.
Diz ağrısına eşlik edebilen diğer belirti ve bulgular:
- Dizde şişlik
- Dizde kızarıklık ve sıcaklık
- Hareket güçlüğü
- Dizi kıvırıp açarken ses gelmesi
- Dizde takılma hissi
- Dizde boşalma hissi
- Diz çevresi kaslarda güçsüzlük
- Oturduğu yerden kalkmakta zorlanma
- Bir süre oturduktan sonra ilk adımları atmada tutukluluk
- Eklemde katılık
- Yürüme zorluğu
- Çömelme zorluğu
- Merdiven inip-çıkmakta güçlük
Diz Ağrısı Nedenleri
Vücudun en büyük ve en önemli eklemlerinden biri olan diz eklemi, vücut yükünün taşınmasında ve hareketin sağlanmasında önemli rol oynar. Dizinizi zorladığınızda veya yanlış bir hareketle incinmesi sonucunda dizde ani ağrılar ortaya çıkabilir. Vücudun ağırlığını taşıyan dizler ideal kilolu kişilerde daha az yıpranır. Ancak şişman kişilerde ise yıpranma ve aşınma daha çabuk geliştiğinden, diz eklem kireçlenmesi daha erken dönemde başlayabilir.
Diz eklemi yapısı nedeniyle zıplama veya koşma gibi ekstra güç gerektiren hareketler sırasında da daha kolay zedelenir. Özellikle mücadeleli temas sporları yapanlarda diz yaralanmalarına daha sık rastlanılır.
İlerleyen yaşla birlikte dizlerde özellikle hareket sırasında ortaya çıkan diz ağrısı ve yürüme sıkıntısı genel olarak diz eklem kireçlenmesi belirtileridir. Diz kireçlenmesi toplumda en sık görülen diz ağrısı nedeni olmakla birlikte mekanik diz ağrısına yol açan başka pek çok nedenler vardır.
En sık görülen mekanik diz ağrısı nedenleri;
► Zorlanma: Zorlanma nedeniyle diz içi ve çevresindeki yumuşak dokularda meydana gelen gerilme sonucu, dizde ağrı ve şişlik oluşabilir.
► Menisküs bozuklukları: Genellikle ayak yerde sabitken dizin ani olarak bükülme ve dönme hareketi ile zorlanması sonucu menisküs yırtıkları gelişebilmektedir. Sportif aktivitelere bağlı menisküs sorunları daha sık görülmekle birlikte, spor dışındaki günlük yaşamdaki zorlanmalar sonucunda da menisküs yırtığı oluşabilir. Menisküs yırtıklarına bağlı gelişen diz ağrısında dizde şişlik, takılma ve kilitlenme gibi yakınmalar da eşlik edebilir. Menisküs yırtıklarının yeri ve derecesine göre tedavi yaklaşımının belirlenmesi gerekir.
► Bağ ve tendon zedelenmeleri: Diz ekleminin stabil olmasını sağlayan bağlardan, sıklıkla ön çapraz bağ ve iç yan bağda görülen zedelenme veya yırtılma sonucunda diz ağrısı, dizde şişlik, boşalma hissi gibi yakınmalar meydana gelir. Diz bölgesindeki kas tendonlarının zorlanması ya da hasar görmesi sonucu oluşan diz ağrıları genellikle voleybol, basketbol, futbol gibi tekrarlayan zorlama ve zıplama içeren aktivitelere bağlı gelişir.
► Kireçlenme (osteoartrit): Aşırı kilolu insanlarda, diz üstü çalışanlarda, daha önceden diz yaralanması oluşmuş kişilerde, zamanla diz ekleminde kireçlenme gelişebilir.
Yukarıda saydığımız tüm diğer diz ağrısı nedenleri de, diz ekleminin yapısının ve işlevinin bütünselliğini olumsuz etkileyerek, kıkırdak dokusunun bozulmasına ve kireçlenmeye yol açarlar. Bu nedenle dizin zorlanma ve zedelenmelerinin geç kalmadan kısa sürede tedavi edilmesi, ileride kalıcı diz ağrıları ve hareket zorluğuna neden olacak diz kireçlenmesi gelişimini engelleyebilir.
Her ne nedenle olursa olsun diz ağrıları, günlük hayatta zorluk yaratan, başta yürüme olmak üzere kişilerin özgürlüklerini kısıtlayıp, rahat ve mutlu hissetmelerini engelleyen bir rahatsızlıktır.
Diz Ağrılarında Tedavi
Diz ağrıları için tedavi planı yapılırken öncelikle ağrıya yol açan sorun belirlenmelidir. Ancak diz ağrısının nedeni ne olursa olsun, tedavide öncelikle kilo sorunu olan hastaların diyetisyene yönlendirilmesi gereklidir. Şişman hastaların ideal kilolarına inmeleri sağlanırsa yalnız diz eklemine binen yük azaltılmakla kalmaz aynı zamanda şişmanlığın vücutta yol açtığı kimyasal, fiziksel ve psikolojik diğer olumsuz etkilerinin de önüne geçilmiş olur.
Diz sorunları yaşayan kişilerin; vücutlarını aktif ve formda tutmaları, fazla kilolarından kurtulmaları, diz çevresi kaslarını güçlendiren egzersizleri düzenli olarak yapmaları, diz ağrısının tedavisi açısından önemlidir. Diz sağlığınızı korumak için neler yapabileceğinizi merak ediyorsanız bu konu hakkında diğer yazımızı okuyabilirsiniz.
Diz Ağrısında Ameliyat Tek Seçenek Değil!
Birçok insan diz ağrılarının her zaman ancak ameliyat ile tedavi edilebileceğini düşünür. Aslında çoğu diz ağrısında öncelikle uygulanabilecek ameliyat dışında farklı tedavi seçenekleri vardır. Ancak diz ağrınız hafif bile olsa, daha fazla hasara yol açmaktan kaçınmak ve size uygun bir tedavi planını belirleyebilmek için en kısa sürede ortopedi doktoruna başvurmanız gerekir. Yapılan muayene ve tetkikler sonucunda dizinizde ameliyat gerektirmeyen bir sorun bulunabilir. Bu durumdanuygulanabilecek ameliyatsız tedavi seçenekleri konusunda size bilgilendirme yapılacaktır. Günümüzde pek çok diz ağrısı ameliyatsız yöntemler ile başarıyla tedavi edilebilmektedir.
Diz Ağrılarında Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri
- Kilo verme
- Dizi zorlayan hareketlerden kaçınma
- İlaç tedavisi
- Egzersiz
- Fizik tedavi
- Yardımcı cihaz kullanımı
- Dize enjeksiyon uygulamaları
- Trombositten zengin plazma
- Kök hücre
- Proloterapi
- Nöroproloterapi
- Eklem içi kortizon
- Diz çevresi sinir blokları
- Enjeksiyon
- Kriyoanaljezi
Egzersiz ve Kilo Kontrolü
Ameliyat dışındaki çeşitli tedavi seçenekleri arasında en önemli yöntemlerden biri egzersizdir. Egzersiz yapmak, diz eklemin kireçlenmesi için en etkin tedavilerden biri olarak kabul edilir. Yapılan düzenli ve kontrollü bir egzersiz programı ağrıyı azaltmaya, diz hareketlerini artırmaya ve vücut dengesinin korunmasına yardımcı olabilir. Ayrıca egzersiz yapan kişilerin yalnız eklem değil kemik, kas, kalp, damar, akciğer, bağırsak sağlığı da korunur. Sağlıklı bir diyet, kilo kaybını kolaylaştırarak ağırlık taşıyan eklemlerdeki stresi ve baskıyı azaltabilir. Düzenli egzersiz, dengeli beslenme gibi iyi yaşam seçeneklerini hayat tarzı haline getiren kişilerinin psikolojik ve nörolojik olarak da daha sağlıklı kaldıkları bilinmektedir.
İlaç Tedavisi
Diz ağrısı tedavisinde kullanılan ağrı kesici ilaçların başta kalp-damar sistemi, mide ve karaciğer olmak üzere bazı yan etkileri vardır. Bu nedenle ağrı kesici ilaçları kullanmak için önce doktorunuza danışarak, size en uygun ilacı ve dozu öğrenmeniz gerekir. Hafif diz ağrılarında, alerjik bir sorununuz yoksa, çeşitli ağrı kesici kremleri dizinize ince bir tabaka halinde sürerek uygulayabilirsiniz.
Fizik Tedavi
Fizik tedavi programları da ameliyatsız tedavi seçenekleri arasında yer alır. Ağrıyı gidermek, eklem katılığını azaltmak, hareketliliğini arttırmak, diz çevresi kasları güçlendirmek için son derece etkili bir tedavi yöntemidir. Fizik tedavi programı sizin genel sağlık durumunuza ve dizdeki sorununuza özel olarak belirlenir. Fizik tedavi programı ile ağrınız kontrol altına alınınca, uzun vadeli egzersiz programınız da oluşturulur
Diz Ağrısında Yardımcı cihazlar
Doktorunuz dizinizi korumak ve destek sağlamak için, veya yürürken dengenizi koruyabilmeniz için, size uygun farklı dizlikler veya baston gibi yardımcı cihazlar önerebilir. Ayakkabınızın rahat, taban süspansiyonunun iyi ve destekleyici olması da önemlidir. Bazı durumlarda ayakkabı tabanına ek destekler koyulması da ağrının giderilmesinde yardımcı olur.
Diz Ağrılarında Uygulanan Enjeksiyonlar
► Kortizon enjeksiyonları: Kortizon ilacının diz ağrıları ve diz şişliğini giderici etkisi vardır. Ağrının geçici bir süre azalmasını sağlar. Ancak sık tekrarlanan kortizon enjeksiyonlarının eklem kıkırdakdağında yıpranma ve aşınmanın artmasına neden olabileceği gösterilmiştir. Ayrıca kortizonun tendon, bağ ve kemik dokularını zayıflatıcı etkisi de vardır. Bu nedenle diz eklemine kortizonlu enjeksiyon uygulamaları ancak hekim tarafından ve gerekli görülen durumlarda seyrek aralıklar ile uygulanmalıdır.
► Trombositten Zengin Plazma (TZP): Trombositler vücudumuzda kanama olan yere giderek burada pıhtılaşmayı sağlayan kan hücrelerimizdir. Aynı zamanda trombositlerin doku iyileşmesini etkinleştirici özellikleri olduğu bilinmektedir. Trombositten Zengin Plazma için hastanın kol toplar damarından alınan kan özel bir santrifüj işleminden geçirilerek ayrıştırılır. Ayrıştırma sonunda elde edilen TZP içinde pek çok doku onarıcı faktör ve proteinler bulunur. TZP enjeksiyonu yapılan hasarlı dokuda onarım süreci hızlanır.
TZP diz eklemi içine, zedelenen menisküslere, bağlara veya tendonlara, gerekirse özel bir teknik ile kemik içine de uygulanabilir. TZP enjeksiyonları sonrası, kortizon enjeksiyonlarında görülen hızlı ağrı giderici etki oluşmaz. Hasarlı bölgede yoğun bir iyileşme sürecinin başlamasını sağlayarak, yavaş ancak daha uzun süreli etki gösterirler. Kişinin kendi vücudundan elde edilen doğal bir tedavi yöntemi olduğu için de, ciddi bir yan etki yapmaz.
► Kök hücre enjeksiyonları: Kök hücre kaynağı olarak hastanın kendi kemik iliği veya yağ dokusu tercih edilir. Bu bölgelerden kompleks işlemler sonucu elde edilen materyal özel bir santrifüj işleminden geçirilerek, kök hücreden zengin bölüm ayrıştırılır. Kök hücre solüsyonunun içerisinde hem doku onarıcı faktörler, hem de doku yenileyici kök hücreler bulunur. Kök hücreler iyileşme sürecini başlatmak için hasarlı dokunun içindeki ve çevresindeki diğer hücrelere (diğer yerel hareketsiz kök hücreler de dahil olmak üzere) sinyal veren yüksek güçlü haberciler olarak hareket ederler. Eklem bölgesine uygulanan kök hücre enjeksiyonları, doku iyileşmesini sağlayan doğal ve güçlü bir alternatif tedavi yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır.
Kök hücre enjeksiyonları diz eklemi içine, zedelenen menisküslere, bağlara veya tendonlara gerekirse özel bir teknik ile kemik içine de uygulanabilir. Kök hücre enjeksiyonu ile hastalarının ağrılarının azaldığı ile diz ekleminde kireçlenme sürecinin yavaşladığı gösterilmiştir.
► Proloterapi: Vücuttaki kas, tendon, bağ, ve eklemin hasarlandığı durumlarda yüksek konsantrasyondaki şekerli serum enjeksiyonu ile yara iyileşme mekanizmalarının uyarılması ve bu yolla dokuların tamir edilip, ağrının giderilmesi işlemi proloterapi olarak adlandırılır. Proloterapi hasarlı dokunun onarımını uyarır ancak yara dokusu-nedbe oluşumuna neden olmaz. Enjekte edilen sıvıda yoğunlaştırılmış dekstroz (şekerli serum) ve seyreltilmiş lokal anestezik bulunur. Proloterapide enjeksiyonlar özellikle bağ ve tendonların kemiğe tutundukları bölgeye, eklem içine derin olarak ve belli aralıklar ile tekrarlanarak uygulanır.
► Nöroproloterapi: Süregen diz problemlerinin nöropatik ağrı tedavisinde başarılı olan bir enjeksiyon tekniğidir. Düşük konsantrasyoda dekstroz(şekerli serum) kullanılarak, cilt altı sinir uçlarına küçük iğneler ile yapılan yüzeysel bir enjeksiyon uygulamasıdır. Hastanın ağrısında hemen azalma meydana gelir ancak bir süre sonra ağrı geri gelebilir. Uzun süreli ağrı giderimi elde edebilmek için 1-2 haftada bir tekrarlanması gerekir.
Diz Ağrılarında Sinir Blokları
► Enjeksiyon ile dizde sinir bloğu uygulaması: Dizin ağrılı bölgesini besleyen sinirlerin lokal anestezik ve kortizon içeren solüsyonların enjeksiyonu ile ağrının giderilmesi işlemidir. Bu işlemden yarar gören hastalara, daha uzun süre etkili olan kriyoanaljezi ile sinir bloğu önerilebilir.
Ayrıca dinamik ultrason eşliğinde diz çevresindeki yüzeysel ve derin sinirlere dekstroz(şekerli serum) kullanılarak uygulanan ve hidrodisseksiyon olarak tanımlanan enjeksiyon yöntemi ile de, sinirlerin çevre dokuların baskısından kurtarılması sağlanabilir. Böylece diz ve çevresindeki ağrı ve hassasiyette belirgin rahatlama elde edilebilir.
► Kriyoanaljezi ile dizde sinir bloğu uygulaması: Minimal girişimsel bir yöntem olan kriyoanaljezi uygulaması, özellikle süregen ve dirençli diz ağrılarının tedavisinde uygulanır. Kriyoanaljezi kelimesini oluşturan kriyo=soğuk, analjezi=ağrı gideren, anlamına gelmektedir. Ağrı duyusunu beyine taşıyan duysal sinir uçları, diz bölgesinde kriyoanaljezi ile dondurulurak ağrı hissinin beyine iletimi engellenir. Diz eklem çevresindeki ağrı hissini taşıyan duysal sinirlere iğne ile uygulanan kriyoanaljezi hastalara ağrısız uzun bir dönem sağlayabilir.
Kriyoanaljezi işlemi dinamik ultrason rehberliğinde, dizdeki sinir ucu hedef noktaları saptanarak yapılmaktadır. Özel bir cihazdan geçirilen basınçlı gazın yardımıyla, bir iğne ile diz çevresindeki geniküler sinir uçları dondurularak bloke edilirler. Böylece hastanın diz ağrısını hissetmemesi sağlanır. Kriyoanaljezinin etkisi 6-12 ay gibi uzun süre devam eder ve gerekirse işlem tekrarlanabilir.
Özellikle diz ekleminde kireçlenme olan, ancak diğer sağlık sorunları nedeniyle eklem protez ameliyatı yapılamayan hastalar için ideal bir çözümdür.
Diz Ağrılarında Evde Uygulanabilecek Basit Yöntemler
♦ Hareketsiz kalmayın. Uzun süre hareketsiz kalmak diz çevresi kaslarınızı zayıflatabilir ve bu da eklem ağrısını kötüleştirir. Diz ağrınızı arttırmayacak şekilde mümkünse ev dışında, ama mümkün değilse ev içinde hareket edip yürüyüş yapmanız, hem ekleminizi hem de genel sağlığınızı olumlu etkileyecektir.
♦ Düzenli egzersiz yapın. Sizin için en güvenli ve sağlığınıza uygun egzersiz programını oluşturmak için mutlaka doktorunuzla iletişime geçin. Yanlış bir hareket, durumu daha da kötüleştirebilir. Çok ağrılı bir dönemdeyseniz, egzersize ara verip dizinizi dinlendirmeniz gerekir.
♦ Düşme riskini azaltın. Ağrılı bir dize sahip olmak düşme riskini arttırır ve bu da daha fazla diz hasarına neden olabilir. Düşme riskini en aza indirmek için, evinizin iyi aydınlatıldığından emin olun, merdivenleri trabzana tutunarak inip, çıkın. Yüksek bir raftan bir şeye ulaşmanız gerekirse sağlam bir merdiven veya destekli ayak taburesi kullanın. Özellikle yaşlı hastaların denge egzersizleri yapmasının, düşme riskini azaltmakta yararlı olduğu gösterilmiştir.
♦ Kilonuza dikkat edin. Fazla kiloluysanız, kilo vermek dizinizdeki stresi ve baskıyı azaltacaktır. Sağlıklı kilonun yalnız diz sağlığınız için değil, genel vücut sağlığınıza da olumlu katkısı olacaktır. İdeal kilonuza ulaşamasanız bile, küçük değişikliklerin dizinizde fark yarattığını göreceksiniz.
♦ Soğuk-sıcak uygulama. Evde yapacağınız ılık bir banyo, sıcak veya soğuk su torbaları, diz ağrısını hafifletmeye yardımcı olabilir. Genellikle sıcak uygulamalar ağrı ve eklem katılığını hafifletmek için kullanılırken, soğuk uygulama ise ağrı, dizde şişlik ve kızarıklığı azaltmak için kullanılır. Ani, yeni başlangıçlı diz ağrılarında ve bir zedelenme veya dizde şişlik oluşması durumunda soğuk uygulama yapılması gerekir. Sıcak ve soğuk tedavisini uygulamadan önce doktorunuzun önerisini almanız uygun olur.
♦ Destek sağlayan aletleri kullanmaktan çekinmeyin. Bir koltuk değneği veya baston dizinizdeki baskıyı azaltabilir. Dizlik kullanımı ise, diz ekleminin sabitliğini destekleyerek veya belli açı ve yönlerden dizdeki yapılara binen yükü azaltarak, iyileşmeye ve ağrı hissini azaltmaya yardımcı olur. Dizdeki hangi dokularda ve hangi derecelerde zedelenme olduğuna göre doktorunuz tarafından size uygun bir dizlik önerilir.
♦ Ayakkabılarınızı iyi seçin. Diz kireçlenmesi için doktorlar genellikle ayak için özel tabanlıklar önerirler. Ayakkabının içine yerleştirilecek tabanlık destekleri ile dizin iç veya dış tarafındaki baskıyı azaltmak mümkündür. Size en uygun tabanlığı bulmak için doktorunuzla iletişime geçmeniz uygun olur.
♦ Eklemlerinizi aşırı zorlamayın. Egzersiz ve hareket vücut sağlığı için yararlıdır. Ancak bazı egzersizler ağrılı dizlere daha fazla zarar verebilir. Çömelme, koşma, zıplama gibi hareketler bazı diz sorunlarını olumsuz etkileyebilir. Uygun olmayan zeminde ve uygun olmayan ayakkabı ile yapılan egzersizler de ağrınızı azaltmak yerine arttırabilir. Hangi egzersizler size uygundur, günde kaç defa yapmanız gerekir gibi sorularınızı doktoruna yöneltirseniz, sizin sağlığınıza uygun bir egzersiz programı düzenlenecektir.
Diz ağrıları için evde yapabileceğiniz basit yöntemler hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için konu hakkındaki yazımızı da okuyabilirsiniz.
Diz ağrınız giderek kötüleşiyor veya diğer tedavi yöntemlerini denemenize rağmen rahatlayamıyorsanız, o zaman ameliyat sizin için çözüm olabilir. Dizdeki mekanik ağrılara bağlı ağrılarda uygulanabilecek cerrahi seçenekler ve sizin durumunuza en uygun olan ameliyat yöntemini, ortopedi doktorunuz ile birlikte konuşup değerlendirebilirsiniz. Eğer diz kireçlenmeniz varsa ve uygulanan ameliyat dışı tedavilerden artık sonuç alamıyorsanız, diz eklem protez ameliyatı zamanı gelmiş olabilir. Diz protez cerrahisindeki ameliyat seçeneklerinizi doktorunuzla birlikte inceleyip, karar vermeniz gerekir.
Diz protez ameliyatına ihtiyacınız olup olmadığını öğrenmenin bir yolu da Diz Ağrınızı Değerlendirme Testidir (Oxford).
Sitemizde bulunan Diz Ağrınızı Değerlendirme Testini (Oxford) yaparak dizinizin işlevsel durumunu değerlendirebilir ve diz ağrınızın tedavisi ile ilgili bilgi edinebilirsiniz. Kolaylıkla yapabileceğiniz bu testte, dizinizdeki sorun nedeniyle günlük hayatınızda yaşadığınız zorluklarla ilgili yanıtlamanız gereken sorular bulunmaktadır. Bu sorulara verdiğiniz yanıtlara göre sizin için bir puan oluşturulur. Bu puan, diz protez ameliyatı veya Robotik Diz Protezi Ameliyatına aday olup olmadığınız hakkında size fikir verecektir. Kısa bir süre ayırıp diz ağrınızı değerlendirme testini uygulayarak, aldığınız puana göre dizinizdeki sorunun tedavisi ile ilgili nasıl bir yol izlemeniz gerektiğini öğrenebilirsiniz.
Diz ağrılarının ameliyatlı ve ameliyatsız tedavi seçenekleri konusunda bilgi almak için Op. Dr. Kayhan Turan ve uzman ekibimiz ile iletişime geçebilirsiniz. Sizi ağrısız ve rahat bir geleceğe taşımak için her zaman buradayız!
“Diz ağrıları günlük hareketlerinize, gelecek planlarınıza ve özgürlüğünüze engel olmasın!”