Aramızda Kocaeli’nin tarihi hakkında çok ilginç araştırmalar yapan bir kaptan arkadaşımız var.
Denizcilik eğitimi görmüş, bir süre açık deniz sonra kılavuz kaptanlık yaptıktan sonra yine denizcilikten kopmamış bir İzmitli.
Onun bir başka yönü var ki, bu mesleğindeki üstün başarıları bile gölgeler.
O bir araştırmacı. Hem de genel değil özel bir konu üzerine yoğunlaşmış, Kocaeli’nin belleğine ta sonsuzluklara kadar uzanan çıpa atmış. Tek çıpa değil, bu çok yanlış olur, çıpalar atmış.
Kocaeli’nin tarihine 16 kitabıyla ışık tutan bu değerli deniz adamının adı F. Yavuz Ulugün.
Ulugün 16. kitabıyla beni şaşırttı. Çünkü yeni eserinin adı “Kent ve Bisiklet’’…
İZMİT VE BİSİKLET
Neden şaşırdığımı açmaya çalışayım.
Bildiğiniz gibi İzmit tepeler üzerine kurulmuş ve de sokakları, caddeleri hep yokuş.
Dümdüz bir ovada kurulmuş Konya, Kayseri gibi değil. Bu yüzden bisiklet gibi ayak gücüne dayalı bir ulaşım aracı için zor bir yer.
Yakın geçmişteki belediye başkanlarından biri Hollanda’yı ziyaretinden sonra heveslenmiş ve bisikletin İzmit’te yaygınlaşması için bayağı güçlü bir propaganda yapmıştı. Ama o bir heves olarak kaldı. O günlerde yazdığım bir yazıda bunun İzmit için pek uygun bir girişim olmadığını belirtmiş, hatta biraz daha ciddi konulara eğilmesi gereğinden söz etmiştim. Bu durumda kendimi hala haklı görüyorum. Biliyorum, İzmit eskisi gibi ağırlığı tepelere yoğunlaşmış İzmit değil. Kent düzlük alanlara doğru genişledi. Ancak yolların darlığı, trafiğin anormal yoğunluğu yine bisiklet ulaşımını yaygınlaştırmak için uygun görünmüyor.
NEDEN ŞAŞIRDIM?
Ulugün’ün kitabı başından itibaren beni şaşırttı. Kentin bisikletle fazla ilgisi yok sayıyordum. Oysa öyle değilmiş. İzmit’e ilk bisiklet bir yabancı tarafından getirilmiş. Osmanlı’yla 2. Abdülhamit döneminde tanışmış. Önce Osmanlılar bu “acaib-ül garayib”e çok uzak kalmışlar. Sonra her dönemde olduğu gibi meraklılar çıkıp toplum içinde hayret yüklü bakışlar arasında dolaşmışlar. Hatta komşu kentlere toplu yolculuklar düzenlemişler.
Kocaeli’ne bisiklet ilklerde ulaşım aracı olarak girmemiş. Bir spor dalı olarak büyümüş ve Kocaeli bisikletçileri ülkemizde ve özellikle Balkanlarda önemli dereceler yapıp ödüller kazanmışlar.
Kaptan Ulugün kitabında bisikletin Türkiye’ye gelişini, İzmit’te ilk görünüşünü, kentte kök salışını, bu konuda başarılı kişileri, yarışmaları, antrenör ve bisikletle ilgili kişileri, güzel bir düzen içinde sıralamış.
BİİSİKLET MERAKLISI MİLLET VEKİLLERİ
Kitabın her sayfası beni çok şaşırttı. İzmit’te kimler bu sporla uğraşmışlar, okuduğum zaman hayretler içinde kaldım. Eski Kocaeli milletvekilleri Nüzhet Onat, Şevket Ustaoğlu, bir süre İzmit Belediye Başkanlığı yapan Sadettin Yalım gibi. Bu siyaset adamlarımız da gençliklerinde bisiklet sporu yapmışlar, yarışlara katılmışlar.
Ulugün’ün kitabında çok yakından tanıdığım kişiler de var.
Örneğin lise yıllarında yaz tatilinde çalıştığım Azim Gazetesi’nin sahibi Fikri Dora. Fikri ağabey aynı zamanda kayınpederimin üniversiteden sınıf arkadaşı ve meslektaşıydı. Onun oldukça yaşlı yılarında bisiklete binip İzmit’te dolaşmasını biraz garip bulurdum. Ama belli ki o yelken sporuna olduğu kadar bisiklete de düşkünmüş.
Türkiye birinciliğini kazanmış ve Brisa bisiklet takımında antrenör ve sporcu olarak uzun yıllar bisiklet sporuna emek veren Hasan Sert. Çok iyi bir sporcuydu. Yaşamının son yıllarını Romanya’da geçirdi. Burada çanta üretimi yapan bir atölyesi vardı. Sık sık işyerime uğrar söyleşirdik. Değerli arkadaşım Muzaffer Öztürk de şampiyonluklarıyla Kocaeli bayrağını taşıyanlardandı.
RASATHANE YOKUŞUNDA KELLE KOLTUKTA…
Bisiklet bir tutkudur. Amcamın oğlu da o tutkunlardan biriydi. Beni çocuk yaşlarda Yukarıpazar’daki evimizden alır, bisikletinin arkasında gezdirirdi. Onunla Rasathane yokuşundan Kolorduya doğru yıldırım gibi inişimizi anımsıyorum, tüylerim şimdi diken diken oluyor; tam bir ölüm yolculuğuymuş. Karşımıza bir araç çıksa kurtuluşumuz bir mucize olurmuş. Bereket o yıllarda kentte araç trafiği yok gibiydi.
Bir bisiklet tutkunu dostumuz daha vardı, Turhan Akkuş. Anılarını anımsadıkça gülümseyerek hüzünlenirim. O da çocukluktan son dönemlerine kadar bisikletten inmedi. Hatta bisiklet yüzünden 7-8 yaşından ölümüne kadar sırtında bisiklete düşkünlüğünün izini taşıdı. Çocukken bisiklet kazası geçirmiş, sırtında bir kemiği dışarıya doğru çıkmıştı. Rahmetli Akkuş’un bisikleti evinin önünden çalınmıştı. Koca adam günlerce sanki yas tuttu. Eşim Tülay onun bu haline dayanamadı, ona 40. yaş günü armağanı olarak aldığım değerli bir bisikleti dostumuz Turhan Akkuş’a hediye etti. Onun çocuklar gibi sevindiğine tanığım.
Değerli araştırmacı yazar kaptan F. Yavuz Ulugün’ün kitabı bana bu anıları tekrar yaşattı. Kent ve Bisiklet Kitabı’nı kültür hizmeti olarak yayımlayan İzmit Rotary Kulübü’nden sağlayabilirsiniz.