Tüm dünyadan 37 bilim insanı iki yıllık araştırma sonucunda kolektif bir beslenme planı oluşturdu. Herkesin beslenme biçimini değiştirmesini gerektiren plan, gezegeni açlıktan, yanlış beslenmeden kaynaklanan hastalıklardan, küresel ısınmadan, türlerin yok oluşundan, doğanın tahribatından kurtarmayı hedefliyor.
Yeni geliştirilen ve “dünyevi sağlık diyeti” adı verilen beslenme yöntemi, hayatları kurtarmayı ve gezegenimiz için felâket sonuçlara yol açmadan 10 milyar kişiyi doyurmayı vaat ediyor.
Tüm dünyadan bazıları ziraat, bazıları iklim değişikliği, bazıları ise beslenme konusunda uzman 37 bilim insanı, EAT-Lancet Komisyonu kapsamında biraraya getirildi. İki yıllık araştırma sonucunda ortaya çıkarılan bulgular Lancet dergisinde yayımlandı. Araştırma, 30 yıl içinde 10 milyara ulaşması beklenen dünya nüfusunu doyuracak ve aynı zamanda çevreye zarar vermeyecek bir diyet oluşturdu.
“Dünyevi sağlık diyeti (planetary health diet)” adı verilen bu kolektif beslenme planı, 10 milyar nüfusu doyurmayı, her yıl 11 milyon insanın açlık ve yanlış beslenme kaynaklı hastalıklardan ölmesini engellemeyi, sera gazı salımlarını en aza indirgemeyi, herhangi bir türün yok olmasının önüne geçmeyi, su ve diğer doğal kaynakları korumayı hedefliyor.
Avrupa’dan Afrika’ya herkesin beslenme biçimini değiştirmesini gerektiren plan hükümetlere sunulacak.
Bu beslenme yönteminde et ve süt ürünleri tamamen yasaklanmıyor.
Ancak tabaklarımıza koyduğumuz yiyeceklerde çok çok büyük değişiklik yapmamızı ve pek yemediğimiz gıdalara yönelmemizi gerektiriyor.
Ne tür değişiklikler yapmamız gerekiyor?
Her gün et yiyorsanız, öncelikle değiştirmeniz gereken ilk şey bu. Kırmızı et olarak haftada bir hamburger ya da ayda bir büyük bir bifteğe denk et yiyebiliyorsunuz, hepsi bu kadar.
Haftada birkaç kez tavuk ya da balık da yiyebilirsiniz, ancak protein ihtiyacınızın geri kalanının bitkilerden gelmesi gerekiyor.
Araştırmacılar fındık, fıstık ve büyük oranda baklagiller yenmesini tavsiye ediyor.
Meyve ve sebze oranlarının da büyük oranda artırılması gerekiyor ve yediğimiz her tabağın en az yarısını oluşturmaları öneriliyor.
Patates ya da Afrika’da yaygın olarak tüketilen manyok gibi “nişastalı” sebzeler de büyük oranda ıskartaya çıkartılıyor.
Beslenme yönteminin ayrıntıları neler?
Bu beslenme yöntemine göre her gün yiyebileceğiniz gıdalar şöyle:
Fındık, fıstık: Günde 50 gram
Fasulye, nohut, mercimek ve diğer baklagiller: Günde 75 gram
Balık : Günde 28 gram
Yumurta: Günde 13 gram (Haftada bir yumurtadan biraz daha fazlası)
Et: Günde 14 gram kırmızı et ya da 29 gram tavuk
Karbonhidrat (ekmek ya da pirinç gibi tam tahıllar): Günde 232 gram ve yine günde 50 gram nişastalı sebze
Süt: 250 gram (bir bardak süte denk)
Sebze 300 gram ve meyve 200 gram
Bu beslenme yönteminde 31 gram şeker ve 50 gram sıvı yağa da izin var.
Tadı çok mu kötü olacak?
Araştırma ekibinde bulunan Harvard Üniversitesi’nden Prof. Walter Willet, bir çiftlikte büyüyüp günde üç öğün kırmızı et tüketmesine rağmen, şu anda dünyevi sağlık diyetine uygun beslendiğini söylüyor.
Willet, “Müthiş bir çeşitlilik var. Bu yiyecekleri alıp binlerce farklı şekilde bir araya getirebilirsiniz. Burada mahrumiyet diyetinden bahsetmiyoruz. sağlıklı, esnek ve keyif alınabilir bir beslenme bu.” diyor.
Gerçek olabilir mi, yoksa sadece hayâl mi?
Plan, dünyanın hemen hemen her köşesinde beslenme yöntemlerinin değiştirilmesini öngörüyor.
Avrupa ve Kuzey Amerika’nın et tüketimini büyük oranda azaltması, Doğu Asya’nın balıkta, Afrika’nın ise nişastalı sebzelerde kesinti yapması gerekiyor.
Stockholm Dayanıklılık Merkezi’nden Line Gordon’a göre bu hiç de imkansız değil, “insanlık beslenme sistemini bu ölçüde ve bu hızda hiç değiştirmeyi denemedi. Hayâl de olabilir ama hayâlin illa ki kötü olması gerekmez. İyi bir dünyanın hayâlini kurma zamanı” diyor.
Araştırmacılar, insanların beslenme alışkanlıklarını değiştirmesi için alınabilecek birçok önlemden birinin de kırmızı ete daha fazla vergi konulması olabileceğini söylüyor.
Bu beslenme yöntemini kim geliştirdi?
Dünyanın dört bir yanından 37 bilim insanı EAT-Lancet Komisyonu’nda bir araya geldi.
Komisyon tarım, iklim değişikliği ve beslenme gibi farklı konularda çalışan uzmanlardan oluşuyor. Lancet Dergisi’nde yayımlanan bulgulara iki yılda ulaşıldı.
Neden 10 milyar kişiyi doyuracak bir beslenme alışkanlığı gerek?
Dünya nüfusu 2011’de 7 milyardı ve şu anda 7,7 milyar civarında.
Bu sayının 2050’de 10 milyara ulaşması ve daha da artması bekleniyor.
Hayatları kurtaracak mı?
Uzmanlar, bu beslenme yönteminin yılda yaklaşık 11 milyon kişinin ölümünü önleyeceğini söylüyor.
Bunun kalp krizi, felç ve bazı kanser türleri gibi sağlıksız beslenme yöntemlerinden kaynaklanan hastalıkların kontrol altına alınmasıyla başarılacağı belirtiliyor.
Bu hastalıklar günümüzde gelişmiş ülkelerdeki en büyük ölüm nedenlerinin başında.
Dünyevi sağlık diyeti gezegenimizi kurtaracak mı?
Araştırmacılar hem daha çok kişiyi doyurmayı hem de aşağıdaki konularda başarı elde etmeyi amaçlıyor:
● İklim değişikliğine yol açan sera gazı salımını minimize etmek.
● Türlerin yok olmasını önlemek.
● Tarım alanlarının genişlemesine izin vermemek ve su tasarrufu yapmak.
Ancak, sadece beslenme yöntemimizi değiştirmek yeterli değil.
Bunun için, gıda israfını yarı yarıya azaltmak ve mevcut tarım alanlarındaki gıda üretimini artırmak da gerekiyor.
James Gallagher . BBC