Sparta Şehir Devleti (M.Ö. 9. yüzyıl- M.Ö.3. Yüzyıl) Yunanistan Mora Yarımadasında Dorlar tarafından kuruldu.
Spartalı ünlü yasa koyucu Likurgos’tan başlayarak oligarşik ve askerî bir yönetim düzeni kuruldu. Çocuklar ve gençler, ağır bir askeri eğitimden geçirilir ve ömür boyu askerlik yaparlardı. Devlet, yurttaşların hayat hakkı dahil, hemen her konuda mutlak yetkilere sahipti.
İki kralla (Eş krallık) ile yönetilirdi. 15 kişilik “Ephor” Rahipler Meclisi kraldan da üstün konumdaydı.
Anneler Yedi Yaşına Gelen Erkek Çocuğu Devlete Vermek Zorunda İdi;
Erkek egemen Sparta’da kadınların görevi çocuk doğurmaktı. Anneler yedi yaşına gelen erkek çocuklarını devlete vermek zorunda idi. Kızlar, askeri olarak eğitilmedikleri halde, fiziksel olarak eğitilmeleri önemseniyordu.
Sue Blundell’in “Antik Yunanistan’daki Kadınlar” (Women in Classical Athens) adlı kitabında “Fiziksel uygunluk, erkekler için olduğu kadar kadınlar için de önemli görülüyordu. Kızlar da atletizm yarışlarına katılıyorlar, koşu, güreş, disk ve cirit atma sporları ile at binme ve atları zapt etme yeteneklerinde yarışıyorlardı.
Köleleri Tarımda Çalıştırdılar, Askeri Eğitimle Yurttaş Yetiştirdiler;
Sparta’nın egemen toprak aristokratları köleleri tarımda çalıştırıp, kendilerini de sanat, felsefe ve edebiyattan uzak durarak, atletizm ve askeri eğitim odaklı bir yurttaş yetiştirme sistemi kurdular.
Tüm Sparta vatandaşları için, arpa yemeği, peynir, incir ve şarap gibi basit yiyeceklerle yetinmek, tutumlu ve ölçülü olmak, asker gibi yaşamak önemli bir kuraldı.
Sparta’nın Kırbaçlanarak Eğitilen Yalın Ayaklı Çocuk Askerleri;
Sparta erkek egemen bir toplumdu.Çocukların sahibi devlet idi. Doğan çocuklar görevlilerin denetiminde geçirilirdi. Zayıf ya da bedensel özürlü hükmü verilen çocuklar, ölüme bırakılırdı. Çocuk yedi yaşına kadar anne yanında büyür ve eğitilir, yedi yaşından itibaren erkek çocuklar, anne-babalarından alınarak yaş gruplarına göre kışlalara yerleştirilirdi. En cesur çocuklar Bölük Komutanı seçilirdi.Bundan sonraki yaşamları Agoge adı verilen kışlada yalın ayak, yarı çıplak askeri eğitim ile geçerdi.
Savaş sanatı, örtü ve gizlenme taktikleri, avcılık, kılıç-kalkan ve mızrak kullanma öğretilir, atletizm ve hayatta kalma üzerine çok ağır eğitimlerden geçirilirlerdi. Eğitimler müfettişler ve kırbaçlı nezaretçilerin gözetiminde yapılırdı. Çocukların dayak ve kırbaç darbelerine ses çıkarmamaları esastı. Onikiyaşına geldiklerinde kırmızı pelerin takmaya hak kazanırlardı.
Hayatta Kalma ve barınma eğitimlerinde; yaz, kış demeden çıplak vaziyette dışarıda uyumaya, sazlardan kendi yataklarını yapmaya zorlanırlardı. Kasıtlı olarak aç bırakılarak yiyecek çalmaya teşvik edilirlerdi.Yakalanmadan hırsızlık yapmaları beceri olarak görülürdü. Ancak yakalandıklarında cezalandırılırlardı.
J.E Lendon’un “Askerler ve Hayaletler: Klasik Antik Çağda Bir Savaş Tarihi” (Soldiers and Ghosts: A History of Battle in Classical Antiquity)Adlı kitaba göre; “saygı ve itaat uyandırmak için çocuk askerler kırbaçlanır, hastalıklara ve zorlu koşullara dirençli kılmak için aç bırakılırlardı.
Sparta’da 20 yaşına kadar titizlikle eğitilmiş erkekler yurttaş kütüğüne kaydedilir, tam bir vatandaşı olmalarına izin verilirdi.(1)
Yirmi Yaşında Cepheye Gönderilir, Otuz Yaşında Senatör Olurdu;
20 yaşından sonra cephede savaşmaya gönderilirlerdi. 30 yaşına kadar cephelerde savaşan askerlerespella adı verilen meclise senatör seçilme hakkı verilirdi.(2)
Sparta ordusununtuhaf bir özelliği de dini kurallara büyük önem vermesi idi. Herodot’a göre “tanrılara ibadet ve dini öncelikler, toplumun diğer ihtiyaçlarından daha ön planda tutulurdu.”Sparta ordusu nehirleri geçmeden önce kurbanlar sunar,önemli dini günlerde orduseferleri ertelenirdi.(3)
Sparta Kent Devleti bu zorlu eğitimler ile güçlü bir ordu oluşturdu.Sofistike savaş yeteneklerine sahip profesyonel ordu kitaplara, destanlara konu oldu. Spartakrallarından biri olan Leonidas, Thermopylae’de Pers kralı Kserkses’in ordusuna karşı verdiği savaşta yenilsede“300 Spartalı” destanına konu olmuş, destanların filmleri yapılmıştır.
Sparta’da iyi vatandaş, iyi asker olmakla mümkündü. Sparta iyi ordu yetiştirdi ama, şair, ressam, filozof yetiştiremedi.
KAYNAKLAR:
(1) https://www.livescience.com/32035-sparta.html
(2) Varış Fatma, Eğitim Bilimine Giriş, Sf 43
(3) Mark Cartwright, https://www.ancient.eu/sparta/