Mexican and U.S. flags are carried at the state Capitol in Little Rock, Ark., Monday, April 10, 2006, by demonstrators at a rally hosted by the Arkansas Coalition for Comprehensive Immigration Reform. (AP Photo/Danny Johnston)
4 sene boyunca ABD başkanlığı görevini üstlenen Donald Trump dönemi 2021 yılı ile resmi olarak sona erdi. Başkanlık dönemi boyunca yaptığı açıklamalar ve girişimler birçok kesim tarafından eleştirildi. Trump’ın seçim kampanyası boyunca sıklıkla vurgulanan ABD-Meksika sınır projesi ise 4 sene boyunca kamuoyunda sıkça tartışıldı. Trump yönetimi döneminde kaçak göçmenlere karşı alınan önlemlerden en büyüğü de sınıra örülen bu duvar oldu. Sınır hattındaki duvarların yerine daha sağlam ve uzun duvarların örüleceği ve proje için Pentagon’dan sadece 28 kilometrelik bir alan için 569 milyon dolarlık bir ödenek ayrıldığı belirtildi.[1]
Göçmen karşıtı bu projelerin sebeplerinin anlaşılması için ABD’nin komşu ülkesiyle olan ilişkilerinin tam olarak kavranması gereklidir. Bu konuyu kavramak için öncelikle Obama döneminin Meksika ile olan ilişkileri incelenecektir ve sonrasında gelen Trump yönetiminin aldığı kararların nedenlerinden ve bu süreçlerin işleyişlerinden bahsedilecektir. Geçmiş zamanlarda yaşanan gelişmelerden yola çıkılarak Joe Biden döneminde ABD-Meksika ilişkilerinin geleceği tartışılacaktır.
1. Obama Döneminde Göçmen Yasası Sorunları ve Sınır Denetimi
Barack Obama dönemiyle beraber ülkede kaçak göçmen haklarına dair çalışmalar fazlasıyla ses getirmeye başladı. Arizona’da ortaya çıkan göçmenlik yasası Obama yönetiminin ilk yılında göçmenler ve göçmen haklarını savunanlar arasında büyük bir tepkiyle karşılandı. Yasa, Arizona’da yaşayan göçmenlerin her zaman yanlarında belge taşımalarını zorunlu kılarken, polislere de “dış görünüşünden” şüphelendiği kişileri yasal bir neden göstermeden denetleme hakkı sağlıyordu. Yalnızca dış görünüşlerinden dolayı bir insanı yasal bir neden belirtmeden gözaltına almanın bariz bir şekilde insan haklarına aykırı olduğunu savunan kesim bu yasanın bir an önce gözden geçirilmesi için Başkan Obama’ya baskı yapmaya başladı. Şikayetler sonucunda Obama yönetimi tarafından yasanın incelenmeye başladığını duyuruldu ve yetkililere böyle bir hakkın verilmesinin kabul edilemez olduğu belirtildi. Bu yasa sonrasında göçmenler her alanda hak savaşı vermeye başladılar ve ABD’nin göçmen yasasının tekrardan düzenlenmesi gerektiği vurgulandı. Obama tarafından da bu reform çağrısına destek verildiği duyuruldu ve meclis ile çalışmalara başlanacağını açıklandı.
Uzun süredir ABD’de yaşayan fakat vatandaşlıkları olmadığı için sınır dışı edilen ailelerin çocuklarının ülkede kalmasının yolunu açabilecek olan Dream yasası 2010 yılında ortaya atıldı. Yasa gereğince 16 yaşından küçükken ülkeye girmiş ve eğitimini burada tamamlamış olan göçmen çocuklarının üniversiteye ya da orduya yazılmaları durumunda oturma izni verilmesi öngörülüyordu. Böylece 2 milyon civarında genç göçmenin yasadışı edilmesinin önüne geçilecekti. Temsilciler meclisinden geçen yasa tasarısı senatodan geçemedi ve reddedildi. Göçmen yasa reformunun ilk adımı olan Dream yasasının reddedilmesiyle göçmenler hayal kırıklığına uğradıklarını belirtti. 2012 yılına kadar Obama yasanın tekrardan değerlendirmesi için çağrı yapmaya devam etti. 2012’de de başkanlık haklarını kullanarak kanun hükmündeki kararnameyi imzaladı. Kısmen gerçekleşen Dream yasası bazı eyaletlerde öğrencilerin üniversiteye başvurmalarının yolunu açtı.[2]
Obama her ne kadar kendi yönetim süresi boyunca göçmenlik reformu için çalıştığını belirtse de 2014 yılına gelindiğinde ülkede yaşayan yaklaşık 12 milyon kaçak göçmenin 2 milyonunun sınır dışı edilmesi ve sınır hattındaki güvenlik önemlerinin ve asker sayılarının arttırılması göçmenleri hayal kırıklığına uğrattı.[3] Senelerdir hakları için mücadele eden göçmenler verilen sözlerin tutulmamasından ve Obama’nın samimi olmamasından dolayı şikayetçilerdi. Temsilciler Meclisi’nden muhalefet parti üyelerinin siyasi çıkarlar nedeniyle göçmenlik yasasını geçirmemeleri sonrasında Obama başkanlık yetkilerini kullanma kararı aldı. 5 yıldan fazla yaşayan ve yasal statüye sahip göçmen çocuklarının ebeveynlerinin ülkede kalmasını sağlayan ve geçici olarak çalışma izni sağlayan kararnameyi kendi başkanlık yetkilerini kullanarak imzaladı. Bu karar muhalefette büyük yankı uyandırmış olsa da Obama aldığı kararın arkasında olduğunu belirtti.
2. Trump Döneminde Meksika İlişkileri ve Duvar Polemiği
Donald Trump’ın 2016 yılında seçimleri kazanmasıyla beraber Meksika tarafında gergin bir ortam oluşmuştu. Seçim vaadi olarak belirttiği Meksika duvarı projesi için gerekli ödemelerin Meksika tarafından yapılacağını her platformda dile getirse de eski Başkan Enrique Nieto, Trump’ın açıklamalarının asılsız olduğunu ve bu parayı hiçbir şekilde ödemeyeceklerini belirtmişti. Meksika halkının tepkisini çeken bu polemik devam ederken Başkan Nieto ABD’ye olan ziyaretini de iptal ettiğini duyurmuştu. Uzun süren polemiğin sonucunda iki devlet başkanının telefon görüşmeleri basına sızdırılmış ve Trump’ın Nieto’ya duvar için ödeme yapmayacağını basına açık bir ortamda dile getirmemesini istediği öğrenilmişti.[4] Trump bütün haberlere rağmen Meksika’nın bu parayı ödemek zorunda olduğunu söylemeye devam etti. Çıkan haberler doğrultusunda Meksika sınırına inşa edilmesi planlanan duvarın maliyetinin 25 milyar doları bulacağı ve inşaatın 3 yılı aşkın bir sürede tamamlanacağı öğrenilmişti.[5]
Trump başkanlık dönemi boyunca duvar projesi için bütçe sağlamaya çalıştı. 2018 yılının aralık ayında 5 milyar civarındaki bir bütçe isteği senatodan geçmeyince hükümeti 1 ay kadar kapatma kararı almıştı. Hükümeti kapatma kararı ülkedeki kamu hizmetlerinin birçoğunun aksamasına sebep olmuş, çalışanlar ücretsiz izne çıkartılmış ve hizmet veren kurumların bütçeleri kesilmişti. Ocak 2019’da tekrardan açılan hükümet için Trump muhalefetle görüşme yapmış fakat bu görüşmelerde bütçe ayırma konusu tartışılmamıştı.[6]
Duvar inşaatına bütçe sağlanmamasından dolayı sınır güvenliğini arttırma kararı alan Başkan Trump, Şubat 2019’da sınırda yer alan 2300 askere ek olarak 3500 askerin daha sevk edileceğini açıklamıştı.[7] Bütçe sağlansaydı duvar ile bu güvenliğin çok daha kolay olacağını söyleyen Trump, inşaatın yakın zamanda başlayacağı haberini de vermişti. Hükümete sunulan bütçe teklifinin reddedilmesi üzerine Trump destekçilerinin kurduğu sivil toplum örgütleri kampanya başlattığını duyurmuştu.
Başkan Nieto’nun 2018 yılında görev süresinin dolmasının ardından yerine gelen Obrador ile NAFTA ile ufak çaplı görüş ayrılıkları yaşansa da NAFTA’nın yerine gelen USMCA ile ilişkilerin düzelmesi temenni ediliyordu. Fakat antlaşma için resmi görüşmelerin başladığı sırada Trump, Meksika’nın sınır güvenliği için hiçbir adım atmadığını belirterek Mayıs 2019’da Meksika’dan ithal edilen tüm ürünlere yüzde 5 gümrük vergisi getireceğini ve eğer anlaşma sağlanamazsa da kademeli olarak yüzde 25’e kadar çıkacağını açıkladı. Meksika tarafına gelen bu haberin zamanlaması büyük şaşkınlıkla karşılandı. Fakat kısa süre içerisinde Trump yönetimi ile anlaşma sağlanınca ek gümrük vergisi konusu süresiz olarak askıya alındı.[8]
2019’un sonuna gelinirken Senato ile Trump arasındaki bütçe tartışması sonuca bağlandı. 5,7 milyar civarındaki eski bütçe tasarısını onaylamayan Senato, Trump ile 1.37 milyar dolar bütçe için el sıkıştı.[9] Birkaç ay öncesinde ise Trump destekçilerinin oluşturduğu sivil toplum örgütleri ise 22 milyon dolar bir bütçe hazırlamış ve inşaata başladıklarını duyurmuşlardı.[10] Şubat 2020’de ise Pentagon çeşitli silah programlarına ayrılmış 3,8 milyar doların güney sınırı bütçesine aktarılacağı açıklandı.[11] Nisan ayında ise Montana merkezli bir şirket ile masaya oturan Pentagon, proje için 569 milyonluk bir anlaşma imzaladığını da duyurmuştu.[12]
2.1. Latin Seçmenlerin Tavrı
Göçmen karşıtı çalışmaları yüzünden Trump’ın 2020 başkanlık seçimlerinde Latin kökenli ABD vatandaşları tarafından alacağı oy sayısı ise büyük merak konusuydu. Göreve geldiği seneki seçimlerde %28 oranında oy alırken, bütün yaşananlara rağmen 2020 yılındaki seçimlerde bu oran %32’ye çıktı. Bu oranın yükselmesi, Latin kökenli seçmenlerden gelen oyun düşeceği düşüncesini çürütmüştü. Oyların yükselmesini 2 nedene bağlıyorlar; Muhafazakarlık ve sosyalizm karşıtlığı.
Latin Amerikalı seçmenlerin büyük bir çoğunluğunun muhafazakâr Hristiyan olması Trump’ın başkanlık dönemi boyunca yürüttüğü kürtaj ve eşcinsel evlilik karşıtı politikalarını benimsemelerini sağlıyor.
Sosyalist düşüncelere karşı olan Florida ve Teksas’ta yaşayan Latin Amerikalı seçmenlerin de Trump yönetiminin Venezuela ve Küba’ya uyguladığı ambargo ve baskıları desteklemesi sonucunda Trump’ın oy kazandığı düşünülüyor. Demokrat Partilileri sosyalist olarak tanımlayan Trump’ın kampanya döneminde birçok Latin kökenli seçmeni kendisine çektiği söyleniyor.[13]
2.2. Duvar Ne Kadar Etkili?
Uzmanlar ve araştırmacılar inşaatı tamamlanmamış duvarın ne kadar etkili olduğuna dair araştırmalar yapıyorlar ve bu araştırmalar sonucunda bazı önemli bilgilere erişilmiş. Aşağıda yer alan grafikte de görüldüğü gibi Trump dönemindeki göç politikalarının katılaştırılmasına rağmen 2019 yılında sınırda göz altına alınan göçmenlerin sayısında gözle görülür bir derecede artış bulunuyor. 2019’dan sonra tekrardan bir düşüş gözlemleyen araştırmacılar bu azalmanın sebebinin sadece duvar olmadığını pandemi dönemi, yeni sınır güvenliği uygulamaları gibi durumların da etkili olduğunu söylüyorlar.
Sınırdaki rekor gözaltı sayısından sonra hızla düşüşe geçen gözaltı sayılarının 2020 yılında da düşük olarak seyretmesinin Trump’ın bu rekor dönemden sonra attığı adımların etkili olmasına bağlıyorlar.[14]
3. Biden Döneminde Olası ABD-Meksika İlişkileri
Trump, başkanlık dönemi boyunca Latin Amerika ülkeleriyle olan ilişkisini ikinci planda tutmuştur. Biden ise başkan yardımcılığı yaptığı dönemde birden fazla kez Amerika ülkelerine ziyarette bulunmuş ve devlet başkanlarıyla ılımlı bir ilişki yürütmüştür. Geçmiş yıllarda ihmal edilen Latin Amerika ülkelerine Joe Biden’ın gerektiği önemi vereceği ve ılımlı bir politika izleyeceği tahmin ediliyor.
Duvar projesinin Trump döneminde tamamlanmamış olması doğal olarak Biden’a duvar inşaatının devam edip etmeyeceği yönünde sorular gelmesine neden olmuş, Biden tarafından ise inşaatı durdurmanın düşünüldüğü fakat projeyi iptal etmenin mali olarak büyük sonuçlar doğurabileceği belirtilerek konunun görüşüleceğini açıklanmıştı.
Biden’ın göçmen politikalarında daha yumuşak ve çift taraflı bir yol izleyeceği, bozulan ya da en azından gergin durumda olan Latin Amerika ilişkilerinin bu çift taraflı görüşmelerle iyileştirmeye çalışacağı düşünülüyor.[15] Trump’ın göçmen çocukların ailelerinden ayrılmasına sebep olan göçmen denetlemelerinin son bulacağı, çocukların ailelerinden ayrılmayacağı ve ülkeye girişine izin verilecek göçmenlerin sayısının önemli sayıda artacağı belirtiliyor.[16] Obama döneminde uygulamaya konulan Dream yasası Trump döneminde engellendikten sonra ülkede yer alan birçok göçmen çocuk ailelerinden ayrılmıştı. Biden ise bu yasayı tekrardan aktif hale getirmek ve mümkünse göçmen ailelere çalışma izni verilmesi için yeni bir yasal düzenleme yapmak istiyor.[17] Trump döneminde yılda 15 bin göçmen ile sınırlandırılan bu sayının 125 bine çıkacağı bildirildi. [18]
Meksika ile olan ilişkilerin düzeyi ise Çin engelinin ne derecede aşılabileceğine bağlı. Trump yönetiminde ihmal edilen veya yaptırım uygulanan bölgelere Çin el atmış ve ticaret antlaşmaları imzalamıştı. 15 yıl içerisinde bölgenin en büyük yatırımcısı haline gelen Çin’in etkinliğinin azaltılması ticari ilişkilerin sıkı tutulacağı söyleniyor. İmzalanan USMCA antlaşması ile Kanada, ABD ve Meksika arasındaki ithalatın da üst seviyelere çıkacak olması Biden’ın Meksika ile olan ilişkileri iyileştirmesi için bir şans olarak görülüyor.[19]