Herkesin dilinde elektrik ve doğalgaz faturaları var. Bakanlık konu hakkında yeni bir tarife üzerinde çalışıyor. Peki elektrik üretim ve dağıtım sektöründe son durum ne? Son yıllarda elektrik fiyatlarına nasıl zam yapıldı? Krediler ne durumda?
Türkiye’de hayat pahalılığı ve yüksek enflasyon gündemden düşmüyor. 2021’i 2022’ye bağlayan gece açıklanan elektrik ve doğalgaz zamlarından sonra pek çok vatandaş gelen faturalara inanamamaya başladı. Bazı işletmelerin elektrik faturası giderleri kirayı aştı. Kimileri vatandaştan ısıtıcı ücreti bile kesmeye başladı.
Yakın zamana kadar Türkiye’de elektrik fiyatları periyodik tarifeler ile Enerji Piyasası Denetleme ve Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından duyuruluyordu. Bu tarifelerde hanelerin kullanacağı elektrik fiyatlarına gelen yaklaşık yüzde 10’luk zamlar pek gündem yaratmıyordu.
Son yıllarda ise elektriğe hatırı sayılır zamlar yapılmış olsa da hiçbiri 2022’nin başındaki kademeli tarife kadar ses getirmedi. Reuters’ta 2 Mayıs 2019 tarihli bir habere göre Türkiye’nin önde gelen bankalarından birinin genel müdür yardımcısı enerji sektörünün 70 milyar dolar tutarındaki borcunun 12-13 milyar dolarının yapılandırması gerektiğini söylemişti.
2018 ve 2019 yılları iş dünyası tarafından döviz borçlarını yapılandırma yılı olarak kayıtlara geçti. 2018 yılında Merkez Bankası vatandaşları da yerli para cinsinden borçlanmalarını yapmaları konusunda uyarmıştı.
DÖVİZ BORÇLARI DİKKAT ÇEKİYOR
Bloomberg’de yer alan habere göre Ankara merkezli Elektrik Üreticileri Birliği 11 Temmuz 2018 tarihinde yaptığı açıklamada kazançlarının döviz cinsinden borçlarını karşılamadığını söyledi.
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın Enerji Görünümü 2021 raporuna göre; yüksek borcu olan termik santraller borç ödemelerini karşılamakta zorlanıyor. Raporda şu ifadeler yer aldı: “Diğer taraftan, TL bazlı elektrik satış gelirlerine karşılık sektör kredilerin ağırlıklı kısmının döviz cinsinden olması da bu tesisleri yüksek kur riskine maruz bırakmıştır.” 2021 Eylül itibarıyla sektörün takipteki kredi stoku 1,8 milyar dolardı. (2021 Eylül’ünde ortalama dolar kuru 8,53 TL idi)
Zor bir süreçten geçiyoruz.Tüm dünyada enerji fiyatlarında bir artış var.Devletimiz bunu milletimize en asgari yansıtmak için adımlar atıyor— Bülent TURAN (@turanbulent) February 9, 2022
Eleştiri/öneri baş tacı; ama siyasi sorumluluk makamındaki birinin dili/önerisi bu mu olmalı?
Belli ki @kilicdarogluk provokasyon peşinde!
2016, 2017, 2018 YILLARINDA DAHA UFAK ZAMLAR
TÜİK rakamlarına göre geçen Ocak ayının zam şampiyonu yüzde 69 ile elektrik faturası oldu. Ocak 2016 tarihinde elektrik ücreti 0,41 TL, Ocak 2017’de 0,41 TL, Ocak 2018’de 0,44 TL, Ocak 2019’da, 0,53 TL, Ocak 2020’de 0,71 TL, Ocak 2021’de 0,79 TL, Ocak 2022’de ise 1 lira 55 kuruşa yükseldi. 2016, 2017 ve 2018 yıllarında elektriğe neredeyse şu an yaşanana yakın veya daha az ancak kayda değer bir zam yapılmazken Ocak 2020’den itibaren elektrik birim fiyatına yüzde 100’ü aşkın zam yapıldı.
ELEKTRİK ÜRETİMİNDE BÜYÜK ARTIŞ
Türkiye’de enerji üretimi de her geçen gün artmaya devam ediyor. Türkiye Elektrik İletişim A.Ş.’nin (TEİAŞ) verilerine göre; 2020 yılında 306 bin 703 gigawatt olan elektrik üretimi 2021 yılında 331 bin 491 gigawatt’a çıktı. Yani elektriğe yüzde 100’ü aşkın zam geldiği yılın sonunda brüt elektrik üretimi de yüzde 8 arttı.
Bloomberg’ün haberine göre; 2003-2018 yılları arasında Türkiye’de enerji sektörüne tam 95 milyar dolar yatırım yapıldı. 2018 itibarıyla bu yatırım karşılığı 51 milyar dolar sektörün borç ödemesi bulunuyordu. 2018’de enerji şirketlerinde ek sermaye ihtiyacı gündeme gelmiş, Elektrik Üreticileri Birliği Başkanı Cem Aşık, “Elinde enerji alım sözleşmesi olmayan enerji santrallerinin her yıl borçları için 3 milyar dolar ödemeleri gerekiyor, bu yılda kazanabildiklerinden 2.5 milyar dolar fazla” demişti.
Aşık bu sebepten enerji yatırımcılarının ya sermaye koyacaklarını ya da borçlarını yapılandıracaklarını söyledi. Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurulu’nun 2021 Aralık aylık bültenine göre; Elektrik, Gaz ve Su Kaynakları Dağıtım Sanayi Sektörü’nün Aralık 2021 itibarıyla toplam nakdi kredilerinin tutarı 395 milyar 116 milyon 517 TL. (Bugünün kur ile yaklaşık 29.1 milyar dolar)
Güncelleme: Bu haber yayınlandıktan kısa bir süre sonra Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez'in elektrik dağıtım şirketlerinin üst düzey yöneticileriyle yarın (11 Şubat 2022) bir araya geleceği öğrenildi.
Kaynaklar: Türkiye Sınai Kalkınma Bankası, Türkiye Elektrik İletim A.Ş., Bloomberg, Reuters, BDDK, AA, Haberglobal.com.tr
Kaynak: Web Özel