Kromozom inceleme teknikleri nelerdir ?
Bu tekniklerin ilkesi şudur: aynı anda bölünen çok sayıda hücre elde etmek, bölünmeyi metafaz evresinde durdurmak (kromo zomların belirginleştikleri tek evre bu olduğundan) ve kromozomları yayarak bir düzlemde tespit etmek.
Bu amaçla başlıca 2 tip hücre kullanılır, fibroblastlar ve akyuvarlar. Fibroblast- ları elde etmek için deri ve aponevroz parçalarından yapılan bir doku kültürüne gereksinme vardır ve tekniğin tümü için 10 ila 15 gün gereklidir. Akyuvar kullanan teknik için birkaç damla kan ve 3 günlük bir üretim yeterlidir. Bundan ötürü ötekinden daha kolaydır ve kullanımı olağanlaşmıştır. Fibroblast kültürü, ancak ikinci bir do ku incelenmek istendiğinde ve özellikle bir kromozom mozaiki araştırmakta kullanılmaktadır.
Akyuvarlar canlı bünyesinde bölünmezler. Bununla beraber, bazı maddeler eklenerek in vitro bölünmeleri sağlanabilir; bunun için en etkili madde fasulyeden (Faseolus vulgaris) elde edilen ve "fitohemaglütin" denilen bir polisakkarit -proteindir. Fitohemaglütin 24 saat içinde bir hücre bölünmesi başlatabilir ve en yüksek bölünme düzeyine 60. ya da 70. saatte ulaşılır. Ondan sonra hücre bölünmesi kofşisin eklenerek metafaz evresinde durdurulur Kromozomları yaymak için de hücre hipotonik bir sıvıyla şişirilir, sonra hücreler tespit edilir ve böylece hücre bölünmeleri incelenebilir ve karyotipler saptanabilir.
İnsan karyotipinin saptanmasında kullanılan eski ve klasik teknikler kromozom kollarının homojen bir yapıda olduğunu göstermektedir. Bu yapı bazı kromozomların kesin biçimde ayırt edilmesine yaramadığı gibi bazı yapısal değişimlerin (özellikle translokasyonların [yer değiştirmeler]) belirgin olarak görünmesine de yaramaz. Caspersson ve Zech ilk kez 1970’te, her kromozom çiftindeki karakteristik bantların tam bir topografisini ortaya çıkaran ve flüorışıyla çalışan bir kromozom inceleme tekniği geliştirdiler. Bu teknikte saptanmış olan kromozomlar çeşitli kinakrin türevleriyle (sıtma ilacı) karıştırılır, sonra mikroskopta morötesi ışın altında incelenir. Az çok flüorışıl hale gelen bantların almaşma durumuna bakılarak karyotlpteki kromozom hiçbir karışıklık olmadan belirlenir.
Daha sonra, daha basit yöntemler de geliştirildi. Bu yöntemler de yukarıda belirtilen topografileri ortaya çıkarır, ama gözle görülebilen ışınlar altında gözlenebilmelerini sağlar. Bunlarda hücre preparatları çeşitli işlemlerden geçirilir: ısı, PH değişikliği ya da proteolitik enzimlerle (proteinleri sindiren proteaz, tripsin) sindirme Ondan sonra preparatlar her zaman kullanılan boyalarla (özellikle Giemsa) boyanır. Böylece, flüorışı altında göründüğü gibi her kromozom için belirgin koyu ve açık renkli bantlar görünür hale gelir ve kromozom tam saptanmış olur. Bu teknikler, kromozomlara bağlı birçok yeni sendro- mun tanımlanmasını sağlamıştır. Eski tekniklerle saptanmış olan kromozom sendromlarına (21, 18, 13 trizomileri, kedi miyavlaması hastalığı vb.) bu yeni sendromların eklenmesiyle bugün bilinen sendrom sayısı 70'e ulaşmıştır. Bunların tümü doğuştan şekil bozuklukları, az ya da çok ileri derecede duyusal ve devimsel gelişim geriliği gibi çeşitli yapısal bozukluklardan sorumludur. X ve Y cinsel kromozomlarındaki anomaliler de pek çoktur ve cinsel gelişme anomalileri biçiminde ortaya çıkar, ama zekâ geriliği olmayabilir.