Burak Arikan 10.07.2007
Internet Televizyonu, yani IPTV, internet üzerinden sürekli akan görüntü yayınıdır. Normal televizyondan farkı izlediğiniz görüntülerin radyo sinyali (VHF, UHF) olarak değil sayısal veri paketleri (TCP/IP) olarak gelmesidir.
Televizyon sadece evinizdeki kutu değil tabii ki. Televizyon bir sistemdir, her adımında binlerce kişiyi besleyen dev bir ticaret sistemi.
Klasik televizyon sistemi basitçe şöyle çalışır:
alıcı | anten | sinyal | verici | kanal | içerik üretici
Internet televizyonu (IPTV) basitçe şöyle çalışır:
bilgisayar | internet | veri paketi | sunucu | kanal | içerik üretici
Internet Televizyonu vs. Klasik Televizyon
Bu resme göre klasik televizyon ile Internet televizyonu arasındaki fark sadece görüntünün aktarılış biçimi gibi duruyor. Halbuki Internet televizyonunun çok önemli bir farkı var: izleyicilerden girdi alabilmeniz. Yani klasik televizyon tek yönlü iletişimken IPTV karşılıklı iletişim. Diğer bir değişle izleyiciler artık kullanıcı oluyor, web sitelerinde olduğu gibi. Bu etkileşim özelliğinin nasıl kullanılacağı henüz yeni yola çıkan bir çok IPTV şirketi tarafından keşfedilme aşamasında.
P2P (“peer-to-peer”) televizyonu Joost izleyicilerin seyrettikleri görüntüleri oylamasını sağlayacak kolay arayüzler sunuyor. Eğer izlediğiniz Madonna videosunu veya göçmen kuşlar belgeselini sevdiyeseniz yıldız veriyorsunuz. Herkes aynı şeyi yapıyor. Böylece zamanla herkesin katkısıyla en çok tutulan videolar ve haliyle bu videoları sunan kanallar öne çıkıyor. Joost iyi içerik sunan bir sistem haline geliyor. Siz de yıldız vererek bedavadan Joost için emek vermiş oluyorsunuz…
Internet Televizyonu vs. YouTube
IPTVnin YouTube gibi video paylaşım servislerinden tek farkı klasik TVden alışık olduğunuz kaliteli görüntü vaadetmesi. Kaliteli görüntü tam ekran izlemek değil, yüksek çözünürlükte tam ekran görüntü izlemek. Meslea futbol maçları, yeni çıkan Hoolywood filmleri, müzik videoları, veya ilginç belgeselleri herkes kaliteli izlemek ister. Yüksek çözünürlükte görüntü yayınlamanın iki yolu var:
- Merkezden-kitleye: Kuvvetli bir sunucu tarlası ve geniş veri hattı sahibi olmak veya bunu işletmek.
- Kitleden-kitleye: Eşler arası (“peer-to-peer”) dağıtımlı bir veri sistemi kurmak ve işletmek.
Birinci yöntemi ancak cebinizde yüklü paranız varsa uygulayabilirsiniz. Kullanıcı sayınız arttıkça daha fazla yatırım yapıp tarlayı ve veri hattını genişletmeniz gerekir. İkinci yöntemi cebinizde üç beş kuruş varken uygulayabilirsiniz, ancak sistemi bir anda çalışır hale getiremezsiniz, ağı zamanla besleyip büyütmeniz gerekir.
Eşler arası sistemde izlediğiniz yüksek kalite görüntü merkez bir sunucudan değil size yakın olan başka bir izleyicinin bilgisayarında sunulur. Aynı dosya paylaşım sistemi bitTorrent’de olduğu gibi. Herkes birbirinden indirir görüntüleri. Doğal olarak böyle eşler arası dağıtımlı bir sistemin iyi çalışması çok kişinin sistemi aktif kullanması ve tutan görüntülerin bir çok kişide olması gereikir. Yani yeni çıkan Madonna videosu bana coğrafi olarak yakın bir çok kişide olmalı ki ben de izleyebileyim. Eşler arası dağıtımlı sistem neredeyse problemsiz genişleyebilir. Yani sonsuza kadar büyür büyür büyür ve sistem işletmecisinin cebinden hala beş kuruş çıkmaz. Tabii siz sadece bir izleyici değil aynı zamanda görüntü dağıtıcısı haline gelerek emek ve kaynak harcarsınız. Yani yüksek kalite görüntüleri sunarken Internet bağlantısı ve bilgisayarınızın işlem gücü harcamış olursunuz…
Optimizasyon = Kitleden-kitleye + Merkezden-kitleye
Merkezden-kitleye yöntemini Türkiye’de cebinde parası olan Doğan Holding gibi medya patronları uygulamak ister. Çünkü daha karmaşık olan kitleden-kitleye sistemi kuracak bilgi ve becerileri yoktur. Kitleden-kitleye yöntemini dünyada daha önce eşler arası dağıtım sistemini denemiş ve başarılı olmuş (KaZAa dosya paylaşımı, Skype) Janus Friis ve Niklas Zennstrøm uyguluyor. Tabi Joost girişiminin milyon dolarlık (tam 45 milyon dolar) risk sermayesi yatırımını da ceplerine indirmiş olduğunu hatırlayalım. Bu şu anlama geliyor.
- Joost’a milyonlarca yatırım yapanların iki üç yıl içinde 10 katı geri dönüş beklediğini düşünürsek IPTV pazarının önümüzdeki yıllarda küresel boyutta ne kadar büyüyeceğini görebiliriz.
- Joost saafi P2P bir sistem değil yarı kitleden-kitleye (üç beş kuruş) yarı merkezden-kitleye ($$$) optimize bir sistem kuruyor.
Yani Joost özellikle ağa yeni giren içeriği çabuk dağıtabilmek için eşler arası dağıtımı aralarına yer yer merkezler yerleştirerek destekliyor. Bunlara dağıtım adaları deniyor. Dünyanın önemli Internet düğümlerine (“hub”) optimize bir şekilde yerleştirilen sunucu tarlaları izleyici kümelerine yeni içerikleri şırınga ediyor. Böylece yeni Madonna videosu hemen ağda bulunur hale geliyor.
Joost ağının mimarı Colm MacCárthaigh’ın sistemi nasıl kurduğunu anlattığı sunuşunu beş adet 10 dakikalık YouTube videosu olarak seyredebilirsiniz. Colm blogunda IANA‘dan özel Joost portu (4116/TCP) bile aldıklarını belirtiyor.
Joost teknik altyapıya yüklendiği kadar içerik kaynaklarına da yükleniyor. Herkesin çok iyi bildiği MTV gibi dev merkezden-kitleye TV şirketleriyle ve reklam dağıtıcılarıyla bir bir içerik anlaşmaları imzalıyor.
Bunları yazmamın iki sebebi var. Birinicisi Türkiye’de şu anda olduğu gibi bir iki medya patronu değil milyonlarca medya patronu görmek istiyoruz. İkincisi gelecekte bir gün Joost kelimesini Türkçe’ye çevirmek isteyen olursa burası bir başlangıç olabilir.
* Yazıda kullanılan resim video sanatçısı Nam June Paik‘in TV Buddha (1974) yerleştirmesi.