Mızıka Çalarken Hangi Teknikler Kullanılır?Solmaz Özlem Köse
Diğer nefesli çalgılardan farklı olarak sadece nefesin üflenmesi dışında nefesin çekilmesi ile de ses elde edilen mızıkada, tek sesi çıkarabilmek için dil ve dudağa dayalı teknikler kullanılırken özellikle caz ve blues tarzında kullanılan ses bükme tekniği temel teknikler arasında yer alır.
Tek Delikten Ses Çıkarma Teknikleri
Mızıka öğreniminde başlangıç tekniklerini kapsayan bu tekniklerde amaç tek bir delikten doğru sese ulaşmaktır.
Dil Yuvarlama Tekniği: Dil yapısı genetik bir özelliğe dayalı olduğu için herkesin uygulayabileceği bir teknik değildir. Ayrıca oldukça zor olan teknikte, dil u şeklini alacak şekilde yuvarlanarak buradan geçen hava ile sesler elde edilir.
Dudak Bükme Tekniği: Dudaklar balık dudağı şeklini alarak sadece bir deliği üfleyebilecek kadar açık bırakılır. Tek bir sesi elde etmek için kullanılan bu teknikte nefes düz bir şekilde kullanılır.
Dil Kapama Tekniği: Özellikle folk müzikte kullanılan bu teknikte mızıkada gereksiz sesler dil ile kapatılarak engellenir. Bu teknikte dil, ağzın sağından üflenirken solda, solundan üflenirken de sağda kullanılır.
Bend Tekniği
Nefesi üfleyerek ve çekerek sesin bükülmesine dayalı olan ve diatonik mızıkalarda çoğu kez kullanılan bu teknik ustalık gerektiren bir tekniktir. Caz, blues tarzında önemli bir yere sahip olan rock müzikte de kullanılan teknikte amaç nota eğiminin düşürülmesine ve sesin değiştirilmesine dayanır. Hava akış yönü ile hacmini değiştirerek yapılan teknikte ilk 6 delik çekerek bükülürken (drawbend), son üç delik ise üflenerek (overbend) bükülür. Özellikle son üç telde sesin bükülmesi oldukça zor olmakla birlikte üfleyerek ya da çekerek sesin yarım ile üç ton arasında pesleştirilir ya da tizleştirilir. Bu şekilde diatonik mızıkada ara seslerin elde edilmesi mümkün hale gelir.
Yarım ve tam bend olmak üzere iki şekilde kullanılan bend tekniği, dil ya da diyafram kasları kullanılarak elde edilir. Hava akışının devam ettiği sırada dilin damağa doğru hareketine ya da diyafram kaslarını sıkılarak ya da gevşetilerek ciğerlerin iç hacminin değiştirilmesine bağlı olarak ses bükülür.
Vibrato Tekniği
Mızıkada sesi sallayarak verme tekniğidir. Dil ve boğaz yardımıyla elde edilir. Dilin kullanımında akciğerler kullanılmadan yanaklardaki hava dilin hareketi ile titreştirilir. Boğaz vibrato ise önemli mızıka teknikleri arasındadır. Sesin yükselişi ya da düşüşü farklı hız ve hacimlerle oynanarak titreşim elde edilir. Genel olarak boğazdan titreşimi sağlamak için "eh eh" ya da "vah vah" şeklinde sesler taklit edilir. Hava akışını kontrol etmek amaçlı her zaman diyafram ve boğaz arasında bir etkileşim söz konusudur.
Oktav Tekniği
Özellikle diatonik mızıkalarda kullanılan tekniğin notalarda hızlı bir şekilde yukarı çıkıp inen slide bump ve aşağı inip çıkan slide dip olmak üzere iki çeşidi bulunur. Kullanılan teknikte amaç çok kısa bir süreliğine oktav dışına çıkarak müzikte farklı bir etki yaratmaktır.