Yazar, gazeteci ve fikir adamı Peyami Safa, Servet-i Fünun dönemi şairlerinden İsmail Safa ile Server Bedia Hanım’ın çocuğu olarak 2 Nisan 1899’da dünyaya geldi.
Şair Tevfik Fikret’in adını koyduğu Safa, birçok kaynağa göre İstanbul Gedikpaşa’da, bazı kaynaklara göre ise Sivas’ta dünyaya geldi.
Usta edebiyatçı, henüz 1,5 yaşındayken babasını kaybetti, 9 yaşındayken kemik veremine yakalandı. Geçirdiği hastalık ve geçim sıkıntısı nedeniyle düzenli bir eğitim hayatı olmayan Safa, 1910’da Vefa Lisesine başladı fakat devam edemedi. Küçük yaşlarda babasının bir arkadaşının hediye ettiği, ilk baskısı 1905’te yapılan Le Petit Larousse’u ezberleyerek kendi kendine Fransızca öğrendi.
Tıp, psikoloji ve felsefe kitaplarına ilgi duyan yazar, ailesinin geçimine destek amacıyla 1915’te Posta Telgraf Nezareti’nde çalışmaya başladı.
Peyami Safa, 1917’de Rehber-i İttihad Mektebi’nde öğretmen, 1918’de ise Duyun-ı Umumiye’de memur olarak görev aldı.
“Asrın Hikayeleri” yazılarıyla tanındı
Babası gibi şair olan amcaları Ahmed Vefa ile Ali Kami’nin teşvikiyle edebiyata yönelen Safa, ağabeyi İlhami Safa ile çıkardığı “Yirminci Asır” gazetesindeki “Asrın Hikayeleri” yazılarıyla tanınmaya başladı.
Safa, 1924’te 10 kitaplık bir seri olarak yayımladığı Cingöz Recai adlı eserinin gördüğü ilgi dolayısıyla, 1925’te seriye 10 kitap daha ekledi.
Hayatını sürdürebilmek için 1924-1928 arasında kalemini “saban” gibi kullandığı yönünde eleştirilen yazar, annesinden ilhamla kullandığı “Server Bedi” imzasıyla, 1914’ten 1961’e kadar 61 roman yazdı.
Cumhuriyet gazetesinde 1928-1940 yılları arasında “Server Bedi” ve “Peyami Safa” imzalarıyla yazılar kaleme alan Safa, köşe yazarlığı ve edebiyat sayfası editörlüğü gibi pek çok işi de üstlendi.
Yazarın 1930’da kaleme aldığı kendi hayatından izler de taşıyan eseri “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”, kariyerinde bir çıkış noktası olarak değerlendirildi. Çocukluğunun yedi yılını, iltihap kapan kolunun kesilme endişesiyle geçiren ve uzun yıllar tedavi olan yazar, romanında benzer acıları ayağı nedeniyle yaşayan bir karakteri ele aldı.
Safa, amatör bir yazar olarak hikayesini göstermek için ziyaretine gelen Nebahat Hanım ile 1937’de dünya evine girdi.
Evlendikten kısa süre sonra hastalanan Nebahat Safa, yapılan tedaviye rağmen yatalak olarak yaşamını sürdürdü.
Peyami Safa, Cumhuriyet gazetesinde edebiyat sayfasını yönettiği günlerde af kanunuyla Türkiye’ye dönen ve tutuklanan Nazım Hikmet’in affedilmesini sağlamak için şairin “Yanardağ” şiirini yayımladı. Sonraki gün, şiirin ve altındaki imzanın kendi görüşleriyle hiçbir alakasının bulunmadığına dair açıklama yapan gazeteden ayrılan Safa, yazılarını, Nazım Hikmet’in de yazdığı Resimli Ay mecmuasında yayımlamaya başladı.
“Yeni Mecmua”, “Büyük Doğu”, “Vakit”, Milliyet, “Son Havadis” ve “Çınaraltı” için kaleme aldığı yazılarının yanı sıra, çeşitli fikir akımlarını benimseyerek edebi ve fikri yazılar da kaleme alan Safa, “Tercüman-ı Hakikat”, “Tasvir-i Efkar”, “Son Telgraf”, “Son Saat” ve “Son Posta” gazetelerinde çalıştı. Romanlarını tefrikalar halinde gazete ve dergilerde yayımladı.
Necip Fazıl ve Nazım Hikmet ile dostluk kurdu
Yakup Kadri, Cahit Sıtkı, Ahmet Haşim, Nurullah Ataç, Muhsin Ertuğrul, Aziz Nesin, Orhan Seyfi Orhon ve Yusuf Ziya Ortaç ile aynı yayınlarda yer alan Safa, Necip Fazıl Kısakürek ve Nazım Hikmet ile dostluk ilişkisi içindeydi.
Safa, zaman zaman Ahmet Haşim, Yahya Kemal, Yakup Kadri, Cenap Şehabettin, Nazım Hikmet, Nurullah Ataç, Sabiha Sertel, Aziz Nesin ve Zekeriya Sertel ile kalem kavgasına girmekten çekinmezken, çıkardığı “Kültür Haftası” ve “Türk Düşüncesi” dergilerinde felsefe, bilim ve sanatla birlikte çeşitli konulara yer verdi.
“Dert dinleme köşesi”ni ilk olarak okurla tanıştıran yazar, haftalık “Yeni Hayat” dergisindeki “Aramızda” adlı köşesinde “Adem Baba” ismiyle, gelen mektupları cevaplandırdı.
Peyami Safa, 1914-1961 arasında gerçek isminin yanı sıra yazılarında Server Bedi, Çömez, Serazad, Safiye Peyman ve Bedia Servet gibi takma adlar kullandı.
Erzincan’da yedek subay olarak görev yapan oğlu Merve’yi 27 Şubat 1961’de kaybetmesinin ardından büyük acı yaşayan usta edebiyatçı, bir yakınının Çiftehavuzlar’daki evinde beyin kanaması geçirerek, oğlunun vefatından yaklaşık 4 ay sonra 15 Haziran 1961’de vefat etti.
Safa’nın naaşı, 17 Haziran 1961’de Şişli Camisi’nde kılınan namazın ardından Edirnekapı Şehitliği’nde eşiyle oğlunun yanında toprağa verildi.
Tıp bilgisini romanlarında kullandı
Yaşamının önemli bir kısmı hastane köşelerinde geçen yazar, tıp konusunda birçok doktoru aşan birikim, uzmanlık ve tecrübesini romanlarında kullandı.
Hayatı boyunca, ara vermeden eser üretmesini, “yaratıcı sefalet” olarak tanımlayan Safa, bir yazsısında, “Fakirlik ve hastalık dirilticidir. Korkutur ve iradeyi kamçılar. Uyuklayan enerjileri ayaklandırır. Başarmak için korku da ümit kadar şarttır. İnsana, fakirliğin ve insanlığın öğrettiklerini hiçbir okul ve kitap veremez.” ifadelerini kullandı.
Türk edebiyatına ve tarihine düşünceleri ve vermiş olduğu eserlerle ayna tutan Peyami Safa, yaşadığı toplumun sorunlarını bilen iyi bir gözlemleyici olarak meydana gelen her türlü değişim ve aksaklığı eserlerinde işledi. Usta yazar, eserlerinde oluşturduğu kahramanlar aracılığıyla toplumu bilinçlendirmeye çalışmasının yanı sıra romanlarında sürekli ikilem arasında kalan karakterlere de yer verdi.
Unutulmaz edebiyatçı, eserlerinde daha çok, doğu-batı sentezi, ahlaki çözülmeye ilişkin eleştiriler ve gençliğin üzerindeki sosyal baskı konularını ele aldı.
Vefatından sonra çeşitli yayınlarda neşredilen yazıları kitaplaştırılarak Ötüken Neşriyat’ın “Bütün Eserleri” serisiyle okurla buluştu.
Safa’nın, Cingöz Recai serisi olarak bilinen aşk ve cinayet romanları 1954, 1969 ve 2017’de sinemaya aktarıldı, bazı eserleri ise televizyon dizisine uyarlanarak izleyiciyle buluştu.
Eserlerinden bazıları şöyle:
Hikayeleri: “Gençliğimiz”, “Siyah Beyaz Hikayeler”, “Ateş Böcekleri”, “İstanbul Hikayeleri”, “Hikayeler”
Piyes: “Gün Doğuyor”
Romanları: “Sözde Kızlar”, “Şimşek”, “Mahşer”, “Bir Akşamdı”, “Canan”, “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”, “Fatih Harbiye”, “Bir Tereddüdün Romanı”, “Matmazel Noraliya’nın Koltuğu”, “Yalnızız”, “Biz İnsanlar”, “Cumbadan Rumbaya”
Fikir Kitapları: “Türk İnkılabına Bakışlar”, “Felsefi Buhran”, “Millet ve İnsan”, “Mahutlar”, “Sosyalizm”, “Mistisizm”, “Doğu-Batı Sentezi”, “Kızıl Çocuğa Mektuplar”, “Büyük Avrupa Anketi”
Prof. Dr. Mehmet Ceyhan’dan aşı karşıtlarına fotoğraflı cevap!
Çalışan herkesi ilgilendiriyor! Kıdem tazminatında yeni tavan
Uzmanlar yanıtladı: Aşı olmayana yasak gelebilir mi?
Son Dakika… Merkez Bankası yıl sonu enflasyon tahminini 12,2’den 14,1’e yükseltti
Şahan Gökbakar aşıyla ilgili komplo teorilerini ti’ye aldı! ‘Ne yaptınız bize’
Çocuklarına et yediremeyen annenin mesajını paylaşan muhtar: Din bezirganları nerede?
Çin aşısı Sinovac’ın 3. doz etkisi açıklandı
Hindistan’da 17 yaşındaki bir genç kız ‘kot pantolon giydiği için öldürüldü’
Yılmaz Özdil, Erdoğan’ın uyumasını ti’ye aldı: Sedat Peker, uyanman için adeta yakandan tutup silkeliyor
Dünyaca ünlü şarkıcı bikini yerine şort giyen Norveçli kadın sporcuların cezasını ödemeyi teklif etti
Çocuklarına et yediremeyen annenin mesajını paylaşan muhtar: Din bezirganları nerede?
Covid-19 aşısı hap olarak alınabilecek mi?
Leyla ile Mecnun tanıtım fragmanı yayınlandı
Dubai kendi yapay yağmurunu üretti
Tokyo’nun yeni misafiri 3D kedi, şehri izliyor ve halkı selamlıyor
Gündem
Prof. Dr. Mehmet Ceyhan’dan aşı karşıtlarına fotoğraflı cevap!
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, aşı karşıtları tarafından sosyal medyada yayılan...
Uzmanlar yanıtladı: Aşı olmayana yasak gelebilir mi?
Kovid-19 Vakalarının tırmanmaya başlaması, gözleri aşısızlara çevirdi. Bazı sosyal ve kamusal alanlarda aşı olmayanlara yasak getirilmesi tartışılıyor. Peki böyle bir...
Son Dakika… Osmaniye’deki yangınla ilgili 5 gözaltı
Osmaniye'de dün çıkan ve kontrol altına alınan Dereobası mevkisindeki orman yangınıyla ilgili 5 şüpheli gözaltına alındı.
En az gülen ülke Türkiye
Uluslararası araştırma şirketi Gallup, 116 ülkeden yaklaşık 160 bin kişiyle gerçekleştirdiği Dünya Duygu Araştırması’nın sonuçlarını yayımladı. Araştırmada katılımcılara “Öfkeli misiniz?”,...
Erdoğan’ın yazlık sarayını ‘asker’ koruyor
CHP Mersin Milletvekili Ali Mahir Başarır, Cumhurbaşkanının Yazlık Sarayı’nı Deniz Kuvvetleri Komutanlığına ait bir geminin koruduğunu iddia etti.
Kadın
KADES’e olan yüksek talep aslında şiddetin göstergesi
AKP, İstanbul Sözleşmesi’ni fesheden ve 6284 sayılı kanun üzerinde değişiklik yapılması gerektiğini söylerken AKP’liler ise kadına yönelik erkek şiddetini engellediklerini...
Gazetecilikte Kadın Koalisyonu’ndan “gazetecilere polis şiddetine karşı” imza kampanyası
Gazetecilikte Kadın Koalisyonu gazetecilere şiddete karşı imza kampanyası başlattı.
Merve öğretmen babasının hayallerini gerçekleştirmek için mesleğini bıraktı
Özel eğitim kurumundaki anaokulu öğretmenliğini bırakarak 24 büyükbaş hayvanla işe başlayan Merve Akbulut, babasının hayallerini gerçekleştirmenin mutluluğunu yaşıyor.
Hindistan’da 17 yaşındaki bir genç kız ‘kot pantolon giydiği için öldürüldü’
Hindistan'da geçen hafta, 17 yaşındaki Neha Paswan'ın kuzeydeki Uttar Pradeş eyaletinde akrabaları tarafından kot pantolon giydiği için dövülerek öldürüldüğü iddia...
Dünyaca ünlü şarkıcı bikini yerine şort giyen Norveçli kadın sporcuların cezasını ödemeyi teklif etti
Amerikalı şarkıcı Pink, Avrupa Plaj Hentbol Şampiyonası'nda bikini yerine şort giyen Norveç kadın hentbol takımına kesilen cezayı ödemeyi teklif etti.
Dünya
Son Dakika… ABD’de 8.2 büyüklüğünde deprem!
ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS) tarafından yapılan açıklamaya göre, ABD'nin kuzey eyaleti Alaska açıklarında 8.2 büyüklüğünde bir deprem meydana geldiği...
890 milyon yıllık dünyanın en eski hayvan fosili bulundu
Nature dergisinin son sayısında yayımlanan bir araştırmada, Kanadalı jeolog Elizabeth Turner’in, dünyadaki hayvan yaşamının en eski fosil kaydını bulmuş olabileceği...
Gürültü ihbarı alan polis adrese gitti; ev sahibi evde yoktu: Müziği kedi açmış
İspanya’da, bir evden gürültü geldiğine dair şikayet alan polis adrese gittiğinde kimse yoktu. Yüksek sesle çalınan müziği evde tek başına...
Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said: 4.8 milyar dolar kamu parası çalındı
Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said, 4.8 milyar dolar kamu parasının gasp edildiğini duyurarak, yağmaya 460 iş insanının karıştığını belirtti.
Britanya’da, işitme engelli kadın hükümete açtığı davayı kazandı
Britanya’da, işitme engelli Katie Rowley Hükümete, Covid-19 toplantıları işaret diline çevrilmediği için açtığı davayı kazandı.
En Çok Okunanlar
- Gündem22 saat önce
Bilim Kurulu Üyesi açıkladı: İşte aşı olmayanlar için düşünülen ilk yaptırım!
- Gündem19 saat önce
Zeytinburnu Sahili’nde askeri kıyafeti giyen Afganlar görüntülendi
- Yaşam22 saat önce
Ece Üner’in yerine Show Ana Haber’e gelen isim belli oldu
- Yaşam22 saat önce
Hastaneye kaldırılan Gönül Yazar’dan haber var
- Dünya22 saat önce
Suudi Arabistan’dan şok eden Türkiye kararı
- Yaşam22 saat önce
Prison Break yıldızı Wentworth Miller otizm teşhisi konulduğunu açıkladı
- Kültür Sanat12 saat önce
Kovid-19 salgınının zorlu sürecini sahneye taşıyacak ‘Pandemic’ dünya prömiyerine hazır
- Haber9 saat önce
Karar gazetesi yazarı Elif Çakır, medyada ilk kez başörtüsüz fotoğrafını paylaştı