Arena Timsah olursa
Bursa sporun bitmek bilmeyen stadyum yahut arenasının bir tasarım kabusuna dönüşmesi aslında seçtikleri modelle alakalıydı belki de… Timsahın başı bir türlü yerine yerleşemedi.
Bursa’daki stadyumun, timsahın ağzından izleyenleri alıp, futbol turnuvalarının sergilenmesine olanak tanıyacak mimari tasarımla planlanmasının akla getirdiği sorularsa, bu sembolün ilk kullandıldığı vakitlere bizi götürdü. Mısır’ın meşhur timsah tanrısı Sobek’e…
Sobek – Ra
Sobek ilginç bir tanrı, seveni ve sevmeyeni ile birlikte aslında İsis, Osiris ve Horus üçlemesine eşlik etmekte. Sıklıkla Horus’un bir parçası olarak düşülen Sobek’in, Horus’u doğururken Tanrıça İsis’e yardım ettiğine de inanılır.
Eski timsah tanrısı Sobek hakkında ilk yazıtlara (Sebek, Sebek-Ra, Sobeq, Suchos, Sobki ve Soknopais), Piramit metinlerinde rastlanır ve Roma dönemine kadar etkisi sürer. Yaratılış efsanesine göre Sobek, Nil sularının kıyısına yumurtalarını bırakarak dünyayı yaratır ve aslında daha yaygın olan bir diğer görüşe göreyse, onun kaosun güçleriyle işbirliği içinde olan, ürkülen öngörülemeyen bir tanrı olduğudur.
Mısır‘da karanlığın, kaos ve karmaşanın tanrısı Seth’in oğlu olarak “Koyu Su” dan dünyaya gelen Sobek, Kara dünyanın kitabı Nekronomian’da da yer almaktadır. Buna göre Sobek ismi ‚ (the raging one) öfkeli olana karşılık gelir… Sobek isminin anlamı Timsahtır. Gücünde tarlaları ve nehir kenarlarını yeşil kılmak vardır. Sobek timsahların yaşadıkları yerde bulunur.
Mitosta, iki temel tanrı ‘takımı’ vardır: haklarında Hıristiyanlık inancındaki ‘Işık’a tekabül ettikleri, insanoğlunu kurtarmak için gelen, yıldızlara ait bir ırk oldukları dışında pek fazla şey ifşa edilmeyen Yaşlı Tanrılar ve haklarında bazen muazzam ayrıntılarla çok fazla şey anlatılan ve ‘Karanlık’a tekabül eden Kadimler. Bu ikinciler insan ırkı için hastalıktan başka bir şey istemeyen ve sürekli olarak dışarıdan doğru, bir kapıdan geçerek dünyamızın içine girmeye uğraşan Kötü Tanrılar’dır. Aramızda, kendilerini kadimlere adamış ve kapıyı açmaya, böylelikle bu, görünüşte tiksindirici örgütün bir kez daha Dünya’yı yönetmesini sağlamaya uğraşan kişiler vardır. Kadimlerin şefi, bir deniz canavarı olarak temsil edilen, eski çağlara ait bir tür, Okyanus’un muazzam derinliklerinde ikamet eden Cthulhu’dur. (Nekronomian)
Mısır’ın bazı bölgelerde, timsah tanrı Sobek’e ibadet edilirken, bazı yerlerde timsahlar avlanır veya öldürüldü. Muhtemelen Sobek yatıştırılmak zorunda kalan karanlık bir tanrı olarak başlar rolüne, ancak koruyucu nitelikleri ve gücünü, Firavunu savunmak için kullandığında değer görmeye başlar. Vahşeti nedeniyle ordunun koruyucusu olarakda görülür.
Sobek’in ailesi
Timsah tanrının annesi Neith, korkunç bir savaş tanrıçası, babası ise fırtınalar, savaş ve kaousun tanrısı Seth’tir, daha bilinen hikayesiyle, kendi kardeşi Osiris’i öldürülen tanrı… Buna rağmen Sobek, İsis ve oğul Horus’a yardımcı olur. Osiris‘in Nil nehrinde parçalanmış bedenini tamamlamak ve kendisinde yeniden var etmek isteyen Horus, bu arayışını timsah şekline bürünerek gerçekleştirir. Sobek ayrıca Horus‘un doğumunda da anne İsis‘e yardım eder. Horus‘un 4 mumyalanmış oğlunu Lotus çiçeğinin bağrında yükselen sulardan bir ağa toplayarak kurtardığına da inanılır. Böylece Sobek, Horus’un ilahi Triad’ına kabul edilir.
Tabi bir yandan Osiris düşmanı Seht ile baba – oğul ilişkisi bulunurken, diğer yandan Amun – Ra nın tezahürü olarak ibadet edilmesi, timsah tanrının hikayesini karmaşıklaştırır. Sobek bu nedenle Mısır ilahi işleyişinde denklemi değiştiren unsurlardandır.
Yeni Krallık döneminde Sobek-Ra ismiyle çağrıldığı görülür. Bu yeni tanrı, Sobek ve Eski Mısır‘lıların en önemli tanrısı Ra’nın birleşimidir. Tasfirlerinde sık sık, boynuzlu bir güneş diskiyle ya da atef tacıyla (Amon-Ra ile ilişkilendirerek) gösterilir. Vekalet (temsil eden güç) ve Ankh (yaşamın nefesini) taşır. Timsahın gücü ve hızının Firavun‘un gücü ile buluşmasıdır beklenen. Tanrı’yı temsil eden mumyalanmış timsahlar birçok antik mezarda bulunmuştur. Mısırlılar timsahları mumyalayarak korurken, gelecekte Sobek’in gücünü sağlamak için onları önemsedikleri insanlarla birlikte gömerler. Eski Mısırlılar timsahları hem seviyor hem de korkuyorlardı, bu yüzden Sobek’in pekçok tasviri bu vahşi gücü yatıştırmanın da bir aracıydı. Timsahlara, Mısır’ın bazı yerlerinde ibadet edilirken, başka yerlerde avlanıp öldürülürlerdi.
Sobek’in tanrısal özellikleri arasında sürüngen doğasından ötürü, saf içgüdüleriyle hareket etmesi, davranışlarında genellikle saldırganlık ve şiddetin öne çıkması (dolayısıyla askeri cesaretle olan ilişkisi), aşırı derecede cinsel gücü, acımasızlığı yer alır. Ayrıca, Sobek’in yeraltı dünyasında nüfuzlu olduğuna inanılırdı. Bu nedenle ölülerin duyularını canlandırabilir ve/veya görme imkanı verebilirdi.
Eski Krallıkta Sobek, genellikle timsah başlı bir adam olarak ve bazen tipik bir timsah biçiminde tasvir edildi. Daha sonra Ortadoğu ve Yeni Krallık’tan tasvirler, onu Horus ve Ra’ya bağlayan niteliklere sahipti.
Sobek tapınakları;
Sobek’in ibadeti için 3 önemli kült merkezi yapıldı. Shedyet’te (Crocodilopolis) özel bir tapınak inşa edilmiş ve Sobek’e ithaf edilmişti. Tapınak zeminlerinde bir göl, kum ve “Sobek oğlu” demek olan Petsuchos adlı canlı timsah bulunmaktaydı. Petsuchos’a, Sobek’in bir tezahürü olarak ibadet edilirdi ve timsah altın ve mücevherlerle süslenirdi. Tahıl, et, şarap ve balla karıştırılmış süt gibi en kaliteli besinlerle beslenen manevi oğul timsah öldüğünde, hayvan mumyalanarak gömülür ve yerine başka bir timsah geçerdi.
Nubt (Kom Ombo) bir diğer tapınma merkeziydi. Canlı timsahların çok saygı duyduğu bu antik kent, ikinci Sobek tapınağı olarak Sobek tarafından, savaş tanrısı Horace ile paylaşılırdı. Timsahlar genellikle havuzlarda tutuldu ve evcil hayvanlar gibi tedavi edildi. Mısırlılar, bir timsah besledikleri takdirde, Sobek’ten nimetler alacaklarına inanmıştı.
Roma İmparatoru Constantine tarafından, Roma egemenliğinde kurulan ve yönetilen Karanis kentide, 380 yılına kadar Sobek tapınağına ev sahipliği yaptı.
Sonuç yerine; görünen o ki Bursa stadyumu belki de antik Mısır’ın Timsah Tanrısı Sobek Ra’yı yeniden kutsamak istenmekte. Onun savaşçı gücü ve rehberliğiyle, Horus’un babasının parçalarını tek tek toplayarak kendisini inşa etmesi gibi, Kutsal BİR’in, oluşumunu tamamlanma çabası Firavun döneminden günümüze gelmekte.
BİR’e ilişkin kısa bir bilgi; Örneğin Bori kelimesinde örtülü bir durum var. Bir yandan Bori Türk halklarının ulusal bir logosu olan kurt anlamına gelir. Bununla birlikte Bori kelimesinin gizli formu, eski Turanda gökyüzünün bir adı olan BİR-O (Gök Tanrı)dır…
http://www.ancientegyptonline.co.uk/komombotemple.html