İsrail'in başkenti Tel Aviv'i gezdikten sonra, ikinci durağım baştan belliydi: İsrail işgali altındaki Filistin'in başkenti Kudüs'e geldim. Bir şehir bünyesine kaç şehir sığdırabilir? Bu merak bana bir uçak bileti aldırmaya yetti. Gezilip görülmenin ötesinde, Kudüs yaşanır. Kudüs hissedilir ve ona sevdalanılır.
Güneşin alnında, gölgelik tek bir ağacın bile olmadığı Kudüs'ün daracık sokaklarında gezerken hissettiklerin yalnızca bir şehrin tarihi dokusu değil. Kudüs'ü dolaşırken, binlerce yıldır üç dinin mensuplarının bu şehrin kavgasını nasıl verdiklerini anlarsın. İşte o an bu bir turistik gezi olmaktan çıkar, doğrudan doğruya ev sahibi olursun. Kudüs artık sizindir, siz de Kudüs'ün...
BAMBAŞKA BİR DENEYİM
Güzel olan, bir dakika önce eski bir tapınakta ya da ultra-Ortodoks bir Yahudi mahallesinde olabilirsin: Caddeyi geçtikten sonra en popüler tapas barlarını ya da eğlence mekanlarını göreceksin. Kudüs, kuşkusuz herkes için bambaşka bir deneyim.
Sen zaten az çok Kudüs'ün önemli ibadethane ve tarihi eserlerini biliyorsun ya da duydun. Ben sana bu şehri, bir nebze de olsa gerçek anlamda yaşatmak istiyorum. Kudüs ruhunu anlatıyorum...
SEYAHAT ETMENİN ‘POLİTİKASI’ OLMAZ
Kudüs, diğer adıyla Jerusalem veya Yeruşalayim... Üç semavi dinin kutsal kenti. İslamiyet, Hristiyanlık ve Yahudilik inançlarının kutsal topraklarına geldim. Seyahat duygusunun dini, bayrağı, siyaseti ya da kültürü yoktur. Bu ziyaretlerin şerefine, yabancı ülkeleri ziyaret etmenin özgürlüğünü paylaşın.
Ben de ilk defa bu kadar 'derin bir şehre' gitmenin planını yaptım. Kudüs yaşlı, yorgun ve bitkin bir şehir. Yine de çok diri gözüküyor. Kentteki her zıtlık, her birliktelik Kudüs’ü çok kültürlü bir dünya yapıyor. Havadaki dini ayrışmayı solumamak elde değil fakat bariz bir 'kültür çatışması' gibi bir durum yok. Şehirde yürürken adım attığın her sokak, sana yeni bir kültür tanıtıyor. Eski Şehir ve Batı Kudüs kısmının birbiriyle alakası yok; havası bile değişiyor.
AYNI SOKAKLARDAN BAMBAŞKA KÜLTÜRLER GEÇİYOR
Müslüman, Hristiyan, Yahudi ve Ermeni mahallelerinin her biri, bahçelerine kendi baharatlarını eker. Sabah işine gider, aynı tramvaya biner ve akşam olunca herkes kendi semtine geri döner. Binlerce yıllık siyasi, bölgesel, etnik ve dini çatışma, Kudüs'ü yaraladı. Yine de dünyanın dört bir yanından insanlar, orada olan tarihle yüz yüze gelmek için Kudüs’e seyahat ediyorlar. Politika hakkında ne zaman konuşacak olursan çevrene karşı duyarlı olmaya özen göster: Mümkünse Kudüs'te siyaset konuşmamaya çalış.
Kudüs sokakları serin kahve dükkânları, cızırtılı sokak yemekleri, meyve ve sebzeden taze balıklara ve yapışkan tatlı hamur işlerine kadar her şeyi satan canlı tezgâhlarla dolu. Her dinden insan kargaşası var ama aynı topraklarda ibadet ediyorlar. Dünyada, bu kadar çok hikâye dolu bir şehir daha var mı diye şüphe ediyorum.
ESKİ ŞEHİR: OLD TOWN
Kudüs; eski şehir ve yeni şehir olarak iki bölüme ayrılıyor. Tabii ki en hatrı sayılır değerler, eski şehir bölgesinde. Eski şehir; güzel binalar, sarma yolları ve tarihi anıtlarla dolu: Bölgeye ulaşınca devasa surlar göreceksin. Bu büyük duvarlar arasında üç büyük din, bariz şekilde bir arada duruyor. Burada göreceğin yüksek kule Davut Kulesi ve Müzesi. Önündeki kapı ise eski şehrin giriş kapılarından biri olan Jaffa Kapısı. Bu kapıdan geçmeden önce kıyafetinin mütevazi olmasına özen göstermelisin. Jaffa Kapısı'nın ardında çok hassas bir ortam olduğunu unutma.
Girişte karşılaşacağın diyalog:
-Müslüman olmayan giremez.
-Müslümanım.
-Nerelisin?
-Türk’üm.
-Nüfus kimlik.
-Kelime-i Şahadet
TEK BİR DUVAR ARASINDA ÜÇ BÜYÜK DİN
Büyük üçlü Ağlama Duvarı, Tapınak Dağı ve Kubbet-üs Sahra birbirine yürüme mesafesinde. Ağlama duvarı diye bildiğiniz ama asıl adı Burak olan duvar, Yahudilerin dualarına dokunmaya geldikleri yer. Müslümanların kutsal mekanları Mescid-i Aksa ve Harem-üş Şerif ilk kıble olarak kabul edilir. Bu bölgeye girdikten sonra, Yahudilerce kutsal sayılan Ağlama Duvarı'nın olduğu avluya çıkıyorsun.
TURİST KOVALAYAN DOLANDIRICILAR VAR, DİKKAT ET
Avluya girişte, Müslüman bir turist olduğunu gören bazı sahtekarlar yanaşabilir. Sana çok fahiş fiyatlara, kutsal şeyler satmaya çalışacaklar. Birden yanında belirip sana rehberlik etmeye çalışanları, nazikçe yanından uzaklaştır: Hepsi para tuzağı! ''Bu kutsal yerde bile neyin peşindeler.'' diye kızmadan edemedim kendi kendime...
MESCİD - İ AKSA İLE KUBBET - ÜS SAHRA'YI KARIŞTIRMA
Mescid'i Aksa ile Kubbet-üs Sahra, karşılıklı olarak aynı avlu içinde yer alıyor. Karmaşık gözükmesine rağmen, bir kilometrekarelik bu duvarla çevrili alan, bir gizem havası veriyor; Antik cazibesi ve labirent düzeni, tam da hayal ettiğin gibi.
Kubbet-üs Sahra, çok görkemli bir kubbeye sahip olduğundan, genellikle Mescidi Aksa ile karıştırılır. Üstü altın kaplı olan Kubbet-üs Sahra, Kudüs'ün her yerinden görülür. Kubbet'üs Sahra'nın içinde Hacer-i muallak taşı var. Havada asılı duran kaya demekmiş. Bu değerlerin hepsi, işte bu avluda yer alıyor. Bu bölümler, bazen yaşanan siyasi olaylar nedeniyle ziyarete kapatılıyor; onu da söylemeden geçmeyeyim. Zamanın varsa Lut Gölü'ne mutlaka gitmeni tavsiye ederim.
ESKİ ÇARŞI'DAN KUDÜS HURMASI AL
Kutsal Kabir Kilisesi, Ağlama Duvarı, Istırap Yolu (Via Dolorosa), Kubbetüs Sahra ve Mescid-i Aksa’yı gezdikten sonra, bir Orta Çağ çarşısına çıkacaksın. Takıcılar, gümüşçüler, manavlar sıra sıra dizili. Buradan kesinlikle hurma almanı öneriyorum. Etli etli kocaman Kudüs hurmaları var; paketli olandan al. Bu kısımda, seni rahatsız edecek olan şey karmaşa olabilir. Aslına bakarsan buraya Eminönü desek yeridir. Fakat buradan çok da fazla bir şey almanı tavsiye etmem. Dedim ya turisti gören dolandırmaya başlıyor. Fiyatlar çok yüksek söyleniyor ve ne kadar hijyenik olduğu şüpheli.
Eski Şehir'in en işlek ve en hareketli bölümü olan Müslüman Mahallesi'ne doğru Via Dolorosa'yı takip edin. Temple Mount'a giden pazarlardan birinde, geleneksel bir Arap kahvesi için mola verebilirsin.
Eski Şehir; 4 ana mahalleden oluşmakta ve birbirleri ile iç içeler. Dört farklı din, dört farklı kültür aynı sokaklardan geçip, yıllardır yaşam sürüyor. Kıyafetlerinden tut, başlarındaki dini aksesuarlara kadar fark var. Herkes kendi kimliğini belli edecek şekilde giyiniyor ve samimi olmasalar da kabullenilmiş bir saygı var. Bunu hissettiriyorlar.
YENİ ŞEHİR: BATI KUDÜS
Kudüs'ün Yeni Şehri (Batı Kudüs), gezilebilecek pek çok ilginç banliyö ve yaşam dolu bir şehir merkezi ile kolayca gezilebilir. Bu noktada tramvay kullanmanda fayda var. Şehrin öteki yüzüyle tanışmaya hazır ol. Kudüs'ün modern ve sofistike mahallelerine geldik. Günlük yaşam alışık olduğun gibi, o tarihi ambians gitti, keskin dini manzaralar yok artık... Şu andan itibaren şık kafeler, otantik barlar, modern giyimli insanlar ve açık görüşlü bir halkın arasındasın.
MAHANEH YEHUDA MARKET'TE ALIŞVERİŞ YAP
Bu market, Kudüs'ün en ilgi çekici yerlerinden biri olmasının yanında, yerel yaşama açılan güzel bir pencere olması şaşırtıcı değil. Tatlılar, taze meyve ve sebzeler, somun ekmek, fındık, hamur işleri, etler ve çok daha fazlası tezgâhlarında. Çok keyifli bir pazar olduğunu söyleyebilirim.
MAHALLELERİ KEŞFET, FARKLI KÜLTÜRLER GÖZLEMLE
(Mahaneh Yehuda Laik Yahudi Mahallesi, Mea She-Arim Ortodoks Yahudi Mahallesi)
Mahaneh Yehuda'ya bitişik, Mea She-arim Ortodoks Yahudi Mahallesi, Kudüs kentindeki en eski Yahudi mahallelerinden biri. Kudüs'ün bir mikro kozmosu olan bu mahallenin diğerlerine göre farklı bir atmosferi var.
Doğu Avrupa'da geleneksel olan ve bu güne kalan 18. yüzyıl kıyafet modasını göreceğin yer de burası. Kadınları nadiren göreceksin, gördüğünde de peruk, başörtüsü ve muhafazakâr kıyafetlerini giyinmiş, çocuklarıyla günlük gezilerini yapıyor olacaklar.
YAFA YOLUNU TAKİP ET, YENİ ŞEHRİ GÖR
Jaffa Yolu, Batı Kudüs'ün kalbine koşuyor ve her şeyi birbirine bağlıyor. Pitoresk ve gösterişli bazı kısımlarda, arka taraflara gizlenmiş alışveriş ve yemek alanlarını gezip dolaşmak harika. Akşamları, Zion Square çevresindeki mekanları gezebilirsin. Burası yerel halkın saatlerce takıldığı barlarla dolu.
FALAFEL VE HUMUS YEMEDEN OLMAZ TABİİ
Hediyelik eşyalar, Batı Şeria’da daha ucuz. İlginçtir ki, İsrail öncelikle çöl olan bir ülke iken, bir şekilde şimdiye kadar yapılmış en etli meyvelerin ve sebzelerin (çoğunlukla organik) üretilmesini başarır. Bu yüzden yemek yemek, her yerde çok keyfli. Kudüs'te de humus ve falafel dolu restoran oldukça fazla. Ortaya mutlaka bir yeşil salata söyleyin; yağından mıdır tuzundan mıdır nasıl lezzetli anlatamam...
BAŞKENT TEL AVİV'DEN 1 SAAT UZAKLIKTA
Kudüs'e seyahat etmek için önce Tel Aviv'deki Ben Gurion Uluslararası Havalimanı'na (TLV/2.5 saat) bir uçuş yapın. Tel Aviv'den Kudüs'e olan mesafe araba ile 30 kilometre. Otobüs garından gidersen de 1 saat sürecek. Ben Gurion Havalimanı'ndan doğrudan Kudüs'e ulaşmak için 485 numaralı servis otobüsü var. Havalimanında olur da benim gibi "Neden geldin?" sorgusuna çekilirsen ‘Jarusselam’a gideceğini söyle. Sen seyahat ediyorsun, Müslümansın ve bu kutsal toprakları görmek istemen garip karşılanmayacaktır. Fakat bölgede güvenlik yüksek; sınır geçişleri sıkıca kontrol edilir; ABD Dışişleri Bakanlığı'na göre, bazı bölgelerde seyahat kısıtlanıyormuş.
TURLA DA GİDEBİLİRSİN
Yalnız gitmekten çekiniyorsan, bir tur şirketiyle gidebilirsin. Kudüs bir bütçe hedefi değil; bu şehri yaşamak için çok büyük paralara ihtiyacın yok. Yürüyeceksin, yürüyeceksini gözlemleyip, izleyeceksin. Fakat İsrail, genel olarak dünyanın en pahalı ülkelerinden biri. Özellikle de başkent Tel Aviv.