Çalışkan, evcil, dirençli veya zorba! Ekseriyetle birden fazla iyi ve kötü özelliği birlikte taşıyan, türlü mizaçlarıyla şaşkınlık ve hayranlık uyandıran bal arıları... Pazar okumalarının bu haftaki içeriğinde, Dünya literatüründe kabul görmüş ve ekonomik değeri yüksek olduğu için yetiştiriciliği yaygın olan başlıca arı ırkları ve özelliklerinden bahsediyoruz. Keyifli okumalar.
Dünya üzerinde bulunan bal arıları, “Apidea” familyasına bağlı dört ana türe ayrılır: Apis mellifera, Apis cerena, Apis dosata ve Apis floera. Burada yer alan “Apis” ifadesi arının Latince karşılığıdır. Apis mellifera hariç diğer türler Doğu arıları olarak bilinirler. Bunlar arasında Apis florea ve Apis dorsata ilkel özellik göstermektedirler. Apis cerena ise Apis mellifera’ya benzer özellikler taşır.
Bilimsel olarak “apis mellifera” olarak adlandırılan batı bal arısı; fizyolojik özellikleri başta olmak üzere üretkenlik, hastalıklara direnç, mizaç gibi konularda kendi içinde çeşitli türlere ayrılır. Dünya literatüründe kabul görmüş ve ekonomik değeri yüksek olan başlıca arı ırkları: Karniyol, Kafkas, İtalyan arısı, Esmer arı ve Anadolu arısıdır. Yaygın olarak yetiştiriciliği yapılan arı ırkları ve öne çıkan özellikleri şunlardır:
Karniyol Arısı: Ana vatanı Slovenya’dır. En uysal arı ırklarından biridir. Kışlama yeteneği ve çevre şartlarına adaptasyon becerisi yüksektir. Erken nektar akımından yararlanma ve balmumu üretimi bakımından oldukça üretken bir ırktır. Yapma eğilimi düşüktür. Bununla birlikte, hızlı çoğaldıklarından oğul verme eğilimi fazladır.
Kafkas Arısı: Doğu Avrupa'da Hazar Denizi yakınlarındaki Ural dağlarının eteklerine özgü bir bal arısı ırkıdır. Tıpkı Karniyol gibi sakinliği ile bilinen Kafkas arısının en dikkat çekici özelliği, diğer arı ırklarının erişemeyeceği çiçeklerden nektar aramasını sağlayan uzun dilidir. Aynı zamanda fazla miktarda propolis toplamasıyla bilinir. Oğul verme eğilimi zayıftır. Buna karşılık yağmacılık eğilimi fazladır.
İtalyan Arısı: Anavatanı Sicilya Adası olan İtalyan arıları, uzun kuluçka süreleri ile tanınırlar. Çoğalma yeteneği yüksek olduğundan, ilkbahardan sonbahara kadar koloni popülasyonu hızla artar. Bu nedenle kışa, güçlü koloniler halinde girerler. Dolayısıyla bal tüketimi fazladır. Oğul verme eğilimi az olan bu ırkın yapmacılık ve kovanları şaşırma eğilimi diğer ırklara göre fazladır. Ilıman iklime adapte olmuşlardır, bu nedenle nemli veya soğuk hava koşullarında uçmazlar.
Esmer Arı: Ana vatanı Orta Avrupa Alplerinin batısı ve kuzeyi olan esmer arı, “Alman arısı” olarak da bilinir. Oldukça hırçın ve oğul verme eğilimi yüksek olan bu ırkın kışlama yeteneği yüksektir. İlkbaharda yavaş gelişme gösterirler. Dilleri kısa olmasına rağmen, vücutları şaşırtıcı derecede daha büyüktür. Kötü hava koşullarına kolayca adapte olabilirler ve fakat varroa başta olmak üzere hastalıklara karşı dirençleri düşüktür.
Anadolu Arısı: Türkiye’deki en yaygın arıdır. Doğu arılarının bir dalı olarak sınıflandırılan bu ırk, ülkenin kuzeydoğu ve güneydoğu bölgeleri hariç yaygın popülâsyonunu oluşturmaktadır. İtalyan, Karniyol ve Kafkas arılarına oranla oldukça hırçın bir ırktır. Bu arı ırkı bazı çok iyi özelliklere de sahiptir. Nektar toplama ve kışlama yeteneği yüksek; yağmacılık eğilimi düşüktür. Kış döneminde az bal tüketen Anadolu bal arısı ırkı, uygun koşullarda hızlı gelişir. Besin durumuna bağlı olarak iyi larva besleme eğilimi Anadolu arısının önemli davranış özelliklerindendir. Bunlara ek olarak kovan içerisinde ilave petek örme ve propolisi fazla taşıyıp kullanma gibi arzu edilmeyen özelliklere sahiptir.