İşsizlik ödeneği alanların, Türkiye İş Kurumu tarafından kişinin mesleğine uygun ve çalışma şartlarına uygun bir iş bulunması ve kişinin haklı bir nedene dayanmaksızın bu işi kabul etmemesi, işsizlik ödeneği aldığı sürede gelir getirici bir işte çalışması veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı alması durumlarında, işsizlik ödenekleri kesilir. Örneğin belediyelerde çalışan sözleşmeli personelin genelde faydalanamadığı fondur. Eğer sözleşmeli bir belediye çalışanı iseniz hiç bir fazla mesai ücreti alamaz ve işsizlik sigortası fonundan faydalanamıyorsunuz.
Ayrıca, 4447 sayılı Kanuna göre İşsizlik sigortası fonundan, işsizlik ödeneği dışında, ücret garanti fonu, kısa çalışma ödeneği, istihdamı teşvik edici uygulamalar ve yatırım programları gibi uygulamalara da kaynak aktarımı yapılabilmektedir.
Türk Metal İş Sendikası genel başkanı Ahmet Kavlak, fonda biriken paranın işsizler için olduğunu ancak bu amaç doğrultusunda yeterince etkin kullanılmadığını belirtmiştir (Metal-iş, 2015). Metal iş Başkanının belirttiğine göre; "İşten atıldığı tarih itibariyle 120 gün kesintisiz prim ödeyenler işsiz kaldığında fondan yararlanabiliyor. O 120 gün içinde bir gün hasta olduysa yararlanamıyor. Maaşı 5 bin TL olandan da yüzde 1 kesiliyor, asgari ücretliden de yüzde 1 kesiliyor. Sonra her ikisi de aynı ücreti alıyor. Çalışma hayatında işten atılmayan ya da işsizlik sigortasından hiç yararlanmayanlardan kesilen paraların tamamı emekli olunca fonda kalıyor. Yıllarca Fona para veren işçiye emekli olduğunda parasını geri alabilme imkânı tanınması gerekiyor .
Kavlak ayrıca fonda biriken paranın 21 Milyar TLsinin işçilerden kesilen para olduğunu belirtiyor. Adam şunları söylüyor;
2015 Şubat sonu itibarıyla İşsizlik Sigortası Fonunda biriken para net 83.4 milyar liraya ulaştı. Bugüne kadar Fondan yapılan işsizlik maaşı ödemeleri ise sadece 8.8 milyar lira düzeyinde kaldı. İşçinin brüt ücreti esas alınarak Fona işverenden yüzde 2, işçiden yüzde 1, devletten yüzde 1 oranında prim yatırılıyor. Fon'da biriken paranın 21 milyar lirası, doğrudan işçinin ücretinden kesilen primler ve bu primlerin nemalarından oluşuyor.
Görüldüğü gibi fon içinde toplanan para müthiş..
Sadece 2014 ylül ayı itibarıyla fonda 78.3 milyar TL para bulunuyor. Fondaki para ayrıca katlamalı olarak artmaktadır. . Ne var ki işsizlik sigortasından yararlanan işsiz sayısının aynı oranda arttığını söylenmesi mümkün değil. Örneğin, Türkiyenin dış ticaret açığı Ağustos 2014 itibarıyla 56 milyar Dolar. Yani kaba bir hesapla işsizlik fonunda biriken paranın neredeyse Türkiyenin dış ticaret açığının 2014 yılı için üçte ikisi kadar olduğunu söyleyebiliriz.
Peki ne kadar kişi bu fondan yararlanabiliyor? Baktığımızda görüyoruz ki, Mart 2002den 2014 yılına kadar sadece 4 milyon kişi işsizlik sigortasından yararlanabilmiş. Bu rakam da toplam işsizlerin onda birine denk gelmektedir.
Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik, 2014 Aralık İtibariyle İşsizlik Sigortası Fondan 2002-2014 yılları arasında işsizlik ödeneğine 8.462 milyon TL, GAP giderlerine 11.511 milyon TL ödeme yapıldığını bildirmiştir. Yani Paranın önemli bir kısmı GAP giderine (Güneydoğu Bölge Kalkınma Giderlerine) gidiyor.
Eylül 2015 itibariyle ise İşsizlik Fonu 89.9 milyar liralık büyüklüğe ulaşmıştır ve Mart 2002 tarihinden Eylül 2015 tarihine kadar 6 milyon 44 bin 949 kişi başvuruda bulundu. Bunlardan 4 milyon 168 bin 805i işsizlik ödeneği almaya hak kazandı. 1 milyon 876 bin 144 işsiz Fonundan yararlanamamıştır, bu durumun en büyük sebebi ise yararlanma sebebinin yukarıda belirttiğimiz gibi ağır olmasıdır. Bu sayede Fonun yüzde 93ü iç borcun finansmanında kullanılan Hazine tahvillerine yatırılmaktadır. Kısaca hazinenin elinde kontrolü kendinde olan hazır para oluyor. Kısaca işsize değil daha çok devlete kaynak oluyor.
KAYNAKLAR
İŞSİZLİK SİGORTASI NEDİR
Murat GÖÇMEN, Isparta Sosyal Güvenlik il Müdürlüğü, Ülkemizdeki İşsizlik Sigortası Ve İşsizlik Fonu Uygulamaları, 2012.
İŞSİZLİK SİGORTA FONU İŞSİZİN FONUDUR | Türk Metal Sendikası
İşsizlik fonu yeni işsizlere yeter mi? | Cem Kılıç | Milliyet.com.tr