Timur
|Timur|
|Timur İmparatorluğu Emiri|
|Sorumlu||1370 - 1405|
|taç giyme töreni||1370 , Belh|
|Varis||Halil Sultan|
|Ad Soyad||Timur Barlas|
|Doğum||Kesh , 1336 civarında|
|Ölüm||Otrar , 19 Şubat 1405 [1]|
|defin||Semerkant , Tamerlane Mozolesi|
|Kraliyet Evi||Barlas Kabilesi|
|hanedan||Timurlular|
|Baba||Amir Taraghai|
|Anne||Tekina Hatun|
|eşi||Saray Malik Katun|
|Din||İslâm|
Tīmūr Barlas ( çağatayca تیمور , Temür ; Farsça تیمور لنگ , "Timur-e lang" veya Tīmūr Lang veya Timur "topal" olarak; [2] Avrupa'da Timur (it.), Veya Timur (fr. , eng.); Kesh , yaklaşık 1336 - Otrar , 19 Şubat 1405 ) 1370 ve 1405 yılları arasında Orta ve Batı Asya'nın büyük bir bölümünü fetheden ve Timur İmparatorluğu'nu kuran bir Moğol lideriydi .
Tarihin en ünlü fatihlerinden ve stratejistlerinden biri olarak kabul edilir. [3] [4] Ondan astronom ve bilim adamı Uluğ Bek ve Hint yarımadasındaki Moğol hanedanının kurucusu imparator Babur ("Aslan") soyundan geldi .
Bir önceki yüzyıldaki Moğol istilasından sonra Çağatay Hanlığı'na yerleşen Barlas'ın Türk-Moğol boyunun reisinin oğlu, kendisini Cengiz Han soyunun soyundan saymış ( Semerkant'taki mezarında yazılı olduğu gibi ) ve imparatorluğunu yeniden inşa etmek istiyordu . [5]
Bir askeri sanat dehası olarak değerlendirilen [6] , Asya'nın dört bir yanından (Türk-Moğol Çağatay, Moğol, Tatar , Türkmen , Fars ve hatta Türkmen ) göçebe şövalyelerden oluşan büyük bir orduyu elinde tutma yeteneğine sahipti. Hintli filleri ) ve Orta Çağ'ın en büyük savaşlarından bazılarında onları zaferden zafere götürmek için. Ayrıca Tamerlan Satrancı'nı da icat etmişti. [7]
Timurlenk, selefi Cengiz Han gibi kendisine karşı çıkan düşman ordularının ve şehirlerinin amansız bir yok edicisiydi , ancak bunların aksine yazarların, bilim adamlarının ve sanatçıların koruyucusu ve görkemli binaların inşacısıydı ( Semerkant ve Kesh'te olduğu gibi ). Timur, aynı zamanda, Asya ve Avrupa'daki göçebe şövalyelerin büyük istilalarının doruk noktasına ve düşüşüne de işaret ediyordu .
Rakiplerinin bölünmelerini sömürmekte çok yetenekli, imparatorluğunu askeri zaferler ve çifte meşruiyet üzerine kurdu. Cengiz Han'ın meşruiyetinin "mirasçısı" olarak, Orta Asya (Çağatay) ve Pers (İlhan) Cengizhanlı Hanlıklarını kendi hakimiyeti altında birleştirdikten sonra , bir daha asla geri gelmeyen sözde Altın Orda'nın gücünü de yok etti. dahası, böylece Moskova Prensliği'nin doğuşunu ve modern Rusya'nın oluşturulacağı Kiev'in bağımsızlığını mümkün kılıyor. Timur kendini de bir gazi ya da "İnanç Savaşçısı" olarak görüyordu ve bu meşruiyet ile halen Şamanizm'e bağlı Moğol hanlıkları ve Hint saltanatları ile çatıştı , ayrıca İzmir'i , Gürcistan Krallığı'nı ve Osmanlı İmparatorluğu'ndan malları kaptı . Karadeniz'de Hıristiyanlar Ceneviz . Hayatının sonunda, Tamerlane imparatorluğu, Moskova ve Ukrayna'dan batıda günümüz Türkiye ve Suriye'sine ve doğuda Çin sınırlarına kadar, tüm Orta Asya , İran ve ' Hindistan'ı kapsayan muazzam bir uzantıya sahipti .
Şahsen, Cengiz Han'ın doğrudan torunları olan Moğol Hanlarının meşru hanedanı adına hüküm sürdüğü gerçeğini sürekli olarak tekrarlıyormuş gibi , Emir (komutan) veya Büyük Emir'den başka bir unvan almadı . Ayrıca Cengiz Han'ın doğrudan soyundan gelen Prenses Bibi Hanım ile evlendikten sonra " İmparatorluğun damadı " olan Kağan unvanını da aldı .
Yarattığı Timur imparatorluğunun merkezinde Afganistan , İran ve Kafkaslar da dahil olmak üzere bugünkü Asya Türkistan (bugünkü Özbekistan , Kazakistan , Türkmenistan , Kırgızistan ) milletleri vardı. Altın Orda Hanlığı'na (1395), 1398'de Delhi Sultanlığı'na ( Hindistan Tughlaq ), Memluk Sultanlığı'na (Irak ve Suriye) (1400) ve Osmanlı Anadolu'suna boyun eğdirerek Akdeniz kıyılarına varıp Şövalyeleri yendi. Rodos (1402-1403), bu son fetihler torunlarının (Timurlular) elinde sadece birkaç yıl kalsa bile, Timur'un 1405'te ölümünden hemen sonra eski sahiplerine geri döndü.
Tamerlane, Orta Asya'nın Türk-Moğol halkları arasında, Avrupalılar için Büyük İskender veya Julius Caesar'ınki gibi kahramanca bir hatıra bırakırken, Timur'un çağdaş biyografileri, onu Moğol pax'ının restoratörü ve hatta bir öncüsü olarak tanımlayanlar arasında bölünmüştür. Batı'da gerçekleşecek hümanist Rönesans (genellikle Pers ve Batılı yazarlar) ve tam tersine, fethedilen şehirlerin düşmanlarına ve sakinlerine karşı gaddarlığını vurgulayanlar. Bu durumda, Bağdat, Şam ve Halep'in Sünni inancı için "kutsal" şehirlerin yıkılmasına genellikle Arap yazarlar kızmaktadır. Örneğin, Şam'ın yıkılmasından sonra Timurlular tarafından ailesiyle birlikte Semerkant'a sürülen , ana kötü niyetli biyografi yazarı İbn Arabşah'a göre, onun topallığı, gençliğinde hayatında aldığı bir yaradan kaynaklanabilirdi. sığır hırsızlığı sırasında göçebe olarak. Bunun yerine, daha sonra savaşta aldığı ciddi yaralanmalar, onu bacağında ve sağ kolunda sakat bırakan kesinlikle oldu. Gençliğinden eğitimli bir adam mı yoksa okuma yazma bilmeyen biri mi olduğu sorusu da çok tartışmalıdır . Tarihsel kaynaklara göre Timur, büyük tarihçi İbn Haldun'un kalibresinde bir alim ile felsefe, coğrafya veya eski tarih temaları üzerine rahatlıkla tartışabilirdi . Ayrıca bu durumda Büyük İskender veya Julius Caesar ile karşılaştırma haklı olmaktan daha fazlası olacaktır.
Öte yandan, askeri zaferleri ve fetihleri, eşi benzeri görülmemiş bir katliam ve yıkım izi bıraktı. Ganj vadisindeki Delhi'den Akdeniz'deki Bursa ve Smyrna'ya kadar Delhi, Herat, İsfahan, Bağdat, Şam, Halep, Kiev, Astrakhan ve Moskova gibi onlarca şehir yakılıp yıkıldı, hatta Saray gibi haritadan silindi. Nüfus katliamları (bazı demografik araştırmalara göre, o zamanlar dünya nüfusunun yaklaşık %5'i olan 17 milyona kadar sivil ve askeri kurban olduğu tahmin edilmektedir), yalnızca Cengiz Han'ın Moğollarının önceki istilalarıyla karşılaştırılabilir.
Timur'un, kendisiyle bizzat tanışanların tarif ettiği ve Semerkant mezarındaki kalıntılarından da anlaşılacağı gibi, kesinlikle heybetli bir duruşu vardı. Ayrıca, kırk yaşın üzerindeki rakiplerine bireysel bir düelloda meydan okuyabilecek kadar olağanüstü bir güce ve fiziksel dayanıklılığa sahipti. Şövalye ve okçuluk becerilerine ek olarak bir stratejist olarak becerileri, aldığı ciddi yaralanmalara rağmen, neredeyse yetmiş yaşına kadar ordularını kişisel olarak savaşa götürmesine izin verdi.
Geçmiş
Kökenler
Bazı kaynaklara göre 8 Nisan 1336'da bugünkü Özbekistan'da eski Kesh, şimdi Shahrisabz'da ( Semerkant'ın yaklaşık 50 km güneyinde yeşil şehir ) doğdu. Barlas , Cengiz Han'ın fethinden sonra o bölgeye yerleşti. Kabile, onları daha doğu bölgelerinde yaşayan "saf" Moğollardan ayırmak için Moğol babalardan ve Türk veya Hint-İranlı kadınlardan doğan "melezler" olan Qaraʾuna'nın bir parçasıydı. Timur, Cengiz Han'ın ortak atası Khaidu Han'ın soyundan gelen Kajuli Han'ın (Barlas klanının kurucusu) soyundan Han, Amir Taraghai adlı ulusun (kabile) başkanı Barlas'ın oğluydu . Biyografilerini yazanlardan, kendisini Cengiz Han'ın soyundan gelenlerin kan akrabası yapan bu şecereyi aktaracak ve Timur her zaman bundan gurur duyacaktır.
Timurlenk'in Moğolca'da "tarla kuşu" anlamına gelen (hala şamanik bir isim gösteren) babası, daha sonra Timur'un klan üyeleriyle birlikte Sünni İslam dinine dönüşmüştü . Annenin haberi daha az kesindir. O da babası gibi kesinlikle Moğol kökenliydi ve belki de Cengizhanlı soylularından bir aileye mensuptu.
Maveraünnehir , Cengiz Han'ın varislerinin imparatorluğunun bölündüğü dört büyük Hanlıktan biri olan Çağatay Hanlığı'nın bir parçasıydı: Moğolistan ve Çin'deki Büyük Hanlık ; Batıda Avrupa Rusya, Ukrayna ve Kazakistan topraklarında Altın Orda (Kıpçak) (belirli dönemlerde doğuda Beyaz Orda ve batıda Mavi Orda'ya bölünmüştür); Pers ve Mezopotamya topraklarında İlhanlılar ; Orta Asya'da Çağatay. İkincisi, on dördüncü yüzyılın başında, bir doğu kısmı (Kazakistan'ın en doğu kısmı ve bugünün Kırgızistan ve Sinkiang dahil olmak üzere Moğolistan) ve bir batı kısmı arasında bölünmüştü ve Cengiz asıllı nominal hükümdarlar tarafından yönetilen çeşitli hanlıklar arasında bölünmüştü. ve onların adına hüküm süren emirler. Timurlenk bu büyük ve küçük devletler galaksisinin çoğunu bir araya getirdi, Cengiz Han'ın torunları için egemenliğin resmi meşruiyetini asla sorgulamadı, yaşamının sonuna doğru Çin'i işgal etmeyi önerdiği ve yeni bir Han cengizhanı atamaktan vazgeçtiği zamana kadar. Orta ve Batı Asya'daki hakimiyetleri.
Yükseliş
Timur, askeri kariyerine on altı yaşında, aslında Maveraünnehir'in gerçek hükümdarı olan Emir Khazgan'ın ona bir şövalye filosunun komutasını emanet etmesiyle başladı. Ölümü ve ardından gelen anarşiden sonra 1360 yılında bölge, egemenliğini Moğolistan'dan (Doğu Türkistan'ın diğer adı) Moğolistan'ın batı bölgesine genişletmek isteyen Doğu Çağatay (Türkistan) Moğol Hanı Tuğluk Timur tarafından saldırıya uğradı. Maveraünnehir'i içeren Türkistan. Maveraünnehir soylularının liderlerinin çoğu Güneydoğu'nun dağlık bölgelerine kaçarken, Timur burada kalmaya karar verdi ve Moğol Hanları tarafından Maveraünnehir'deki mütevelli heyeti olarak ödüllendirildi.
1363'te Tuğluk Timur'un ölümünden sonra Timur, Emir Hazgan'ın oğlu Hüseyin ile ittifak halinde Moğolların Maveraünnehir'i yönetmeye devam etme talebine karşı çıktı. 1365'te yeni Han İlyas'ı yenen Timur, müttefiki Hüseyin'den de kurtuldu. Moğollar sahneyi terk ettikten sonra, Timurlenk, kendisinin tahta çıkardığı Cengizhanlı Hanlarının (1388 yılına kadar Soyurgatmış ve daha sonra Timur'un ordusunda generallik görevlerini yerine getirecek olan oğlu) sözde egemenliğini sürdürmüştür. siyasi-diplomatik davranış ve parlak askeri kampanyalar , 1369'da Amu ve Syr Darya nehirleri arasındaki bölge olan tüm Maveraünnehir'i fethetmeyi başardı .
Timur, bölgede iktidar iddiasında bulunanların en güçlüsü olduğunu kanıtlamıştı ve bir yıl sonra , Maveraünnehir'in tüm emirleri üzerindeki üstünlük iddialarının altını çizmek için "Büyük" Emir unvanını üstlendi . Orta Asya'dan bölgeye hakim konumu, Cengiz Han'ın soyundan gelen genç prenses Bibi Hanım (diğer adıyla Saray Malik Katun ) ile evlenmesiyle pekiştirildi . Timūr Gūrkānī ( Farsça تيمور گوركانى , Gūrkān'ın orijinal Moğol küregeninin -Türk küregeninde- Farsçalaştırılmış hali ya da damadı [emperyal] adını aldı . Cengiz Han'ın ailesi). Bu isimle gurur duyuyordu, çünkü en büyük hırsı olan Cengizhanlı meşruiyetini ondan alacağına veya güçlendireceğine inanıyordu.
Semerkant'ı başkent olarak seçti , eskiden Büyük İskender imparatorluğunun bir parçası olan Yunan ve Pers dünyası arasında bir buluşma noktası olan ve İpek Yolu üzerindeki en önemli ticaret merkezlerinden biri olan bir şehir . Asya'nın en görkemli şehirlerinden biri haline getirmek için süsleyeceği başkentini ne kadar sevse de, Cengiz Han'ın Moğol asıllı göçebelerin şehirlere yerleşmesini yasaklayan yasaya her zaman sadık kaldı. Aslında despotik olan hükümetini meşrulaştırması beklenen Kurultaj dergileri gibi bir dizi devlet kurumu resmileştirildi ve bölge (bugünkü Özbekistan ) büyük bir ekonomik, kültürel ve sanatsal büyüme merkezi haline geldi.
Altın Orda ile Çatışma ve İran'ın fethi
Sonraki otuz yıl boyunca Timur, ezici ve çoğu zaman acımasız yöntemlerle her yöne askeri kampanyalar yürüttü. İlk adım, Moğol Hanlarını, taarruz yapma yeteneklerini yok eden bir dizi kış seferi ile yenmek oldu. Daha sonra en zorlu rakiplerinden biri, Ukrayna , Moskova ve Kazan bölgesi ve Kazakistan'a tekabül eden topraklara hakim olan Altın Ordalı Toktamış Han oldu . Timur ve Toktamış arasındaki savaş 1386'dan 1399'da Toktamış'ın son yenilgisine kadar on üç yıl sürdü. Toktamış, Cengiz Han'ın (Joci ve sonra Batu) ilk doğan soyunun doğrudan soyundan geliyordu. Altınordu hanlığı üzerindeki egemenliğini geri kazanmaya çalışmak için çok genç yaşta yurdundan sürgüne kaçmak zorunda kalan . Kendisine topraklarının fethi için gerekli kuvvetleri sağlayan Timur tarafından karşılanmıştı. Ak Orda Hanları yenildikten ve doğu Kıpçak'ın (kabaca bugünkü Kazakistan'a tekabül eden) efendisi olduğunda, Timurlenk tarafından batıya doğru fetihlerine devam etmesi için teşvik edildi. Emir, modern Avrupa Rusya'sında Mavi Orda'ya saldırması ve böylece Altın Orda'yı yeniden kurarak Batı Hanlığı'nı yeniden birleştirmesi için gereken askeri yardımı ona tekrar sağladı. Genç savaşçı 1382'de Moskova'yı alacak kadar ileri gitti . Toktamış, önce Transkafkasya bölgesinde, daha sonra Corasmia'da (Amu Derya'nın Aral Denizi'ne döküldüğü bölge) Azerbaycan'ın mülkiyeti için Timur ile çatışmaya girmişti. Burada 1386'da ordusunu yok eden Timur'a ikinci kez yenildi. Ertesi yıl Toktamış, Timur'a karşı savaşa devam ederek kuzeyden Corasmia'yı işgal etmeye çalıştı. Toktamış'ın Timur'a karşı savaşının bu üçüncü seferinin hesapları çok net değil. Elbette Altın Orda Tatarlarının seferi de bu durumda, belki de kar fırtınaları nedeniyle başarısız oldu.
Timur daha önce İran'ın askeri fethine başlamıştı , burada son İlhan'ın (Moğol hükümdarı Cengiz Han'ın yeğeni Hulegu aracılığıyla soyundan gelen ) ölümünden sonra, 1335'te krallık bir hükümdarlar mozaiğine bölündü: Muzafferidler , Kartids , Eretnidler , Chubanids , Injuids , Jalayirids ve Sarbadar. İran İlhanlığı, günümüz İran, Afganistan, Irak ve Azerbaycan bölgelerini ve ayrıca Timur tarafından fethedilen Urghenč ve Khiwa şehirleriyle birlikte Corasmia bölgesini içeriyordu. İran'ın fethi 1383'te Sarbadar hanedanından Hoca Mes'ud'un teslim olmasından sonra başladı. Harekât, Horasan'ın (şimdi Afganistan) doğu bölgesinde ve özellikle Kartide hanedanının başkenti olan büyük Belh ve Herat şehirlerinde devam etti. Teslim olmayı reddeden şehir moloz haline getirildi ve vatandaşların çoğu katledildi. Daha sonra Timur, yerleşimin fethini kolaylaştıran asil İskender-i Şeyh'i , ordusuna erişmesine izin vererek ödüllendirdi. İskender'in önerisi üzerine hükümdar , büyük bir zenginlik ülkesi olarak tasvir edilen Mazandaran'a saldırmak zorunda hissetti.
Bu askeri kampanyalarda Timur, Cengiz Han'ın önceki Moğol istilalarına trajik bir şekilde damgasını vuran bölgelerin katliamları ve yıkımıyla terörü yeniden kullanmaya başladı . Kuşatılmış şehirlerin teslim olmayı reddetmesi ya da teslim olduktan sonra basit bir isyan, 5 metre yüksekliğindeki kesik başlı korkunç piramitlerin eşlik ettiği katliamlara ve sulama sistemlerinin ve kırsal alanın tamamen tahrip olmasına neden oldu. Bu katliamların terörist-askeri amacına ek olarak, şüphesiz, bozkır göçebelerinin ( turan ) güney bölgelerinin tarım ve şehirleşmiş halklarının ( İran ) medeniyetlerine karşı beslediği atalardan kalma bir nefret de vardı. İran'a yayılma, Bayhaq şehrinde bulunan sözde yerel "Cumhuriyet" Sarbadar'ın ("darağacı kolye") zararına devam etti .
Sıklıkla söylenenin aksine, Serbadâr kendilerini onun vassalları olarak ilan etti ve belki de bu vesileyle, büyük önem arz eden bir Şii şahsiyet olan Hoca Ali (ö. 1429) [9] ile tanışma fırsatı buldu. üzerinde belirli bir etkiye sahipti ve daha sonra 1501'den 1736'ya kadar İran'ı yöneten Safevilerin Timur'un kendisinden kendi torunlarını ilan etmelerini kolaylaştıracaktı. Hatta bazıları Timur'un Şiiliğin İslami varyantını benimsediğini iddia etti , ancak buna dair bir kanıt yok.
İran'ın fethi , Celayrid hanedanının hükümdarı Sultan Ahmed tarafından yönetilen Azerbaycan'a yönelik saldırganlıkla devam etti . Timur'un planları - söylendiği gibi - ilk kez bu aşamada Toktamış'ın planlarıyla çatıştı. Azerbaycan'ı fethetme ihtimalinden etkilenen Altın Orda Hanı , 1386'da Azerbaycan'ın ana şehri olan Tebriz'e saldırdı , ancak olay Timur'un kendisine karşı yaptığı dört seferden ilkini ateşledi. Bu sefer sırasında Timur , Gürcistan Krallığı'nı yıktı , hükümdar V. Bagrat'ı ele geçirdi ve ardından Kafkasya'nın içlerine kadar girdi .
1387'de Timur nihayet İran'ın merkezine , belki de Pers topraklarındaki fetihlerinin ana amacına saldırabildi . Burada , saldırıya karşı koyamayan Muzaffaridi hanedanı hüküm sürdü. 1387'de İsfahan'ın ele geçirilmesi , şehir sakinlerinin direnişini görmediyse, ardından gelen katliam, yerel nüfusun haraç ödemeyi reddetmesi veya belki de bazı muhafız askerlerinin öldürülmesiyle belirlendi. Bazı kaynaklar, tarihin en kanlılarından biri olan muazzam nüfus katliamının (yaklaşık 100.000 ölü) ardından kentte toplanan korkunç baş kulelerini hatırlıyor.
Şiraz şehri daha az şiddetle fethedildi. Timur, oraya kukla bir vali yerleştirdikten sonra, Semerkant'a dönmek için Pers seferine son verdi, burada Toktamış'ın (dizinin ikinci veya üçüncü) saldırısı onu bekliyordu, bu arada yeni bir ordu toplamıştı. Timur'un 100.000 kişilik ordusu tarafından püskürtüldü ve "gün batımından hemen sonra şafağın doğduğu" uzak kuzeydeki ormanlık bölgede Sibirya'ya kadar takip edildi. Burada Toktamış ordusu Samara bölgesinde Volga Nehri'nin sağ kıyısında kuşatıldı ve daha sonra Kondurça Nehri Savaşı'nda (1391) yok edildi. Ancak Toktamış bir kez daha kaçmayı başardı, bu sefer ordusundan geriye kalanları Sibirya bozkırlarının ve ormanlarının uçsuz bucaksız alanlarına dağıttı. Timur daha sonra Semerkant'a döndü ve burada Cengiz Han'ın Moğol geleneğine göre yeni bir büyük kuriltai çağırdı.
Bu olaydan 1395'e kadar olan yıllar, Timur'un Gorgan ve Mazandaran bölgelerini fethettiği, Mezopotamya'yı ele geçirip yok ettiği kuzey İran'ın topraklarını yerleştirmek için bir kampanya ("5 yıllık kampanya" olarak adlandırılır) ile karakterize edilir. Bağdat yeni bir katliamla batıya döndü ve iki rakip Türkmen konfederasyonu olan Ak Koyunlu ("Beyaz Koç'lular") ve Kara Koyunlu ("Kara Koç'lular") arasındaki çatışmaya karıştı.
Bununla birlikte, bir kez daha, Kuzeyden Transkafkasya topraklarını işgal eden Toktamış tehdidi, Timur'u Orta Asya ve Güney Rusya'nın bozkırlarında uzun bir kampanya - doğrudan komutasındaki dördüncü ve son eylem - yürütmeye zorladı. Bu sefer Altın Orda'nın yok olmasına ve Asya ve Doğu Avrupa'daki uçsuz bucaksız topraklarının fethine yol açtı. Toktamış'ın Tatar ordusu, Terek Nehri üzerindeki büyük savaşta (Kuzey Kafkasya, 15-22 Nisan 1395) tamamen yok edildi, sonraki Ankara'dan daha az önemli değildi, ancak Batılı tanıklardan herhangi bir rapor gelmediği için daha az biliniyordu. Timur, Kırım'ı fethederek, ardından Azak (Tana), Kiev, Astrakhan ve Moskova'yı alarak, onları yağmalayıp ateşe vererek sefere devam etti. O zamanlar büyük bir metropol olan Horde'un büyük başkenti Saraj'ın kaderi daha da kötüydü, çünkü Timur onu neredeyse hiçbir iz bırakmayana kadar yerle bir etmişti.
Toktamış'ın yerine Timur, geleneklerine göre iki generalini vali olarak atadı: Timur Kutluk (Cengiz Han'ın soyundan, resmen Horde hanı unvanına sahip); ve Timur'un gerçek valisi olacak Emir (bakan veya vezir ) Edigu. Bu, bugüne kadar bugünün Khazakistan , Ukrayna ve Avrupa Rusya bölgelerine hakim olan Altın Orda'nın gücünün Polonya krallığını vergiye bağlayacak kadar azalmasına işaret ediyordu.
Ukrayna bozkırlarına kaçan Toktamış, Tamerlane Hindistan'ın fethiyle uğraşırken Litvanya Büyük Dükü Vitoldo'dan yardım istemek için son bir kez şansını denedi. Ancak bu sefer Timur'un müdahalesine gerek yoktu. Orta Ukrayna'daki Vorskla Nehri'nin (1399) büyük savaşında Toktamış ve Vitoldo'nun ortak kuvvetleri Timur, Timur Kutluğ han ve Emir Edigu generalleri tarafından yenildi. Toktamış sonunda 1406'da Batı Sibirya'da Tyumen yakınlarında Edigu'nun adamları tarafından öldürüldü. O, Avrupa Rusya topraklarında Moğol yazıtlı madeni paralar basan son Han'dı.
Hindistan'da Kampanya
Orta Asya'da Çağatay ve İran'da İlhan imparatorluklarının yeniden inşasını tamamlayan ve Saray'da Altın Orda'ya karşı yapılan seferde kazanılan muazzam ganimet ile Timur, artık topraklarının güneydoğu ve batısındaki büyük İslami güçlerle karşı karşıya gelebilirdi: Hindistan; Suriye ve Mısır'ın Memluk saltanatı; ve Osmanlı Türklerinin Sultanlığı ..
1398'de Timurlenk, Hindistan sultanının Hindu tebaasına gösterdiği aşırı hoşgörüyü bahane ederek , 2 Ekim'de İndus'u bir duba köprüsünden geçerek Delhi'nin Müslüman efendisine saldırdı ve ilerlerken korkunç katliamlara maruz kaldı . Bhatnir'in Rajput'larından şiddetli bir direniş gördü . Savaş sırasında, Timur'un kendisi, yıllar boyunca vücuduna işkence eden birçok oktan biri tarafından vuruldu. Ancak birkaç gün sonra Timur komutasındaki ordu Delhi'nin önüne geldi ve burada Sultan II. Tughlaq Mahmud Shah'ın birlikleri, fillerin kullanılmasının yarattığı sorunlara rağmen ona karşı koyabildi .
Savaş 17 Aralık 1398'de gerçekleşti. Savaş başlamadan önce Timur 100.000 mahkumu öldürdü. Bununla birlikte, Sultan Nasīr al-Dīn Mahmūd Shah Ṭughlāq'ın ordusunda zincir posta zırhında hala çok sayıda zırhlı savaş fili vardı. Moğol ordusunun askerleri filler tarafından korkutuldu, bu yüzden Timur mevzilerinin önüne hendekler kazılmasını emretti, sonra develerinin arkasına odun ve saman demetleri bağladı. Filler saldırdığında Timur develeri düşmana doğru iterek demetleri ateşe verdi. Ateş taşıyan hayvanların kendilerine doğru koştuğunu gören filler, olağandışı bir şekilde paniğe kapıldılar, sonra döndüler ve ordularında kaosa neden olarak kaçmaya başladılar. Bu noktada Timur'un karşıt güçleri tamamen yenmesi kolay oldu.
Delhi'nin Düşüşü
Delhi Sultanlığı'nın fethi, Timur'un en büyük zaferlerinden biriydi ve bu durumda Büyük İskender ve Cengiz Han'ın yapamadığını yapmayı başardı.
17 Aralık 1398'de , o zamanların en zenginlerinden biri olan şehir alındı ve acımasızca harap edildi ve üç gün boyunca yağmalandı. Moğolların şehrin dört bir köşesine kadın, erkek, yaşlı ve çocuklar arasında ayrım yapan insan kafalarından bir piramit inşa ettikleri söylenir. Timur daha sonra uykusunda gerçekleşecek olan yağmayı yasakladığını iddia ederek kendini savunma ihtiyacı hissetse de, katliamdan kurtulan hemen hemen tüm vatandaşlar köleleştirildi ve götürüldü, bir seferde bir ordu tarafından itildi. . hareketlerinde çok hızlı, ama bu vesileyle o kadar ganimetle dolu ki, son derece yavaş yürümek zorunda kaldı. Şehrin nihayet iyileşebilmesi için yaklaşık bir yüzyıl geçmesi gerekecek.
Timurlenk, Khiżr Khan'ı Pencap'ta valisi olarak bıraktıktan sonra, Ocak 1399 civarında Delhi'den ayrıldı ve sadece 15 Nisan'da Amu Darya'da ( Özbekistan ve Afganistan arasındaki mevcut sınır ) Termez'e ulaştı. Kastilya büyükelçisi Ruy Gonzalez de Clavijo'ya göre (8 Eylül 1404'te Semerkant'a geldi ), ele geçirilen doksan fil sadece Timur'un Semerkant'ta bir cami inşa etmeyi amaçladığı belirli taşların taşınması için kullanıldı, muhtemelen muazzam bir bina (gizlenmiş) efsane) adını güzel cengizhanlı karısı Bibi Khanoum'dan almıştır .
Mısır ve Osmanlı İmparatorluğu'na Saldırı
15. yüzyılın başlarında, güçlü Emir, Volga'nın batısındaki topraklardan ve Kafkaslardan Çin sınırlarına , Aral Denizi'nden Hint Okyanusu'na ve Hindistan'daki Ganj vadisine kadar uzanan bir imparatorluğa sahipti.
Hindistan'dan dönen Timur, Kosova Polje'deki Sırplara ve Niğbolu'daki bir Fransız-Macaristan haçlı koalisyonuna karşı galip gelen dördüncü padişah Bayezid Yıldırım, Yıldırım Bayezid tarafından yönetilen Osmanlı İmparatorluğu'na saldırabildi. ( 1396 ), hızla doğuya doğru genişliyor , Emir'in yardımına başvuran Türkmen halklarının yaşadığı toprakları ilhak ediyordu.
Timur, Anadolu'ya giden yolu temizlemek için Mısır'ın Memluk sultanı el-Nāṣir Faraj'a ( 1389-1412) saldırdı - Barqūq'un oğlu, ordusunu kolayca yok etti. Daha sonra Antakya'yı fethederek Suriye'yi işgal etti , ardından Halep'i yağmaladı, ardından Şam şehirlerini aldı (Ocak 1401) - zanaatkârlar dışında pek çok sakini katledildi, Semerkant'ın süslenmesine katkıda bulunmak için toplu halde sürgüne gönderildi - ve Bağdat (Haziran 1401 , yeni katliam). Sefer, ancak Mısır'ın aynı Memluk sultanı boyun eğme eylemi yaptığında kesintiye uğradı.
Osmanlı padişahı ile çatışma, 20 Temmuz 1402'de Ancyra ( Ankara ) savaşında gerçekleşti . Yalnızca güvenilir tarihsel belgelerin bulunduğu muharebeler göz önüne alındığında, Ankara'da yapılan savaş, Filipi savaşından (M.Ö. Timur'a gönderilen çok sayıda Batılı büyükelçi, Moğollar tarafından konuşlandırılan kuvvetlerin şaşırtıcı değerlendirmelerini rapor ederek savaş hakkında bilgi verdi. Giustiniani'ye (Venedik) göre Timur, 800.000 adamı sorumlu tuttu; Yunan Franzları için 820.000 idi; Yahudi Haham Joseph bir milyon tahmininde bulundu; Alman şövalyesi Schiltberger için (savaşın doğrudan tanığıydı) Timur'un kuvvetleri bir milyon dört yüz bin kişiye ulaştı. Modern tarihçilere bu rakamlar abartılı görünüyor, çünkü muhtemelen Timur ordusunun her şövalyesinin yanında bir ila beş at bulundurması gerekiyordu, bu da çok daha büyük bir ordu izlenimi veriyordu. Timur'un biyografileri, Çin'e karşı planlanan sefer vesilesiyle, savaştığı en büyük ordunun 20 tümene (Moğol ordularının 10.000 şövalyeden oluşan taktik birimi) ulaştığını gösteriyor.
Ortaçağ tarihçilerinin tahminlerini büyük ölçüde azaltmaya yönlendirilen modern askeri tarihçilere göre, Tamerlane'nin süvarileri hala savaşa katılan en az 140.000 adama sahipti. Bunlar çoğunlukla, güçlü Moğol birlikleri, corasmi (Farslar), Türkmenlerin yanı sıra çok sayıda Hint savaş fili olan Maveraünnehir'den (Batılılar tarafından yanlış bir şekilde "Tartarlar" olarak adlandırılan chagatay-karauna) Türk-Moğollardı . Osmanlılar daha az sayıdaydı, Türkler, Sırplar ve Türkmen paralı askerleri arasında muhtemelen 90.000 erkeğe ulaşmıyorlardı, ancak hepsi (çoğunlukla belirli bir düzende savaşmayan Türkmenler hariç) Avrupa ve Asya'daki önceki savaşlardan çok iyi eğitim almışlardı. Timur, şu anda neredeyse yetmiş yaşında olmasına ve sayısız yaralanma nedeniyle sakat kalmasına rağmen, ordusunun merkezi konuşlandırılmasına şahsen liderlik etti. Sağ kanat, oğlu, doğrudan halefi olacak bilgin Şah Rûh'un ve torununun sol kanadı ve varisi Pīr Muhammed'in komutası altındaydı.
Süvarilerinin daha fazla hareket kabiliyetinden yararlanan Timur, ordusunu Osmanlılarınki ile bu kadar büyük orduları söndürmek için mevcut olan tek su kaynakları arasına yerleştirebildi. Türkler bu nedenle saldırmaya zorlandılar ve daha sonra Moğol süvarilerinin okçuları ve Timur'un Çağatay süvarilerinin palaları tarafından kuşatıldı ve katledildi . Osmanlı Padişahı I. Bayezid , şahsı ve varisleri için mukadder Sırp müttefik birliği tarafından kahramanca savunulduğu halde yakalandı ve hayatının son aylarını Timur Sarayı'nda tutsak olarak geçirdi (bazı kaynaklara göre, cezaevinde intihar etti). Sadece Bayezid'in en büyük oğlu katliamdan kaçmayı başardı ve böylece Osmanlı Saltanatı'nın hanedan soyunu korudu.
Savaş alanında 40.000 ölü sayıldı (diğer kaynaklara göre yüz binden fazla), bu rakam, orduların gerçek büyüklüğüne ilişkin yukarıda bildirilen en son tahminleri doğrular gibi görünüyor. Bahsedildiği gibi, savaşa Hıristiyan krallar tarafından güçlerini ve gerçek askeri güçlerini değerlendirmek için Timur'a gönderilen çok sayıda büyükelçi de katıldı. Bildirildiğine göre, Timur'un muharebedeki stratejik idaresi, devasa muharip kitlesine rağmen bir kez daha mükemmeldi. Ankara savaşı ( Kartacalı Hannibal'in Romalılar karşısında kazandığı Canne savaşıyla birlikte ) bugün hala askeri akademilerde incelenen stratejik vakalar arasındadır.
Avrupalılarla müzakereler
Batılılar, Bizans İmparatorluğu'nu aşındıran ve Akdeniz'e kıyısı olan tüm devletleri tehdit edebilecek olan Osmanlı'nın Anadolu'ya ilerlemesi konusunda çok endişeliydiler . Çıkarlarının Timur'unkilerle örtüşebileceğini düşünmeye başladılar ve Türk ilerleyişine ortaklaşa karşı çıktılar. Avrupalılar onda, Irak ve Suriye'deki Müslüman Halifeliği yıkarak Filistin'deki Haçlı devletlerinin bir yarım yüzyıl daha hayatta kalmalarını sağlayan bir buçuk yüzyıl önceki Moğollarla pek çok benzerlik gördüler. Yeni bir Moğol pax'ı da Batılı tüccarların ticaretine büyük ölçüde yardımcı olacaktı. Eş imparator Giovanni VII Palaeologus daha sonra Galata'nın Ceneviz belediye başkanı ile Tamerlano'ya büyükelçiler gönderme konusunda anlaştı . Aslında Bizanslılar, Bizans'ın başkenti Konstantinopolis'e abluka uygulayan Türk padişahına haraç ödemek zorunda kaldılar. Timur'un Türkleri yenmek için bir ittifak karşılığında kendisine haraç ödemesini önerdiler. Paralel bir elçilik de Fransa kralı tarafından bazı Dominikliler aracılığıyla yürütüldü .
Aslında Türklere saldırmaya hazırlanan Timur, Osmanlı gücünü Avrupa topraklarında da yok etmek için sahip olmadığı donanmayı Venedik ve Cenova üzerinden ele geçirebileceğini umarak önerileri kabul etti. 1402'de Moğollar , daha önce de belirtildiği gibi Ankara yakınlarında Osmanlıları yendi . Bu zaferin haberi, Türk Sultanı Bayezid'in Avrupalılara karşı kazandığı başarılardan dolayı yenilmez kabul edildiği Batı'da hayret ve hayranlık uyandırdı. Timur, Osmanlı başkenti Bursa'yı fethedip yok etti ve Baalbek'te olduğu gibi klasik uygarlığın kalıntılarını düşünmek için büyülendiği İznik ve Bergama'yı fethetmeye devam etti. Anadolu'nun efendisi olduktan sonra, egemenliğine herhangi bir sınır kabul etmeye istekli olmadığı için Batılılar için iki ucu keskin bir kılıç olduğunu kısa sürede kanıtladı. Cengiz Han'ın soyunu bir kez daha iddia ederek , Moğol İmparatorluğu'nun restorasyonu ve iddia edilen evrensel egemenlik hakkı, Smyrna'yı Rodos'un Hospitalier'lerinden aldı , onları kovdu ve Phocaea ve Chios'u boyun eğdirdi . Avrupalılar ne yapacakları konusunda çok kararsızlardı ve pek çoğu, Timur'a daha fazla elçilik gönderen Kastilya Kralı III . 1404'te Timur'un Semerkant'taki sarayını ziyaret eden Büyükelçi de Clavijo, heybetli binalarla bezenmiş ve yüksek duvarlarla çevrili şehrin görkemine rağmen, büyük Emir'in yirmi bin çadırlık bir kampta yaşamaya ve mahkemeye devam etmeye devam ettiğini kaydetti. Moğol göçebelerinden.
Ancak Timur'un Türkler üzerindeki zaferi, Osmanlıların Konstantinopolis'i ele geçirmesini elli yıl ( 1453 ) geciktirmeyi başardı.
Çin'e yapılan başarısız sefer ve ölüm
Ancak Timur, Ceneviz gemilerinin Avrupa topraklarında güvenli hale getirdiği Osmanlı ordusunun kalıntılarını yok etmeyi bitirmek için bile Avrupa'daki seferine devam etmekle ilgilenmiyordu. Büyük Emir şimdi dikkatini Çin'e çevirmişti. Çin'in fethi aslında, Cengiz Han'ın imparatorluğunu yeniden inşa etmeye yönelik devasa çalışmanın doruk noktasını temsil edecekti, ki bu gerçekten şimdi Hindistan ve Anadolu'yu da içine alacak şekilde daha da kapsamlı olacaktı. Bu nedenle Semerkant'ta Timur, Cengiz Han'ın torunu Kubilay Han tarafından kurulan Yuan Hanedanlığı'nın Moğollarının 1368'de Ming Hanedanlığı tarafından sürüldüğü Çin'in fethi için muazzam bir ordu toplamaya başladı . Bu hanedanın ilk imparatoru Hongwu , mağlup Cengizhanlı Kubilay'ın varisleri olarak gördüğü Orta Asya lordlarından haraç talep etti ve aldı . Ve bir dereceye kadar ve belirli sınırlar içinde Timur, yeni Çin hanedanının iddiasını kabul etmişti. Ama şimdi, yeni Çin hükümdarlarını gaspçı ilan ederek ve artık amacının Kubilay'ın Çin'inin oluşturduğu kısım da dahil olmak üzere Moğol imparatorluğunu bütünüyle yeniden inşa etmek olduğunu gizleyerek, küçümseyici bir reddetmeye karşı çıktı.
Timur'un düşmanı gafil avlamak için seferlerini kış aylarında başlatmaya yönelik olağan stratejisine göre girişim, Timur liderliğindeki büyük ordunun Semerkant'tan hareket etmesi, ancak tomurcukta başarısız olmasıyla Aralık 1404'te başladı. Orta Asya'nın iklimi muazzamdı, ancak o zaman, onu kolaylaştıracağına, sert buz üzerinde Syr Darya'yı geçmesine ve ilkbaharda Çin'e ulaşmasına izin vereceği inancıyla seçildi. Ancak Timur, belki de zatürrenin neden olduğu çok güçlü ateşlere yakalandı ve çok güçlü lifi yol verdi. Ölüm , 19 Şubat 1405'te Otrar'da , Syr Darya'nın hemen ötesinde, bugün Kazak topraklarında meydana geldi . Timur, cömertliğinden kendisini bir kez daha affetmesi ve belki de Altın Orda'daki topraklarını geri alması için yalvaran Toktamış'tan bir rica almıştı.
Timurlenk'ten Sonra
Karla kaplı dağ geçitleri nedeniyle de ölüm haberi, belirlenen varislere çok geç ulaştı, Kandahar'da bulunan en büyük oğlu Jahangir Mirza'nın oğlu torunu Pir Muhammed ve başka bir torunu Halil, istifa etti. bu mesafe. , üçüncü oğlu Miran'ın oğlu. Ancak, babası gibi o da şenlik ve sefahate düşkün bir deli olduğu ortaya çıktı. Timur'un bilge ve dindar son oğlu Şah Rukh , din kardeşliğine emekli olduğu Herat'tan geri çağrıldı ve yeğenini kovdu, hükümdar olarak tanınmayı kabul etti ( 1407 ). Ancak, hemen hemen Herat'a döndü ve yönetimi , tüm zamanların en büyük astronomlarından biri olan aydın bir hükümdar olduğu kadar kaderinde başka bir büyük şahsiyet olan oğlu Uluğ Bey'e emanet etti. Olağanüstü gözlemevinden geriye kalanlar hala Semerkant'ta ziyaret edilebilir .
Uluğ Bey, 40 yıl naiplik yaptıktan sonra, iki yıl daha ( 1447 - 1449 ) oğlu tarafından öldürülmeden önce meşru hükümdardı. Semerkant'taki Gur-e Amir mozolesinde hala görülebilen Timur'un mezarı haline gelen devasa yeşil yeşim bloğunu Moğolistan'dan getiren, büyükbabasına duyduğu saygının bir işareti olarak Uluğ Bey'di .
Timur'un muazzam imparatorluğu daha sonra birkaç düşman hükümdar arasında parçalandı. Hanedanlığın ana devamı olan Babur ("Kaplan" olarak tercüme edilir) Fatih (1483-1530), doğrudan Timur'dan iner. Timur'un üçüncü oğlu Miran Şah'ın torunu Babur, 1501'de Özbeklerin işgali ile Semerkant'tan ve Çağatay'ın kalıtsal topraklarından sürülmüştür . Cengiz Han'ın torunu ). Krallığı olmadan kalan Babür, Kabil'i fethetti ve daha sonra Hindistan'ı işgal etti, 1526'da Delhi saltanatının gaspçılarını yendi ve adını Moğol kökeninden "Büyük Moğol" olarak alan Timur hanedanını yeniden kurdu. Tamerlane'nin soyundan gelen hanedan, 1857'de Britanya İmparatorluğu'na ilhakına kadar Hindistan'da hüküm sürdü. Babür ve halefleri, Hindistan'a, büyük atalarının güzelliğinin ve görkemli binalarının tadını getirdiler, dolayısıyla başkentleri Moğol, Delhi ve Agra'nın harikulade yapıları , Bugün hala var olan anıtların yanı sıra muazzam anıtları, sadece Agra'daki Tac Mahal'i hatırlayın .
Mezardan çıkarma
Timurlenk'in cesedi 1941 yılında Rus antropolog Mikhail M. Gerasimov tarafından Semerkant'taki Gur-e Amir Mozolesi'ndeki mezarından çıkarıldı. Ona göre bu, Timur'un Cengiz Han'ın soyundan geldiği iddiasını doğruladı. Mezardan çıkarma ayrıca, ölü adamın sağ bacağındaki bir yaradan dolayı topal olduğunu doğruladı. Sağ kolun kullanımını geçersiz kılan başka yaralanma izleri de vardı. Kafatasından Gerasimov, Timur'un görünümünü yeniden yapılandırmayı da başardı.
Mezarı ihlal eden herkesin lanetlenmesi yaygın bir gelenektir. Lanet ilk olarak , Hindistan'dan döndüğünde mezarı kaldıracak olan (tek bir yeşil yeşim bloğu [10] ) İranlı Nadir Şah'a ( 1736 - 1747 ) düşecekti , ardından onu açma girişimleri bir çatlağa neden olacaktı. . Ardından gelen sıkıntılar, onu mezarın Semerkant'a iade edilmesi için ikna edecek kadar büyüktü . Nasılsa sonunda öldürüldü.
Ancak tesadüflerin tarih-ötesi bir yorumuna göre Sovyetlerin elindeki "ihlal" bile daha korkunç bir trajedi izledi: açılış 19 Haziran 1941'de ve üç gün sonra 22 Haziran'da gerçekleşti. Naziler, Barbarossa Operasyonunu ya da Almanların Sovyetler Birliği'ni işgalini başlattı . Ancak kader, Timur'un iskeletinin (yeğeni Uluğ Bey'inkiyle birlikte) Kasım 1942'de Müslüman cenaze törenine göre yeniden gömülmesinden kısa bir süre sonra , Nazilerin Stalingrad'da teslim olması (Şubat 1943) gerçekleşti.
Tarihte, müzikte ve edebiyatta bir figür. Tamerlane'in "Rönesans"ı
Timur figürü hem Doğu hem de Batı edebiyatlarında kesinlikle olağanüstü bir başarı elde etti. Tarihsel olayı anlatan başlıca doğu tarihi vakayinameleri, Nizameddin Ali Şami (Timrüt hala hayattayken tamamlanmıştır) ve Şerefeddin Ali Yezdi (1421'de tamamlanmıştır) tarafından kendisine ithaf edilen iki Zafarname'dir ( Liber victoriae ). Bu kaynakların yanı sıra, Moğol hükümdarının yaptığı tüm vahşeti anlatan Arap yazar İbn Arabşah'ın Timur'a karşı yukarıda bahsedilen olumsuz vakayinamesinden de bahsetmek gerekir. Metni Latince'ye çevrildi ve Batı'da geniş çapta yayıldı. 8 Eylül 1404'te Semerkant'a ulaşan Kastilya büyükelçisi Ruy Gonzalez de Clavijo'ya, Timur'un belki de Avrupa'da yayınlanan ve mitin yayılmasını büyük ölçüde destekleyen en canlı tasvirlerinden birini borçluyuz.
Bununla birlikte, dünyanın geri kalanında, Asyalı fatihin ünü çoktan yayılmıştı ve özellikle Ankara savaşından sonra, karakterin titanik özellikler kazandığı ve aynı zamanda yapıyı etkilediği gerçek bir edebi geleneğin doğuşunu destekledi. Niccolò Machiavelli'nin Il Principe gibi eserleri . Aslında, İtalya'da Tamerlano ile ilgili ilk haber, Poggio Bracciolini'nin eserinin bir parçası olan Sie'li bir tüccar olan Beltramo Mignanelli'den (Ocak 1401'de Şam'ın kuşatılması, ele geçirilmesi ve ateşlenmesine doğrudan tanık olan ) kaynaklanmaktadır. Machiavelli'den ilham almış gibi görünüyor. Büyük Moğol fatihi ile karşılaşmalarını, tarihin en büyük şahsiyetlerinden biriyle tanışma fırsatı olarak yazan büyük Mağrip tarihçisi İbn Haldun da bu kuşatmaya tanık oldu.
On altıncı yüzyılda Paolo Giovio ve Nicolao Granucci tarafından yeniden canlandırılan bu efsane, İspanyol ansiklopedist Pero Mexia'nın ansiklopedik çalışmasında tanıttığı Avrupa'ya yayıldı .
Ayrıca, 17. yüzyıldan itibaren Orta Asya fatihi figürü etrafında ortaya çıkan sayısız tiyatro eserini de hatırlamalıyız. İlk örneklerden Marlowe'un Büyük Timurlenk'i (Büyük Timur , 1587, iki kısım) ve Timurlenk'i veya Jacques Nicolas Pradon'un Beyazıt'ın ölümünü ( Tamerlan, ou la Mort de Bajazet , 1676) hatırlamamız gerekirse , sonraki çalışmalar, Händel ( Tamerlano , 1724) ve Vivaldi ( Bajazet , 1735) gibi büyük lirik kompozisyonların librettolarının yaratılmasına yol açtı . Tuhaf bir şekilde, oyun yazarı Carlo_Gozzi_ (oyun yazarı) tarafından , meçhul prens Calaf'ın babası Giacomo Puccini tarafından bestelenen Turandot operasına ilham veren Turandot_ (Carlo_Gozzi) oyununun adı Timur'dur. Edgar Allan Poe'nun bir şiiri de ona ithaf edilmiştir .
Timur'un "Rönesans" mirası, Semerkant ve Kesh'te çok az karşılaştırmaya sahip bazı mimari şaheserleri içerir. Burada, bir yanda düzinelerce büyük şehri yok eden ve yüz binlerce masumu katleden Moğol lideri imajı ile diğer yanda ihtişam, sanat ve güzelliğin egemen aşığı arasındaki karşıtlık bundan daha çarpıcı olamazdı. Başkentte hala merkez meydana hayran olabilirsiniz (ancak medreseleri daha sonra olan Registan); eşi Bibi Khanun'a adanmış zamanın en büyük camisi; kendisi ve torunları için yaptırdığı türbe (Guri - Amir); ve nekropol "Şah - i - Zinda" (yaşayan Kral ) kutsal alanlarının muazzam kompleksi.
Anavatanında, bugün Özbekistan cumhuriyetinde, milliyetler kültüne aykırı olan Sovyet egemenliğinden kurtarıldıktan sonra, Timur (Emir Timur olarak anılır) Anavatan'ın Babası ve en büyük imparatorluklardan birinin kurucusu olarak saygının nesnesidir. evrensel tarihin. Bununla birlikte, ilginç bir şekilde, kendisine adanan şimdi sayısız heykel tarafından tasvir edilen özellikler, Gerasimov'un yaptığı fizyonomik (kesinlikle daha Moğolca olan) yeniden inşasından ziyade Lenin'in belli belirsiz oryantal olanlarına daha çok benziyor.
Notlar
- ^ Bakınız: Roux, Jean-Paul, Timur , s. 123
- ^ Ayrıca "Temur Bek "ten "Temurbeg " ( Tatarca : бөх, çev. Efendim )
- ^ Marozzi, Justin, Timurlenk: İslam'ın Kılıcı, dünyanın fatihi , HarperCollins, 2004.
- ^ Josef W. Meri, Ortaçağ İslam Medeniyeti , Routledge, 2005, s. 812, ISBN 978-0-415-96690-0 .
- ^ Gérard Chaliand, Nomadic Empires: From Mongolia to the Tuna AM Berrett, Transaction Publishers, 2004, s. 75. ISBN 0-7658-0204-X . Sınırlı önizleme . p. 75. , ISBN 0-7658-0204-X , s.75. Topal (1336-1405) olarak bilinen Timur Leng (Tamerlane) Timur, Müslüman bir Türk'tü. Atalarının imparatorluğunu yeniden yaratmaya talipti. Boş zamanlarında satranç oynamayı seven bir askeri dehaydı. askeri taktikler ve beceri.Ve mutlak güce sahip olmasına rağmen, kendisini hiçbir zaman bir emirden daha fazlası olarak tanımlamadı. kendini Cengiz Han'ın varisi olarak gördü."
- ^ Muntakhab-ul-Lubab, Khafi Khan Nizam-ül-Mülk, Cilt I, s. 49. Lahor'da basılmıştır, 1985
- ^ Cazaux, Jean-Louis ve Knowlton, Rick (2017). Satranç Dünyası , s.31. McFarland. ISBN 9780786494279 . "Genellikle Timur satrancı olarak bilinir, [icadı] geleneksel olarak fatihin kendisine atfedilir."
- ^ Orta Çağ'da Maveraünnehir olarak bilinen, Arapça Mā warāʾ al-Nahr , " Oxus Nehri'nin ötesinde uzanan ", şimdi Amu Derya olarak adlandırılan bölge .
- ^ Mürşid Sadr al-Dīn Mūsā'nın oğlu .
- ^ Moğolistan'dan Timur'un mezarı haline gelen ve Semerkant'taki Gur-e Amir mozolesinde hala görülebilen devasa yeşil yeşim bloğunu getiren, büyükbabasına duyduğu saygının bir göstergesi olarak Uluğ Bey'di .
Kaynakça
- Adravanti, Franco, Tamerlano. Büyük Moğol'un soyu , Bompiani, 2003, ISBN 978-88-87433-48-7
- Bernardini, Michele, Ghiyasoddin 'Ali di Yazd - Tamerlano'nun işleri , Mondadori, 2009
- Cardini, Franco, Korkunun efendisi. Timur'un Semerkant'ına doğru üç atlı , Mondadori, 2007, ISBN 978-88-04-52986-6
- González de Clavijo, Ruy, Semerkant'a Yolculuk (1403-1406). Tamerlane mahkemesinde bir İspanyol büyükelçisi , Viella, 1999. ISBN 978-88-8334-004-8
- İbn Arabşah, Ajāʾib al-makdūr fī Nawāʾib al-Taymūr (Timur'un Yıkımlarının Kaderinin Harikaları), Şam 1435. Trad Latince: Ahmedis Arabsiadae Vitae & rerum gestarum Timuri, qui vulgo Tamerlanes dicitur, historia . Lugduni Batavorum, eski tipografi Elseviriana, 1636.
- Lucien Kehren, La route de Samarkand au temps de Tamerlan , Relation du voyage de l'ambassade de Castille à la cour de Timour Beg par Ruy Gonzalez De Clavijo (1403-1406), Lucien Kehren, Paris, Imprimerie Nationale için ticari ve yorumlar, 2002
- Roux, Jean-Paul, Tamerlano , Garzanti, 2000, ISBN 978-88-11-67674-4
- Spinelli, Anna, Alboran Denizi'nden Semerkant'a. Timur'daki Kastilya elçiliğinin günlüğü (1403-1406 , Fernandel, 2004. ISBN 978-88-87433-48-7
- Franco Cardini ve Marina Montesano, Ortaçağ Tarihi , Floransa, Le Monnier Üniversitesi, 2006. ISBN 8800204740
- Giorgio Sfranze , Paleolog. Bizans'ın ihtişamı ve düşüşü , Palermo, Sellerio, 2008, ISBN 88-389-2226-8
- Ducas , Turkish-Bizans Historia 1341-1462 , editör Michele Puglia, 2008, The Circle, Rimini, ISBN 88-8474-164-5
Diğer projeler
Diğer projeler
- Vikisöz
- Vikisöz Tamerlane'den veya Timur hakkında alıntılar içerir
- hakkında resimler veya diğer dosyalar içeriyor
Dış bağlantılar
- Tamerlano , Tarih Sözlüğü , İtalyan Ansiklopedisi Enstitüsü , 2010.
- Tamerlano , Sapienza.it'te , De Agostini .
- Timurlenk , Encyclopedia Britannica'da , Encyclopædia Britannica , Inc.
- ( TR ) Tamerlano'nun Açık Kitaplık , İnternet Arşivi üzerine çalışmaları .
- ( TR ) Tamerlano ile ilgili eserler , Açık Kütüphane , İnternet Arşivi üzerine .