|ŞİRKETLERDE AZLIK HAKKI|


Yeni Türk Ticaret Kanunu ile düzenlenen hususlardan biri de azlık haklarıdır. Bilindiği gibi, Eski Türk Ticaret Kanununa göre halka açık olmayan anonim ortaklıklarda azınlık hakları, esas sermayenin en az 1/10′una sahip olan pay sahibi veya sahipleri için söz konusu olur. Halka açık anonim ortaklıklarda azınlık hakları ise, çıkarılmış sermayenin en az %5′ine (1/20) sahip olan pay sahibine veya sahiplerine tanınmıştır. Bu oranlar Yeni Türk Ticaret Kanunun’da da geçerliliğini korumaktadır.
Bu bakımdan, çoğunluğa sahip olmayan pay sahipleri azınlık pay sahibi olmakla birlikte %51′lik oranda sermaye sahibi pay sahibi çoğunluk ilkesi gereğince hâkim ortak olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca, Yeni TTK’da azınlık haklarının kullanılması için pay senetlerinin bankaya tevdi edilmesi şartı kaldırılmıştır.
Genel olarak; şirket sermayesinin %51’den fazlasına sahip hissedar şirketi istediği gibi yönetebilir kanaati hakimdir.
Aslında, şirketin hakim hissedarı yönetim kurulunu belirleyebilir, kâr dağıtmama kararı alabilir veya sermaye artış kararı alabilir.
Bu durumda sermaye payı bakımından azınlıkta kalan hissedarın hiç hakkının olmadığını söyleyebilir miyiz? Cevabımız hayır çünkü yeni TTK’da da azlık haklarını koruyan düzenlemeler mevcut.
Belirli grupların yönetim kurulunda temsil edilmesi hakkı
Azınlık pay sahiplerine Yeni Türk Ticaret Kanunu ile Eski TTK’da düzenlenmemiş; anonim şirketlerde azınlık pay sahibinin yönetim kurulunda temsil hakkı getirilmiştir. Kanunun “Belirli grupların yönetim kurulunda temsil edilmesi” başlıklı 360. Maddesindeki düzenlemeye göre, esas sözleşmede öngörülmek şartı ile azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı verilmektedir.
MADDE 360- (1) Esas sözleşmede öngörülmek şartı ile, belirli pay gruplarına, özellik ve nitelikleriyle belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir.
Feshi talep etme hakkı
Eski TTK da yer verilmeyen bir başka uygulama ise; Yeni Türk Ticaret Kanunu ile azınlık pay sahiplerine hem halka açık anonim şirketlerde hem de kapalı tip anonim şirketlerde, şirketin haklı sebeple feshini talep etme hakkı vermiştir. İlgili düzenlemeye göre, haklı sebeplerin varlığı halinde, azınlık pay sahipleri, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden şirketin feshine karar verilmesini talep edebileceklerdir.
Özel denetim isteme hakkı
Yeni Türk Ticaret Kanunun’da Eski TTK’dan farklı olarak, azınlık pay sahiplerine özel denetim isteme hakkı vermiştir. İlgili düzenlemeye göre, genel kurul pay sahipleri tarafından yapılan özel denetim talebini reddederse, azınlık pay sahipleri üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir. Başka bir deyişle, pay sahibi özel denetim talebinde bulunmuş, ancak talep genel kurul tarafından reddedilmişse, sadece azınlık pay sahipleri mahkemeden özel denetçi tayin etmesini isteyebilir.
Genel kurulu olağanüstü toplantıya davet hakkı
Azınlık pay sahipleri, yönetim kurulundan, geciktirici sebepleri ve gündemi belirterek, genel kurulu toplantıya çağırmasını veya genel kurul zaten toplanacak ise, karara bağlanmasını istedikleri konuları gündeme koymasını yazılı olarak isteyebilirler.
Kurucuların, ilk yönetim ve denetim kurulunun ibrasında anahtar rolü
Yeni Türk Ticaret Kanununda da azınlık pay sahiplerine kurucuların, ilk yönetim ve denetim kurulu üyelerinin sulh ve ibrası hususunda olumsuz oy kullanma hakkı verilmiştir. İlgili düzenlemeye göre, bu kişilerin sulh ve ibrası azınlığın bu konuda olumsuz oy kullanmama şartına bağlıdır. Bahsi geçen 1/10 ve %5 oranlarının esas sözleşme ile yükseltilmesi mümkün değil ise de indirilmesi mümkündür. İlgili düzenleme Eski TTK’da da aynen yer almakta idi.
MADDE 559- (1) Kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, denetçilerin, şirketin kuruluşundan ve sermaye artırımından doğan sorumlulukları, şirketin tescili tarihinden itibaren dört yıl geçmedikçe sulh ve ibra yoluyla kaldırılamaz. Bu sürenin geçmesinden sonra da sulh ve ibra ancak genel kurulun onayıyla geçerlilik kazanır. Bununla beraber, esas sermayenin onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini temsil eden pay sahipleri sulh ve ibranın onaylanmasına karşı iseler, sulh ve ibra genel kurulca onaylanmaz.
Finansal Tabloların Müzakerelerini Erteleme Hakkı
İlgili hüküm uyarınca, azınlık finansal tabloların ve buna bağlı konulara ilişkin müzakerenin 1 ay sonraya ertelenmesini genel kuruldan talep edebilir. Bu durumda genel kurulun bir karar almasına gerek olmaksızın, toplantı başkanının kararıyla bir ay sonraya ertelenir. Finansal tabloların müzakeresinin bir ay sonraya ertelenmesine ilişkin azınlık talebi yeterli olup, ayrıca gerekçe bildirilmesine gerek yoktur.
MADDE 420- (1) Finansal tabloların müzakeresi ve buna bağlı konular, sermayenin onda birine, halka açık şirketlerde yirmide birine sahip pay sahiplerinin istemi üzerine, genel kurulun bir karar almasına gerek olmaksızın, toplantı başkanının kararıyla bir ay sonraya bırakılır. Erteleme, 414 üncü maddenin birinci fıkrasında yazılı olduğu şekilde pay sahiplerine ilanla bildirilir ve internet sitesinde yayımlanır. İzleyen toplantı için genel kurul, kanunda öngörülen usule uyularak toplantıya çağrılır.
(2) Azlığın istemiyle bir defa ertelendikten sonra finansal tabloların müzakeresinin tekrar geri bırakılmasının istenebilmesi, finansal tabloların itiraza uğrayan ve tutanağa geçmiş bulunan noktaları hakkında, ilgililer tarafından, dürüst hesap verme ölçüsü ilkeleri uyarınca cevap verilmemiş olması şarttır.
Sonuç olarak;
Yeni Türk Ticaret Kanununda da aynı eki kanunda olduğu gibi çoğunluk prensibi hakimdir. Ancak bununla beraber Eski Türk Ticaret Kanununda da yer alan azlık haklarında iyileştirmeler yapılmıştır. Bunların en önemlilerinden biri kuşkusuz azınlık hissenin yönetim kurulunda temsil edilebilmesine imkân tanıyan düzenlemedir. Diğer taraftan ilk genel kurulda ibra azınlık hissenin olumlu oyu şartına bağlanıştır.
M. Bora Çakmak
S.M.Mali Müşavir