Transkript
1 15 2. SÖYLEġĠ SAFRANBOLU MĠMARLIK DEĞERLERĠ VE FOLKLORU HAFTALARI Safranbolu Mimarlık Değerleri ve Folkloru Haftaları nasıl düzenlendi, neler amaçlandı; bunlara değinir misiniz? Türkiye, yarım yüzyılı aģkın süredir tüm uğraģlarına karģın, henüz AB ye üye olamasa da, 1950 den beri Avrupa Konseyi üyesi idi. Avrupa Konseyi nin 1975 yılını Avrupa Mimari Miras Yılı ilan etmesi Safranbolu için bir çıkıģ noktası olmuģtur. Bir önceki söyleģimizde belirtmiģtim; Türkiye de Avrupa Mimari Miras Yılı etkinliklerini düzenlemekle görevli ĠTÜ Mimarlık Tarihi ve Restorasyon Enstitüsü (MTRE) ile Safranbolu Belediyesi arasında iģbirliğine gidilerek, bu konudaki etkinliklerin Safranbolu da gerçekleģtirilmesi, 1975 yılı ortalarında kesinleģmiģti. MTRE yetkilileri ile yapılan görüģmeler sonucunda, düzenlenen etkinliğe Safranbolu Mimari Değerleri ve Folkloru Haftası adının verilmesi ve 30 Ağustos-05 Eylül 1975 tarihleri arasında gerçekleģtirilmesi kararlaģtırıldı. MTRE bu etkinliği 500 ü aģkın üyesine duyurdu. Bu duyuruda...safranbolu halkının bilinci, geleneksel kültüre verdiği değer, Safranbolu Belediyesinin bize cesaret veren yardımcı çabalarında da kendini ortaya koyarak, böyle bir haftanın gerçekleşmesine olanak sağladı... görüģlerine yer verilmiģti. Safranbolu Mimari Değerleri ve Folkloru Haftaları, 2000 li yılların Safranbolu festivallerinde olduğu gibi eğlenceye dönük değildir; zaten adında da festival sözcüğü yoktur. Kültürel ağırlıklıdır ve konu, sadece Safranbolu dur. Hafta boyunca yapılan toplantılar, halktan kopuk, dört duvar arasında, belirli sıfatı veya niteliği taģıyanların ya da sadece konukların katıldığı etkinlikler de değildir. Halk bu toplantılara katılmıģ; ilgi ve merakla izlemiģtir. Hafta için bastırılan broģür, dergi, pankart ve afiģlerde ve düzenlenen sergi, panel, açık hava toplantıları ve film gösterilerinde tek konu, Safranbolu nun korunması ve buradaki kültürel değerlerin gelecek kuģaklara aktarılmasıdır. Haftanın programı seminerler, sergiler, film gösterileri, geziler ve folklor oyunlarını içeriyordu. Her türlü pankart, duyuru, afiģ ve broģür MTRE tarafından Ġstanbul da hazırlanıp Safranbolu ya getirildi. Safranbolu yu tarihsel ve sosyal açıdan tanıtmak amacıyla, içine Safranbolu dan fotograflar yerleģtirerek küçük boyutlu bir kitapçık hazırladım. Benim adımla basılmıģ ilk yayın olan bu kitapçık da, konuklara dağıtılmak üzere MTRE tarafından bastırıldı. Safranbolulu gençler, gelen konuklara rehberlik etmekle görevlendirildiler. Konukları kaldıkları eve veya istenildiği zaman, istenildiği yere gençler götürüyorlardı. Her gence bir Safranbolulu, özel arabasıyla yardımcı oluyordu deki ilk hafta sırasında, geceleri Arslanlar top sahasında korumaya iliģkin DĠA ve çeģitli film gösterileri yapıldı. Arslanlar Halk Eğitim Merkezi nde Safranbolu evleri fotograf sergisi ile Safranbolu yapıtları rölöve sergisi, Cinci Ha-
2 16 nı nda açık hava heykel sergisi, Kız Meslek Lisesi nde Safranbolu tarihi el iģleri sergisi gibi etkinliklere, Safranbolu ilk kez sahne oldu. Safranbolu Mimarlık Değerleri ve Folkloru Haftası nda görev alan gençler Soldan sağa; Oturanlar-Mehmet PARTAL, Hüseyin GÜMÜġ, Ali Osman KARACA, Ġhsan SOLAK, Ġbrahim AYHAN, Recai GERDAN, Fikri KÜÇÜKBAL Ayaktakiler; Ġhsan GÖKÇINAR, Muhittin SARAÇMAN, Salih KALAFATOĞLU, Doç.Dr. Metin SÖZEN, Belediye BaĢkanı Kızıltan ULUKAVAK, Halk Eğitim Merkezi Müdürü Mustafa UZUN, Öğretmen Halil ÖNDER, Abdullah EVSEN, Mustafa CANAYAZ, Lutfi SOLAK, Kadir KORUR Hafta sırasında yapılan toplantılarda neler konuģuldu; siz hangi konuları gündeme taģıdınız? Yapılan en önemli ilk toplantı, 01 Eylül 1975 Pazartesi günü Kıranköy de Kireççi nin Sineması nda Sayın Doğan KUBAN ın yönetiminde düzenlenen seminerdi. Zonguldak Valisi Nevzat AYAZ da toplantıya katılmıģtı. KonuĢmacılar seminerde, tarihsel çevre korumacılığına iliģkin olarak, yurt dıģından da örnekler içeren çeģitli bildiriler sundular. Ben de açılıģ konuģmamı yaptıktan sonra, Belediye BaĢkanı olarak, Safranbolu Kentinin Mimari Değerlerinin Korunması Sorunları ve Safranbolu Belediyesi baģlıklı bir bildiriyle görüģlerimi dile getirdim. Toplantıya katılanlar, yaptıkları değerlendirmelerde çok önemli konuları dile getirdiğimi söylediler. Bildiride, Safranbolu nun 1975 lere kadar nasıl korunduğunu, daha sonra nasıl korunabileceğini anlatmaya çalıģtım. Safranbolu evlerini korumada artık baģka araçlara, örgütsel çabalara ve yasal yöntemlere gereksinim bulunduğuna değindim. Ancak önemli olanın öncelikle, kent halkının koruma bilinci kazanması, evlere iliģkin değer yargılarının değiģmesi olduğunu belirttim. Bu amaçla Safranbolu da ilgili kamu kuruluģları tarafından demonstratif nitelikte restorasyonlar yapılmasının yararlı olacağını söyledim. Böylece somut örnekleri görerek, haklarında bir yaptırım uygulanmasına gerek kalmaksızın, hemģehrilerimin de aynı yöntemi benimseyebileceklerine iģaret ettim. Ayrıca evlerin tamamının dar ve sabit gelirlilere ait olması nedeniyle, pahalı restorasyonların altından kalkılamayacağına değinmeden de edemedim.
3 17 Bu arada, Safranbolu nun korunmasında katı davranılmaması gerektiğini özellikle vurgulayarak; Bir kent ne kadar mimari değere sahip olursa olsun, ne kadar tarihsel bir önem taşırsa taşısın, sadece dışarıdan görmeye gelenlerin hoşlanacakları bir görünüm içinde kalmağa mahkum olmamalıdır; o kentte yaşayanlar da yaşantılarından hoşnut olabilmelidirler. Bu nedenle, evinin önüne ve yakınına kadar motorlu araçların ulaşmasını sağlayacak genişlikte şehir içi yolu ve araçları park etmek için bir kaç alan Safranboluluların başlıca özlemlerindendir. Bunun için birkaç yapının gözden çıkartılarak, yol ve meydana dönüştürülmesi Safranbolululara çok görülmemelidir. demek gereğini de duydum. Bu görüģlerim, seminer sonrasında özel sohbetlerde tartıģma yarattı. Safranbolu da araç trafiği ne kadar yoğunluk kazanabilir, otopark alanlarına ve yol geniģletmelerine ne gerek var diyenlere ısrarla karģı çıktım. Bağlar da Köyiçi, ġehir de de Kazdağlıoğlu meydanları ile Ģehiriçi otobüs güzergahındaki geniģletilen yollar, bu düģüncemin uygulama alanına konulmasıyla iliģkilidir. MĠMARĠ MĠRAS TOPLUMUNDUR Ağustos 1976 daki Ġkinci Safranbolu Haftası nda, Arslanlar da gece açık havada yaptığım konuģma da, büyük yankı yaratmıģ; Mimarlık Odası nın yayın organı Mimarlık Haberleri Dergisi nin tarihli sayısında Mimari Miras Toplumundur baģlığı altında tamamı yayınlanmıģtı. Bu arada Cumhuriyet Gazetesi nin tarihli nüshasında, Safranbolu da bir kültür girişimi baģlığıyla yayınlanan, Kemal ÖZER in kendisiyle yaptığı söyleģide Doç.Dr.Metin SÖZEN, söz konusu konuģmamın Ģu bölümüne aynen yer vermiģti. Bir tarihsel ve mimari mirasa sahip isek, sahip kalmakta devam etmek istiyorsak, bu mirası korumak amacımız ise, korumanın gerektirdiği giderleri, bol parasal kaynaklara sahip olmakla karşılayabiliriz. Bu kaynaklar kişisel kaynaklar olamaz. Mimari miras konusu yapıt özel mülkiyet hukukuna bağlı olsa dahi, geniş ölçek içersinde toplumun olmak gerekir. Her özel yapıt, onu yapan veya yaptıran kişinin değil, o kişinin yaşadığı dönem toplumunun nitelik ve özelliklerini yansıtır. Safranbolu da değer verdiğimiz şu veya bu eve, filan veya falan oğullarının mirasıdır demiyoruz; eski Türk-Osmanlı döneminin mirasıdır diyoruz. Şu halde korumanın gerektirdiği giderleri karşılamada, parasal yönden kişisel kaynaklar değil, toplumsal kaynaklar bulmak zorunluluğu ile karşı karşıyayız. KonuĢmamın bu bölümünü Sayın SÖZEN, Ġstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi tarafından Ekim 1977 tarihleri arasında düzenlenen Ġstanbul Sanat Bayramı, 2000 Yılına Doğru Sanatlar Sempozyumu nda sunduğu, Kültürel Verilerin Değerlendirilmesinde Geleceğe Dönük Bir Örnek: Safranbolu baģlıklı bildirisinde de yinelemiģti. Bu haftalar sırasında baģka ne gibi etkinlikler gerçekleģtirildi? 1975, 1976 ve 1977 yıllarında 3 kez yapılan bu haftalar sırasında, Safranbolu çok çeģitli kültürel etkinliklere sahne oldu Ağustos 1976 tarihleri arasında düzenlenen 2. Safranbolu Mimari Değerleri ve Folkloru Haftası nda, koruma olayının, halk ile bilim adamları ve uzmanlar arasında tartıģma konusu yapılması ve bunun, Arslanlar alanında, açık havada gerçekleģtirilmesi çok ilginçti.
4 18 ŞU MAHİLER Kİ DERYA İÇREDİR; DERYAYI BİLMEZLER Binlerce kiģinin katılımıyla, açık havada, Arslanlar top sahasında, geceleri düzenlenen toplantılarda, Koruma nedir?, Safranbolu niçin korunmalıdır? sorularının yanıtlarını, Safranbolulular, koruma olayının bilim alanındaki öncüleri, Prof.Dr. Doğan KUBAN ve Doç.Dr. Metin SÖZEN baģta olmak üzere, en yetkili ağızlardan öğrendiler. 2. Safranbolu Mimari Değerleri ve Folkloru Haftası nda izleyicilerden bir grup Üniversite öğretim üyeleri kürsülerinde değil, halkın arasındaydı; bilimsel terminoloji ile değil, akademik bir dille değil, halkın anlayacağı sözcüklerle konu- Ģuyorlardı. Bir baģka anlatımla, ġair HAYALĠ nin dizeleriyle, Şu mahiler ki derya içredir; deryayı bilmezler yani Ģu balıklar denizin içindedir denizi bilmezler konumundaki biz Safranbolululara evlerinin değerini, kentlerinin önemini anlatıyorlardı. Bu arada, Ġkinci Hafta da, Çengelköy Kuleli Askeri Lisesi Öğretmeni Feridun ve Tuğan SARAÇOĞLU nun, Karacaahmet Mezar Taşları, Anadolu Keseleri, Anadolu Çorapları sergileri ile İstanbul un Tarihi Sokakları adlı yağlı boya sergisi, Reha GÜNAY ın Edirne Selimiye Camisi Fotograf Sergisi de açılmıģtır. Yine ikinci hafta sırasında Arslanlar top sahasındaki, Reha GÜNAY ın DĠA gösterilerinden, Safranbolulular, Saraybosna ve Mostar gibi Balkanlar daki eski Türk-Osmanlı kentlerini tanımak ve bu kentleri, sanki kendi kültürlerinin ürünüymüģ gibi Yugoslavların nasıl koruduklarını öğrenmek olanağını da buldular. Üçüncü Hafta da ise, yine çok çeģitli sergiler düzenlenmiģti. Bunlar arasında, Y.Mimar Reha GÜNAY ın kayınpederi, Doğum ve Kadın Hastalıkları Uzmanı Prof.Dr. Kazım ARISAN ın Suluboya Resim Sergisi, Kemal ELKER in Eski Türk Ebruları Sergisi, Salih KALAFATOĞLU nun Safranbolulular Gözüyle Safranbolu Fotograf Sergisi vardı. Ayrıca, Reha GÜNAY da, Bulgaristan da, Filibe kenti ile ilgili koruma örneklerini içeren bir DĠA gösterisi sunmuģtu.
5 19 3. Safranbolu Mimarlık Değerleri ve Folkloru Haftası nda Halk Eğitim Merkezi nde yapılan halka açık bir toplantı (Masada oturanlar soldan sağa; Metin SÖZEN, Reha GÜNAY,Doğan KUBAN, Kızıltan ULUKAVAK, arkada sol baģta Safranbolu Halk Eğitim Merkezi Müdürü Mustafa UZUN) Ayrıca, Safranbolu Haftaları sırasında, yine geceleri Arslanlar da, Yörük Köyü nden öğretmen Ali Rıza BAYKAL tarafından senaryosu hazırlanıp yönetilen, Safranbolu halk oyunlarını ve erkekler düğün adetlerini içeren programlar düzenlendi. Hikmet OĞUZ, Ġsmail PĠġĠCĠ, Ulvi YURTERĠ gibi usta oyuncular, konuklara yöresel türküler eģliğinde, Safranbolu oyunlarını tanıttılar. Konukların, Belediye otobüsü ile Kastamonu ya götürülerek, tarihsel evleri çok az kalmıģ Kastamonu ile Safranbolu yu ayrı ayrı değerlendirmeleri sağlandı. Safranbolu mimarlık dokusunun benzerlerinin bulunduğu Bulak ve Yörük Köylerine de, Safranbolu Haftaları sırasında geziler düzenlendi. Yörük köyünün Safranbolu gibi tanınmasında ve birlikte anılmasında, Ġstanbul da yaģayan Yörüklülerin ve kurdukları vakfın büyük katkısı olmakla beraber, tanıtımların baģlangıcında Safranbolu Haftaları önemli bir etkendi. Bulak köyünün, Yörük ün gerisinde kalması, kimi nedenlerin yanı sıra, sanırım Bulak halkının, köyleriyle Yörüklüler düzeyinde ilgili olamamalarından kaynaklandı. Ġkinci Safranbolu Haftası sırasında Avusturyalı çok ünlü Türkolog Profesör Andreas TĠETZE ile ABD. Indiana Üniversitesi öğretim üyesi, halkbilimi uzmanı Ġlhan BAġGÖZ de Safranbolu ya gelmiģlerdi. Sayın TĠETZE nin Türkçeyi, Türklerden daha düzgün konuģması ve Sayın BAġGÖZ ün de Halkbilimi nde Ev konulu bir konferans vermesi, bu haftanın ilginç anılarındandır. Ġkinci Safranbolu Haftası nın bir diğer ilginç anısı da, üniversite öğretim üyeleri ve kimi konuklar için verdiğim öğle yemeğine çağrılı olan Zonguldak Valisi Nevzat AYAZ ın zamanında yetiģememesi, konukları saat den itibaren yemek masasında bekleterek, çaresiz, saat da yemek servisini baģlattıktan sonra saat e doğru gelebilmesiydi. Sayın Vali, Bartın üzerinden geldiğini ve yol üzerindeki ilçelere de uğradığını bildirerek mazeretini açıklarken, araya giren Prof.Dr.Ġlhan BAġGÖZ ün gelmeseniz de olurdu; Belediye Başkanı sizin yokluğunuzu aratmadı diyerek, kendilerine değer verilmezmiģcesine bekletilmiģ olmaktan dolayı sitemde bulunur biçimde konuģması, Sayın Vali yi rahatsız etmiģ; ben de arada kalarak, övülmeme nezaketen de olsa teģekkür bile edememiģtim.
6 20 Aslında Safranbolu Hafta larında yerel yönetim tek baģınadır. Genel yönetimin ilçedeki temsilcisi zamanın kaymakamı bile, her nedense yıllık iznini bu haftalar sırasında kullanmayı yeğlemektedir. Ġktidardaki partiden olmayan bir Belediye BaĢkanına destek olmak, herhalde geleceğe dönük beklentilerle bağdaģtırılamamaktadır. ÜNLÜ DOKTORLAR SAFRANBOLULARLA ĠLGĠLENĠYOR Ġkincisi gibi, yine Ağustos tarihleri arasında düzenlenen, 1977 deki Üçüncü Safranbolu Mimari Değerleri ve Folkloru Haftası sırasında, Belediye BaĢkanı değildim. 05 Haziran 1977 tarihinde yapılan milletvekilliği genel seçimleri için görevimden istifa etmiģ, seçimi kaybettikten sonra da, 11 Aralık 1977 de yapılan yerel seçimlerde yeniden seçilinceye kadar avukatlık yapmıģtım. Bu haftaya Ġstanbul Üniversitesi CerrahpaĢa Tıp Fakültesi ilginç bir iģlev üstlenerek katılmıģ; baģta Doç.Dr.Nurettin SÖZEN ( dönemi Ġstanbul Belediye BaĢkanı; daha sonra Sivas Milletvekili)) ve Doç.Dr.Selçuk EREZ olmak üzere, çeģitli uzmanlık dallarından hekimlerle bilimin halka yayılması semineri ni gerçekleģtirmiģlerdi. Halk sağlığı hakkında konuģmalar yapmıģlar, çok büyük bir kamyona yükleyerek beraberlerinde getirdikleri tıbbi araç ve gereçlerle Safranboluluların sağlık sorunlarıyla da ilgilenmiģlerdi. Ayrıca 3. Hafta da, en yaģlı ve çok ünlü konuğumuz Ord.Prof.Dr.Süheyl ÜNVER in, Safranbolulu Hattat Mehmet Efendi ve Eserleri - Safran ve Önemi baģlıklı konferansı çok ilgi çekiciydi. Ġstanbul Ġktisat Fakültesi nden Asya üretim tarzı adını verdiği görüģüyle tanınan, Prof.Dr. Sencer DĠVĠTÇĠOĞLU, Ġstanbul Ġktisat Fakültesi nden Gülten-Haydar KAZGAN çifti ve ünlü yazar Oktay AKBAL da, bu Hafta sırasında gelen konuklar arasındaydı. Öte yandan 3.Hafta sırasında, T.Turing ve Otomobil Kurumu tarafından yaptırılan belgesel filmlerin gösterileri de programlanmıģtı. Süha ARIN yapımı Safranbolu da Zaman dıģında, yine Sayın ARIN tarafından yapılan Hattilerden Hititlere ve Midas ın Kulakları ile Ali Ulvi ERSOY - Levent DÖNMEZ yapımı Piri Reis in Haritası belgesellerini görmek olanağı bulunmuģtu. Üç yıl arka arkaya düzenlenen bu haftalar kamuoyunda nasıl yankı buldu; ne gibi katkılar sağladı? Safranbolu haftalarının, Safranbolu nun tanıtılıp korunmasına yönelik çabalara ve giriģimlere olan katkılarına ve bu haftalardan kaynaklanan olumlu yansımalara, sizin tarafınızdan derlenen bilgi ve belgeleri içeren, Türkiye de Mimarlık Değerlerinin Korunmasında İlk Adımlar - Safranbolu adlı, Safranbolu Kaymakamlığı Hizmet Birliği nin 2003 yılında bastırdığı kitapta geniģ olarak değinilmektedir. Ben burada özetlemeye çalıģayım. Safranbolu Mimarlık Değerleri ve Folkloru Haftası na katılan konukların Safranbolu hakkında çok iyi izlenimlerle ayrıldıklarına tanık olunuyordu. Konuklar veda sırasında olumlu görüģlerini özellikle dile getiriyorlardı. Büyük ney ustası Niyazi SAYIN ın, ilk Safranbolu Haftası nda, bir benzeri herhalde olmayacak biçimde açık havada, Arslanlar da verdiği unutulmaz ney konserinden sonra, biz buraya mimari yapı görmeye gelmiştik, oysa onlardan daha güzel, daha yüce bir yapıyla, insani yapıyla karşılaştık demesi kıvanç ve mutluluk yaratmıģtı. (Niyazi SAYIN, kısa bir süre önce, klasik Türk Müziği ve Tasavvuf Müziği alanında, Cumhurbaşkanlığı 2014 Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ne layık bulunmuģtur)
7 21 Milliyet Sanat Dergisi nin 19 Eylül 1975 tarihli sayısında da, Arslan KAYNARDAĞ, Neyzen Niyazi SAYIN ın düģüncelerini, Safranbolu ya gelen tüm konukların paylaģtığını açıklamıģtı. Bu arada, konukların, daha sonra adıma gönderdikleri çok sayıda mektup ve kartlarda da, hep Safranbolu yu görmekten duyulan memnuniyet ve iyi izlenimler dile getiriliyordu. Ünlü HeykeltıraĢ Zühtü MÜRĠTOĞLU ndan gelen kart Öte yandan, 1975 teki 1.Hafta ile ilgili olarak Doç.Dr. Metin SÖZEN den aldığım tarihli, Mimarlık Tarihi ve Restorasyon Enstitüsü antetli mektupta, Bütün kent adına sizin kişiliğinizde simgelenen büyük konukseverliğe, bizler kadar katılan bütün konuklar da söyleyecek söz bulamıyorlar. Bu günlerde İstanbul un kültür, sanat ve bilim çevrelerinde konuşulan en ilginç konu Safranbolu Herkes kendince bir şeyler yazarak yayın organlarına gönderiyorlar dedikten sonra Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu ndan Safranbolu için gerekli kararların çıkarılmasının istenildiğini de ayrıca bildiriyordu. Ġlk Safranbolu Haftası sonrasında, yerel ve ulusal basında Safranbolu ya iliģkin haber ve yorumlar geniģ bir yer bulmuģtu. MTRE nin Nisan/1976 tarihli Bülten i ile Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu nun Temmuz-Ağustos/1976 tarihli Belleten i tümüyle Safranbolu ile ilgili çeģitli makale, inceleme, öneri ve görüģleri içeriyordu. Ayrıca Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi nin Bahar/1976 tarihli Dergisi nde de Safranbolu bilimsel bir incelemeye konu olmuģtu. Safranbolu Haftaları ile ilgili olarak basında, radyo ve televizyonda yer alan yayınlar, Safranbolu yu büyük ilgi odağı haline getirdi. Gazete ve dergilerde Safranbolu ya iliģkin yazıların baģlıkları ilginçti: Çelik GÜLERSOY, Karanlıkta Bir Işık, Doğan KUBAN Safranbolu yu Niye Korumalı ve Safranbolu Olayı, Metin SÖZEN Yaşamın Sınırları Daralıyor, Salih SUN, Tarihin Canlı Kaldığı Kent, Kemal ÖZER Kültür Girişimi, Arslan KAYNARDAĞ Kültürel Değerleri Koruma Örneği, Zeynep ORAL Bir
8 22 Başkadır Safranbolu Evleri, Feridun AKOZAN Geçmişimiz İçin Bir Gelecek, Korumaya İnançlı İnsanların Kenti, Kasım ġenol Yaşayan Tarih, Vedat Nedim TÖR Safranbolu daki Evlerin Dersleri gibi baģlıklar altında, Safranbolu nun korunmasıyla ilgili görüģlerini kamuoyuna sunuyorlardı. Radyo ve televizyonda sadece mimarlık değerlerine değil, Safranbolu nun folkloruna ve sosyal yaģantısına; gelenek ve göreneklerine iliģkin yayınlar da yapılıyordu. Örneğin, bu konularda Avukat ġemsettin AYKOL la yapılan ve radyoda birkaç gece arka arkaya yayınlanan çok ilginç bir söyleģide bulunuldu. 2. Haftanın sonunda ulusal basında haber, makale ve yorum olarak, ilkine göre Safranbolu çok daha geniģ biçimde yer almıģtı. Ancak, tüm bu olumlu yayınlara karģın Safranbolu nun korunmasına yönelik somut uygulamalar bir türlü baģlamıyordu daki 2.Safranbolu Haftası ndan sonra Cumhuriyet Gazetesi nin Tartışma sayfasına gönderdiğim ve gazetenin tarihli nüshasında yayınlanan Tarihsel Çevre ve Safranbolu baģlıklı makalemde kimi yakınmalarda bulunmaktan kendimi alamadım. Safranbolu nun korunması sorunlarına değindikten sonra, makalemi İlerde mimari değerlere sahip Safranbolu gibi bir kentimiz vardı, ne yazık ki koruyamadık diye dövünmek ve yakınmak istenmiyorsa daha fazla gecikilmemelidir. Çünkü günümüze kadar, dede yadigarı ve baba mirası olarak kişisel çabalarla korunabilmiş Safranbolu evlerini ve tarihsel çevreyi korumaya, her kentimizde olduğu gibi, Safranbolu da da sosyal değer yargılarının değişmesi ve ekonomik baskılar sonucu, bundan sonra, kent halkının da, belde yönetiminin de gücü yetmeyecektir diyerek bitirmiģ; alarm zillerini çalmakta yarar görmüģtüm. SAFRANBOLU YURT DIġINA TAġINIYOR Safranbolu, Türkiye den sonra, dünya kamuoyunun gündemine girmekte de gecikmedi. Reha GÜNAY ın Safranbolu Evleri Fotograf Sergisi önce Ġstanbul Galatasaray daki Yapı Kredi Bankası galerisini süsledi. Sonra 1977 de UNES- CO da Paris te gösterime girdi. Ardından yıllarında Avrupa da aynı sergiye, Londra, Münih, Kopenhag ve Stokholm gibi merkezler ev sahipliği yaptı. Ayrıca ressam Necdet KALAY, de Safranbolu Evleri nden oluģan tablolarını Ġstanbul da sergiledi. Mimar Ahmet ERTUĞ un fotograf sergisi, Yöresel Mimari-1 Safranbolu adıyla 22 Mart 1978 te Ankara da Alman Kültür Merkezi nde, zamanın Turizm ve Tanıtma Bakanı Alev ÇOġKUN tarafından açıldı. AçılıĢ töreninde Belediye Meclis Üyesi Mustafa ULUÇINAR ın Ankara da yüksek öğrenimin gören kızı Hüsnüye ile Bağlar Ġlkokulu öğrencisi kızım Tansu, Safranbolu nun tefebaģ giysileriyle, konuklara Safranbolu lokumu ikram etti. Bu arada Türkiye de Safranbolu evleriyle birlikte, eski evlere olan ilgi de artmıģtı. Nitekim 1978 yılında PTT, Geleneksel Türk Evleri Anma Serisi adı altında, 1 liradan 8 liraya kadar değer taģıyan 5 puldan oluģan bir seriyi, de ilk gün damgalı zarflarla tedavüle çıkardı. Ġstanbul da Köprülü Amcazade Hüseyin PaĢa Yalısı, Ġzmit te Saatçi Ali Efendi Konağı, Kula da Beyler Evi, Milas ta Bahaeddin Ağa Evi (Arslanlı Ev) ile Safranbolu da Saraçlar Evi bu pulları süslüyor, 8 lira olan en değerli pulda Safranbolu evi bulunuyordu.
9 23 Reha GÜNAY ın Paris te açtığı Safranbolu Evleri Fotograf Sergisi broģürünün kapağı Ayrıca, aralarında ME-SA gibi büyük inģaat Ģirketlerinin de bulunduğu, kimi kuruluģların duvar takvimlerinin her aya ait sayfalarında da, 1978 yılından itibaren Safranbolu evleri ve Safranbolu dan görüntüler yer almağa baģlayacak, bir çok iģyerinin ve konutun duvarları Safranbolu görünümleriyle güzelleģecektir. Öte yandan çok sayıda renkli Safranbolu kartları da 1975 lerden itibaren basılmaya baģlanıp, satıģa sunulacaktır. Daha sonraki yıllar Safranbolu evleri Milli Piyango biletlerinde de yer alacaktı; önce 19 Ağustos 1982 tarihli çekiliģe ait biletlerde GümüĢ teki Karaosmanlar Evi, 19 Ocak 1997 çekiliģine ait biletlerde de Kaymakamlar Evi bulunacak; Milli Piyango nun 29 Haziran 1990 ve daha sonra 19 Eylül 2000 çekiliģleri de Safranbolu da yapılacaktır. Safranbolu Haftaları ve Safranbolu nun olumlu yansımaları, öncelikle yörenin ekonomik açıdan en güçlü kamu kuruluģu T. Demir ve Çelik ĠĢletmeleri ni de harekete geçirdi. Bağlar Köyiçi nde özgün yapısıyla dikkati çeken, Cumhuriyet ten önce Ġdadi (Lise) öğretimi için yapılan ve son dönemlerde Kız Meslek Lisesi; yeni adıyla Cemil Meriç Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi olan binanın onarımını Demir Çelik ĠĢletmeleri üstlendi. Bu okulun yeni adına, yeri geldiğinde ayrıca değinmek isterim. Demir Çelik ĠĢletmelerinin teknik görevlilerinden ve Safranbolu Koruma Derneği BaĢkanı Yük.Müh. Mimar Yavuz ĠNCE nin ilgisi ve duyarlılığı sonucu, söz konusu bina bir bütün olarak elden geçti; restore edildi. Bu binada 1948 yılında Safranbolu Ortaokul u açılmıģ; benim kuģağım bu okulun ilk öğrencilerini oluģturmuģtu. Daha sonra yanına ek bina yapılarak, Safranbolu da lise öğreniminin de baģlatıldığı bu bina, Safranbolulular için büyük bir önem ve değer taģır. Ortaokul olduğu ilk yıl, ilk onarımını da, Ortaokulumuzun ilk Müdürü Rasim GEMĠCĠ, son onarımdan 30 yıl önce gerçekleģtirmiģti. Bu nedenle okulumuzun hiçbir masraftan kaçınılmaksızın yeniden onarımının yapılmıģ olması, beni ve arkadaģlarımı çok mutlu etmiģti.
10 24 Safranbolu Ortaokulu ve ilk Müdürü Rasim GEMĠCĠ (1948) SAFRANBOLU TURĠZM ĠLE TANIġIYOR Safranbolu Haftaları ile basın ve televizyondaki Safranbolu ya iliģkin yayınlar sonrasında Safranbolu turizm hareketlerine de sahne olmaya baģladı. Önce çok ilginçtir, Alman Kültür Derneği, Türk-Belçika Dostluk ve Kültür Derneği gibi çeģitli ülkelerin kültür ve dostluk dernekleri, üyeleri için Safranbolu ya gruplar halinde gezi düzenlemeğe baģladılar. Bir özel turizm kuruluģu olarak, ilk kez 7 Tur adlı firma, kimi gazetelere ilanlar da vererek tarihinde Safranbolu ya konuklarını getirdi. Safranbolu, Ankara daki kimi yabancı ülkeler temsilciliklerinin ve örneğin Ġspanya ve ABD nin Ankara daki Büyükelçiliklerinin de ilgi alanına girdi. Ayrıca, baģta DıĢiĢleri Bakanlığı olmak üzere, kimi resmi veya özel kurum ve kuruluģlar düzenledikleri programlarla Safranbolu yu görmeye geldiler. Gelenlerin Safranbolu dan güzel izlenimlerle dönmeleri de sevindirici oluyordu. Örneğin, Hollandalı Türkolog Dick KOOPMAN, tarihli mektubunda, tüm grubu adına ev sahiplerinden çok memnun kaldıklarını, teģekkürleriyle bildiriyor; ABD nin Ankara Büyükelçisi Ronald I.SPIERS da tarihli mektubunda, Gezi Türkiye de geçirdiğimiz iki buçuk yılın en ilgi çekici olaylarından biri olup, gördüğümüz evler olağanüstüydü diyordu. Ancak, Safranbolu olarak, turizmin ve özellikle ev pansiyonculuğunun, kentsel kültürel değerlerin korunmasına olan katkılarından yararlanmada çok geç kalındığı da, kuģkusuz gerçektir. Safranbolu evlerini turizme açmak ve konakları, konaklama tesisine dönüģtürmek suretiyle sağlanacak getirilerin, eski evlerin onarımını hızlandırabileceği görüģü baģlangıçta hiç kimseye benimsetilememiģti.
11 25 Bu arada, Anadolu nun geleneksel konukseverliğinin en güzel göreneklerine ve örneklerine sahip Safranbolulular, konuklarını bir bedel karģılığı evlerinde barındırmayı da hemen kabullenememiģlerdi. SAFRANBOLU HAFTALARI VE SONUÇLARI Safranbolu Mimarlık Değerleri ve Folkloru Haftaları düzenlemekle hangi sonuçlara ulaģılmıģ oldu? Bu sorunuzu yanıtlamadan önce bir anımı anlatayım. Nisan/1963 te, Tarım Bakanlığı MüfettiĢ Yardımcısı olarak Çanakkale deydim. Her akģam MüfettiĢ Yardımcısı arkadaģım Ülkü ÖZ le yemek yediğimiz lokantada, masamıza yakın bir baģka masada da, tek baģına bir Ģahıs yemek yiyor ve içki içiyordu. Bu Ģahıs 3-5 akģam sonra nerelisiniz diye sordu. ArkadaĢım Ispartalı olduğunu söyledi. Ben Safranbolu yu tanımasa da Karabük ü tanır düģüncesiyle ve içkili adama fazla muhatap olmamak amacıyla Karabüklüyüm dedim. Adam Yalan söylüyorsun, suratından belli, sen ya Safranbolulusun ya da Karadenizlisin. Ben orada Emniyet Amiriydim, buraya atandım. Hiç kimse Karabüklü olamaz dedi. Doğru söylüyordu. Hak verdim, özür diledim. Bu, bana bir ders oldu. Daha sonraları neresi olduğunu uzun uzun anlatmak zorunda kalsam da, hep Safranboluluyum dedim. ĠĢte düzenlenen Safranbolu Haftaları, her Ģeyden önce Safranbolu nun tanınmasını sağladı; Safranboluluları, Safranbolu nerede sorusuna muhatap olmaktan kurtardı. Bu konuda, Müzekent Safranbolu Gazetesi nin, Nisan/1996 tarihli, 3. sayısında Dün ve Bugün baģlıklı yazımda Ģu gerçekleri vurgulamıģtım. Dün, başka kentlerde bulunulduğu sırada, çok sık karşılaşılan Nerelisiniz siz? sorusu, Safranboluluyum diye yanıtlandığında, hemen ardından Safranbolu nerede? diye ikinci bir soru mutlaka gelir ve Karabük ün yakınında denilirse, bu sorgulama son bulurdu. Bugün, Yaa...,demek Safranbolulusunuz, aman ne güzel cümleleri ile başlayan ve Geçen hafta sonu oradaydık; hayran kaldık ya da Görmeyi çok arzu ediyorum; ne olur bana yardımcı olun sözleri ile devam eden duygular ve arzular dile getiriliyor. Dünkü Safranbolu yu, Karabük ün yakınında diyerek tanıtabilmeye çabalama dönemi geride kaldı; bugün Safranbolu nun İl i olmasının, Karabük e önem ve özellik kazandırdığı yeni bir döneme girildi Ben, Safranbolu Haftaları nın baģladığı 1975 ten 21 yıl sonra böyle demiģ ve Safranbolu nun diğer kazanımlarını da sıralamıģtım. Aslında bu konuda, 34 yıl sonra, 2009 ta, Prof.Dr. Doğan KUBAN ın değerlendirmelerine değinmeliyim. PROF DR.DOĞAN KUBAN IN GÖZÜ VE SÖZÜ ĠLE SAFRANBOLU Ġlki, tarihli Cumhuriyet Gazetesi nin Bilim Teknoloji Dergisi nde Bir Uygarlık Göstergesi Safranbolu baģlığı altında, ikincisi tarihli yine aynı dergide Osmanlı Kent Kültürünün En Büyük Yaşamsal İmgesi: Safranbolu baģlığıyla yayınlanan, Sayın KUBAN a ait yazıları okuduğunuzu biliyorum. Bunlardan ikincisine bir önceki söyleģimizde, kısaca değinmiģtim. Bu iki yazıyı, Ģimdi özetlemeye çalıģmak yerine, uygun görürseniz, söyleģilerimizin ekleri arasına aynen alalım. Burada değerli bilim adamının Safranbolu ya yıllar sonra, 2009 yılında geldiklerinde neler söylediğini anlatmalıyım.
12 yılında Ġstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dekanı ve Mimarlık Tarihi ve Restorasyon Enstitüsü BaĢkanı olarak, Safranbolu nun korunması ve tanınması olgusunun bilim alanındaki baģ mimarı Prof.Dr. Doğan KUBAN, Safranbolu Dünya Miras Alanlarını Koruma, Yaşatma ve Tanıtma Derneği nin daveti üzerine Haziran/2009 ayı ortalarında Safranbolu daydı. Safranbolu izlenimlerini, önce akģamı Belediye BaĢkanı Dr.Necdet AK- SOY un verdiği yemekte Ģöyle anlattı. Safranbolu olmasa biz de olmazdık, Safranbolu nun Cumhuriyet döneminde çok önemli bir yeri var, Safranbolu dan başka hiçbir yerde böyle bir deney olmamıştır. Yani diyeceksiniz ki sizin binanızı koruyalım, nasıl yapalım? Halka anlatalım dedik. Halka bunu anlattık ve halk bizi kucakladı. Bu olay hiçbir yerde olmadı. Buraya 200 kişi geldi ve bu toplum 200 kişiyi misafir etti. Bu da toplumun katkısıdır. Bu sadece burada oldu ve tuttu Safranbolu Fethi Toker Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi nde, 3.Bilim, Kültür ve Sanat etkinlikleri sırasında, tarihinde verdiği Safranbolu Niçin Korundu baģlıklı konferansta da Sayın KUBAN Ģunları söyledi: Dünyada bulunduğumda en büyük mutluluk duyduğum yer Safranbolu dur ve her geldiğimde heyecan duyarım. Kentlinin kendisi, kentine sahip çıkmalıdır. Ben İstanbul un, İzmir in, Gaziantep in, Kastamonu nun, İznik in koruma planlarını yaptım ama hiçbiri korunmadı. Türkiye de kentine en iyi sahip çıkan Safranbolu dur ve bu geleneğin devam etmesi gerekir. Koruma, yasa sorunu değildir, bir kültürel tavırdır Bu değerlendirmeleri için Sayın KUBAN a binlerce kez teģekkür Prof.Dr. Doğan KUBAN, Karabük Üniversitesi Safranbolu Fethi Toker Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi ndeki konferansından sonra, Karabük Valisi Nurullah ÇAKIR, Safranbolu Kaymakamı Gökhan AZCAN, Üniversite Rektörü Prof.Dr. Burhanettin UYSAL, Fakülte Dekanı Prof.Dr.Gülser ÇELEBĠ, Dr.Fethi TOKER, Kızıltan ULUKAVAK, Ġsmet SARAÇOĞLU, Mehmet Baki DUVAN, Aytekin KUġ, Gülsu ve Timuçin HARPUTLUGĠL ve diğer katılımcılarla bir arada ( )