Fibromiyalji Nedir, Nasıl Tedavi Edilir
Yapılan çalışmalar, ülkemizde 1,3 milyon fibromiyalji hastası olduğunu gösteriyor. Bu hastalığa yakalananların sayısı, belirtilen rakamdan daha fazla olduğunu çünkü fibromiyaljinin çok sayıda belirtisi nedeniyle başka hastalıklarla çok sık karıştırıldığını söyleyen Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı Prof. Dr. Gülçin Gülşen, “Fibromiyalji nedir, belirtileri nelerdir, nasıl tedavi edilir?” gibi en çok merak edilmen sorulara kapsamlı cevaplar verdi.
Fibromiyalji, başta yaygın ve inatçı kas ağrıları olmak üzere, sabahları vücutta tutukluk, yorgunluk gibi yakınmalarla seyreden yumuşak bir doku romatizması olarak tanımlanıyor. İçinde bulundukları hali ‘çok yorgunum, sanki enerjim çekilmiş gibi’ şeklinde izah eden hastalar, kaynağı teşhis edilemeyen ağrı şikayetleri yüzünden yıllarca çeşitli branşların doktorlarına başvuruyor.
Doğru teşhis konulamadığı için hastaların yakınmaları azalmış veya geçmiş gibi görünse de, bir süre sonra tekrar başlıyor. Fibromiyalji tedavi edilmez ise; yaşam kalitesinde düşüş ve işgücü kaybına neden olur. Hatta hasta ağrıları ve diğer yakınmaları nedeniyle çevresi tarafından ‘hastalık hastası’ olarak tanımlanabiliyor.
Fibromiyalji nedir?
Fibromiyalji (FM), yaygın kas iskelet sistemi ağrısı, uyku bozukluğu ve yorgunluğun çoğu kez birlikte bulunduğu kronik bir ağrı sendromudur. Fibromiyaljili kişilerde irritabl barsak sendromu, kronik baş ağrısı, depresyon, anksiyete, huzursuz bacak sendromu, temporomandibular disfonksiyon, kronik yorgunluk sendromu ve irritabl mesane sendromu gibi bazı semptom ya da sendromlara sık rastlanmaktadır. Genel polikliniklere başvuruların %5–6’sını, romatoloji polikliniklerine yeni başvuranların %10-20 sini fibromiyaljili hastalar oluşturmaktadır.
Fibromiyalji belirtileri ve tipik özellikleri
- Hafıza problemleri,düşünce bozuklukları
- Ellerde ve ayaklarda uyuşukluk ve karıncalanmalar,
- Çarpıntı
- Azalmış egzersiz toleransı
- Barsak şikayetleri(gaz, kabızlık,ishal)
- Üzgün veya depressif durum
- Tansiyon veya migren başağrısı
- Gün boyunca yorgunluk hissi
- Dinlenemeden uyanmış olma hissi (sürekli uykudan uyanma)
- Noniseptif uyarılar nedeniyle, ağrının azaltılması ile hissedilen genel hassasiyet
- Çeşitli organları kapsayan psikosomatik semptomlar (hassas bağırsak sendromu, sık sık işeme, kardiyak semptomları, jinekolojik sorunlar)
- Nörolojik sorunlar (vücutta uyuşma görülme, sinirli ve iğneleyici olma, gergin olma hali, baş ağrısı)
- Ruhsal rahatsızlıklar (depresyon, anksiyete, ağır depresyon ise nadir görülmektedir.)
- Bilişsel sorunlar (konsantrasyon bozukluğu, yeni şeyler öğrenme güçsüzlüğü)
- Kişiye göre değişen ödem hassasiyeti
- Hastaların % 30-50’si eklem hipermobilitesine sahiptir.
- Vücudun üst kısmı ile sınırlı olan kızarma eğilimi (eritem fugaks) ve diğer taraftan soğuk ekstremiteler bu hastalarda yüksek oranda görülmektedir.
- Semptomlar dış faktörler (hava değişiklikleri, çeşitli rahatsızlıklar) ve iç faktörlere (stres faktörü) bağlı olarak değişmektedir.
- Fibromiyalji ayrı bir hastalık oluşumu değildir ancak belirti ve bulguların bir kombinasyonudur.
- Fibromiyalji hastaları sürekli olarak strese ağrı hissinin iletim sistemlerini bozacak istisnai bir şekilde reaksiyon gösterirler
Fibromiyaljiyle, bu hastalıkları karıştırmayın
- Bel ve boyun ağrıları
- Kronik yorgunluk sendromu
- Depresyon
- Hipotiroidi
- Uyku bozuklukları
Fibromiyaljide tedavi
Her hastanın ayrı ayrı ele alınıp tedavi programının hastaya özel düzenlenmesi gerek. Hastaların uzun süre ilaç kullanımına sığınmaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Gülşen, şu bilgileri verdi: “Özellikle psikiyatrik ilaçlardan fayda görebileceğini düşünen kişiler uzun süre bu ilaçları kullanıyor. Tabii bu da daha sonra bağımlılık yapıyor. Sonuçta fibromiyalji tedavi edilmemiş oluyor. Biz psikiyatrik ilaçların ancak eşlik eden bir psikolojik bozukluk varsa kullanılmasını tavsiye ediyoruz. Ağrı kesicilerin kullanımında da böbrek, mide ve tansiyon problemleri gibi yan etkiler ortaya çıkabilmektedir.
Fibromiyalji hastalığının tedavisinde en önemli prensibin hasta-hekim işbirliğidir. Öncelikle hastayı hastalığı hakkında bilgilendirmek, hastalıktan korunma yollarını öğretmek çok önemlidir. Tedavi, değişik bulguların olması nedeniyle hastaya özel düzenlenir. Hekim tarafından belirlenen PRP uygulamaları,fizik tedavi ve rehabilitasyon yöntemleri, egzersiz programı fibromiyalji tedavisinde en önemli yeri tutmaktadır.
Son zamanlarda yapılan bilimsel çalışma sonuçlarını paylaşarak, PRP yöntemi ile fibromiyalji hastalığında asıl sebep olan fibrozitleri (ağrılı kas düğümleri) yok etmenin mümkün olduğu bilgisini veriyor. Gülşen ‘Fibromiyaljili kişinin bağışıklık sistemini kuvvetlendirerek, fibrozitleri çözerek tedavi artık mümkündür. PRP yönteminde,sertleşen kas düğümcükleri içine ,kişiden alınan kanın işleme tabi tutularak, trombosit dediğimiz kısmının verilmesiyle, doku içindeki sertleşmeler yok olmakta ve fibrozitin kaybolmasıyla ağrı ve kas spazmı oluşturan faktörlerinde salınımı durmaktadır. Kas spazmının yok olmasıyla, vücutta kas spazmına bağlı olarak oluşan belirtiler de yok olmaktadır. Uygulanan manuel terapi yöntemleriyle de kas uzunluğu arttırılmakta ve sonrasında hastaya özgü verilen egzersizler ve önerilerle fibromiyalji hastalığını hasta unutmaktadır.
Fibromiyalji işinde mutsuz kişilerde daha sık görülür
Fibromiyalji , 10 yıl öncesine kadar %80-90 oranında kadınlarda görülmekte iken, son yıllarda erkeklerde de görülme sıklığında artış mevcut. Stres altında ve masa başı çalışanlarda , mükemmeliyetçi, çevresinin kendisinden çok şey beklediği kişilerde daha sık görülüyor. Kişilik yapıları nedeniyle üstlendikleri her sorumluluğu en iyi şekilde yerine getirmek için yoğun çaba sarf eden bu kişiler, göstermeye çalıştıkları yüksek performans yüzünden zamanla sağlıklarını yitirmeye başlıyor.
Çok yoğun ve stres altında çalışan kişiler ya da işini sevmeden, mutsuz çalışan insanlar da fibromiyalji görülme sıklığı fazla. ”Mesai saati bitsin de buradan gideyim” düşüncesiyle çalışan kişilerde de çok fazla görülüyor. Aynı şey ev hanımlarında da geçerli. Aslında çok ağır iş yapmıyordur ama mutsuzdur. Burada mutsuzluk, ağrıları artıran bir faktör olduğu için ev hanımında da fibromiyalji, stres altında çalışanlarda olduğu gibi ortaya çıkabilecek bir rahatsızlıktır.
Sabah vaktindeki ağrıları ciddiye alın
Fibromiyaljinin en tipik belirtisi sabahları ortaya çıkan ağrı, boyun, sırt ve bel gibi tek bir bölgede veya tüm vücutta yaygın olarak hissedilebiliyor. Fibromiyalji ağrısı hastalar tarafından ‘zonklayıcı, derinden gelen ya da keskin’ gibi çeşitli şekillerde tarif ediliyor. Ağrıya, kaslarda yoğun yanmalar, seğirmeler ve katılık hissi de eşlik edebiliyor.
Stres, serotonin hormonu bozukluğu ve ruhsal travmalar tetikliyor. Hastalığın görülme nedenleri arasında büyük şehirlerde yaşamaktan kaynaklanan aşırı stres, serotonin hormonunun salgılanmasındaki bozukluklar, genetik faktörler, trafik kazaları sonrasında yaşanan travmalar ve ruhsal travmalar yer alıyor. Fibromiyaljiyi tetikleyen faktörler:
- Fiziksel veya ruhsal travmalar
- Uyku bozuklukları
- Enfeksiyonlar(özellikle viral)
- Besin allerjileri
- Yüksek doz kimyasal madde ( sabun,şampuan,yiyeceklerdeki kimyasallar vb)
- Ağır metaller(sulardahavada, katkı maddelerinde)
- Hormonal düzensizlikler
Ağrı çeken fibromiyalji hastalarına öneriler
- Hafif ve terlemeyi önleyen iç çamaşırlar seçin.
- Kendinizi, aç ve yorgun duruma sokmayın.
- Mümkünse stresli ortamlardan uzak durun ve hayatınızdaki stresi azaltın.
- Omzunuzda çanta taşımaktan kaçının.
- Kafein, alkol ve tütünden uzak durun.
- Aktif olmaya çalışın.
- Fizyoterapistinizden gevşeme tekniklerini öğrenin ve düzenli uygulayın.
- İşte, evde, ayakta dururken ya da otururken duruşunuza dikkat edin.
- Dinlenmek için zaman ayırın ve sık sık çalışma pozisyonunuzu değiştirin.
- Mümkün olduğu kadar çok su için.
Fibromiyalji tedavisinde tedavi seçenekleri
Fibromiyalji’nin tedavisinde, Fizik Tedavi’nin ve ilaç tedavisinin çok önemli yeri bulunuyor. Fizik Tedavi uygulamalarından örnekler:
- Elektroterapi Uygulamaları (Tens, Ultrason Tedavisi, Enterfrensiyel Akımlar, Biofeedback, Hvgs),
- Sıcaklık Ajanları,
- Doku Masajı,
- Klasik Masaj,
- Germe Gevşeme Eğitimleri
- Bölgesel Enjeksiyonlar,
- Ozon Tedavisi,
- Prp (Trombositten Zengin Plazma),
- Nöralterapi,
- Proloterapi,
- Manipülasyon vb gibi