Hayatınızda kaç kere yapmak istediğiniz şeyleri gerçekleştirmek için pazartesi gününü beklediniz?
Belki pazartesi demek bile iyimser olmuştur, ömür boyu yapmak istediğiniz, ertelediğiniz, kendiniz için doğrunun ne olduğunu bilip değiştiremediğiniz? Örneğin spora başlamak, yoga kursuna gitmek, kilo vermek, ingilizce öğrenmek ve bunlar gibi basit görünen ama hayata yada harekete geçiremediğiniz şeyler…
İçinizin doğruyu bildiği ama bedeninizin harekete geçemediği daha doğrusu bedeninize komutu veren beyninizi ikna edemeyişiniz. Gerçekten neden kendimiz için doğrunun ne olduğunu bildiğimiz halde ikna edemiyoruz? Beynimizin ve ruhumuzun bu uyumsuzluğunun sebebi nedir hiç düşündünüz mü? Hatalar Psikolojisi’nin yazarları Carol Tavris ve Elliot Aronson bu sorunun cevabını Bilişsel Uyumsuzluk olarak tanımlamışlardır; Leom Festinger’e göre Bilişsel Uyumsuzluk bir insanın “Yapay meyve suları zararlıdır” ve “Her gün yatarken bir bardak şeftali suyu içiyorum” gibi psikolojik olarak birbiriyle uyumsuz iki bilişe (düşünceye, yaklaşıma, inanca, görüşe) sahip olduğu durumlarda ortaya çıkan gerilim hali demişlerdir.
Bunu gün içerisinde kendi gündelik hayatımızda da daha basit yollardan deneyimleriz, mesela bugün trafikte hiç kızmayacağım ve kornaya basmayacağım diye düşünüp, direksiyon başında kendinizi bağırırken bulabilirsiniz.
Bilişsel Uyumsuzluk tanımında bir şeye dikkatinizi çekmek istiyorum; birbirleriyle uyumsuz iki biliş yani düşünce veya inancın çatışmasından bahsediliyor. Yapmak istediğiniz ve yaptığınız şey yani düşünceleriniz farklıdır. Hatta bu yüzden kendi kendinize öfkelenir, söylenebilirsiniz. Peki düşüncelerimiz veya inançlarımız hayatımızda bu kadar etkili mi gerçekten?
İnsan düşüncelerini değiştirerek hayatını değiştirebilir diyor. William James.
İlk adım düşüncelerinizi değiştirmekten başlıyor. Beynimizi besleyen ve bizi yöneten, kararlarımızı, seçimlerimizi belirleyen, korku, endişe, öfke, üzüntü ve mutluluk gibi hayatımıza yön veren önemli duygularımızı ve alışkanlıklarımızı belirleyen şey düşüncelerimizdir. Ne düşündüğünüz, ne olmak ve nasıl bir insan olmakla ilgilidir.
Peki uzun yılların getirdiği davranışlar, alışkanlıklar, huylar gerçekten düşünce ile değişebilir mi?
Bunun cevabı EVET! Nöroplastisite bunu mümkün kılar!
Peki nedir Nöroplastisite? Beynimizde bulunan haberleşme ve yeni bir bilgiyi öğrenme şekli nöral bağlar arasındaki haberleşmeyi sağlayan sinapslar sayesinde olur, oluşan bu yeni nöral bağlara nöroplastisite denir. Yeni öğrenilen bilgiyi ne kadar çok tekrarlarsak sinaps bağlantıları o kadar kuvvetlenir ve alışkanlık haline dönüşür. Belli bir düşünceniz olduğu zaman nöron gidip başka bir nörona bağlanır. Siz bu düşünceyi pekiştirdikçe bu bağlar giderek kuvvetlenir. Yani basit bir şekilde düşünme eylemi ya yeni bağlantılar yaratılmasına neden olur yada mevcut olanların güçlenmesine. Örneğin işinize başladığınız ilk gün evden çıkarken yolu, nasıl gideceğinizi düşünür, ona göre bir rotasyon oluşturursunuz. Bunun için düşünür, kendinize bir yol çizersiniz. 1 hafta sonra işe giderken bunu hiç düşünmezsiniz.
Çünkü beyniniz nasıl gideceğinizi öğrenmiş ve tekrar ederek güçlü bir deneyim yaratmıştır. Aynı şey araba kullanmaya başlarken de söz konusudur, arabayı ilk kullanmaya başladığınızda vitese bakar, el freninden emin olmaya çalışırsınız. Fakat bir süre sonra vitesi otomatik olarak değiştirmeye başlarsınız. Çünkü yeni öğrendiğiniz bilgi, deneyimlerinizle güçlenmiştir. Beyninizde yeni bir zihinsel harita oluşmuş, tekrar ederek güçlenmiştir.
Hayatınızda edinilen her yeni bilgi ve deneyim beyninizde sinapslar aracılığıyla yeni bağlantılar kurar. Kurulan bu bağlantılar beyinde yeni bir harita oluşturur. Tekrar süreciyle sabitlenir ve alışkanlık haline gelir. Burada bahsettiğimiz nöral bağlantılar aslında alışkanlıklarımızın bir haritasını oluşturur.
Bu yolda kendinize soracağınız ilk soru: Ne istiyorum? Olmalıdır. Ne düşündüğünüz ve ne olacağınız ne istediğinize bağlıdır. Hedef koyarak, odaklanarak ve sistemli bir şekilde tekrarlayarak Nöroplastisitede yeni oluşturduğunuz zihin haritaları ile olmak istediğiniz kişi olabilirsiniz.
Canan Coşkun Sayın