Tahkim yolu mahkeme yolunu kapatan, irade serbestisinin benimsendiği, yargı yoluna alternatif bir uyuşmazlık çözüm sistemidir. Bu sistem hukukumuzda Milletlerarası Tahkim Kanunu ile düzenlenmiştir. Tahkim yolu esas itibariyle gerek ulusal metinlerde gerekse uluslararası metinlerde tahkim anlaşmasına bağlı kılınmıştır. Hukukumuzda tahkim sözleşmesi; MTK’nın 4. maddesine göre; “Tahkim anlaşması, tarafların, sözleşmeden kaynaklansın veya kaynaklanmasın aralarında mevcut bir hukuki ilişkiden veya doğabilecek uyuşmazlıkların tümünün veya bazılarının tahkim yoluyla çözülmesi konusunda yaptıkları anlaşmadır. Tahkim anlaşması, asıl sözleşmeye konan tahkim şartı veya ayrı bir sözleşme ile yapılabilir.” şeklinde tanımlanmıştır.
Tahkim sözleşmesi[1] yazılı şekli şartına bağlı bir sözleşmedir. Zira bu sözleşme ile beraber uyuşmazlıklar bakımından mahkeme yolu kapatıldığı için böyle bir şekil şartının söz konusu olması oldukça önemlidir. Ancak MTK m.4/2 de de ifade edildiği gibi bu şekil şartı adi yazılı şekli şartıdır. O halde taraf arasında tahkim anlaşması yazılı bir belgeyle veya taraflar arasında teati edilen mektup, telgraf, teleks, faks gibi bir iletişim aracıyla veya elektronik ortama geçirilmişse ya da dava dilekçesinde yazılı bir tahkim anlaşmasının varlığının iddia edilmesine, davalının verdiği cevap dilekçesinde itiraz edilmemişse, geçerli kabul edilecektir[2]. Ancak bir tahkim anlaşmasının geçerli olabilmesi için taraflar, içerik ve şekil unsurları bakımından bazı şartları taşıyor olması gerekmektedir. Bu şartlar kısaca ifade edilecek olursa; öncelikle hak ve fiil ehliyeti olan taraflarca tahkim şartı içeren sözleşmenin imzalanmış olması gerekmektedir. Ayrıca imzalayan taraflardan her birinin tahkime konu uyuşmazlıklarda tahkim yoluna başvurabilme yetkisi ve aynı zamanda sözleşmeyi imzalama yetkisinin de bulunması gerekmektedir. Sözleşme muhakkak yazılı bir şekilde yapılmalıdır. Ek olarak sözleşme içeriğinde hangi uyuşmazlıklar bakımında tahkim yoluna gidileceği açıkça ifade edilmiş olmalı ve taraflar bakımından şüphe uyandıracak muğlak bir ifadenin olmaması gerekmektedir. Bununla birlikte sözleşme konusu uyuşmazlıkların da tahkime elverişli[3] olması gerekmektedir.
Av. Zeynep Büşra YAVUZ BİLGİN
[1] Tahkim Anlaşması konusunda ayrıntılı bilgi için; Ceren EYUBOĞLU: Türk Hukukunda Tahkim Anlaşmasının Geçerliliği, Ankara Barosu Dergisi, S. 2017/3, Y. 2017, Ankara.
[2] ISTAC Tahkim Kuralları m. 9’ a göre tahkim talebine karşı cevap dilekçesi verilmemesi yahut verilen cevapla tahkim anlaşmasına itiraz edilmesi halinde bu husus, Tek Hakem veya Hakem Kurulu tarafından karara bağlanacaktır. Ancak Tek Hakem veya Hakem Kurulunun asıl sözleşmenin hükümsüzlüğüne karar vermesi, kendiliğinden Tahkim Anlaşmasının hükümsüzlüğü sonucunu doğurmayacaktır.
[3] Tahkime elverişlilik objektif ve
sübjektif olarak ikiye ayrılır. Objektif tahkime elverişlilik; bir uyuşmazlığın
konu itibariyle tahkime elverişli olmasını ifade ederken, sübjektif tahkime
elverişlilik ise bir gerçek veya tüzel kişinin tahkim anlaşması veya
yargılamasının tarafı olup olmayacağı konusuyla ilgilidir( EYUBOĞLU, s. 237).