Fiyatlar genel seviyesindeki değişmelerin otonom harcamalar ve milli gelir arasındaki ilişkileri nasıl etkilediğini göstermektedir.
Geleneksel çarpan analizlerinde fiyatlar genel seviyesinin değişmez varsayılması, moneter çarpan ile reel çarpan arasındaki farkın gözden kaçırılmasına sebep olmaktadır. Örneğin reel tüketim fonksiyonu şöyle yazılabilir:
CR=CR0+CR YR
Veya
Yahut
C=PCR0+CRY
Şeklinde yazılabilir.
Bu formülde;
C , nakdi tüketim harcamalarını.
CR . reel tüketim harcamalarını.
CK . reel tüketim meylini,
Y . nakdi milli geliri.
YR reel milli geliri,
P . fiyatlar genel seviyesini göstermektedir.
Sonuncu denklemin nakdi gelire göre birinci türevi, moneter tüketim meylini verir:
Sağdaki ilk ifade Y/P ile çarpılıp bölündüğünde
eşitliği elde edilir.
ifadesi, nakdi gelire göre fiyatlar genel seviyesi elastikliği olup e0 ile gösterilebilir.
Nakdi gelir sadece fiyatlar genel seviyesini değil, reel milli gelir seviyesini de etkiler. Nakdi gelire göre reel gelir elastikliği de şeklinde yazılıp e0 ile gösterilsin.
O halde nakdi milli gelirdeki değişmelerin, bir yandan fiyatlar genel seviyesini, öte yandan reel milli geliri etkilemesi dolayısıyle. yukarıda adı geçen iki elastikliğin toplamı üniteye eşittir.
(3) üncü eşitlikte yerine ep konup sağdaki son terim de ep + e0 (= 1) ile çarpıldığında
eşitliğine varılır.
(1) inci denkleme göre
PCR0 + cRY = C
olduğundan, moneter tüketim meyli,
eşitliği ile ifade edilebilir. Buna göre, marjinal nakdi yoğaltım meyli, ortalama nakdi tüketim meyli, nakdi milli gelire göre fiyatlar genel seviyesi ve reel gelir elastikliği ile marjinal reel tüketim meylinin etkisi altındadır.
Basit Keynes'yen makro denge modelinde, otonom harcamaların (örneğin bağımsız veya başka bir deyişle otonom Yatırım harcamalarının) milli gelir üzerindeki etkisini belirten
çarpan ifadesinde, (4) üncü denklemden faydalanarak terimi yerine konursa
fiyat etkili çarpan ifadesi elde edilir.
Fiyatların değişmediği bir durumda, nakdt gelire göre fiyatlar genel seviyesi elastikliği sıfıra (ep = 0) ve yine nakdi gelire göre reel gelir elastikliği üniteye (ev = 1) eşit olacağından, çarpan
halini alır.
Hiperenflasyonda ise. Ep = / ve e0 = 0 olacağından
şeklinde yazılabilir.
O halde çarpanın sayısal değerini, fiyatlar genel seviyesinin sabit olduğu bir durumda marjinal reel yoğaltım meyli, reel gelir seviyesinin sabit kaldığı hiperenflasyon dönemlerinde ise nakdi ortalama tüketim meyli tayin etmektedir.
Almancası : £inwirkung der Preise auf den Multiplikator.
Fransızcası : effet des prix sur le multiplicateur.
İngilizcesi : price effected multiplier.
(Bk: Çarpan, milli gelir, fiyatlar genel seviyesi, istihlak meyli).