Transkript
1 BU ÜLKENİN İNSANLARI EVRİM KAVRAMINDAN NE ANLIYOR? Prof. Dr. Ali Demirsoy Hacettepe Üniversitesi
2 Zorluk nerede? Evrimin toplu olarak tartışıldığı panel-simpozyum ve benzeri toplantılara aktif olarak katılmama kararı almıştım. Ancak, İnönü Üniversitesi nin rektörü Sayın Prof. Dr. Fatih Hilmioğlu na ve evrimle ilgili böyle bir düzenleme yapmak istediğini galiba ilk olarak bana açıklayan, sevgili öğrencim Sayın Prof. Dr. Murat Özmen e ve yine öğrencim olan Sayın Prof. Dr. Özfer Yeşilada ya olan saygım ve sevgimden ve doğal olarak siz dostlarımla birlikte olabilmek için bu kararımı bu sefer rafa kaldırdım. Prof. Dr. Murat Özmen, halkımızın evrim algılayışının ne olduğunu anlatmamı talep etmekteydi. İlk etapta böyle bir talep, çok masumene bir yaklaşımla, sadece 42 yıllık bir hocanın gözleminin ve tespitinin ne olduğunu anlamaya yönelik gibi görünmekteydi. Ancak, gerçekten 42 yıllık uğraşı ve deneyim, bunun zannedildiği kadar kolay olmadığını bana çoktan göstermişti. Bu, bir görme özürlünün ünlü ressam Rambrant ın eserlerini, bir işitme engellinin Ludvig van Betoven in 9. senfonisini nasıl yorumladığını anlatmak kadar zordu. En zoru da, simpozyumun başlığı gereği, köre Rambrant ın eserlerini, sağıra da Betoven in senfonisini nasıl öğrenebileceğini ve yorumlayabileceğini öğreteceğimizdi
3 Ufku olmayan neyi anlar? Hiçbir şeyi!!! Benim doğduğum kasaba Kemaliye, bir kuyunun içinden gökyüzüne bakar gibi bir vadinin içine gömülmüş, şirin bir kasabadır. Kemaliye (Egin) de bir yaşlı bayan hastalanıyor; tedavi için bir araba ile Malatya ya götürülürken; ilk defa Kemaliye Çanağı nın dışına çıkma şansını yakalıyor ve Kemaliye yi geride bırakan ilk dönemeci aşan aşmaz; daha engin bir araziye çıkmış oluyor. Kadının ilk sözü, vay anam, Osmanlı nın meğer ne kadar büyük arazisi varmış da biz bilmiyormuşuz oluyor. Zamandan, mekândan, nesnelerin kendi arasındaki ilişkiden, her şeyin bir neden sonuç ilişkisinden kaynaklandığını bilmeyen bir kişiden ya da bir toplumdan ne bekliyorsunuz?
4 Bilgi ve merak eksikliği olan bir topluma, neyi öğretebilirsiniz? Doğayı gözleyerek, karışık biyolojik mekanizmaları çözme yetisini mi? Uzun süreçlere dayanmış olan yapısal, coğrafik, jeolojik değişiklikleri mi? Yoksa yine uzun bir süreç olan tarihi gerçekleri mi? Hiç birini. Tüm bunları öğrenme, emek ister, alın teri ister, birbiri üzerine konmuş bilgi birikimi ister ve en önemlisi altını çizerek söylemek isterim geleneksel ve kurulu düzene eleştiriyel gözle bakmak ister. Son cümlede vurguladığımız kurulu düzene karşı koyma ve eleştriyel düşünme tarzı ve davranış biçimi, ülkemizde ve dünyanın birçok ülkesinde yaygın bir yaşam tarzı değildir.
5 Bir toplumda, emek ve eziyet gerektiren karmaşık bilimsel düşünce tarzının karşısına, her şeyi kestirmeden, kısa yoldan; ancak hiçbir zaman açıklıkla anlaşılması mümkün olmayan, her zaman üstü kapalı tarzda her yöne çekilebilen, uğraşılırsa bütün gizemleri açıklayabileceğine inanılan dogmatik düşünce tarzı dayatılmış ise ve bu yaklaşım, politikacılar, toplumu sömürenler, bir ülkeyi geri bıraktırmak isteyen dış güçlerin ülke içindeki maşaları ve okumadan alim, gezmeden gezgin, çalışmadan zengin olmak isteyenler tarafından kullanılmaya başlanmışsa, o toplum birçok belaya açık demektir. Bu anlattıklarım, bu ülkede yaşayan sizlere yabancı gelmemiş olmalı; ancak büyük bir olasılıkla bu dünyada aynı yolu izleyen ya da izlettirilen birçok ülke bulunduğunu söyleyebiliriz ve hemen hepsi yoksullukla boğuşmaktadır. Bir defa bir inanışın, bir yaklaşımın, bir düşünce tarzının, sosyal yaşamı şekillendiren kuralların, değişmeyeceğine ve mutlak doğru olduğuna inanmış iseniz, çıkmaz sokağa girmişsiniz demektir. Bakın size insanlık tarihini derinden etkileyen, hepimizin bildiği bir örnek vereyim.
6 Geçmişe kısa bir yolculuk: eğri temele, doğru bina yapma çabaları Roma İmparatorluğu döneminde, İskenderiye de, İ.S. ikinci yüzyılda yaşayan Batlamyus (Ptolemaios), elindeki taşın yere düşmesini gözleyerek, güneşin ve ayın da aynı kurala tabii olduğunu düşünerek ve dolayısıyla dünyanın, güneş sisteminin ve evrenin merkezi olduğunu ileri sürmüş ve bu yaklaşım, kilisenin tanrısal resmi görüşü olarak benimsenerek, insanlara yüzyıllarca kan kusturulmuştur. Bu görüş, insanı evrenin merkezi yapmayla kalmamış, her şeyin efendisi olma ve tüm canlı ve cansız nesnelerin insan için yaratıldığı fikrine sürükleyerek, yaşayan her canlının bu düşünceden olumsuz pay almasına ve acı çekmesine de neden olmuştur. Ta ki Polonyalı Kopernik (M.S. 1400), bunun tersinin de doğru olacağı fikrini ileri sürünceye kadar. Ne var ki, Kopernik, bu düşüncesinin benimsendiğini görmeden öldü. Ondan önce de birçok düşünür, Batlamyus yaklaşımındaki gitmezlikleri saptamışlardı; ancak egemen inanışa dinlerin katı dayatmasına ters düşmemek için, bu gitmezliklerin üzerine yürüyeceklerine, acaba bu gitmezlikleri nasıl olur da düşünürlerin dikkatinden kaçırabiliriz ya da o günkü inançlar içerisinde inandırıcı bir yol bularak geçiştirebiliriz diye çabalamışlar (bugünkü aydınların ve üniversite hocalarımızın kulakları çınlaşın) ve kiliseden de nemalanmışlardır.
7 Örneğin, gezegenlerin ve yıldızların izledikleri yolda ortaya çıkan; fakat Batlamyus un yaklaşımıyla bir türlü çözülemeyen sorular, o günkü sözde bilim adamları, ancak ve ancak bugün bizim birçok televizyonumuzun programlarında dogmatik düşünceye saplanmış, çıkmazdaki ülkelerin ve bizim sorunlarımızın nedenlerini göz ardı ettirmek ya da uzaklaştırmak için iler sürülen, hepsi kendi başına bir komedi olan söyleşilere bile taş çıkaran çözümlerle geçiştirilmeye çalışmışlardır. Batlamyus un kitabı Arapçaya da çevrilmiş, Müslüman ülkelerin tümüne dağıtılmıştır ve İslam dünyasınca en büyük alim olarak nitelendirilmiştir. Çünkü tüm semavi dinlerde olduğu gibi, insan, Batlamyus un bu yaklaşımında, evrenin tam orta noktasına yerleştirilmiş, her şey, hatta kendi cinsinin dişileri dahi, insanoğlunun, yani burada kastedilen erkeğin emrine verilmişti. Bu düşünce, Avrupa yı da din adamları ve şairler aracılığıyla, tamamen sarmıştı. Bırakalım daha sonraki yıllarda, bu düşüncenin ortaya çıkardığı vahşi kapitalizminin neden olduğu doğanın tahribini, geçmişte yüz binlerce kadın, doğal felaketlerin nedeni olarak gösterilerek, yakılmıştı.
8 Bugün biz Batlamyus u suçlamıyoruz, suçlayamıyoruz. Çünkü evrendeki olayları inceleyebileceği elindeki tek araç, gözleriydi; yapabileceği de o kadardı. Ancak, bizim kınadığımız, bu geleneksel düşüncedeki gedikleri görmeyip, bu gedikleri yok sayanlar ya da bu gedikleri görüp, ancak onları bilimsel gerçeklere dayanıyormuş görüntüsü ile bir cambazın kıvraklıkları ile daha az bilen insanları yanıltmak için kullananlardır. Bu iki zümrenin her kesimi de şu anda ülkemizde ve üniversitelerimizde tahminlerinizin çok daha ötesinde yüksek sayılarda temsil edilmektedir. Hatta bu bilimsel düşünceye ilişkin eksiklikleri gidermek için ders verenler bile bu eyyamcı, yanıltmacı, oportünist- kesimin içindedirler.
9 Doğal olarak, kast ettiğimiz kesim, geleneksel düşünceye her zaman ters düşmesi beklenen, değişimin ilkelerini incelemekle yükümlü olan evrim kavramını üniversitelerde ders olarak verenlerdir. Bizatihi bu kesimin birçoğu, Kopernik öncesi, Batlamyus un kusurlarını ve eksikliklerini bile görmemezlikten gelen, hatta bu kusurlara kılıf uydurmak için çırpınan bilim adamı kadrosundan maaş alan insanlardır. Esas tehlike burada yatmaktadır; tuz kokmuş ise kokuşmayan hiçbir şey kalmamış demektir. Türkiye nin en büyük üniversitelerinden birinde, Gazi Üniversitesi nde bundan 4 yıl önce, Kuran a göre neden evrim olamaz adlı bir bitirme tezi yaptırılmış ise, bu ülkede bir evrim kavramının algılanmasından söz edilemez.
10 Öğretmenin en önemli kısmı, nerden başlanacağını bilmedir! Burada şimşekleri üzerime çekeceğimi bile bile bir şeyi vurgulamadan da geçemeyeceğim. Bu simpozyumun yapılmasını takdirle karşıladığımı belirtmek isterim; ancak içeriği bakımından bakıldığında, bizatihi tertip komitesinin bu ülkenin evrim eğitimi sorununu yeterince algılamadığını üzüntüyle gözlediğimi söyleyebilirim. Adana ve Kuşadası nda Evrim Paneli adı altında, evrim eğitim sorunlarının masaya yatırılması öngörülmüştü. Verilen bildirilerin hemen hepsi, evrim mekanizmasını bir yönüyle kanıtlamaya yönelik, bilimsel bazı bulguların sunumundan ibaretti ve bana göre her ikisi de panellerin başlığı ile-içeriğinin ilintisi açısından bir fiyaskoydu. Malatya da yapılan bu ülkede Evrimin Öğretimine yönelik simpozyumda da birkaç sunum hariç ki onların da püf noktasına parmak basıp basmayacağını bilemiyorum yine evrim mekanizmasını kanıtlamaya yönelik salt bilimsel sunumlar olarak görülmektedir. Çünkü binlerce yıldan beri, ite dalaşacağına çalıyı dolaş daha iyidir yaklaşımı ile bugünkü bilim adamları da aynı yolu izleyerek, esas, masanın üzerine yatırılması gereken dogmatik düşüncenin düşünce dünyamızda açtığı korkunç gediklere değinmeyecekleri kuşkusunu taşıyorum.
11 Bu simpozyumun taslağını hazırlayanlar bir şeyi önceden kestirmiş olmalıydılar, Darvin (Darwin), genetiği, mutasyonları, moleküler evrimi, popülasyon genetiğini, hatta mayozu, mitozu hiç tanımadan evrim fikrini geliştirdi. Eğer, tertip komitesi, mutasyonları, gen kaymalarını, rekombinasyonları, direnç mekanizmalarını vs. en iyi şekilde anlattığımızda, bu ülkenin ve kökten dinci uygulamaları benimsemiş ülkelerin insanlarının evrimi benimseyeceğini düşünüyorlarsa, büyük bir hata yapıyorlar demektir. Siz neyi açıklarsanız açıklayınız, hep karşınıza başka bir bilinmezlikle çıkacaklardır. Milyonlarca canlı türünün evrimini, hatta her birinin organlarının evrimini talep edeceklerdir. Siz sürekli bir şeyleri kanıtlamak peşinde yuvarlanıp gideceksiniz. Eğer, insanlar için, bu ülke için iyi bir şeyler yapmak arzusunda iseniz, bu ülkede, eğer cesaretiniz varsa size bir önerim olacak, evrimdeki mekanizmaları açıklamaları akademik bir amaç olarak çalışın; ancak, bunu halkın bilinçlendirilmesinde etkili bir yol olacağını hiç ummayın. Yapacağınız en önemli görev, yaptıklarınızın doğru olduğunu değil, karşınızdakilerinin binlerce yıldır yaptıklarının hata olduğunu söylemek ve yüzlerine vurmaktır. Bu hataların insanları hangi acılara sürüklediklerine ilişkin mevcut belge ve kayıtlar, evrim mekanizmasının açıklanması için elde edilenlerden çok daha fazladır.
12 Bu simpozyumda, mutasyonlar, gen kaymaları, rekombinasyonlar değil, evrimsel ve özellikle analistik düşünme tarzının Anadolu topraklarında neden bin yıldan beri bir adım bile atamadığının masaya yatırılması gerekirdi. Yaşadığımız ve tanık olduğumuz bağnazlıklar, Brezilya da, Kongo da, Tibet te vd. birçok ülkede olsaydı hoş görülebilirdi; ancak Anadolu topraklarındaki böyle bir bağnazlığı hiç kimse affedemez. Gramerin, tarihin, bir anlamda felsefenin, matematiğin, geometrinin, astronominin, doğa bilimleriyle ilgili ilk gözlemlerin yapıldığı bu toprakta son 1000 yıldır tek bir şey yapılamamış. Bırakın yapılmayı, dünya tarihine bilimin köken aldığı yer olarak geçen Milet teki insanlık tarihinin en büyük düşünürleri, felsefecileri, bilimcileri, örneğin Thales i, Anaximander i tanıyan ve düşüncelerini kavrayan tarihimizde kaç kişi olmuş. Bir imparatorluk düşünün ki, 400 yıl Mısır da kalmış, Çin Seddi nden sonra en büyük insan yapısı olarak bilinen piramitler konusunda gözleme dayalı tek bir cümle bile yazılmamış. Empati ve merak insan olmanın temel iki özelliğidir.
13 NEREDEN NEREYE GELDİK? Bir şeyin kökenini bilemez iseniz, geleceğe yönelik doğru yorum da yapamazsınız! Bu nedenle geçmişten zamanımıza kısa bir yolculuk yapalım.
14 ESKİ TÜRKLERİN DÜNYAYA BAKIŞLARI ŞAMANİZM Türk milleti olarak oluşum, evrimleşme, köken hakkında hiç bilgimiz olmadı mı? Oldu: Müslümanlıkla tanışmadan, daha Orta Asya da iken, her insan gibi Türkler de kökenleri konusunda merak ettiler ve kendi mitlerini Anahan dini olarak bilinen Şamanizm içerisinde yarattılar. Şamanizm de inanca göre insanlar iyi ya da kötü diye gruplara ayrılmıyordu. Bu nedenle cennet ve cehenneme denk kavramlar geliştirilmemişti (bu şekildeki kavramlar ilk defa İlhanlık dininde müslümanlıktan transfer edilmişti). Şamanlıkta her yer (acun) ve her şey (mana) kutsaldır. Bu nedenle büyük kayalar, ağaçlar, su kaynakları hatta yaban hayvanları kutsaldır. Onların hepsi akrabamız olarak bilindi. Doğayı tüm canlılarla birlikte paylaşmayı benimsediler; insanı doğanın efendisi olarak kabul etmediler. Şamanizm de kutsal kitap ve tapınak yoktu.
15 Merasimleri (kutsal günler, ölüm, bayram günlerini) Tanrı ile ilişkide bulunduklarına inanılan "Kam" (ya da Kaman) denen rahipler yürütürdü. Şaman sözcüğü kamandan çıkmıştır. Savaş sırasında insan öldürmenin meşru, bunun dışındaki öldürme olaylarında devletçe ceza verilmesi öngörülen bir düşüncenin egemen olduğu bir toplum yapısı vardı. İçkinin kurallar içinde içilmesi kaydıyla serbest olduğu, erkek-kadın eşitliğinin tam sağlandığı bir düzendi. Şamanizm in İslamiyet le değişmeyen tarafları Anadolu Aleviliği (keza Bektaşilik) ile günümüze taşınmıştır. Bu yaklaşımda katı bir tutum gözlenmez, emredici ve yaptırımcı unsurlar bulunmaz.
16 Bu inanç sisteminde evrimleşme üç basamakta oluşmuştur. Bunun izlerini bugün cem ayinlerinde görmekteyiz. Evrenin oluşumu: Işıktan evren oluşmuştur. Bu nedenle her şeyin temeli ışık olarak bilinir. Bu inançları nedeniyle Osmanlılar, Türkmenlere biraz da aşağılayarak Işık Taifesi adını vermiştir. Devriye: Cansız ve canlı (insan hariç) varlıklar oluşmuştur. Canlıların birbirinden halk edildiğine ilişkin inançları vardır. Canlıların hepsi kutsaldır. İnsan halk edilmiştir: İnsan varlığının iki evresi vardır; birinci evrede insan bedenleşmemiş bir enerjidir, ışıktır (nur-i kadim). İkinci evrede insan devriye yoluyla evrimleşerek vücut bulmuş ve cisim olarak ortaya çıkmıştır (vücud-u mutlak).
17 Zorla dünyaya bakışı değiştirilen bir millet Türkler Bu düşünce tarzı, Türk yurdunun işgali için ilk denemeleri yapıldığı, yani Muaviye'nin Horasan valisi Ubeydullah bin Ziyad ın, Buhara yı (M.S. 637) kuşatması ve sonunda Emevi komutanı El Kuteybe başta olmak üzere yaklaşık 100 yıl boyunca Türkleri kılıç zoruyla Müslüman yapmasıyla sonlanır. Ancak, Türklerin oluşumla ilgili kendi özgün mitleri, bu tarihte sona erer ve ancak çeşitli din ve inançların etkisi altında değişime uğrayarak, bugünkü Bektaşilik ve Alevilik kültürü içerisinde zamanımıza kadar ulaşır. Anadolu da birçok başka uygarlık da yaşamıştı (Urartular, Asurlar, Hititler, Lidyalılar, Frikyalılar vd); her birinin kendine özgü yaratılış miti vardır. Ancak, Hıristiyanlık zaman olarak Türklerden çok daha önce Anadolu ya ulaştığı ve yerleştiği için, Türklerin bu mitleri yaşam tarzı olarak tanıma fırsatı olmadı ve belki onların öyküleri, davranış biçimleri, bölük pörçük kültürümüze girdi.
18 Buhara da ve Maveraün-Nehir de Türkler neyle ve hangi mitolojiyle karşılaştı Bunu da kısaca görelim: Türklerin karşılaştığı mitolojinin iki önemli kaynağı ya da ayağı vardır. Birincisi Sümer mitolojisi, ikincisi Mısır uygarlığıdır. Bu ikisini birbirine bağlayan ve yeni sentez çıkaran, Uruk şehrinden köken alıp, Urfa üzerinden Filistin e, oradan da Mısıra giden ve Mısır dan geriye gelerek Kudüs te yeni bir inanç sistemini dünyaya empoze eden Musevilerdir. Bu süreci kolay anlayabilmek için tarihsel sıralamaya göre bazı başlıklar altında görelim.
19 DÜNYAYA EGEMEN OLAN MİTOLOJİ: SÜMER ve MISIR MİTOLOJİSİ Önce tanık olduğum ve ne büyük tehlike altında olduğumuzu gösteren bir girişimim ve anımla başlamak istiyorum.
20 Türk orta eğitimine bilimsellik kazandırma çabamız Ön Asya- Mısır Mitlerine çarptı 1992 yılında o zamanın Milli Eğitim Bakanı, Sayın Köksal Toptan a giderek, orta eğitim kitaplarının çağdaş ve bilimsel merakı uyandıracak tarzda yazılması gerektiğini uzun ve oldukça sert bir tarzda anlatmaya çalıştım. Herhalde ikna olmuş olacak ki, Dünya Bankası nın desteklediği program geliştirmeye beni ve 5-6 meslektaşımı, bir o kadar da Milli Eğitim bakanlığı uzmanını görevlendirdi. İki yıl çalıştık, galiba, iyi bir program da geliştirdik. Son düzeltmeleri yaparken, o güne kadar tek bir cümle katkıda bulunmayan sözüm ona Milli Eğitim Bakanı uzmanlarının bir kısm bana:
21 Hocam biliyorsunuz? Bu kitaplarda bölümlerin arasına okuma parçaları koymak gerekiyor. Ben de çok iyi olur dedim. En az yeni ve ilgi çeken biyolojik araştırmaları ve konuları buralarda anlatmak mükemmel olur dedim. Yok hocam, bu konular maneviyatımıza yönelik konular olacak dediler. İyi dedim, Atatürk ün başarıları ile ilgili şeyler yazarız. Olmaz dendi. İnançlarımızın güçlendirilmesi gereken konular olacak. Yani ne diyorsunuz, Yunus Suresi nde Yunus Peygamber Akabe de balığın midesine giriyor, üç gün denizin altında yol alıyor, sonra Nil Nehri Deltası nda karaya çıkıyormuyu anlatalım? Yoksa! Musa nın bir asa darbesiyle Kızıl Deniz in ikiye ayrıldığını, 12 kabilenin geçtiğini birinin sulara gark olduğunu mu yazalım? Bunun üzerine bana önümüzdeki hafta bir daha toplanalım bu konuları gözden geçirelim dendi. İkinci günün sabahı, resmi bir araba ile bakan imzası taşıyan bir sarı zarf geldi, Milli Eğitim Bakanlığı ile ilişkimin kesildiğini tebliğ eden Ben yine de mitolojinin anlatımı taraftarıyım; hem de Türk insanı evrimi nasıl algılıyor başlığı altında:
22 İNSANLIĞI ETKİLEYEN SÜMER EFSANELERİ Yaratılışın ne olduğunu insanlarımıza doğru anlatabilmek için, ilk olarak Sümer, daha sonra Babil, daha sonra, Süryani ve İbrani tarihini ve mitolojisini bilmek gerekiyor. En azından S. N. Kramer in (1990) Tarih Sümer de başlar (History Begins at Sumer) kitabını okumak ve İstanbul Arkeoloji Müzesi nde bulunan çok sayıdaki Sümer yazıtlarını bir defa görmek gerekiyor. Çünkü evrim kavramını bugünkü çağdaş bulgularla bile Malatya da da ne yazık ki deneneceği gibi- anlatamayacağımız apaçık. Neden mi dersiniz? Dünyanın en çok bilim adamı barındıran ve en çok bilgi birikimi olan Amerika yönetiminin hemen hemen tümü, halkının önemli bir kısmı, bizim bilim adamı kadrosundan maaş alanların da neredeyse tümü, halkımızın tümüne yakını katıksız olarak yaratılışa inanıyor. Bu nedenle evrimleşmeyi sağlayan düzeneğin doğru olduğunu anlatmak için çırpınmanın hiçbir yarar getirmeyeceğini bir daha vurgulamak istiyorum. Eğer cesaretiniz varsa, eğer gerçekten sorunu kökten çözmek istiyorsanız, yaratılışın, bilinmesi ve kuşaktan kuşağa saklanması gereken sadece ve sadece bir mitoloji olduğunun bizim ağzımızdan açıklanması gerekiyor.
23 Enlil İlahisi: İstanbul Müzesi nde (eski eserler) bulunan 4 sütunlu tabletin üst kısmının kopyası.
24 Tarih ve semavi dinlerin inançları M. Ö yıllarında Sümer de başlar. Tanrılar insan tarzında tanımlanmıştı. Başlangıçta bir yaratılış olduğuna inanılmıyordu, sadece diğer tüm tanrıları yaratan Deniz Tanrıçası NAMMUN nun denetlediği sonsuz bir suyun olduğuna inanılıyordu. Ayrıca iki büyük tanrının Su Tanrısı ENKİ ve en büyük tanrı NİNHURSAG ın olduğunu, bu tanrıların çocukları olarak AN (erkekti ve gök tanrısıydı) ve Kİ (dişiydi ve yer tanrısıydı) tanrılarının olduğuna inanılıyordu. Semavi dinlerde, Allah (Tanrı) ile birlikte hiçbir zaman yaratıldığı belirtilmeyen ve hep var olduğu bilinen dört büyük meleğin, Cebrail, Azrail, Şeytan ve Mikail in (ve diğer) yapısı ile bu tanrılar arasında bir homoloji kurulmaktadır.
25 AN ile Kİ nin birleşmesinden yine büyük bir tanrı olan hava tanrısı ENLİL doğdu. Kutsal kitaplarda (Tevrat, Kuran ve zaman zaman İncil de) yerleri göklerden ayırdık sözcüğü, ENLİL in gökleri yerden ayırma efsanesinin tekrarıdır ve buna bağlı olarak bitki ve hayvanların oluşması ile Sümer Evrimi başlamıştır. ENLİL, Tevrat ta Erek olarak geçen ve bugün Uruk şehri-devleti olarak bilinen yerde yüzlerce yıl takdis edilmiştir (2. cihan savaşından kısa bir süre önce Almanlar tarafından bulunan kitabelerden). ENLİL, asasını kime verirse, bir çeşit peygamber ya da tanrı rütbesini ona verirdi. MUSA nın asa taşımasının kökeni de bu geleneğe dayanmaktadır.
26 ENLİL in en önemli iki tanrıdan biri olan NİNHURSAG ın kızına bir kayıkta tecavüz etmesi ile iki adı olan (NANNA ve SİN) Ay Tanrısı doğdu. Bu adların Süryanilerin esas dili olan Aremiceye Habil ve Kabil olarak geçtiği söylenir. Güneş tanrısı UTU ve Venüs tanrıçası İNANNA ise ay tanrısının çocuklarıdır. Ay ın simgesel özelliği bu nedenle çok önemlidir. Camilerin minaresinin şerefesinde bulunan ay simgesinin de bu önemden kaynaklandığı bilinmektedir.
27 ENLİL bu kusurundan dolayı yer altında Hades denen cehenneme (Tevrat ta Sheol, İncil e ve Kuran a Cehennem olarak geçmiştir) sürülmüştür. Ayrıca, statüsü gittikçe düşün yüzlerce tanrı vardı (örneğin Tuğla Tanrısı KABATA statüsü düşük olan tanrılardan biridir). Sümer mitolojisinde insanın yaratılış öyküsü, semavi dinlere kaynaklık etmesi bakımından çok önemlidir: İbraniler (yani İbrahim soyundan gelen ve bugünkü İsraillilerin temelini oluşturan kavim), dünya tarihinde ortaya çıktıkları zaman, Sümerler çoktan tarih sahnesinden silinmişti. Ancak, İbranilerin sonradan gelip yerleştikleri Filistin de yerli halk olarak bulunan Kenanlılara komşu olan Asur, Babil, Hitit, Huri ve Aremilerin, Sümerlerle çok yakın temasları olmuştu. Dolayısıyla İbraniler, dolaylı olarak Sümerlerden etkilenmişti ve daha sonra göreceğimiz gibi, Mısır uygarlığından da etkilenince, ikisinin sentezi olan bir yaşam tarzı ortaya çıkmış oldu. İbrani mitolojisi (edebiyatı) ile Sümer mitolojisi (edebiyatı) arasındaki parelellik, ilk defa 1915 yılında yayınlanan Bulletin of the American School of Oriental Research dergisinin 1 nolu sayısında Supplementary Study olarak çıkmış, daha sonra da 1945 yılında University Museum da bulunan 6 sütün üzerine 278 satır taşıyan bir tabletle bu yaratılış mitolojisi hemen hemen tümüyle açıklanmıştır.
28 Bu tablette (yazıtta), saf, temiz ve parlak, hastalığın, ölümün bilinmediği, ağrısız ve acısız doğumun yapıldığı, hep yaşayanların ülkesi olarak inanılan bir ülke Dilmun tanımlanmıştı (bu ülke Babililerde ölümsüz yaşayanların ülkesi, Tevrat, İncil ve Kuran da da Cennet olarak geçer). Bu ülkede ne yazık ki su kıttı. Dilmun daha sonra Tevrat a Fırat, Dicle ve dört bucağa uzanan nehirlerin arasında yer alan, doğuya doğru uzanmış Eden Bahçesi ne ve daha sonra da Cennete dönüştürülmüştür. Bu son iki tanım Kuran da da aynen tekrarlanmıştır. Dilmun bahçesine yer yüzünden su taşıyan NİNHURSAG 8 bitkiye filizlendiriyor (aynı anlam Tevrat ta Musa 2: 6 da, şöyle geçiyor: Yerden çıkan nem bütün toprağın yüzünü suladı). Tanrı ENKİ (Tevrat, İncil ve Kuran da Adem olarak geçen), iki yüzü olan tanrı İSİMUD un (Tevrat, İncil ve Kuran da Şeytan olarak geçen) gizli gizli getirdiği bu bitkileri ve özellikle yasaklı bitkiyi yiyor. Tanrı NİNHURSAG son derece kızıyor onu, ölümlü yaparak cezalandırıyor. ENKİ nin sağlığı bozuluyor, 8 organı hastalanıyor (, çene, diş, ağız,., kol, kaburga,.; noktalı kısımlar kırık olduğu için okunamamıştır). Kurulu düzene ilk karşı çıkan varlık, simgesel olarak ENKİ olmuş ve lanetlenmiştir. Bu lanetlenme, daha sonra dinler tarihinde her türlü cezayla ve aforozla sürdürülmüş; içine şeytan girdi diye Orta Çağda kadın bu düşüncenin devamı olarak yakılmıştır.
29 Tevrat ta Havva Âdem in kaburga kemiğinden yaratılmıştır denmektedir. Niye kaburga kemiği? Bizim Müslüman alimler de, insanın en son çürüyen kemiği bu kemiktir, buradan DNA çıkarılabilir, gibi çok güzel yorumlar yapmaktadırlar. Kaburganın Sümercesi Ti dir; ENKİ nin kaburgasını iyi etmek için yaratılan tanrının adı Sümercede hem Kaburganın Hanımı hem de Yaşatan Hanım anlamına gelmektedir. Sümer edebiyatında Kaburganın Hanımı kelimesi, İbranicede, kelimelerin birbirinden farklı yazılması nedeniyle Yaşatan Hanım anlamına Havva ya dönüşmüştür. Çünkü İbranicede Kaburga ile Yaşatan kelimeleri bir değil, ayrıdır. Burada yaratılan, sadece bir insan değil, bir çeşit peygamber olarak niteleyeceğimiz tanrı-insandır, yani Âdem ve Havva dır. Ancak sade insanın ortaya çıkışını Sümer deki başka bir mitoloji ile öğreniyoruz:
30 Sümer de Tanrılar, özellikle dişi Tanrılar çoğalmaya başlayınca, işlerin çokluğundan, yiyecekleri hazırlamanın zorluğundan yakınıyorlar ve tanrıların hepsini var eden Deniz Tanrıçası Nammu ya bir çare bulması için yalvarıyorlar. O da Bilgelik Tanrısı na bilgeliğini ve marifetini göstermesini söylüyor. Bunun üzerine: Bilgelik Tanrısı yumuşak bir kilden şekiller yapıyor ve Tanrıçaya sesleniyor: Ey Annem! Adını vereceğin yaratık oldu, Onun üzerine Tanrıların görüntüsünü koy, Dipsiz suyun çamurunu karıştır, Kol ve bacakları meydana getir, Ey Annem! Yeni doğanın kaderini söyle! İşte o bir insan! (M.İ. Çığ, age: 36). Tevrat ve Kuran da da insanın çamurdan, ıslak çamurdan, kuru çamurdan yaratıldığına ilişkin en az 6 ayet bulunmaktadır.
31 Darül-Zaferan/Mardin deki Süryani Metropoliti ya da yardımcısı olan Gabriel e Âdem kelimesinin anlamını sorduğumda, eski Süryanicede (herhalde Aremice de) bu kelimenin bir şeyler üreten (verimli) toprak anlamına geldiğini söylemiştir. Adem kelimesinin Aremice bir terim olduğuna nasıl güvenebiliriz dediğimde ise, Tevrat a, İncil e ve Kuran a bakın, Allah ve melekler, Hz. İbrahim de dahil Hz. İbrahim e kadar tüm peygamberler aralarında Aremice konuştuğu belirtilmektedir. Bu durumda Tanrı dili neden Aremice, hatta Tanrının kendisi Aremi olmasın diye ilginç bir yanıt verdi. Yukarıda anlatılan bilgilerin dayandığı tabletler 1915 yılında Pere Scheil, daha sonra S. N. Kramer tarafından gün yüzüne çıkarılmasına karşın, hiç kimse gerçeği öğrenme cesaretini gösterememektedir. Korkak özgür düşünemez Özgür düşünemeyen insan olmaz.
32 Tufan, gemi ve Sümer Nuh u. University Museum de (Philadelphia) bulunan Tufan tabletinin Arno Poebel tarafından kopyesi (Kramer, 1990)
33 Arno Poebel in 1914 yılında ve British Müzesi nden George Smith in Gılgamış Destanı nın on birinci tabletindeki efsaneden anlaşıldığı kadarıyla, Tevrat, İncil ve Kuran da geçen Tufan Efsanesi bir Sümer efsanesidir. Öykü tamamen aynıdır; ancak NUH Peygamber yerine, ölümlü (sonradan tanrı katına yükseltilmiş) ZİSUDRA vardır. ENLİL in gökleri yerden ayırması ile evrenin yaratıldığına inanan Sümerler, dualarında yerleri ve gökleri yaratan ulu Enlil diye dua ederken, anlaşılması çok kolay olan bir kalıtımla, Tevrat, İncil ve Kuran da da yerleri ve gökleri yaratan ulu tanrı diye dua edilmektedir.
34 YANLIŞ YORUMLAR GÜNÜMÜZDE DE AYNI HIZLA SÜRMEKTE Yaratılışa ya da başka bir mitolojiye inanabilirsiniz, bu sizin tercihiniz. Ancak, bir olay, kullandığınız kaynaktan önce belgelenmiş, yazılmış ya da yorumlanmış ise, ahlaki olarak, o kaynakları da birlikte vermeniz gerekir. İşte dogmatiklerde bu ahlaki gelenek oluşmamıştır. Bu nedenle de hiçbir şeyin aslını anlayamazlar. Örneğin Kaptan Jaques Cousteau (Kusto), Atlantik te iki su akıntısının birbirine karışmadığını açıklayınca, İslam ülkelerindeki kendine ilim adamı süsü veren birçok kişi, yıllarca şu açıklamayı yaptılar: Kutsal kitabımızda zaten bunlar yazılıydı; ancak bilim adamları bulamadılar. Kendisi bu bilgi üzerine Müslüman oldu diye bir de yakıştırma yaptılar. Jaques Cousteau vasiyeti gereği Hıristiyan mezarlığına gömüldü. Bilim adamı sorumluluğu gereği, suların birbirinden ayrılmama durumunu da biz incelediğimizde, bu sözcüğün ilk olarak Sümer Mitolojisinde yazılı olduğu görülür:
35 Sümer Efsanesine göre evrende ilk olarak Su Tanrıçası Nammu ve uçsuz bucaksız bir su vardı. Tanrıça o sudan büyük bir dağ çıkardı. Oğlu Hava Tanrısı Enlil, onu ikiye ayırdı. Üstü gök oldu, onu gök tanrısı aldı, altı ise yer oldu ve yer, hava tanrısı ile yer tanrıçasının oldu. Bilgelik Tanrısı ile Hava Tanrısı, birlikte, yeryüzünü bitkiler, hayvanlar ve sularla donattılar (M. İlmiye Çığ, Kuran, Tevrat ve İncil in Sümer deki Kökeni, Kaynak Yayınları 10. Basım, 2006: 35). Aynı ifade Tevrat ta şöyle anlatılıyor: Tevrat Tekvin 1.2-9: Suların yüzü üzerinde Allah ın ruhu hareket ediyordu. Allah suların ortasında kubbe olsun, suları ayırın dedi ve Allah kubbeyi yaptı. Altta olan suyu üstte olan sudan ayırdı ve Allah kubbeye gök ve alttaki kuru toprağa da yer dedi. Aynı ifade Kuran da yer alır: Kuran Enbiya Suresi ayet 30: Gökler ve yer yapışık iken onları ayırdığımızı, bütün canlıları sudan meydana getirdiğimizi bilmez misiniz? Neden doğruyu söylemekten çekinelim? Neden eğitimde, inançlarımızı, geleneklerimizi sosyal saplantılarımızı körü körüne devam ettirebilmek için, genç dimağlardan bilgiyi saklayalım ya da çarpıtalım? Gerçekleri sonsuza kadar saklayamayacağımıza (taş olduğu için yakılarak yok edilmesi zor) göre, bir gün, tüm bunları öğrenen insanımız, güvenlerini yitirdikleri için, sahip olduğumuz diğer tüm değerlere de sırt çevirecektir. Tüm bu anlatılanlar, yıl önce kil tabletlere ve taşlara yazılmış olan bilgilerdir ve müzelerde korunmaktadır.
36 İNSANLIK TARİHİNİ ETKİLEYEN İKİNCİ UYGARLIK MISIR UYGARLIĞI Mitolojimizin ikinci kolu Mısır Uygarlığı kaynaklıdır; arzu ederseniz bu bilgileri, Luvr/Paris, British Museum/Londra, hatta İstanbul Eski Eserler Müzesi nde görebilir inceleyebilirsiniz. Amenofis: İlk tek tanrılığı insan soyuna tanıtan Mısır hükümdarı (http://ing.all2all.org/media/d_15hrsfin_98633.jpg)
37 Mısır da M.Ö yıllarında başa 4. Amenofis (Amenophis) (TUTANKAMON un kayınpederi) geçti. Bilindiği gibi, tek tanrılığı ilk defa Amenofis ortaya attı. Çok tanrısı olan bir evrende kargaşalık olur yaklaşımı ile tanrı sayısını bire indirdi (yani tek tanrılılık semavi dinlerin değil Amenofis in fikridir). Tahta çıkar çıkmaz tanrılar tanrısı AMON-RA yı ve diğer tüm tanrıların (Maat, Hathor, İsis, Nephthys, Set,...) adını tapınaklardan sildirdi ve bir yasayla sadece tek bir tanrıya tapınılacağını emretti. Tek bir tanrı vardır o da güneşin kendisi ATON dur, dedi. Böylece dünyada ilk defa tek tanrılı Aton Dinini (Atenism bazen Atonism) kurmuş oldu. TEB rahipleri. Amenofis bu yaklaşımına büyük tepki gösterdiler.
38 4. Amenofis adını değiştirerek, her şeyin yaratıcısı ve güneşin sevgilisi, Aton a hizmet eden anlamına Akneton (Akhenaton) adını aldı. Bir de Aton a şiir yazar: Akhenaton'un tanrı Aton'a yazdığı bir şiir: Tanrı uludur, birdir, tektir ondan başkası yoktur. Bir tanedir, o'dur her varlığı yaratan, bir ruhtur tanrı, görünmeyen bir ruh, ta başlangıçta vardı tanrı, tek varlıktı o. Hiç birşey yokken o vardı. Herşeyi o yarattı, ezelden beri süregelen varlığı, ebediyete kadar sürecek, gizlidir tanrı, kimse görmemiştir onu. İnsanlara ve yarattıklarına sır kalır her zaman.