Kadıköylü Küçük Sara-49-
93 yılının yaz mevsiminde Soni Göztepe Kültür Derneği’nden dört arkadaşıyla birlikte yaz kampı için İngiltere’ye gitmişti. Londra ve Galler Bölgesi’nde çok güzel günler ve deneyimler yaşamıştı. Soni artık yavaş yavaş yuvadan uçuş antremanlarına başlamıştı. Artık Silivri’deki yazlık eve de çok az geliyordu. Biz oradayken, kendisi Göztepe’deki evde kalmayı tercih ediyordu. Hal böyle olunca biz de artık oraya perşembe günü gidiyor, pazartesi sabahları Göztepe’ye dönüyorduk.
O yıl pesah bayramı yaklaşırken, David aniden bir beste yaptı. Uzun yıllar sonra yaptığı ilk beste olduğundan çok heyecanlanmıştık. David, besteyi Yusuf’a dinlettiği zaman, Yusuf uzaklara daldı ve “çocuklar size bir teklifim var” dedi. “Yeni bir grup kuralım. Adı Erensya Sefaradi olsun. Bunun anlamı Sefarad Mirası demektir. David’in yapacağı bestelerin üzerine Ladino dilinde yepyeni sözler yazalım. Yeni bir Ladino şarkı koleksiyonu hazırlayıp, gelecek nesillere günümüzden de yeni şeyler ekleyelim” deyince, bizler bakıştık ve bu nasıl olabilir diye düşünmeye başladık. O anda David ve Yusuf’un beste ve güfte makinesi haline gelebileceklerini doğrusu pek kestirememiştik. İşte ne olduysa ondan sonra oldu. David yayı bozulmuş zemberek misali, kendinden geçmiş gibi durmadan besteler yapmaya başladı. Bu onun altın çağıydı. Birbirinden güzel müzikler besteliyordu. Yusuf da kendini aşmıştı. Bu müziklerin üzerine inanılmaz güzel Ladino dilinde şarkı sözleri yazıyordu.
Haftanın en az iki günü şarkıların provaları yapılıyordu. Genelde bizim evde veya Meriç’lerin evinde toplanırdık. Saatlerce prova yapar, şarkı söyler, sonra da koltuklara yayılır, şen sohbetler ederdik. Kahkahalarımız dışarılara çınlardı. Müzik yelpazemiz çok genişti. İsrael ve Yahudi tarihi, folklorik öğeler taşıyan şarkılar, aşk ve romantizm içeren şarkılar sular seller gibi çoğalıyorlardı. Gery’nin bütün perküsyon ve çalgı aletleri salonumuzun doğal dekoru olmuşlardı. Bu arada Şalom Gazetesi’nin o zamanki adresi olan Orhan Ersek Sokak, Şimşek Apartmanında, haftada bir kere Ladino dilinde olmak üzere küçük kültür toplantıları idare eden Yusuf, her toplantının sonunda üçer şarkı söylemek üzere bizi davet ediyordu. O Ladino gecelerinin çok değerli müdavimleri vardı. Aklımda kalanlar arasında; Klara ve Eli Perahya, Anri Yaşova ve eşi, gazetede Ladino dilinde yazan Lazar Alfandari, Avukat Fani Motola, Dr.Selim Albukrek, Dr.İsak Pardo gibi harika insanlar vardı. Her biri birer değerdi. Bizim yepyeni şarkılarımıza bayılıyorlardı. Bunlar bizim bu konuda toplum içine karıştığımız ilk faaliyetlerdi. David ve Yusuf gerçekten artık kaplarına sığamamaya başlamışlardı.
Ben grubun solistiydim ve provalarda saatlerce şarkı söylüyordum. Bu arada Şalom yazılarıma hızla devam ediyordum. “Bizim Kadınlarımız” adlı yazı serisinin kadınları giderek çoğalıyorlardı ve Yusuf artık bana kitap hayalleri dayatmaya başlamıştı. Göztepe Kültür Derneği’nin Kadınlar Tiyatrosu da devam ediyordu. Grup artık kemikleşmişti, herkes bizleri tanıyor ve temsillerin gösterileceği günler dernek salonu tıka basa doluyordu. Bütün grup arkadaşlarımızla çok sağlam dostluklarımız vardı. Arada bir evlerde de toplanır, kahkaha dolu saatler geçirirdik.
Bu arada Fügeni’n hayatımdaki yeri her zamanki gibi çok özeldi. Fügen birkaç yıl sürdürdüğü tedavilerden sonra artık çocuk yapma sevdasından vazgeçmiş ve iş hayatına girmişti. Fenerbahçe tarafında bir ofiste ithalat ihracat şirketinde sekreterlik yapıyordu. Kendini çok mutlu hissediyordu. nedir ki onun iş hayatı, benim de bu faaliyetlerim arasında doğru dürüst buluşamıyorduk. Akşamları telefonla uzun uzun konuşuyor, birbirimize her şeyi anlatıyorduk.
1993 yılının aralık ayında doğum günü haftamda bir cumartesi günü Fügen beni evine davet etti. O gün aslında benim gazetede yazı kurulu toplantım olurdu, nedir ki Fügen ağır bastı ve o gün ona gittim. Fügen o gün beni çok güzel karşıladı. Eşi de evde değildi. Fügeni’n o zaman evinde Miki isimli bir kedisi vardı. Miki aslında dişiydi ve Fügen onun boynuna dantel yakalar takardı. Yani kedi Shakespeare kılıklı bir Buchingham soylusu gibi nazlı nazlı etrafta dolanırdı. Fügen bana doğum günü hediyesi olarak çok güzel bir Çin vazosu hediye etmişti. Çaylarımızı içerken “Sara sana bir şey söyleyeceğim” dedi. Ben önce işin ciddiyetini kavrayamamıştım, gülerek “söyle bakalım” dedim. Sırtını koltuğuna dayadı, derin bir nefes aldı ve “Sara hamileyim!” dedi. Ben ömrümde bir müjdeye bu kadar sevindiğimi hiç hatırlamıyorum. Sevinçten nefesim tıkanmıştı. Yerimden fırladım, onu ayağa kaldırdım ve sarılarak karnını öpmeye başladım. İkimiz de sevinçten ağlıyorduk. Benim tatlı Fügen’im anne olacaktı. O kadar mutluydum ki bunu kaleme dökmem imkansız. Hayatımıza yeni bir bebek geliyordu. Fügen anne olacaktı. Saatlerce el ele oturduk ve bebekle ilgili hayaller kurduk. O günü hayatımın en mutlu günlerinden biri olarak asla unutmam ve gönlümün baş köşesinde saklarım.
1994 yılı geldiğinde kapımızda yeni heyecanlar vardı. Şalom Gazetesi’ne artık her pazartesi günü de gitmeye başlamıştım. İç Haberler sayfası sorumlusu Nana Tarablus beni sağ kolu gibi çalıştırıyordu. Haber yazıyordum. Saatlerce toplanan haberleri yazıyor, dizgi odasında dizdiriyordum. Bu gazetecilik işi beni çok sarmıştı. Bütün diğer sayfalar için röportajlar yapıyordum. O yıllarda çok değerli ve farklı insanlarla tanışmıştım. Mesela ünlü müzisyen, Balkan müzikleri sanatçısı Muammer Ketencoğlu ile tanışmış ve çok yakın dost olmuştuk. Tiyatro sanatçısı ve yönetmeni Yaşar Alkanlı ile yaptığım bir röportajdan sonra çok yakınlaşmış, bir akşam Beyoğlu Yakup Restoran’da kendisi, nişanlısı, David ve ben birlikte yemek yemiştik. Muammer Ketencoğlu’nu “Bekriya” adlı müzikli restoranda yemek yerken dinlemiştik. Bekriya, Suzan Kardeş’in sahip olduğu bir Balkan meyhanesiydi. O gece oraya Erensya Sefaradi arkadaşlarımız ve Yusuf’la gitmiştik.
Bu güzelliklerin içinde zaman geçiyor ve anne ve babalarımız yaşlanıyorlardı. Ben onlara o kadar düşkün bir insandım ki, onlara bir şey olacak diye aklım çıkardı. O ilkbaharda babamın kalbi çok fazla teklemeye başlamıştı. Sık sık göğsü sıkışıyor ve Trinitrin dil altı ilacı alarak idare etmeye çalışıyordu. 62 yaşındayken geçirdiği ilk enfraktüs krizinden sonra, 78 yaşına varmıştı. Nedir ki ağrıları o ara çok sıklaşmıştı. Bir gün yine öyle günlerden biriydi ve ben bunu Yusuf’a telefonda anlatırken, Yusuf bana “Babanı Kardiolog Mordo Bardavid’e götür, herkes odan övgüyle söz ediyor” dedi. Telefonunu öğrenip, o akşamüstü için randevu aldım. Annem, ablam ve ben, babamı Nişaştaşı Unimed’de bakan Dr. Mordo Bardavid’e taksiyle götürdük. Dr. Bardavid babamı uzun uzun muayene ettikten sonra, onu hemen hastaneye yatırmamızı ve birkaç gün orada kalması gerektiğini söyledi. Babamı hemen o akşamüstü Amerikan Hastanesi'ne yatırdık. annemleri telaşlandırmak istemiyorduk, ama ablamla ben üzüntüden ve korkudan ölüyorduk.
Hayatımızın ikinci Amerikan Hastanesi dönemi başlıyordu. Aşer’den sonra biz ablamla artık ustalaşmıştık. Ablamla dönüşümlü olarak hastanede kalıyorduk. Ertesi gün annemi de oraya götürüyor, gece evine bırakıyorduk. Ablamla ikimiz onların üzerine titrer ve ikisine de kıyamazdık. Annemi de koruma altına alıyorduk. Babam orada henüz yatarken, artık karnı iyicene büyüyen Fügen telefon etti ve kendi babası İsmet Bey’in felç olduğunu söyledi. Ona Nörolog Dr. Emil Goldenberg’in telefonunu verdim. Sanırım iki saat geçmişti ki, Fügen’in babasını, babamla aynı katta bir odaya yatırdılar. Kaderin cilvesi, ben ve Fügen aynı hafta babalarımızın başında hastanede yine birlikteydik.
Yaşam bütün hızıyla devam ederken, artık mutluluklar ve sıkıntılar iç içe girmeye başlamıştı.
İRAN’A VELİAHT VEREN KRALİÇE FARAH DİBA
1 & 2
Farah Diba, 14 Ekim 1938’de Tahran'da üst sınıf bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Yüzbaşı Sohrab Diba ve eşi Farideh Ghotbi’nin tek çocuğuydu.
Farah, babası aracılığıyla nispeten varlıklı bir geçmiş sahipti. 19. yüzyılın sonlarında büyükbabası, Rusya’nın St. Petersburg kentindeki Romanov döneminde İran Büyükelçisi olarak görev yapan bir diplomattı. Kendi babası, İran İmparatorluk Silahlı Kuvvetleri’nde bir subaydı ve St.Cyr’deki Fransız Askeri Akademisi mezunuydu.
Farah, anılarında babasıyla yakın bir bağı olduğunu ve babasının 1948’deki beklenmedik ölümünün onu derinden etkilediğini yazmıştı. Genç ailenin maddi durumu zordu. Bu kısıtlı koşullarda ,Kuzey Tahran’daki geniş aile villalarından çıkıp, annesi Farideh’in erkek kardeşlerinden biriyle, ortak bir daireye taşınmak zorunda kaldılar.
EĞİTİM VE EVLİLİĞİN YOLUNDA…
Genç Farah Diba, eğitimine Tahran'daki İtalyan okulunda başladı. Ardından 16 yaşına kadar Jeanne d’Arc okuluna ve daha sonra Lycee Razi’ye geçti. Genç kızken bir atletti ve okulunun basketbol takımının kaptanı olmuştu .Oradaki eğitimini tamamladıktan sonra, Albert Besson’un öğrencisi olduğu Paris’teki Ecole Speciale d’Architecture’de mimarlık öğrencisi oldu.
O sırada yurt dışında okuyan bir çok öğrenci, devletin sağladığı burslarla öğrenim görmekteydi. Farah da tam burslu başarılı bir mimarlık öğrencisiydi. Bu nedenle Şah, devlet başkanı olarak yabancı ülkelere ziyaretler yaptığında, yerel İranlı öğrencilerle sık sık bir araya gelirdi. Farah Diba, 1959’da Paris’teki İran Büyükelçiliğinde böyle bir toplantı sırasında ilk kez Şah Muhammed Rıza Pehlevi’ye takdim edildi.
1959 yılında Farah Tahran'a döndükten sonra, Şahın ilk karısı Fevziye’den olan kızı Şahnaz’ın sayesinde, Şahla sık sık bir araya getirildi. Kızların yaşları birbirine yakındı. İkisi arasındaki dostluğun mizanseninde, Şah Farah’a kur yapmaya başladı. Çift, 23 Kasım 1959’da nişanlandıklarını duyurdu.
EVLİLİK VE AİLE...
Farah Diba, 20 Aralık 1959’da 21 yaşındayken Şah Pehlevi ile evlendi. İran’ın genç kraliçesi büyük merak konusu oldu ve düğünü dünya çapında basının ilgisini çekti. Gelinliği ve tüm kıyafetleri ,o zamanlar Dior’un moda evinde o zaman bir tasarımcı olan Yves Saint Laurent tarafından tasarlandı ve düğünde duvağının üzerine takması için, yeni yaptırılan Noor-Ol-Ain-Diamond tacını taktı.
İmparatorluk düğünüyle ilgili gösteriş ve kutlamalardan sonra, bu birliğin başarısı kraliçenin bir erkek varis doğurma yeteneğine bağlı hale geldi. Daha önce iki kez evlenmiş olan Şahın ilk eşinden bir kızı olmuştu. İkinci eşi Süreyya ise ne yazık ki kısırdı. Genç kraliçenin üzerindeki baskı şiddetliydi. Şahın kendisi, tıpkı hükümetin diğer üyeleri gibi bir erkek varisin doğmasını şiddetle istiyordu.
Sonuç olarak çiftin 4 çocuğu oldu: İran Veliaht Prensi Rıza Cyrus Pehlevi (1960), İran Prensesi Farahnaz Pehlevi (1963), İran Prensi Ali Rıza Pehlevi (1966-2011), İran Prensesi Leyla Pehlevi (1970-2001)
KRALİÇE VE İMPARATORİÇE OLARAK…
Yeni kraliçenin, kamu veya hükümet işlerinde oynayacağı kesin rol belirsizdi. Asıl rolü sadece Şaha erkek bir varis vermekti. Saray da ondan başkaca bir talepte bulunulmuyordu. Bununla birlikte, veliahtın doğmasından sonra diğer faaliyetlere ve resmi uğraşlara ayırmakta özgür kalan kraliçe zamanının çoğunu bu işlere harcamaya başladı. Muhammed Rıza her zaman uzun boylu kadınlardan hoşlanırdı. Farah kocasından daha uzundu. Bu da onu bu gerçeği gizlemek için yeni yollar bulmaya yöneltti. Genellikle imparatorluk çiftinin fotoğrafı çekildiğinde, biri veya ikisi sandalyelerde oturuyordu veya şah merdivenlerin bir üst basamağında dururken, Farah hemen altındaki basamakta duruyor ve güzel resim veriyorlardı.
Diğer birçok kraliyet eşi gibi, kraliçe de başlangıçta kendisini törensel rolle sınırladı. 1961’de Fransa’ya yaptığı bir ziyaret sırasında, Fransız hayranı olan Farah, Fransa Kültür Bakanı Andre Malraux ile arkadaş oldu ve onu, 1979 İslam Devrimine kadar canlı bir ticaret olan, Fransız ve İran sanat galerileri ve müzeleri arasında kültürel eserlerin değiş tokuşunu düzenlemeye yönlendirdi. Zamanının çoğunu, tartışmalı konulara derinlemesine girmeden çeşitli eğitim ve sağlık kurumlarının açılışlarına katılarak geçirdi. Ancak zaman ilerledikçe bu pozisyon değişti. Kraliçe, kendisini ilgilendiren sorunlar ve nedenlerle ilgili hükümet işlerine çok daha aktif bir şekilde dahil oldu. Finansman sağlamak ve dikkati özellikle kadın hakları ve kültürel gelişim alanlarındaki nedenlere odaklamak için kocası Şah ile olan yakınlığını ve nüfuzunu kullandı. Farah’ın endişeleri, siyasetin kendi alanından çıkarıldığı ”eğitim, sağlık, kültür ve sosyal konular” idi.
Ancak Şah'ın siyasi açıdan güçlü ikiz kardeşi Prenses Eşref, Farah’ı rakip olarak görmeye başladı. Farah’ın, Prenses Eşref’in, saraydaki etkisini azaltması için kocasına baskı yapmasına yol açan, görümcesiyle olan rekabetiydi.
İmparatoriçenin ana girişimlerinden biri, İranlı kadınların eğitimini iyileştirmeyi amaçlayan ve İran’daki ilk Amerikan tarzı olan Pehlevi Üniversitesini kurmaktı; O zamandan önce, İran Üniversiteleri her zaman Fransız tarzını model almıştı. İmparatoriçe 1978’de görevlerinin şunlar olduğunu yazdı:
Eğitim, sağlık, kültür ve sosyal alanlarda başkanlığını yaptığım ve çok aktif olarak yer aldığım tüm organizasyonları detaylı olarak yazamadım. Bu neredeyse bir kitap kadar uzun olacaktı. Basit bir liste belki fikir verebilir: Çalışan annelerin çocukları için aile refahı teşkilatı-kreşler, kadınlara ve kızlara okuma öğretimi, mesleki eğitim, aile planlaması; Kan Transfüzyonu Organizasyonu; Kanserle Mücadele Örgütü; Muhtaçlara Yardım Kuruluşu…Çocuk Merkezi; Çocukların Entelektüel Gelişim Merkezi…İmparatorluk Felsefe Enstitüsü; İran Kültürü Vakfı; Şiraz Festivali, Tahran Sinema Festivali; İran Folklor Örgütü; Asya Enstitüsü; Medeniyetler Tartışma Merkezi; Pehlevi Üniversitesi; Bilimler Akademisi.
Farah, hafta içi her gün sabah 9’dan,akşam 9’a kadar hayır faaliyetlerinde uzun yıllar çalıştı. Sonunda kraliçe çeşitli konularda, çeşitli yardım taleplerini ele alan 40 kişilik bir kadroya başkanlık etti. İmparatorluk hükümetindeki en görünür figürlerinden biri ve 24 eğitim, sağlık ve kültür kuruluşunun koruyucusu oldu. İnsani rolü özellikle 1970’lerin başında bir süreliğine muazzam popüler olmasını sağladı. Bu dönemde, İran’ın içinde çok seyahat etti, ülkenin en ücra köşelerine kadar gitti ve yerel vatandaşlarla konuştu .Önemi, ilk Şahbanu olarak taç giydiği 1967 taç giyme törenlerindeki rolüyle (imparatoriçe) olarak pekişti. Modern İran, Şah’ın veliaht prensin 21. doğum gününden önce ölmesi veya aciz kalması durumunda, onu resmi naip olarak atadığında bir kez daha doğrulandı. Bir kadının naip olarak adlandırılması, Orta Doğu veya Müslüman bir monarşi için oldukça alışılmadık bir durumdu. İran petrolünün yarattığı büyük servet, imparatorluk mahkemesinde bir İran milliyetçiliği duygusunu teşvik etti. İmparatoriçe, 1950’lerde Fransa’da bir üniversite öğrencisi olarak nereli olduğunun sorulduğu günleri hatırladı:
“Onlara İran’lı olduğumu söylediğimde…Avrupa’lılar, sanki İranlılar barbar ve iğrençmiş gibi dehşet içinde irkilirlerdi. Ancak İran, 1970’lerde Şah döneminde zengin olduktan sonra, her yerde İranlılara iltifatlar yağmaya başladı. Evet majesteleri. Elbette majesteleri. Lütfen majesteleri. Her yanımızda yaltaklanma. Açgözlü dalkavuklar. Sonra İranlıları sevdiler.”
Devam edecek...
SANAT VE KÜLTÜRE KATKILAR…
İmparatoriçe, saltanatının başından itibaren İran'da kültür ve sanatın tanıtımına aktif bir ilgi gösterdi. Onun himayesi sayesinde, tarihi ve çağdaş İran sanatını hem İran'da hem de batı dünyasında öne çıkma tutkusunu ilerletmek için çok sayıda organizasyon yaratıldı ve teşvik edildi.
İmparatoriçe, kendi çabalarının yanı sıra çeşitli vakıf ve danışmanların yardımıyla bu amacı gerçekleştirmeye çalıştı. Bakanlığı, geleneksel İran Sanatları (dokuma, şarkı söyleme ve şiir resitali gibi) ve Batı tiyatrosu dahil olmak üzere birçok sanatsal ifade biçimini teşvik etti. Sahne sanatlarını destekleyen en tanınmış çabası, Şiraz Sanat Festivali’nin himayesiydi. Zaman zaman tartışmalı olan bu etkinlik, 1967’den 1977’ye kadar her yıl düzenlendi ve hem İranlı hem de batılı sanatçıların canlı performanslarına yer verdi. Bununla birlikte,kraliçenin zamanının çoğu, müzelerin yaratılmasına ve koleksiyonlarının toplanmasına gitti.
Eski bir mimarlık öğrencisi olarak, imparatoriçenin yeteneği, Mohsen Foroughi’ye fiilen yardım ederek ve 1968’de tamamlanan Niavaran Kraliyet Sarayı’nda görülüyor: Geleneksel İran mimarisini 1960’ların çağdaş tasarımıyla harmanlıyor. Esas olarak Batı ve Doğu sanatı, felsefesi ve dini üzerinde eserler içeren 22.000 kitaptan oluşan imparatoriçenin kişisel kütüphanesi vardır; iç mekan Aziz Farmanfarmayan tarafından tasarlanmıştır.
SANAT…
Tarihsel olarak kültürel açıdan zengin bir ülke olan 1960’ların İran’ının gösterecek çok az şeyi vardı. 2.500 yıllık tarihi boyunca üretilen büyük sanat hazinelerinin birçoğu yabancı müzelerin ve özel koleksiyonların eline geçmişti. İran’a kendi tarihi eserlerinden uygun bir koleksiyon sağlamak imparatoriçenin başlıca hedeflerinden bir haline geldi. Bu amaçla, yabancı ve yerli koleksiyonlardan çok çeşitli İran eserlerini ”geri satın almak” için kocasının hükümetinden izin ve fon sağladı. Bu, 1972’den 1978’e kadar imparatoriçeye danışmanlık yapan, dönemin en önde gelen İran antika tüccarları olan Houshang ve Mehdi Mahboubian kardeşlerin yardımlarıyla sağlandı. Bu eserlerle birkaç ulusal müze kurdu (çoğu günümüze kadar ayakta kaldı) ve National Trust’ın İran versiyonunu başlattı.
Onun rehberliğinde oluşturulan müzeler ve kültür merkezleri arasında Negarestan Kültür Merkezi, Reza Abbasi Müzesi, değerli Lorestan bronz koleksiyonuyla Khorramabad Müzesi, Ulusal Halı Galerisi ve İran Züccaciye ve Seramik Müzesi yer alıyor.
ÇAĞDAŞ…
İmparatoriçe, tarihi İran eserlerinden oluşan bir koleksiyon oluşturmanın yanı sıra, çağdaş Batı ve İran sanatına ilgi duyduğunu da ifade etti. Bu amaçla, Tahran Çağdaş Sanat Müzesi’nin himayesine aldı. Bu kurumu kurma ve genişletme çalışmasının meyveleri, belki de imparatoriçenin İran halkına en kalıcı kültürel mirasıdır.
İmparatoriçe, hükümetten tahsis edilen fonları kullanarak, Batı sanatının birkaç önemli eserini satın almak için 1970’lerin biraz durgun bir sanat piyasasından yararlandı. Onun rehberliğinde müze, Pablo Picasso, Claude Monet, George Grosz, Andy Warhol, Jackson Pollock vb. sanatçıların 150 eserini satın aldı. Bugün, Tahran Çağdaş Sanat Müzesi Koleksiyonu, Avrupa ve ABD dışındaki en önemli koleksiyonlardan biri olarak kabul ediliyor. Geniş koleksiyon, devlet tarafından yayınlanan büyük bir sehpa üzeri kitabında zevkli bir şekilde sergilendi. İran Modern adlı “Assouline Müzesi” İranlı modern bir heykeltıraş ve imparatoriçenin eski kültür danışmanı olan Parviz Tanavoli’ye göre, etkileyici koleksiyonun “yüzlerce değil, onlarca milyon dolar” karşılandığında toplandı. Bugün, bu varlıkların değerinin yaklaşık 2.8 milyar ABD dolarına yakın olduğu tahmin edilmektedir.
Koleksiyon, 1979’da Pehlevi Hanedanı’nın düşüşünden sonra iktidara gelen Batı karşıtı İslam Cumhuriyeti için bir ikilem yarattı. Köktendinci hükümet İran’daki batı etkisini siyasi olarak reddetse de, imparatoriçe tarafından toplanan Batı Sanat Koleksiyonu, muazzam maddi değeri uyarınca elde tutuldu. Bununla birlikte, halka açık olarak sergilenmedi ve Tahran Çağdaş Sanat Müzesi’nin mahzenlerinde yaklaşık yirmi yıl saklandı. Bu koleksiyonun büyük bir kısmının Eylül 2005’te Tahran’da gerçekleşen bir sergide kısaca tekrar görülmesinin ardından, rafa kaldırılan sanat eserlerinin akibeti hakkında birçok spekülasyona neden oldu.
İSLAM…
1978’in başlarında İran’da imparatorluk hükümetinin gücünün ve zenginliğinin çok fazla belirgin hale gelmesiyle beraber, ülke halkının memnuniyetsizliğinin bir dizi faktörü, yaklaşan İslam Devrimi’ne katkıda bulundu.
Ülke içindeki hoşnutsuzluk armaya devam etti ve yılın ilerleyen aylarında monarşiye karşı gösteriler çoğalmaya başladı. Farah Diba, anılarında bu süre zarfında “giderek artan bir huzursuzluk duygusu olduğunu “ yazdı. Bu koşullar altında Şahbanu’nun resmi faaliyetlerinin çoğu, güvenliğiyle ilgili endişeler nedeniyle iptal edildi.
Yıl sona ererken, siyasi durum daha da kötüleşti. Ayaklanmalar ve huzursuzluk giderek yükseldi ve Ocak 1979’da doruğa ulaştı. Hükümet, İran’ın büyük şehirlerinin çoğunda sıkı yönetim ilan etti. Artık ülke açıkça bir devrimin eşiğindeydi.
Şah Muhammed Rıza ve Farah, şiddetli protestolara yanıt olarak ülkeyi terk etmeye karar verdiler. Her ikisi de çocuklarıyla birlikte 16 Ocak 1979’da uçakla İran’dan ayrıldı.
İRANDAN AYRILDIKTAN SONRA…
Şah ve Şahbanu’nun İran’dan ayrıldıktan sonra nereye gidecekleri, hükümdar ve danışmanları arasında bile bazı tartışmalara yol açtı. Şah, hükümdarlığı sırasında Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat ile yakın ilişkiler sürdürmüş ve Farah, başkanın eşi Cihan Sedat ile yakın bir dostluk geliştirmişti. Mısır Devlet Başkanı, imparatorluk çiftine Mısır’a sığınma daveti gönderdi ve kabul ettiler. İran’da ortaya çıkan siyasi durum nedeniyle, devrimden önce İran Monarşisi ile dostane ilişkiler içinde olanlar da dahil olmak üzere birçok hükümet, Şah’ın kendi sınırları içinde varlığını bir sorumluluk olarak gördü. İran’daki Devrimci Hükümet, hem Şah’ın hem de Şahbanu’nun tutuklanmasını (ve daha sonra öldürülmesini) emretmişti. Yeni İran hükümeti birkaç kez onların iadesini şiddetle talep etmeye devam edecekti, ancak devrik hükümdarın ve muhtemelen imparatoriçenin dönüşü için yabancı güçlere baskı yapmak için ne ölçüde hareket edeceği o zamanlar bilinmiyordu.
İmparatorluk çifti, varlıklarının ev sahipleri için oluşturduğu potansiyel tehlikenin farkındaydı. Yanıt olarak, on dört aylık kalıcı sığınma süresinden sonra, yeni bir arayışa ve onları birçok ülkeden geçen bir yolculuğa başlayarak Mısır’ı terk ettiler. Mısırdan sonra, kısa bir süre Kral II. Hasanı’n konuğu oldukları Fas’a gittiler.
Fas’tan ayrıldıktan sonra Şah ve imparatoriçeye Bahamalar’da geçici sığınma hakkı verildi. Bahama vizelerinin süresinin dolması ve yenilenmemesi üzerine Meksika’ya başvurdular ve kabul edildiler. Mexico City yakınlarındaki Cuernavaca’da bir villa kiraladılar. Artık git gide onları daha kötü günler bekliyordu.
devam edecek...
.