Bir 'Koruma Bölgesi'; 'Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi' tarafından
"
özel koruma projelerini başarmak için ilan edilen veya düzenlenen/yönetilen
coğrafik açıdan tanımlı alanlar
"
olarak tarif edilmiştir.
Koruma altındaki alanlar;
biyoçeşitliliği koruyacak olan 'denizel sığınak'lar
olabilmektedir. Aynı zamanda, birbirleri ile çatışmayan kullanım amaçlarına
da hizmet edebilmektedir. Ekosistemin, balıkçılık veya deniz ulaşımı gibi
özellikle duyarlı bulunduğu bazı faaliyetler sözkonusu olduğunda; bu şekildeki
kullanım amaçlarının sınırlandığı veya yasaklandığı bölgeler kurulabilir.
Yapılacak düzenlemeler; biyoçeşitliliğe karşı neyin en büyük tehdit olarak
görüldüğüne ve halkın birbiri ile çatışma halinde olan iki kriteri desteklemesine
veya tolare etmesine bağlı olmaktadır.
Çok-amaçlı kullanımı olan alanlar;
bu alanlarda; kaynakların tüketilmesine, sığınma sınırları dikkate alınarak izin verilebilir;
ancak bu girişim, tüketimin sürdürülebilir seviyelerde olmasını sağlamalıdır.
'Park' benzeri bir koruma yapılan ve az sayıdaki (nadir) bölgelerde bile,
koruma sürecinin işletilmesi isteniyorsa, ziyaretçi etkilerinin de en aza
indirilmesi gerekmektedir. Çoklu-kullanımı olan denizel koruma alanları;
etkin olabilecek bütünleşik ve uygulanabilir bir yönetim programını yerleştirmek
için bir araç olarak görülmektedir.
Geniş alanlar;
çoklu-kullanımı olan alanlar için, genellikle tercih edilebilir niteliktedir.
Ancak, büyük alanlarda koruma uygulamaları daha güç olmaktadır.
Korumada etkin olmak amacıyla, insanlar ve özellikle potansiyel çıkar çevreleri,
sınırlamalara uymak için iyi bir nedenin varolduğu konusunda ikna edilmelidir.
Böylece, eğitim ve bilinçlenmenin artırılması; özel koruma alanları programının
önemli bir parçası olmaktadır.
Balıkçılık-yapılmayan alanlar;
denizel çevrelerde halen ilginç bir şekilde oldukça nadir bulunmaktadır. Bu
alanlar, önemli yumurtlama bölgelerini korumak için veya civardaki sularda yoğun
olarak avlanan türler için, bir barınak sahası sağlamak amacıyla kurulabilir.
Bu sahada türler, sayısal çoğalma ve yapısal gelişme olanağı bulmaktadır.
Bu durum, balığın kendisi için olduğu kadar, balıkçılık için de bir kazançtır.
Ulusal ve uluslararası koruma gruplarındaki özel koruma alanları yaklaşımının
popülaritesine karşın;
bu alanlar, daima ekosistemin kazançlarını en fazla yapabilecek şekilde
tanımlanmamakta ve korunmamaktadır
.
Örnek olarak, koruma alanları çoğu zaman, ilk olarak kıyı çizgisi özellikleri
veya sınırları, daha sonra taban topografyası ve nadiren de suyun dönüşüm
hareketleri tarafından tanımlanmaktadır. Ancak suyun hareketi;
açık deniz (pelajik) toplulukları için muhtemelen en önemli etkendir ve bentik topluluklar (komünler) için de kritik önemdedir.
Biyoçeşitliliğin korunmasını en önemli amaç olarak kabul eden, koruma
alanlarının kurulması veya tekrar planlanmasında rehber olabilecek
genel olarak destek gören 10 tavsiye
;
aşağıda sıralanmaktadır:
-
Alanların sayısı
Yüksek sayıdaki koruma alanları; habitat çeşitliliğinin ve ülke içindeki
geçiş alanlarının, daha iyi kapsam altına alınmasını ve herhangi bir felakete
veya hastalıklara karşı daha iyi korunmasını sağlamaktadır.
-
Boyut
İdeal olarak her alan, ilgilenilen biyolojik varlığın ilgili habitatları ve
ekosistem faktörleri ile beraber kontrolü için gereken kadar büyük boyutta olmalıdır.
-
Karşılıklı olarak bağlantılı olma
Arada (geçiş bölgesinde) bulunan peyzaj ve su alanları; günlük ve sezonluk değişimler, iklim
değişiklikleri, diğer geniş ve dar çaptaki yersel ve sıcaklık faktörlerine bir
tepki olarak, biota'nın bir yerden diğerine akışına izin vermelidir.
-
Bölgelere ayırma (bölgeleme; zonlama)
Seçilen bir alan içinde çeşitli bölgelerin tasarlanması; birbiri ile uyumsuz
yönetim amaçlarını ve kullanımları ayırabilir ve yönetim faaliyetlerini
tanımlayabilir.
-
Altyapı ve hizmetlerin konumu
Altyapı, biyoçeşitliliği etkileyebilir. Bu yüzden, birçok koruma alanında gerekli olan
sınırlandırılmış hizmetler bile, genel bir ekolojik değerlendirme, haritalama ve analizin
bir parçası olarak konumu ve tasarımı belirlenmelidir.
-
Araştırma ve izleme programı
Yönetim; sadece bilgi ve bilgilendirme ile desteklendiği ölçüde etkin olabilir.
-
Biyolojik kaynakları yönetim programı
Biyolojik-kaynaklar yönetim planı; ileriyi görmeli, araştırma ve
izleme sonuçlarına dayalı olan biyoçeşitliliği koruma yöntemlerinin,
birçok çeşidi kullanılarak hazırlanmalıdır.
-
Eğitim programları
Koruma alanları; 'doğa' ve 'doğa ile insan arasındaki ilişkiler' hakkında
insanları eğitmek için olağanüstü yerlerdir.
-
Kullanım yönetimi programları
Tüm IUCN yönetim kategorileri dolaylıdan dolaysız kullanıma kadar değişen
bir aralıkta, İnsanoğlunun kullanımlarından bir veya daha fazla çeşidini belirtir.
Genetik, tür ve peyzaj/ekosistem seviyelerinde biyoçeşitliliğin hangi
dereceye kadar korunabileceği, bu kullanım rejimlerinin nasıl yönetildiğine bağlıdır.
-
Biyo-bölgesel yönetim programları
Biyoçeşitliliğin temel bir hedef olduğu 'özel koruma alanları yönetimi'ndeki başarının
sağlanması bir dereceye kadar sadece; kamu büroları, yerel halk ve sanayi arasındaki
işbirliğini sağlayıcı düzenlemelerin yapılmasıyla başarılabilir.
Bu anlaşmalar; özel koruma alanlarına ait yönetim hedefleri ile, civar sahalardaki
biyolojik kaynak ve ekosistemlerin yönetimi arasındaki uyumu temin etmek zorundadır.