Mutluluk parayla satın alınabilir mi? İktisatçılar bu soruya cevap verebilmek için geçmiş yıllarda psikoloji literatürünü kullanmakta, psikologlar tarafından yürütülen araştırma sonuçlarından yararlanmaktaydılar. 1960’ların ortalarında yapılan bir araştırmada, çeşitli gelir dilimlerine giren insanlara mutlu olup olmadıkları sorulmuştur. Elde edilen sonuçlara göre, geliri en yüksek olan insanlar aynı zamanda en mutlu insanlardır. Son yıllarda iktisatçıların bu soruna bakışı psikologlardan farklılaşmıştır. Geçmiş yıllarda yapılan bu araştırmanın elde ettiği sonucun geçersizliğini, yani ünlü şarkıda belirtildiği gibi “parayla saadet olmaz” söylemini, bu ünitede öğreneceğiniz kavramlarla kanıtlayabilir misiniz?
Başlarken
Kitabımızın giriş ünitesinde, bireylerin ve toplumun karşı karşıya bulunduğu temel ekonomik sorunun kıtlık olduğunu belirtmiştik. Genelde iktisat tanımı, kıtlık ve iktisadi faaliyet kavramları kullanılarak yapılır ve iktisat; ekonomik birimlerin sınırsız isteklerini karşılamak için sınırlı kaynakları nasıl kullandığını araştırır. Kıtlık beraberinde tercih sorununu da yaratır. Çünkü tüm isteklerimizi karşılamadaki güçlük bizi sınırlı kaynaklarımızı en iyi şekilde nasıl kullanabileceğimiz konusunda seçim yapmaya zorlamaktadır. Öyle ki, bu zorunluluk, iktisadın bir tercih bilimi olarak adlandırılmasına neden olmaktadır. Buna göre iktisat, ekonomik birimlerin yaptığı tercihleri açıklamak ve tercihleri etkileyen durumlar değiştiğinde nelerin olabileceğini öngörmektedir.
Tercih yapmak fayda ve maliyetle ilgilidir. Tüm ekonomik birimler yapacakları tercihlerde en çok fayda sağladıkları mal ve hizmetlere yöneleceklerdir. Bu mal ve hizmetleri mümkün olabildiğince en düşük maliyetle elde etmeye çalışarak, elde ettikleri net faydayı en yüksek düzeye çıkarma çabası içinde olacaklardır. Kıtlık, tercih ve fayda kavramları arasında mevcut olan ve iktisat biliminin de temelini oluşturan bu karşılıklı ilişkilerin daha yakından incelenmesi gerekmektedir.
Anahtar Kavramlar
– Üretim faktörleri
– Fırsat maliyeti
– Üretim imkânları eğrisi
– Artan fırsat maliyeti
– Piyasa ekonomisi
– Toplam fayda
– Marjinal fayda
– Azalan marjinal fayda ilkesi
– Tüketici dengesi
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladığınızda…
1. Kıtlık olgusunun neden olduğu tercih yapma zorunluluğunu ve bunun ekonomik birimlere yüklediği maliyeti,
2. Kıtlık, tercih ve fırsat maliyeti kavramlarını bir araya getirerek ekonomide etkin üretim düzeyinin nasıl sağlanabileceğini,
3. Ne, nasıl, kimin için üretilecektir şeklinde özetlenen iktisadi soruların cevaplanabilmesi için geliştirilen karar mekanizmalarını,
4. Tüketicilerin rasyonel davranarak en yüksek fayda düzeyini sağlayan tercihleri nasıl yapacaklarını açıklayabilmek için gerekli bilgi ve becerilere sahip olacaksınız.