Buradaki yazımda baba özleminin geldiği boyutu ve babayı öldürerek olayı çözdüğümü anlatmıştım. Babamız cennette ve çok mutlu. Biz onu göremiyoruz, konuşamıyoruz. Babamız yok ama harika bir dayımız var düşüncesi de kafasında oturdu.
Yaklaşık 20 gün kadar önce ölüm konusu ayrıntılı açıldı. Yavrusunun şuradaki yazısından sonra ben de yaşadıklarımızı paylaşmak istedim.
Gelen sorular:
– Anne cadılar da ölünce cennete mi gider? (Anne düşünür. Yine çalışmadığım yerden soru. Cennet dersem babayla aynı yerde mi diye sorgulayacak.)
– Hayır onlar cehenneme giderler. (Ah ben naptım, iyi mi dedim, kötü mü dedim. Nerden çıkardım şimdi cehennemi.)
– Cehennem ne anne?
– Kötü cadılar orada mutsuz olur. Babalar cennette mutlu olur.
– Anne ben ölecek miyim?
– Çocuklar ölmez yavrum.
– Onların koruyucu anneleri var değil mi? Anne sen ne zaman öleceksin.
– Çok çok çok yaşlanınca.
– Anneannem ve dedem gibi mi?
– Hayır kızım bak, onlar da çok yaşlı ama yaşıyorlar. Daha da daha da daha da yaşlı olunca.
– Anne sen ölme tamam mı?
Burada tıkandım ve hayır kızım hep yanındayım dedim
Tüm bu diyaloglar ve ölüm konusunda psikiyatristimizle yaptığımız görüşmeden bazı notlar yazıcam. ( Yine her zamanki gibi şunu vurgulamam lazım. Tüm bu görüşmede uzmanın söyledikleri bizim tecrübemizle alakalı. Kesin net doğrular olarak görmemekte fayda var.)
– Cehennem tamam, sadece cadıların gittiği bir yer. Öyle kalsın. Böyle durumlarda çocukların cümleleriyle konuyu anlatmak ve orada bırakmak en güzeli. Cehennem nedir anne. Cadıların ölünce gittiği yer. Bu kadar.
– Ölümü, uyku, toprak, hastalık ile asla eş tutmamak. Ölüm sonsuz uykudur, ölünce toprağın altına gömülürüz, çok hasta olunca ölürüz gibi kelimeler asla yok. İnancınıza göre isterseniz yıldız yapın, isterseniz cennete gönderin. Ölüyorlar ve artık göremiyoruz. Yıldız yaparsak gökyüzüne bakıp konuşma, canlandırma ve kopmada sorunlar olabilir.
– Bu yaş grubunda cevaplar çok kısa ve somut cümlelerle verilecek. Ayrıntı asla yok.
– Yine bu yaş grubu için evet çocuklar ölmez demekle iyi yapmışım. Hatta evet anneler de ölmez diyebiliriz dedi. Çocuğun şu andaki güven ihtiyacından dolayı ve anneye ölür mü acaba diye yapışmaması için bir süre böyle diyebiliriz dedik. Bir gün bir yerde bir çocuğun veya bir annenin ölümünü duyarsa, “aaa annem bana yalan söylemiş, anneler ve çocuklar ölmez demişti, ama ölürlermiş. Hımm o zaman ben annemin her söylediğine güvenmemeliyim” sonucu olabilir. Açıkçası ben ilk seçenekte verilen güvenin çocuğu daha az kaygılandıracağını düşündüğüm için bunda devam edicem. Evet anneler ve çocukları ölmezler. Biraz daha akıl baliğ olunca değiştiririm.
Bir de kafamı sürekli kurcalayan bir soru. Yakınlarımızdan biri öldüğünde, o anlarda, ilk günlerde, o en taze sıcak zamanlarda çocuğu nerede tutmak lazım. Bazı ritüellere şahit olmalı mı olmamalı mı? Annenin, diğer sevdiklerinin acısını görmeli mi? Uzak mı tutmalı? Bunları da sormalı, öğrenmeli, paylaşmalı. Çok tatsız ancak düşünülesi meseleler.