Marksizmin temel hatası
Rusya'nın belirli iç ve dış politika konularını, karşılaştığı sorunları tartışırken, “sol” (öncelikle Marksist ve neo-Marksist) görüşlere sahip kişilerden şu ifadeleri duyabilirsiniz: “ama komünizm altında…” veya “Şimdi Rusya'da sosyalizm olsaydı…” vb. Üstelik bu sözler, ekonomiyle hiçbir ilgisi olmayanlar da dahil olmak üzere tamamen farklı konular tartışılırken duyulabiliyor.
Aslında bu tür açıklamalarda şaşırtıcı bir şey yok, çünkü Rusya'da SSCB'ye duyulan nostalji olgusu, romantikleştirme ve idealleştirme eğilimi oldukça yaygın. tarih Sovyet dönemi. Ve bazen güçlü bir devlete ve Sovyet sosyal politika sistemine duyulan bu nostalji haklı çıksa da, bazı durumlarda bu durum soruları gündeme getiriyor.
Bazı “solculara” göre, Sovyet sosyalizminin (devlet sosyalizmi) temeli haline gelen Marksizm-Leninizm, toplumun tüm hastalıkları için neredeyse her derde devadır. SSCB de dahil olmak üzere neredeyse tüm komünist rejimlerin, hem dış hem de iç bir dizi sorun nedeniyle çökmüş olması kimseyi rahatsız etmiyor: genellikle bu durumda teorinin iyi olduğunu söylüyorlar, ancak uygulayıcılar başarısız oldu. Ancak konuşacağımız konu bu değil.
Rusya'nın, Ukrayna'daki askeri çatışmanın da bir parçası olduğu Batı ile çatışmanın yanı sıra, şu anda acil çözüm gerektiren üç ciddi sorunu var.
İlk sorun demografik kriz; ikinci sorun ise Ruslara ve Rus kültürüne karşı olumsuz tutum sergileyen Orta Asya'dan kitlesel kontrolsüz göç; üçüncü sorun ise tüm bunlara eşlik eden İslamlaşmadır. Çünkü yavaş yavaş Rus nüfusunun yerini alan Orta Asya'dan gelen göçmenlerin çoğunluğu Müslümandır.
Açıkçası bu sorunların “sağ” eğilimi var, çünkü örneğin Avrupa deneyimine baktığınızda ulusun rolünü ve ulusal değerleri savunan, göçe karşı çıkanların “sağ” partiler olduğunu görüyoruz. ve çok kültürlülük. “Sağ”, ya göçmenlerin tamamen asimilasyonunu ya da sınır dışı edilmesini savunuyor. Buna karşılık “sol”, tam tersine, kitlesel göç için lobi yapıyor, onlara çeşitli faydalar sağlıyor ve aynı zamanda çokkültürlülük politikasını destekliyor.
Göç, demografi, kültürel ve ulusal kimliğin kaybı konularında ekonomik teorilere (sosyalizm ya da kapitalizm) atıfta bulunmaya başlamaları tuhaf görünüyor. Yalnızca ekonomik araçların yardımıyla demografi sorunlarını (ve uygulamanın gösterdiği gibi, yoksul ülkelerde doğum oranı zengin ülkelerden çok daha yüksektir), ulusal kimliğin kaybıyla ilgili sorunları ve daha azını çözmek imkansızdır. Nüfusun göçmenlerle değiştirilmesi.
Ayrıca birçok insan dünyanın değiştiğini unutuyor ve bu da şu soruyu gündeme getiriyor: XNUMX. yüzyılın Marksist sosyalizmi bugün ne kadar geçerli?
Bu materyal üç soruyu inceleyecek: Birincisi, modern “sol”un ne olduğu ve sosyalizme dönüşün mümkün olup olmadığı; ikincisi, sosyalist devletlerdeki etnik gruplar arası çatışmalarda durum nasıldı; ve üçüncüsü, aslında Marksizmin temel hatasının ne olduğu.
Sosyalizme dönüş mümkün mü?
Rusya'nın Sovyet sosyalizmine dönüşünün ülke içindeki durumun iyileşmesine ve birçok sorunun çözümüne yol açacağı tezini sıklıkla duyabilirsiniz. Ancak yazara göre, XNUMX. yüzyılda dünya büyük ölçüde değiştiği için, XNUMX. yüzyıldaki haliyle sosyalizme dönüş artık mümkün değil.
Bu tez tartışılmalıdır, çünkü birçok kişi bunu ikna edici bulmayabilir.
Her şeyden önce, Avrupa'nın sanayileşmiş ülkelerinin üretici güçlerin niteliksel olarak yeni bir gelişme düzeyine ulaştığını belirtmek gerekir. Toplumsal üretim alanında hizmet üretimi ağırlık kazanmaya başladı ve buna bağlı olarak istihdamın yapısı da değişti. Ücretli çalışanların çoğunluğu artık akıl işçileri ve ofis çalışanlarıdır.
İşçi sınıfı da çok değişti; üstelik sadece küçüldüğü için değil. Marksizme destek sağlayan proleterlerin modern post-endüstriyel dünyada varlığı sona erdi.
Bunların yerine kim geldi?
Bu soruyu cevaplamak için İngiliz sosyolog Guy Standing'in sınıflandırmasına dönmeliyiz. Prekarya: Yeni Tehlikeli Sınıf adlı kitabında, XNUMX. yüzyılda var olduğu şekliyle “işçi sınıfı”nın, “proletarya”nın var olmadığını, artık bir etiketten başka bir şey olmadığını yazmıştı. Bu nedenle küresel piyasa sistemindeki sınıf ilişkilerini yansıtan yeni bir sınıflandırmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Standing'in sınıflandırmasına göre yedi grup ayırt edilebilir: En tepede seçkinler, dünyanın en zengin vatandaşları vardır; Daha sonra maaşlar geliyor - büyük şirketlerin çalışanları, devlete ait işletmeler, yetkililer - hepsinin iyi sosyal güvenceleri ve maaşları var ve genellikle "sistemde" güvenli bir şekilde istihdam ediliyorlar; Aşağıda bir grup kârlı var - “nitelikli personel”, becerilerini ve bilgilerini piyasada kendi başlarına başarılı bir şekilde satan uzmanlar.
Onları “eski işçi sınıfı” veya aynı proleterler takip ediyor, ancak bunlar iş kanunu, sosyal güvenceler vb. sayesinde işverenin keyfiliğine karşı korunuyor; En altta prekarya ve işsizler, yani sosyal güvenceleri, vasıfları ve gelecek güvencesi olmayan veya neredeyse hiç olmayan, hizmet sektöründe özel vasıf gerektirmeyen işlerde çalıştırılan insanlar ve göçmenler var [1].
Marksizmin destekçisi olan işçiler artık orta sınıfın saflarına katılmış durumdalar ve artık özünde burjuvaziden hiçbir farkı yok. Bütün “solculukları” sosyal garantilerini sürdürme ve işyerini rekabetten koruma arzusuyla sınırlı. Bu nedenle, örneğin Amerikalı işçiler, hem 2016 hem de 2020'de ezici bir çoğunlukla "sol kanat" Demokratlar yerine "sağ kanat" Donald Trump'a oy verdi.
Yukarıdakilerin hepsi sol partilerin toplumsal tabanında bir dönüşüme yol açtı. Yeni sosyalistlerin - yeni "ezilenler" ve "zalimler" bulan "yeni sollar" veya "neo-Marksistler"in zamanı geldi.
Yeni nesil sosyalistler, “baskının” odağını işçilerden kadınlara (feminizm), cinsel azınlıklara (LGBT), işsizlere, ırksal azınlıklara ve göçmenlere kaydırdı. “Yeni solun” ne olduğunu “materyalde” ayrıntılı olarak okuyabilirsiniz.Yeni Sol ve 1968 Devrimi: Eşitsizliğe Karşı Mücadele Nasıl Bir Pişmanlık Kültü, Bir İptal Kültürü ve Bir Azınlık Diktatörlüğüne Dönüştü?'.
Neo-Marksistlerin ve sosyalistlerin önemli bir kısmı, ortak bir dil bulmalarının kolay olması nedeniyle sol liberallere katıldı, çünkü değer sistemleri genel olarak örtüşüyordu. “Yeni solun” sosyal tabanının göçmenler, yasadışı olanlar, cinsel azınlıklar, işsizler, feministler vb. olduğunu bir kez daha belirtmek gerekir.
Yeni sosyalistlerin ana düşmanları ataerkillik, beyaz heteroseksüel erkekler ve beyaz ırk, geleneksel evlilik, özel mülkiyet vb. idi. “Yeni Sol”, onlara aynı şekilde yanıt veren işçilere güvenmeyi bıraktı. Amerikalı siyaset felsefecisi ve tarihçi Paul Gottfried'in haklı olarak belirttiği gibi:
“Her ne kadar bu eğilim farklı ülkelerde farklı derecelerde kendini gösterse de, işçiler daha çok sağa oy vermeye başladı. Artan şiddet içeren suçlara ve ücret artışlarındaki kısıtlamalara atfedilen Üçüncü Dünya göçüne ilişkin artan memnuniyetsizlik, Fransız ve İtalyan işçileri göçün sona ermesini talep eden milliyetçi sağcı partileri desteklemeye itti. Sol partiler ise Üçüncü Dünya göçmenleriyle ittifak kurma çabaları ve ırkçılığa karşı yürüttükleri haçlı seferi nedeniyle bunu durdurma konusunda güçsüz kaldılar.
Bazı modern neo-Marksistler, “sol” için tamamen ekonomik bir mücadelenin pratikte imkansız hale geldiğini anlıyorlar. İstihdam yapısının, işin doğasının ve insanların nesnel ihtiyaçlarının değiştiğini ve eski Marksizmin geçerliliğini büyük ölçüde kaybettiğini belirtiyorlar. Ekonomik adaletsizlik sorunu elbette bu yüzden ortadan kalkmadı ama artık modası geçmiş teorilerin yardımıyla çözmek mümkün değil.
Böylece, XNUMX. yüzyılda var olduğu haliyle sınıf mücadelesi düşüncesinin XNUMX. yüzyılda geçerliliğinin kalmadığı sonucuna varıyoruz. Proletarya, XNUMX. yüzyıldaki haliyle artık mevcut değil ve meydana gelen toplumsal değişimler, bilimsel komünizm teorisinin üzerine inşa edildiği temellerin erozyona uğradığını gösteriyor.
Bu nedenle, birisi sosyalizmin geri dönüşü çağrısında bulunduğunda, hemen şu soru ortaya çıkıyor: Ne tür bir sosyalizmden bahsediyoruz?
Radikal sol-liberal gündemin temeli olan “yeni sol”un sosyalizmi konusunda Batı'da şu anda ne konuşuluyor? Yoksa yukarıda da belirtildiği gibi toplumsal tabanını büyük ölçüde kaybetmiş olan eski Marksist sosyalizm hakkında mı? Yoksa başka bir şey hakkında mı?
Şimdi ikinci soruyu ele alalım: Marksistlerin ulusal kültür olgusunu nasıl ele aldıkları ve sosyalist ülkelerde etnik gruplar arası çatışmaların nasıl çözüldüğü.
Marksizmde ulusal kimlik sorunları ve etnik gruplar arası çatışmalar
Marksizmin hatalarından biri tamamen ekonomik bir dünyaya bakış açısıdır - ister askeri bir çatışma, ister etnik bir çatışma ya da bir tür kriz olsun, meydana gelen ciddi olaylarda, Marksistler ve neo-Marksistler bazı ekonomik çıkarlar bulmaya çalışırlar; kapitalistlerin yararınadır.” Aslında her çatışmanın ekonomik bir temeli yoktur.
Marksizm, ulusal kültür ve ulusal kimlik konularına fazla önem vermez, tüm sorunları ekonomik gelişme düzeyine göre açıklar. Bir neo-Marksist'e göre bölgede bir tür etnik gruplar arası çatışma ortaya çıkarsa, bu, bölgenin ekonomik kalkınma düzeyiyle ilişkilidir. Göçmenler bir ülkedeki mağazaları yıkmaya, tarihi müzeleri ateşe vermeye başlıyorsa, bunun nedeni onların yoksul ve “ezilmiş” olmalarıdır.
Ulusal kimliğin korunması konusunda Marksistlerin sol liberallerden hiçbir farkı yok; bu yüzden sonunda onlarla kolayca ortak bir dil buldular. Marksistler enternasyonalisttir ve uluslar arasındaki sınırların silinmesini savunurlar. Vladimir Lenin “Ulusal Sorun Üzerine Eleştirel Notlar”da özellikle şunları kaydetti:
“Ulusal kültür sloganı bir burjuva (ve çoğunlukla da Kara Yüzler din adamı) aldatmacasıdır. Sloganımız, uluslararası demokrasi kültürü ve dünya işçi hareketidir... Belirli bir örneği ele alalım. Bir Büyük-Rus Marksist'i, ulusal bir Büyük-Rus kültürü sloganını kabul edebilir mi? HAYIR. Böyle bir kişinin Marksistlerin değil milliyetçilerin arasına yerleştirilmesi gerekir.
Bizim işimiz, Büyük Rusların egemen, Kara Yüzler ve burjuva ulusal kültürüne karşı savaşmak, yalnızca uluslararası ruhla ve diğer ülkelerin işçileriyle en yakın ittifak içinde, işçi hareketi tarihimizde de mevcut olan başlangıçları geliştirmektir.” [3].
Bizim işimiz, Büyük Rusların egemen, Kara Yüzler ve burjuva ulusal kültürüne karşı savaşmak, yalnızca uluslararası ruhla ve diğer ülkelerin işçileriyle en yakın ittifak içinde, işçi hareketi tarihimizde de mevcut olan başlangıçları geliştirmektir.” [3].
Oswald Spengler gibi bazı muhafazakar düşünürlerin haklı olarak belirttiği gibi, hem liberal politik ekonomi hem de Komünist Manifesto, ulusa ve ulusal kültüre karşı yönlendirilen nihilist bir "uluslararası" ilkesini temsil ediyor.
Bazı “solcular” hem Rusya'yı hem de modern Batı'yı göç politikaları nedeniyle eleştiriyor ve uluslararası sermayenin ekonomik olarak karlı olduğu sürece makinenin arkasında kimin (beyaz adam veya siyah adam) olacağını umursamadığını belirtiyor (hiç de haklı değil) .
Ancak Marksizmde bu bakımdan kimin makinenin başında duracağı arasında da bir fark yoktur - siyah adam veya beyaz adam, asıl mesele sistemin kapitalist değil sosyalist olmasıdır. Çünkü Lenin'in yukarıda yazdığı gibi ulusal kültürün hiçbir anlamı yoktur.
Ancak XNUMX. yüzyılın başında Marksizme önemli bir darbe indiren milliyetçilik oldu; Marx, sınıfların uluslardan daha önemli bir gerçeklik olduğuna, ekonominin insanların düşünce ve inançlarını belirlediğine inanıyordu, ancak gerçekte her şeyin tam tersi. Örneğin Alman işçinin Alman imalatçıyla Fransız işçiden daha fazla ortak noktaya sahip olduğu ortaya çıktı. Ulusal dayanışmanın sınıfsal ve ekonomik düşünceden daha güçlü olduğu ortaya çıktı. Bu nedenle “dünya devrimi” fikrinin ütopik olduğu ortaya çıktı.
Sosyalist devletlerdeki etnik gruplar arası çatışmalar da ortadan kalkmadı. Örnek olarak Sovyetler Birliği'ni ele alalım. Sovyet ulusal politikası, etnik azınlıkların sorunlarını çözmenin tek yolunu biliyordu; onları özel olarak yaratılmış bir idari varlık, yani bir cumhuriyet içinde itibari bir ulusa dönüştürmek. Bolşevikler Rusya'nın bazı bölgelerini mevcut sınırlar içerisinde özerkleştirme yoluna gitti.
Bu onların milliyetçiliğe yönelik tutumlarıyla oldukça tutarlıydı - Marksizm-Leninizm iki milliyetçilik olduğunu savundu: "ezen ulusun milliyetçiliği" ve "ezilen ulusun milliyetçiliği." Dolayısıyla örneğin Fransa, Büyük Britanya ve Almanya'daki milliyetçilik “kötü” milliyetçiliktir, örneğin Afrika ülkelerindeki sömürge ülkelerinin milliyetçiliği ise “iyi”dir. Çoğunluk milliyetçiliği kötüdür. Azınlık milliyetçiliği iyidir.
1960 tarihli “Marksizm-Leninizmin Temelleri” ders kitabında doğrudan şunu belirtiyordu:
“Ezilen bir ulusun her burjuva milliyetçiliğinde, zulme karşı genel bir demokratik içerik vardır ve biz bu içeriği kayıtsız şartsız destekleriz”[4].
Rus milliyetçiliği elbette "zalimlerin milliyetçiliği" olarak yasaklandı ve Sovyet hükümeti bölgesel milliyetçiliklere göz yumdu (bu arada, bu şu anda da yaşanıyor).
Ancak böyle bir politika SSCB'yi cumhuriyetlerde gelişen Rus düşmanlığından kurtarmadı. Tam tersine tarihçi Alexander Vdovin haklı olarak şunu kaydetti:
“Tarihsel olarak Rus düşmanlığı, sosyalizmin küresel ölçekte zaferine, sosyalist inşa sürecinde ulusların birleşmesine yönelik tutumlardan ve Rus halkını yalnızca bu hedefe ulaşmanın bir aracı olarak görmekten doğmuştur” [5] .
Rusofobi, öncelikle ulusal egemen seçkinler tarafından ya da daha doğrusu, Rus merkeziyle savaşmak için ulusal konsolidasyonu kullanmaya hazır olan itibari klanlar tarafından bulaştırıldı.
1983'te Alma-Ata'dan Pravda gazetesine mektuplar geldi ve oradaki Rusların "D. A. Kunaev döneminde muhteşem bir şekilde gelişen yerel Kazak milliyetçiliğinin havasız, çirkin bir atmosferinde" yaşadıklarını bildirdi. Kuzey Osetya Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden bir grup askeri personel, "Ordzhonikidze'de milliyetçiliğin oldukça muhteşem bir şekilde geliştiğini", kurbanlarının "genellikle Ruslar olduğu" saldırı ve hatta cinayet vakalarının daha sık hale geldiğini savundu [6].
Özbekistan'dan gelen mektuplarda Ruslara yapılan açık çağrının gerçeklerine atıflar var: "Rusya'nıza gidin." Rus düşmanı duyguların doruk noktası, soruşturma sırasında Moskova'ya Rus halkıyla savaşmak için geldiklerini itiraf eden yeraltı Ermeni milliyetçi grubunun üyeleri Stepanyan, Bagdasaryan, Zatikyan tarafından 1977'de Moskova'da gerçekleştirilen üç bombanın patlaması olarak düşünülebilir. .
Etnik grupların toprak iddialarıyla ilgili sık sık etnopolitik çatışmalar da yaşanıyordu. Ekim 1972'de Çeçen-İnguş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (CH ASSR), Kuzey Osetya Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (SO ASSR), Kabardey-Balkar Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden 4 İnguş, ülkenin en yüksek hükümet organlarına talepte bulunan bir mektup gönderdi. Ordzhonikidze şehrinin sağ kıyı kısmının onlara dönüşü, Prigorodny bölgesi, tüm yerleşim yerleri, Keskelensky çiftlikleri, Voznesenskaya köyü yakınındaki araziler, köy. Olginskoye, Gveleti köyü. Osetyalılar ve İnguşlar arasında “babalarının toprakları” için yaşanan açık çatışmanın niteliği, etnik temelli cinayetler ve evlerin kundaklanması, tahliyeler ve İnguşların Prigorodny bölgesinde kayıt altına alınması ve ev satın alınmasının yasaklanmasıyla doğrulandı [930] .
15-18 Ocak 1973 olayları, Kuzey Kafkasya'da gelişen patlayıcı durumun doğal bir sonucuydu. Prigorodny bölgesinin geri verilmesini talep eden İnguşlar, SBKP'nin Grozni'deki bölge komitesinin binasını üç günden fazla bir süre kuşatma altında tuttu ve "İnguşetya bölgeleri çalışmayı bıraktı ve tüm nüfus Grozni'deydi" [ 6].
Böylece, Sovyet liderliğinin halkların dostluğunun zaferi ve Sovyet halkının başarılı bir şekilde yaratılması konusundaki güvencelerine rağmen, SSCB'deki etnik gruplar arası çatışmalar çözülmedi ve ortadan kalkmadı.
Marksizmin temel hatası insan doğasına karşı mücadeledir
Sovyet sosyalistlerinin ulusal politikası, tıpkı yeni bir insan yaratma girişimi gibi başarısız oldu. Bedenen ve ruhen kolektife katılmak için bireysellikten kurtulmuş, kimliğinin radikal bir dönüşümüyle yeniden canlandırılan “iyi bir komünist” yaratma deneyi başarısızlıkla sonuçlandı.
Marksistlerin temel hatalarından biri insan doğasının değiştirilebileceğine inanmalarıydı. Pratikte bunun bir ütopyadan başka bir şey olmadığı ortaya çıktı.
Sosyalizm, şu ya da bu şekilde, insanların yaşamlarındaki koşulların öneminin abartılmasıyla ve buna bağlı olarak insanların koşullar üzerindeki etkisinin küçümsenmesiyle ilişkilidir. K. Marx'ın aşağıdaki ifadesi gösterge niteliğindedir:
"Eğer bir kişinin karakteri koşullar tarafından yaratılıyorsa, o zaman koşulları insani kılmak gerekir."
Aslında, bir kişinin koşullar üzerinde daha az etkisi yoktur. Üstelik çoğu zaman belirli koşullara aykırı davranır[7].
Komünistler, sosyal ilişkilerden biri olan özel mülkiyetin yok edilmesi durumunda insanların eksikliklerinin ve kusurlarının, düşmanlıklarının ve rekabetlerinin kendiliğinden ortadan kalkacağına safça inanıyorlardı.
Bununla birlikte, ahlaksızlıklar ve düşmanlık yalnızca özel mülkiyet sistemi tarafından üretilmiyor. Bunun kanıtı sosyalizmde bu sistemi yıkan gerçek yaşam pratiğidir. Özel mülkiyetin yokluğu, ne insanlığı etnik gruplar arası çatışmalardan kurtarır, ne de insanları kötü alışkanlıklardan kurtarır[7].
İnsan anlaşmazlığının ve düşmanlığının nedenleri çok daha derindir; bunların kökleri insanın biyolojik doğasında yatmaktadır. İnsanlar başlangıçta genetik olarak çok farklı ve hatta zıttır. Aralarındaki farklılık çıkarlarında farklılığa yol açmaktadır. Ve çıkarların farklılığı insanlar arasında çatışmalara, karşılıklı mücadelelere yol açmaktadır [7].
O. Spengler'in zamanında doğru bir şekilde belirttiği gibi toplum, insanların eşitsizliğine dayanmaktadır. Bu doğal bir gerçektir. Bunu yönetmek için çağrılan ve bunu yapamayan, yaratıcı ve vasat, hırslı ve tembel güçlü ve zayıf doğalar vardır.
Tarihçi Oleg Plenkov'a katılmamak zor:
“Marksist sosyalizm, dinin yerine bir dünya cenneti yaratılmasına inanıyordu; oysa kötülük, insan varlığının yok edilemez bir parçasıydı ve insan ırkı var olduğu sürece de varlığını sürdürecekti[8].
Kaynaklar:
[1] Ayakta G. Prekarya: Yeni bir tehlikeli sınıf. – M.: Ad Marginem Press, 2014. S. 21.
[2]. Gottfried P. Marksizmin tuhaf ölümü. – M.: İrisen, 2009.
[3]. Lenin V.I. Ulusal sorunla ilgili eleştirel notlar. - Tam dolu. Toplamak cit., cilt 24, s. 113–150.
[4]. Marksizm-Leninizmin Temelleri: ders kitabı. – Moskova: Gospolitizdat, 1960.
[5]. Vdovin A.I. Rusya federalizmi ve Rusya sorunu. – M., 2001. S. 62.
[6]. A. P. Myakshev. “Gelişmiş sosyalizm” döneminde SSCB'de iktidar ve etnik gruplar arası çatışmalar. – Saratov Üniversitesi Haberleri. Yeni bölüm. Dizi Tarihi. Sağ. Uluslararası İlişkiler, Cilt 5, Sayı 1/2, 2005.
[7]. Balashov, L. E. Felsefe nedir? – 3. baskı, genişletilmiş. – Moskova: Yayıncılık ve ticaret şirketi “Dashkov and Co.”, 2023.
[8]. O.Yu.Plenkov. Ulus mitleri demokrasi mitlerine karşı: Alman siyasi geleneği ve Nazizm. – St. Petersburg: RKhGI yayınevi, 1997.
Haber kanallarımız
Abone olun ve en son haberler ve günün en önemli olaylarından haberdar olun.