Bronşlar, trakeadan akciğerlere giden hava yollarıdır ve daha sonra akciğerlerde oksijen ve karbon dioksit alışverişini sağlayan küçük keseler olan alveollere ulaşana kadar giderek daha küçük yapılara ayrılır.
Bronşlar öncelikle hava için geçiş yolları olarak işlev görürken, aynı zamanda bağışıklık işlevinde de rol oynarlar. Bronşit, astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ve akciğer kanseri dahil olmak üzere bir dizi farklı tıbbi durum bronşları etkileyebilir.
Tedaviler spesifik rahatsızlığa göre uyarlanır ve ilaçlardan cerrahiye kadar değişir.
Anatomi
Bronşlar kıkırdak, düz kas ve mukoza zarlarından oluşur. Trakea ve bronşların yapıları birlikte trakeobronşiyal ağaç veya sadece bronş ağacı olarak bilinir.
Yapı
Trakea ve bronşlar arasındaki bağlantı, beşinci torasik verterbra seviyesinde başlar. Trakeanın alt kısmında karina adı verilen bir kıkırdak çıkıntısı bulunur. Karina esasen iki ana bronşa bölünür; sağ bronş sağ akciğere, sol bronş ise sol akciğere gider.
Kıkırdak, soluma ve soluma sırasında bronşların çökmesini engelleyen şeydir. Trakea ve üst bronşlar C şeklinde kıkırdak içerirken, daha küçük bronşlarda kıkırdak “plakaları” bulunur.
Bronşlar daha küçük (alt segmentli) bronşlara bölündükçe, kıkırdak miktarı azalır ve düz kas miktarı artar.
Damarlar bronşiyollere, terminal bronşiyollere, solunum bronşiyollerine, alveol keselerine ve son olarak oksijen ve karbondioksit değişiminin gerçekleştiği alveollere bölündüklerinden artık kıkırdak içermezler.
Trakeabronşiyal ağaç, epitel hücreleri, mukus salgılayan kadeh hücreleri ve yabancı partikülleri hava yolundan yukarı ve dışarı hareket ettiren kirpikler adı verilen saç benzeri çıkıntılardan oluşan mukozal zarlarla kaplıdır.
Sağ ana bronş: Sağ ana bronş, soldan daha kısa ve daha dikeydir, yaklaşık 1 inç (2,5 cm) uzunluğundadır.Sağ akciğerin üç lobuna girmek için daha küçük bronşlara bölünür.
Bronşların akciğerlere girdiği açı nedeniyle, aspire edilen (nefesle alınan) sıvıların sağ akciğere girme olasılığı daha yüksektir. Örneğin aspirasyon pnömonisi en sık sağ alt lobda görülür.
Sol ana bronş: Sol bronş, sağ ana bronştan daha küçük ve daha uzundur (yaklaşık 5 cm veya 1.5 inç).Sırasıyla, sol akciğerin iki lobuna giren iki ikincil lober bronşa ayrılır.
İşlev
Bronşlar esas olarak havanın ağız ve trakeadan alveollere inip tekrar vücuttan çıkması için bir geçiş yolu işlevi görür.Bu şekilde vücudun dokuları oksijen alır ve karbondioksit vücuttan dışarı çıkabilir.
Bronşlar vücudun dışından havayı içeri aldığından – potansiyel olarak akciğerleri bulaşıcı ajanlara maruz bırakır – mukoza zarlarıyla kaplıdır. Bu mukus tabakası, enfeksiyonların yayılmasını önlemeye yardımcı olabilecek solunan patojenlere karşı önemli bir “bariyer” sağlar.
İlişkili Koşullar
Çok sayıda tıbbi durum bronşları içerebilir. Bunlardan bazıları akciğerlerin diğer bölgelerini içerirken, diğerleri ana bronş ve küçük bronşlarla sınırlıdır.
Yabancı Cisimlerin Aspirasyonu
Yabancı bir nesne yanlışlıkla solunursa, genellikle bronşlardan birine takılır. Örneğin, felç geçirdikten sonra yeme ve yutma güçlüğü çeken insanlar, yiyecekleri aspire etmeye eğilimlidir.
Genel anestezi gerektiren ameliyatlar gibi bilinci kapalı olan kişilerde, kişinin kusma ve bir kısmını aspire etme riski vardır. (Bu yüzden insanlara ameliyattan önce oruç tutmaları söylenir.) Solunan maddeler daha sonra bakterileri çekerek aspirasyon pnömonisine yol açabilir.
Akut bronşit
Akut bronşitte, viral bir enfeksiyon genellikle burun veya boğazda başlar ve daha sonra bronş hücrelerini etkileyerek şişmelerine neden olur. Bronşitin yaygın semptomları arasında genellikle balgam çıkarmayı içeren öksürük ve hırıltılı solunum bulunur.
Kronik bronşit
Kronik bronşit, bronşiyollerde iltihaplanmaya neden olarak akciğerlerde devam eden (akuta karşı) ağır bir mukus birikmesine neden olur. Semptomlar arasında kronik öksürük ve bakteriyel enfeksiyonlara yatkınlık yer alır; sonunda, nefes almak giderek zorlaşır.
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki çoğu kronik bronşit vakası, uzun süreli sigara içiminden kaynaklanmaktadır. Pasif içiciliğe, hava kirliliğine ve kimyasal dumanlara uzun süre maruz kalmak da rol oynayabilir.
KOAH
Kronik bronşit, kronik obstrüktif akciğer hastalığının bir belirtisidir.Alveollere zarar veren amfizem, sıklıkla bronşite eşlik eder. KOAH, akciğer kanserine yol açabilen ve genellikle ölümcül olan ciddi bir hastalıktır.
Astım
Astım, bronşların daralması (bronkospazm) ile karakterize bir hastalıktır ve bu da havanın çevreden akciğerlerin alveollerine geçişini engeller.
Astım atakları genellikle alerjiler, egzersiz veya tahriş edici maddeler tarafından tetiklenir.
bronşektazi
Bronşların duvarları geri dönüşü olmayan bir şekilde yaralandığında kalınlaşabilir ve mukusun oluşmasına ve bakteriler için üreme alanı haline gelmesine neden olabilir. Zamanla, akciğer fonksiyonunda bir azalma olur.
Bronşektazi genellikle KOAH, kistik fibroz ve tekrarlayan pnömoni vakaları gibi diğer hastalıklarla ilişkilidir.
Bronşiyolit
Bronşiolite, en yaygın olarak respiratuar sinsityal virüs (RSV) olan viral bir enfeksiyon neden olur. Bronşiyoller şişer ve mukusla dolar, nefes almayı zorlaştırır. Üç aylıktan küçük bebekler bu hastalıktan en çok etkilenenlerdir.
Bronchiolitis obliterans (“patlamış mısır akciğeri” olarak da bilinir) adı verilen nadir ve ciddi bir bronşiolit türü, hastalığın esas olarak yetişkinleri etkileyen kronik bir şeklidir.
Bronkopulmoner Displazi
Bronkopulmoner displazi (BPD), oksijenle tedavi edilen veya başka bir solunum problemi için ventilatörde olan yenidoğanlarda (genellikle prematüre olanlarda) ortaya çıkabilir.
Bu terapilerde kullanılan yüksek miktarda oksijen ve basınç, alveolleri aşırı gererek hava yollarının iç astarını alevlendirebilir ve zarar verebilir.Bazı durumlarda, BPD’nin yaşam boyu etkileri olabilir.
Bronkospazm, solunum yollarınız daraldığında veya daraldığında, hırıltıya ve nefes almada zorlanmaya neden olur. Bronkospazmlar, astım, mevsimsel alerjiler ve KOAH dahil olmak üzere solunum yollarını etkileyen birçok durumun belirtisidir.
Bronkojenik Karsinom
Bronkojenik karsinom, bronşlarda ve bronşiyollerde ortaya çıkan kanserler için daha eski bir terimdir. Şimdi bu terim her türden akciğer kanseri ile birbirinin yerine kullanılmaktadır. Küçük hücreli olmayan akciğer kanseri en yaygın olanıdır ve kanserlerin %80 ila %85’inden sorumludur.
Bu, sigara içmeyenlerde, kadınlarda ve genç erişkinlerde daha sık görülen akciğer kanseri türüdür. Küçük hücreli akciğer kanseri, akciğer kanserlerinin yaklaşık %15’inden sorumludur. Bu akciğer kanserleri agresif olma eğilimindedir ve metastaz yapana kadar (vücudun diğer bölgelerine yayılmış) bulunamayabilirler.
Bronkoplevral Fistül
Bronkoplevral fistül, bronşlar ile akciğerleri kaplayan zarlar arasındaki boşluk (plevral boşluk) arasında gelişen anormal bir geçittir (sinüs yolu).
Genellikle akciğer kanseri cerrahisinin neden olduğu ciddi bir komplikasyondur, ancak kemoterapi, radyasyon veya enfeksiyondan sonra da gelişebilir. Bronkoplevral fistül, vakaların %25 ila %71’inde ölümcül olan nadir fakat tehlikeli bir durumdur.
Teşhis Prosedürleri
Bronşları içeren sorunları teşhis etmek için aşağıdaki yaygın görüntüleme testleri kullanılır.
röntgen
Göğüs röntgeni genellikle akciğerleri görselleştirmek için kullanılan ilk prosedürdür. X ışınları, aspirasyon, zatürree ve akciğer tümörlerinin nedenlerini belirlemek için yararlıdır.
bronkoskopi
Bronkoskopi sırasında, ağızdan bronşlara bronkoskop adı verilen bir tüp sokulur.
Kalıcı öksürük veya kan tükürme gibi semptomları değerlendirmek için bronkoskopi yapılabilir, ancak solunum yollarında kanama veya yabancı bir cismin çıkarılması gibi bazı durumların tedavisinde de kullanılabilir.
Endobronşiyal Ultrason
Bir endobronşiyal ultrason, bronş duvarlarını geçen akciğerlerde daha derin olan dokulara bakabilir.
Bir tümör bulunduğunda, endobronşiyal ultrason rehberliğinde bir iğne biyopsisi yapılabilir, bu da açık akciğer biyopsisine gerek kalmadan bir tümörden doku alınmasını mümkün kılar.
Tedavi ve Rehabilitasyon
Bronşları etkileyebilecek pek çok farklı durum ve hastalık olduğundan, tedaviler ilaçlardan cerrahiye kadar çok çeşitlidir.
Bronkodilatörler
Bu ilaçlar, hava yollarının etrafındaki kasları gevşetmeye yardımcı olur, bu da hava yolu açıklıklarını genişleterek nefes almayı kolaylaştırır. Astım tedavisinin temelini oluştururlar ve genellikle bir nebülizör veya aralayıcılı bir inhaler yoluyla uygulanırlar.
kortikosteroidler
Bu ilaçlar akciğerlerdeki iltihabı azaltır ve/veya önler. Hava yollarındaki şişmeyi azaltmaya ve üretilen mukus miktarını azaltmaya yardımcı olurlar. Bronkodilatörler gibi, bir nebülizör veya aralayıcılı bir inhaler yoluyla verilebilirler.
Bronşit genellikle kendi kendine geçer veya balgam söktürücü denilen ve mukusu gevşeten reçetesiz satılan ilaçlarla tedavi edilebilir. Antibiyotikler genellikle bakteriyel bir enfeksiyon bronş pasajlarını etkilediğinde reçete edilir.
Oksijen terapisi
Bronşiyal bir durum kanda düşük oksijen seviyelerine yol açtığında, ya akut bir durum için geçici olarak ya da KOAH gibi kronik bir durumda olduğu gibi kalıcı olarak oksijen takviyesi gereklidir.
Oksijen tedavisi hastanelerde verilmektedir ancak evde kullanılan ekipmanlarla da kullanılabilir. Oksijen genellikle bir oksijen kanülü (burun uçları) veya bir yüz maskesi yoluyla verilir.
Havayolu Gümrükleme Cihazları
Osilasyonlu Pozitif Ekspirasyon Basıncı (PEP) ve İntrapulmoner Perküsyon Ventilasyon (IPV) cihazları dahil olmak üzere elde tutulan cihazlar mukusun parçalanmasına yardımcı olabilir.
Göğüs Fizik Tedavi (CPT)
CPT, göğsün belirli bir şekilde alkışlanmasını içeren mukus gevşetme tekniğidir. Bu tekniğin uygulanmasına yardımcı olmak için artık elektronik göğüs tokmağı ve yelekler mevcuttur.
Kanser Tedavileri
Akciğer kanseri olan kişiler, kanserlerinin evresine ve kapsamına bağlı olarak radyasyon, kemoterapi, cerrahi ve/veya immünoterapi ilaçları alabilirler.