Herkese merhabaaa :D
İnceleme yazmayı sevmiyorum genelde ve pek tercih etmiyorum. Ama halk arasında olan önyargıyı kırmak için bu kitaba bir inceleme yazayım dedim ve işin içinden çıkamadım. Kafayı yiyecektim bir ara. Arkadaşlar kitap çok ayrıntılı. Yani ortodoks dinlerden başlıyor önce anlatmaya, konuya tam anlamıyla hakim olabilmek için elbette ama ben şöyle kısaca bir üzerinden geçmeye çalışacağım. En azından şu meşhur halk efsanesi olan “Mum söndü” olayını gidip bir aleviye sormazsınız artık. Çünkü o iğrenç söylemleri duymaktan gerçekten çok SIKILDIK.
Öncelikle kitaptan ilk bahsedeceğim yerden başlıyorum. Arkadaşlar zamanında iktidar hırsından dolayı Hz. Muhammed’in ölüm döşeğinden hemen sonra hatta daha yatak döşek hasta yatarken bile savaş patlak vermiştir. Bu dönemler boyunca düşmanımız olan Emeviler, Hz. Muhammed’in ölümünden yaklaşık 12 yıl sonra Hz. Osman yüzünden iktidarı ele geçirmişlerdir. Yazılanlara göre bu sebeplerden dolayı Emeviler her şeye karışıyor ve Kuran’ın düzenlenmesine kadar elini uzatmıştı. Yani ölümden yaklaşık 20 yıl sonra düzenlenen Kuran bu şartlar altında düzenlenmiştir. Yazarın bir alıntısına yer verecek olursam eğer; “Osman Kuran’ı temasal, kronolojik olarak bir kaos ve her yöne çekebilecek kadar muğlaktır.” (Sayfa 19) demiştir. Hadislerin ise gerçekte olduğundan fazla bilgiyle şişirilmiş olduğunu ve her anlama gelebileceğini söylüyor.
Mesela bir hadis peygamberin vücudunun, kendisini ibadete adamaktan ve az yemek yemekten zayıf, çelimsiz olduğunu söylerken başka bir hadis ise peygamberin ilerlemiş yaşına rağmen bedence yapılı olduğunu belirtir. ( Buhari’deki hadis koleksiyonundan peygamberin müridi Talha’nın bayanı)
(Kitapta olan bilgiler bunlardır. Başka kaynaklar başka anlatabilir. Doğru ya da yanlış tartışmıyoruz.)
Daha verebileceğim bir sürü örnek var aslında ama sorun olur belki diye bir örnekle bırakıyorum. Yani Kuran’ın ve Hadislerin bu zamana gelene kadar değiştiğini belirtiyor.
Bu bilgileri verdikten sonra;
1- Peygamberin bedenin ve nefsin arzularına, sofu hayat tarzına(sünnet) aynen uyulmalıdır.
2- Kuran’ın içermediği hiçbir bilgi yoktur.
3- Şeriat Tanrı buyruğudur, hiçbir zaman değiştirilemez.
Not aldığım bu üç öğretiye KARŞI gelen “Batınilik” akımı oluşmuştur. Batınilik sünniler ile olan savaşları kaybetmiştir ve o zamandan bu zamana bazı kollarını getirebilmiştir. İşte bunlardan biri Anadolu Alevi-Bektaşileridir.
Batıniliğin kaynağı aslında sünni ile birbirine benziyor. Birbirlerinden farklı olarak Muhammed, Kuran ve Şeriat konusunda ayrılıyorlar.
Batıni inanışa göre; (Sayfa 25)
“İnsan bilgi sayesinde kendisini açımlar; bu nedenle gerçek günah bilgisizliktir” diyor.
Batıniliğin Ali ile nasıl bağdaştığını soracak olursanız eğer aklımda kalanlar kadar sizlere kısa özet geçeyim. Ali iyi bir savaş adamıydı. Demokrat, Sosyalist ve Hümanistti. Hz Muhammed’in arkadaşları artık zayıflamıştı ve savaşlarda yenilgi vermemeleri gerekiyordu. Aynı zamanda iyi de eğitimli olan Ali’yi halef tayin etmesi Ebubekir, Osman ve Ömer’i kızdırmıştır. Ali, peygamberi ölüm döşeğinde yalnız bırakmamıştır. Öldükten sonra da defin işlemleri ile uğraşırken Ömer Ebubekir’i ilk halife olarak ilan etmiştir. Bunun üstüne bir sürü daha olay yaşanmıştır. Ali’yi zora ve sıkıntıya sokacak durumlar. Hiçbirine girmeyeceğim ama bu yüzden Batınilik Ali ile özdeşmiştir. Değer vermiştir. Ali’yi Halef olarak tanımışlardır. İlk başlangıcı böyledir.
(Bakın bu olay herkes tarafından çok farklı anlatılıyor. Yani çok farklı şey okuyabilirsiniz. Anlayacağınız tek nokta bizlere göre Ali’nin hakkının yenmiş olması ve daha sonrasında HZ. Ali'nin tarafını tutanlar Aleviler; Muaviye'nin tarafını tutanlar Sünniler; taraf tutmayan Hariciler olarak ayrılmış olmalarıdır.)
İnanışın nasıl başladığını anlattım. Şimdi sizlere Alevilik hakkında biraz bilgi vereceğim.
Alevi-Bektaşi inanışın 4 temel öğesi;
1- Südür teorisi ( Bütün varlıkların Tanrı’dan, ondan hiçbir şey eksiltmeksizin çıkması)
2- Kamil insan teorisi ( Kamil insan: Konuşan Kuran demektir. Yani iyinin ve kötünün ötesinde olan insanüstü insandır. Bilgiler kendi içlerinde toplanır, sözleri çok önemlidir ve dinlenir. Mesela Muhammed, Ali, Hacı Bektaş...)
3- Ali aşkı
4- Şeriatın reddi
Sünniler genelde taaa zamanından beri alevilerde olan Ali aşkını anlamamışlardır. Ali’yi Tanrılaştırdığımızı düşünmüşlerdir. O yüzden her dönemde kafir ilan etmişlerdir. Oysa orada olan Ali aşkı çok başkadır. Ali’nin haksızlığa uğradığı düşünülür. Kerbela olayı akıllara gelir. Ali Kamil insan olarak görülür. Yani bizler Hz. Muhammed’i sevmiyor ve tanımıyor değiliz. Sünniler gibi Hz. Muhammed bizim için de son peygamberdir.
Aleviler her zaman şeriatı reddederler. Tarih boyunca hiçbir zaman şeriat istememişler ve onaylamamışlardır. Her zaman Laik bakış açısına sahip olmuşlardır.
Alevilik inanışına göre esas olan hoşgörüdür. Alıntıya göre;
“Eğer Tanrı insanların bütün davranışlarını emirlerle düzenlenmiş olsaydı, bu insanların, varlıkları amaçsız ve hayvanlardan daha az değerli yaratıklar oldukları anlamına gelirdi. Oysa tam tersine, insan her zaman iyinin ve kötünün ayırdına varabilmektedir. Tann'nın, sosyal yaşamın ve ibadetin kurallarını belirlemeye ihtiyacı yoktur, bunları yapmak onu yüceltmez. Bunu insan, toplum ve son aşamada kamil insanın kendisi yapmak zorundadır. Tanrı'nın sadece Tann-Doğa İnsan ilişkisini, gerçekten gerekli dini dogmaları açık bir şekil de ortaya koymaya ihtiyacı vardır.” demiştir.
Bizlerde şeriat yoktur. Dinde zorlama yoktur. Ama ibadet zorunluluğu olmaması hiçbir ibadet yapmadığımız anlamına gelmiyor. Bu her zaman yanlış anlaşılmıştır. Sadece bizler bireysel ibadeti zorunlu tutmayız. Bu kişinin kendisine kalmıştır. Mesela benim babam 5 vakit namazını kılan, Kuran’ını okuyan birisidir. Yani sizlerin sandığınız gibi bir şey yoktur. Ayrıca olabilir de bu kimi ilgilendirir? Bu kişisel bir tercih meselesi olarak bırakılır. Allah ile senin arandadır.
Bizlerde kadın ve erkek birbirine eşittir. Cem evlerinde de ayrılmazlar. İbadet yerleri Cem evidir. Camide ibadet yapılmamasının sebebi ise HZ. Ali'nin bir mescitte suikaste uğramasıdır. ( Bu bilgi değişebiliyor biz böyle öğrendik, böyle savunulur.) Cem yapılan ibadete denir. Cemevi ise ibadetin yapıldığı yerdir. Burada küslük filan olmaz. Sevgi, hoşgörü çok önemlidir. Önce küsler barıştırılır sonra ibadete başlanır. İbadetin gözetiminde bir Dede vardır. Dede, yol gösterendir. Dede taliplerin bütün düşünsel, manevi sorunlarına çözüm, sorularına cevap getiren kişidir. Aleviliği anlatan pek fazla kitaplar o bu şu çok yoktur. Bir çoğu yakılmıştır zaten. Ve aleviler kendileri hakkında çok konuşulmasını, bilgi verilmesini sevmezler. Eskiden kalma bir şey herhalde.
Çok ayrıntıya girmeyeceğim ama Alevilerde ramazan orucu yoktur. Muharrem orucu vardır. 12 gündür tabi bunun teferruatları da vardır. Muharrem orucunda olan olay ise Kerbelayı anmaktır. Hasan ve Hüseyin’e olanlardan dolayı yas tutarlar. Ehlibeyt‘e bağlılıklarını dile getirirler ve aynı zamanda bu olayı lanetlerler.
Duaz, cem âyinlerinde söylenen ve Oniki İmamlar'ın adlarının geçtiği deyişlerdir. Deyiş Alevîliği çağrıştıran her melodinin adıdır. Türkü, nefes, duaz bunlar da alt adlardır.
Alevîlikte Duaz ve Deyişler ibadet dili Türkçe'dir.
Semah, Cemlerde deyişler eşliğinde yapılan dinsel törenin adıdır.
(Unuttuğum, aklıma gelmeyen bir sürü şey olabilir. En bilinenler şeklinde yazmaya çalıştım.)
Osmanlı zamanına, yapılan katliamlara filan hiç girmeyeceğim. Çok kötü şeyler yaşandı. Ama şöyle kaçmak zorunda kaldık, şöyle hor görüldük vs bunları anlatmayacağım. Aleviyim ya da vardır burada da aleviyiz. İnancımız budur. Dahası da var aslında ama burada çok ayrıntıya girilmeden anlattım. Okuyabilirsiniz, alevilik neymiş öğrenebilirsiniz. Bilmediğiniz bir şey hakkında yorum yapmamış olursunuz belki de. Yok gusül almıyorlarmış, pislermiş, yok mum söndü olayı varmış mumu söndürürlermiş, ilişkiye giriyorlarmış... Böyle saçma hurafeler hala dönüyorlar. Can sıkıcı.. Yani zamanında nasıl karalanacağı bilinememiş. ( Evet Yavuz sultan selim sevilmez arkadaşlar bunlar da çok sorulanlardan) Yok et yerler hep muhabbeti filan vardı sanırım duymuştum :D neyse ya hahahaha
Bizde hoşgörü esastır. Tarih boyunca çok fazla haksızlığa uğramamıza rağmen hala da hoşgörüyle yaklaşıyoruz. İnanç ve sevgi önemlidir. Ayrıca Atatürk sevgisine gelirsek eğer..
Atatürk laikliği getirmiştir. Ayrıca Atatürk’ü sevmek için illa bir şey mi olması gerekiyor ki? Yaptıkları sevmemiz için yeterince geçerlidir. Bu her zaman çok sorgulanmıştır. Bu zamanın siyasi liderleri bile bunu sormuştur. Atatürk sizleri öldürdü nasıl seviyorsunuz filan diye. ( Dersim katliamı)
Arkadaşla aleviler olarak en azından benim ailem ve çevremde çoğu duyduğum Aleviler o olayda Atatürk’ün çok hasta olduğunu, yatak döşek yattığını söyler ve savunur. Ki zaten öyledir. Atatürk’e olan sevgimiz saygımız sonsuzdur. Burada olan başka arkadaşlar da varsa yorum yapabilir. Bu konuyu da çok deşmek istemiyorum. Üzücü meseleler çünkü..
Aleviler Cumhuriyetçi insanlardır. Laiklik önemlidir. Demokrasi taraftarıdırlar. Aydın kişiler çok vardır. Sanata düşkündürler.. Genelde sesleri güzel olur :P müzik aleti çalmayı severler.. Evet içki de içerler.. Bunlar Allah ile onun arasındadır. Dinimizde zorlama yoktur.. Öyle işte.
Aşırı konuştum belki hatalı anlattım. Affedin.. Kitap gerçekten çok ayrıntılı en dibine kadar inerek anlatmış. Onların incelemesini yapmam mümkün değildir.
Eksik anlatmışımdır tamamlabilirsiniz..
Gerçekten çoğu şey aklıma bile gelmedi.
Böyle düşünmeyenler olabilir, arkadaşlar bu konularda çok ses çıkıyor. Ben sadece kitapta olanı aktarıp aleviliği açıklamaya çalıştım haddim olmayarak. Tekrar teşekkür ederim
Kitabın girişinden bir paragraf :
Mustafa Kemal önderliğinde laik, dinden arınmış bir cumhuriyet kurulduğunun bilinmesi gereklidir. Mustafa Kemal, laik cumhuriyetin oluşumunu sağlayan devrimlerin sihirbazlıkla yapmış olmayacağına göre, arkasına çağdaş laikliği isteyen halk kesimlerini almış olmalıdır. Gerçekte de o halk kitlelerini arkasına almıştı ve bunlar Sünniler değil, Aleviler ve Bektaşilerdi.
Girişte böyle bir paragraf okudum :) Tabi içlerinde Sünnilerde vardır elbette. Ama din uğruna ayaklanmalar da çok olmuştur.. Ki hala şeriat isteyen bir kalabalık var. Ama aleviler bu konuda her zaman Atatürk’ün arkasında olmuş ve en büyük desteklerini vermişlerdir.
Alevi bir sürü aydınlarımız vardır :) Edebiyata, sanata katkısı olan.. Bilenler örnek de verebilirler. Tabi buraya kadar okuyan olursa :D