6
SAYI
YASAM
YIL
MART-NİSAN 2013
43
İSTANBUL SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI İKİ AYLIK YAYINI
TOPRAK HAKKINI İSTİYOR l DOSYA: SIRADIŞI TATİLLER l PROF. DR. ÖVGÜN AHMET ERCAN İLE SÖYLEŞİ l GAZETECİ SÜLEYMAN YAŞAR: MUHASEBECİNİN EKMEĞİYLE OYNADILAR l OYUNCU ŞAHAN GÖKBAKAR İLE RÖPORTAJ l İŞ’TE KÖTÜ ALIŞKANLIKLARDAN VAZGEÇİN l KUZEY AFRİKA’NIN GİZEMLİ ÜLKESİ l BU ŞEHİRDEN ŞİFA AKIYOR
‘Kentsel dönüşümden başka çare yok’ Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan, yıllarını deprem konusuna vermiş bir bilim adamı olarak tek çarenin kentsel dönüşüm olduğunu düşünüyor. Kamuoyu Ercan’ı deprem bilimci olarak tanısa da onun çok renkli bir kişiliği var. Türkçe kökenbilimci olan Ercan, aynı zamanda bir gezgin.
ZİRVEDEKİLER
GÜLŞEN KANDEMİR
10 l İSMMMO YAŞAM
Türkiye’de adı kamuoyunca en çok bilinen bilim adamlarından biri kuşkusuz Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan… Bu ününde Türkiye’deki ‘deprem’ gerçeğinin de haklı bir payı var. Jeofizikçi Prof. Dr. Ahmet Ercan, bilimsel çalışmalarının özüne deprem konusunu yerleştirmiş. Sanki gününün 24 saatini bununla geçiriyor. Araştırıyor, yazıyor, eğitiyor, sunular (konferanslar) veriyor… İstanbul Teknik Üniversitesi’nden 2003 yılında emekli olan Ercan, yeniden üniversiteye döndü. Halen Maltepe Üniversitesi İnşaat Mühendisliği ile İstanbul Teknik Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği bölümlerinde ders veren Ercan, deprem konusunda halkı bilinçlendirme sorumluluğunu da gönüllü olarak üzerine almış. Türkiye’de en ufak bir sarsıntı olsa www.ahmetercan.net sitesinde söz konusu deprem üzerine gece gündüz demeden hemen halkın anlayacağı bir dille bilgi veriyor. Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan ile Türkiye’de deprem gerçeğini ve kentsel dönüşüm çalışmalarını konuştuk. Yakın geçmişimizin en büyük depremi olan 17 Ağustos 1999 depreminin üzerinden 14 yıl geçti. Türkiye dep-
MART - NİSAN 2013
AHMET ERCAN KİMDİR?
MART - NİSAN 2013
ya, Çankırı, Tekirdağ, Muş, Bingöl, Van, Erciş, Hakkari, Siirt, Nevşehir, Aksaray, Kırşehir, Kırıkkale, Bursa, Eskişehir, Burdur, Isparta, Çorlu, Silivri, Babaeski, Edirne, İzmir, Manisa, Akhisar, Balıkesir, Edremit, Aydın, Nazilli, Denizli, Adana, Kahramanmaraş, Hatay, Muğla (Fethiye), İstanbul’un Marmara kıyıları içinde birçok yerleşim ana kırıkların üzerinde kurulmuş durumda. Kırık, bir kuşaktır, haritada çizildiği gibi bir çizgi değil. Bu kuşağın genişliği kimi yerde 100, kimi yerde 10 kilometre olur. Örneğin Gölcük tam ana kırığın üzerinde yer alıyor. Bu ana kırık kuşağının üzerindeki tüm yapılar da depremde yıkılmadı; kötü olanlar yıkıldı. Peki nasıl oldu da Türkiye bu ana kırıkların üzerinde yapılaştı? Özal’ca planlama yetkisi; yerel belediyelere verildi. Yerel belediyelere verildiğinde daha da kötü oldu. Kırık kuşakları, yer kayma alanları yapılaşmaya açıldı. İstanbul için örneklerini verebilirim. Florya’da Valinin evinden başlayın; Menekşe Mahallesi, Küçükçekmece Kanarya Mahallesi, Nakkaşdere’nin sırtları, Esenyurt, Firuzköy, Avcılar, Ambarlı, Haramidere, Gürpınar, Kavaklı, Büyükçekmece’nin sırtları, Devebağırtan heyelan alanları; bunların hep-
ZİRVEDEKİLER
rem gerçeğinin ayırdında mı? 99 depremi bizim için bir eğitim oldu. Eğer bu deprem; Gölcük’te 17 bin 500, İstanbul-Avcılar’da, Bağcılar’da yaklaşık 750 kişiyi öldürmeseydi, henüz Türkiye bir deprem ülkesi olmayacaktı. İstanbul sarsılmayınca Türkiye’de deprem olmuyor. Bir kişinin ölmesinin Türkiye Cumhuriyeti’ne maliyeti 1 milyon 250 bin dolar. Son Gölcük depremi Türkiye’ye 25 milyar dolarlık fatura çıkardı. Dünya ortalamasında ise bir kişinin depremden ölmesinin ülkesine maliyeti 100 bin dolardır. Bizde 10 katı. Bunda kötü yer seçimi, alan kullanımı ile yapılaşmanın etkisi var. Bir de Türkiye ya da Anadolu Yarımadası; ana kırıkların üzerinde yapılaşmıştır. Türkiye’yi oluşturan sulak, verimli, ulaşımı kolay ovalar, kırıkların yarattığı düzlüklerdir. Osmanlı döneminden, özellikle 1950 yılından sonra Türkiye’nin tarım yaptığı bu verimli, sulak ovaları yapılaşmaya açıldı. Bu da deprem bölgelerinin yapılaşmaya açılması anlamına gelir. Neresi bu yapılaşmanın olduğu ana kırıklar? Gölcük, Kocaeli, Adapazarı, Düzce, Bolu, Yalova, Erzincan, Sivas (Suşehri), Tokat(Reşadiye, Niksar), Samsun(Ladik), Amas-
Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan 1948'te Aydın Nazilli'de doğdu. 1970 yılında İstanbul Üniversitesi Jeofizik Bölümü'nde okudu. 1973 yılında Stanford Üniversitesi'nde master yaptı. 1975 yılında Colorado School Of Mines, Doctor Of Philosophy ve 1980'de Massachussets Institute Of Technology'de doktora sonrası uzmanlığını tamamladı. 1989 yılında doçent, 1989 yılında profesör oldu. Profesör Ahmet Ercan’ın yılları üniversitelerde ders vermek, okumak, konferanslarda sunu yapmak ve yazmakla geçmiş. Halen de günde en az 6 saat bilgisayar başında yazı yazıyor. Sık sık STK ve okullara; deprem, kentsel dönüşüm, yeraltı kaynakları üzerine mesleki konferanslar veriyor. Halen; Yapı Jeofiziği, Yapı İnceleme Yöntemleri, Yapılaşma Jeofiziği, Mühendislik Jeofiziği(1,2,3,4) ve Kentsel Dönüşüm üzerine yeni kitap hazırlıkları var. Ayrıca; Türkçe Giderse Ulus Biter, Atatürk üzerine ve Osmanlı ile Türkiye Ötkeni (tarihi) üzerine de konferanslar veriyor. “Türk devrimlerinin amansız savunucusuyum” diyen Ercan şöyle konuşuyor: “Atatürkçü, ayrıca Cumhuriyetçiyim. Türk Devrimlerinin amansız savunucusuyum. 24 tane STK’de eylemli olarak çalışıyorum.1000’in üzerinde Türkiye üzerine tasarım bitirdim. 700’ün üzerinde bildirili yazılarım var. Yazmaya, konuşmaya, anlatmaya doyamıyorum.2003’de aldığım “Yılın Atatürkçü Bilim Adamı” ile 2013’de aldığım “Fen Bilimleri Yılın Yerbilimcisi” ödülleri, diğerleri arasında en çok değer verdiklerim.”
İSMMMO YAŞAM l 11
ZİRVEDEKİLER
O BİR KÖKBİLİMCİ Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan’ın herkesin bilmediği bir yönü de var. O, bir Türkçe kökenbilimci yani etimolog. Kendi deyimiyle; her dilden, her ağızda çıkan sözlükleri okuyor. Türkçe kökenlileri devşiriyor ve onları Türkçe’de diriltiyor. Ercan, “250 sözcüklü Asya Ağızları Türkçe sözlüğümü çıkarmak aşamasına geldim. Ayrıca 15 yıldır üzerine çalıştığım Türkçe-İngilizce Sayışmanlık ile Doğa Bilimleri Sözlüğümü umarım güzün bitireceğim” diyor. Profesör Ercan, günde en az 3 saatini Türkçe’ye ayırıyor. Bu yıl “Dil Kurumu Yılın Onur Ödülünü” alan Ercan’ın “Şu üretken Türkçemiz ve Sağlık Terimleri Sözlüğü” adıyla iki kitabı var. Ayrıca, yüzde 100 Türkçe olan Bir Yaşama İki Deprem Sığmaz ve Ben Depremi Görmem adıyla iki roman yazmış. Ercan çalışmalarını şöyle anlatıyor: “Romanlarımı destek bulursam yayınlayacağım. Bu günlerde deprem üzerine bir de “tiyatro oyunu” yazıyorum. Her gün biraz daha kısalıyor ömür. Erken gidersem eğer, yapamadıklarıma yanarım. Türkiye’mizi, Türkçe’yi, Türk toplumunu çok seviyorum.”
12 l İSMMMO YAŞAM
si hiçbir sorun yokmuş gibi imara açıldı. Aslında bilimsel çalışmalar yapıldı ama bunları kimse dinlemedi. Siz de mi bu kadar bilimsel yaşamınızda kimseye derdinizi anlatamadınız? Ben 2002 yılında Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’a bir rapor sundum. Dolmabahçe’deki ofisinde buluştuk. Başbakanımız benim verdiğim raporu uyguluyor. Tabii bunun uygulanmasını TOKİ’ye ve belediyelere verdi. Ancak İstanbul’da bana göre yapılan bir yanlış var. Mahallerinin kaldırılıp, topluca yeni bir yere taşındığını görmedik. Zeytinburnu’nda örnek çalışmalar yapıldı ama bu çalışmalar yıllar aldı. Ayrıca, kat mülkiyeti yasası da çıkması gecikti. Bunun çıkmaması nedeniyle, apartmandan bir kişi bile “Ben buradan çıkmıyorum” dese bile orayı yıkamıyorsun. Önemli olan depremde yıkılacak evlerin önceden yıkılması ve oradaki insanların başka yerlere taşınması… İstanbul’un bir ucu ile diğer ucu arasında 100 kilometre mesafe var. Oysa İstanbul’un daha çok yayılmaması, büzülüp yükselmesi gerekiyor. TOKİ yeni konut alanlarını üreterek İstanbul’u üç kat daha geniş alana yaydı. Oysa büzülmesi gerekiyordu. Bu sorun ulaşım, enerji, kişisel zaman yitimi, verimsizlik, kaza sayısında artış, ulaşımda kilitlenme, yeşil alanlar ile koruma alanlarının daralması gibi sorunlar yarattı. Kentsel dönüşüm yasası olarak bilinen “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanun”, bu sorunlara çare olabilecek mi? Bence başka seçeneğimiz yok. Bu konuyu ilk kez 2002 yılında Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’a anlattım. Uygulamaya geçmesi uzun süre aldı. Ancak, 2013’de çıkması bile yararlıdır. Kentlerimiz, 1950’den sonra Batı’dan gelen çok bileşenli, demirtaş (betonarme) yapıların salgınına uğrayarak, geleneksel
mimariyi, depreme dayanıklı Türk evlerini sildi götürdü. Kentlerimiz çirkinleşti, ayrıca bölgesel kimlik de bozuldu. Kentsel Dönüşüm tasarısı öngördüğü yapı yenileme ile 200 kalemi çalıştırarak Türkiye’de yüzde 10.5 olan işsizliği büyük oranda azaltacaktır. Türk ekonomisi yukarıya doğru sıçrayacaktır. Buradan gelen artık geliri, yeni yapılara değil, nüfusu denetim altına alıp sanayiye yatırırsak, Türkiye çok yakın bir gelecekte sanayi devi olabilir. Tıpkı 1945 yıkımı sonrası Almanya gibi. Bu fırsat önümüzde; ya kullanırız ya da yoksullukla savaşırız. Özellikle İstanbul’da kentsel dönüşümle ilgili hazırlıkları nasıl buluyorsunuz? Yasanın güçlü ve zayıf yönleri nedir? Toplum kentsel dönüşüme çoğunlukla inandı. Yeni alanların dönüşmesiyle, oradaki kişilerin yeni konutlarına geçmesiyle oluşacak örnek, uygulamalara olağanüstü bir ivme kazandıracaktır. O nedenle Fikirtepe, Kayabaşı uygulamaları bir an önce bitirilmeli. Yasanın güçsüz yanları var elbette. Söz gelimi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yapılaşma için ödenek verirken, yapıların incelenmesi konusunda ödenek vermemekte. Akçal sıkıntı içinde olan toplum yapısını inceletemediğinden, oluşumu süreye bırakmış durumda. Bu gibi yerlerde, genelde varsıl bir kişi tüm giderleri ödeyerek çalışmayı yaptırmakta. Ne yazık ki, uygulamada halen 2007 yönetmeliği kullanıldığında ‘yapı jeofiziği’ çalışmaları az, yapıya zarar veren yuvak alma (karot) işleri çok yoğun sürmektedir. Bu yanlıştır. Yerde delgi (sondaj) yapmak da yanlıştır. Artık yapılaşma jeofiziği ile yerin elektrosu, MR ile ultrasonu çok çabuk çekilerek hızlı, ayrıca doğru biçimde sonuca gidilmektedir. Bu konuda ne Çevre ve Şehircilik Bakanlığı il müdürlüklerinde ne de piyasada işini iyi bilen, ayrıca yeterli sayıda jeofizik mühendisi vardır. Bu yasanın ilk aşaması; sakıncalı (riskli) yapıların belirlenmesi çalışmaları. Bu yönde çalışma yapmanız için size vatandaştan ya da kurumlardan çok talep geliyor mu? Oldukça sık istek geliyor. Bu konuda, bilimsel içerikli, birkaç seçenekli öneriler sunuyoruz. Ancak bu işin her işte olduğu gibi işportası da var. Niteliği değil ucuzu seçme eğilimi daha çok. Biz bilimci
MART - NİSAN 2013
SEVGİYE DOYUMSUZUM
Ahmet Ercan’ın biri Türk; Zeynep Bilge Ercan, diğeri Boşnak Nizar Brazoroviç adında iki çocuğu var. Nizar’dan iki torunum var. Bunların adı Eren ile Orhan. Ercan; “Onları çok seviyorum. Bana “Dedo” dediklerinde dünyalar benim oluyor. Bosna-Hersek’te oturdukları için sık göremiyorum. Kaldı ki, görsem de dil ayrılığından konuşamıyoruz. Ancak sevgi olağanüstü bir bağ. Gözler konuşuyor. Yaşamayı çok seviyorum. İçim yaşam sevinciyle dolu. Ancak, sevgiye doyumsuzum.”
MART - NİSAN 2013
şaşırtıcı olur. Gecikirse de 2075’e dek deprem olur. İstanbul’da deprem hiçbir dönemde beklenen yıldan daha önce olmamış. Ancak 50 ile 150 yıl geciktiği dönemler var. 24 saat depremle yaşadığınızı biliyoruz. Bu konuyu biraz açabilir misiniz? Türkiye’deki en ufak bir sarsıntıda, Kandilli’den cep telefonuma ileti geliyor. Ben de gece gündüz demeden www.ahmetercan.net sitesinde söz konusu deprem üzerine toplumun anlayacağı dille bilgi veriyorum. Deprem bana toplumsal bir sorumluluk verdi. Ben yaşamımın çizgisinin böyle olacağını tasarlamamıştım. Hele bir “depremci” olarak adlandırılmayı hiç beklemiyordum. Biz deprem konusunu jeofizikte küçük görürdük. Ancak öğrenciliğimden beri deprem konusu peşimi bırakmadı. Sanki bana yapıştı. Kaliforniya Stanford bilimteyinde (üniversitesinde) ünlü “San Andreas Kırığı” üzerine master yaptım. Post doktoramı ise Massecust Teknoloji Enstitüsü’nde “deprem kestirmeleri” üzerine sürdürdüm. Türkiye’de gerek nükleer santral, gerekse baraj yeri seçiminde, yerleşim alanlarının seçimi ile alan kullanımları üzerine bine yakın iş (proje) bitirdim.
BEN TÜRKİYE AŞIĞIYIM Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan, seyahat etmeyi seviyor. Bol bol yurtiçi ve yurtdışı gezilere çıkıyor. “En çok sevdiğim büyük deniz ile ırmak gemi turları” diyen Ercan, gezi tutkusunu şöyle anlatıyor: “Üç tane ikitekerim var, onların adları da var; Küçümen, Kıpırdak, Kaçkın onlarla Boğaziçi, Adalar, Kadıköy, Tuzla, Yalova’ya sürerim. Gezilerim üzerine kesin köşe yazısı yazarım. Ayrıca, Yıldız Park ile Boğaziçi’nde her gün en az 5 kilometre yürürüm. Adına”H’Acer” dediğim küçük bilgisayarım ile ündeğim (cep telefonum) “geveze” benim bir organım gibidir. Yatağımın başında üç ikitekerimle uyurum. Onlara tutku yazıları yazarım. Çok yazı yazar, özellikle Türkçe dergilerde yayınlarım. Toplumla iletişimde sınır yoktur. En büyük özelliğim; “sevmek”tir, “üretmek’tir. Sigara (çilim) içen kişiyle arkadaşlık yapmam. En çok sevdiğim kısa gezi, yolcu vapuru ile Beşiktaş’tan Kadıköy’e eşsiz görünüşü izleyerek gitmek. İki kıta arasını bir çay yudumluk sürede Beşiktaş’tan Üsküdar’a geçmek, Adalar ormanlarında yürümek. En çok sevdiğim Ege Denizi kıyılarıdır. Her yıl “Ak atımı”(Chevrolet jip) alıp koy koy dolaşırım. Ben Türkiye aşığıyım. Doğasını en çok sevdiğim iller; Artvin, Rize, Muğla ile Aydın’dır.”
ZİRVEDEKİLER
olarak pek şipşakçı olamıyoruz. Çok bilgi ile emeğin tutarı da göreceli olarak yüksek oluyor. Ancak bu tutar hiçbir durumda tasarım bedelinin yüzde 3’ünü geçmez. En son yöntemler, karşılaştırmalı olarak uygulanarak iş sürdürülüyor. Bugün için Japonya’da ne yapılıyorsa biz onun biraz daha ötesinde teknoloji uyguluyoruz. İstekler genelde, toplu ile bireysel konutlardan. En çok da yasal duruma düşmüş konular geliyor. Marmara’da olacak depremle ilgili neler söyleyeceksiniz? İstanbul depremi ikiye bölerek yapacak. Biri 6.4-6.7 büyüklüğünde, Küçükçekmece önünde olacak. Diğeri ise Marmara Ereğlisi önünde 7-7.2 olacak. Tek başına bir deprem olsaydı 7.3’ün yıkımı daha çok olurdu. İstanbul’daki yapıların 7.5’luk depremi karşılayacak biçimde olması gerekiyor. Bunun anlamı; yapınızı güçlendirecek ya da yeniden yapacaksanız 7.5’a göre yapın demek. Halen İstanbul’un bu büyüklükteki bir depreme dayanıklı konut birikimi yalnızca yüzde 2. İstanbul depremi için bir yıl verebilir misiniz? Deprem için en olası yıl 2045’tir. Daha da gecikebilir… 2033’te olursa benim için
İSMMMO YAŞAM l 13
Toprağına, ekmeğine sahip çık
Kısa vadeli kârlar peşinde koşan insan, doğaya karşı oldukça vahşi… Giderek de daha pervasızlaşıyor. Bu gözü kara gidişin sonucunda küresel iklim değişikliği yaşamı tehdit etmeye başladı. Topraktaki kirlenmeyle ilgili acil önlemler alınmazsa hastalıklar daha da artacak, sular tükenecek, açlık gelecek... FERİDE AY Dost dost diye nicesine sarıldım Benim sâdık yârim kara topraktır Beyhude dolandım boşa yoruldum Benim sâdık yârim kara topraktır
KAPAK
Nice güzellere bağlandım kaldım Ne bir vefa gördüm ne fayda buldum Her türlü isteğim topraktan aldım Benim sâdık yârim kara topraktır
14 l İSMMMO YAŞAM
Koyun verdi kuzu verdi süt verdi Yemek verdi ekmek verdi et verdi Kazma ile döğmeyince kıt verdi Benim sâdık yârim kara topraktır
Aşık Veysel, varlığın gizini doğada bulur. Doğada insanın, bitkilerin, hayvanların, böceklerin, birbirleriyle etkileşimini derinden duyumsar. Ünlü ‘Kara Toprak’ şiirinde de bu sevgisi dile gelmiştir... Belki de sanayileşme ve teknolojik ilerlemeyle doğal olandan iyice kopan insan bu kadar gözü kara gitmezse, toprak yüzyıllar sonra da en sadık yar olmaya devam edecek; süt, yemek, ekmek verecek... Ancak gidişat iç karartıcı ve senaryolar, iş işten geçmeden önlem alınmasını zorunlu kılıyor. Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu’nun ‘Ozon ve İklimdeki Değişimin Türkiye’deki Muhtemel Etkileri’ çalışması, Türkiye için de alarm zillerinin yıllar önce çalmaya başladığını ortaya koydu. Bu çalışma, küresel iklim değişikliğinin Türkiye’de olası sonuçlarını öngürmüştü: Kanser, katarakt, astım, kalp hastalıkları artacak. Tarım rekoltesi düşecek. Deniz suyu yükselip, tatlı su kaynakları kirlenecek. Kar yağışı azalırken, düzensiz ve ani yağışlarla seller olacak... Bir istatistik yok ama iklim değişikliği ve kirlilik gibi unsurların hastalıkların yaygınlaşmasında etkili olduğuna kesin gözüyle bakılıyor.
MART - NİSAN 2013
ÇILDIRMIŞ OLMALIYIZ Aslında bu büyük tehlike bütün dünya için geçerli. Bugün bilim insanlarının çok büyük bir kısmı dünyanın bir çevre felaketine doğru sürüklendiğinde hemfikir. Sadece küçük bir bölümü “kesin olarak bilmiyoruz” diyorlar... Enerji, havacılık, bankacılık, madencilik gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren büyük sermaye gruplarının iştiraki ya da hakimiyetinde olan basın da konuya hak ettiği ilgiyi göstermiyor. Dünyaca ünlü düşünür Noam Chomsky, gerçekte felaket konusunda kuşku olmadığının altını çiziyor. Chomsky, konuyla ilgili olarak bir söyleşisinde Massachussets Teknoloji Enstitüsü’nün ortalama iki ay kadar önce yayımlanan araştırmasına dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yapıyor: “Buzullardaki erime, projeksiyonların çok ötesinde. Merih gezegeninden bir gözlemci dünyaya bakıyor olsaydı, ‘bunlar akıllarını kaçırmışlar’ diye düşünürdü. Dünyanın çok vahim bir çevre felaketine doğru yol aldığına dair artık hiçbir şüphe yok. Kuzey Kutbu’ndaki buz çok fazla erirse yeterince yansıtıcı yüzeyi kalmıyor, karanlık alanlar çoğalıyor, bunun sonucunda daha fazla güneş ışını emiliyor, daha hızlı ısınma oluyor ve bu adeta bir çığ etkisiyle büyüyerek kontrol edilemez hale geliyor. Bunun böyle olduğu defalarca kanıtlandı.”
YASALAR UMUT VERİCİ
MART - NİSAN 2013
KYOTO’YA İMZA BAŞLANGIÇ ABD’nin yıllarca direndikten sonra, nihayet 2008’de imza koyduğu Kyoto Protokolü başta olmak üzere yapılan anlaşmalar, sadece hükümetlerin değil, şirketlerin de önlem alıp karbon salınımlarını azaltması gerekiyor. Özellikle Avrupa menşeli sanayi kuruluşları belirlenen hedefler dışında, atmosfere tek bir gram karbon salamıyorlar. Ve bu durum Türkiye’yi oldukça yakından ilgilendiriyor. Hali hazırda Avrupa Birliği’ne üye olmaya çabalayan bir ülke olarak Türkiye de önlemleri yaşama geçirmek durumunda. Zaten Türkiye’de Kyoto Protokolü’ne 28 Mayıs 2009’da imza attı. Ardından Türkiye’de şirketlerin, yatırımcıların ve hükümetlerin iklim değişikliği tehdidine karşı önlem almalarını sağlayacak bilgileri toplamak ve paylaşmak amacıyla başlatılan Karbon Saydamlık Projesi (Carbon Disclosure Project – CDP) 2010’da Türkiye’de de başladı. Bunun sonucunda Türk şirketleri, Avrupa ile ticaret ve üretim ilişkilerinin devamı için kendi iç denetimlerini tamamlayıp daha çevreci politikalar geliştirme yoluna girdi. Dünyada 55 trilyon dolar değerinde bir varlığı yöneten ve 475 kurumsal şirket adına hareket eden örgüt, Türkiye’de borsada işlem gören firmalara, karbon salınımlarını ölçme ve çevre stratejilerini raporlamalarını sağladı.
KREDİ MALİYETİ YÜKSELİYOR Karbon Saydamlık Projesi’nin Türkiye ayağının koordinasyonunu yapan Sabancı Üniversitesi Yönetim Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi ve Kurumsal Yönetim Forumu Direktörü Prof. Dr. Melsa Ararat, ar-
KAPAK
Peki bu felaket olasılığı karşısında ülkeler ne yapıyor? Sonuçları yeni açıklanan bir araştırma, küresel düzeyde bir anlaşmaya varılmamış olsa da, birçok ülkede siyasetçilerin iklim değişikliğiyle mücadeleye destek veren yasalar çıkardığını ortaya koydu. London School of Economics ve Globe International tarafından yapılan araştırmada, incelemeye konu olan 33 ülkeden 32’sinde önemli sayılacak iklim değişikliği anlaşmaları yapılmış. Bu ülkelerden 18’inde ise bu konuda “önemli” ilerlemeler sağlandı. Globe’un başkanı John Gummer, ulusal düzeyde kat edilen mesafenin umut verici olduğunu belirtiyor. Gum-
mer’e göre dalga, iklim değişikliğiyle mücadele yönüne döndü ve neredeyse tüm ülkelerde çevreci yasalara geçiriliyor. Araştırmaya göre, ulusal düzeyde atılan bu adımlar, dünya liderlerine, Birleşmiş Milletler müzakereleri sırasında daha büyük adımlar atabilmeleri konusunda imkân sağlayabilir.
İSMMMO YAŞAM l 15
KARBON TİCARETİ-KİRLETME HAKKI
KAPAK
Karbon salınımını azaltmak için dünyada iki alternatif yaptırım örneği var; karbon ticareti ve karbon vergisi. Karbon emisyonlarını sınırlama kararı alan ülkeler ve şirketlerin oluşturduğu karbon piyasasında yapılan ticarete karbon ticareti deniyor. Kısaca şöyle tanımlanabilir: Karbon piyasası karbon emisyonlarını sınırlama kararı almış ülkeler ya da gönüllü olarak bu kararı almış özel sektör grupları içinde kendisine tanınan haktan daha fazlasına ihtiyaç duyanla, kendisine tanınmış haktan daha azını salan şirket ya da ülkeler arasındaki ticaret. Bazen belirli ülkeler, ülke olarak bunu satın alıp kota olarak dağıtabiliyor. Diğeri ise karbon emisyonuna ihtiyaç duyan ülkelerin salım kredisini bu şekilde bir piyasadan satın almak yerine gelişmekte olan bir ülkede emisyon azaltıcı bir projeyi finanse ediyor. Ağaç dikmek ya da bir sanayi tesisinin kömür kullanımından temiz enerjiye geçmesini sağlamak gibi. Kısacası karbon ticareti ‘kirletme hakkı’ olarak özetlenebilir. Karbon ticareti aslında atmosferde yayılan karbon miktarını azaltmadığı için son yıllarda oldukça eleştiriliyor.
tık uluslararası yatırım bankalarının büyük boyutta projelerin hiçbirine çevre konusunda plan ve programları yoksa kredi vermediğini belirtiyor. Projelerini enerji açısından iyi tasarlayabildikleri ölçüde kredilerin faizlerinin düştüğüne dikkat çeken Ararat, “Uluslararası fonların hemen hepsinde yatırım kriteri olarak çevre risklerinin iyi düşürülmüş olması ve yatırım yapılan şirketlerin ortalama emisyon yoğunluğunun belli bir yoğunluğun altında olması gerekiyor” diyor. Enerji yoğunluğu yüksek bir şirkete yatırım yaparlarsa fonlarda maliyetlerin yükselmesi korkusu oluştuğunu belirten Ararat, “Tersi durumda da karlı bir işe girdiklerini öngörüyorlar. Tamamen ekonomik mantığa dayanan bir talep bu aslında. Tamamen vicdanen ‘istemiyorum’ diyenler de var tabii. Kendi kulvarındaki bir şirkete kıyasla emisyon hacmi fazla olan bir şirket, sermayeye ulaşmakta zorluk çekiyor” bilgisini veriyor. Greenpeace Akdeniz İklim ve Enerji Kampanyası sorumlusu Pınar Aksoğan, bu önlemleri yetersiz buluyor. Aksoğan, “Bugün, küresel kömür yatırımlarında dünyada 4. olan ve fosil yakıtlara bağımlılığını giderek artıran Türkiye, Kyoto protokolü ikinci yükümlülük döneminde de salım azaltım hedefi belirlemiyor. Enerji Bakanlığı 2012’yi kömür yılı ilan etmişti. Türkiye’nin 1990’da kişi başına 3.3 ton olan salımları, 2010’da
16 l İSMMMO YAŞAM
Karbon vergisi ise son yıllarda daha gözde bir uygulama. Bu sistem de kısaca şöyle uygulanıyor: Atmosfere hakkı olandan fazla karbon salan şirketler, saldıkları her fazladan karbon için vergi ödüyor. Bu vergileri ürünün bedeline yansıtırsa piyasada daha ucuza satılanlarla rekabet edemiyor, yansıtmazsa maliyetleri artıyor ve rekabet koşulları zorlaşıyor. Yani şirketlerin karbon salınımlarını belirlenen sınırlara çekmek dışında başka çaresi kalmıyor.
5.5 tona çıktı. Türkiye’nin 2023 enerji vizyonu stratejisi ile bu rakam 2 katına çıkabilir” uyarısını yapıyor. Aksoğan, “Türkiye yenilenebilir enerji teknolojilerine yatırım yaparak istihdam, bilim insanları ve AR-GE kapasitesini geliştirmeli. Bu aşamada akademi ve sivil toplum kuruluşları gerekli desteği vermeye hazırlar” diyor.
‘TOPRAK ANA’ HAKLARI Karbon salınımı ile ilgili önlemler dünyada olduğu gibi Türkiye’de de yıllardır ‘çevrenin korunması’ yaklaşımıyla ele alınıyor. Bu nedenle Kyoto Protokolü çerçevesinde alınan önlemler “yetersiz ve geç” olarak değerlendiriliyor. Buna gerekçe olarak da örneğin Amazon Ormanları’nın madencilik faaliyetleriyle yok edilmesi, Türkiye gibi ülkelerde de Çevre Etki Değerlendirme (ÇED) raporlarına bakılmaksızın nükleer ve hidroelektrik santralleri gibi büyük çaplı enerji projelerinin hayata geçirilmesi gösteriliyor. Oysa Bolivya hükümetinin bir yıl önce başlattığı ve yüzlerce sivil toplum kuruluşuyla birlikte yürütülen, ayrıca Latin Amerika ülkelerinde yaygınlaşan bir hareket, bu yaklaşımı tersine çevirmeye çalışıyor. Gerekçe ise oldukça basit; “doğa insanın, insan doğanın bir parçası... çev-
MART - NİSAN 2013
TÜRKİYE NE YAPIYOR? l Türkiye, rüzgar kapasitesinin sadece yüzde 10’unu kullanıyor. Güneş enerjisinde ise durum daha da olumsuz. Güneş yatırımları 600 MW ile sınırlanıyor. Oysa Türkiye’nin rüzgar ve güneş potansiyeli, fosil yakıtlara olan bağımlılığı sona erdirmeye yetecek seviyede. Buna eklenecek enerji verimliliği politikaları ile Türkiye temiz enerjiye dayalı ve enerjide bağımsız bir ülke haline gelebilir. Aksi halde, hem iklim değişikliğinden etkilenecek hem de iklim değişikliğine sebep olmaya devam edeceğiz. l 2023 enerji ve ulaşım stratejileri, Türkiye’nin alacağı sera gazı azaltım hedeflerine göre revize edilmeli ve fosil yakıta bağımlı olan stratejiler, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğini temel alacak şekilde yenilenmeli. İklim değişikliği hedeflerine bağlı olarak, ÇED raporlarındaki CO2 emisyonları ile maddelerde düzenlemeler yapılmalı.
re diyerek; insanın dışında kalan kastediliyor.” Gazeteci Mehveş Evin de ‘çevre’ tanımını, bu anlamda kendi deyimiyle ‘sakat’ buluyor; “Çevre diyerek merkezine kendimizi koyup çeperini çizdiğimiz, ‘bizim dışımızda’ bir şeyleri kast ediyoruz. Fakat bu yanılgının bedelini, farklı şekillerde ödüyoruz. Kah eve taktırdığımız ve eskiden nedense ihtiyaç duymadığımız klimanın, elektrik faturasına yansıyan kabarık rakamından, kah bir sel felaketi veya gıda kıtlığıyla ha-
tırlıyoruz doğayı” diyor. Bolivya hükümetinin doğa hakları için sivil toplumla birlikte hazırladığı beyannamede önemli kararlar aldığını anlatan Evin, şu değerlendirmeyi yapıyor: “Suyumuz 2050’de tükenecek deniyor, kimsenin taktığı yok. İnsanlar açlıktan kırılacak, mevsimler şaşacak... Varsa yoksa şimdiki zaman, şimdiki kazanç var gündemde. İnsan evladının doğayla ilişkisi, kapitalist sistemle giderek vahşileşiyor. Kadim kültürlerin öğretilerini
MART - NİSAN 2013
KAPAK
Türkiye, 2009’de Kyoto Protokolü’ne taraf oldu. Ancak ek yükümlülükler geçen yıl Türkiye tarafı için geçerli olmaya başladı. Türkiye’de 2011 yılında sera gazı emisyonu 1990 yılına göre yüzde 124 oranında artarak 422.4 milyon ton karbondioksit eşdeğerine yükseldi. Greenpeace Akdeniz İklim ve Enerji Kampanyası sorumlusu Pınar Aksoğan, Türkiye’deki gelişmelerle ilgili olarak şu bilgileri veriyor: l Bugün, küresel kömür yatırımlarında dünyada 4. olan ve fosil yakıtlara bağımlılığını giderek artıran Türkiye, Kyoto protokolü ikinci yükümlülük döneminde de salım azaltım hedefi belirlemiyor. Enerji Bakanlığı 2012’yi kömür yılı ilan etmişti. Türkiye’nin 1990’da kişi başına 3.3 ton olan salımları, 2010’da 5.5 tona çıktı. Türkiye’nin 2023 enerji vizyonu stratejisi ile bu rakam 2 katına çıkabilir.
İSMMMO YAŞAM l 17
OLASI SONUÇLAR ÜRKÜTÜCÜ Prof Dr. Mikdat Kadıoğlu’nun açıkladığı, Türkiye için iklim değişikliğinin olası senaryoları şöyle: l Stratosferik ozonon azalması ile büyük miktarda (mor ötesi ışınların tehlikeli olan kısmı), UV-B radyasyonu kara ve deniz yüzeylerine ulaşacak. Bu da deniz yüzeylerindeki plankton ve benzeri mikroorganizmaları büyük ölçüde tahrip eder. Bunun sonucunda bozulan besin zinciri balıklardan insanlara kadar etkili olur. Denizlerdeki ekosistemin bozulmasına benzer şekilde bitkiler ve hayvanları da etkileyecek olan UV-B radyasyonu insanlarda cilt kanseri ve katarakt gibi göz hastalıklarının artmasına neden olabilecek. l Canlıların nefes alıp verdiği seviyede bulunan troposferik ozon miktarındaki büyük artışlar da atmosferin ısınmasına katkıda bulunmakla beraber insanlarda daha fazla kalp, astım, akciğer hastalıkları görülebilecek. l Türkiye üzerinde sürekli olarak artan troposferik ozon, bitkilerde fotosentez işlemini yavaşlatarak, ormanlarımızı etkileyecek ve tarımsal ürünlerimizde rekolte düşüşlerine neden olabilecek. l Hangi senaryoya bakılırsa bakılsın ozon ve iklim değişikliğinden Türkiye, diğer Akdeniz ülkeleri Yunanistan, Portekiz, İtal-
unutmuş, sadece ve sadece kısa vadeli kârlar peşinde koşuyoruz. Faturası, çok ağır oluyor... İtiraz ettiğinizde, ‘Ne yani uçağa binmeyelim mi? Ne yani, elektrik mi kullanmayalım?’ diyorlar. Oysa çok daha genel önlemler alarak, doğanın, dolayısıyla insanlığın ömrünü uzatabiliriz.” Bugün, artık ‘idare edilemez’ bir noktaya gelindiği için, dünyanın her yanında önlem alma çabası görüldüğüne dikkat çeken Evin’e göre, Bolivya’da “İklim Değişikliği ve Doğa Ana Hakları” beyannamesiye başlayan hareket çok önemli. Doğa hakkı üzerinde temellendirilen beyannamenin Birleşmiş Milletler tarafından kabullenmesi için de çaba sarfediliyor. Bolivya’nın ve beyannameyi imzalayan onbinlerce kişi ile sivil toplum kuruluşunun amacı da bu. Bir anlamda Kyoto protokolüne alternatif ve bundan sonraki iklim değişikliği çalışmalarına temel oluşturması bekleniyor. Mehveş Evin’e göre, Kyoto’nun geç imzacısı olmakla birlikte, Türkiye, doğa konusunda epey haşin davranıyor. Oysa yeni Anaya-
18 l İSMMMO YAŞAM
ya ve İspanya gibi kuzey enlemlerindeki ülkelerden farklı olarak tamamen olumsuz bir şekilde etkilenecek. Bu olumsuzluklar daha çok deniz suyu seviyesindeki yükselme, tatlı su sıkıntısı ile beraber Türkiye'nin turizm ve tarım sektöründe de büyük kayıplara neden olabilecek. l Böylece diğer Akdeniz ülkeleri gibi Türkiye için de en büyük sorun, deniz seviyesindeki yükselmeler olacak. Kıyı şeridindeki yerleşim alanları yükselen deniz suyu ile kaplanır veya bunu önlemek için ekonomik boyutu çok büyük olacak setler inşa edilmesi gerekebilir. l Isınma ile birlikte kar yağışlarının yerini yağmurlar alacak. Türkiye genelinde yağışlar azalınca GAP alanı başta olmak üzere tüm nehirlerin taşıdığı su miktarı düşer. Nehirlerle daha az beslenen baraj göllerinin su seviyesi de önemli ölçüde azalarak hidroelektrik enerji üretimi aksar.
sa çalışmalarında ‘Toprak Ana’nın doğal haklarının mutlaka dikkate alınması gerekiyor. Halkının çoğunluğu yerlilerden oluşan ve madencilik karşıtı grupların güçlü olduğu Ekvator, Avustralya, Kolombiya gibi ülkelerin de eşlik ettiği Bolivya’da kabul edilen Toprak Ana’nın Doğal Hakları beyannamesi şöyle özetlenebilir: (1) Toprak Ana ve meydana getirdiği tüm varlıklar, aşağıdaki doğal haklara sahiptir: (a) Yaşama ve var olma hakkı; (b) Saygı duyulma hakkı; (c) Yaşamsal döngülerini ve süreçlerini insan tarafından bozulmadan devam ettirme ve biyolojik kapasitesini yeniden oluşturma hakkı; (d) Kendi kimliğini ve bütünlüğünü ayrı, özlük ve birbiriyle ilişkili varlıklar olarak sürdürme hakkı;
MART - NİSAN 2013
TÜRKİYE’NİN İKLİM POLİTİKASI YOK
MART - NİSAN 2013
KAPAK
(e) Yaşam kaynağı olarak su hakkı; (f) Temiz hava hakkı; (g) Bütünsel sağlık hakkı; (h) Kirlenmeden, zehirli ve radyoaktif atıklardan muaf olma hakkı; (i) Bütünlüğünü yahut yaşamsal ve sağlıklı işleyişini tehdit edecek şekilde genetik yapısındaki bozulma ve değişikliklerden muaf olma hakkı; (j) Bu Beyanname’de kabul edilmiş hakların insan faaliyetleri nedeniyle ihlal edilmesi durumunda, bunların gecikmeden ve tam olarak iyileştirilmesi hakkı; (2) Her varlık, Toprak Ana’nın uyumlu işleyişi için kendi rolünü yerine getirme hakkına sahiptir. (3) Her varlık, insanların işkence yahut kötü muamelesinden muaf olma ve belli bir refaha sahip olma hakkına sahiptir. Gazeteci Mehveş Evin’e göre, Türkiye de bu üç maddeyi benimsemeli. Aksi halde ne siyanür zehirlenmesi ne kanser vakaları ne de sel felaketleri ve açlıkla savaşabilir.
Türkiye, Kyoto’ya taraf. Ancak Kyoto’ya imza atmak iklim eylem planı olmaksızın etkili olmuyor. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi, Betam, Araştırma Görevlisi Dr. Barış Gencer Baykan tarafından hazırlanan “Türkiye’de iklim hareketinin kısa tarihi” başlıklı araştırmaya göre, Türkiye sera gazı emisyonları artış hızında dünyada ilk sıralarda ve Kyoto Protokolü’nü imzalamasına rağmen iklim politikaları oluşturmaktan imtina ediyor. Baykan’ın araştırmasına göre, Uluslararası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), gelişmiş ülkelerden ve gelişmekte olan ülkelerden farklı sorumluluklar almalarını bekliyor. Panel, sıcaklık artışını 2 derecenin altında tutabilmek için küresel karbon emisyonlarınının 2050 yılı itibariyle yarıya indirilmesini tavsiye ediyor. Gelişmiş ülkeler için 1990’ı baz yıl alarak 2020 yılı için yüzde 25-40’lık bir azaltımı, gelişmekte olan ülkeler için artıştan yüzde 15-30’lik bir azaltımı öngörüyordu. 2009’da Kopenhag’ta toplanan IPCC’den bağlayıcı bir kararın çıkmasına yönelik umutlar yüksekti. Ancak Türkiye, BM İklim Zirvesi’nde ortaya konan, sera gazlarını azaltmak konusunda yasal bağlayıcılığı olmayan ve ‘gelişmiş ülkelerin hedefleri’ ve ‘önde gelen gelişmekte olan ülkelerin gönüllü vaatleri’ üzerine kurulan Kopenhag Mutabakatı’na da taraf olmadı. Haziran 2011’de Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan İklim Değişikliği Eylem Planı’nda da hiçbir sera gazı salım hedefi verilmedi. Planda “2023 yılına kadar sanayida üretilen GSYH başına eşdeğer CO2 yoğunluğunun azaltılması” gibi somut hedef içermeyen ifadelere yer verildi. Diğer yandan Haziran 2013’te İstanbul’da küresel bir iklim kampanyasının ilk ayağı gerçekleşecek. Daha önce de küresel ve ulusal düzeyde iklim politikalarına müdahil olmaya çalışan 350.org hareketi, bugüne kadar verilen iklim mücadelesinin yetersiz kaldığına dikkat çekerek devletlerin bağlayıcı adımlar atmasını sağlamak için dünya çapında dönüştürücü bir iklim hareketi oluşturulmasına yönelik bir kampanya gerçekleştiriyor. Haziran’da yaklaşık 100 ülkeden 500 katılımcı İstanbul’da bir araya gelerek, geldikleri ülke ve bölgelerdeki iklim hareketlerinin faaliyetlerini anlatarak iklim hareketinin geleceği için bir strateji oluşturacak.
İSMMMO YAŞAM l 19
.
.
başkandan Sevgili İSMMMO Ailesi, Bu yazıyı kaleme alırken bahar bayramı Nevruz’u kutlayalı tam bir ay oldu. Oldu olmasına ama ülkemin bazı bölgelerinden halen kar haberleri geliyor. Aslında buna şaşırmamalıyız. İnsanoğlu doğaya bu kadar hoyrat davranmaya devam ettiği müddetçe, küresel iklim değişikliklerinin etkilerini daha fazla göreceğimiz kesin. Biz de bu gerçeğe bir kez daha dikkat çekmek için dergimizin kapak konusunu; yaşamın olmazsa olması ‘toprağa’ ayırdık. Başlığımızdaki ‘Toprağına sahip çık’ çağrısı aslında tüm doğaya sahip çıkmamız gerektiğini hatırlatma amacı taşıyor. İnsanoğlu geleceği çok fazla düşünmüyor ve bugünü yaşıyor. Bu nedenle gelecekle ilgili kaygıları kapağımızda dile getirsek de dergimizde bugüne dair birçok haberimiz var. Dosya konumuz; tatil planları yapanlara sıra dışı önerileri içeriyor. Eskimolarla balık tutmaktan, fillerin göç yolunun izini sürmeye kadar birçok sıra dışı tatil önerisini haberimizde okuyabilirsiniz. Zirvedekiler sayfamızın konuğu Prof. Dr. Ahmet Ercan, hiçbir zaman gündemden düşürmememiz gereken deprem konusuna tekrar dikkat çekiyor. Profesör Ercan’ın renkli kişiliğini de yansıttığımız söyleşimizde kendisiyle depreme yönelik hazırlıkları ve kentsel dönüşüm konusunu konuştuk. Son yıllarda Türkiye’nin en çok güldüğü oyunculardan olan ve Recep İvedik tiplemesiyle başarı yakalayan Şahan Gökbakar ile de son filmi üzerine sohbet ettik. Medya dünyasından konuğumuz ise; Sabah gazetesi ekonomi yazarı Süleyman Yaşar. Ekonomideki gelişmeleri değerlendiren Yaşar, tarafsız bir bakış açısıyla son dönemde meslek mensuplarımıza yapılan haksızlıkları da anlattı. Yaşama dair birçok konuyu daha sizlere bu dergimizde sunuyoruz. Aile sayfamızda ‘şüphe’ konusuna değinirken, sağlıkta kolesterol tartışmasını sayfalarımıza taşıdık. Kariyer sayfalarında iş hayatında önümüze set olacak kötü alışkanlıkların neler olduğunu masaya yatırdık. Gezi sayfalarımızda Denizli ve Tunus’a uzandık. Sinemadan kitaba, kültür sanattan teknolojiye kadar birçok alanda en yenilerle ilgili bilgileri sizlere ulaştırıyoruz. Dilerim sağlıklı ve keyifli günlerde okursunuz. Sağlıcakla kalın dostlar
Yahya Arıkan
İSMMMO Mart-nisan 2013
YASAM
SAHİBİ İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası Adına Yahya Arıkan Kurtuluş Cad. No: 114 Kurtuluş-Şişli / İSTANBUL SORUMLU YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ Zehra Yılmaz Işıloğlu
YAYINA HAZIRLAYANLAR Hasan S. Keseroğlu, Ayşegül Emir, Defne Doğan, Gülşen Kandemir
firstname.lastname@example.org, email@example.com
Kurtuluş Cad. No: 114 Kurtuluş-Şişli / İSTANBUL
l DANIŞMA KURULU Yahya Arıkan, Yücel Akdemir, Ali Altun, Nazlı Ardak, İ. Hakkı Baliç, Metin Başer, Metin Bayar, Kenan Buğa, Ayla Büyükhan, Rıza Çalasın, Adem Çalışkan, Vedat Çiftçi, Volkan Demir, İrfan Demirci, Erol Demirel, Burhan Eray, Ertuğrul Erdem, Mehmet Eren, Hüseyin Fırat, Tayyar Güler, Haluk Gülsoy, Adnan Gün, Ayşin Hangül, Hasan Ildır, Hüseyin Kaleli, Turgay Kanarya, Turan Kaşıkçı, İlhan Kırcaoğlu, Şenol Kokal, Coşkun Kolso, Cemile Kuzu, Hacı Reşit Küçük, Kazım Mermer, Arif Mert, Muhammed Öncül, Erol Öngen, Gülgün Öztürk, Veysel Karani Palak, Bahriye Payal, Orhan Sarıgene, Fehmi Soyakça, İbrahim Fevzi Tacer, Nurettin Tan, Feyzullah Tanyer, Ali Haydar Tunç, Mustafa Uğurlu, Ahmet Uzuntepe, Mehmet İhsan Yalçın, Hüseyin Yerli, Recep Yüksel, Serpil Zorbozan
l BASILDIĞI YER: İKON YAYINCILIK VE MATBAACILIK SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Çobançeşme Cad.No14 Kağıthane- İstanbul Telefon: (0212) 321 11 93 l Yayın Türü: İSMMMO Yaşam; yaşam, kültür ve güncel haber dergisidir. Yerel süreli yayındır. İki ayda bir yayımlanır, 5.000 adet basılır. Dergimizde yer alan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. l Yönetim Yeri ve Yazışma Adresi: Kurtuluş Caddesi, No: 114, Şişli- İSTANBUL Telefon: (0212) 315 84 00, Faks: (0212) 343 47 80
Sabah gazetesi köşe yazarı Süleyman Yaşar, son dönemde ekonomi konusunda yazdığı konularla yıldızı parlayan bir isim oldu. Meslek mensuplarını yakından ilgilendiren Türk Ticaret Kanunu’ndaki (TTK) değişikliklerle yapılan haksızlıkları da köşesine özgürce taşıdı. Yaşar, TTK’da bilgi kirliliğiyle halkın kandırıldığını iddia ediyor.
80 bin muhasebecinin ekmeğiyle oynadılar GÜNDEMİN SESİ
AYŞEGÜL EMİR Üniversite hocası, eski bürokrat ve ekonomi köşe yazarı… Süleyman Yaşar, Sabah gazetesinde haftada beş gün boyunca yazdığı ekonomi yazılarıyla son dönemde yıldızı parlayan bir isim oldu. Makro ekonomi ve Türkiye ekonomisi konusunda güncel olayların yazılamayan taraflarını yazmasıyla herkes tarafından ilgiyle okunuyor. Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) muhasebeci ve mali müşavirlerin yetkisiz kılındığı değişiklikleri yazdığı için de meslek mensupları tarafından takdir edildiğini belirtelim. Aslında o maliye kökenli. Uzun yıllar kamuda görev yaptıktan sonra 2000 yılında İstanbul Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak girdi. Köşe yazarlığı kariyerine ise Referans gazetesiyle başladı. Taraf gazetesinin ardından ise iki buçuk yıldır Sabah gazetesinde ekonomiyle ilgili görüşleri-
20 l İSMMMO YAŞAM
ni paylaşıyor. A Haber televizyon kanalında da her gün ekonomiyi yorumluyor. İstanbul Üniversitesi’nde de ders vermeye devam ediyor. Süleyman Yaşar’la ekonomiyi, kariyerini ve medyayı konuştuk. Öncelikle eğitiminizden başlarsak küçükken de ekonomiye ilgi duyuyor muydunuz? İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nden yüksek lisans, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden doktora diploması aldım. Harvard Üniversitesi HIID Macroeconomic Policy and Management programını bitirdim. Hep ekonomiye ilgim vardı. Amacım da devlete girmekti. İş hayatına Maliye Bakanlığı Hazine Genel Müdürlüğü’nde başladım. Başbakanlık Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı başkan yardımcılığı ve başkan vekilliği görevlerini yürüttüm. 1992’de devletten ayrıldım. Bir süre özel sektörde çalıştım. Daha sonra üniversiteye geçtim. Üniversitede 14 yıldır makro eko-
MART - NİSAN 2013
MART - NİSAN 2013
YAZILARIMDA ÖZGÜRÜM Şu anda köşe yazdığınız mecra çok muhalif bir yayın olarak görülmüyor. Bütün fikirlerinizi yansıtabiliyor musunuz? Ben şunu açıkça söyleyebilirim ki en özgür gazete Sabah gazetesi. Örnek verirsem, Türk Ticaret Kanunu’nun gerçeklerini kimse yazamadı. Çünkü hiçbir gazetenin patronunun işine gelmedi ama ben Sabah’ta bunları yazdım. TTK’yı hazırlayan Ünal Tekinalp beni aradı. Teşekkürlerini ileterek bizim dışımızda bunu yazan gazete bulunmadığını söyledi. Diğer gazeteler Ünal Tekinalp’in söylediklerine yer vermedikleri gibi çarpıttılar da. Biz gazetede köşe yazarları olarak her türlü eleştiriyi yazabiliyoruz. Milletvekili maaşlarındaki artışı da yine ben yazdım başka gazete yazamadı. Algının tersine en demokrat gazetelerden biri Sabah. Ben yazdım, yazmaya devam edeceğim, yazılarıma dokunulmuyor.
GÜNDEMİN SESİ
nomi, para ve banka derslerinin eğitimini veriyorum. Sosyal demokrat görüşlü olmam nedeniyle ekonomiye ilgi duydum. Benim için insanların refahının artırılması, eğitim, sağlık hizmetlerinde fırsat eşitliği sağlanması önemliydi. Kamunun ve politikacıların görevinin fırsat eşitliğini sağlamak olduğuna inanıyorum. En önemli görevleri budur. Bu nedenle hükümetin son on yıldır kamu harcamalarında askeri harcamaları azaltıp, eğitim ve sağlık harcamalarını artırmasını önemli buluyorum. Eğitim ve sağlık, verimliliği artıran altyapı harcamaları. Bunun yanında fırsat eşitliğini de sağlayacak fonksiyonları var. Hükümetin başka bu tarz hangi politikaları var? Eğitimde tablet bilgisayar projesini destekliyorum. Bu fırsat eşitliğinin önemli araçlarından biri. Orta sınıflar arasında kavga çıkıyor. Bütün dünyada yeni orta sınıf geliyor. Türkiye’de 18 milyon insan orta sınıfa geçti. Türkiye’deki çatışma bu yönde devam ediyor. Eski orta sınıf ben konumumu kaybeder miyim diye tedirgin. Tablet bilgisayarların dağıtılmasına ‘ne gerek var’ diyen TOBB’un Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) isimli kuruluşu bulunuyor. 14 milyon çocuğa tablet bilgisayar dağıtılmasının bütçeye 4.5 milyar lira ek yük getireceğini söylüyor ama topluma katkısının ne olacağını hesaplamıyor. TEPAV, eski orta sınıfı temsil ettiği için bunu engellemeye çalışıyor. Türkiye’de bu cihazı zengin çocukları alıp kullanıyorsa fakir çocuklarının kullanması neden engellensin. Tablet bilgisayar eğitimde fırsat eşitliğini sağlayacak unsurlardan biri olacak. Türkiye’de şöyle bir değişik yapı var. İdris Küçükömer bunu iyi vurgular. Türkiye’de solcuyum diyenler genellikle sağcı ve statükocudur. Sağdakiler de daha devrimcidir. Bugün bunu görüyoruz. Ben soldayım diyenler statükoyu savunmaya başladı. Çocuklara tablet verilmesin diyorlar. Kendi çocuğuna aldığın tablet fakir çocuğuna neden verilmesin. Türk Ticaret Kanunu’nda da bunu gördük. Türk Ticaret Kanunu’ndaki gelişmeler siz nasıl görüyorsunuz? Türk Ticaret Kanunu’nun hükümleri, Prof. Dr. Ünal Tekinalp’in ilk haliyle hazırladığı gibi şeffaflık getiren, tüketiciyi koruyan ve kayıt dışını önleyen hükümlerdi. TTK’nın şeffaflık hükümleri dört partinin anlaşmasıyla kaldırıldı. TTK konusunda TÜSİAD ve TOBB işbirliğiyle medyada bilgi kirliliği yaratıldı. Kanun nedeniyle herkesin hapse gireceği iddia edildi. Bütün cezai hükümleri kaldırdılar. Şimdi de göz boyamak için ne yapıyorlar. Kamu ihale yasasından bahsediyorlar. Oysa bu yasa Türkiye’deki ekonominin sadece yüzde 2’sini kapsıyor. TTK ise tamamını kapsıyor. Şirketlerin internette bilançolarını yayınlama zorunluluğu kalktı, hapis cezası kalktı. Kamuda yolsuzluk yapınca bir kamu görevlisi hapis cezası alacak. Ama özel sektörde vatandaş soyulunca neden ceza yok. Denetim hükümlerinin sadece yeminli mali müşavirler yapsın diye de bir hüküm getirildi. Ben bunu da yazdım. Sonra mad-
İSMMMO YAŞAM l 21
GÜNDEMİN SESİ
‘FAİZ LOBİSİ’ ADLI KİTAP ÇIKARIYOR Boş vakitlerinizde neler yaparsınız, hobileriniz var mı? Yoğun bir tempo içindeyim hobiye çok vakit bulamıyorum. Makro iktisat kitaplarını, yayınlarını okurum. Bunlar bütün günümü alıyor. Günlük spor olarak yüzmeyle ilgileniyorum. İş gereği toplantılar ve seyahatlerim de çok oluyor. Evliyim, çocuğum yok, çok sevdiğimiz bir kedimiz var. Yeni kitap çalışmaları yapıyorum. ‘Faiz Lobisi’ adlı kitabım gelecek ay çıkmış olacak.
22 l İSMMMO YAŞAM
de tekrar değiştirildi. Sonra görev Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu’na verildi. O da olmadı bu kez Gümrük Bakanlığı’na devredildi. Sonra iş ne hale geldi. Madde kaldırıldı şirketler denetimsiz hale geldi. Şu anda anonim şirketler ve sermaye şirketleri denetimsiz durumda. Bakanlık yeni yönetmelik çıkarırsa bu iş düzelir. Bu ne demektir ? Şirketlerin denetlenmemesi hem küçük ortağın hem vatandaşın bir yerde parasının çalınması anlamına da geliyor. Kendi menfaatleri için maddeleri değiştirenler işi iyice sorunlu hale getirdiler. Bu kişilerin yaptıkları bütün denetçi ve muhasebeci camiasına büyük haksızlık. Ben bu yazıları köşeme taşıdım. Oda üyelerinizden de teşekkür mailleri yağdı. 80 bin kişinin ekmeğiyle oynadılar, haklarını gasp ettiler. Ünal Tekinalp’in yasasında normal mali müşavir yeminli ya da yeminsiz olmadan herkes işini yapabilecekti. Bundan sonra TTK’da ne olabilir? KOBİ’ler bilançoları denetlenmediği için daha yüksek faizle kredi almak zorunda kalıyorlar. Bunun maliyeti hesaplanmıyor. İkincisi Türkiye’de yüzde 40 civarında kayıt dışı ekonomi var ve bundan gelen vergi kaçağı var. TÜSİAD ve TOBB’un bilgi kirliliğiyle yarattığı TTK maddelerinin değişimi, Türkiye’nin de bir yerde intiharı anlamına geliyor. Çünkü bu vergi yapısıyla sürdürülemez bir kamu maliyesi de uzun dönemde ortaya çıkıyor. Dolaylı vergilerin yüzde 70 civarında, dolaysız vergilerin yüzde 30 olduğu bir vergi sistemi sürdürülemez. Düşük gelirlerde dolaylı vergiler ağır yük yapıyor. Şef-
faflık ve tüketiciyi koruyan hükümlerin değiştirilmesi Türkiye’nin yaptığı en büyük hatadır. Önümüzdeki dönemde büyük sorunlar çıkaracaktır. Bu açıdan bu konuları yakından takip ediyoruz. Kamu kökenlisiniz. Basınla ilk temasınız nasıl oluştu? 2000 yılında kamuyu bırakıp üniversitede ders vermeye başladım. Basına ilk geçişim de Cengiz Çandar’ın önerisiyle oldu. İlk olarak Referans gazetesinde köşe yazmaya başladım. Sonra Taraf gazetesine transfer oldum. İki buçuk yıldır da Sabah gazetesinde yazıyorum. Sabahları da televizyonda ekonomi yorumları yapıyorum. Haftada beş gün köşe, beş gün TV yorumu var. 12 saat de ders veriyorum. Bayağı bir yoğun programın içindeyim. Ders vermek de dinamizm sağlıyor bana. Ders verdiğiniz zaman sistematiğinizi koruyorsunuz. Bu arada tabii ki özellikle makro ekonomi konusunda bütün çıkan makaleleri, kitapları, yayınları takip ediyor ve okuyorum. Köşenizi yazarken herkesin anlayabileceği bir dil kullandığınız görülüyor. Bir gazetede yazan köşe yazarının anlaşılır olması gerekir. Yazılanı herkes anlamıyorsa bu zaafiyettir. Konuyu iyi bilmeyen teknik terimlerle anlatmaya çalışır. Bir de okuyucuyu küçümser tavırda yazma olayı var. Ayşe Teyze, Fatma Abla tarzı yaklaşımlar. Bu da bence halkı küçümseme anlamına geliyor. Siz daha mı iyi biliyorsunuz Ayşe Teyze’den. Onların tercihleri bazen daha doğru çıkıyor. Bu küçümseme dilinin kullanılması bana göre doğru değil. Konuyu iyi bilmeyen küçümseyerek anlatır.
MART - NİSAN 2013
MART - NİSAN 2013
ğı meydana getiren de özel sektörün açığı. Tasarruf açığını özel sektör dışarıdan finanse ediyor. Ama bir yandan da büyüme oranıyla cari açık birbirini tutmuyor. 2012 yılında büyüme oranı yüzde 2.2, cari açık ise 46.9 milyar dolar oldu. Büyüme hızının bu açıkla yüzde 3.2 olması gerekirdi. Ya bu rakamlar hatalı ya cari açık hatalı. Dolaysıyla cari açığı etkileyen unsurlardan biri özel sektörün yurtdışında para tutuyor olması. Vergi cennetlerinde ya da yurtdışı bankalarda para tutuyorlar. Parasını buraya kredi olarak veriyor şirketini borçlu gösteriyor, vergi masrafını düşürüyor. Bu da Türkiye’nin cari açığını olduğundan fazla gösteriyor. Dolayısıyla cari açığın bir kısmı ‘back to back’ kredi olduğu için kırılgan değil. Ekonomideki düşük büyümenin nedeni de ekonomi fazla ısındı korkusuyla çok fazla sıkılması. Medyadaki dijital dönüşümü nasıl değerlendiriyorsunuz? Dijital medya hakikaten hızlı yayılıyor. Oraya akan reklam artıyor. Ama basılı yayınlar da kan kaybetmiyor. Gelişmiş ülkelerde özellikle Almanya’da basılı yayınların tirajı arttı. Son açıklamalar bunu gösteriyor. Gelişmekte olan ülkelerde de durum böyle. Yazılı medya bitmez. Bir de güvenilir olma meselesi var. Dijital mecra spekülasyona çok açık. Bazı açılardan tehlikeli bile olabilir. Bir haber konuluyor bir bakıyorsunuz iki dakika sonra siliniyor. Başka bir yer alıp kullanıyor. Yazılı basın daha güvenilir ve kalıcı görünüyor. Ben orta vadede yazılı medyanın yok olacağını düşünmüyorum.
İSMMMO’NUN ÖNEMLİ GÖREVLERİ VAR İSMMMO’nun faaliyetleriyle ilgili görüşlerinizi paylaşır mısınız? Bu mesleğin öneminin kavranması açısından odanın kurulması bence önemli bir aşama oldu. Türkiye’de mesleğin örgütlü bir meslek haline getirilmesi çok önemliydi. Geç kalınmıştı ama yapıldı. Mesleğin örgütlü hale getirilmesi şirketler açısından da önemli… Türkiye ekonomisinin kayıt içine girmesinde muhasebecilik ve mali müşavirlik önemli görev icra ediyor. Sürdürülebilir ekonomi ve maliye politikaları tasarlayabilmek için hesabın düzgün tutulduğu ekonomiye ihtiyaç var. Meslek örgütü olarak İSMMMO son derece etkin faaliyetleri olan bir kuruluş. Yayınları ve sosyal faaliyetleriyle Türkiye’de taleplerin yerine getirilmesinde etkin bir rol oynuyor. Sivil toplum kuruluşu olarak da Türkiye gündemine önemli konuları getiriyor. Faaliyetlerini takdir ediyoruz.
GÜNDEMİN SESİ
Köşe yazarlarının her gün yazmasının verimlerini azalttığı söylenir, siz buna katılıyor musunuz? Bu görüşe katılmıyorum. Gazete her gün çıkıyor. Ekonomide her gün olay var ve bunları her gün yorumlamak gerekiyor. Bana her gün köşe yazmak ters gelmiyor. Sıkı takip gerektiren bir süreç. İyi takip yaparsanız yazarsınız. Profesyonel bir köşe yazarı her gün yazabilir. Gündemi ciddi takip edip düşünce formasyonu oluştuysa her gün yazabilirsiniz. Zaten saçmalarsanız okuyucu sizi uyarır. Konuları seçerken güncel gelişmelerde, dünya Türkiye ilişkisini kurmaya çalışıyorum. Makro ekonomide şuna dikkat etmek gerekiyor; ulus devlet modeli çözüldü küresel ekonomi bağlamında makro ekonomiyi dikkate almak gerekiyor. Ulusal ekonomi sınırlarıyla düşünemezsiniz. Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından biri olarak gösterilen cari açık konusunda görüşleriniz neler? Son 200 yılda Osmanlı ve Türkiye’de krizler hep kamu açıklarından kaynaklandı. Bu süreçte sekiz kez borcumuzu ödeyemez duruma düştük. Osmanlı dahil bunun nedeni bütçe açıkları ve bütçe açıklarının dış borçla kapatılmasından kaynaklanıyor. Şimdi baktığınızda bütçe açığı milli gelirin yüzde 1.7’si, bu düşük bir oran. Burada kırılganlık yok, borç yükü de yüzde 36.5 yüzde 94’den buraya düştü. Türkiye kırılganlıklarını atmış durumda. Bugün devletin kısa vadeli dış borcu 11 milyar dolar, özel sektörün dış borcu ise 99 milyar dolar civarında. Cari açı-
İSMMMO YAŞAM l 23
DOSYA
Sıra dışı tatiller GAYE DELEN Eskimolarla balık tutmak, Moğolların Her yıl aynı deniz, kum ve güneş tatili, hep aynı yaşamını yerleri görmekten sıkıldım, Antalya’yı ezberledim, deneyimlemek, hayatıma biraz heyecan katsam ne güzel olur, farklılık istiyorum, beş yıldızlı otellerin hepsi birbirine benÇin’de çeltik, ziyor… Fransa’da lavanta Baharın ardından yaz aylarına geçerken pek çok tarlalarını insan tatil planlarını yapmaya da başladı. Tatil hayalleri kurarken pek çoğumuz yukarıdakilere benzer şeykeşfetmek, şatoda ler düşünüyoruz. Bazen cesaret edemiyoruz bazen prens ve prenses gibi de bütçenin kısıtlamasıyla karşı karşıya kalıyoruz. yaşamak, fillerin göç Farklı ve heyecan dolu tatil peşinde olanların sayolunun izini sürmek, yısı azımsanmayacak kadar çok. Eskimolarla balık tutmak, Moğolların yaşamını deneyimlemek, Çin’de İspanya’da şarap çeltik, Fransa’da lavanta tarlalarını keşfetmek, şatadımını denemek ve toda prens ve prenses gibi yaşamak, fillerin göç yolunun izini sürmek, İspanya’da şarap tadımını dedaha nicesi. Yaz nemek ve daha nicesi... Klasik turların aksine bu mevsiminin tarz turlarla farklı deneyimler yaşamak isteyenlegelmesiyle tatile rin sayısı artıyor. Acenteler de bu isteklere uygun hazırlananlar sıra dışı yeni rotalar sunuyor. seçenekleri de ESKİMOLARLA BALİNA AVI alternatifleri arasına Yurtdışına sıra dışı turlar düzenleyen Ejder alıyor. Turizm’in Operasyon Müdürü Faruk Gündoğdu, her
24 l İSMMMO YAŞAM
insanın tatil anlayışının farklı olduğunu anımsatıyor. Kimisi klasik tatil denilen deniz, güneş ve kum üçlüsüne doğru yönelirken, kimisi de farklı olma çabası içinde kültür turları, keşifler, zor parkurlar, uzun uçuşlarla tatillerini maceraya dönüştürmeye çalışıyorlar. Gündoğdu, şu bilgileri paylaşıyor: “Haziran ayında klasik tatil tercihi yapmayıp Trans-Sibirya-Moğolistan turuna çıkıp saatlerce şehirden şehre hızlı tren yolculuğu yaparak, birden fazla medeniyeti tam içinden tanıyarak,
MART - NİSAN 2013
Avrupa- Asya sınırına bizzat ayak basarak bulunma zevkini yaşamak isteyenler var. Ağustos ayı genelde pek çok insan için güneş, kum deniz tatili olarak görülüyor. Ama aksiyon peşinde olanlar on günlük Uzak Rusya Eskimo Rusya turlarına ilgi gösteriyor. Profesyonel EskimoRus balıkçılarının yılda birkaç kez gerçekleştirdiği balina avını canlı olarak aynı gemide izleyebiliyorlar. Buna benzer pek çok heyecan dolu sıra dışı tur alternatifi var.” Gündoğdu, yurtdışında yaygın olduğu gibi Türkiye’de de sıra dışı tur tercihinin yaygınlaşmaya başladığını dile getirerek, “Kültür turuna yeni bir boyut getirme çabasına girenler hemen hemen her türlü tura katılıyor. Sıra dışı ve macera dolu olması onları cezbetmeye yetiyor. Türkiye’de bu yöndeki ilk tercih Güney Amerika oluyor. Sıra dışı turlar sıra dışı fiyat anlamına da gelmiyor. Fakat tabii ki bir turun gerçek anlamıyla sıra dışı olması için ciddi yatırımlar yapılıp
1-Tayland Lopburi Maymun Festivali: Her yıl Kasım ayının son hafta sonu düzenleniyor. Lopburi sakinleri şehirdeki sayısız maymunun Maymun Kral Hanuman’dan geldiklerine inanıyor ve onlara enfes bir ziyafet hazırlıyor. 2- Langley Mystery Weekend: ABD Seattle’ da dedektif olmak ister misiniz? 1948’den bu yana Şubat ayında düzenlenen festivale 10 dolar ödeyip katılabilirsiniz. 3- Timsahlarla Dalış: Afrika deyince akla vahşi hayvanlar geliyor. Güney Afrika’nın Karoo kasabasında dört metrelik timsahlarla yüzmenin bedeli 40 dolar. 4- Çamur Festivali: Kirlenmenin güzelliğini gösteren festivallerden biri her yıl Temmuz ayında Güney Kore’de yapılıyor. 2 milyona yakın ziyaretçinin katıldığı festivalde çamur güreşi, çamur masajının yanı sıra çamur kralı ve kraliçesi de seçilebilirsiniz. 5- Akbabalarla Çöl Turu: Moğolistan’ın Gobi Çölü’nde develer, akbabalar, dağ keçileri ve Gobi ayıları ile ‘Dövüşen Dinazorlar’ fosilini görmek isteyenlere hitap ediyor. 6- Yanardağ Sörfü: Cerro Negro, Nikaragua’da aktif bir yanardağ ve çevresi kül tabakaları ile örtülü. Bu özelliği sayesinde farklılık peşinde koşan snowboard’cular için ideal. 7- Beyaz Gece Festivalleri: Orjinali Rusya, St. Petersburg olan Beyaz Geceler ve Beyaz Geceler Festivali günümüzde pek çok ülkede kutlanıyor ve kutlama şekilleri ülkeden ülkeye değişiyor. 8- Obon Festivali: Her yıl Japonya, Tokuşima’da Budistler atalarını anmak amacıyla Obon festivalini düzenliyorlar. Festival Japonya’nın en büyük dans festivali olma özelliğine sahip. Ağustos ayında Obon kostümü alıp kendinizi dansçıların arasına atabilirsiniz. 9- Regata Storica: Venedik’in gondol yarışlarını da unutmamak lazım. Yaz boyunca yapılan yarışların en görkemlisi eylül ayının ilk pazar günü düzenleniyor. 10-Kutupta çay molası: Buz kıran gemileriyle kutup turu. Küresel ısınma ile kutup turlarına olan ilgi de artmış durumda. “Erimeden kutupları görelim” diyerek yola çıkanların ise 9 bin ila 30 bin euro arasında bir parayı gözden çıkarması gerekiyor. 11- Şatoda prenslere layık bir tatil: Tarihi bir tatil olsun diyenlerin tercihi ise genelde Avrupa’daki şatolar. Aristokrasiyi merak edenler için bu turlar, şatoda prens, prenses, kont ve düklerle yenecek bir yemek, yıllanmış şaraplar ve balonla şatoların etrafını gezmek gibi çeşitli alternatifler içeriyor. 12- Fillerin göç yolu peşinde: Botsvana’da milli park içinde büyük fil sürülerinin göç yolunun izini sürmek çok moda. Vahşi yaşamı gözlemleyerek fotoğraf çekmek isteyenler için ideal bir seçenek. 13- İspanya’da şarap vakti: İspanya’da şarabı her yönden tanıyıp şarap tadımına katılabilirsiniz. Fiyatı 1.400 euro’dan başlıyor.
DOSYA
MART - NİSAN 2013
BU TATİLER ÇOK SIRA DIŞI
İSMMMO YAŞAM l 25
DOSYA
SIRA DIŞI TURLAR YAYGINLAŞIYOR Türkiye Gezginler Kulübü Başkanı Prof. Dr. Orhan Kural, insanların seyahatlerde son dönemde farklılık peşinde koştuğunu ve sıra dışı turların Türkiye’de de yaygınlaşmaya başladığını vurguluyor. Kural, bugüne kadar 226 ülke gezdiğini dile getirerek şunları anlattı: “Farklı turlara ilgi gösteriyorum. Sıra dışı sayılacak pek çok seyahatim oldu. Bering Boğazı’nı geçtik. Tibet’te 1.200 metreye çıktık. Afganistan’a gittim. Afrika’da gitmediğim iki ülke kaldı. Ben zaten sıra dışı tatil seviyorum.” Seyahatte en önemli unsurun istek olduğuna dikkat çeken Kural, “Zaman ayrılabildikten sonra para o kadar önemli değil. Param yok diye seyahat etmeyenlere inanmıyorum. Başka şeylerden feragat edilip gidilebilir” diyor.
26 l İSMMMO YAŞAM
her şey ince elenip sık dokunmalı. Bu da maliyete etki eder. Bundan dolayı sıra dışı bir tur otomatik olarak klasik turları içerikte olduğu kadar fiyatta da biraz katlar. Ama çok erken rezervasyonlarda bir klasik turla aynı fiyata bile geldiği olur.” Sıra dışı tatile çıkma nedenleri; farklı bir şeyler tatma isteği, macera arayışları, korku ve üzüntü gibi duyguları yaşamak, olağanüstü deneyimleri yaşama isteği şeklinde sıralanıyor. Klasik turların aksine risk faktörü de gerektirenleri oluyor. Ekstrem spor ve korku macera turlarını aksine sıra dışı turlar herkese hitap ediyor. 2013 turizm trendleri arasında da Sri Lanka'da bir fil üstünde yapılan tur, Türkiye veya başka bir ülkede tarlalardan çay toplama, oya iğne işini öğrenme, baklava açma, kilim-halı dokuma gibi deneyimler önem kazanacak. Bu deneyimleri yaşayanlar arasında, tatil dönüşü anı anlatımları 'Şurayı gördüm' yerine, 'Şu deneyimi yaşadım' şeklinde değişecek.
SEYAHAT ANLAYIŞI DEĞİŞTİ Prontotour Pazarlama Müdürü Sarp Özkar da, son yıllarda ekonominin de olumlu yönde seyriyle hem seyahat eden kitlenin arttığını hem de kla-
MART - NİSAN 2013
sik seyahat anlayışının değiştiğini vurguluyor. Özkar, şunları söylüyor: “Artık insanlar Bunol kasabasındaki İspanya’nın Domates Festivali’ne, Hindistan’da renklerin festivali olarak bilinen Holi Festivali’ne, TransSibirya treni ile Rusya’dan başlayıp Moğolistan ve Çin’e, Nehir gemisi ile Çin’in en güzel coğrafyalarını keşif için Yangtze nehir turuna katılıyorlar.” Özkar, sıra dışı turların geleneksel turlara göre fiyatlarının biraz daha farklı olduğunu çünkü bu turların en fazla 10 kişiyle yapıldığını aktarıyor: “Başlarında çoğu zaman rehberin yanı sıra o aktivite hakkında tecrübeli önemli profesyoneller yer alıyor. Bunlar tabii çok özel servis alırken fiyatın da yükselmesi anlamını taşıyor. Letonya Riga’da buzul balıkçılığı 700 euro’ya yapılabiliyorken, Japonya’da Sakura mevsiminde bir tur 2000 euro’lar seviyesinde oluyor, Hindistan’daki festivaller dönemi 15002000 euro arası ve Avrupa’daki domates festivali veya San Fermin boğa sokak koşusu festivali tarzı organizasyonlar ise 1000 euro’lar civarına organize edilebiliyor. Avrupa’da deniz tatili ise 500 euro’lardan başlıyor.”
YURTİÇİ TURLARI
MART - NİSAN 2013
Sıra dışı tatil mekanları arasında öyle yerler var ki sadece fotoğraflarına bakmak bile keyif veriyor. Birkaç alternatif şöyle: l Aşk Tüneli, Ukrayna: Ukrayna'da Kiev yakınlarında bir demiryolu hattı. Ağaçların gölgesinde yol boyunca kapalı kemer şeklini oluşturan manzara 'acaba gerçek mi' sorusunu düşündürüyor. l Çeltik tarlaları, Çin: Çin'deki çeltik tarlalarından enfes bir manzara. Ülkenin uzak güneybatı bölgesindeki pirinç tarlaları kırmızı topraklı dağların üzerine kurulu. Soyut desenler oluşturduğu için genellikle 'toprak heykel' olarak anılıyor. Çeltik ekimine hazırlanmak için sulanan nisan ile aralık arasındaki zaman dilimini tercih etmelisiniz. l Lavanta tarlaları, Fransa: Haziran sonundan ağustosa kadar Provence'ta iki ana alan, Plateau de Sault ve Plateau de Valensole rüyadan çıkmış gibi görünen lavanta tarlalarına ev sahipliği yapıyor. l Hang Son Doong Mağarası, Vietnam: Vietnam'ın Quang Binh bölgesindeki dağ nehri mağarası, 2009'da yerel bir çiftçi tarafından keşfedilmiş. l Kaieteur Falls, Guyana: Dünyanın en güçlü şelalelerinden biri olan Kaieteur Falls, Güney Amerika kıtasındaki Guyana'nın merkezinde bulunuyor. Gürleyen sesinin şelaleyi görmeden önce duyulabileceği söyleniyor. l Acarlar longozu, Sakarya: Acarlar longozu, Sakarya'nın kuzeyinde Karasu ve Kaynarca ilçeleri arasında yer alan Türkiye'nin tek parça halindeki en büyük longoz (subasar) ormanı. Suların içindeki bu orman için dünyanın en büyük longozu olduğunu söyleyenler de var. l Kurumuş tuz gölü, Bolivya: Su üzerinde yürüyormuş illüzyonu oluşturan arazi, yaklaşık 10 milyon metrekare yüzölçümüyle dünyanın en büyük kuru tuz gölü özelliğine sahip. l Taşoz, Yunanistan: Taşoz Adası'nda kayaların içine oyulmuş doğal bir havuz var ve suyu denizden daha sıcak. l Eğri orman, Polonya: Polonya'da Batı Pomeranya’daki bazı ağaçlar 90 derecelik açıyla bükülmüş gibi. Ağaçlar, 1930'lu yıllarda dikilmiş ve ne insan ne de bir makine faktörüyle eğrilmediği incelemeler sonucunda belirlenmiş.
DOSYA
Sıra dışı tur arayanlara yurtiçi seçenekler de sunuluyor. Yurtiçinde de enteresan seçenekler var. Örneğin, Karadeniz turları artık Batum’la birlikte yapılıyor. Doğuda Erzincan Kemaliye turlarında Karanlık kanyonda tur yapmak, Likya yolunda yürüyüş turları, Olympos’ta kamp turları gibi tur programları da son derece yaygınlaşmaya başladı. Sarp Özkar, sıra dışı tatilin seyahat edenlere çok şey kattığının da altını çiziyor: “Dünyaya ve o ülkenin insanına, doğaya bakış açınız değişir, hatta inanç mekanizmanızı bile yeniden sorgular, doğada her şeyin nasıl kusursuz olduğundan dersler çıkarırsınız. Ayrıca gittiğiniz ülkenin insanı ile kültür alışverişinde bulunur yeni dünya dostlarına sahip olursunuz. Seyahatten dönüşte sizi ağzı açık hayretle dinleyecek bir sürü dostunuz, sabırsızlıkla bekler. Ufkunuz genişler. Tek dezavantajı belki de artık klasik seyahatleri yapmaktan hiç zevk almamaya başlarsınız ve hep sıra dışı arayışlar içinde olursunuz.”
HEM DOĞAL HEM ROMANTİK
İSMMMO YAŞAM l 27
RENKLİ YAŞAM
İyilik organize ediyor ILGIN ŞENYÜZ Mali müşavir Funda Maral, Bazı insanların doğuştan ‘organizasyon’ yetenekleri birçok sosyal vardır. Hangi ortamda olurlarsa olsunlar; hemen bir şeyleri organize eder, dostları buluştururlar. Mali Müşavir Funsorumluluk da Maral’ın bu yeteneği daha ilkokulda keşfedilmiş. Okul projesine hayatı boyunca bütün doğum günlerini ve okul gezilerini o organize etmiş. Meslek mensubu Funda Maral şimdi bu öncülük yeteneğini ‘iyilik’ organize etmekte kullanıyor. Maddi olayapıyor. nakları geniş olan işadamlarıyla, ihtiyaç sahiplerini buİşadamlarını luşturuyor ve onlar arasında iyilik köprüsü kuruyor. Bir sağtoplum yararına lık meslek lisesinin yapılmasına öncülük eden Maral, tiyatroyu hiç tanımayan 500 kişinin ilk kez tiyatroya götürülmesi proprojelere teşvik jesinin de öncüsü olmuş. Birçok sosyal sorumluluk projeeden Maral, sini gönüllü olarak ‘koordine’ eden Maral ile önderlik ettiği iyilik projelerini konuştuk. “Para tek başına MESLEĞE DÖNÜŞ HİKAYESİ mutluluk Funda Maral, 1971 Antakya doğumlu… İskenderun Lisesi mezunu olan Maral, Uludağ Üniversitesi’nde ‘kamu getirmiyor. yönetimi’ bölümünü 1992’de bitirmiş. Üniversitedeyken muTopluma faydalı hasebe bürolarında çalışarak mesleğe ilk adımını atmış. Ancak mezun olduktan sonra Antakya’ya dönmüş ama iş buolanlar hem lamamış. Bu nedenle de 3 yıl ücretli öğretmenlik yapmış. mutlu oluyor; Mesleğine tekrar başlama imkanını ise eşi ile birlikte İshem de daha tanbul’a gelince bulmuş. Uludağ Üniversitesi’nden okul arkadaşı Hüseyin bey ile 1994’te evlenmiş. Eşi Hüseyin bey zenginleşiyor” o sene af çıkınca, Yıldız Teknik Üniversitesi Makine Müdiyor.
28 l İSMMMO YAŞAM
hendisliği Bölümü’ne tekrar girmek istemiş. Bu nedenle Maral çiftine İstanbul yolu görünmüş. 2000 yılına kadar çeşitli şirketlerde muhasebe şefi, muhasebe sorumlusu olarak çalışan Maral, bu kez mesleğine çocukları nedeniyle ara vermiş. İki yıl arayla oğlu ve kızı dünyaya gelince mesleğinden uzak kalmış. Ancak onu kendi deyimiyle Avcılar’da büyük yıkım yaratan 1999 depremi kendine getirmiş. O dönem Avcılar’da oturan Funda Hanım, “1999 depreminde Avcılar’da dört katlı binada tek başımaydım. Eşim gece vardiyasında işe gitmişti. Ölümle yüz yüze gelince “Ben mali müşavir olacaktım; kariyerimi neden bıraktım. Depremden sağ çıkarsam tekrar mesleğime geri döneceğim” diye kendi kendime söz verdim. 2003 yılında mali müşavirlik stajına başladım. Ruhsatımı da 2005 yılında ilk hakkımda dereceyle aldım” diye mesleğe dönüş hikayesini anlatıyor. Kendi başarısına çok sevinen Maral, Başkan Yahya Arıkan’a bir mesaj da atmış, “Dereceye girenlere özel takdir belgesi verilmesinin kendilerini mutlu edeceğini” yazmış. Ertesi gün odanın hızlıca takdir belgesi hazırladığını görünce de çok duygulanmış.
EĞİTİME KATKI Mali müşavirlik belgesini alan Maral, şimdi Büyükçekmece Sinanoba’daki bürosunda çalışmalarını sürdürüyor. Yoğun iş ortamı içinde birçok faaliyete de zaman buluyor. Bunların başında da sosyal sorumluluk faaliyetleri geliyor. O aslında işadamlarını, zenginleri, iyilik yapmaya teşvik ediyor. “Benim müşterilerim de benim gibi duyarlı
MART - NİSAN 2013
TİYATRO İLE TANIŞTIRMA Funda Maral, kültür-sanat alanındaki çalışmalara da destek veriyor. En son hayatında hiç tiyatroya gitmemiş olan 500 kişinin tiyatroya gitmesine öncülük etmiş. Projenin fikir annesi kendisi… Medya 34 gazetesi, Büyükçekmece Belediyesi, Kültür Müdürlüğü ile ortak yürütülen proje için önce
MART - NİSAN 2013
mahalleler hatta kahvehaneler dolaşılarak tiyatroya hiç gitmemiş kişiler belirlenmiş. Bunlar arasında garsonlar, hastabakıcılar, inşaat işçileri gibi değişik mesleklerden insanlar varmış. Nihayetinde 30 Mart’ta Büyükçekmece Belediyesi Atatürk Kültür Merkezi’nde “Apartuman” adlı oyun bu 500 kişi için sahnelenmiş. Funda Maral, “Oyun halka hitap eden bir komediydi. Buraya cips, meyve suyunu alıp gelmişler. Birçoğu ilk kez tiyatroya geldiği için nasıl davranacaklarını bile bilmiyordu. Oyun sonunda onların sevinç ve gözlerindeki pırıltıyı görmek bana yetti” diye konuşuyor. Funda Maral, kendini tam olarak bir sivil toplumcu olarak görüyor. Kendisi bölgesindeki musiki çalışmalarına da katkıda buluyor. Mimar Sinan Musiki Cemiyeti Derneği’nin 2011 yılından beri kurucu yönetim kurulu üyesi olarak görev alıyor. Cemiyetin iki korosu var. Birini devlet sanatçısı İnci Çayırlı çalıştırıyor. Çayırlı, koristlerini titizlikle seçmiş. Talep çok olunca cemiyet ikinci koroyu kurmak zorunda kalmış. İkinci koroyu, İTÜ Türk Müziği Devlet Korservatuarı mezunu Serkan Ün çalıştırıyor. İki koroda toplam 68 koristin bulunduğunu belirten Maral, bu çalışmalardaki amaçlarını şöyle açıklıyor: “Mahalli dernekler olmazsa gençler musikiyi hiç tanımayacak. Amacımız; gençlere Türk musikisini sevdirmek. Biz koristlerimizi de gençlerden seçmeye çalışıyoruz. Korolarımız her yıl konser veriyor. Koristlerimiz arasında ‘depresyondan kurtulduk, hayatımıza anlam geldi’ diyenler de var. Bunları duymak bize çalışmalarımızda şevk veriyor.”
PROJELERİ BİTMİYOR Funda Maral, son derece enerjik bir meslek mensubu… Geçen bir yılda ‘Matrak mı Matrah’ adıyla bir tiyatro oyunu yazmış. Şimdi bu oyunu sahnelemek için tiyatrocu arkadaşları değerlendirme yapıyor. Bu oyunda işadamlarının komik hallerini yazdığını, hem meslektaşlarına hem de meslek odalarına dokundurma olduğunu belirtiyor. Maral’ın işadamı mükellefleriyle birlikte ortak bir kitap yazma planı da var. Konuyu sorduğumuzda ise; “Konu sürpriz olarak kalsın” diyor. Maral kadın girişimci sayısının artırılmasına da önem veriyor. Bunun için de kendi bölgesinde bir kadın girişimciler derneği kurmayı planlıyor. Maral şu değerlendirmelerde bulunuyor: “Birçok kadın girişimci tanıdım. İş kuruyorlar ama ayakta kalamıyor. Ben onların neden ayakta kalamadıklarını iyi biliyorum. Kuracağımız dernekle kadın girişimcileri desteklemeyi planlıyoruz.”
RENKLİ YAŞAM
insanlar. Para, akıl ve yüzde yüz iyiniyet bir araya geldiğinde hayranlık uyandırıcı işler ortaya çıkıyor” diyerek anlatmaya başlıyor. Para ile mutluluğun ters orantılı olduğunu düşünen Maral, “İşadamlarına diyorum ki, kazancınızın bir kısmını sosyal sorumluluk projelerine kanalize ederseniz, daha zengin ve mutlu olursunuz” diyor. Onun tavsiyelerini dinleyenlerden biri de müşterisi Helin İnşaat’ın sahibi Hüseyin Deniz. Maral, Deniz’e sağlık meslek lisesi yaptırmasını tavsiye etmiş. Gerisini Maral’dan dinleyelim: “Hüseyin Bey ilköğretim okulu yaptırmayı istiyordu ama ben kendisine sağlık meslek lisesi yaptırması yönünde tavsiyede bulundum. O da dinledi. Her aile çocuğunu üniversiteye gönderemiyor. Gidebilenlerin pek çoğu da mezun olduktan sonra işsiz kalıyor. Sağlık sektöründe çok eleman açığı var. Bizim lisemizden mezun olanların işi hemen hazır. Özellikle de kız çocuklarına iş imkanı yaratılacak. 14 Ocak’ta okulun temelini attık. Son katını çıkıyoruz; yeni eğitim-öğretim yılında okulun zili çalacak.” Funda Maral bugünlerde Büyükçekmece’de zihinsel engelli çocuklar için yapılacak okulun projesi üzerinde çalışmalar yapıyor.
İSMMMO YAŞAM l 29
YAŞAM’IN PORTRESİ
‘Basit konuları film yapıyorum’ BANU BOZDEMİR Türkiye onu son 10 yılda tanıdı. Son dönemin en yetenekli komedyenlerinden olan Şahan Gökbakar’ın Recep İvedik tiplemesi neredeyse kendisi kadar meşhur. Ne de olsa 2008’den bu yana Gökbakar tam üç Recep İvedik filmi çekti. Recep İvedik serisi sinemada izlenme rekorları kırdı. Evet Recep İvedik çok izlendi ama onu sevenler kadar eleştirenler de çok oldu. Herkes Şahan Gökbakar’dan yeni bir İvedik macerası beklerken o “Celal ile Ceren” filmiyle karşımıza çıktı. Bu filmde daha yumuşamış karakterlerle seyirci selamlıyor Gökbakar. “Ben içimden geleni film yapıyorum” diyen Şahan Gökbakar ile son filmini, sinemanın yaşadığı sıkıntıları konuştuk.
30 l İSMMMO YAŞAM
Recep İvedik tiplemesiyle milyonları sinemaya çeken oyuncukomedyen Şahan Gökbakar, en son Celal ile Ceren filmiyle izleyicinin karşısına çıktı. Gökbakar, “İçimden geleni film yapıyorum. Ben neye gülüyorsam beynim onu üretiyor” diyor.
Celal ile Ceren, Recep İvedik’ten sonra yeni bir macera. Bu senaryoyu yazarken, bu karakteri yaratırken nereden ilham aldınız? Çocukluktan beri arkadaş olduğumuz kızlarla oturuyorduk bir gün. Tam hatırlamıyorum ama yakın bir arkadaşları sevgilisinden ayrılmıştı. Ayrıldığı çocuğu feci şekilde gömüyorlardı. O sohbete dahil oldum ve o sevgi dolu pırıl pırıl, o melek gibi kızların bir anda birer canavara dönüştüğünü görünce "Ya siz hep böyle misiniz" dedim. "Yani bazı konularda, genelde böyle oluyor" dediler. Bu benim çok hoşuma gitti. “Bununla ilgili bir film olsa çok güzel olur. Çok basit ama güzel bir konu" dedim ve konu üzerine düşünmeye başladım. Sonunda Celal ile Ceren'in hikayesi çıktı. Zaten üç senedir Recep İvedik film-
MART - NİSAN 2013
MART - NİSAN 2013
TV 8’DE YILDIZI PARLADI Şahan Gökbakar, okul hayatına Ankara'da başladı ve ilk, orta, lise öğrenimini ODTÜ Koleji'nde tamamladı. ODTÜ Koleji'nden 1997-1998 eğitim döneminde mezun olan Gökbakar, Sosyal Bilimler Bölümü'nü bitirdi. 1998 yılında Bilkent Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi Tiyatro Bölümü'ne 350 kişi arasında ilk dörde girerek başladı ve bu bölümden 2002 yılında mezun oldu. Mezuniyeti'nden sonra İstanbul'a yerleşen Gökbakar, bir süre çeşitli reklam seçmelerine katılarak şansını denedi. Sonrasında "Zıbın" isminde bir program hazırladı ve bu program 2003'ü 2004'e bağlayan yılbaşı gecesi TV 8'de yayınlandı. Zıbın programında çoğu reklam ve olayları alaya alırken mizah ve düşünce birleştirmişti. Ayrıca TRT 1'de Pazar günleri canlı yayınlanan "7. Gün" programında beş hafta boyunca sunuculuk yaptı. Ardından daha önce Kamil Güler'in sunduğu Zoka isimli gizli kamera yarışma programının sunuculuğunu ve oyunculuğunu yapmaya başladı ve 13 bölüm devam ettirdi. Zoka'dan sonra yine TV 8'de Alper Mestçi ile beraber "Dikkat Şahan Çıkabilir" isminde bir antimedya-skeç şov hazırladı ve bir sezonu 15 bölüm ile geride bıraktı. Özellikle yaptığı Recep İvedik ve Küçük Oskar tiplemeleriyle ilgi çekti. NTV'de yayınlanan Kime Diyorum Ben adlı reality show programını hazırladı. Dikkat Şahan Çıkabilir programındaki tiplemelerden biri olan Recep İvedik filmi Türk sinema tarihinde en fazla izlenen filmlerden biri oldu.
duğu için buralardan yola çıkmışım. Aslında onlardan çok da uzak bir şey yaptığımı düşünmüyorum. Önceden çok farklıydı, şimdi farklı bir komedi var diye düşünmüyorum. Sadece birazcık daha jenerasyon farkı olduğu için tarzda ufak bir farklılık vardır. Bence bazı köşe yazarlarının, sinema eleştirmenlerinin kabul etmeme, reddetme, yok sayma, değersiz addetme güdüsü karakterin sivriliğinden kaynaklandı, karakterin yapısından kaynaklandı. İzledikleri karakteri bir komedi unsuru olarak değil de onu beğendiğinde sanki o karakteri tümüyle tasvip ediyormuşsun ve sen de öyleymişsin gibi hissettikleri için... "Hayır ben öyle değilim"in bir yolunu bulmak o karakteri yok saymak... Bir komedi filminin bu kadar ciddiye alınıp böyle pozisyon alınmasını garip karşılamıştım o zaman, hala da öyle karşılıyorum. Ben komedi filmi yapıyorum adı üstünde, insanlar gitsin bir para versinler onun karşılığında da gülmeyi beklesinler, ben de onları güldüreyim, çıktıklarında da "Abi çok güldük" desinler. Ben tamamen bu amaçtayım. Bunun dışında bir şey yapmıyorum, yaparken de dediğim gibi kendi mizahımı kullanıyorum. Her filmde farklı bir karakter çıkartıyorsunuz. Bu filmde sürpriz bir ka-
YA Ş A M ’ I N P O R T R E S İ
leriyle sinema perdesinde izleyiciyle buluşuyordum. Bu üçlemenin üzerine birazcık ara verdim, iki, üç sene kadar. Yorulmuştum biraz. Daha sonra farklı bir filmle tekrar beni sevenlerimin karşısına çıkmayı arzuladım ve o yüzden de böyle bir film meydana getirdik. Komik oldu, içime sindi, çok mutlu oldum. Hem böyle bir film yaptığım için hem de Ezgi'yle (Mola) de beraber böyle bir performansı sergileme şansına eriştiğim için. Filmin senaryosunu siz yazdınız ama oynarken direkt diyalogları mı kullandınız yoksa biraz doğaçlama oldu mu çekimlerde? Ben kendi yazdığım senaryo olmasına rağmen kendi rolümle ilgili olan cümleleri birebir söylemeyi sevmediğim için diğer oyunculardan da böyle bir şey yapmasını beklemem. Onlar da benim gibi bakıyor olabilir olaya. Kendi yazdığım cümleyi sette çekim sırasında farklı şekilde söyleyebilme özgürlüğüm olsun isterim. Diğer oyunculara da zaten senaryoyu verme amacım bir başlangıç kıvılcımı oluşturmasıydı kafasında. Sahnenin matematiği ve sahnenin içinde geçen konuyla ilgili bir fikir versin, ama istediği gibi konuşsun, ondan sonra geriye ne kalıyorsa, kendisi ne söylemek istiyorsa söylesin. Son dönem komedilerin absürd komediye yakın olduğunu görüyoruz. Halbuki Yeşilçam'da komediler daha traji-komiktir, dramı daha derindir. Bu noktada sizin komedinizi nereye koyuyorsunuz? Valla ben içimden geleni yapıyorum. Ben neye gülüyorsam onu üretiyor beynim. Ben de öyle üretiyorum ve böyle filmler meydana getiriyorum. Bu ve bundan önceki filmler de öyle. Bana komik gelen şey herkese komik geliyormuş demek ki bu kadar insan gitti o filmlere. Daha basit hikayeler, basit durumlar, basit konular ve bu konular üzerinden yaptığım bir komedi var. Ben bundan hoşlanıyorum kendi adıma. Daha önceki Türk sinemasındaki filmleri izleyerek büyüdük. Şener Şenler, Kemal Sunallar, Metin Akpınarlar, Zeki Alasyalar, Nejat Uygurlar, Halit Akçatepeler, Sadri Alışıklar... Komedi sineması adına zaten çok dolu ve yetenekli aktörlerin olduğu bir sinemamız var geçmişimizde de. Bizler onları görerek büyüdük, onları izledik. Hala aklımda uçuşan replikler, oyunlar, filmler vardır. Tabii benim ilk olarak güldüğüm şeyler bunlar ol-
İSMMMO YAŞAM l 31
CELAL İLE CEREN’İN DEVAMI GELEBİLİR
YAŞAM’IN PORTRESİ
Şahan Gökbakar, “Celal ile Ceren'in devamı olacak mı?” sorumuza “İnşallah” diye yanıt veriyor. Gökbakar, “Biz bir mutfağız, bu mutfaktan yemek çıkartıyoruz. O yemek izleyici tarafından beğenilip "Hadi bir tabak daha yiyelim biz bundan" derlerse bir tabak daha servis ederiz tabii ki” diyor. Recep İvedik’i ilk başlarda üçleme olarak düşünmediklerini söyleyen Gökbakar, şu değerlendirmeyi yapıyor: “Ben kendi adıma üçleme diye düşünmüştüm. Ama zaten yapımcı o zaman öyle düşünmediği için "Abi ikincisi olur, birincisini yapalım da" gibi davranıyordu. "Bir bakalım, 750 bini geçerse olabilir tabii ki" falan diyorlardı. Dediğim gibi seyirci bir daha istiyoruz, bu hikaye ikinci bir senaryo doğurabilir derse yapılmasından yanayım. Neden olmasın insanlar güldüğü sürece yapmaktan yanayım.”
rakteriniz var mı? İlginç karakterler olması, bir anda değişkenlik gösteren saçma karakterler olması çok hoşuma gidiyor. Biraz o meyve salatasını canlandırıyor gibi hissediyorum. Sürekli ‘one man show'a yönelik akarken film aralarda böyle nefes alma anlarının olması gerektiğini düşünüyorum. Seyircinin her sahnede beni görmemesi gerektiğini, bana gülmemesi gerektiğini düşünüyorum. O daha dünyayı zenginleştiriyor diye hissediyorum ve yazarken de hep aklıma böyle yan karakterler geliyor. Togan'la da (Gökbakar) paylaşıyorum, o da çok fazla katkıda bulunuyor. Bence Türk izleyicisi zaten komediyi tüketmeye dünden razı. Sizce seyirci daha fazla sinemaya değil aslında daha çok komediye mi muhtaç? Bu konuda ne düşünüyorsunuz? Her komedyenin kendine ait bir lezzeti olduğunu düşünüyorum. Ben kendi lezzetimi ve komedimi sergilediğim filmler yapıyorum ama diğer komedyen arkadaşlar başka projeler yapıyor. Filmler yapıyorlar, gösterile-
32 l İSMMMO YAŞAM
rini sinemaya koyuyorlar, birçok komedyenin içinde bulunduğu daha geniş kadrolu işler yapıyorlar. Ben her zaman değişiklikten, farklılıktan, çokluktan yanayım. O yüzden bunun artarak devam etmesi gerektiğini ve yeni komedyenler çıkması gerektiğini düşünüyorum. Yeni senaristler çıkması gerektiğini düşünüyorum Türkiye'de ve önünün çok açık olduğunu düşünüyorum bu sektörün. Rakamların önümüzdeki 10 sene içerisinde şaşırtıcı derecede büyüyeceğini düşünüyorum. Şu anda nüfusun yarısından biraz fazlası sinemaya gidiyor. 40 milyon - 45 milyon civarı. Bu mesela Fransa'da nüfusun 6 katı, Almanya'da 3 katı. Yıllık izleyici sayısı 70 milyon olursa içeri giren parayı düşün, insanların buraya koyacağı yatırımı düşün. Yatırımcılar da ona göre tavır alacak; bu bir matematik aslında. Eğer pazar büyürse yatırılan para büyür. Ben belki de Recep İvedik 1'i çektiğim zaman 35 milyonluk sinema seyircisi vardı, sırf benim filmim bunun yüzde 14'üydü. Böyle bir şey gurur yaratıyor mu? Benim için çok büyük gurur. Birinci filmin başarısı, ikinci filmin ba-
MART - NİSAN 2013
MART - NİSAN 2013
çünkü aksi takdirde insanlar onu almıyor. Onun için de rafa konmuyor. Bu böyle bir döngü. Bu konuda ben şöyle düşünmüyorum "Komedi filmleri, popüler kültür filmleri o kadar fazla ve o kadar her yerde ki, entelektüel doluluğu olan sanat ağırlıklı filmler yer bulamıyor. Tu kakadır bu popüler kültür" demem. Çünkü bir nevi de o popüler kültür filmlerinin topladığı hasılattan kesilen Kültür Bakanlığı payı dağıtılıyor öbür sanat filmlerine. Birçok insan başvuruyor ve filmi için oradan fon alıyor. Aslında devlet o destekleyen mekanizmayı kurmuş, kurmaya çalışmış daha doğrusu, oraya bir yönelmiş. "Ben buradan topladığım parayla oraya bir fon yaratayım" demiş. Zaten o yönetmen arkadaşım, o filmleri yapanlar için de bir gişe beklentisi olduğunu düşünmüyorum. Onların daha ödüle yönelik, daha festivallere yönelik işler yaptıklarını düşünüyorum. Beklentilerinin, aldıkları hazzın o olduğunu düşünüyorum. Dolayısıyla "Hem o tarz bir film yaptım, hem de niye bunu insanlar izlemedi, niye sinemacı buna yer vermedi" bakış açısı pek doğru bir bakış açısı değil.
SİNEMA FİLMLERİ Celal ile Ceren - 18 Ocak 2013 Recep İvedik 3 - 12 Şubat 2010 Recep İvedik 2 - 13 Şubat 2009 Recep İvedik - 15 Şubat 2008 Gen (film) – 2005 Buğra (Kısa film)
TELEVİZYON PROGRAMLARI Dikkat Şahan Çıkabilir (tv8 ve atv) (2005) Leyt Nayt Şov: Kime Diyorum Ben (NTV) (2006) Zoka (tv8 ve Show TV) (2004) Kolay Gelsin (Kanal 1) (2008) Engin Jurnal (tv8)
YAŞAM’IN PORTRESİ
şarısı derken üçüncü filmin başarısı, yurt dışındaki gişe başarıları... Benim gerçekten göğsümü kabartan şeyler, mutlu eden şeyler. Emin Alper'in Tepenin Ardı filmi 2012 için sinema olarak çok başarılı bir filmdi. Fakat yedi kopya girdi. Bildiğiniz gibi sinema salonlarında bir sıkıntı var, bir tekel söz konusu. Bu noktada sizin bakışınız da önemli? Şöyle düşünmek lazım… Söylediğiniz filmi ben duymadım, izlemedim, gerçekten bilmediğim bir film, nasıl bir film olduğu hakkında da yorum yapamam. İsmi önemli değil aslında, bağımsız her Türk filmi için bu yorum yapılabilir. Neden yedi kopya girdiğini düşünmek lazım. 20 kopya çıktı, sinema salonu bulamadığı için yedi kopya olarak girdi. Sinema salonlarını bakkal gibi, bakkal rafı gibi düşünün, oraya getirip herkes ürününü koyuyor. İçeriye de müşteriler gelip "Ben şunu istiyorum, şunu istiyorum" diyor. Dolayısıyla bakkal sahibi de hiç kimsenin rağbet etmediği ürünü raftan kaldırıyor. Tamamen böyle bir mantık bu. O film galiba sanat sinemasına hitap eden bir film. Sadece o film ve yönetmen arkadaşımız yaşamıyor bu problemi, Ferzan Özpetek de yaşıyor, Nuri Bilge Ceylan da yaşıyor. Cannes'da ödül alıp burada 8 -10 bin kişi izliyor. Bu birazcık o tarz sinemanın şu anda popüler kültür ve talebe karşılık verememesinden kaynaklanıyor. Bu o sinema olmasın, hiçbir zaman yayınlanmasın değil tabii ki bu tarz filmleri seyircisiyle, alıcısıyla buluşturan sinema salonları olması lazım ve o sinema salonlarında buluşması lazım. Belki de bağımsız filmler için olan salon sayıları arttırılmalı ne dersiniz? Bu desteklenmesi gereken bir şey. "Bakın böyle de bir şey var ve siz bunu isterseniz bakın buraya da gidebilirsiniz ve bu filmi de izleyebilirsiniz" diye desteklenmesi gereken bir şey
İSMMMO YAŞAM
İş’te kötü alışkanlıklardan vazgeçin Yalan söylemek, kişisel bakıma önem vermemek, agresif hareketler, sosyal medyada boş boğazlık etmek… Bu tarz kötü alışkanlıklar işinize ve kariyerinize mal olabilir. Kişinin iş hayatındaki itibarını yok eden kötü davranışlardan vazgeçerek onların yerine ilkeli davranışları koymak gerekiyor. Bu konuda çalışanlar yanında kurum ve yöneticilere de görev düşüyor. İşte, iş hayatındaki kötü alışkanlıklar…
KARİYER
GAYE DELEN Herkesin karakteri, yetiştirilme tarzı, bulunduğu çevre ve koşullar nedeniyle edindiği pek çok alışkanlığı vardır. Kötü kategorisine girebilecek alışkanlıklar ise özel hayatta olduğu gibi iş hayatında da olumsuz sonuçlara neden olabiliyor. Dedikodu yapmak, kıskançlık, yalan söylemek, yüksek sesle konuşmak, dağınıklık, kişisel bakım ve temizliği ihmal etmek, agresif hareketler… Bu tarz alışkanlıklar kariyere bile mal olabiliyor. Sizi kötü etkileyerek, başarınıza ya da mutluluğunuza engel olabilirler. Alışkanlık, öğrenilen ve neredeyse bilinçsiz yapılır hale gelecek kadar tekrarlanarak kazanılan davranışlar olarak tanımlanıyor. Bazı alışkanlıkların iyi ya da kötü olması bulunulan duruma göre de değişiyor.
34 l İSMMMO YAŞAM
Fortune Kariyer Eğitim ve Danışmanlık Yönetici Ortağı Ayşen Arıduru, iş hayatında kötü alışkanlıkların performansı olumsuz etkilediğini belirterek, “Kötü alışkanlıklar bireysel performans ve gelişime sekte vurur. Çalışanlar açısından gelecekteki kariyerleri bakımından olumsuz referanslara neden olabilirler. Alışkanlıklar başarısızlığa yol açabileceği gibi kişi hakkında kötü düşünce ve konuşmalara da neden olurlar. Kişinin itibarına zarar verirler” diyor. Arıduru, iş hayatındaki kötü alışkanlıkları da şöyle sıralıyor: “Masada yemek yeme alışkanlığı, sigara tutkunu olma, ofis araç ve gereçlerini hor kullanma, sosyal medyada gereksiz ve uzun saatler vakit geçirme, dedikodu yapma, entrikalar içinde olma, kıskançlık, yalan söyleme, aşırı derecede özel hayatı iş hayatına taşıma, zamanı yönetememe, iş arkadaşını haksız yere suçlama, verdiği sözde durmamak, gereksiz uzun
MART - NİSAN 2013
BUNLARI YAPIN!
ve yüksek sesle konuşmak, telefonda uzun ve gereksiz konuşmalar, kişisel bakım ve temizliği ihmal etmek, dağınıklık ve düzensizlik, agresif hareketler, işe sürekli olarak geç kalma, bahane uydurmak, uygunsuz kıyafet giymek, işi kişisel menfaatleri için kullanmak…”
Kötü alışkanlıklardan vazgeçmek zordur. Ancak hayatınızı zora sokan alışkanlıklardan vazgeçebilmek için öncelikle kendinizi motive etmeniz gerekiyor. Kötü alışkanlıklardan vazgeçmek için yapılması gerekenler şöyle: 1-Plan yapın 2-Disiplinli ve bilinçli olun 3-Doğru yaklaşım edinin 4- Engel koyun 5- Pozitif davranışlar edinin 6- Kendinizi ödüllendirin 7- Sürece başkalarını dahil edin
ŞİKAYETLER SİSTEMİ
Peki, kişiler iş hayatlarını olumsuz etkileyen kötü alışkanlıklarından nasıl vazgeçebilir? Ayşen Arıduru, insan kaynakları yöneticileri, koçlar, eğitmenler veya bağlı olunan yöneticilerin kötü alışkanlığı olan kişiyi farkındalığa ulaştırabileceğini dile getiriyor. Onu kırmadan, kılavuzluk yaparak, uykanlıkları olabiliyor. Adam kayırgun dille anlatarak, eğiterek öğretmek mümkün. Motivasyon toplantımalar, adalet olmaması, önemseları da önemli. Şikayetler sistemi ve mekanizması da geliştirilmeli. Arımeme gibi alışkanlıklara sahip kuduru, iş yerlerinde kötü alışkanlıklardan korunmak için işe alım öncerumlar da bulunuyor. Ayşen Arıdusine dikkat etmek gerektiğini vurguluyor: ru, konuyla ilgili şunları söylüyor: “Kurum kültüründe olumsuzluklar ola“İşe alım yapılırken en başta kurum kültürüne ve organizasyona bilir. Kariyer ve ücret sisteminde haksızlıklar, sindirme politikası, performansı uygun kişiler iyi seçilmeli. Her bir çalışanın kişisel özellikleri ve karakdeğerlendirememe, hak yeme, önemsememe, karışıklıklar, düzensizlikler, teri iyi tespit edilmeli. Düzene ve şirket yapısına uygun doğru insanlar temizlik durumu, küfür eden patronlar, hitap ve üslup problemleri, ayolmalı. Şirket kuralları ve yönetmelikler doğrulrımcılık, çıkarcılık, kurnazlık, onur ve gurur kırma, tusunda işe alım yapılırken bu bilgiler aktarılmalı. kişisel alana müdahale etme, çalışana değer verİşe başlayan kişilerin yönetmelikleri bilmeleri meme, eğitimi önemsememe, genel baskı, inançönemli.” lar konusunda baskı, görüşlere saygılı olmama, veİş hayatında itibar ve başarı için kötü alışrimsizlik, uzun çalışma saatleri gibi konularda kukanlıkların yerini alması gerekenler ise etik olrumlardan kaynaklanan olumsuzluklar da olabimak ve ilkeli davranış. İnsan kaynakları uzmaliyor.” nı Arıduru, “Dış müşteri memnuniyetinin yanınİş hayatının en kötü on alışkanlığı ise şöyAyşen Arıduru, Türkiye’deki kurumlardaki da iç müşteri memnuniyet kavramının özümle sıralanıyor: kötü alışkanlıkları yaygın görüyor. Genel anlamsenmesi gerekir. 1-Devamlı bekletmek da işletmelerde verimliliğin düşük olduğunu dü2-Sulu e-posta’lar göndermek şünüyor. Arıduru’ya göre doğru ve stratejik insan KURUMLARIN DA ZAAFLARI VAR 3-Kafa karıştırmak kaynakları sisteminin ve uygulamalarının olmaEkip arkadaşlarına değer vermek, üst yö4-İşyerindeki kıyafet kurallarına uymamak dığı yapılarda maalesef karışıklık ve düzensizlik netimle iyi geçinmek, çalışkan ve başarılı olmak, 5-Yalan söylemek oluyor. Çalışanlar da bu nedenle bazı kötü alışzamanı etkin ve verimli kullanmak itibarı sağ6-Güveni zedelemek kanlıklar edinebiliyorlar ya da bu kötü alışkanlıklar layacaktır. Kişisel anlamda zayıf tarafların ana7-Esnek olmamak bazı nedenlerden ötürü su yüzüne çıkabiliyor. Bu lizinin yapılarak bunların geliştirilmesi önemli8-Her fikri açıkça söylemek nedenle işletmelerde insan kaynakları yönetimidir” önerisinde bulunuyor. 9-Sosyal medyada gereksiz yazışmalar nin çok etkin şekilde uygulanması da gerekiyor. Kişiler yanında kurumların da kötü alış10-İşyeri politikalarına uymamak
10 KÖTÜ ALIŞKANLIK
KARİYER
MART - NİSAN 2013
İSMMMO YAŞAM l 35
AİLE
Şüphe ilişkileri zedeliyor Aşırı derecedeki şüphe, kıskançlık paranoyalarına dönüşünce ailelerin yaşamını çekilmez kılıyor. Kıskançlık paranoyaları, ülkemizde kadın cinayetlerinin de başlıca nedenleri arasında yer alıyor.
36 l İSMMMO YAŞAM
CAN KIZILDAĞ "Şüphe" hayatın her alanında olduğu gibi ilişki ve evlilikte de büyük bir zehir. Bu zehrin taşıyıcısı olanlar, sadece çevresindekileri mutsuz etmekle kalmayıp kimi zaman işi can almaya kadar götürebiliyor. Aşırı derecedeki şüphenin kıskançlık paranoyalarına dönüşmesi, kadın cinayetlerinin de başlıca nedenlerinden. Uzmanlar, paranoyanın esiri olmuş kişilerin, kuşkularının doğruluğuna inandığı için çoğunlukla tedaviye başvurmadığını, bu nedenle yakınları tarafından tedaviye ikna edilmeleri gerektiğine dikkat çekiyor.
Şüphecilik, olayların geri planında, görünenin dışında başka şeyler olduğuna dair inanç olarak biliniyor. Tüm psikolojik hastalıklarda olduğu gibi şüphenin de hastalık sayılabilmesi için yaşamı büyük oranda etkilemesi gerektiğini belirten Uzman Psikolog Orçun Aykol, "Günlük yaşamda hepimiz zaman zaman bir takım şeylerden şüphelenebiliriz. Ancak bunlar hayatımızı etkilemez, o düşünceler aklımıza gelir ve gider. Biz günlük yaşamımızı sürdürmeye devam ederiz. Bazı bireyler ise bu düşüncelerden kurtulamaz. Akıllarında sürekli birilerinin onları kandırdığı, onlara zarar vermeye çalıştığı, gittiği restoranda zehir-
MART - NİSAN 2013
leneceğini, eşleri tarafından aldatıldığı ya da aldatılacağı ile ilgili düşünceler nedeniyle günlük işlevlerini yerine getirmez. Bunları düşünmekle kalmayıp sürekli bu düşünceleri doğrulayacak ya da red edecek kanıtlar bulma peşindedirler" diyor.
PARANOYAYA DÖNÜŞÜYOR Şüpheciliğin beraberinde yoğun öfke, saldırgan tutumları, mutsuzluk ve kaygıyı doğurabildiğini ve “paranoya”ya dönüşebildiğini kaydeden Aykol, böyle durumlarda bireylerin mutlaka ruh sağlığı uzmanları tarafından tedaviye alınması gerektiğini söylüyor. Bu kişilerin çoğunlukla, kuşkularının doğruluğuna inandığı için tedaviye başvurmayacağına dikkat çeken Aykol, "Ancak yakınları tarafından tedaviye ikna edilmeli, gerekiyorsa yasal yollarla tedaviye getirilmelidir" diye uyarıyor. Eşler arasında en çok kıskançlık paranoyalarının yaşandığını belirten Aykol, kadın cinayetlerinin nedeninin çoğunlukla bu paranoyalar olduğunu anlatıyor. Aykol, kıskançlık paranoyası olan kişilerin eşi taKaraosmanoğlu rafından al-
ZARARI KAÇINILMAZ Psikiyatrist Dr. Alp Karaosmanoğlu, kıskançlık paranoyaları nedeniyle kişinin en basit davranışlarda bile bir özel durum arayabileceğini belirtiyor. Karaosmanoğlu, paranoyanın ilişkilerdeki yıkıcılığını şöyle anlatıyor: "Bir okul arkadaşı ya da meslek arkadaşıyla en ufak bir sohbet bile gizli yürütülen bir ilişkinin işareti olarak görülür. Sonra her şey takip edilmeye başlanır. Gelen mesajlardan, telefonlardan bir anlam çıkartılır ve geri planda bir senaryo varmışçasına kişi bunun kaygısını hisseder. Tabii ki ilişkiye zararı kaçınılmazdır. Kişinin sevgi duymasını engeller. Çünkü kendisini kandıran bir kişi vardır karşısında. Ya da sürekli karşıdaki kişiyi bunaltıcı şekilde denetler. Ve bu duruma dayanamayan kişi artık yavaş yavaş uzaklaşmaya başlar. Uzaklaştıkça da şüpheci kişi düşünür: 'Ben zaten fark etmiştim bunu, düşündüğüm başıma geldi'. Ama farkında değildir ki korktuğu şeyi başına getiren kendi düşünceleridir."
PRİM VERMEK ÇÖZÜM DEĞİL İlişkilerde kıskanç kişilere prim verilmemesi gerekiyor. Kıskanç kişilere karşı normal davranışları terk etmek doğru değil. Psikiyatrist Dr. Alp Karaosmanoğlu bu konuda yapılan yanlışlıkları şöyle anlatıyor: "Diyelim ki bir geziye gittiniz ve karşınızdaki kişinin paranoyalarına uygun şekilde hareket edip, her iki saatte bir telefon açar ve yerinizi bildirirseniz, çevreden resimler çeker ve yollarsanız, geçici süre karşınızdaki kişi de bir iyilik sağlayabilirsiniz. Ama uzun vadede kişinin kaygıya dayanma becerisini sabote ederseniz. Dolayısıyla ekstra çabaya girmemek önemli. Karşı tarafa bunun kendi kuşkularından doğan bir durum olduğunu ve bu kuşkuların hizmetinde davranmayacağınızı kesin bir dille söylemeniz lazım."
AİLE
MART - NİSAN 2013
datıldığını düşünerek her durumu kendi zihninde buna uyarlayıp öfke gösterebildiğini, saldırgan tutumlar sergileyebildiğine dikkat çekiyor.
İSMMMO YAŞAM l 37
Uzmanlar kolesterol ve ilaçlarının zararları konusunda ikiye bölünmüş durumda. Bir grup bilim insanı kolesterol ilaçlarının yarardan çok zararlı olduğunu savunuyor. Türk Kardiyoloji Derneği ise “kolesterol düşürücü ilaçların kalp ve damar hastalığına bağlı kalp krizi, inme ve ölüm oranlarını azatlığını” vurguluyor.
Kolesterol dost mu düşman mı?
SAĞLIK
ILGIN ŞENYÜZ Sıradan bir sağlık kontrolünden geçtiğinizde mutlaka bakılan değerlerlerden biri kolesterol seviyesidir. Kan tahlillerinde HDL, LDL simgeleriyle gösterilen kolesterolün yüksek seviyesinin kalp damar hastalıklarına ve felce neden olduğu genel olarak bilinir. Ancak son zamanlarda doktorlar ve bilim adamları kolesterol konusunda ikiye bölünmüş durumda. Prof. Dr. Canan Efendigil Karatay’ın başını çektiği bir grup bilim insanı, “Kolesterol damar tıkamaz. Kolesterol ilaçlarını çok kullanmak daha zararlı” diyerek bilinen kalıpları yıkıyor. Türk Kardiyoloji Derneği’nin sözcülüğünü yaptığı grup ise klasik söylemi sürdürüyor. Türk Kardiyoloji Derneği Lipit Çalışma Grubu Başkanı Profesör Doktor Bülent Behlül Altunkeser’ün yaptığı açıklamaya göre; kalp krizi ve inmeye yol açan aterosklerotik damar hastalığının temel nedenleri; sigara tüketimi, yüksek kan basıncı (tansiyon), şeker hastalığı, kötü kolesterolün yüksek olması ve şişmanlık… Kötü kolesterol yüksekliği sağlıklı beslenme ve egzersiz ile kontrol edilemiyorsa,
38 l İSMMMO YAŞAM
hedeflediğimiz değerlere ulaşmak için ilaç almaya başlamak gerekebilir. Altunkeser; açıklamasını şöyle sürdürüyor: “Neredeyse 20 yılı aşkın süredir yapılan çok merkezli büyük çalışmalarda, kolesterol düşürücü ilaçların kalp ve damar hastalığı sebebli kalp krizi, inme ve ölüm oranlarını azalttığı pek çok kez gösterilmiş. Lüzum görülen hastalarda kolesterol düşüren ilaçlar, sınıf I endikasyonla (muhakkak) tavsiye edilmiş. Şu halde, elimizdeki tıbbî deliller ve kılavuzlara göre ilaç kullanması gereken hastalarda, hekim tarafından ilacın verilmemesi tıbbî hatadan başka bir şey değil. Türk Kardiyoloji Derneği ve “delile dayalı tedavi” prensibinden ayrılmayan kardiyologlar, halkımızın hizmetinde olmayı sürdürecek.”
İLAÇLARIN ZARARI Kolesterolün zararsız olduğunu savunan bilim insanlarına göre, kolesterol insanda hücre yapıtaşını meydana getiriyor. Damarları tıkayarak kalp krizine neden olan kolesterol değil genelde kan pıhtısı. Pıhtılaşmanın
MART - NİSAN 2013
en önemli nedenlerinden biri de insülin hormonundaki dengesizlik. Uzmanlar, statinler olarak da bilinen kolesterol ilaçlarının kandaki LDL yani kötü kolesterolü düşürdüğünü ama kalp krizleri ve felçleri önlemede yararsız olduğunu düşünüyor. Hatta kolesterol ilaçlarının vücudun elektrik santrali olan bir maddeyi tahrip ettiğini ve kas kaybına neden olduğunu savunuyor. Peki kolesterol ilaçlarının zararlı olduğunu düşünen doktorlara göre yüksek kolesterol nasıl kontrol altına almalı? Kolesterol karşıtı cephe bu konuda sağlıklı yaşam tüyoları veriyor. Prof. Dr. Canan Efendigil Karatay, “Kolesterol ilacını bırakın. Kırmızı et, hayvani yağ, sebze tüketin. Spor yapın. Trans yağlar ve şekerden uzak durun. Kolesterol damar tıkamaz” diyor. Evet uzmanlar genel olarak günde en az 20 dakika yürünmesini tavsiye ediyor. Et, süt ve hayvani yağlarla birlikte sebze ve yumurta tüketilmesi de salık veriliyor.
ARAŞTIRMA SONUÇLARI Aslında araştırmalar dünyada kanında en fazla kolesterol olanların Samburu Kabilesi’nde yaşadığını ortaya koymuş. Sadece et ve süt ürünleri tüketen bu kabileden kimsede kalp rahatsızlığına rastlanmamış. Ayrıca Danimarka'daki Rigshospitalet Hastanesi'nde yapılan araştırma, iyi kolesterolü yani HDL seviyesi düşük olan kişilerde kalp krizi riskinin artmadığını ortaya koymuş. 70 bin kişi üzerinde yapılan araştırmayı yürüten Dr. Frikke-Schmidt, kalp krizine asıl yol açanın düşük HDL'ye eşlik eden obezite, yüksek tansiyon ve diyabet gibi diğer faktörler olabileceğini açıkladı. İyi kolesterolü düşük deneklerin çoğunda kötü kolesterol LDL'nin de yüksek olduğunu söyleyen Schmidt, kalp krizi riskinin düşük HDL ile yüksek LDL bir araya gelince arttığını söyledi. Hastaların öncelikle obezite ve hareketsizlik gibi risk faktörlerini doğal yollardan ortadan kaldırmaları gerektiğini söyleyen Schmidt, iyi kolesterolü yükseltmeyi vaat eden ilaçlara da temkinli yaklaşılması gerektiğini vurguladı.
DOKTOR ÖZ NE DİYOR?
MART - NİSAN 2013
l Prof. Dr. Canan Efendigil Karatay: “Kolesterol insanda hücre yapıtaşını meydana getiriyor. Damarları tıkayarak kalp krizine neden olan kolesterol değil genelde kan pıhtısı. Pıhtılaşmanın en önemli nedenlerinden biri de insülin hormonundaki dengesizlik. Kolesterol ilaçları vücudun elektrik santrali olan maddeyi tahrip ediyor, kas kaybına neden oluyor.” l Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta: “Kolesterol, topluma ve maalesef aynı zamanda doktorlara tüm dünyada türlü pazarlama taktikleriyle kalp krizi ve inme gibi ölümcül hastalıkların tek sebebiymiş gibi tanıtıldı. Daha fazla ilaç daha fazla margarin satmak için tüm dünyada müthiş bir ‘kolesterol fobisi’ oluşturuldu. İnsanlar sistemli bir şekilde ‘kolesterol manyağı’ yapıldı. Ben ve birkaç arkadaşım senelerdir kalp ve damar hastalıklarının asıl sebebi olan damar sertliğinin “kronik bir mikropsuz iltihap” (enflamasyon) olduğunu, “kolesterol yüksekliğinin tedavi edilmesi gereken bir hastalık olmadığını” anlatmaya çalışıyoruz.” l Prof. Dr. Osman Müftüoğlu: “Makul miktarda kolesterol hücrelerimiz için olmazsa olmaz bir zorunluluk ama burada “makul” kelimesinin altını çizmek gerekiyor. Eğer bedenimizde fazla kolesterol varsa bazı sorunlar ortaya çıkıyor. Kısacası kanımızdaki kolesterol miktarı yükselirse damar sağlığı risk altına giriyor. Egzersizin faydalı olduğu kabul edilen HDL seviyesini bir miktar artırdığı kesin. Düzenli olarak yapılan aerobik egzersizlerin düşük HDL kolesterolü olanlarda damar sertliği riskini önemli ölçüde azaltabileceğini düşünüyoruz.” mayı ve sağlıklı bir insan vücudunda da günlük tüketilen 300 mg. diyet kolesterolü olması gerektiğini ifade eder” diyor. “Kolesterole ilaçla tedavi yöntemleri koroner damar tıkanıklığı gibi ateroskleroz rahatsızlıkları olan kişilerde yaşam kurtarıcı bir rol oynar ancak aynı ilaçların sağlıklı kişilerde ne derece yarar sağladığı kanıtlanması oldukça zor bir nokta” diyen doktor Öz, şu değerlendirmeyi yapıyor: “Doktorlar hastalarının sigarayı bırakmaları, kilo vermeleri ya da egzersiz yapmaları konusunda motive edemedikleri için ilaçla tedaviye yöneliyorlar. Ancak daha kaliteli ve gelişmiş bir yaşam tarzına hastaları yönlendirmek ilaçla tedaviden çok daha önemli.”
SAĞLIK
Dünyaca ünlü kalp cerrahı Mehmet Öz de iyi kolesterolün vücudu koruyucu olduğuna inanıyor. Gazetecilerin soruları üzerine Türkiye’deki kolesterol tartışmalarına katılan Öz, “Kalp hastası olmadığınız sürece diyet kolesterolü önemli değil. Kolesterol vücut için gereklidir. İyi kolesterolün vücudu koruyucu özelliği vardır. Amerikan Kalp Derneği ilaç kullanımından ziyade besin tüketerek sağlıklı kal-
KOLESTEROL SEVERLER NE DİYOR?
İSMMMO YAŞAM l 39
K A P A K
Toprağına ekmeğine sahip çık Kısa vadeli kârlar peşinde koşan insan, doğaya karşı oldukça vahşi… Giderek de daha pervasızlaşıyor. Bu gözü kara gidişin sonucunda küresel iklim değişikliği yaşamı tehdit etmeye başladı. Kirlenmeyle ilgili acil olarak yoğun önlemler alınmazsa hastalıklar daha da artacak, sular tükenecek, açlık gelecek...
İÇİNDEKİLER
14
Z İ R V E D E K İ L E R
Kentsel dönüşümden başka çare yok Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan, yıllarını deprem konusuna vermiş bir bilim adamı olarak tek çarenin kentsel dönüşüm olduğunu düşünüyor. Kamuoyu Ercan’ı deprem bilimci olarak tanısa da onun çok renkli bir kişiliği var. Türkçe kökenbilimci olan Ercan, aynı zamanda bir gezgin. 10
D O S Y A
Sıra dışı tatiller Eskimolarla balık tutmak, Moğolların yaşamını deneyimlemek, Çin’de çeltik, Fransa’da lavanta tarlalarını keşfetmek, şatoda prens ve prenses gibi yaşamak, fillerin göç yolunun izini sürmek, İspanya’da şarap tadımını denemek ve daha nicesi. Yaz aylarının gelmesiyle tatile hazırlananlar sıra dışı 24 seçenekleri de alternatifleri arasına alıyor.
GÜNDEMİN SESİ
R E N K L İ
Y A Ş A M
İyilik organize ediyor Mali müşavir Funda Maral, birçok sosyal sorumluluk projesine öncülük yapıyor. İşadamlarını toplum yararına projelere teşvik eden Maral, “Para tek başına mutluluk getirmiyor. Topluma faydalı olanlar hem mutlu oluyor; hem de daha zenginleşiyor” diyor. 28
Muhasebecinin ekmeğiyle oynadılar Sabah gazetesi köşe yazarı Süleyman Yaşar, TTK’daki değişikliklerle yapılan haksızlıkları köşesine özgürce taşıdı. Yaşar, TTK’da bilgi kirliliğiyle halkın kandırıldığını iddia ediyor.
6 2 . 20
YAŞAMIN PORTRESİ
G Ü N
İSMMMO HABER
6 8
AİLE
36
S A Ğ L I K
38
DOSTLARIMIZ
40
LEZZET
42
MODA
44
EVİM EVİM
46
KARİYER
GEZİ - DÜNYA
48
İş’te kötü alışkanlıklardan vazgeçin
GEZİ - TÜRKİYE
52
KÜLTÜR-SANAT
56
SİNEMA-DVD
58
KİTAP
60
TEKNO-YAŞAM
62
MİZAH
64
‘Basit konular, film yapıyorum’
Recep İvedik tiplemesiyle milyonları sinemaya çeken oyuncu-komedyen Şahan Gökbakar, en son Celal ile Ceren filmiyle izleyicinin karşısına çıktı. Gökbakar, “İçimden geleni film yapıyorum” diyor.
30
Yalan söylemek, kişisel bakıma önem vermemek, agresif hareketler, sosyal medyada boş boğazlık etmek… Bu tarz kötü alışkanlıklar işinize ve kariyerinize mal olabilir.
34
Muhabbet kuşu ve papağan sahibi olan herkesin en büyük hayali kuşlarını konuşturabilmektir. Özellikle yavruluk döneminde verilecek eğitimle dostlarımızı konuşturabilirsiniz. İşte dostlarımızı konuşturma taktikleri…
Kuşları konuşturma formülleri DOSTL ARIMIZ
ILGIN ŞENYÜZ Anne ve babası karnesini hep pekiyi getirmesi durumunda Emir’e istedikleri hediyeyi alma sözü vermişlerdi. O da bu sözü alır almaz ne isteyeceğini düşünmeye başlamıştı. Aradığı hediyeyi arkadaşı Ayşe’nin evine gidince buldu. Ayşe’nin muhabbet kuşu Cimdik, ne de güzel konuşuyordu. “Günaydın Ayşe, mucuk, cici” gibi sözler söylüyordu. Emir de karneyi alıp eve koştuğunda anne babasına “Bana muhabbet kuşu alır mısınız?” diye sordu. Anne babası önce tereddüt etti ama sonra verdikleri sözü tuttular. Emir, muhabbet kuşuna “Ciciş” adını koydu. Bütün bir tatili de ona konuşmayı öğreterek geçirdi. Ciciş bazı kelimeleri söylemeye başladı ama Emir onu daha da iyi konuşturmak için çabalarını sürdürüyor.
YAVRULUK DÖNEMİ EĞİTİMİ Kuşlar içinde konuşma özelliğine sahip türlerden biri; muhabbet kuşları. Ancak her muhabbet kuşunun konuşacağını sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Bazı kuşlar yeni kelimeleri ve deyimleri çabuk öğrenirken, bazı-
40 l İSMMMO YAŞAM
ları tek kelime bile öğrenemiyor. Muhabbet kuşlarına konuşma eğitimi, yavru dönemlerinde veriliyor. Uzmanlar, yavru muhabbet kuşların 2 ila 4 aylıkken eğitilmeye başlanmasını tavsiye ediyor. Yavruluk dönemi geçen kuşların zor konuşacağını unutmayın. Yapılan araştırmalarda; erkek muhabbet kuşlarının konuşmaya daha yatkın olduğu gözlemlenmiş. “Dişi kuşlar hiç konuşamaz” demek de yanlış. Dişi kuşlar da konuşabiliyor ama erkeklere göre kelime dağarcıklarının daha sınırlı kaldığı biliniyor.
C İLE BAŞLAYAN KELİMELER Muhabbet kuşlarından daha çok konuşmaya yatkın olan kuşlar ise şüphesiz papağanlar. Papağanların da konuşmayı öğrenmeleri için yavru olmaları gerekiyor. Özellikle gri papağanları yetiştirmek tercih ediliyor. Bunun nedeni ise gri papağanların küçük yaşta çok fazla ölmemesi. Gri papağanlara 1 ila 3 yaş arasında konuşma eğitimi verilebiliyor. Evet ister papağan ister muhabbet kuşu olsun; kuşunuzu konuşturmaya çalışırken ilk sözcüklerin C harfiyle başlamasına dikkat edin. Kuşlar, C har-
MART - NİSAN 2013
fiyle başlayan sözcükleri daha rahat söylüyor. Kelimelerin tümünün iki heceli olması da konuşmalarını kolaylaştırıyor. Konuşmasını istediğiniz sözcükleri kasete kaydedip bunu kuşunuza dinletmeniz, bulunduğunuz ortamlarda aynı sözcükleri sürekli tekrarlamanız da eğitimin başarıya ulaşmasını sağlar. Aslında muhabbet kuşlarının hayranlık uyandırıcı bir kelime dağarcığı var. Ancak bunu çoğu zaman anlamakta insanlar zorlanıyor. Bunun nedeni de kuşların kelimeleri yüksek bir hızla telaffuz etmesi. Evet hem erkek hem de dişi kuşlar konuşmayı öğrenebilir ama erkek muhabbet kuşları kelime dağarcıklarına yeni kelimeleri daha çok eklerler ve bunları doğal olarak telaffuz etmeye daha yatkınlar.
EĞİTİMCİ SAYISI
MART - NİSAN 2013
DOSTLUKLARINI KAZANIN Muhabbet kuşlarını konuşturmak için onlarla dostluk kurmanız gerektiğini de belirtelim. Neşeli, akrobatik, sevecen, sıcakkanlı olan muhabbet kuşlarının dostluklarını kazanmak için, zekice yaklaşarak ilgisini çekmelisiniz. Dostlarımız omuzlarda vakit geçirmeyi çok sever. Bu özelliklerine rağmen genellikle kucaklanacak, okşanacak hayvanlardan olmadıklarını da bilmelisiniz. Ancak minik dostlarımız başlarının kaşınmasından çok hoşlanırlar. Muhabbet kuşları, kendilerine her gün dokunulmasını isterler. Eğer dokunuşlarınızı yeterli bulmazlarsa utangaç, vahşi ve bazen de yaramaz olabilirler. Gerek muhabbet kuşları gerekse papağanlarla iletişim kurmanın en iyi yollarından birinin kuşunuzun elinizden yem yemesini sağlamak olduğunu da unutmayın.
DOSTL ARIMIZ
Konuşmalarınızda ses tonunuza da dikkat etmelisiniz. Kuşa aynı kişinin sürekli konuşma eğitimi vermesi de tercih edilmiyor. Bunun nedeni kuşun o kişinin ses tonunu çıkarmaya çalışması… Bu nedenle eğitici sayısını birkaç kişiye çıkarmak en ideal ve doğru olanı… Papağan ya da muhabbet kuşunu konuşturmaya çalışırken, sabırlı olmak da gerekiyor. Sabırsız olmanız kuşunuzu strese sokabilir. Bu durumda da kuşunuz hiçbir zaman konuşmayabilir. Diğer hayvanlarda olduğu gibi kuşlarda ödüllendirme olumlu sonuçlar alınmasını sağlıyor. Uzmanlar konuşma eğitiminde de ödüllendirme yapılmasını öneriyor. Bunu nasıl yapacağınıza gelince… Elinizde bulunan bir eşyanın adını birkaç kez tekrarlayın. Daha sonra kuşunuzdan bunu yinelemesini isteyin. Aynı şekilde söylediği takdirde ona en sevdiği yeminden verin. Elinizde kuşunuzun yiyebileceği bir şey varsa bunu ona ödül olarak verebilirsiniz. Kuşların konuşmalarına yardımcı olmak için bir takım yemler ve ilaçlar piyasada mevcut. Bunları kullanmanın da konuşmaya yardımcı olduğu belirtiliyor.
İSMMMO YAŞAM l 41
LEZZET
Türk mutfağının geleneksel lezzetlerinin yaşatılmasında önemli bir role sahip olan esnaf lokantalarının birçok ritüeli var. Garsonun siparişi aşçıya bağırarak söylediği bu mekanlarda tüketilen ekmeğin ve suyun hesabı sorulmuyor. İşte İstanbul’un ünlü esnaf lokantaları…
Ucuz, lezzetli ve bol kepçe
42 l İSMMMO YAŞAM
GAYE DELEN Tatlı bir telaş ve koşturmaca arasında kuyruk dükkandan dışarı taşıyor. Sıradan bir camekana sahip mekanın camından da görülebilen tepsilere dizili yemekler bekleyenlerin sabırsızlığını artırıyor. Çoğu takım elbiseli çalışanlar, öğle yemeği için yer bulabilme telaşında. Yemeklerini bitirenler yerlerini hızlıca yenilerine bırakıyor. Garson siparişi aşçıya bağırarak söylüyor. Su sürahide veriliyor, ekmek sınırsızca koca bir sepette sunuluyor. Hesap alınırken de kolonya tutuluyor. Bunlar esnaf lokantalarının her günkü olağan manzaralarından. Esnaf lokantaları İstanbul’un yemek kültürünün vazgeçilmez oyuncuları. Ucuz, temiz, bol kepçe ve lezzetliler... Esnaf lokantaları ünlü olduğu bir yemeğiyle öne çıkıyor. Ancak genel olarak mönülerinde zeytinyağlı
dolmalar, taze fasulyeler, sebzeli güveçler başrolü alıyor. ‘İstanbul'un Esnaf Lokantaları 40 Mekan’ kitabının yazarı Sevim Gökyıldız, esnaf lokantasının bir tanımı bulunmadığını bir halk deyimi olduğunu söylüyor. Bu mekanların resmi bir yönetmeliği, yazılı kuralları da yok. İsimlerini de halk bulmuş. Gökyıldız, “Çalışan kesim öğlenleri eve yemeğe gidemiyor ama evindeki gibi yemek arıyor. Bu lezzeti de ancak iş muhitindeki lokantada buluyor hem de ucuza. Esnaf lokantaları sadece lokanta değil, orada bir sıcaklık vardır. İçeri girersiniz, garsonlar sizi samimi bir şekilde karşılar, tanırlar. Tıpkı evinizdeki gibi” diyor. Evet esnaf lokantaları halk arasında bilinir ama pek çok yerde de hak ettikleri üne sahip olamazlar. Bunun nedenini Gökyıldız şöyle açıklıyor: “İnsanlar buraya sadece karnını do-
MART - NİSAN 2013
yurmaya geliyor. Muhabbet etmeye gelmiyorlar. Hızlıca karınlarını doyuruyorlar. Yemek keyfi daha çok akşam lokantalarında yapılıyor. Bu nedenle de onlar daha çok biliniyor.” Esnaf lokantalarının belli başlı ortak özellikleri de bulunuyor. Vitrinleri küçük cepheli oluyor, iki üç çeşit çorba çıkarıyorlar. Yemekleri günlük pişiriyorlar. Hiçbirinde içki servis edilmiyor. Yemekleri dikdörtgen tepside tezgahta sunuyorlar. Genelde sokak aralarında hizmet veriyorlar. İstanbul’da sayıları yüzleri geçen esnaf lokantası bulunuyor. Belli başlılarını İSMMMO Yaşam için araştırdık.
HER SEMTTE AYRI BİR LEZZET
MART - NİSAN 2013
şit zeytinyağlı, 25 çeşit sıcak yemek, en az 10 çeşit salata, 7-8 çeşit tatlı ve komposto ile açılıyor. Tel: (0212) 521 99 99 TARİHİ SUBAŞI LOKANTASI: Kapalıçarşı’nın Nuruosmaniye kapısının dibindeki küçük dükkanda hizmet veriyor. Günde 40 yemek çıkarıyor. Esnaf dışında o taraflara gezmeye gidenlerin mutlaka uğradığı lokantada fiyatlar da her keseye hitap ediyor. Çeşitli çorbalar, sebze yemekleri, köfteler, pilavlar iştah kabartıyor. Eskiden Babıali’nin de uğrak noktası olan lokantada, kuzu sarma, kokoreç, ıspanak püresi, hünkar beğendili kebap, ayva tatlısı, ekmek kadayıfı rağbet gören yemekler arasında. Tel: (0212) 522 47 62 YANYALI FEHMİ LOKANTASI: Kadıköy Çarşısı’nın sonunda üç katlı binada hizmet veriyor. Lokantayı, Yanyalı Fehmi Efendi ve saray aşçılarından Bolulu Hüseyin Efendi, 1919’da kurmuş. Çorba, et, balık, sebze, hamur işi isteğe göre her türlü yemek var. Lokantada sürekli olarak en az altı çeşit çorba bulmak mümkün. Yüz yıldır hizmet veren mekan her gün yüze yakın yemek çeşidini müdavimleriyle buluşturuyor. Dekoru, temizliği yanında CD’den de klasik Türk müziği dinletiyor. Tel: (0216) 336 33 33 HASKÖY LALE LOKANTASI: Haliç kıyısında Sütlüce’deki Rahmi Koç Müzesi’nin karşı sokağında 1970 yılından bu yana hizmet veriyor. Osmanlı ve Türk mutfağının yemek çeşitlerini tamamen ev ortamında pişirip sunuyor. Pazar günü hariç 05.00-17.00 saatleri arasında açık. Geniş bir alanda hizmet veren mekan Türk Osmanlı motifli duvar dekorasyonu ile dikkat çekiyor. Her gün yenilenen menüsünde her damak tadına seslenebilen et, sebze ile hazırlanan ev yemekleri, tencere yemekleri, zeytinyağlılar, çorba çeşitleri, tatlılar, pide türleri ile dört dörtlük bir sofra keyfi yaşayabileceğiniz zengin seçeneklere sahip. Tel: (0212) 369 49 49
LEZZET
KANAAT: Üsküdar’da hizmet veren Kanaat Lokantası, esnaf lokantası kategorisinde gösteriliyor. Kargılı ailesinin üç ferdi Vahdettin, Kenan ve Fuat Kargılı tarafından 1933’de kuruldu. Her gün taze olarak üretilen 100-120 çeşit tatlısıyla, zeytinyağlısıyla, sıcak yemekleriyle, dondurmasıyla, yoğurduyla hizmet veriyor. Fiyatlar halkın her kesiminin alım gücüne hitap edecek şekilde belirleniyor. Herhangi bir gün öğle yemeği servisinde Kanaat Lokantası’nda sanatçısından bakanına, şoföründen manavına geniş bir yelpazeye rastlanabiliyor. Kanaat Lokantası ayrıca Osmanlı-Türk mutfağının kaybolmakta olan değerlerini bulup onları halka sunmayı da benimsemiş. Günlük ortalama 200 çeşit yemeğin pişirildiği lokantada fiks menü uygulaması yok. Tel: (0216) 341 54 44 BANKALAR LOKANTASI: Hakiki esnaf lokantalarından biri. Karaköy’deki yerinde 1947 yılında açıldı. Perşembepazarı caddesi üzerinde bir hanın alt katında bulunuyor. Kemeraltı Caddesi’nde de yeni açılan şubesi bulunuyor. Ağabey Hasan Karacan yeni şubenin işletmesinde, Bankalar caddesindeki mekanı ise Rüstem ve Serdal kardeşler işletiyor. Öğle saatlerinde yer bulmak çok zor. Uzun yıllardır çalışanları hiç değişmemiş. Mercimek, ezogelin çorbaları, tas kebabı, pilav, ızgara köfte, yaprak ve pazı sarması her gün veriliyor. Sabah saat 11.30'da açılıyor, 15.00'te kapanıyor. Yemeği açık büfeden seçiyorsunuz. Tel: (0212) 245 09 49 KÖMÜR LOKANTASI: Fatih’teki lokanta Türk mutfağının gerçek temsilcilerinden. Sahibi Remzi Kömür’ün soyadını almış. Mekan temiz ve şık dekore edilmiş. Yemekler Karadeniz mutfağı ağırlıklı. Kömür Lokantası'nda, günde ortalama 30 çeşit yemek çıkıyor. Tencere yemeklerinden dönere, ızgaradan balık çeşitlerine kadar birçok yemek çeşidi mevcut. Kömür'de sabah kahvaltısı saat 04.00'te dört çeşit çorba, sahanda yumurta ve su böreği ile başlıyor. Öğle servisi ortalama 20 çe-
İSMMMO YAŞAM l 43
MODA
Ayaklar rengarenk Bu yaz ayakkabı ve terlikler, renk renk, desen desen, ışıl ışıl. Sivri burun ayakkabılar geri döndü. Gladyatör modası devam ediyor. Terliklerde ise parmak arası modeller revaçta.
44 l İSMMMO YAŞAM
CAN KIZILDAĞ Kışın botlar ve kapalı ayakkabılar içinde havasız kalan ayaklarımız, havaların ısınmasıyla birlikte özgürlüğüne kavuştu. Bu sezon hem ayakkabılar hem de terlikler, sezonun kıyafetlerine uyumlu şekilde desenli ve rengarenk. 2013 ilkbahar yaz sezonu ayakkabılarında çiçekler, pikseller, geometrik baskılar, hayvan desenleri; aklınıza gelebilecek çeşit çeşit motifler dikkat çekiyor. Floral (çiçeksi) desenli ayakkabılar, yılan derisi ile tasarlanmış modeller, metalik ayakkabılar, kalın topuklular ve dolgu topuklar sezonun öne çıkan detayları… Ayakkabılarda
kullanılan detaylar arasında simler, taşlar, boncuklar da yer alıyor. Bu sezon sivri burun ayakkabılar da geri dönüyor. Pek çok firmanın koleksiyonunda sivri burunlu modeller dikkat çekiyor. Gladyatör ayakkabıların hakimiyeti yine devam ediyor. Bu yaz, neredeyse dize kadar çıkan ve şerit halindeki gladyatör modelleri sıkça göreceğiz. Rahatlığına önem veren bayanlar babetlerin ve sandaletlerin muhteşem tasarımlı modelleriyle şık görünümü yakalama fırsatına ulaşacak.
TRANSPARAN AYAKLAR Geçen sezon çantalarda kendini gösteren transparan modası bu yaz ayakkabılarda da dikkat çekiyor.
MART - NİSAN 2013
Bu sezon tamamen şeffaf, şeffaf topuklu ya da şeffaf detaylara sahip ayakkabılar çok trend. Transparan ayakkabıları isterseniz bir başına, dilerseniz şeffaf tasarımlı çantalarla kombinleyerek dikkatleri üzerinize çekebilirsiniz. Ayakkabı modellerinde öne çıkan renkleri ise siyah, beyaz, gümüş, altın, kırmızı, sarı, lacivert, bordo ve yeşil olarak sıralayabiliriz. İşte firmaların öne çıkan tasarımları: Converse, klasikleri arasında yerini koruyan "Chuck Taylor All Star" serisinde alışılmış renklerin dışında limon sarısı, yavruağzı, Nil yeşili gibi sezonun moda renklerini öne çıkarıyor. Koleksiyonda bulunan alternatif renkler ise gök mavisi, taş grisi ve şeker pembesinden oluşuyor. Hotiç koleksiyonunda, 2013 yılının trendlerinden olan, birçok markanın tasarımlarında yer verdiği neon renkler, vintage tasarımlar ve pastel renkleri görmek mümkün. Ayrıca şık babetler, topuklu ayakkabılar, platform ayakkabılar ve yaz aylarında giyilebilecek şık sandaletlerle her tarza hitap eden bir model skalası oluşturulmuş. Twigy'de klasik ve sade tarzını korumak isteyenler için lacivert ya da siyah renk paletinden oluşan dolgu topuk ayakkabılar dikkat çekiyor. İnci 2013 İlkbahar-Yaz Koleksiyonu “Varoluş Senfonisi” ana teması altında; retro hippi stillerden, sadelik ve şıklığa, derinin en canlı en renkli halinden, ağırbaşlı yılan baskılı haline koleksiyonunda yer veriyor. Lanvin, hem lüksü hem de duruluğu harmanladığı koleksiyonunda sivri burunlar, yılan derileri ve gold detaylara yer veriyor.
Yaz mevsimi pek çok kişi için plaj demek. Bu sezon, bikinilerde olduğu gibi plaj terliklerinde de canlı renkler revaçta. Terliklerde düz taban ve platform taban modeller dikkat çekiyor. Son yıllarda olduğu gibi bu sezon da parmak arası terlikler popüler. Elbette plaj ya da havuz kenarında kullanmak dışında yaz aylarında alışveriş ve gezmelerde de parmak arası terlik modelleri tercih edebilirsiniz. Ağırlıklı olarak kadınların tercih ettiği parmak arası terlik modellerinden hoşlanmayan erkekler için alternatif ise cırt cırt özellikli terlikler.
Deichmann koleksiyonunda platform ve ince topuk seçeneklerinin yanı sıra dolgu topuk ve babetler geniş ürün yelpazesi dikkat çekiyor. Adidas koleksiyonunda pastel renkler, çiçekli desenler, doğa ve hayvan baskıları ile geometrik şekiller ön planda. Nike'da özellikle bağcıklı ayakkabılar var. Siyah-beyaz hakimiyetindeki spor ayakkabılarda mavi, kırmızı, gri renkte desenler dikkat çekiyor. Ceyo’nun yeni sezon modellerinde canlı renklerle birlikte yeni sandaletler öne çıkıyor. Yaklaşık 50 yıllık bir geçmişe sahip Bodrum sandaletleri bu sezon Ceyo’nun yorumuyla mağazalarda yerini alıyor. Elle koleksiyonundaki ayakkabılar; pembe, nar çiçeği kırmızı, fıstık yeşili, gece mavisi, sarı, lila renkleriyle yaz mevsiminin coşkusunu yansıtıyor. Nine West koleksiyonunda terlikten babete, şık, topuklu ayakkabılardan sandaletlere kadar pek çok çeşit üründe neon renkler, canlı desenler, taşlı modeller öne çıkıyor. Clarks’ın ‘Metrospective’ serisi çalışan kadınlar için klasik siluetleri yepyeni bir dizaynla yeniden canlandırıyor. Koleksiyon, özellikle mantar ve mercan renklerinin kullanıldığı süet modelleri ve toka detaylarıyla dikkat çekiyor.
MODA
MART - NİSAN 2013
PARMAK ARASI TERLİKLER HÂLÂ MODA
İSMMMO YAŞAM l 45
EVİM EVİM
Yaz dekorasyonunun püf noktaları Yazın denizin ferahlatıcı etkisini evlere yansıtabilmek için mavi tonlar bolca kullanılabilir. Deniz kabuklarıyla bezenmiş aksesuvarlar da ayrı bir güzellik kaynağı olabilir. Eski sandalyelerin birbirinden farklı renklere boyanması da canlı bir dekorasyonun ekonomik seçenekleri arasında yer alıyor.
46 l İSMMMO YAŞAM
FERİDE AY Şehrin gürültüsünden, trafik çilesinden uzaklaşmanın vakti yaklaşıyor. Yoğun çalışma temposunu geride bırakmaya hazırlandığımız bugünlerde, yaz mevsiminin tatlı telaşı başladı bile... Yaz aylarının uzun ve neşeli günlerinin tadını çıkarmak için mekanlarda değişiklik şart. Evlerde en çok yer kaplayan alanlar duvarlardır. Bu yüzden duvarlarda yapılacak herhangi bir değişiklik evin havasını anında değiştirir. Mümkün olduğu kadar açık renkler kullanılması ferahlık kazandırır. Özellikle beyaz yaz mevsiminin favori rengidir. Evleri olduğundan daha ferah gösterir. Beyazın yanı sıra açık renk tonların öne çıktığı yaz ayları için, döşemelik kumaşlarda yıkanabilir, keten, pamuklu dokumalar da vazgeçilmez... Mobilyalarda
MART - NİSAN 2013
rahatlık ön planda tutulmalı. Rattan, hasır koltuklar, demir döküm sandalyeler, değişik renk ve büyüklükte minderlerle daha rahat ve sevimli hale getirilebilir.
AKDENİZ İLHAMI
hat oturum özelliklerine sahip olması önemli. l Raflara ve raflı büfelere seramik aksesuarlar yerleştirebilir. Sahilden ilham alan evleri yaratmak için, geleneksel objelerle deniz kabuklarını ve doğal ahşabı birlikte kullanmak mümkün.
CANLI ÇİCEKTEN VAZGEÇMEYİN
EVİM EVİM
Yaz dekorasyonunda Akdeniz mekanlarından ilham alınabilir. DeHASIR SEPETLERİN MUCİZESİ l Hasır sepetler, yazlık mekanlara neşe katar. Hasır sepetleri nizin ferahlatıcı etkisinin eve yansıtılması için mavi tonlar bolca kulevin farklı mekanlarında, dekoratif, pratik ve doğal saklama ünitelelanılabilir. Deniz kabuklarıyla bezenmiş aksesuvarlar da ayrı bir güzellik ri olarak kullanmak mümkün. kaynağı olabilir. l İç mekanlarda duvara asılan şapka, çanta, çerçeve gibi dekoratif Eski sandalyelerin birbirinden farklı renklere boyanması yaz mevsüsler, dış mekanda ise rüzgar çanları ve fenerler tercih edilebilir. siminde canlı bir dekorasyonun ekonomik seçenekleri arasında. Farkl Yaz aylarında bahçe, evin bir uzantısı gibi düşünülerek dülı renkteki sandalyeler ile mum ve çiçek kullanımı da mekana ayrı bir zenlenirse daha iyi vakit geçirmek mümkün olabilir. Evdeki dekoratif güzellik katmak mümkün. seçimin bahçeye de yansıtılması sade bir bütünlük sağlayacağı gibi kulİşte yaz kaçamakları için şehrin gürültüsünden ve stresinden uzaklanım açısından da avantajlı olur. Bahçede, keyif köşeleri oluşturulması; ta, her bakımdan huzur veren mekanlar oluşturmanın püf noktaları... doğal dokudan vazgeçmeden canlı renklerin bu köşelerde kullanımı del Hem iç hem dış mekanda patine boyalı ahşaplar, metal katkoratif hazırlık içinde ele alınmalı. lanır sandalyeler, yuvarlak kafe stili metal masalar ile birlikte uyum l Bahçenin bir köşesine yerleştirecek hamak veya salıncak, kare sağlar. Katlanabilir metal dış mekan mobilyaları, veranda, balkon, teras, deniz kenarı gibi yerlerde, pratik kullanım açısından tercih edileyer minderleri ile bahçe düzenlemesi tamamlanabilir. Mum ve fenerbilir. ler de keyifli yaz akşamlarında sohbete de aydınlık katabilir. l Çok amaçlı sehpa, kutu, çekmeceli l Bahçenin, terasın ya da verandakonsol gibi üniteler hem depolama, hem sernın bir bölümünde güneşten korunmak, gileme ünitesi olarak kullanılabilir. gölge olacak bir bölüm yaratılması da l Oturma odasında keten kumaş önemli. Uzanıp kitap okunabilecek bu bökaplı klasik mobilya stilleri ile konforlu gelümde ayarlanabilir şemsiye kullanımı deniş kanepeler birlikte kullanılarak ferah ve korasyonu da tamamlayabilir. Mekanı uygun Yaz aylarında dekorasyonun bir diğer vaz- olanlar için bahçe duşu, duş perdesi gibi renk şık bir görüntü oluşturulabilir. l Mobilyaların, kumsalın dinlendi- geçilmezi de canlı çiçeklerdir. Canlı çiçekler yaşam katabilecek unsurlar da mekanı canlandırici atmosferini vurgulamak açısından, ra- alanında kullanılırsa, yazın şenlikli havası doğanın rabilir. bizlere sunduğu renklerle süslenebilir. Pencere kenarlarına, balkona, masanın ya da sehpaların üzerlerine aksesuar olarak canlı çiçek kullanımı meMART - NİSAN 2013 İSMMMO YAŞAM l 47 kana ayrı bir güzellik katacaktır.
TUNUS
Başkent: Tunus Resmi dil: Arapça, Fransızca Nüfus: 10 milyon Komşusu: Cezayir, Libya İklimi: Kuzeyde Akdeniz iklimi, güneyde kurak step iklimi
Kuzey Afrika’nın gizemli ülkesi Hem Akdenizli hem de Afrikalı sayılan bir ülke, Tunus. Etkileyici ve mistik özelliklere sahip. Başkenti Tunus, Sidi Bou Said, Kartaca, Hammamet ve Douz gibi şehirleriyle ziyaretçilerine deniz, çöl ve tarihi birarada sunuyor. Bu ülkeye vizesiz gidilebiliyor.
GEZİ-DÜNYA
AYŞEGÜL EMİR Çöl sıcaklığı, gizemli ara sokaklar, çatısız evler… Bir de Osmanlı izleri taşıyan eserler… Şehre ilk girerken dikkatimi çeken bunlar… Kuzey Afrika’nın en küçük ülkelerinden olan Tunus’un kendiyle aynı isme sahip başkenti Tunus’tayız. Hem Akdenizli hem Afrikalı sayılan bir ülkedeyiz. Çatısız evler ve değişik mimarili camiler her taraftan etrafımızı sarıyor. Sıcağı tarif etmeye bile gerek yok. Minik bir ülke ama her yeri tarih kokuyor. İnsanları güler yüzlü ve geçmişteki bağlar nedeniyle Türk olduğunuzu duyduklarında sıcak bir şekilde karşılıyorlar bizleri… Kökeninin Türklerden geldiğini söyleyenler de var. Tıpkı bizi havalimanından şeh-
48 l İSMMMO YAŞAM
re getiren taksi şoförü gibi… Arap Baharı’nda öne çıkan ve iç karışıklıklar yaşayan ülkede bunlardan ilk etapta bir eser göremiyoruz. Ama konuştuğumuz yerli insanlar ekonomiyi kötü etkilediğini anlatıyor. Otele yerleştikten sonra şehri keşfetmek için harekete geçiyoruz. Dünyanın pek çok şehrinde olduğu gibi burası da eski ve yeni şehir diye iki bölgeye ayrılıyor. Medina eski şehir, Ville Nouvelle ise yeni şehir. Tabii ki keşfe eski şehirden başlamaktan yanayız. Etkileyici ve mistik bir bölge. Yüzlerce yıldır yaşadıklarını saklayan bir gizem var. Her tarafta insan kalabalığı ve karmaşa. Rengarenk ve devamlı acele içindeki insanlar başımı döndürüyor. Tepedeki güneş de buna yardım ediyor. Burası Tunus’un en eski yerleşim merkezi. Çarşılar, camiler, medreseler, hamamlar, müzeler…
MART - NİSAN 2013
ÇARŞILAR VE PAZARLIK Gezilmesi gereken çok yer var. Nereden başlasak diye düşünürken ihtişamıyla Zaytuna Camii bize göz kırpıyor. Şehirdeki en eski cami. Dokuz girişi var. Yapı farklı çağların izlerini taşıyor. Caminin birkaç kez yeniden yapıldığını öğreniyoruz. İnsan selini takip edercesine sokaklarda yürürken kalabalık bizi çarşı tarafına sürüklüyor. Onların deyimiyle Souk’a (Pazar) giriyoruz. Medina’da çarşılar uğraştıkları iş gruplarına göre ayrılıyor. Caminin civarında ince işçiliğin yapıldığı çarşılar yer alıyor. Parfümcüler çarşısı, Türk çarşısı, kıymetli kumaşların satıldığı çarşı gibi farklı çarşılar bulunuyor. Bir an bu çarşı bizim Kapalıçarşı’yı anımsatıyor. Orası gibi bölüm bölüm ayrılmış. Hediyelik eşya ve koku satan mağazalara girmek için hızlı adımlarla insan kalabalığını yararak dolaşıyoruz. Birkaç parça bir şeyler almak sevindirici. Ülkede meşhur olan ve uğur getirdiğine inanılan kafesten ve deri puflardan alıyoruz. Pek çok Arap ülkesi gibi burada da sıkı pazarlık yapmak gerekiyor. Yağlı müşteri peşinde koşan satıcılar işlerinin ehli. Canhıraş bir şekilde mallarını size satmaya çalışıyorlar. Pazarlığı sevmediğim için çok uzatmadan istediklerimi alıyorum.
İBN-İ HALDUN’UN HEYKELİ VAR
MAVİ VE BEYAZ HER YERDE Tunus’daki ikinci günümüzü şehre yakın mesafedeki Sidi Bou Said kasabasına ayırıyoruz. Şirin mi şirin bir kasaba çıkıveriyor karşımıza. Fotoğraflarda ülkeyi anlatan mavi beyaz
MART - NİSAN 2013
GEZİ-DÜNYA
Sıcağın ve koşturmanın getirdiği yorgunluk alametleri görünse de bir sonraki durağımız Saat Kulesi oluyor. Bu tarihi kulede hatıra fotoğrafımızı çektirmeyi ihmal etmiyoruz. Asıl isteğimiz ise yakınındaki ünlü düşünür İbn-i Haldun’un heykeline ulaşmak. Köşeyi dönerek heykelin olduğu meydana varıyoruz. 14. yüzyılın büyük tarihçisi İbn-i Haldun, Tunus doğumlu. İlk tarih filozofu hatta sosyolojinin ilk habercisi olarak tanınmış. Tunus’taki ilk günümüzde ünlü mozaik müzesi Borda’yı turumuza sığdırmakta kararlıyız. Dünyanın en büyük mozaik müzesi. 1930’da kurulmuş. Antik çağ, Roma, Hristiyanlık, Arap-Müslüman eserleri sergileniyor. Romalıların yaşamını gösteren mozaikler kesinlikle görülmeye değer. Müze dünyanın her yerinden insanları kendine çekiyor. Tunus’un yeni merkezi Ville Nouvelle ve Habin Bourguiba da görülmesi gereken bir yer. Birçok mağaza, kafe ve alışveriş merkezinin bulunduğu bölgeyi sadece taksiyle geçerken hızlıca görme şansı buluyoruz.
İSMMMO YAŞAM l 49
GEZİ-DÜNYA
evleri ve güzel kapıları görmenin mutluluğu paha biçilmez. Duvarları begonvillerle kaplı evler, masmavi deniz, salına salına yol alan yelkenliler. Başkentin üzerine bu kasaba dünya varmış dedirtiyor. Deniz keyfi yapmadan kasabayı biraz geziyoruz. Sanat şehri kıvamında her yere sessizlik hakim mavi ve beyazın tonlarını hediyelik eşyalarda bile görmek mümkün. Kuş kafesleri, el sanatları bile bu renkte. Dingin, olabildiğine mavi ve güzel bir kasaba. Kuruluşu, hikayesi de sıradan. Sidi Bou Said’in on üçüncü yüzyılda evini burada inşa etmesiyle kurulmuş. Kuzey Akdeniz’in bu minik kasabasına bize önerildiği üzere naneli çam fıstıklı çayı-
50 l İSMMMO YAŞAM
mızı içerek veda ediyoruz. Kalbimi adeta burada bırakıyorum.
KARTACA’YA SELAM Tunus’taki üçüncü günümüz. Sıcak havaya ve atmosfere iyice alışıyoruz. Bu kez durağımız Kartaca. Fenikelilerin izlerini sürüyoruz. Tunus merkeze 20 kilometre uzaklıkta. Kartaca, Fenikeliler tarafından kurulmuş. Roma döneminin önemli uygarlıklarından Kartaca, tarihi kalıntı dolu. Pek çok gezi alanı bulunuyor. En ünlüleri olan Antonio Bath, Amfi Tiyatro, Kartaca Müzesi’ni geziyoruz. Bir kısmı ayakta bir kısmı yıkılmış, yosun ve bitki örtüsünün bürüdüğü tarihi kalıntılar eski ya-
MART - NİSAN 2013
şamları gözler önüne seriyor. Kartaca antik kenti adeta bir açıkhava müzesi. Pazar yerleri, kuleler, amfitiyatro kalıntıları bir dönemin en görkemli şehrini anlatıyor. Kartacalı komutan Hannibal’i de anıyoruz. Romalılara karşı amansız mücadele veren ve ordusundaki fillerle tanınan komutan ülkemiz sınırlarındaki Gebze’de ölmüş. Emperyalist devletlere karşı bir tepki olarak da Atatürk’ün emriyle de mezarı ve büstü yapılmış. Tarih ziyafetinin ardından başkentteki otelimize geri dönüyoruz. Sabah erken kalkacak uçak için hazırlanırken Kuzey Afrika’nın bu güzel ülkesinden güzel anıları beraberimizde götürüyoruz.
Tunus yemek açısından da zengin. Zeytinyağı, kuzu ve koyun eti, balık deniz mahsulleri, baharatlar, domates ve deniz mahsulleri Tunus mutfağının temel taşları. Kuskus en bilinen yemeği. ‘Harissa’ acı ve bol baharatlı yemek seven Tunuslular için hemen her yemeği lezzetlendiren özel bir sos. Zeytinyağı da ülke mutfağında önemli yer tutuyor. En çok kullanılan baharatlar kakule, kişniş, kimyon, kara ve kırmızı biber ve tarçın. Diğer ünlü yemeği ise Ojja. Çırpılmış yumurta, domates, yeşil biber, kuzu veya koyun eti ve harissa sosu ile hazırlanan Ojja bol baharatlı, acısı yüksek bir yemek. Tajin denilen tencere yemekleri var. Tunusluların ana beslenme öğünü öğlen yemeği. Akşam yemeğini daha hafif ve salata vari yemeklerle geçiştiriyorlar. Tunus’ta yemek konusunda çok yabancılık çekmiyoruz.
GEZİ-DÜNYA
MART - NİSAN 2013
ZENGİN MUTFAK KÜLTÜRÜ
İSMMMO YAŞAM l 51
GEZİ-TÜRKİYE
Bu şehirden şifa akıyor Ege’nin ikinci büyük şehri Denizli’nin antik şehirlerinden şifa akıyor. Kaplıca zengini il, tarihi ve doğal güzellikleriyle ziyaretçilerini büyülüyor. Pamukkale olarak bilinen Hierapolis’de antik havuz keyfi yaşayabilirsiniz. Denizli’de Türklerin dokuma kültürünün izini sürme şansınız da var. Ege’nin kendi kendine yeten şehri Denizli, güzelliklerini paylaşmak için sizi davet ediyor. GÜLŞEN KANDEMİR Sabiha Gökçen Havalimanı’ndaki uçak havalanmak üzere hareket ettiğinde yarım kalan uykuma geri dönüyorum. Hostesin ikram ettiği sandviçlerin bile yüzüne bakmıyorum. Uçak sert bir şekilde piste tekerleklerini kondurduğunda uyanmaya kendimi zorlayıp, saatime bakıyorum. Tam bir saatte Denizli Çardak Havalimanı’na ulaşmışız. Ha-
52 l İSMMMO YAŞAM
valimanına iner inmez, ekip arkadaşım Mehmet ile birlikte hemen bir araba kiralıyoruz. Zaman az, gezilecek yer çok olunca, ulaşımda sıkıntı yaşamamak için en akıllıca yöntem bu… Denizli’nin merkezine geldiğimizi meşhur Denizli horozu heykelini görünce anlıyoruz. Uzun ötüşüyle ünlü Denizli horozu… Hatta Denizli’den bir horozun 58 saniye sürekli öterek; Guiness Rekorlar Kitabı’na girdiğini de belirtelim. Denizli’nin merkezinde gezerken, ‘deniz’ olmayan bu
MART - NİSAN 2013
şehre neden bu adın verildiğini merak ediyorum. Teknoloji imdadıma yetişiyor ve öğreniyorum ki; şehrin çevresinde pek çok akarsu ve göl olduğu için bu isim verilmiş. “Tensiz” kelimesi eski Türkçe’de ‘deniz’ anlamına geliyormuş. Zamanla ‘Tenguzlu’ kelimesi Denizli’ye dönüşmüş. Denizli şehri ilk olarak bugünkü yerinden 6 kilometre kuzeyde Eskihisar Köyü civarında M.Ö. 261245 yılları arasında Suriye Kralı II. Antiokhos tarafından kurulmuş. II. Antiokhos kente karısı Laodikeia’nin adını vermiş. Laodike’nin kenti anlamına gelen “Laodikeia” adını alan kent, M.S. 7’inci yüzyılda büyük bir depremle yıkılınca, kent bugünkü Kaleiçi mevkiine taşınmış.
OSMANLI’NIN LADİK’İ Türkler, Denizli civarını fethettikten sonra “Ladik” adıyla şehri anmışlar. Merkeze gittiğimizde kendimizi Kaleiçi çarşısına atıyoruz. 800 yıllık geçmişe sahip çarşıda yok yok. Bizans devrinden kalma bir metre kalınlığında 800 metre uzunluğunda surlarla çevrili çarşı, şimdiki kent merkezinin biraz dışında kalıyor. Selçukluların izlerini taşıyan çarşıda 7 çeşme, 2 şadırvan, 6 apteshane, 2 camii, su depoları bulunuyor. Denizli dokuması tabir ettiğimiz dokumaların en güzelini burada kolaylıkla bulabilirsiniz. Kaleiçi çarşısında şehrin zenginliğini gösterircesine bol kuyumcu da var. Kök boyalar kullanılarak özellikle kırsal alanda dokunan halılar çarşıda ilgimi çekiyor. Yatağan Kasabası’na özgü bıçaklar, çakılar, turistik yatağan palalarını da çok müşteri çekiyor. Ben de Yatağan işi bir takım bıçak alıyorum. Denizli’nin tarihi havasını solumak için bu çarşıda gezmek yeterli gibi görünüyor.
ŞİFA ŞEHRİ PAMUKKALE
MART - NİSAN 2013
l Merkeze 24 kilometre uzaklıkta olan Pamukkale Kaplıcası’nın suyu kalp damar sertliği ve felç hastalıklarına iyi geliyor. l Pamukkale’nin 5 kilometre kuzeyindeki Karayalıt Kaplıcası’nın suyu Pamukkale’den daha sıcak. l Buldan’a 16 kilometre uzakta Yenice Kaplıcaları’nın 44 derece sıcaklığındaki şifalı suları var. Bu suların romatizma, kalp-damar rahatsızlıkları ve deri hastalıklarına iyi geldiği söyleniyor. l Gömelezli Çamur Kaplıcası’nın dört kaynağı var. Suyun sıcaklığı 35 ila 50 derece arasında değişiyor. l Kavakbaşı Kaplıcası da Pamukkale’ye 4 kilometre uzaklıkta, Kavakbaşı Köyü’nde bulunuyor. 30 derece sıcaklığa ulaşan suyun deri hastalıklarına iyi geldiği söyleniyor.
ANTİK HAVUZ KEYFİ Pamukkale’nin iki girişi var. Biri kuzey, biri güney kapısı… Biz kuzey girişinden şehre gireceğiz. Buradaki gişeden biletimizi aldıktan sonra, özel aracımız ile içeriye girebiliyoruz. Dar bir asfalt yoldan ilerliyoruz. Yolun iki tarafında antik lahitler sıralanmış. Tabelaları okuyarak; tapınak, kilise, hamamlar ve evlerin yerlerini anlamaya çalışıyoruz. Caddenin ortasından taşlarla kaplı olan su kanalı geçmesi bu şifa yuvasında bizi şaşırtmıyor. Gezerken tarihi izlere bakarak; burada insanların keyif içinde yaşadığını hayalimizde canlandırıyoruz. Arabamıza tekrar binip kaldığımız yoldan devam ediyoruz. Büyük bir alana geliyoruz. Buranın sağında travertenler görünüyor. Tam karşımızda şimdi müze olan Roma Hamamı, sağımızda ise Kleopatra Havuzu var. Arabamızı otoparka bırakıp bu kez tabanlara kuvvet veriyoruz. Travertenlerde ayakkabı ile gezme-
GEZİ-TÜRKİYE
Merkezdeki gezimizde zamanın hızlı ilerlemiş olduğunu görüp Pamukkale’ye gitmek üzere arabamıza yöneliyoruz. Pamukkale benim için çocukluk hayallerimden biri… Bundan 30 yıl önce gezi denilince akla kartpostallarda pamuk gibi görünen Pamukkale travertenlerinin görüntüsü gelirdi. Yaklaşık 20 kilometrelik bir yolculuktan sonra ulaşıyoruz Pamukkale’ye… Hierapolis olarak anılan Pamukkale, Bergama krallarından, II. Eumenes tarafından M.Ö.197 yılında kurulmuş. Bergama’nın efsanevi kurucusu Telephosos, karısı Hiera’ya atfen, şehre, Hierapolis ismi verilmiş. Antik dönemde; burası, bir kür merkezi olarak uzun yıllar kullanılmış. Hatta o devirde burada 15 hamam olduğu biliniyor. Buraya gelen önemli şahsiyetlerin tedavileri, din adamları ve antik dönem hekimleri tarafından yapılıyormuş. Birçok deprem geçiren Hierapolis, M.S. 12. yüzyılın sonlarına doğru Türklerin egemenliğine geçmiş.
DENİZLİ’NİN ŞİFA KAYNAKLARI
İSMMMO YAŞAM l 53
ye izin verilmediği için yanımıza terliklerimizi alıyoruz. Travertenlerdeki ılık suların içinde dolaşmak çok keyifli. Buradaki su havuzlarına giriyoruz zaman zaman. En derin yeri zaten diz hizasında olduğu için yürümek son derece kolay. Ancak terlikle kaymamak için biraz dikkat etmek gerekiyor. Bol bol fotoğraf çektikten sonra bu kez hafif bir rampadan çıkarak antik tiyatroya gidiyoruz. Buradan tekrar inerek antik havuza ulaşıyoruz. Kısa bir süre sonra da kendimizi havuza atıyoruz. Antik havuz biraz kalabalık ama herkes yüzyıllardır şifa dağıtan bu havuzda olmaktan büyük keyif alıyor. Adeta havuz büyülü gibi… Havuzun içindeki tarihi kalıntılarda su etkileyici bir görünüme kavuşuyor. Pamukkale 1988 yılında UNESCO tarafından dünya kültür mirası listesine alınmış. Travertenlerde yer yer sararma ve grilik olduğunu görüyoruz. Temizlik kuralları katı ama kurallar yerine insanların özeni daha önemli…
GEZİ-TÜRKİYE
OTELLER CENNETİ Pamukkale gezimizin ardından yaklaşık 4 kilometrelik bir yolculuktan sonra Karahayıt’ta kalacağımız otele geliyoruz. Akşamüstü otele vardığımızda kapalı havuzunda yine termal suyun şifasından yararlanıyoruz. Otel biraz kalabalık ama hafta içi çok sakin olduğu söyleniyor. Karahayıt’taki otelin suyu biraz kırmızı… Öğreniyoruz ki, içinde bol miktarda kükürt olduğu için su bu rengi alıyor. Buradaki otellerde insanlar kalp-damar hastalıklarından romatizmaya, siyatikten deri ve sinir hastalıklarına şifa arıyor. Burada öyle relaks bir ortam var ki, ertesi gün otelden çıkmak bize zor geliyor. Ancak süremiz sınırlı ve Denizli’de daha çok görülecek yer var.
BULDAN DOKUMALARI Denizli, Anadolu’da tekstil ve hazır giyim sektöründe üretim üssü olmuş şehirlerden biri… Bu şehirdeki birçok işletme dünyaya havlu, bornoz gibi ürünler satıyor. Ancak Denizli’nin tekstil sektöründeki geçmişi
54 l İSMMMO YAŞAM
çok eski. Bu nedenle bugüne ulaşan dokuma kültürünün izlerini sürmek için bugün Buldan’a gideceğiz. Denizli-Aydın-İzmir karayolu üzerinde ilerlerken önce Sarayköy ilçesini gösteren tabelaları takip ediyoruz. Sarayköy’e geldikten sonra da 17 kilometrelik bir yolumuz daha olduğunu öğreniyoruz. Buldan’a merkezden ulaşım biraz meşakkatli ama bizim gibi buranın ününü bilenler, özellikle de hanımlar Denizli’de Buldan’ı mutlaka görmek istiyorlar. Dağın yamacında kurulmuş ilçeye girer girmez, dokuma tezgahlarının tıkırtısını arıyoruz ama maalesef onların da çoğu tarihe yenilmiş. Ancak vitrinlerde Buldanlıların emekleri bolca sergileniyor. Meşhur Buldan dokumaları vitrinlerde insanın gözünü alıyor. Buldan bezinden yapılmış masa örtüleri, perdeler, evinin dekorasyonuna meraklı ve evine geleneksel bir hava vermek isteyenlerin tercihi. Zaten burada halkın geçim kaynağı da dokumacılık. Ürünlerin çoğu ihraç da ediliyor. Buldan bezinden günümüzde giysiler de çokça yapılıyor. Ben de fiyatı son derece uygun olan bir gömlek alıyorum. Her yıl, Haziran ayının ilk haftasında, 3 gün süreli “Dokuma Kültür ve El Sanatları Festivali” düzenlendiğini öğreniyoruz. Zamanı olanların mutlaka katılmasını öneriyorlar. Buldan’da yaklaşık iki saat çarşıda dolaşıyor ve zamanın nasıl geçtiğini anlamıyoruz. Buldan’ın meşhur lezzeti; “Balcan-Soğan”… Çiğ patlıcan, yeşil biber, soğan, domates, peynir ve nar ekşisiyle yapılan karışım; yufka içine konularak dürüm yapılarak yeniliyor. Biz Balcan-Soğan’larımızı yanımıza alıp; Kestane Deresi’ne gidiyoruz. İlçe merkezine, 1 kilometre uzaklıktaki bu piknik yeri; yeşillikler içinde… Derin bir nefes alıp manzaranın keyfini çıkarıyoruz.
ÇAL’DAKİ GÜZELLİKLER Şarap ile ilgilenenler meşhur Çalkarası üzümünü bilirler. Buldan’dan sonra rotamıza aldığımız Çal, işte bu üzümün yetiştiği yer. Denizli’den Çal’a uzanan karayolunda ilerken Çal’a yaklaştığımız bir noktada bir minare görüyoruz. Minare var ama ortada caminin olmaması ilgimizi çekiyor. Şapçılar Köyü’ndeki bu minare ‘kırık minare’ olarak anılıyor.
MART - NİSAN 2013
DENİZLİ ‘SAĞLIK TURİZMİ’NE HAZIRLANIYOR "Denizli ihracatla büyüyen bir ekonomi... Ancak 2008 yılınDenizli'de meslek mensuplarının sözcüsü Necdet daki krizden sonra ihracat ivme kaybetti. Kapanan birçok Yılmaz. Kendisi 17 yıldır Denizli Serbest Muhasebeci firma oldu. İlimizde 4 icra dairesi varken, sayı 9'a yükMali Müşavirler Odası'nın başkanlığını yürütüyor. seldi. Teşviklerde de sıkıntıya uğradık. Denizli 2. bölge teşOda'nın 1085 üyesi var. Bunlardan 501'i bağımlı, 584'ü viklerinden yararlanırken, bazı fabrikalar ve yatırımlar bağımsız çalışan üye. Bağımlı üyelerin iş yoğunluğu neManisa ve Uşak gibi illere kaydı. Muhasebecinin işinin iyi deniyle Oda faaliyetlerine yeterince katılamadığından olması için ekonominin iyi olması gerekiyor. Türkiye dünyakınan Yılmaz, "Bağımlılarla ilgili düzenleme olması yanın 17. büyük ekonomisi. Biz böylesi bir ekonomide mugerekiyor. Bağımlı çalışanlar için de asgari ücret tarifesi hasebecilere verilen değeri ve önemi de görmek istiyoruz." getirilmeli. Örneğin zorunlu gıda mühendisi çalıştırıldıBaşkan Necdet Yılmaz'ın verdiği bilgiye göre, Türkiğında ilgili odaların belirlediği ücret tarifesine göre haNecdet Yılmaz ye'deki her üç termal kaynaktan biri Denizli'de... Pamukreket ediliyor. Bağımlı üyelerimizin de çalışma şartları kale’nin önemi günden güne artıyor ama Denizli'nin ve ücretleriyle ilgili sıkıntıları var. Bunlar yasal düzenletermaldeki potansiyeli bugüne kadar yeterince kullanılamadı. Yılmaz, melerle çözülmeli" diyor. Denizli SMMM Odası'nın 10 yıldır tavsiye ni"Karahayıt bölgesinde kentsel dönüşüm uygulanacak. Burada ev pansiteliğinde bağımlı ücret tarifesi yayınladığını da belirtelim. Necdet yonculuğunu yaygındır. Bu dönüşümle bölge sağlık turizmine yönlendiYılmaz, mali müşavirlerin ekonomiye fayda sağlayan bir mesleği icra rilecek. Böylece bölgenin potansiyelinin daha iyi kullanılacağını ettiklerinin altını çiziyor. Yaşanan her türlü ekonomik sıkıntıyı kendiledüşünüyoruz" diye konuşuyor. rinin de hissettiğini söyleyen Yılmaz, şu değerlendirmelerde bulunuyor:
ŞELALE VE GİZEMLİ MAĞARA Çal’da tarih değil de doğal güzellik arayanlar için de gezilip görülebilecek çok fazla alternatif var. Bunlardan Ağlayan Kaya olarak da bilinen Sakızcılar Şelalesi’ni görmek için ilçe merkezinden 22 kilometrelik bir yolculuğu göze almanız gerekiyor. Şelale, 30 metre yükseklikten dökülüyor. Şelalenin döküldüğü yerde ise, alabalık besleniyor. İlçe halkı ta-
MART - NİSAN 2013
rafından “Hocanın yeri” olarak da bilinen mesirelik, özellikle yaz günlerinde dolup taşıyor. Biz de gecikmiş öğlen yemeğimizi yiyoruz. Balıkların lezzeti, suyun sesi ile karışınca üzerimize bir rehavet çöküyor. Zaten Çakırlar Köyü Mağarası’na bizlerin girmesinin pek uygun olmadığını öğrenince rotamızdan çıkartıyoruz. Yine de bu mağara ile ilgili bilgi verelim. Elimizdeki kaynaklar; 1. derece doğal sit alanı olan mağaranın koruma altında olduğu bilgisini veriyor. Mağara, birbirine bağlı, iki galeriden oluşuyormuş. Yaprak şeklinde, sarkıt-dikitler bulunduğu mağaranın girişi traverten alımı sırasında kapanmış. Mağaraya giriş, ancak sürünerek yapılabiliyormuş. Anlayacağımız amatör gezginler için bu mağara pek uygun değil. Denizli'nin güzellikleri birkaç güne sığdırılamayacak kadar çok. Bunu bilerek dönüş için hava alanına hareket ediyoruz.
GEZİ-TÜRKİYE
Öğrendiğimize göre tarihi minarenin camisi ilçe merkezine taşınmış. Cami yıkılmış ama minaresi kalmış. Çal ilçesi yeşil görüntüsüyle önce bizi karşılıyor. Sakin bir Anadolu kasabası görünümünde bu ilçe. İlçe merkezinde çok fazla oyalanmaya niyetimiz yok. Çal’ın çevresinde tarihi ve doğal birçok güzellik var. Elimizdeki listede; Selçuklular zamanındaki yapılmış Dedeköy Camii’nin, Mahmutgazi Türbesi’nin gezilebileceği belirtilmiş. Listemizde doğal güzellikler olarak birçok alternatif de yer alıyor. İlçenin 8 kilometre kuzeybatısında Dionisopolis Antik Kenti, Apollon Lairbenos Tapınağı var. Biz önce tapınağı göreceğiz. Evet, burası bir Anadolu tanrısı olan “Apollon Lairbenos” adına adanmış bir kutsal alan. M.S. 2’inci yüzyılda, İmparator Hadrianus döneminde inşa edildiği düşünülüyor. Kutsal alanın en batısında, Menderes vadisine hakim bir noktada, tanrının tapınağı yerleştirilmiş. Dionisopolis Antik Kenti ise Ortaköy kasabasında bulunuyor. Bu köy, ilçe merkezine 8 kilometre mesafede… Bu antik kent, Suriye krallığı döneminde kurulmuş. Daha sonra Bergama Krallığı’nın hakimiyetine girmiş. Dünyada tiyatronun ilk kez burada oynandığı belirtiliyor. Bu da önemini artıyor.
İSMMMO YAŞAM l 55
Duman gençler için söyleyecek
KÜLTÜR-SANAT
1999 yılında çıkardıkları ilk albümleri “Eski Köprünün Altında”dan bu yana gençlerin sevgilisi olan Duman, 13 Haziran’da İstanbul İTÜ Stadyumu’nda gençlerle buluşacak. Duman, listelerin üst sıralarından inmeyen şarkılarını bu konserde seslendirecek. Bonus Genç sponsorluğu ve BKM
56 l İSMMMO YAŞAM
Rock müziğin efsane grubu Pink Floyd’un kurucusu Roger Waters “The Wall” turnesiyle 7 yılın ardından İstanbullularla buluşacak. Garanti Bankası’nın ana sponsorluğu’nda BKM ve GNL organizasyonuyla yeniden İstanbul’a gelecek grup, 4 Ağustos 2013 tarihinde İTÜ Arena’da konser verecek. Roger Waters, daha önce 2006 yılında geldiği ‘The Dark Side Of the Moon’ turnesiyle İstanbul’da 17 bin kişilik muhteşem hayran kitlesiyle o yazın en unutulmaz konserine imza atmıştı. “The Wall” albümü müzik otoriteleri tarafından dünyanın en büyük rock grubu kabul edilen Pink Floyd'un baş yapıtı olarak anılıyor.
organizasyonuyla 5 Haziran’da Ankara’da başlayacak konserler, 7 Haziran’da İzmir, 13 Haziran’da İstanbul’da devam edecek. Konserlerin sınırlı sayıdaki biletleri 33.50 TL’den satışa sunulurken, biletlerini Bonus Genç’le alan gençler, kendilerine özel 13.50 TL’lik fiyattan yararlanabiliyor.
Bir efsane daha İstanbul’da
Teoman, Şebnem Ferah ve daha fazlası Vodafone Freezone Konserleri’nde rock müziğin iki dev ismi Teoman ve Şebnem Ferah bir araya geliyor. Bu iki isme; Bülent Ortaçgil, Can Bonomo, Tnk, Socıal Inclusıon Band ve DJ Hakan Tamar eşlik ediyor. 1 Haziran 2013’de gerçekleşecek konser, saat 14.00’da Maslak Parkorman’da başlayacak. Vodafone FreeZone, yeni albümünü 3.5 yıl aradan sonra hayranlarına sunmaya hazırlanan rock müziğin güçlü kadın vokallerinden Şebnem Ferah ile uzun zamandır sahnelerden uzak kalan Teoman’ı hayranlarıyla buluşmaya hazırlanıyor. Vodafone Istanbul Calling, Vodafone’nun ana sponsorluk ve Garanti Bankası’nın resmi sponsorluk desteğiyle dört aya yayılan, İstanbul’un en uzun soluklu şehir festivali olmaya hazırlanıyor. Farklı müzik türlerindeki birçok dünya starının şehrin farklı bölgelerindeki mekanlarda sahne alacakları konserler, festivaller ve partilerle bu sene İstanbul’un ve Türkiye’nin kültür-sanat gündemine oturacak; Vodafone İstanbul Calling’in görkemli programını www.istanbulcalling.com adresinden takip edebilirsiniz.
UNESCO destekli sergi UNESCO tarafından dünya kültürel miras tarihinin önemli varlıkları arasında gösterilen ve günümüze kalan en eski dünya haritalarından biri olan “Piri Reis ve 1513 Dünya Haritası: 500 Yılın Gizemi” isimli sergi Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Tophane-i Amire Kültür ve Sanat Merkezi’nde 15 Mart’ta açıldı. Dünya haritacılık tarihine adını yazdırmış ünlü Türk-Osmanlı Kaptan-ı Derya’sı Piri Reis’in 1513 tarihli Dünya Haritası’nın 500’üncü yılı kutlanıyor. UNESCO tarafından da resmi olarak desteklenen sergi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin (MSGSÜ) himayelerinde gerçekleşiyor. “Piri Reis ve 1513 Dünya Haritası: 500 Yılın Gizemi” sergisi 31 Mayıs 2013 tarihine dek izlenebilecek. Sergi, Prof. Dr. Mustafa Kaçar’ın başdanışmanlığında İstanbul Exhibitions ve Boyut Yayın Grubu tarafından gerçekleştiriliyor. Sergide, Piri Reis öncesi dünyaya bakışı, 1929’dan günümüze haritanın hikayesi, 1513 Dünya Haritası’nın özellikleri, çağdaş Türk tasarımcılarının gözünden Piri Reis ve haritalarının yanı sıra bu haritaların geleneksel çini sanatına yansıtılmış hali ile büyük bir çini koleksiyonu da yer alıyor.
ikincikat'ın en naif oyunu "Limonata", son oyunlarıyla veda etmeye hazırlanıyor. Sami Berat Marçalı'nın yazdığı oyun, bir ailenin dağılma hikâyesine odaklanıyor. Oyun 8 Haziran ve 15 Haziran tarihlerinde saat 20.30’da başlayacak. 2011/12 tiyatro sezonunda adından sıkça söz ettiren, birçok ödülün de sahibi olan oyunda Deniz Türkali, Heves Duygu Tüzün, Banu Çiçek Barutçugil, Barış Gönenen, Tevfik Şahin ve Sezgi Mengi oynuyor. Iraz Yöntem'in yardımcı yönetmenlik yaptığı metnin yönetmeni ise Murat Mahmutyazıcıoğlu.
MART - NİSAN 2013
KÜLTÜR-SANAT
Ailemizle son yüzleşme
İSMMMO YAŞAM l 57
Kod Adı: Olympus
Orijinal adı: Olympus Has Fallen Tür: Aksiyon / Gerilim Yönetmen: Antoine Fuqua Senaryo: Katrin Benedikt, Creighton Rothenberger , Oyuncular: Gerard Butler, Aaron Eckhart, Morgan Freeman
l Antoine Fuqua’nın yönettiği "Kod Adı: Olympus" ABD Başkanlık konutu Beyaz Saray'a yönelik bir terör saldırısını konu alıyor... Mike Banning, ABD özel kuvvetler biriminde görevli bir gizli güvenlik ajanıdır. Bir akşam ‘başkan’ ve eşi bir davete giderlerken yolda trajik bir kaza meydana gelir. Banning'in tek bir kişiyi kurtarma şansı vardır, o da tercihini eşini feda ederek Başkan'dan yana kullanır. Olay sonrası büroda herkes doğru yaptığını söyle-
yerek Mike'ı desteklese de saha görevinden alınarak masa başı bir işe atanır. Fakat ABD'yi hiç hesapta olmayan büyük bir saldırı beklemektedir. İçeriden köstebeklerin yönettiği terörist bir eylemle Beyaz Saray büyük bir saldırıya ve ihanete uğrar. Başkan teröristlerce esir alınmıştır ve Pentagon'un eli kolu bağlıdır. Bu olağanüstü koşullar altında tek çareleri Mike'ın cesur ve kahramanca giriştiği kurtarma operasyonudur...
SİNEMA -DVD
Muhteşem Gatsby
58 l İSMMMO YAŞAM
Orijinal adı: The Great Gatsby Tür: Dram/Romantik Yönetmen: Baz Luhrmann Senaryo: F. Scott Fitzgerald, Baz Luhrmann, Craig Pearce Oyuncular: Leonardo DiCaprio, Tobey Maguire, Carey Mulligan, Amitabh Bachchan, Callan Mcauliffe
l Amerikan yazar F. Scott Fitzgerald'ın aynı isimli romanından 3D olarak beyazperdeye aktarılan filmin başrolünde Leonardo DiCaprio var... Yazar olma basamaklarını tırmanan Nick Carraway 1920'lerde eğlence hayatının gözdesi konumuna yükselen New York'a gelir. Kendi Amerikan rüyasının peşindeyken tesadüfen milyoner Jay Gatsby ve onun çevresiyle yolları kesişir. Carraway'nin alkolün su gibi aktığı, göz kamaştırıcı partilerle tanışması fazla zaman almaz. Öte yandan bu büyülü Amerikan rüyasının çöküşü de yaklaşmaktadır. Dışarıdan görkemli görünen bu hayatın örtbas etmeye çalıştığı gerçekler su yüzüne çıkacaktır...
MART - NİSAN 2013
Güzelliğin On Par' Etmez Tür: Dram Yönetmen / Senarist: Hüseyin Tabak Oyuncular: Orhan Yıldırım, Lale Yavaş, Abdülkadir Tuncer, Nazmi Kırık
l 'Güzelliğin On Par' Etmez' 49. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde "En İyi Film"in de aralarında olduğu 6 ödül birden kazanarak dikkatleri çekmişti. Hüseyin Tabak'ın yapımcısı, yönetmeni ve senaristi olduğu filmin konusu şöyle: Oniki yaşındaki Veysel ve ailesi ülkelerini terk etmek zorunda kalırlar. Yeni bir hayata başlayacakları Avusturya’ya göç eden aile buradaki yaşam dinamiklerine ayak uydurmakta bir hayli zorlanırlar. Bu yeni ülke, yeni dil ve yeni kültür özellikle küçük Veysel için büyük sıkıntılar doğurur.
Veysel’in hayattaki tek umudu ve hayali sınıfındaki Ana’ya aşkını ilân edip ondan da aynı karşılığı görebilmektir. Sürekli Ana’nın hayalleriyle yaşayan genç çocuk Cem isimli orta yaşlı komşusuyla tanışınca harekete geçecek, hayallerinin gerçek sonuçlarını en saf haliyle tecrübe edecektir.
DVD SEPETİ l Yapay Zeka Belirsiz bir gelecekte insanoğlu, dünyanın çoğunun sular altında kaldığı bir yeryüzünde yaşamaya çalışırken, teknolojinin nimetlerinden yararlanarak hayatlarını kolaylaştırmak amacıyla "yapay zekalı"
l Sevginin Bağladıkları
MART - NİSAN 2013
l Hayatı Yakala Komedi filmlerinde izlemeye alıştığımız Adam Sandler bu kez ailesinin kaybıyla depresyona girmiş, geçmişle arasında kalın duvar örmüş kırılgan bir adam rolünde. 11 Eylül olaylarında eşini ve üç küçük kızını kaybeden Charlie hayata tüm kepenklerini kapatmıştır. Hayatında her şey yerli yerinde gözüken Alan ise yıllardır görmediği arkadaşına rastlayınca ona yardım etmeye karar verir. Bu dostluk her ikisi için de gereklidir.
SİNEMA -DVD
Eşini kaybetmiş Sam Baldwin, oğlu Jonah ile birlikte sakin bir hayat sürmektedir. Ulusal bir radyo kanalında yayın yapmaya başlayınca hayatında bazı değişiklikler olacaktır; çok sayıda kadın hayrana sahip olmak gibi... Sam'in yaşadığı yerden hayli uzak olan Annie de Sam'in hayranlarından biridir. Evlenmek üzere olduğu halde kafası bu konuyla ilgili karışık olan Annie, Sam'e göndermeyeceğini bildiği bir mektup yazar. Ardından dayanamaz ve etkilendiği bu erkekle tanışmaya karar verir...
robotlar üretirler. David madde ve mana olarak tam bir insan gibi donatılmış bir robottur. Sevmeye programlanmış olan ilk robot çocuk David, o sırada hasta olmasından dolayı tedavisi bulunana kadar çocukları dondurulmuş bir aile tarafından deneme süreci olarak evlat edinilir...
İSMMMO YAŞAM l 59
Fazıl’a Hayyam cezası Dünyaca ünlü piyanist, besteci Fazıl Say, Twitter’da Ömer Hayyam’ın bir dörtlüğünü paylaştığı için dini değerlere hakaret ettiği iddiasıyla yargılandığı davada 10 ay hapis cezasına mahkûm edildi. Türk yargısı, bu kararıyla hem Fazıl Say’a hem 900 yıl sonra Ömer Hayyam’a ceza vermiş oldu. Hüküm, 5 yıllık denetimli serbestlik şartıyla geri bırakıldı. Mahkeme sonucunu Almanya’da öğrenen Fazıl Say, “Hayal kırıklığına uğradım, Türkiye’deki ifade ve inanç özgürlüğü adına kaygı vericidir” demekle yetindi. Sanatçılar, sivil toplum örgütleri ve siyasiler başta olmak üzere pek çok kesim kararı utanç verici buldu. Sosyal medyada da “Beni de Fazıl Say” mesajları yağdı.
62. GÜN
Altında fiyat senaryoları Kriz döneminde güvenli liman olarak görülen son yıllarda rekor fiyat artışları yaşayan altın, son dönemde ise hem yatırımcının hem analistlerin kafasını karıştırıyor. Son aylarda keskin düşüşler yaşayan altın için tahminler de ikiye bölünüyor. Bazı uzmanlar, düşüşün sonunun geldiğini ve satış eğiliminin duracağını belirtirken bazıları da fiyatlardaki düşüşün düzeltme olduğu düşüncesinde. Yeni dönemde hafif yükselişe geçerek uluslararası piyasada onsu 1.400 dolar seviyesinin üzerine çıkan altın için fiziki talebin artışının etkili olduğu konuşuluyor. Dünyanın en büyük ikinci altın tüketicisi Hindistan’da Haziran’da ithalatın yüzde 36 artış göstermesi bekleniyor. Avustralya’da altın paraların satışlarının katladığı yönünde haberler geldi. Fiziki talebin ilk etapta yarayı sardığı düşünülse de Goldman Sachs
6 l İSMMMO YAŞAM
ve Societe Generale gibi kurumlardan gelen açıklamalar düşüşün devamının geleceği yönünde. 2013 genelinde yüzde 16 düşen altın 1.390’lı seviyelerden 1.400 dolar bandına yükselmiş durumda. 12 Nisan ile 12 yıllık yükselişini noktalayan ve ayı piyasasına giren altın Eylül 2011 zirvesinden yüzde 27 aşağıda. Uzmanlar, borç krizindeki ülkelerin altın satışlarının da fiyatların seyrini etkileyeceği kanısında. 160 milyon dolarlık varlığı yöneten fonun başkanı Adrian Day, altında düşüş trendinin şimdilik sonlandığını düşündüğünü dile getirirken başta Çin olmak üzere fiziki talepte gözlenen artışın daha fazla düşüşün önüne geçeceğini belirtiyor. SEB AB emtia Stratejisti Filip Peterson altında kısa vadede yüzde 10’luk bir geri çekilme daha gelmesini beklemediğini kaydediyor.
MART-NİSAN 2013
Çekilme sürecinde kritik dönem Türkiye’de kritik bir dönem yaşanıyor. PKK güçlerinin Kuzey Irak’a çekilme süreci; hafızalara kazınan Kandil buluşmasıyla start almış oldu. Abdullah Öcalan’ın Diyarbakır’daki martta Nevruz kutlamalarına gönderdiği mektupta silahlara son verilmesi çağrısı yapmasının ardından PKK’nin Kandil’deki yöneticileri Murat Karayılan, Zeki Şengali ve Kongra Gel Başkanlık Divanı üyesi Hacer Zagros, Türk medyasını Kandil’de ağırladı. Karayılan, söz konusu toplantıda ayrıntılarını anlattığı “silahlı” çekilme sürecine ilişkin aşamaları 6 başlıkta topladı: “Gerilla güçleri çatışmaya mahal vermeyecek şekilde, kendi inisiyatifiyle, öteden beri kullandığı güzergâhları kullanarak çekilecek. Devam eden hazırlıklar temelinde geri çekilme, 8 Mayıs’ta başlayacak. Çekilme, kademeli gruplar halinde planlanmış olup, gerillanın hareket tarzı, gizliliği ve disiplini temelinde mümkün olan en kısa sürede tamamlanması hedeflenecek. Geri çekilmede güçlerimizin gelip üsleneceği yer Güney Kürdistan’dır (Irak Bölgesel Kürt Yönetimi). Güney Kürdistan’a çekilecek olan gerilla güçlerinin resmi varlığına gereken anlayışı göstermelerini, başta Federe Kürdistan Hükümeti olmak üzere ilgili güçlerden beklemekteyiz. Geri çeki-
len gerilla güçlerimize yönelik herhangi bir saldırı, operasyon, bombardıman olması halinde geri çekilme derhal durdurulacak ve meşru savunma temelinde güçlerimiz misilleme hakkını kullanacaklardır. Bağımsız heyetlerce sürecin izlenmesi, her iki taraftan da engel olabilecek hatalı yanları tespit etmesi, sürecin sağlıklı gelişmesine imkân sunacaktır.”
SIRA ÖCALAN’DA Ateşkes ve geri çekilmenin ardından çözüm sürecinin ilk aşaması tamamlanmış olacak. Karayılan, bundan sonrasına ilişkin beklentileri ve planları şu sözlerle özetledi: “İkinci aşamada anayasal çözüm çerçevesinde yapılacak reformlarla Türkiye’nin gerçek anlamda demokratikleştirilmesi ve Kürt sorununun çözüme kavuşturulmasının koşulları doğmuş olacaktır. Tüm kimliklerin, inançların ve mezheplerin hak ve özgürlüklerini garanti altına alacak, eşitliğini sağlayacak olan yeni demokratik bir anayasanın yapılması hayatidir.” Murat Karayılan’ın üçüncü aşama ve normalleşme süreci olarak tanımladığı dönemde ise İmralı’daki Abdullah Öcalan’ın serbest bırakılması bekleniyor.
Tehlikenin farkında değiliz Türkiye’de son 10 yılda şeker hastası sayısı yüzde 90 arttı. 6.5 milyon hastanın yarısı diyabetli olduğunu bilmiyor. Atlanta Emory Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Venkant Narayan, yaşam tarzı değişikliği ile diyabetten büyük oranda korunulabildiğini belirterek “Günde 7 saatten az, 9 saatten fazla uyumak
62. GÜN
MART - NİSAN 2013
diyabeti tetikliyor. Kaliteli ve sağlıklı uyku önemli. Diyabete yakalanmamak, hastalığı geciktirmek için kalori alımı ve yağ alımı sınırlandırılmalı, lif alımını artırılmalı, fiziksel aktiviteye önem verilmeli” önerilerinde bulundu. Dünya Diyabet Federasyonu’nun verilerine göre dünyada 371 milyondan fazla diyabetli bulunuyor ve her ülkede diyabetli birey sayısı da giderek artıyor. Diyabet tedavisine 471 milyar dolardan fazla harcama yapılıyor ve her yıl 4.8 milyon kişi diyabet nedeniyle yaşamını yitiriyor. Türkiye’deki diyabetli birey sayısı da son 10 yılda yüzde 90 arttı. Diyabet alanında uzman olan ve Emory Üniversitesi Küresel Sağlık Enstitüsü tarafından desteklenen bir diyabet araştırma merkezini de yöneten Prof. Dr. Venkat Narayan, diyabetin 21. yüzyılın en ciddi sorunlarının başında geldiğini söyledi. Narayan, 1990 ve 2010 yılları arasında yetişkinlerde diyabet, kanser ve kardiyovasküler hastalıkların en büyük ölüm sebepleri arasında yer aldığına dikkat çekti. Türkiye Diyabet Vakfı (TDV) Türkiye'de tehlikenin daha da büyümemesi için hastalıkla ilgili bilinçlendirme faaliyetleri yürütüyor.
İSMMMO YAŞAM l 7
l Yazar: Bedri Ruhselman l Yayınevi: Ruh ve Madde Yayınları l Sayfa sayısı: 320 Dr. Bedri Ruhselman'ın sır gibi saklanan "İlahi
Nizam ve Kainat" adlı kitabı, 54 yıl sonra ilk kez basıldı. Yıllardır noterde ve banka kasalarında saklanan kitabın, spiritüalistlerin ölüm anına ve sonrasına yaklaşımlarını açıkladığına ve başta doğal afetler olmak üzere önümüzdeki dönemlerde insanlığı bekleyen değişimleri haber verdiğine inanılıyor. İlkelerini kendi belirlediği neo-spiritüalizm (yeni ruhçuluk) akımının kurucusu Dr. Ruhselman, 1959 yılında "Öte Âlemin Önderi" tarafından kendisine yazdırıldığını iddia ettiği kitabı, ölümünden önce üç kişiye emanet etmişti. İstanbul Karaköy’deki 5. Noter’de 54 yıl üç nüsha halinde kasada tutulan kitap, "vakti geldiği" gerekçesiyle okurlarla buluşturuldu.
l İlahi Nizam ve Kainat l Son Oyun l Bir Psikiyatristin Gizli Defteri l Beyaz Türkler Küstüler l Einstein Bulmacası l Karatay Diyeti'yle Obezite ve Diyabete Çözüm Var l Naftalin Bozulmuşsa l Hasret l Yemek Bağımlılığı l Düğümlere Üfleyen Kadınlar
Son Oyun
l Yazar: Ahmet Altan l Yayınevi: Everest Yayınları l Sayfa sayısı: 416 Ahmet Altan, 9 yıl sonra yeni romanı “Son Oyun”la okurlarıyla buluştu. Altan, romanında küçük bir kasabada yaşayan insanları, bir yazarın ağzından anlatıyor. Kasabaya roman yazmak için gelen yazar, kasabanın önde gelen adamlarının kibir savaşlarını ve bunun yol açtığı cinayetleri, kadınların gizli hayatlarını ve sakladıkları tutkularını, kilisede hazine olduğu düşünülen efsaneleri, küçük insanların büyük sırlarını anlatıyor... Kısa sürede Türkiye'de 120 bini aşan satış rakamına ulaşan “Son Oyun” başta İngiltere, Amerika ve Fransa başta olmak üzere birçok ülkede ilgiyle karşılandı. Random House, Penguin, Little Brown, Flammarion ve Fayard’ın da aralarında bulunduğu 52 yayınevi “Son Oyun”un okuma kopyasını edindi.
Einstein Bulmacası l Yazar: Jeremy Stangroom l Yayınevi: Domingo
KİTAP
Yayıncılık l Sayfa sayısı: 144 Einstein meşhur bulmacasını
çocukken tasarlamıştı. Beş komşu ve bir balık hakkındaki bu problem öyle akıllıcaydı ki Einstein bu soruyu her elli kişiden yalnızca birinin çözebileceğini öne sürmüştü. Ama bu sadece başlangıç… Bu kitapta, şimdiye dek tasarlanmış en şaşırtıcı zihin açıcılarla karşılaşacaksınız. Üç kapıdan birini seçerken, sürpriz partinin hangi gün olacağına dair tahmin yürütürken ya da bilgisayarınıza düşen ve bir şekilde hep doğru çıkan maç tahmini e-postalarının güvenilirliğini hesaplarken gri hücreleriniz fazla mesai yapacak. Çözümü bulmanız halinde ne kadar gururlansanız hakkınız!
60 l İSMMMO YAŞAM
ŞİİR GÜZEL HAVALAR Beni bu güzel havalar mahvetti Böyle havada istifa ettim, Evkaftaki memuriyetimden Tütüne böyle havada alıştım Böyle havada aşık oldum Eve ekmekle tuz götürmeyi Böyle havalarda unuttum Şiir yazma hastalığım Hep böyle havalarda nüksetti Beni bu güzel havalar mahvetti
ORHAN VELİ
MART - NİSAN 2013
l Remzi Kitabevi (Nisan 2013)
İlahi Nizam ve Kainat
EN ÇOK SATANLAR
Yemek Bağımlılığı l Yazar: Mike Dow l Yayınevi: Remzi Kitabevi
l Sayfa sayısı: 414 Yaşam biçimimiz, felsefemiz ve bakış açılarımız, sadece ruh halimizi değil yemekle ilişkimizi de belirliyor. Ünlü bağımlılık uzmanı Dr. Mike Dow bizi uzun vadede daha sağlıksız ve mutsuz kılan gıdalara neden yöneldiğimizi açıklamakla kalmıyor, bunlara duyduğumuz bağımlılıktan kurtulmak için 28 günlük bir program öneriyor. Bazı yiyeceklere karşı zaafınız olduğunu mu düşünüyorsunuz? Kremalı pasta akla bir kez düştü mü, çıkarmanın imkânı yok diye mi hayıflanıyorsunuz? Gizli köşenizde kendinizi kaybedercesine, tıka basa yediğiniz için utanç içinde misiniz? Bir diyetten ötekine koşmaktan mı yoruldunuz? Tüm bu yaşadıklarınız aslında, beyninizdeki kimyasal dengenin bozulmasından kaynaklanıyor. Beyninizin salgıladığı ya da salgılamadığı kimyasalların sorumlusu siz değilsiniz. Ama onları kontrol etme, düzenleme ve değiştirme şansına sahipsiniz!
Tanrı'nın Unutulan Çocukları l Yazar: Craig Silvey l Yayınevi: Martı Yayınları
l Sayfa sayısı: 448 "Tanrı'nın Unutulan Çocukları", yetişkinliğe
adım atan iki çocuğun bir sırla başlayan muhteşem dostluğu üzerine yazılmış, etkileyici bir roman... Romanın başkarakterlerinden Jasper'ın, aynı okulda okuduğu Charlie'nin odasının penceresine bir gece yarısı gelmesiyle başlayan olaylar, başarılı ve merak uyandırıcı bir hikâyeyi de beraberinde getiriyor. Parçalanmış bir ailenin çocuğu olması nedeniyle kasabalılar tarafından hor görülüp dışlanan Jasper, korkunç bir olayın detaylarını tek güvendiği kişiyle, Charlie'yle paylaşır. O andan itibaren çocukluklarını bir kenara bırakmaya başlayan bu iki arkadaş, bu sırrın peşine düşerek toplumun önyargılarına, bağnazlıklarına ve ikiyüzlülüğüne ayna tutmaya başlarlar.
Boş Koltuk l Yazar: J. K. Rowling l Yayınevi: Doğan Kitap
MART - NİSAN 2013
KİTAPLAR Kar Benek Kara Benek Yazar: Şiirsel Taş ve Özlem Özden Yayınevi: Tudem Yayınları Sayfa sayısı: 24 "Kim Korkar Mavi Kurt'tan?" kitabıyla geniş bir okur kitlesine seslenen Şiirsel Taş ve Özlem Özden'den farklılıkların kabulü ve birlikte yaşama kültürü üzerine sımsıcak bir masal... Her yanı suyla kaplı bir gezegende iki büyük ada vardı: Buz Adası ile Tuz Adası. Bir yanda, kara benekli kar köpeklerinin yaşadığı soğuk mu soğuk Buz Adası, diğer yanda, kar benekli kara köpeklerin yaşadığı, güneşin kasıp kavurduğu Tuz Adası... Bu iki adanın köpek ahalisi birbirlerinden uzakta, huzur dolu bir yaşam sürmektedir. Taa ki adalar suyun yüzeyinde kayıp, birbirine yaklaşıp birleşene kadar...
Zirzop Masallar Yazar: Cihan Demirci Yayınevi: Kırmızı Kedi Yayınevi Sayfa sayısı: 112 Cihan Demirci bu kez bir masal kitabıyla geliyor karşımıza... Masal tarihinin önemli ismi Ezop Masalları'nı duymuşsunuzdur belki ama bu kitaptaki 30 masal Ezop'a göre epeyce Zirzop!.. Bunlar bir mizahçının kaleminden çıkmış Zirzop Masallar ne de olsa. Zirzoplar, bugünün hiperaktif çocuklarına seslenen zamane masalları bunlar... Zekâ ürünü, ince bir mizahın yazar-çizeri olan Cihan Demirci bu masalları hem yazdı hem de hepsini tek tek resimledi.
KİTAP
l Sayfa sayısı: 592 Harry Potter serisinin yazarı J. K. Rowling, bu kez "Boş Koltuk"la okurlarının karşısında. Rowling'in yeni romanı, Ahmet Altan'ın "Son Oyun"unda olduğu gibi bir kasabada geçiyor. Belediye Meclisi üyesi Barry Fairbrother kırklı yaşlarının başında beklenmedik bir şekilde hayata gözlerini yumar. Bu ani ölüm, kasaba halkı için büyük bir şok olacaktır. Arnavutkaldırımlı meydanı ve eski kilisesiyle Pagford kasabası, sıradan bir İngiliz kırsalı gibi görünse de bu tatlı görüntüsünün ardında bir savaş sürmektedir. Zenginler fakirlerle, gençler ebeveynleriyle, kadınlar kocalarıyla, öğretmenler öğrencileriyle sürekli bir çatışma halindedir. Belediye Meclisi'nde Barry'den boşalan koltuk nedeniyle kasabada büyük bir seçim savaşı yaşanır...
ÇOCUKLARA ÖZEL
İSMMMO YAŞAM l 61
İnternet dünyasında blog (internet güncesi) açmak ve bloglardan para kazanmak çok yaygınlaşmaya başladı. Bu günlüklerde fotoğraf, video, bilgi, duygu ve düşüncelerinizi kitlelerle paylaşabiliyorsunuz. Sizin hala bir blogunuz yok mu?
Kendi ‘günce’nizi oluşturun!
TEKNO-YAŞAM
AYŞEGÜL EMİR Fikirlerimi dile getirebileceğim bir mecra olsa, eleştirilerimi paylaşabileceğim bir köşe açabilsem, bilgilerimi, deneyimlerimi gençlere aktarabilsem, yemek tariflerimi geniş kitlelere ulaştırabilsem, fotoğraflarımı başkalarıyla paylaşırken bir yandan da küçük bir gelir elde edebilsem… İnternetin ve teknolojinin nimetleri sayesinde yukarıdaki dileklerin hepsini yerine getirmek mümkün. Günümüzde artık ücretsiz açılabilecek bloglarla (internet güncesi) pek çok insan kendi mecrasını yaratıyor. Görüşlerini, birikimlerini, duygularını diledikleri gibi kitlelerle paylaşabiliyorlar. İnternet dünyasında blog açmak ve bloglardan para kazanmak çok yaygınlaşmaya başladı. Blog siteleri web gün-
62 l İSMMMO YAŞAM
lükleri gibi düşünülüyor. Bu günlüğünüzde fotoğraf, video, bilgi, duygu ve düşüncelerinizi kitlelerle paylaşabiliyorsunuz. Çok özellikli ve takip edilen bir blog açarsanız para bile kazanabilirsiniz. Büyük tıklanma oranlarına sahip bloggerlar reklam ve sponsorluklarla ciddi paralar kazanıyorlar.
ÖZGÜN İÇERİK ÖNEMLİ Peki, bir blog açmaya karar verirseniz, ilk ne yapmanız gerekiyor? Ücretlileri olsa da ücretsiz olarak blog hesabı alabileceğiniz siteleri ziyaret etmelisiniz. En iyi blog açma siteleri, www.blogcu.com, www.tr.wordpress.org,
www.blogger.com, www.tumblr.com şeklinde sıralanıyor. Yerli ve yabancı blog seçenekleri var. Bir siteye karar vererek ona tıklayarak açmak istediğiniz blog için şablon beğeniyorsunuz. Daha sonra blog adresini belirliyorsunuz. Kendi adınız ve soyadınızla açabileceğiniz gibi blogun içeriğine göre de bir isim belirleyebilirsiniz. Kullanıcı adı ve şifrenizi belirleyip, üyeliğinizi aktif ettikten sonra ise içerik üretmeye başlayabilirsiniz. Bloglardaki yeni yazı giriş seçenekleriyle yeni yazı ve fotolarınızı paylaşırken özgün içerik üretmeye özen gösterin. Çok iyi bir blog sahibi olmak emek gerektiriyor. Devamlı tıklanmak ve Google’daki aramalarda çıkmak için alıntılar yerine farklı bilgiler üretmeniz gerekiyor. Çok iyi içerikler üreten ve çok iyi tıklanma oranlarına ulaşan bloggerlardan ayda 5-10 bin TL arasında para kazananlar ve hayatını blogu üzerinden devam ettirenler bulunuyor.
MART - NİSAN 2013
iPhone 5 ve iPod’lara özel hoparlör Philips, iPhone 5 ve iPod’lara özel ‘docking hoparlör’ serisi çıkardı. Müziği özgür bırakan seri, DS1155/12, DS3205/12 ve DS3400/12 modellerinden oluşuyor. Seri, zengin ve çok yönlü ses deneyimi sunuyor. Cep telefonu parazitlerini önleyen blendaj teknolojisi ile de müziğin keyfi sonuna kadar çıkıyor. Aydınlatma
Profesyonellerin beklediği kamera Samsung’un NX serisinin yeni üyesi NX300, Türkiye’de satışa sunuldu. Yüksek kalitede fotoğraf çekme olanağı sağlayan NX300, gelişmiş özelliklerinin yanı sıra, işlevselliği ve stili bir araya getiriyor. Yeni 20.3 Megapiksellik APS-CMOS sensörü bulunuyor. NX300'ün 1/6000 saniyelik enstantane hızı ve saniyede 8.6 karelik sürekli çekim modu fotoğraf çekerken her anı yakalamanızı sağlıyor. NX300'in sahip olduğu 84mm Amoled ekran ile fotoğraf çekmek ve çekilmiş fotoğrafları incelemek bir zevk haline geliyor. Hibrit dokunmatik ekran ve 5 yönlü tuş ara yüzü ile basit ve sezgisel bir kullanıma sahip.
Sony, görüntü kalitesiyle dikkat çeken ve geliştirilmiş projeksiyon kapasitesine sahip yeni Handycam PJ790’ı piyasaya sürdü. Yeni video kamerada, daha yüksek parlaklığa sahip dahili projeksiyon ile çok sayıda gelişmiş performans yeteneği de bulunuyor. Yeni kamera sinema deneyimini daha da üst düzeye taşıyor. Kompakt LED tabanlı projektör, artırılan çözünürlüğü ile video ve fotoğrafları, her türlü düz yüzey üzerine 250 ekrana (100 inç) kadar ulaşan büyüklükte yansıtabiliyor. 24.1 Megapiksel çözünürlüğe sahip video kamera, Balanced Optical SteadyShot görüntü sabitleme teknolojisiyle de titremeyi minimuma indiriyor.
MART - NİSAN 2013
Ultra HD TV’ler geliyor
Küresel elektronik endüstrisi artık yeni nesil televizyon standardı olarak Ultra HD (UHD) TV’yi kabul ediyor ve büyük ekranlar için UHD içerikler her geçen gün artıyor. Aynı şekilde oyun geliştiriciler de oyunların grafik kalitesini olağanüstü düzeyde geliştiren UHD teknolojisini keşfetmeye başladılar. Küresel oyuncular da bu teknolojiye sahip TV modellerini piyasaya sunuyor. Toshiba da bunlardan biri. Ultra görüntüleme kalitesine sahip yeni L9 serisi, en büyüğü 213 cm (84”) olan üç ekran boyutu ile sunuluyor. 4K çoklu işlemci ile desteklenen yeni L9 serisi filmler ve televizyon şovları, video oyunları, fotoğraf ve PC uygulamaları gibi her tür görüntülemede en yüksek noktayı sunuyor.
TEKNO-YAŞAM
Sony’den projektör kamera
konektörüyle iPod/iPhone'unuzu şarj edip müzik çalabileceğiniz yeni dock hoparlörler, her açıdan iyi görünen 360 derecelik tasarıma sahip. USB üzerinden ikinci mobil cihazınızı da şarj edebileceğiniz hoparlör, dock'a bağlandığında iPod/iPhone saatiyle otomatik eşitleme özelliği ile de kolaylık sağlıyor.
İSMMMO YAŞAM l 63
l
KOMİK RESİMLER
ÜÇ ARKADAŞ Huriye, Nuriye ve Düriye 75-80 yaşlarında, çok eski üç arkadaştır. Bir gün Huriye, Nuriye'ye telefon eder ve Düriye'ye gitmeye karar verirler ve giderler. Biraz muhabbetten sonra Düriye kahve yapar ve içerler. Biraz sonra Düriye yine "ay kusura bakmayın unuttum, birer kahve yapayım da içelim" der. Huriye ve Nuriye bir şey demezler ve içerler. Aradan biraz zaman geçer. Düriye yine "size bir kahve bile yapmadım hemen yapayımda içelim" der ve yapar getirir. Bizimkiler yine itiraz etmezler. Akşama doğru Huriye ve Nuriye kalkarlar yola düşerler. Yolda bastonları ile yavaş, yavaş yürürken aralarında şu konuşma geçer. Huriye, “Kız Nuriye, gördün mü Düriye'yi? Ne kadar pinti olmuş. Bize bir kahve bile ikram etmedi. Nuriye; “Kız Düriye'yi ne zaman gördün?” der.
MİZAH
TEMEL’İN ANNESİ Köyün hocası Temel’e: - ‘‘Hayrola Temel anneni sırtında nereye götürüyorsun’’ diye sorar. Temel: - Bu güzel havada anami gezdireyrum. - Ula uşağum evlendursene anneni hem de gittiği yerde rahat eder. - Hocam ayıp olmaz mı yakişur mu yaşlı kadını evlendirmek? Teessüf ederim Bu sırada annesi ayağıyla Temel’e vurur: - Sus bakayım, sen hocadan daha mı iyi bileceksin.
64 l İSMMMO YAŞAM
FOLKLOR YARIŞMASI
Bölgelerarası folklor yarışması düzenlenmiş. Finale, Karadeniz horon ekibiyle Ege zeybek ekipleri kalmış. arışmayı zeybekler kazanmış. Karadenizliler duruma çok bozulmuş. Temel yenilginin nedenini şöyle açıklamış: - Biz oynarken çok acele ettuk. - Keşke biz de zeybekler gibi düşüne düşüne oynasayduk.
ÇİÇEKÇİ Adam çiçekçi dükkanına girmiş ve çiçeklere baktıktan sonra: -Karıma çiçek alacağım ama hangi çiçeği alacağıma karar veremedim. Yardımcı olur musunuz diye sormuş. Çiçekçi de cevap vermiş: - Ne halt yediğinizi söyleyin de ben de ona göre size yardımcı olayım.
AİLENİN BAŞI Görmüş geçirmiş bir dedeye sormuşlar: -Dede ailenin başı kadın mıdır, erkek midir? Erkek baştır. Peki, kadın nedir? Kadın boyundur. Başı nereye isterse oraya çevirir.
MART - NİSAN 2013
*Benim hayatım, benim kararlarım, benim hatalarım anne. İmza yavrun. Benim terliğim, senin kafan, isabetli atışlarım yavrum. İmza annen… * Diyet ekmeği gibiyim bugün tadım tuzum yok. * Bu hayatta insanlara karşı iyi niyetli olursan saf, bilgiliysen ukala, kıskançsan hastalıklı olursun. Ama umursamaz ve değer vermezsen en kıymetli sen olursun. * Bir işi bilen yapar, az bilen akıl verir, bilmeyen eleştirir, yapamayan çamur atar. * Hayatıma format, geçmişime reset attım. Beni üzen ne varsa geri dönüşüm kutusuna attım. Kendimi de yeniledim. Bundan böyle hayat sana meydan okuyorum; istediğin kadar virüs yolla yaşantıma ama beni asla çökertemezsin. * Hayattaki en iyi şeyler bedavadır. Gülmek, sarılmak, öpüşmek, aile, kahkaha atmak, aşk, arkadaşlar, uyku ve güzel anılar. * İnsanları geçimsiz yapan sevgisizliktir. Birbirine düşman eden iletişimsizliktir. Güzellikten yana ne varsa yok eden ise ilgisizliktir. * Giderken evi arabayı ne bulduysa götürdüğü için kasırgalara hep kadın ismi verildiğini biliyor muydunuz? * Ya olduğun gibi görün ya da psikologa görün; bana görünmede de kime görünürsen görün. * Mutluluğun yedi adımı. Daha az düşün. Daha fazla yaşa. Daha az somurt. Daha çok gülümse. Daha az konuş. Daha çok dinle. Daha az yargıla. Daha fazla kabul et. Daha az izle. Daha çok yap. Daha az şikayet et. Daha çok takdir et. Daha az kork. Daha çok sev.
MART - NİSAN 2013
DÜŞÜNEN HİNDİ Küçük bir papağanın on beş altına satıldığını gören Nasreddin Hoca, bir koşuda evine gidip kümesteki hindisini tutmuş. Apar topar pazara götürüp başlamış bağırmaya: - Satılık hindii.... Satılık hindii.... Yirmi altına satılık hindi! Şaşırmış pazardakiler. -Yahu hocam demişler. Bir hindinin yirmi altın ettiği nerde görülmüş. - Ne olmuş diye çıkışmış Hoca. Demin bir kuşu on beş altına sattılar. - Ama o papağandı demişler. Tıpkı insan gibi konuşuyor. - Olsun demiş Nasreddin Hoca. O konuşuyorsa bu da düşünür!
BAHTSIZ ADAM Adamın biri bara oturmuş bir bira söylemiş. Bir yandan da kara kara düşünmeye başlamış. Bara giren bir adam yanına oturmuş ve birasını içmiş. Sonra da sormuş: - Hayırdır ne düşünüyorsun? Adam cevap vermiş: - Ben ne bahtsızım. Sabah karımla tartıştım boşanma davası açtı. İşe geç kaldım patron kovdu. İşten çıktım yolda araba çarptı. Kendimi öldüreyim dedim tabanca tutukluk yaptı. Kendimi asmaya karar verdim ip koptu. Doğalgazla öleyim dedim faturayı ödememişim. Fare zehiri aldım geldim, bira bardağıma koydum. Onu da sen içtin. Off off.
SARIŞIN SİNEMADA Sarışının biri sinemaya girip filmi seyretmek istiyordu. Gişeden biletini aldı. Birkaç dakika sonra geri dönüp bir tane daha aldı. Sonra bir bilet daha, bir daha... Gişedeki görevli dayanamadı:
- Hanımefendi karaborsa yapıyorsun galiba. Bu kaçıncı bilet alışın? Sarışın: - İçeride garip biri var. Tam kapıdan girince biletimi yırtıyor. Bende gelip yenisini almak zorunda kalıyorum.
Cevaplar
DUVAR YAZILARI
1-Fırında pişer, mideye düşer. 2-Ay varken çıkarlar, güneş varken kaçarlar. 3-Hem denizde hem karada, evini taşır sırtında. 4-İki kapaklı, çok yapraklı, içinde bilgi saklı. 5-Dalda durur, elde durmaz. 6-Altı mermer üstü mermer, içinde bülbül öter. 7-Dağdan gelir taştan gelir, tintin sakallı eniştem gelir. 8-Dereler tepeler, şık şık küpeler. 9-Ben giderim o gider, üstümde gölge eder. 10-Ben varmadan o varır, her şeyden çok yol alır. 1-Ekmek 2-Yıldızlar 3-Kaplumbağa 4-Kitap 5-Kuş 6-Ağız 7-Keçi 8-Kiraz 9-Şemsiye 10-Işık
l İNTERNETTE BUNLAR VAR :)
ÇOCUK BİLMECELERİ
KOMŞUNUN ÇOCUĞU Ahmet annesine sınavdan 90 aldığını müjdeler. Annesi burun kıvırır: -Komşunun çocuğu 100 aldı. Ahmet:- Anne komşunun çocuğu annesinden 200 TL harçlık almış. Anne: -Elalem bizi ilgilendirmez…
İSMMMO YAŞAM l 65
HAZIRLAYAN: İLKER MUMCUOĞLU
MART - NİSAN 2013
SOLDAN SAĞA 1. Hüsnükuruntu 2. Üre-Simena. 3. SülükUzunca. 4. Rn-Tür-Et-Ağ. 5. Hodan-Moda. 6. NaPatika-An. 7. Sayrılı-Ol. 8. Fava-Somon. 9.Ara-Marazi. 10. Sıradan-Lc. 11. Aabam-Koala. 12. Et-Amanın-En. 13. Sis-Olay-Erg. 14. AkontSarıca. 15. Santur-Merih.
66 l İSMMMO YAŞAM YUKARIDAN AŞAĞIYA 1. Hüsran-Fas-Esas. 2. Ürün-Asarıatika. 3. Sel-Avara-Son. 4. Ütopya-Aba-Nt. 5. Üsküar-Adamotu. 6. Ki-Ratıp-Amal. 7. Umu-Nil-Mn-Nas. 8. Reze-Kısa-Kıyam. 9. Unutma-Orlon-Re. 10. Nan-Omaca-Eır. 11. Cadaloz-Lerci. 12. Urağan-Nişangah.
Z O R
K O L A Y
YUKARIDAN AŞŞAĞIYA SOLDAN SAĞA
15 14 13
K O L A Y
12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 Z O R
1 1
2
3
4
5
K A R E
6
7
8
9
10 11 12
B U L M A C A
SUDOKU HARFLERLE
GÜCÜMÜZ
ORTAK AKIL İSMMMO
BİZDEN HABERLER
BAŞARIMIZ
ÜRETİM
İSTANBUL SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI
www.ismmmo.org.tr WEB ADRESİMİZDEN OKUYABİLİRSİNİZ
İSMMMO HABER
5 bin muhasebeci siyahlara büründü Mali müşavir ve muhasebeciler Muhasebe Haftası’nda siyahlar giyerek sorunlarını haykırdı. Yaklaşık 5 bin meslek mensubu İstanbul Taksim Cumhuriyet Anıtı önünde buluşarak “Angaryalara Hayır” pankartı açarak Taksim’den Tünel’e kadar protesto yürüyüşü gerçekleştirdi. Türkiye’de 23 yıldır kutlanan Muhasebe Haftası nedeniyle Taksim’de bir basın açıklaması yapan İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası (İSMMMO) Başkanı Yahya Arıkan, Türkiye genelinde sayıları 100 bine yaklaşan meslektaşlarının sıkıntılı günler geçirdiğini açıkladı. Arıkan meslektaşlarının ağır iş yüküyle boğuştuğunu, sorumluluğu büyük mesleklerinde yaşanan son gelişmelerle ise adeta hayatta kalma mücadelesi verildiğini dile getirdi. Arıkan açıklamasında, angaryaların bitmesi ve mesleki geleceğin karartılmaması talep edilen bir ortamda, özellikle Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu’nun (KGK) yayınladığı Bağımsız Denetim Yönetmeliği ile adeta Türkiye’nin geleceğini de ipotek altına alan bir
yaklaşım sergilendiğini belirtti. KGK yönetmeliğiyle ekonomin kayıt dışılığa itildiğini ve Türkiye’deki yarım milyonu aşkın işletmenin bağımsız denetimi yapmaya aday, serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavirlere büyük zorluklar çıkarıldığını vurgulayan Arıkan şöyle konuştu: “Rekabet, şeffaflık ve denetlenebilirlik anlamında çok önemli olan bağımsız denetimde dramatik bir aşamaya gelindi. Mali İdare ve KGK nezdinde yaptığımız pek çok girişimimize karşın, kamuoyuna açıklanan mesleki taleplerimiz hiçbir şekilde dikkate alınmadı. Mesleğimiz ve meslek örgütümüzü sistemli bir şekilde dışlama, yok sayma yaklaşımı var.” Öte yandan Muhasebe Haftası etkinlikleri kapsamında İSMMMO, 1 Mart Cuma akşamı Harbiye Divan Otel’de saat 19.00’da, Vergi İdaresi, SGK temsilcileri ile muhasebe camiasının birlik ve derneklerinin de katılımıyla bir kokteyl düzenledi. İstanbul Kongre Merkezi’nde 2 Mart 2012 cumartesi günü saat 19.00’da İSMMMO Dostlar Korosu ve Hakan Aysev’in de katılımıyla müzik şöleni gerçekleştirildi.
Bilirkişilik sistemi SOS veriyor İSMMMO, bilirkişilik sistemini mercek altına aldı. İSMMMO Başkanı Yahya Arıkan’ın verdiği bilgiye göre, Türkiye’de yılda 1 milyon 800 bin dava açılıyor. Ülkemizde 20 bin kişi bilirkişi olarak görev bekliyor ancak sınırlı sayıdaki kişi ve guruplara çalışılıyor. Görevlendirme sis-
8 l İSMMMO YAŞAM
teminin ikili ilişkilerin etkisinde kaldığını belirten Arıkan, “Bir tane bile dosya alamayan bilirkişi varken, 1000’in üzerinde dosyaya bakan var. Yetkin herkes dosya alabilmeli” diye konuştu. . Mevcut bilirkişilik yönetmeliğine göre 15 Ocak 2013 tarihinden itibaren "aynı bilir-
kişi, bir yıl içerisinde seri olmayan davalarda en fazla 300 dosyada görevlendirilebilir" hükmünün yer aldığını belirten Arıkan, kendilerine gelen şikayetlere göre 1000 dosyayı aşan görevlendirmeler bile olduğunu dile getirdi.
MART - NİSAN 2013
25 milyonun hayatını değiştirecek öneriler Türkiye’de çalışan sayısı 25 milyona yaklaştı. Ancak milyonlarca çalışanın yasa düzenleme ve uygulamalardan kaynaklanan birçok sorunu bulunuyor. İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası (İSMMMO), “Çalışma Ha- 1. İdari para cezaları yeniden düzenlenmeli. yatında Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri” adlı bir ra- 2. Maktu ücretten kaynaklanan sorunlar giderilmeli. por hazırladı. İSMMMO, bu raporla yasal düzenlemeler ve 3. Sosyal güvenlik usul yasası çıkarılmalı. uygulamalarla ilgili değişiklik önerilerini açıkladı. Rapor- 4. İş kazası bildirimleri yeniden düzenlenmeli. da Türkiye’de çalışma hayatını düzenleyen dört temel ya- 5. Sigorta prim teşvik sisteminin sadeleştirilmesi ve hesaplama kriterleri tekrar düzenlenmeli. saya dikkat çekildi. 4857 sayılı İş Kanunu, 4447 Sayılı İş- 6. 5510 sayılı yasanın 4/b maddesi kapsamına giren sigortalılarda prim matrahı yesizlik Sigortası Kanunu, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenli- niden belirlenmeli. ği Kanunu ve 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağ- 7. Süresinde yerine getirilmeyen yükümlülüklerle ilgili olarak kolaylık sağlayan dülık Sigortası Kanunu’nda önerilen değişiklik önerileriyle sos- zenlemeler yapılmalı. yal barış ve tarafların çalışma yaşamlarındaki huzurunun 8. Belge türü ve kanun türü aynı aylık prim ve hizmet belgesi içinde düzenlenmeli. sağlanması yolunda önemli bir adım atılacağı vurgulandı. 9. İşyeri dosya kapanışı e-bildirge şifresi ile yapılabilmeli. Raporla ilgili değerlendirmelerde bulunan İSMMMO 10. Part-time çalışan işçilerden Genel Sağlık Sigortası primi istenmemeli. Başkanı Yahya Arıkan getirilen çözüm önerileriyle, özel- 11. Aylık prim ve hizmet belgelerinden ve muhtasar beyannameden damga vergisi alınmamalı. likle kayıt dışı ekonominin en aza indirilmesi ve işsizlikle 12. Fazla çalışma onayının her yıl alınması uygulaması sona erdirilmeli. mücadelede daha olumlu sonuçlar alınabileceğini dile geraporu yasa koyucu ve uygulayıcı kamu kurum ve kuruluşlarına sunduktirdi. Arıkan Türkiye’de işgücüne katılımın resmi verilere göre yüzde 49.5 larını da söyleyerek, “Kayıt dışı ekonomi ve işsizliği en aza indirecek bir olduğunu anımsatarak, çözüm önerilerinin hayata geçmesiyle bu oranın da mücadele için herkes sosyal sorumluluğunu sahiplenmeli” dedi. daha yukarılara taşınabileceğini belirtti. Arıkan, çözüm önerilerini içeren
İŞTE ÖNERİLER
İSMMMO: İş kazaları artık durmalı
MART - NİSAN 2013
pıcı ve uygulayıcılara da sunduklarını belirtti. Temel amaçlarının Türkiye’de iş kazalarının en aza indirilmesine katkı sağlamak olduğunu dile getiren Arıkan şu değerlendirmelerde bulundu: “Sosyal Güvenlik Kurumu’nun son istatistiklerine göre Türkiye’de yılda 69 bin 227 iş kazası yaşanıyor. 697 meslek hastalığı da tespit edilmiş durumda. İş kazalarının bin 700'ü, meslek hastalıklarının ise 10'u ölümle sonuçlandı. Bir önceki yıla göre meydana gelen iş kazalarında yüzde 10, meslek hastalığı sayısında ise yüzde 31 artış var. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) kriterlerine göre iş kazaları ve meslek hastalıklarının ülkemiz ekonomisine zararı da yıllık tahmini 38 milyar lira.”
İSMMMO HABER
Türkiye’de yılda 69 bin iş kazası yaşanıyor. Bu kazalar sonunda da maalesef bin 700 kişi hayatını kaybediyor. Bu karamsar tablonun sona ermesi için İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çıktı yani yasal altyapı hazırlandı. Şimdi sıra bunların hayata geçmesinde… İSMMMO (İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası), iş kazası hastalıklarının ve ölümlerin en aza irdirilmesi için yeni İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nu mercek altına aldı. Konu ile ilgili bir rapor hazırlayan Oda, yasada tespit ettiği sorunlara 11 maddelik çözüm önerisi de sundu. İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası (İSMMMO) Başkanı Yahya Arıkan raporu kanun ya-
İSMMMO YAŞAM l 9