İzmit'in Kasr-ı Hümayûn'u
Süslemelerinde Osmanlı arması, Sultan Abdülaziz’in tuğrası, bayrak, mızrak, balta ve kılıçtan oluşan grup motifleri, çiçek ve meyve bezemeleri kullanılmıştır.
Sarayın namaz kılınmayan serbest bölgesini içine alan alt kat salon tavanında, geyik ve aslan motifleri bulunur. Sarayın alt kat zemini mermer, üst kat ahşap mermer parke döşemelidir. Mimarı Balyan kardeşlerden Amira Karabat Balyan’dır. Kasr-ı Hümayûn’un en önemli özelliği İstanbul dışında yapılan tek saray olmasıdır.
Kasr-ı Hümayun, İzmit’in merkezinde müştemilatı ile birlikte geniş bir alanda yer alır. İlk kez 4. Murat döneminde ahşap temeller üzerinde inşaa edilmiştir. Ancak yangın ve deprem nedeni ile yıkıldığı anlaşılmıştır. Günümüze ulaşan bina; Sultan Abdülaziz döneminde (1861-1876) yapılan saraydır. Neoklasik, barok ve klasik Osmanlı sanatı üslûp özellikli inşaa edilen bina, bazı Osmanlı padişahlarına hizmet vermiş, birçok devlet adamı ve önemli şahsiyeti ağırlamıştır.
28 Haziran 1967’de müze olarak düzenlenmiş olan bina bu hizmetini uzun yıllar sürdürmüştür. 17 Ağustos 1999 depreminde büyük ölçüde zarar gören Kasr-ı Hümayûn, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2005 yılında restore ettirilmiştir.
Mimarî Özellikleri ve Süsleme Unsurları
Binanın giriş kısmında dışarıya taşkın portal uygulamasına yer verilmiştir. Zeminden yüksekte bırakılmış ana giriş kapına birkaç merdivenle ulaşılmaktadır. Giriş kısmının kenarları ve üst yüzeyleri, ikinci katın cephe yüzey köşeleri ve pencereleri, sütun ve silmelerle hareketlendirilmiştir. Girişteki pencerelerin üzerinde gül bezeklere yer verilmiştir. Bu yüzeyin en dikkat çekici yanı Kasr-ı Hümayûn'un giriş cephesini taçlandıran pencere üzerlerindeki akantus yaprakları ve madalyonlardır. Giriş cephesindeki yatay ve dikey hatların dengesi oldukça orantılıdır.
Binanın pencereleri ince uzun formda düzenlenmiş olup, iç mekânın aydınlatılmasını yeterli derecede sağlamaktadır. Pencereler düz ve yuvarlak formludur.
Saray, dış mekân özelliklerinin yanı sıra, iç mekân özellikleriyle de dikkat çekmektedir. Zemin katın tavan süslemelerinde stilize edilmiş rumî ve palmet motifleri kullanılmıştır. İç mekândaki parkeler ise antrolak tarzda yapılmıştır.
Üst katın tavan süslemelerinde alçı kullanılmıştır. Tavanlarda nebatî ve geometrik süslemelere yer verilmiştir. Süslemelerde Rokoko üslubu görülmektedir. Tavanda aslan ve geyik figürlü tabiat resimleri bulunmaktadır.
Kasr-ı Hümayûn'un en dikkat çekici özelliklerden bir tanesi de aynalardır. Birbirlerine benzerlik gösteren ve alınlıklarla taçlandırılmış olan bu aynalar Ampir üslubun özelliklerini taşımaktadır.
Sarayın tavan süslemeleri de dikkat çekicidir. Geometrik ve bitkisel karakterli tavan süslemeleri, bina içerisindeki süsleme unsurlarının zirveye çıktığı noktalardır.
Sarayın önemli bölümlerinden bir tanesi de, sarayın bahçesine Saat Kulesi yönünden girişi sağlayan taç kapıdır. Birçok kere onarım geçiren saray yapısının yanında pek fazla göze çarpmamış olan bu taç kapı, oldukça önemlidir. Zira, taç kapı üzerinde yapı ile ilgili bilgilerin bulundu bir kitâbe bulunmaktadır. 22 mısradan oluşan kitâbede İzmit ile alakaklı tarihî malumat bulunmaktadır. Taç kapının üzerinde bulunan orijinal tuğra, sonraki dönemlerde tahrip edilmiştir.