DR. İBRAHİM BAĞCIVAN
SAĞLIKLI GELECEĞİNİZİ TEHDİT EDEN GİZLİ TEHLİKE İNSÜLİN DİRENCİ
İnsülin direnci, insüline fizyolojik cevabın bozulmasıyla karakterize, günümüzde oldukça sık rastlanan metabolik bir bozukluktur.
Günümüz toplumlarında özellikle sağlıksız beslenme, hareketsizlik ve aşırı kilo başta olmak üzere pek çok faktör çeşitli mekanizmalarla insülin direnci ve bununla ilişkili hastalıklara zemin hazırlar. Yaşam tarzındaki bu olumsuzluklardan başka bazı özel durumlar ve ilaçlar da insülin direncinin nedenleri arasındadır. Travmalar, cerrahi girişimler, ciddi enfeksiyonlar gibi stres durumları, kortizol kullanımı, bazı tansiyon ilaçları insülin direncine neden olabilir.
İnsülin direnci sıklığındaki artış, teknolojinin gelişimi ile doğru orantılıdır. Modernleşme ile beraber ortaya çıkan hareketsiz iş yaşamı, televizyon ve bilgisayar başında geçirilen uzun zaman, vücuttaki yağ dokusunu ve kilo alımını arttırarak, insülin direnci artışına zemin hazırlar. Yüksek kalorili, karbonhidrat içeriği yüksek hazır gıda tüketiminde ki artış da bu süreci hızlandırır.
Günümüzde yapılan kan tetkiklerinde insülin direnci risk guruplarına ve kilo problemi olanlara rutin olarak bakılmaktadır. Bu kan tetkiklerinde çoğu zaman insülin direnci olmasına rağmen, açık bir şeker hastalığı kliniği saptanmaz. Sağlıklı bir pankreas bu süreçte ihtiyaç duyulan insülin düzeyini arttırarak sürecin başlangıcında kan şekerinde bozulma olmasını engeller. Zamanla artan insülin ihtiyacını karşılamakta pankreas işlevleri yetersiz kalmaya başlar ve uzun vadede bu hastalar şeker hastalığı başta olmak üzere bir çok sağlık sorunu ile karşı karşıya kalırlar. İnsülin direncinin başlangıcında her ne kadar hastalık bulguları ön planda olmasa da var olan bu direnç yıllar içerisinde aşırı kilo, metabolik sendrom, gizli şeker, aşikar şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği ve kalp damar hastalığı riskini artırır.
İnsülin direnci varlığında bilinmesi gereken hastalıklardan bir tanesi de Metabolik Sendromdur. Bu durum kişinin gelecek yaşamında artmış şeker ve kalp damar hastalığı riskini belirlemede kullanılan bir tanımdır. Basit laboratuvar testleri ile bakılan belli parametrelerin bozukluğuna dayanan bu sendromun gelişiminde artmış insülin direnci önemli rol oynar. Metabolik Sendrom tanısında kullanılan basit testler ve bulgular şunlardır:
Abdominal obezite (Santral Obezite, Elma Tipi Şişmanlık): Bel çevresinin erkeklerde >94cm, kadınlarda >84cm in üzerinde olması
Kan yağlarından biri olan Trigliseritin 150mg/dl nin üzerinde olması
İyi huylu kolesterol olarak bilinen HDL kolesterolün erkeklerde 40mg/dl kadınlarda 50mg/dl altında olması
Açlık kan şekerinin 100mg/dl üzerinde olması
Tansiyonun 130-85 mmHg ve üzerinde olması
Bu kriterlerden herhangi üçünün bir kişide bulunması metabolik sendrom olarak kabul edilir. Yukarıda belirtilen kriterlere sahip kişiler gelecekte artmış şeker hastalığı ve kalp damar hastalığı risklerinde ki artış nedeni ile takip ve tedavi edilmelidirler.
Metabolik sendromlu hastalar üzerinde yapılan birçok çalışmada en etkili tedavi yönteminin yaşam tarzı değişikliği olduğu gösterilmiştir. Uygun bir beslenme basit şekerlerden kaçınmak, kolesterolden fakir diyet, rafine tuz kullanımının azaltılması ve egzersiz programı ile kişilerin kilo vermeleri metabolik sendromda gözlenen tüm bozuklukların düzelmesine olumlu katkı sağlar. Kilolu insanlarda, sağlıklı beslenmeyi içeren diyet tedavisi, kilo verilmesine zemin hazırlayarak, insülin direncini azaltır.
Tüm bunlar göz önünde bulundurularak hayat tarzı değişiklikleri denilen, diyet ve fiziksel aktivite artışı çocukluktan itibaren önerilmektedir. Sağlıklı beslenme, düzenli yapılan egzersiz, kilo kontrolü, insülin direnci artışını önleyen en iyi yöntemdir.
İnsülin direnci ve metabolik sendrom açısından risk gurubu olarak değerlendirilen aşırı kilolu , ailesinde tansiyon ve şeker hastalığı olan kişilerin belli aralıklarla takip edilmeleri gerekir. Metabolik bozukluk tespit edilen kişilerin bugünden alacakları basit tedbirlerle gelecekte olası kalp damar ve şeker hastalığı riski azaltılabilir.