Halk oylaması sonuçlarının resmî gazetede yayınlanmasıyla birlikte Anayasa değişiklikleri de gerçekleşmiş oldu. Değişikliklerin büyük kısmı, erken seçim olmaması durumunda, 3 Kasım 2019’da yapılması öngörülen Cumhurbaşkanı ve TBMM seçimlerinden sonra yürürlüğe girecek. Hemen yürürlüğe giren ve uygulanan ilk değişiklikten sonra ise, Türkiye Cumhuriyeti’nin başında bir “partili cumhurbaşkanı” var; muhtemelen bu ay sonuna doğru da Genel Başkan olarak TBMM’deki en büyük grubun başında olacak. Hemen yürürlüğe giren diğer değişikliğe göre de artık “yüksek” sıfatından arındırılmış, üye sayısı 22’den 13’e indirilmiş ve birinci sınıfa ayrılmış hâkimlerin üye seçme imkânı kaldırılmış olan yeni Hâkimler ve Savcılar Kurulu da oluşturulma sürecinde.
Büyük merak uyandıran soru şu: Şimdi ne olacak?
Önce ne olmayacak, onunla başlayabiliriz. Anayasa değişiklikleri gerçekleştiğine ve bu değişiklikleri geri döndürmek için yeni bir anayasa değişikliği gerektiğine ve bu da imkânsız olduğuna göre, 1982 Anayasası’nda bir “restorasyon” olmayacak demektir. Dolayısıyla, Türkiye’nin önünde Mart 2019’da yapılacak olan yerel seçimler ve sonrasında 3 Kasım 2019’daki Cumhurbaşkanı ve TBMM seçimleri var. Halk oylamasının meşrûiyeti üzerine düşen “mühürsüz” gölgeye ve bütün spekülâtif değerlendirmelere rağmen, Anayasa değişikliklerine “evet” diyen seçmenlerin siyasî tercihlerinde büyük bir değişiklik olmasını beklemek şu ân için gerçekçi görünmüyor.
Eğer bu saptama doğruysa, 2019 Kasım seçimlerinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ikinci turda da olsa yeniden seçildiği, AK Parti’nin de 7 Haziran 2015’teki oy oranlarına yakın bir performansla, TBMM’de salt çoğunluğun altında kaldığı bir tablonun önümüzde durduğunu söyleyebiliriz. Değişen Anayasa’ya göre icraatı için TBMM’nin çıkaracağı kanunlara ihtiyaç duymayacak tek kişilik yürütme organı olarak “partili” Cumhurbaşkanı bakımından bu tablonun büyük bir sorun çıkarmayacağını öngörebiliriz.
Cumhurbaşkanı’nın aynı zamanda Genel Başkan olarak kontrol ettiği TBMM grubu karşısındaki parçalı muhalefetin birleşip, Cumhurbaşkanı’nın kararnâmelerini hükümsüz kılacak yasama faaliyetine yönelmesi ise etkisiz kalacaktır. İki nedenle: (1) Böyle bir muhalif blok oluşturmak son derece zor görünmektedir. (2) Neredeyse imkânsız gibi görünen bu blok oluşsa bile, yaptığı kanun veya kanunlar Cumhurbaşkanı tarafından iâde edilecek ve bu defâ “salt çoğunluk” ile kabul edilmeleri gerekecektir ki, bu da bir hayli uzak bir ihtimaldir. Böylece, karşımıza TBMM’nin büyük ölçüde etkisizleştiği, partili Cumhurbaşkanı’nın tek başına tüm yönetim fonksiyonlarını yerine getirmeye başladığı bir yeni siyasî tablo ortaya çıkabilecektir.
Demokratik devlet olma niteliği açısından hayli endişe verici bu ihtimali bertaraf edebilmek için, halk oylamasında “hayır” diyen seçmenlerin “muhalif” enerjisini siyasî süreçte etkili kılmak gerektiği açıktır. Ancak, burada büyük bir dezavantaj söz konusudur: Anayasa değişikliğine “hayır” diyen seçmenler, “evet” diyenlere göre çok daha heterojen niteliktedir. Açık konuşmak gerekirse, AK Parti-MHP işbirliği ile kotarılan Anayasa değişikliğinin esas tabanını meydana getiren milliyetçi-muhafazakâr seçmenlere göre, CHP-HDP tabanını oluşturan seçmenlere eklenmiş bir kısım muhafazakâr ve milliyetçi seçmenin oluşturduğu grup çok daha heterojendir. Bu grubun temel ayrıştırıcısı ise, kanımca çok görünür bir biçimde “Kürt sorunu”dur. Bir yönüyle “dil”, diğer yönüyle de “demokratik özerklik” talepleriyle belirlenen bu sorun karşısında, “hayır” diyen seçmenlerin büyük bölümünün tavrı, “evet” diyen seçmenlerle ortaklık arz etmektedir.
Anayasa’ya aykırı olduğunu bile bile, seçmenlerine (ve genel olarak kamu oyuna) eş genel başkanları da dâhil olmak üzere HDP milletvekillerinin dokunulmazlıklarını kaldırılmasına onay veren CHP’nin şu ânki durumu da bu manzaranın en veciz ifâdesi olmuştur. Bu nedenle, CHP saflarından gelen ve 2019 seçimlerini hedefleyecek bir biçimde, “parlâmenter sistemi restore edecek yeni bir anayasa” (http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/735740/CHP_li_Ozel_den_2019_secimi_icin_oneriler…_Yeni_bir_anayasa_ve_el-emin_aday.html) etrafında birleşik bir muhalif hareketin örgütlenmesi, çok etkili olamayacak gibi görünüyor.
Biraz daha yumuşatarak ifâde etmem gerekirse, öyle bir yaklaşımın siyaseten etkili olabilmesi, öncelikle CHP’nin 7 Haziran 2015 seçimlerinden sonraki tavrını eleştirel bir gözle yeniden değerlendirerek varacağı sonuçlara bağlı. CHP, 7 Haziran seçimlerinden sonra bir aydan fazla bir süre AK Parti ile “istikşâfî” koalisyon görüşmelerini sürdürmüş ve böylece 1 Kasım seçimlerine giden yolun açılmasında büyük katkıda bulunmuştur. Aynı şey, Türkiye siyasetinin meşrû bir kurumu olan ve 7 Haziran’da aldığı %13 üzerindeki oyla TBMM’de üçüncü parti konumuna yükselmiş bulunan HDP’yi “tanımayan” milliyetçi kesimin özellikle bugünkü “hayırcı” mensupları için de geçerlidir.
Sonuç olarak belirtmek isterim ki, 7 Haziran seçimlerinden sonra ortak hareket edememiş olan AK Parti dışındaki kesimler için bir işbirliği fırsatı olabilir. Böyle bir fırsatın etkili kılınabilmesi ise, 7 Haziran sonrasında neden bir araya gelinemediğinin cevabına bağlıdır. Anayasa değişikliğine “hayır” diyen heterojen kitlenin üzerinde ittifak edebileceği bir siyasî proje, Türkiye’nin bugün uzaklaşmakta olduğu Avrupa’nın çağdaş demokratik normlarında açıkça târif edildiği gibi, anayasal ve siyasî birikimimiz içinde de mevcuttur. Bu açıdan bakıldığında, “insan haklarına dayalı hukukun üstünlüğü”, iki meclisli parlâmenter sistem, “yargı bağımsızlığı” ve “kültürel farklılıklara eşit saygı” temelinde güçlü adem-i merkeziyetçilik, “tekçi-otoriter” anayasal düzenin en etkili alternatifi olarak belirmektedir.
Ara 04, 2017
Eyl 23, 2017
Ağu 09, 2017
Haz 17, 2017
Haz 16, 2017
May 09, 2017
May 23, 2017Hamas artık “Filistin Kurtuluş Örgütü’nün yurt içi ve yurt dışındaki bütün Filistinlilerin...
May 04, 2017Demokrasiler içeriden bir meydan okuma ile karşı karşıya ve bu yeni popülizm trendine nasıl yanıt...
Mar 14, 2017“Bu düzenleme sadece bir hükümet şekli değişikliğinden ibaret değildir. Bu düzenleme ile...
Mar 06, 2017Emre Bağce’nin başkanlık ve yarı başkanlık sistemiyle yönetilen ülkeleri gelir dağılımı eşitsizliği ve...
Şub 24, 2017“Evet” karşıtı basit tezler (1) Yılmaz Murat Bilican Bildiğiniz gibi 16 Nisan’da yapılacak olan...
Haz 24, 2017
May 03, 2017
Haz 12, 2017
Ara 04, 2017Çözümsüzlük ve kriz üreten, sorunlara sorun ekleyen siyasetin hâkim olduğunu bu coğrafyaya emek vermek, ümit olmak nasıl olacak? Bunun için önce, anlamından sürekli uzaklaşan, insanı değil sistemi yaşatan anlayış sorgulanmalıdır. Kişileri konuşmak bu anlayışı...