Merkez Bankası’nda (TCMB) lider değişimiyle, sıkıntı ve yeni kazanılmaya başlanan kredibilitenin yerini soru işaretlerine bırakmasıyla TL dolar karşısında çift haneye yakın tarihi bir bedel kaybı yaşadı. İktisat idaresinin piyasayı rahatlatmaya dönük birinci bildirileri da yatırımcıyı tatmin etmedi.
Son gelişmeler kimi yatırımcıların vakit zaman gündeme gelen lakin AKP periyodunda hiç uygulanmayan sermaye denetimi ya da özgür piyasa kuralları dışındaki uygulamalara ait kaygılarını tetikledi.
Sermaye denetimi üzere tedbirlere ait telaşlar geçmiş yıllarda da birçok kere oluştu lakin tekraren reddedildi ve hiç uygulanmadı. Bugün de yapılan açıklamalarda son olarak AKP’den Nurettin Canikli “serbest piyasa mekanizmasından” uzaklaşılmayacağına dikkat çekerek sermaye hareketlerindeki liberalizasyonu “kırmızı çizgi” olarak tanımladı.
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, vazifede kaldığı beş aydan kısa müddette 875 baz puan faiz artışına giden Naci Ağbal’ı TCMB başkanlığı misyonundan alırken, yerine kendisi üzere yüksek faizi eleştiren Profesör Hekim Şahap Kavcıoğlu’yu atadı. Misyondan alma, beklentilerin üzerinde 200 baz puanlık faiz artışından yalnızca 2 gün sonra geldi.
Dün sığ piyasada 8.4850’ye kadar yükselen dolar/TL güne 8.05 civarında başladı. Gün içinde 7.7’ye kadar gerileyen dolar/TL daha sonra tekrar 8 düzeyine yükseldi.
Kur saat 16.36’da 7.8600/7.8700 düzeyinde süreç gördü. TL’nin dolar karşısındaki paha kaybı dün sığ piyasada yüzde 16’yı aştıktan sonra yüzde 9 düzeyinde. Dolar/TL karar öncesi Cuma günü son süreçlerde 7.2185 düzeyindeydi.
Birebir saatte euro/TL 9.3691/9.3814 düzeyinde, sepet bazında TL 8.6144/5.6259 düzeyinde. TL, euro ve sepet bazında da aşağı üst yüzde 10 civarında paha kaybı ile dalgalanıyor.
TCMB Lideri Kavcıoğlu ve Hazine ve Maliye Bakanı Lüfti Elvan da satış baskısı akabinde birinci açıklamalarında “Enflasyonda kalıcı düşüş” gayesine dikkat çektiler. Elvan ayrıyeten “serbest piyasa sisteminden rastgele bir taviz mutlaka kelam konusu olmayacak, liberal kambiyo rejiminin uygulanmasına kararlılıkla devam edilecektir” de dedi.
Kavcıoğlu birinci açıklamasıyla rutin tarih olan 15 Nisan’dan evvel bir faiz indirimi yapılabileceğine yönelik piyasa telaşlarını giderdi. TCMB’nin bir sonraki PPK kararı 15 Nisan tarihinde.
KAYBOLAN YATIRIMCI İNANCI NASIL SAĞLANACAK?
Morgan Stanley dün yayımladığı notta misyondan alınan Ağbal’ın sıkı bir para siyaseti uyguladığına dikkat çekerek, “(Sıkı) siyaset devam etse bile daha zayıf bir TL ve daha yüksek bir enflasyon bekliyoruz. (Politikalar) aksiye döndürülürse (TL’de) daha da büyük bir hareket bekleriz” dedi.
Bank Of America notunda son periyotta rezervlerde 10 milyar doların üzerinde artış görüldüğüne dikkat çekilerek “Yine de lokal bankalarla ve milletlerarası merkez bankalarıyla yapılan swaplar düşüldüğünde TCMB’nin brüt rezervi yalnızca 29.4 milyar dolar, net rezervleri ise eksi 51.3 milyar dolar ile hayli negatif bir bölgede” denildi.
Fransız banka Societe Generale, Türkiye’nin “geri dönüşü olmayan bir noktaya” getirdiğini belirterek dolar/TL’nin ikinci çeyrek sonuna kadar 9.70’e yükseleceğini öngördü ve “Politika üretimindeki önemli değişikliği ve yakında finansal çalkantı olma mümkünlüğünü göz önünde bulundurarak, Türk varlıklarındaki tüm uzun konumları kapatma tavsiyesi veriyoruz” dedi.
Goldman Sachs raporunda Kavcıoğlu’nun Yenişafak gazetesindeki yazılarına dikkat çekilerek, “Gevşeme yanlısı görüşler dikkate alındığında yılın son çeyreğinde beklediğimiz faiz indirimlerinin çok daha önden yüklemeli bir halde yapılması riski görüyoruz” dedi.
Enflasyondaki yükselişin devam edeceği beklentisi, TL’deki paha kaybının yeni bir enflasyon yükselişi daha yaratacak olması, rezervlerin düşük düzeyi, yatırımcı inancındaki zedelenme, iktisat ve hukuk ıslahatlarından kelam edildiği bir periyotta HDP’ye kapatma davası açılması, İstanbul kontratından çıkılması üzere gelişmeler bankacılara nazaran Türkiye iktisadını içinden çıkılması epey sıkıntı bir sürece götürüyor. Analist görüşlerinde öne çıkan bahis “güven”.
Piyasalarda bir kabine revizyonu olup olmayacağı da iktisat siyasetlerinde nasıl bir anlayış olacağını anlamak için takip edilen bir mevzu.
PİYASA DOSTU OLMAYAN ADIMLARA YÖNELİK KAYGI SÜRÜYOR
Hükümet aksini net halde belirtse de analistler er geç piyasa dostu olmayan adımlara gidileceği kaygısını taşıyorlar ve bunu görüşlerine ve müşteri tekliflerine de yansıtıyorlar.
Swap süreçlerine sınırlama getirilmesi, kamu bankalarının döviz satışı yaparak kura müdahalede bulunması ve hatta sermaye denetiminin de bulunduğu kimi usuller ana telaşlar ortasında bulunuyor. Bu beklentiler tüm analistlerde birebir değil fakat ortak görüş mevcut siyasetlerin devamı halinde bile döviz arzı eksikliğinin ortaya çıkabilecek olma ihtimali ve bunun nasıl doldurulacağına dair piyasa dostu bir yaklaşım teklifinin şimdi bulunmuyor olması.
Goldman Sachs piyasalardan borçların ödenmesi için para girişinin giderek daha düşük ihtimalli olmasından dolayı cari süreçler istikrarında “ani bir düzenleme” yapılmasına gereksinim duyulabileceğini söylüyor. Banka TL üzerindeki baskı arttıkça kur müdahalelerinin tekrar görülebileceğini iddia ediyor.
Ortalarında SEB’nin de bulunduğu az sayıda kurum ise Türkiye’nin eninde sonunda sabit kur yararlarına ek vergiler getirmek ve yurtiçinde yerleşiklerin döviz alımına vergi getirmek üzere sermaye denetimleri getirmek zorunda kalabileceğini söylüyor.
Birtakım yatırımcılar da siyaset faizi oranlarının %19’luk mevcut düzeyinden süratli bir halde düşürülmesi halinde düzenleyici kurumların para çıkışını azaltmak için bankaların swap süreçlerine yine sınırlama getirme üzere adımlar atabileceğini belirtiyorlar.
TL TARİHİ BİR KIYMET KAYBI YAŞIYOR
TL son 20 yılda tek günde çift haneli bedel kaybını iki sefer yaşadı. Biri 2018 Ağustos’ta %15.1 ile gerçekleşirken biri de bugün gerçekleşiyor. Bluebay Asset Management’tan Timothy Ash TL’nin dolar karşısındaki çift haneli kaybını “Ağbal’ın misyondan alınmasının maliyeti” kelamlarıyla yorumladı.
BIST 100 ve bankacılık endeksleri saat 1639 prestijiyle yüzde 10’a yakın paha kaybı ile süreç görürken gösterge 10 yıllık tahvilde bileşik faiz neredeyse 550 baz puan puan artışla yüzde 19.27’ye geldi. Cuma günü son süreç yüzde 14.06 düzeyindeydi. CDS 300 baz puan civarından 462/482 düzeyine yükseldi.
Vazife değişikliği Cumartesi sabaha karşı sürpriz formda yaşanırken düşük faiz istekliliği ile bilinen Erdoğan böylelikle Temmuz 2019’dan beri üçüncü defa bir TCMB liderini misyondan de almış oldu.
Capital Economics raporunda, “Enflasyonla gayret devri bitmiş olabilir bir kere daha ödemeler istikrarı krizi ile karşı karşıya kalınması gerçek bir ihtimal” denildi.
Ağbal’ın neden vazifeden alındığına dair resmi bir açıklama yapılmazken mevzu hakkındaki birinci yorum Canikli’den geldi.
Canikli, “Hükümetin, optimal müspet gerçek faiz düzeyinin belirlenmesinde para siyaseti araçlarını rasyonel kullanmadığını ve bu nedenle de iktisada büyük bir mali yük getirdiğini düşündüğü Merkez Bankası liderini değiştirmesi piyasalara meydan okumak değildir” dedi.
Ağbal’ın vazifede kaldığı yaklaşık 5 aylık periyotta büyük kısmı tahvil piyasası olmak üzere yaklaşık 4.8 milyar dolar portföy girişi yaşandı. Buna swap piyasası da dahil edilince yabancı girişleri 20 milyar doları aştı. Yabancı süreçlerinin ne kadar ve hangi süratte azalacağı piyasada yakından takip ediliyor.
Yabancıların bu derece girişine karşın bono hissesi yüzde 3’lerden yüzde 6’lara yükselse de yalnızca birkaç yıl evvelki %20-%25’li düzeylerden epey uzak.
Birebir periyotta yabancılar kadar süratli bir optimistlik göstermeyen lokaller döviz ve altın mevduatlarını ise tarihi doruğa yakın seyrediyor. (REUTERS)