İnternet sadece bilimsel ve kültürel faaliyetler için kullanılmamakta, aynı zamanda ortak ahlaka aykırı bulunan çocuk pornografisi ve hukuken yasaklı ırkçı siyasi görüşlere de bir medya hazırlamaktadır. İnternet’in bu amaçlarla kullanılmasını engellemek, genel ahlakın muzır neşriyatla asırlardır süregelen savaşıdır.
Toplumun istenmeyen medyayla ilişkisini kesmenin iki temel yolu vardır:
İçerik engelleme: Bireylerin medyaya erişimini engellemek. ISS’ler veya bilgi işlem departmanları tarafından uygulanır.
Özdenetim: Bireyleri ne tür bir medyaya eriştikleri konusunda bilgilendirip tercihi onlara bırakmak. Tarayıcı ayarlarıyla yapılır.
Aslında yukarıdaki metodlar günümüzde başka sektörlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Örneğin televizyonda istediğimiz kanalı izlememiz özdenetime girer. Öte yandan sinema sektöründe “16 yaş üstü girebilir” ibaresiyle tanıdığımız erotik film yasağıysa bilindik bir içerik denetleme uygulamasıdır.
Bu yazıda yukarıdaki teknikler açıklanacak, artıları ve eksileri değerlendirelecektir.
2 İçerik Engelleme
Bazılarına göre insanların yerine karar verme hakkını kendinde görmek, saldırgan ve kontrolcü bir korku rejimi kurmak olsa da, içerik engelleme ağ yönetiminde sıkça kullanılan bir metoddur. İçerik engellemenin yaygın yolu bir kara liste belirleyip, kara listedeki kaynaklara erişimi filtreleyerek uygun görülen yayının kullanıcılara iletilmesidir.
Belirlenen kara liste:
Paket (IP adresi)
Uygulama (URL)
seviyelerinde olabilir.
2.1 IP Adresini Engelleme
Engelenmiş IP adreslerinin erişim denetim listesi halinde güvenlik duvarına veya direkt router’a eklenmesidir. Yöntemde 220.127.116.11 adresine erişmeyi engellemek amaçlanır. Bu iş için IP paket bilgisi temel alınır ve adres kara listede yoksa geçişine izin verilir. İnternet’in atar damarları olan ISS hatta BSS1 router’ları üzerine yerleştirmelerinde daha performanslı çalışacağı düşünülse de yerel ağ bağlantıları gibi router üzerinden geçmeyen trafiğin engellenmesi için tüm hatlarda uygulanmalıdır.
IP adresiyle engellemek aşağıdaki nedenlerden dolayı pratikte çok da mümkün gözükmektedir:
IP adresi engellenen bir sunucunun üzerindeki tüm sanal sitelere erişim engellenmiş olmaktadır. Bu da hosting şirketleri için prestij ve müşteri kaybına neden olmakta ve hukuki açıdan sakınca doğurmaktadır.
IP paketinde port bilgisi olmadığından, HTTP sitesini engellerken FTP sitesi de engellenmiş olmaktadır. Öte yandan IP adresine port numarası eklense dahi port adresi kolayca değişebileceğinden sağlıklı bir çözüm doğurmaz.
Web siteleri düzenli olarak adres değiştirebilir ve her değişiklikte tüm dünyadaki erişim denetim listelerini güncellemek gerekir.
IP tünelleme kullanan sitelerde erişirken direkt olarak IP adresi belirtilmeyeceğinden kara liste planları alt üst olmaktadır.
Router’a ek işlem yüklenmekte bu da maliyeti artırırken, bağlantı hızını düşürmektedir.
Üstelik bu çabalardan aşağıdaki nedenlerden ötürü istenen verim sağlanamamaktadır:
Her şekilde güvenlik duvarlarına ek yük bindirir.
Her trafik router’lardan geçmemektedir.
Kara listenin yaratılması, bakımı, dağıtımı sürecinde artan işletme yükümlülükleri ölçeklenememektedir.
IP adresi çok değişkendir, güvenlik endekslenemez.
Görüldüğü üzere paket filtreleme aslında çok etkili değildir, hep bir açık barındırır.
IP adresindeki zaafiyetler göz önüne alınarak bir sonraki adıma geçilmiş ve URL2 engelleme kullanılmaya başlanmıştır. Bu yöntemin işlerlik kazanması, bağlantıların proxy veya uygulama gateway’ine yönlendirilmesini gerektirir ve kullanıcı buna uymazsa işlemez. Bu yöntemle örnek olarak www.bedavaporno.com’a erişim engellenebilir. Aktif halde Singapur ve Çin’de kullanılmakla birlikte, kişisel özgürlüklerin sınırlanması hususunda dünya çapında tepki toplamaktadır.
Yine de tam koruma sağlanamaktadır ve bu yöntemin de sorunları mevcuttur:
Siteye URL ve IP ile bağlanılabilir, ikili denetim listeyi şişirir.
Engellemenin antipatik olduğu ve insanların hür iradeleriyle karar verebilecekleri düşüncesinden yola çıkarak içeriği ortak paydalara bölerek tanımlama yöntemiyle kullanıcılara yargılayabilecekleri adil kriterler sunma imkanı fikri, içerik beğenme olarak adlandırılır ve günümüzde yer yer kullanılan bir sınırlama yöntemidir. Bu yöntemde kullanıcıların tarayıcılarında belirleyecekleri tercihler eşliğinde zarara maruz kalmadan karar verebilmesine olanak tanınır.
PICS5 tarafından hazırlanan çalışmaya göre, siteler içerik beğeni yaftalarıyla içeriklerini tanımlarlar. Bu yaftalar:
Özlü ve imzalı içerik yaftası.
RFC822 veya HTML içine gömülü yaftalar.
Kullanıcıların içerik belirtmesi için HTTP eklentisi.
Çevrim içi yafta veritabanına sorgu sözdizimi.
olarak ziyaretçinin tarayıcısına iletilir ve oradaki öntanımlı bilgiler ışığında sitenin muzırlığı konumlandırılır.
W3C’nin başından; Microsoft, Netscape, SurfWatch, Microsystem, vb. 1996’dan beri desteklediği bu sistem AOL, AT&T, CompuServe, Prodigy gibi ISS’ler tarafından aktif olarak kullanmaktadır.
CompuServe’in 1996’da geliştirdiği RSAC6 modeli, içeriği 4 kategori ve 5 dereceye ayırarak analiz eder:
RSAC hizmetinden kişisel tanımlamalarla faydalanılabilineceği gibi yafta bürosu denilen 3. şahıslar da aracı olabilir. Bu yöntemde içerik sağlayıcı veya çevrim içi yayıncı kullanacağını beğeni sözlüğünü belirtir. Bu konuda W3C bilinen bir sözlüğü önerir ama özel bir sözlük dayatmaz. Ayrıca içerik sağlayıcı veya çevrim içi yayıncı bunu web anketiyle de bulabilir. RSAC tarzı beğeni acentesi her siteyle uğraşamayacağı için dağıtık çalışan yafta büroları devreye girer ve derecelendirmeyi tanımlar.
PICS ve uyumlu hizmetlere beklenen gösterilmemiştir. Ayrıca zaman içinde başkaca sorunlara da yol açabileceği tespit edilmiştir:
Her yafta güvenilir değildir zira güvenilmezin yaftası da güvenilmezdir. Bu suretle yafta sisteminden kaçış yolunun kendini temiz olarak damgalamak kadar basit olduğu açıktır.
Yaftalama sansürlemenin önünü açmamalıdır.
Her site –özellikle ufak olanlar- yafta kullanmaya önem vermemektedir.
Yafta kullanımı ticari tekele girmemelidir.
Yafta kullanmayanların engellenmesi sorundur.
4. Sonuç
İster paket, ister uygulama seviyesinde sansür ve oto sansür web muzırlarını teorik olarak engelleyebilse de bu sistemlerin güvenirliği yoktur. Henüz “erişime izin verilenleri mi listelemeli yoksa izin verilmeyenleri mi engellemeli?” sorusunun cevabı bulunamamasının sebebinin ardında ileri teknolojinini duygusal kararlarla harmanlamanın zorluğu yatmaktadır. Ve çabaların boşa çıkmasıysa akla hep aynı soruyu getirmektedir: Gerçekten sansürleme gerekli midir?
Kabalık, aşırı nefret
Cinsel ilişki, cinsel cinayetler
Tahrik edici
Tecavüz veya nedensiz şiddet
4
Temiz
Temiz, masum.
Temiz
Temiz
0
Hafif kızgınlık
Tutkulu öpüşme
Teşhirci
Yaralanma
1
Orta kızgınlıkta, kutsal değerlere saygısız
Giyinik cinsel dokunmalar
Yarı çıplak
Gerçek nesnelerin yıkımı
2
Ağır dil, nefret
Açık olmayan cinsel ilişki
Çırılçıplak
Sertlik veya ölü görüntüleri
3
Dil
Cinsellik
Çıplaklık
Şiddet
Seviye
Kaynaklar
[1] R. Oppliger, “Security Technologies for the WWW”, Artech House, 1999.
[2] “World Wide Web Consortium”, http://www.w3.org/