İçindekiler
Montaj hattı dengeleme, bir montaj hattında bulunan işlerin, istasyonların ve işçilerin birbiriyle koordineli bir şekilde çalışmasını sağlamak ve bekleme süreleri ya da bekleme sürelerinden doğabilecek hataların en aza indirilmesini amaçlayan bir problem sistemidir. Bu yazımızda ise Sezgisel yöntemler ‘den bahsedeceğiz.
Bir önceki yazımızda genel olarak montaj hattı dengeleme yöntemlerinden bahsetmiştik. Montaj hattı dengeleme yöntemlerini üç ana başlıkta incelemiştik. Bu başlıklar ;
- Simülasyon Teknikleri
- Analitik Yöntemler ve
- Sezgisel (Heuristic) Yöntemler
Simülasyon Teknikleri : Bilgisayar ortamında kullanılan montaj hattı dengeleme yöntemlerine denir.
Analitik Yöntemler : Genellikle herhangi bir istasyonun toplam iş süresinin, çevrim süresinden büyük olmadığı ve amacın minimum sayıdaki istasyon sayısına ulaşmak olduğu montaj hattı dengeleme problemlerinde kullanılır
Sezgisel (Heuristic) Montaj Hattı Dengeleme Yöntemleri
Acar ve Eştaş’ın araştırmalarına göre ; Montaj hattı dengeleme problemlerinin karmaşık oluşu, çözüm uzaylarının büyük oluşu ve çözüm zamanının problemin büyüklüğü ile üstsel olarak artması, bu tür problemlerin çözümünde sezgisel tekniklerin diğer tekniklere göre daha fazla kullanılmasına neden olmuştur. Gerçek hayatta sezgisel yöntemler kullanımı daha fazladır.
Sezgisel yöntemler ‘e aşağıdaki yöntemler örnek verilebilir.
- SPT (Shortest Process Time)
- LPT (Largest Process Time)
- RPW (Ranked Positional Weight)
- COMSOAL (computer method for sequencing operations for assembly lines)
- Kilbridge ve Wester Yöntemi
1.SPT (Shortest Process Time)
Türkçesi En Kısa İşlem süresi anlamına gelen sezgisel yöntemdir. Sezgisel yöntemler arasındaki en kolay yöntemlerden biridir.
Adım 1 : Tüm işler, iş sürelerine göre kısadan uzun süreye göre sıralanır. Sıralanırken öncüllük sıralarına dikkat edilir.
Adım 2 : Süreleri ve öncüllük sıralarına göre sıralanan işlerden en kısa süreden başlamak üzere işler ilk istasyona konmaya başlanır.
Adım 3 : İstasyonlara sıralanmaya başlayan işlerin toplam süresi, çevrim süresini geçmemelidir. İlgili istasyona eklenen işlerin toplam süresi çevrim süresini aşıyor ise çevrim süresini aşan iş bir sonraki istasyona aktarılır.
Adım 4 : Yeni istasyon oluşmasıyla birlikte Adım 3 tekrarlanır. Atanacak iş kalmadığında mevcut istasyon sayısı, gerekli toplam istasyon sayısını belirtmektedir. En büyük toplam zamana ait istasyonun süresi, çevrim süresi olarak kabul edilir.
2.LPT (Largest Process Time)
Türkçesi En Uzun İşlem Süresi anlamına gelen sezgisel yöntemdir. Sezgisel yöntemler arasındaki en kolay yöntemlerden biri de LPT yöntemidir. İşleyiş olarak SPT yönteminin tam tersidir. Yani işlem süreleri kısadan uzuna değil, uzundan kısaya sıralanır. En büyük işlem süresine sahip olan iş (öncüllük sıralamasına uymak şartıyla) ilk başa gelir.
sezgisel yöntemler
3.RPW (Ranked Positional Weight)
Türkçesi Konumsal Sıralamalı Ağırlık anlamına gelen sezgisel yöntemdir. Bu sezgisel montaj hattı dengeleme yöntemi ‘nde işlerin kendi ve kendinden sonra gelen işlerin sürelerinin toplamına göre bir PW (Positional Weight) hesaplaması yapılır. PW değerlerinden en büyük olan işe öncelik verilir.
Adım 1 : Öncüllük diyagramı oluşturulur. Her bir iş için pozisyon ağırlığı değeri hesaplanır (bir işin pozisyon ağırlığı, o işin kendi süresi ile, o işin ardılı olan işlerin süreleri toplamına eşittir).
Adım 2 : İşler pozisyon ağırlıklarına göre büyükten küçüğe sıralanır. En uzun pozisyon ağırlığına öncelik verilerek işler sıraya göre istasyonlara atanır.
Adım 3 : İstasyonlara sıralanmaya başlayan işlerin toplam süresi, çevrim süresini geçmemelidir. İlgili istasyona eklenen işlerin toplam süresi çevrim süresini aşıyor ise çevrim süresini aşan iş bir sonraki istasyona aktarılır.
Adım 4 : Tüm işler istasyonlara atanıncaya kadar Adım 2 ve Adım 3 devam eder.
sezgisel yöntemler
4.COMSOAL (computer method for sequencing operations for assembly lines)
Comsoal (computer method for sequencing operations for assembly lines) metodu, öncüllük diyagramına göre oluşturulan atanabilir işler arasından rastgele seçim yaparak işleri istasyonlara atamayı ve bu işlemi defalarca tekrar ederek bu tekrarlar arasından optimal sonucu kabul etmeyi esas alan sezgisel yöntemler ‘den biridir.
Diğer sezgisel yöntemler elle bir sonuç çıkarırken Comsoal yöntemi bilgisayar yardımıyla birbirinden farklı çözümler elde edilmesini sağlayan bir metottur.
Adım 1 : Comsoal yönteminde, öncüllük diyagramı üzerinden ilerlenerek öncülü olmayan veya tüm öncülleri atanmış işlerden oluşan bir atanabilir işler kümesi belirlenir. Daha sonra bu atanabilir işler kümesindeki işlerden birisi rastsal olarak seçilerek bir listeye kaydedilir.
Adım 2 : Tüm işler listeye kaydedildikten sonra, listedeki sıraya göre işler istasyonlara atanır. Sıradaki iş mevcut istasyona atandığında çevrim zamanı aşılıyorsa yeni bir istasyon açılır ve o iş yeni açılan istasyona atanır. Bu şekilde listedeki tüm işlerin istasyonlara atanması sağlanır.
Adım 3 : Tüm bu işlemler, karar verici tarafından belirlenecek deneme sayısı kadar tekrar edilir ve her bir denemede bulunan sonuç o ana kadar bulunan en iyi sonuçla karşılaştırılır. Karşılaştırmalar sonucunda optimal çözüme ulaşılır.
sezgisel yöntemler
5.Kilbridge ve Wester
Kilbridge ve Wester yöntemi Tanyaş-Basnak’ın örneği üzerinden anlatılmıştır.
Bu öncüllük diyagramında işleri belirten daireler mümkün olduğunca sol tarafa yerleştirilmeye çalışılmıştır. Diyagramın üzerindeki ifadeler kolon numaralarını göstermektedir. I kolonunda bulunan işler hemen başlayabilir. II kolonunda bulunan işler ise ancak I kolonundaki bir veya daha fazla görevin gerçekleştirilmesinden sonra başlayabilir.
Öncüllük ilişkileri diyagramındaki işler çizelge şeklinde ifade edilerek
işlemlere devam edilebilir. Tabloda bulunan (c) kolonu, işlerin yana doğru transfer edilebilirliğini göstermektedir. Örneğin 6 numaralı iş II kolonunda bulunduğu halde öncelik ilişkilerini ihlal etmeden III numaralı kolona transfer edilebilir. 8 numaralı ve 10 numaralı işler kolon IV veya VI arasında herhangi bir kolonda gerçekleştirilebilir. Bu durumda 3 ve 7 numaralı işler de III ve V arasında transfer edilebilir.
Çevrim zamanının 36 br zaman olduğu bu problemde yapılacak hat dengeleme adımları şu şekilde ilerler:
montaj hattı dengeleme
- Toplam süre yani f kolonunda çevrim süresi olan 36’ya eşit bir süre var mı yok mu diye bakılır. 36’dan küçük ve 36’ya en yakın süre seçilir. Yani I kolonundaki 19.
- Çevrim süresinden yani 36’dan 19’u çıkar=17.
- Bir sonraki (II) kolonundaki işlerden tek veya toplamı 17’ye eşit olan süreler var mı? Yok. En yakın süre 4, 6, ve 7 numaralı işlerin süreleri toplamı 16 ediyor. Genel toplam yani ilk istasyonun süresi 17+16=35.
- Toplam süre yani f kolonundaki 36’dan büyük değerlerden en küçük olanını seç, I ve II kolonları için bu sayı 48.
- Süreyi 36’ya indirmek için I veya II kolonlarından herhangi bir görev transfer edilebilir mi diye bakılır. Edilmiyorsa 3 numaralı iş (8 numaralı iş ile birlikte) ve 6 numaralı iş başka istasyona aktarılırsa istasyonun toplam iş süresi 34 olur.
- Toplam süre yani f kolonundaki diğer en büyük süreye bakılır. Bu durumda I, II ve III kolonları için 69.
- I, II ve III kolonlarından herhangi bir iş çıkartılarak 36’ya ulaşılabiliyor mu diye bakılır ama olmuyor bu yüzden en yakın değer olarak 3, 7, 8 ve 10 numaralı işlerin çıkartılmasıyla 38’e ulaşılabilir, bu da olmaz çünkü 36 olan çevrim süresinden büyük.
- Toplam süre yani f kolonundaki büyük değerler dikkate alındığında daha iyi bir sonuca ulaşılıp ulaşılmadığı kontrol edilir. Cevap hayır ise dokuzuncu adıma geçilir.
- Bir önceki en iyi çözüm alınır. Bu çözüm ise 5. adımdaki 35 br istasyon zamanına sahip çözümdür.
- Tablo yeniden çizilip atamalar yapılır. Toplam süre yani f kolonundaki toplam zamanlar yeniden hesaplanır.
montaj hattı dengeleme
11. Toplam süre yani f kolonunda 36’ya eşit süre var mı diye bakılır. Kolon III ve IV bu sayıyı sağlamaktadır.
12. Bu kolonlardaki işler istasyona atanır ve tablo yeniden çizilir.
13. Toplam süre yani f kolonunda 36’ya eşit süre var diye bakılır. Yoksa f kolonundaki 36’dan küçük ve en yakın olan süre seçilir. Bu durumda V, VI, VII ve VIII’nin toplamları 31 olur.
14. Toplam çevrim süresinden yani 36’dan 31 çıkartılır ve 5 sonucu bulunur.
15. IX kolunundaki bir veya daha fazla işlerin sürelerinin toplamı 5’e eşit mi diye bakılır. Bu durumda 16 numaralı işin süresi uygundur.
16. İşler istasyona atanır ve tablo yeniden çizilir.
17. Toplam süre yani f kolonunda 36’ya eşit süre var mı diye bakılır. IX, X ve XI kolonları.
18. Bu kolonlardaki işler istasyona atanır.
Böylece tüm işler istasyonlara atanmıştır. Yapılan işlemler ve atamalar sonucu denge gecikmesi ;
Buna göre hattın son hali aşağıdaki gibi olmuştur.