İlya İVANOV
Çuvaşistan Türk Dünyası kültür merkezi başkanı, şair, yazar.
Büğünkü çuvaş türkçesi: acıklı bir hayat ve kaybolmak arasında dengeleme
Türk lehçeleri arasındaki en evvelki dillerden biri olan Çuvaş türkçesi dünyanın 7000 dili arasında o dilde konuşanların sayısı 1 milliondan fazla olan 393 dil listesindedir. Çuvaşların Rusya Federasyonu içinde kendi özerk devleti vardır. Ve kendi otonom devletinde çuvaş türkçesinde konuşanların payı çok yüksektir (yüzden 56%). Ona rağmen çuvaş türkçesinin büğünkü durumuna bildiğimiz tarihteki en trajik zaman olarak belirtmelidir, ve ona acıklı bir hayat ile kaybolmak arasında dengeleme diyerek adlandırmalıdır. Çünkü, birinci olarak, çuvaş türkçesine konuşanların sayısı çok hızlı azalıyor son 25 yılda çuvaş türklerinin sayısı 500 bin civarında azaldı. İkincisi, çuvaş türklerinin devlet kurumları kendilere Ana yasa çuvaş milletine korumak ve geliştirmek vermiş görevini hiç de hizmet etmiyorlar. Mesela, çuvaş dili rus dili ile beraber resmi dil olduğuna rağmen, kanun çıkartmak dili ve resmi kayıt dili olamadı, ana çuvaş dilinde çalışan ve eğitim veren bir tane bile çocuk yuvası, okul, meslek okulu, enstitü ve üniversite yoktur. Ve üçüncü, en önemlisi, çuvaş halkının kendine millet olarak toplayan milli dini ve milli hükümetin toplum ve siyasi sistemi ve/ve ya önderlik sistemi yoktur. Kapalı, tabu (kutsal) kültür sistemi yoktur. Çuvaşların anatomik özellikleri ve ya yerleşim alanın coğrafya bakımından saklanmak durumu yoktur. Bunlar hepsi çuvaş milletinine marjinal kültür taşıyan şehirleşmenin hızlı akımını karşı, rusların asimilasyon için saldırgan politikasına karşı, dünya çabındaki hepsini yutan enformasyon ve küreselleşme akımına karşı dayanmak desteklemiyorlardır. Aslında Çuvaşistandaki ve Rusya Federasyonundaki çok ağır depresif ekonomik ve anti-demokratik siyasi durumunda, çuvaş milleti 21 asırda kendi hakları ve özgürlüğü için irade mücadelesini kaybetmek durumdadır. Kendinin ana çuvaş türkçesine korumak ve geliştirmek konularda da aynidir. Şu duruma sadece Rusya devletinin ve toplumunun demokratik gelişimi, gerçek federasyon kurulması, Rusya Federasyonu uluslararası antlaşmaları, deklarasyonları ve hukuki dokümanları uygulaması en temelden değiştire bilirdir. Şunların arasında çuvaş milleti devletler ve sivil toplum örgütleri arası uluslararası kuruluşlarla daha derin işbirliği içinde olmalıdır, ve en birinci olarak kardeş türk halklarla. İşbirliği içinde uluslararası gerçek yardım olmalıdır: duruma sürekli incelemekten başlayarak okullar, üniversite ve basın-yayın, radyo-televizyon kurulmasına kadar.
Anahtar Kelimeler:
çuvaşlar, çuvaş türkleri, çuvaş türkçesi, Çuvaşistan, Rusya Federasyonu, türk halkları.
Tarih/Yer:
15.11.2017. (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 11.30-11.45