Akıl nedir? Düşünme, kavrama ve anlama yetisine akıl denir.
Akıl hakkında bilgi ve Akıl ne anlama gelir? Daha detaylı ele alalım ve hadi başlayalım.
Bu tanımla birlikte gerçek akıl nedir? ve akıl kavramının tanımı nedir? sorularını da cevaplandırmak doğru olacaktır. “Akıl” doğru ile yanlışı, faydalı ve zararlıyı, gerçek ve yalanı, kötü ve iyiyi ayırt edebilme ve bu konular üzerine görüş bildirme yeteneğidir.
Aynı zamanda düşünmek, kavramak ve anlamak akıllı olma sürecinin bağıntılarındandır. Kavramlar ve olaylar arasında bağıntılar kurmak, bu bağıntıları algılamak, anlamak, kavramak ve düşünmek “Akıl” olgusunun gerekliliklerindendir. Etimolojik olarak “Akıl” Arapça kökenli olup, felsefede de çokça karşımıza çıkan bir olgudur. Ayrıca akıl, “Us” olarak da tabir edilir. Bununla birlikte akıl kavramının tanımı tarihte ve günümüzde birçok kişi tarafından yapılmıştır.
Akıl ne demek? ve Akıl nedir? sorusuna en çok kafa patlatanlardan biri de Filozof Immanuel Kant`tır.
KANT`IN AKIL NEDİR? YORUMU
Filozoflar tarafından Felsefe ve akıl nedir? Sorusu arasında yüzyıllardır derin fikirler üretilmiştir. Felsefede akıl kavramı, bir kavram oluşturmak ve bu kavramlara hükmedebilmek için akıl kapasitesinin ölçülmesinde kullanılır. Akıl anlayışını felsefede Alman filozof Immanuel Kant sıkça kullanmıştır. Immanuel Kant ilkeler ve ideler yetisinin kapsayıcı bir akıl ile bilgiye ulaşılamayacağını ifade etmektedir. Kant 1781 yılında basılan ve en önemli eserleri arasında yer alan “Saf Aklın Eleştirisi” ya da “Arı Us`un Eleştirisi” adlı kitabında (Almanca Kritik Der Reinen Vernunft) saf akıl üzerine fikirlerinden bahsetmiştir. Temelde saf aklın mümkün olmayacağını iddia etmiştir. Teorik akıl ve pratik akıl arasında oldukça kafa yoran Kant Teorik aklın görülen nesneler dünyasıyla ilgili olduğunu, pratik aklın ise ahlak, ilişkiler, davranışlar ve kararlarımızla ilgili olduğunu söylemektedir.
TASAVVUFTA AKIL NEDİR?
Tasavvufta akıl kavramı farklı kesimlerce yorumlanmıştır. İlahi hakikatin akıl nedir? Sorusuna yönelik idrakinin yanında, mana ve gönül ile bu idrake varılacağı tasavvuf ehli alimler tarafından dile getirilmiştir. Bazılarınca aklın alanının yalnızca maddi aleme ait olduğu, zira o aklın yaratana yönelik olması durumunda eriyip gideceği söylenir. Tasavvufta aklın tasnifi birçok alim tarafından irdelenmiştir. Sonucunda ise kalp gözü ile hakikate ulaşılacağı görüşü ağır basmıştır. Müstefad akıl nedir? Kazanılmış akıl olarak tabir edilir. Varlıkla ilgili formların maddeden bağımsız ve bilgi şeklinde tezahür etmiş halidir. Faal akıl nedir? Bireylerin bilme ve düşünme gücüne işlevsellik katan akıl türüdür. 13. Yüzyılda yaşamış olan ünlü filozof Farabi de kişiyi maddesel olgudan en üst mutluluk seviyesine ulaştırmanın aklın yetkinlikleri arasında sayar. Ayrıca “Heyulini akıl” insanda doğal olarak vardır. Farabi faal akıl için “Geliştirilebilir akıl” kavramını ortaya atar. Farabi “Mantık” hangi dilde olursa olsun akıl yürütme ile doğrunun bulunabileceğini dair örneklere de eserlerinde yer vermiştir.
Bilfiil akıl nedir? Dışarıdan gelen şeyin düşünmeyi oluşturduğu akıldır. Bil-kuvve akıl ile bağıntılıdır. Aristoteles tarafından bilfiil akıl ölümsüz olarak nitelendirilmektedir.
AKIL NEDİR? ZİHİN NEDİR?
Akıl ve zihin arasındaki fark şu şekilde ifade edilir. Önce zihin nedir? bunu açıklayalım. Zihin insanlarda kavrama, anlama ve algılama yetisidir. Yani öğrenilen, yaşanılan ve olayların geçmiş bağlantılarını kurarak bunları kafada saklama durumudur. Bir bellektir. Zihin “Bilinç” olarak da tanımlanır. Duyguları, düşünceleri ve algılamaları kapsar. Zihin hakkında antik çağ filozoflarından tutun da günümüz bilim insanlarına kadar kapsamlı fikir ve araştırmalar vardır.
Aklın bağlamadığı dostluğu, akılsızlık kolayca çözebilir.William Shakespeare
Akıl nedir? Sorusuna dair Zihin teorisi ya da zihin kuramı inanç, bilgi, duygu gibi kavramları zihinsel olarak anlayabilmeyi yetisini araştırır. Doğuştan gelen bir yeteneğin çevre ve bilgi faktörüyle daha iyi bir kabiliyete ulaşması zihin teorisinin alanıdır. Zihin ve akıl arasındaki fark ise gelişime açık olan zihnin daha güçlü olması için akıl tarafından geliştirilmesidir. Yani zihnin kuvveti akıldan gelir. Bilinç kavramı da bireyin kendisini, çevresinde olup biteni algılama, fark etme ve kavrama yetisidir. Bir ruhbilim terimi olarak bilinç bilgi ve algının zihinde aydınlık ve duru olarak izlenilmesi sürecidir. Bilinç insanlarda duyguların, farkındalığın ve algıların bilginin merkezi olarak kabul gördüğü yetidir. Bilinç aynı zamanda deneyimlenmiş bilgi akışır.
Zihin ve bilinç arasındaki fark ise bilinç zihnin bir bölümüdür. Zihindeki duyum, algı ve anıları ihtiva eden bölümdür. “Bilincini yitirmek”, “Aklını kaçırmak” gibi söylemler de zihin, bilinç ve aklın hasarlı olduğunu ifade etmek için halk arasında söylenir. Bilinçli süreçler farkında olduğumuz ve ne zaman gerçekleştiğini bildiğimiz süreçlerdir. Bilinçaltı ise bizler farkında olmadan gerçekleşen zihinsel süreçlerdir.
Peki akıl nedir? Sorusu ile beraber zeka nedir? Sorusunun cevabına bakalım. Bireyin nesnel gerçekliği algılaması, akıl yürütmesi, kavraması, yargılaması ve bundan sonuç çıkarmasına zeka denir. Öğrenme, soyutlama ve yeniliklere uyum sağlayabilme yetisinin toplamıdır.
Bu nedenle nörolojik bağıntılardan yola çıkarak akıl (Mind), zihin, bilinç ve zeka gibi kavramların “Beyin” ile insanoğlunun çok daha fazla işinin olacağı aşikar.
AKIL HAKKINDA NELER BİLİYORUZ?
Akıl hakkında bilgi edinmeye yönelik bilim insanları ve filozoflar ciddi araştırmalar yapmıştır. Aklın matematiği bir o kadar karmaşık, bir o kadar algoritmiktir. İnsanoğu bilgi ile akıl yürütme yollarını aramış ve akıl ile aklın algoritmalarını çözmeye çalışmışlardır. İnsan ilişkilerinde anlaşma ve iletişim yollarını çözümleyen akıl olgusu, bilgi ve kavramlar aracılığı ile sonuca gider. Aklın gücü bilgiyi alır ve geliştirir.
Akıllı olmak ya da akılcı olmak hemen hemen her insanın olmayı istediği bir durumdur. Yani aklı başında olmak ve toplum tarafından kabul görmek benimsenen bir yaklaşımdır. Hal böyleyken bir de aklı havada olan, aklı selim davranmayan ve akla gelmeyecek davranışlarda bulunan o kadar çok insan var ki… Akıl (Us) ile davranmayıp ilkel beyin ile davranışlarına yön veren insanlar aynı zamanda çevresine de olumsuz etkiler bırakır.
Bu akılsız insanlar (Toplum tarafından kullanılan tabirle) kendilerine bir fayda sağlamamakla birlikte, bulundukları ortama da ciddi zarar verme potansiyeline sahiptirler. Çünkü davranışlarını kontrol etmede güçlük çekerler. Bu nedenle söylem ve davranışlarının bir sonraki adımında nasıl bir süreçle karşılaşılacağına dair bir fikirleri yoktur. Çevrenize bir bakın! Bu kişiler kötü davranışlarından dolayı zararlıdırlar. Ayrıca çevresindeki insanlara zarar verebilecek potansiyele sahiptirler. Çevrenizde yoksa bile medyada sıkça rastlanır.
UYANIK GEÇİNMEK
Akıllı olmak ve uyanık olmak (Mecazen) arasında da fark var. Akıllı olmanın gerekliliği olaylara soğuk kanlı, metanetli, duyarlı, çözüm odaklı, fayda odaklı bakabilmektir. Oysa uyanık geçinmek tek taraflı kişisel bir ego tatmininden başka bir şey değildir. Kendisini uyanık sanan bir kişi belki geçici bir süre kendince faydalı işler çıkaracağını düşünebilir. Ama topluma ve çevresine fayda sağlayamaz. Bunu başarabilen kişi ise akıllı insandır. Uyanık geçinen kişi fırsatçıdır, bencildir ve menfaatçidir. Kendine bir şekilde kazanç sağlayamadığı yerden uzaklaşır. Planını kurnazlıkla yapar. Karşısındaki kişinin duyguları onlar için anlamsız ve önemsizdir.
“İnsan, aklın sınırlarını zorlamadıkça, hiçbir şeye ulaşamaz.”Albert Einstein
Akıllı olmak ya da eskilerin söylemiyle uslu olmak, akılla hareket etme yetisidir. Ayrıca olaylar karşısında en iyiyi, en doğruyu zamana ve mekana göre tayin edebilme kabiliyetidir.
AKIL YOKSUNU OLMAK
Trafikte ilerlerken sinyal vermeden sağa sola giren, sizi aniden geçmeye çalışan, yan yoldan aniden ana yola fırlayan, trafikteki herkesi tehlikeye atan ve buna benzer şeyler yapan sürücüler akıllı mıdır yoksa uyanık mı? Kendince akıllı olduğunu varsayıp aslında uyanık geçinen ve cehalet kokan bir karaktere sahip olma olasılığı sizce ne kadar yüksek? Bu tür insanlarla hayatımızın her anında karşılaşma olasılığımız çok yüksek. Aslında işin temelinde eğitimsizlik yatar. Akıl yoksunu bir birey çevresini her an tehlikeye atma potansiyeline sahiptir.
AKIL ÇEMBERİ
Zeki bir insan için “Öğrenme” hayatının her sürecinde devam eder. Akıl çemberi içinde var olmanın sorumluluğunu yerine getirmek, hayatın rutin dengesini korumak için akıl gereklidir. Bu durum aynı zamanda ortak akıl nedir? sorusunun cevabını ve kavramını da destekler nitelikte. Eskiler ne der? “Aklın yolu birdir.” Bu önerme günümüzde çok akıllılık ve bir toplumun ortak aklı geleceğe dair doğru kararlar almak gibi algılanır. Her topluluk için bunun doğru olup olmadığı tartışılır. Şöyle düşünelim: IQ oranı düşük bir grup ile IQ oranı yüksek bir grubun aynı problem için çözüm üretme kabiliyeti aynı mıdır yoksa farklı mı? Bir akıl yürütme sonucunda zeki ve akıllı olan grup problem çözmede daha doğru kararlar alır. Ortak akıl nedir? Sorusuna bir de kalabalığın ortak aklı örneği ile bakalım.
“Konuşma, insanın aklını kullanma sanatıdır.”Eflatun
KALABALIĞIN ORTAK AKLI
Topluluğun ortak akıl doğruluğu diye bir şey var. Bir doğruya ulaşmak için gerçeğe en yakın sonuç, topluluğun ortak aklından çıkan sonucun ortalamasıdır. Bir şeffaf kutu içinde 50 adet tenis topunun olduğunu düşünelim.
Kutu içindeki 50 adet tenis topunun sayısını 10 kişilik bir gruptaki bireyler farklı sayılar ile tahmin edecektir. Herkes farklı bir tahminde bulunacaktır. Kimi 30, kimi 70 ve kimi de 40 diyebilir. İşte bu rakamları toplayıp tahmin eden kişi sayısına böldüğümüzde gerçeğe en yakın sayıyı buluruz. Hatta bazen tam olarak aynı sayıya ulaşırız. Bu da bize topluluğun ortak aklı ile doğruya ulaşma formülünü veriyor.
Akıllı olmak tek başına bize bireysel başarılar kazandırır. Başkalarının aklından faydalanmak ise bize daha hızlı ve doğru sonuçlar için yol gösterir. Çünkü “Akıl” içinde deneyim, başarı, başarısızlık, tecrübe, hatalardan ders çıkarma var. Öğrenme ve daha birçok şey var. Bu nedenle başkalarının tecrübelerinden ders çıkaranlar akıllı insanlardır. Bernard Shaw ne demiş? “Akıllı insan aklını kullanır, daha akıllı insan ise başkalarının aklını da kullanır.“
Bazı söylemler gündelik hayatta aķıl kavramı hakkında kullanılır. Akıl yoksunu, aklı selim, ya da aklı havada gibi terimler kullanılır. Ya da akıl fukarası, akla mantığa sığmamak, aklınca, akla gelmemek. Ya da akla gelmek, aklınla bin yaşa, akıl akıldan üstündür, aklını seveyim, aklıyla dalga geçmek, akla hayale gelmemek gibi birçok deyim ya da kelime gündelik hayatta kullanılır. Yani bu söylemler esasen aklın insan yaşamındaki önemini gösteriyor. Mesela “Akıllı ol” ya da “Akıl vermek” gibi söylemleri günlük hayatta herkes kullanır.
“Akıl; sonradan ah çekmek için değil, önceden düşünüp tedbir almak içindir.”Mevlana
AKIL SAĞLIĞI
Psikiyatrik açıdan akıl sağlığı sağlıklı bir birey için yaşamın devamlılığı adına önemlidir. Bununla birlikte irade ve akıl sahibi olan her insan yapmış olduğu davranışlardan ahlaki bakımdan sorumludur. Öyle ki akıl sağlığı yerinde olan bireyler ve toplumlar tüm bu mantık ve doğru kararlar alabilme yetisine sahip olarak yaşam sürecini sağlıklı bir şekilde yürütürler. Bu nedenle insan hayatında aile, iş ve sosyal çevre ilişkilerinin doğru ve başarılı bir şekilde yürütülmesi için akıl sağlığı oldukça önemlidir. Akıllı bir insan akıl sağlığına önem vermesi gerektiğini çok iyi bilir.
Akıl nedir? adlı yazımızı öğrenciler de okuyor mu? Eğer öyleyse çok memnun oluruz. Akıl küpü farkındalığı yüksek, öğrenmeye açık bireyler için kullanılan bir terimdir. Özellikle de öğrenciler için sıkça söylenen bir deyimdir. Araştıran, öğrenen ve akıl yürüten bireylerin bilgiye ulaşma isteği onların akıl küpü olmasına katkı sağlayacaktır. Çünkü akıllı insan herkesten öğrenen insandır.
“Akıl akıldan üstündür.” Bu nedenle siz de fikirlerinizi aşağıdaki yorum penceresinden bizimle paylaşırsanız çok seviniriz. Ayrıca Akıl Nedir? adlı yazımızı sosyal medya hesaplarınızdan paylaşıp daha çok okura ulaşmamızı sağlamanızı içtenlikle rica ederiz. Şimdiden çok teşekkürler.
Keyifli ve sağlıklı bir gün dileriz.