Vejetaryen ve vegan beslenmeye olan ilgi son yıllarda dünya genelinde hızla artış gösteriyor. Sağlık veya etik gibi nedenlerle tercih edilen bu beslenme ve yaşam tarzı, Türkiye’de de özellikle kentsel nüfus arasında yayılıyor. Euromonitor tarafından geçen yıl açıklanan, 2016-2017 yılları arasında vejetaryen nüfusun en fazla arttığı ülkeler sıralamasında Türkiye’nin yedinci sırada yer alması da bu ilgiyi gösteriyor. Peki, vejetaryen ve vegan beslenmede dikkat edilmesi gereken noktalar neler? Nişantaşı Hastanesi’nden Diyetisyen M. Berrin Ak, vejetaryen ve vegan beslenmeye özel ipuçları paylaştı.
Vejetaryen beslenme; et tüketilmemesi ve süt, süt ürünleri, yumurta gibi sekonder hayvansal ürünlerin tercihe göre tüketilmesine göre farklı gruplara ayrılıyor:
Lakto Vejetaryenlik: Hayvansal kaynaklı besinlerden süt ve süt ürünlerinin tüketilmesidir.
Ovo Vejetaryenlik: Hayvansal kaynaklı besinlerden yalnızca yumurta tüketilmesidir.
Lakto-Ovo Vejetaryenlik: Günümüzde en sık uygulanan vejetaryen beslenme tipi olup bitkisel kaynaklı besinlerin yanında süt ve yumurta da tüketilmesidir.
Polo Vejetaryenlik: Et olarak sadece kümes hayvanlarının tüketildiği vejetaryen beslenme tipidir.
Pesko Vejetaryenlik: Et olarak balık ve diğer deniz canlılarının tüketildiği vejetaryen beslenme tipidir.
Semi Vejetaryenlik: Yumurta ve süt ürünlerine ek olarak sınırlı miktarda tavuk ve balığın da tüketildiği, geçiş özelliğinde olan bir vejetaryen beslenme tipidir.
Veganlık: En katı vejetaryen beslenme tipidir. Veganlar sadece bitkisel kaynaklı besinleri tercih eder, hiçbir şekilde et, süt, yumurta, bal tüketmezler. Bunun yanı sıra yün, deri, ipek gibi hayvanlardan elde edilen kıyafetleri de kullanmadıklarından, veganlık beslenmenin ötesinde, bir yaşam tarzı olarak kabul edilir.
Son yıllarda yapılan çalışmaların vejetaryen/vegan beslenmenin başta obezite olmak üzere, kardiyovasküler ve gastrointestinal hastalıklar, Tip2 diyabet ve kanser gibi hastalıklara karşı olumlu etkisini ortaya koyduğunu söyleyen Ak, “ABD’de yapılan bir araştırmada da bilinçli beslenen vejetaryen ve veganların, hayvansal kaynaklı besin tüketenlere göre yaşam sürelerinin daha uzun olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu beslenme türü pek çok hastalığa karşı koruyucu etki sağlamasına rağmen, hayvansal kaynaklarda bulunan ve B12, demir, çinko, kalsiyum gibi insan metabolizması için elzem olan bazı mikro besin ögelerinin yeterli düzeyde alınmasını da zorlaştırıyor. Bu da B12 vitamin eksikliği, osteoporoz, anemi gibi sağlık problemlerine yol açabiliyor. Dolayısıyla vejetaryen ve veganların mutlaka sağlıklı ve dengeli bir beslenme planı oluşturmalarını öneriyoruz” dedi.
Nohut gibi kuru baklagillerin kaynatıldığı su olan aquafaba, vegan tariflerde yumurta akı yerine kullanılıyor. Bir yumurta yerine üç yemek kaşığı aquafaba kullanarak vegan mayonez, krema, makaron, hamur işi ve kek gibi yiyecekler hazırlanabilir. Ancak aquafaba yalnıza işlevsel olarak yumurta akı yerine geçer, yumurtanın besin değerlerine sahip değildir.