KIRIM HANI GERAY HANEDANININ KÖKENİ
Geray soyu Kırım Hanlığını XV. asrın 1783 yılına kadar idare eden handır. Kırım Hanlığı teorik ve pratik bakımlardan Altın Orda İmparatorluğunun varisi ve devamı mahiyetinde olduğu gibi, hanedanı da Altın Ordanın hanlık soyunun bir uzantısıdır.
Altın Orda ise, Cengizhan Hanın kurduğu dünyanın gelmiş geçmiş en geniş araziye yayılan imparatorluğu fiilen dört büyük devlete bölündüğünde başlı başına muazzam bir imparatorluk olarak ortaya çıkmıştır.
Cengiz Hanın imparatorluğunun ve onun devamı olan her biri kendi başına imparatorluk olan dört devletin varlık sebebi öncelikle Cengiz Han soyuydu. Bu soy Moğolca altan uruğ (altın soy) olarak adlandırılmaktaydı ve kutsal kabul edilmekteydi. İmparatorluğun hanı, bu soyun reisi olmak hasebiyle bütün devletin efendisi, hükümdarı ve sahibiydi.
.....
Cengiz Han imparatorluğunun dört büyük varis devletinden üçü olan Cuçi Ulusu (Altın Orda), Hülegu Ulusu (İlhanlı) ve Çağatay Ulusu en geç XIV. yüzyılın ilk yarısı içinde resmen ve fiilen Müslümanlaşmışlardır. Böylece resmî din olan İslamiyet bu devletin hukuki, siyasi ve içtimai sistemin temel belirleyicisi haline gelmiştir. Bununla birlikte, hükümdarlık hanedanı olarak Cengiz soyunun mevkii ve tartışılmazlığı hiç bir surette değişmemiştir.
....
Altın Orda Müslümanlaştığı gibi, asli tebasının Kıbçak Türkleri olmasına bağlı olarak başındaki Cengiz hanedanı ile birlikte tamamen Türkleşmiş, hatta Kıpçak Hanlığı olarak anılır olmuştur. Ancak Müslüman ve Türk olsalar da Cengizhan hanedanının hükümdarlık tekeli ve bir nevi kutsallığı her türlü münakaşadan münezzeh olmaya devam etmiştir.
.....
Gerayların soyu bütün Altın Orda hanları gibi Cengiz Hanın en büyük oğlu Cuçiye bağlanmaktadır. Geray hanedanının kurucusu kabul edilen Hacı Girayın soyunun Cuçinin on üçüncü oğlu Toğay Timura dayandığı genel olarak kabul gördüğü gibi, Hacı Gerayın babasının Gıyaseddin, onun babasının da Taştimur olduğunu kesin olarak belirleyebilmekteyiz. Bununla birlikte, Taştimuru Toğay Timura bağlayan şecerelerde yer alan ara nesillerin kimlikleri farklı ve tartışmalıdır. Bunların hangisinin en sahihi olduğunu belirleyebilecek kesin belge ve verilerden mahrumuz.
Ancak, açık olan husus, Hacı Gerayın bir Cengizli prens olduğunun, yani Cengiz Hanın oğlu Cuçiden indiğinin gerek dost veya düşman çağdaşları, gerekse tarihçiler nezdinde kesin olarak kabul görmesi ve bunun hiçbir zaman tartışılmamasıdır.
Kaynak: Hakan Kırımlı, Geraylar ve Osmanlılar, Ötüken Neşriyat A.Ş., İstanbul 2022, s. 25-27