Çarpı işi, ya da sosyal medyada çokca duyduğunuz isimle cross stitch, punto decruz… Birçoğumuzun vazgeçilmez tutkusu. El emeği, göz nuru…
Bazen “ ya nedir bu çarpı işi” dediğinizi duyar gibi oluyorum.
Tabiki bilenler bilir. Ancak bu çarpı işine yeni gönül verenler, beğenip cesaret edemeyenler olabilir. Bu yazı sizin için;
Çarpı işi nedir ? Bir işleme tekniğidir. Kumaşın üzerine çarpı ilmek atılarak desen ortaya çıkarmaktır. Aşağıda resimlerle daha detaylı anlatılmaktadır.
Etamin, kaneviçe, goblen gibi bir sürü terim arasında kafanız karışıyor bazen biliyorum ama tamamen ayrı şeylerdir hepsi.
Etamin aşağıda detayları anlatıldığı gibi bir kumaş türüdür.
Kanaviçe her tür kumaşa sabitlenip işleme tamamlandığında sökülerek sadece işlemenin gözükmesine aracı olan kaneviçe telası (asıl adı ile kaneve) ndan ismini alır. Aslında o da bir kumaş türüdür, ancak zamanla sanki bir teknikmiş gibi algılanmaya başlamış. Kaneve (kaneviçe telası) kumaşa sabitlenir, çarpı işi tekniğiyle yada tercih edilen başka bir teknik ile işleme yapılır ve sonrasında kaneve söküldüğünde kumaşta temiz bir işleme kalır. Şimdilerde suya değince eriyen çeşitleri de tuhafiyelerde mevcuttur.
Goblen ise yapılacak desenin kumaşın üzerine baskı yapılmış halinde satıldığı, üzerine sadece yarım çarpı işlenen bir çalışma türüdür. Tuhafiyelerde ipleri, iğnesi, kasnaği ve baskılı kumaşı set olarak satılmaktadır.
Etamin nedir ? Çarpı işi tekniği ile işlemenin en çok yapıldığı kumaş türüdür. Kumaş üzerinde çarpı ilmek için gerekli delikler hazır olduğundan kaneviçe telasına ihtiyacınız olmaz. İnce ve kalın delikli çeşitleri olduğu gibi, keten, pamuklu vb türleri de mevcuttur. Büyük tuhafiyelerde birçok çeşit ve rengi mevcuttur. Yapacağınız işe göre seçim yapmalısınız. Fotoğraftaki özellikle seccade modellerinde tercih edilen kalın delikli etamin kumaşıdır.
Kasnak kullanmak şart mı ? Hayır. Ben kasnaksız çok daha hızlı ilerliyorum. Tamamen sizin isteğinize kalmış. İkisini de deneyin hangisinde daha rahat ve düzgün işlerseniz o şekilde kullanırsınız.
Hangi İğne kullanılacak ? Delikli kumaşlarda ucu yuvarlak, batmayan etamin iğneleri kullanılmaktadır. Kanaviçe telası ile normal kumaşa yapacağınız işlemelerde ve delik olmayan kumaşlarda (havlu vb.) normal sivrilikte ancak iplik gözü geniş iğneler kullanılmalıdır.
Hangi iplik kullanılacak ? Kumaş çeşitleri olduğu gibi ip çeşitleri de bir hayli fazladır. Seçeceğiniz kumaşa ve yapacağınız işe göre iplik seçilmelidir. Ancak en çok kullanılan yukarıdaki fotoğraflarda görüldüğü üzere kalınlık çeşitlerine göre numaralandırılan (8 no,12 no gibi) keten yumaklar veya muline (sağ fotoğraf) diye adlandırılan 6 katlı 8 mt olarak satılan iplerdir. Muline katlı bir ip olduğundan kumaşınızın çeşidine göre katlarını ayırarak ta kullanabilirsiniz. Çarpı işi şablonlarının üzerinde kullanacağınız ipler hakkında detaylı bilgi verilmektedir.
Şablonları nasıl temin edeceğim ? Kaneviçe dergilerinde ve internetteki çeşitli platformlarda şemalara çok rahat ulaşabilirsiniz. Şemalarda her çarpı bir kareye denk gelmektedir. Keten gibi çok küçük delikli kumaşlarda bazen bir kare iki katı büyüklüğü ile işlenir. Yani aşağıda resimlerde de değindim normalde bir kareye bir çarpı işlenirken çok küçük delikli kumaşlarda 4 karenin toplamına 1 adet çarpı işlenir. ( Aşağıdaki fotoğraflarda daha net anlayacaksınız) Ben de yaptığım tüm işlerin şablonlarını makalelerimin altında sizlerle paylaşıyorum.
Biraz da görsel olarak yapılışına bakalım;
Yapacağınız işlemenin şemasında hangi noktadan başlayacağınız başlama yeri olarak belirtilir. Çerçevelenecek bir iş yapacak iseniz şemadaki motif dışında mutlaka belli bir alanı boş bırakmayı unutmayın. Büyük işlerde kumaşın atmasını önlemek için kenarlarını herhangi bir iple teğellemelisiniz.
Resimdeki standart etamin kumaşı. Daha rahat görmeniz için çift kare çalıştım. Yani 4 kareye bir çarpı işledim. (yukarıda küçük kumaşa iki katı diye belirttiğimiz çalışma).
Normal standartta eğer şemanızda aksi belirtilmiyorsa üstte 5 adet örnek işlediğim gibi tek kare çalışılır.
İpi istenilen katta iğneye geçirelim. Ben koton yumak iplerinden 8 numara kullandım. Yeni başlayanlar katlı ipliklerden ziyade bu iplerle alıştırma yaparsa daha kolay alışabileceğinizi düşünüyorum. Muline iplerde katların büzüşmesi sizi daha işin başında strese sokmasın.
Çarpı işinde ipliğe düğüm atmanıza gerek yoktur. İpi çok çekmeyin ve diğer çarpıyı yaparken üzerinden geçirirseniz altta sıkışacak ve atmayacaktır. Ben çok elde gezecek işlerde çok ince bir düğüm kullanıyorum
İplik geçirilen iğneyi başlama noktamızdaki delikten kumaşın altından üste çıkarıyoruz.
Kare üzerinde sağdan sola verevine ilmek atın.
İkinci adımda yine sağdan sola verevine bir ilmek daha atın. Bu şekilde bir çarpı ilmek yapılmış olur.
Şemanızda sıranızda kaç adet ilmek var ise o kadar çarpı işi yaparak ilerleyin . Aralarda başka renkler gelecek ise sırayı atlayarak devam edebilirsiniz. Dikkat etmeniz gereken nokta ipiniz koyu renkli ise atlarken üstten yansıma yapmamasına dikkat edin kötü bir görüntü olmasın. Yansıma oluyor ise önce açık renkleri yapmayı tercih edin. Sıranızın sonunda üst sıraya, alt sıraya atlayarak motifinize göre devam edebilirsiniz.
Çarpı işinde en önemli püf noktası hep aynı yöne işlemektir. Yani ilmeklerinizi soldan sağa atıyorsanız hep aynı yönde ilerleyin.
Genel itibari ile amaç çarpılar oluşturarak motifi ortaya çıkarmak olduğundan yukarıda ve aşağıdaki diğer örnekte gördüğünüz gibi aslında istenilen her yöne çarpı atılabilir. Önemli olan hangi yöne çarpı ile başladıysanız o yönde devam etmeniz. Aksi taktirde işlemeniz istediğiniz uyumu sağlamayabilir.
Bu fotoğraflarda da soldan sağa ilerleyerek devam edilen şeklini göstermeye çalıştım.
Farkındaysanız en üstte çarpıları tek tek tamamlayarak ilerlerken burda önce yarım çarpılarını attım, geri dönerkende çarpıları tamamlayarak döndüm.
Her iki sistemi de modelinize göre uyarlayıp kullanabilirsiniz.
Goblenlerde kullanıldığından bahsettiğimiz de bu yarım çarpılardır.
Üstteki fotoğrafta şimdi de yukarıdan aşağıya yarım çarpı ile inip geri yukarıya çarpıyı tamamlayarak çıkışı gösteriyorum.
Gördüğünüz gibi sonuç aslında hep aynı. Tekrar etmem gerekirse önemli olan ne yöne gittiğiniz değil, tüm modeli hep aynı yönde yapmanız. Yani bahsettiğim değişik yönlere gidişlerden (sağdan sola, soldan sağa, yukarıdan aşağıya, aşağıdan yukarıya vb. ) bir modelde sadece bir tanesini kullanmanız.
Daha rahat görmeniz için 4 karede çalıştım ancak normal etamin kumaşlarda üstteki gibi tek kare çalışılır.
Derya
Hamarat Hanımlar