٨٠
وَلَايَاْمُرَكُمْ اَنْ تَتَّخِذُوا الْمَلءِكَةَ وَالنَّبِيّنَ اَرْبَابًا اَيَاْمُرُكُمْ بِالْكُفْرِ بَعْدَ اِذْ اَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
(80) ve la ye’müraküm en tettehizül melaikete ve nebiyyine erbaba e ye’müruküm bil küfri ba’de iz entüm müslimun
Size emretmez melekleri ve nebileri Rabler edinmenizi de size küfrü mü emredecek siz müslüman olduktan sonra
(80) Nor would he instruct you to take angels and prophets for lords and patrons. What would he bid you to unbelief after ye have bowed after ye have bowed your will (to Allah in Islam)?
|1.||ve lâ ye’mure-kum||: ve size emretmez|
|2.||en tettehizû||: edinmenizi|
|3.||el melâikete||: melekleri|
|4.||ve en nebiyyîne||: ve peygamberleri|
|5.||erbâben||: rab’ler, tanrılar|
|6.||e ye’muru-kum||: size emreder mi|
|7.||bi el kufri||: küfrü, inkârı|
|8.||ba’de||: sonra|
|9.||iz entum||: siz … olduğunuz zaman|
|10.||muslimûne||: müslümanlar, Allah’a teslim olanlar|
SEBEB-İ NÜZUL
Bu iki âyet-i kerimenin nüzul sebebine dair gelen rivayetler muhteliftir.
Bir rivayete göre Necran hristiyanlarının Medine-i Münevvere’de bulundukları sırada cereyan eden münakaşalardan biri üzerine inmiştir. Buna dair İbn îshak kanalıyla İbn Abbâs’tan rivayet edilen bir haber şöyledir: Yahudi hahamları ve Necran hey’eti Hz. Peygamber (sa)’in huzurunda bir araya gelip de Allah’ın Rasûlü (sa) onları İslâm’a davet ettiğinde Kurayza oğullan yahudilerinden Ebu Râfi’: “Ey Muhammed, hristiyanlar in Meryem oğlu isa’ya ibadet ettikleri gibi sen de bizim sana ibadet etmemizi mi istiyorsun?” dedi. Necranhlardan, Reis dedikleri bir hristiyan da: “Ey Muhammed, bizden bunu istiyor ve bizi buna mı davet ediyorsun?” dedi. Allah’ın Rasûlü (sa): “Allah korusun, Allah’tan bir başkasına ibadet etmemizden, ya da Allah’tan bir başkasına ibadeti emretmemizden Allah bizi korusun. Allah beni bunun için göndermedi, bana bunu da emretmedi.” buyurdu da Allah Tealâ bunun üzerine bu iki âyet-i kerimeyi inzal buyurdu.
İbn Abbâs der ki: Yahudiler “Uzeyr Allah’ın oğludur.”, hristiyanlar da “Mesîh, Allah’ın oğludur.” deyince bu iki âyet-i kerime nazil oldu.
Bir adam Rasûl-i Ekrem (sa)’e: “Ey Allah’ın Rasûlü, sana, birbirimize selâm verdiğimiz gibi selâm veriyoruz. (Halbuki sen herhangi birimiz değilsin) Sana secde etmiyelim mi?” dedi de Efendimiz: “Hiç kimsenin Allah dışında bir kimseye secde etmesi ona yaraşmaz. Ve fakat peygamberinize ikramda bulununuz ve hakkı, hak sahibine tanıyınız.” buyurdular da bu iki âyet-i kerime nazil oldu.
AÇIKLAMA
Allah bir insanın üzerine Kitab’ı indirip hikmeti yani dinin inceliklerini, şeriatın sırlarını öğrenmeyi nasip edip kendisine peygamberlik ve risaleti verdikten sonra insanlara kalkıp “Allah’ı bırakıp bana ibadet ediniz.” demesi hiç bir insana yakışmaz ve gerekmez. Yani ibadeti yalnızca Allah’a yapmanız gere-kiyorken, bu haddi aşarak “Bana ibadet ediniz” diyemez. Çünkü böyle bir şey bizatihi şirktir. Oysa ibadetin ihlâsla yalnızca Allah’a yapılması gerekir. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurur: “De ki: Dinimi yalnızca O’na halis kılarak Allah’a ibadet ederim…” (Zümer, 39/14).
Müslim ve başkaları Peygamber (s.a.)’den şöyle bir hadis rivayet etmektedirler. (Yüce Allah buyuruyor ki:) “Ben ortaklar arasında ortaklığa en ihtiyacı olmayanım. Her kim bir amelde bulunup da ona benden başkasını ortak koşarsa onu ortak koştuğuyla başbaşa bırakırım.” Bir diğer rivayette ise şöyle denilmektedir: “Ben o amelden uzağım. O ameli kimin için yaptıysa onundur.” İmam Ahmed de Hz. Peygamberden şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir. “Allah Kıyamet gününde insanları bir araya topladığında bir münadi şöyle seslenecektir: Her kim Allah için işlediği bir amelde herhangi birisini ortak koştu ise gitsin onun sevabını Allah’tan başkasının yanında alsın. Şüphesiz Yüce Allah ortaklar arasında ortaklığa en muhtaç olmayandır.”
Fakat Rasul insanlara şöyle der: Sizler Rabbani olunuz. Yani Allah’ın emirleri gereğince amel eden fukaha (dinde derin bilgi sahibi) ve alimler, Allah’a tam anlamıyla itaat eden itaatkârlar olunuz. Çünkü insanı amele yönelten doğru ilimdir. İlâhî kitabın öğrenilmesi, öğretilmesi ise ona itaat etmeyi gerektirir ve Rabbani olma niteliğine sahip kılar. Rasulün ise Allah’tan başka bir ilâh veya bir rab edinmeyi emretmesini yahut Allah’tan başkasına ibadet etmeyi emretmesini akıl kabul edemez. Allah tarafından gönderilmiş herhangi bir peygamber veya mukarreb bir melek de böyle bir çağrıda bulunamaz. Arap müşrikleri ise meleklere ibadet ederlerdi. Kur’an-ı Kerim bize şunu anlatmaktadır: “Yahudiler, “Üzeyr Allah’ın oğludur” dediler, Hristiyanlar da “Mesih Allah’ın oğludur* dediler…” (Tevbe, 9/30). Bütün bunlar ise yalnızca Allah’a ibadet etmeyi emreden peygamberlerin getirdikleri mesaja aykırıdır. Bu peygamber, siz İslâm’a girdikten sonra hiç size kâfir olmayı emreder mi? Bu, peygamberler lehine Müslüman olduklarına dair bir şahitliktir. Yani böyle bir emri ancak Allah’tan başkasına ibadete çağıran kimseler yapabilir. Allah’tan başkasına ibadete çağıran bir kimse ise küfür ve inkâra çağırmış olur. Peygamberler ise ancak imanı emrederler. Bu ise hiç bir ortak koşmaksızın yalnızca Yüce Allah’a ibadet etmektir. Nitekim Yüce Allah başka ayet-i kerimelerde şöyle buyurmaktadır: “Senden önce gönderdiğimiz her bir peygambere ancak “Benden başka ilâh yoktur, o halde yalnız bana ibadet edin” diye vahyederdik.” (Enbiya, 21/25); “Andolsun ki biz her ümmete, “Allah’a ibadet edin, tağuttan sakının” diye bir peygamber gönderdik.” (Nahl, 16/36); “Senden önce gönderdiğimiz peygamberlerimize sor, Rahman olandan başka ibadet edilecek tanrılar kılmış mıyız?” (Zuhruf, 43/45). Melekler hakkında haber verirken de şöyle buyurmaktadır: “Onlardan her kim “Ben ondan gayrı ilâhım” derse biz onu cehennemle cezalandırırız. Zalimleri biz böyle cezalandırırız.” (Enbiya, 21/29).