Sayın Yrd. Doç. Dr. İsmail YÜCEDAĞ’ına, hazırladığı ders notlarını bizlerle paylaştığı için teşekkür ederiz.
Karabük Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü öğrencileri..
OSMANLICA-I
DERS NOTLARI
AÇIKLAMALAR
Dersin hedefi, sosyal bilimlerle uğraşanların kaynak dili olan Osmanlıcanın temel kurallarının ve okuma usullerinin kavratılarak, geçmişe ait tarihi metinlerin veya eski dilde yazılmış diğer materyallerin kullanımını sağlamaktır.
Ders notlarının hazırlanmasında Prof. Dr. Hayati Develi’nin ”Osmanlı Türkçesi Kılavuzu I, İstanbul 2008” adlı eseri ana kaynak olarak kullanılmıştır. Öğrenciler ders kitabı olarak bu eseri temin edebilirler.
Bunun dışında kaynakça kısmında üç kitap daha önerilmiştir. Bu kitaplardan da yararlanılabilir.
ÖNERİLEN KAYNAKLAR
- ÖZCAN Mustafa-TÖREN Hatice, Osmanlı Türkçesi I, İstanbul 2008
- AK Mahmut-BAŞAR Fehameddin, Osmanlı Türkçesi, İstanbul 2008
- KURT Yılmaz, Osmanlıca Dersleri I, Ankara 2000
OSMANLI TÜRKÇESİ HAKKINDA BİLGİ
Türklerin Anadolu’ya 11. yüzyıldan itibaren yerleşmesinden sonra 13. yüzyılda Türkçe Anadolu’da bir yazı dili olarak gelişmeye başladı.
Selçuklu Devletinde yerleşmiş gelenekler, yani Arapça ve Farsçanın devletin resmî dilleri kabul edilmesi geleneği bu devletle birlikte sarsılıp yıkılınca, Türkçe bilim, edebiyat ve devlet dili olarak önem kazandı.
Osmanlı Devleti dönemi ise Türk dilinin gerçek bir zirvesidir. Bu dönemde, devletin siyasî gücüne denk olarak Türkçe üç kıtada yaygın olarak kullanılan bir dil oldu.
Genel hatlarıyla ifade edersek Türkiye Türkçesini şu dönemlere ayırabiliriz:
Tarihi Türkiye Türkçesi (Osmanlı Türkçesi)
A– Eski Osmanlı Türkçesi (Eski Türkiye Türkçesi): 13. yüzyıldan 15. yüzyılın ortalarına kadar.
B- Klasik Osmanlı Türkçesi: 15. yüzyılın ortalarından 19. yüzyıla kadar.
C- Yeni Osmanlı Türkçesi: Tanzimat döneminden 1908’e kadar.
Yeni Türkiye Türkçesi (Bugünkü dilimiz): 1908’den günümüze kadar.
Bu sınıflandırma, daha çok dilin söz varlığının niteliğine ve söz dizinindeki değişmelere göre yapılmıştır.
Bu uzun dönem içerisinde Türkçe, imlâdan söz varlığına, söz dizininden anlam bilgisine kadar bütün dilbilimsel alanlarda pek çok değişiklikler geçirmiş; çok değişik alanlarda, kimi zaman aynı dönemler içinde birbirinden söz varlığı ve söz dizimi açısından çok farklı metinler kaleme alınmıştır.
Bütün bu dönemler içinde, bilhassa Arapça ve Farsçadan alınan unsurlar, bu unsurların kullanılış biçimleri, metinlerin niteliğini bir hayli etkilemiştir.
Her yüzyılda bugün bile kolayca anlaşılabilecek şekilde yabancı kelime oranı az, Türkçe kelime oranı yüksek metinler ortaya konurken, yine aynı dönemlerde Arapça ve Farsça unsurlarla dolu, çoğu zaman amacı bilgi aktarmak değil söz hüneri göstermek olan çetrefil metinler de yazılmıştır.
Alıntı unsurların en yoğun olduğu, bugün için en anlaşılmaz metinlerde dahi temel yapının Türkçe olduğu, sözün, Türkçe söz dizimi çerçevesinde şekillendiği unutulmamalıdır.
Genelde Arapça ve Farsçadan birçok unsur ve kelime alınmış; alınanlar çoğu zaman yerelleşmiştir.
Osmanlı entelektüelinin kendi malı saydığı Arapçanın ve Farsçanın söz varlığından alınıp sıkça kullanılan kelimeler yerelleşmekten kurtulamamış, Arapça ve Farsça olmaktan uzaklaşmıştır.
Ders
OSMANLI ALFABESİ
İlk derste Osmanlı alfabesinde kullanılan harfler en geniş şekliyle öğrenilecektir. Bilindiği gibi bu alfabe Arap alfabesi temellidir. Arap alfabesine İranlıların ilâve ettiği bazı harflerle Türklerin ilâvelerinden oluşmaktadır. Zaman içinde bilhassa ünlülerin gösterilmesi, eklerin yazılması gibi hususlarda Arap imlâsından farklı uygulamalar gelişmiştir.
Unutulmaması gereken temel kurallar:
- Yazı sağdan sola doğru yazılır.
- Harfler -birkaç harf dışında- birbirine bitiştirilir.
- Harflerin temel şekilleri dışında başta, ortada ve sonda yazılışları ayrıdır.
- Arapça ve Farsçadan alınan kelimeler orijinal imlâlarına göre yazılır.
- Her ünlü için ayrı bir harf yoktur.
- Türkçede bulunmayan ünsüzleri gösteren harfler vardır.
- Türkçede bulunmayan ünsüzleri gösteren harfler Türkçedeki benzerleri gibi okunur.
Osmanlı Alfabesi en geniş haliyle aşağıdaki harflerden oluşur: