

Ortodonti Üzerine Dr. Ahu Topkara ile Röportaj
Ortodontist Dr. Ahu Topkara "Yapılan bir araştırmada, Türk kadınlarının kuaför masrafının
aynı uzunluktaki ortodontik tedaviden daha fazla tuttuğu hesaplanmıştır" dedi
İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunu olan Topkara,
Selçuk Üniversitesi
Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı'nda 1990-2005 Döneminde Tedavi Gören
Hastaların Ortodontik Özelliklerinin ve Tedavi Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi'
başlıklı ortodonti doktora tezini tamamladı.
Öğrenciyken Londra'da 'University of London King's College GKT Dental Institute
Guy's Hospital"da ve ortodonti eğitiminden sonra ABD Houston'da "The University
of TEXAS Health Science Center at Houston Dental Branch" ortodonti bölümünde çalışmalar
yaptı.
Topkara, ortodonti ile ilgili merak edilen birçok konuya açıklık getirdi.
Ortodonti ne demektir?
Ortodonti tıbbın diğer dalları dahiliye, kadın doğum, göz gibi bir ihtisas dalıdır.
Ortodonti diş hekimliğinin bir uzmanlık dalıdır ve çarpık eğri dişler ve çene-yüz
bozukluklarının tedavisiyle ilgilenir. Dişlerdeki çapraşıklığı veya aralıkları ve
çene uyumsuzluklarını düzelten bilim dalıdır.
Ortodontist kimdir?
Ortodonti uzmanlığı eğitimi, 5 senelik diş hekimliği eğitimi tamamlandıktan sonra,
fakültede en az 4 senelik daha eğitim gerektirmektedir. Bu eğitim teorik ve pratik
zorlu çalışmaları kapsar. Ortodonti hastaları tedavi edilir ve bir yandan uzmanlık
veya doktora tezi hazırlanır, bilimsel çalışmalar yapılır. Ortodontik bozukluklarda
tanı koymada, dişsel ve çene- yüze ait düzensizlikleri önlemede ve bunları tedavi
etmede uzmanlaşılır. Bu dalda doktora yapmış veya uzmanlık eğitimini tamamlamış
olan diş hekimlerine ortodonti uzmanı, doktoru veya ortodontist adını veriyoruz.
Tüm ortodontistler diş hekimidir. Fakat diş hekimlerinin sadece yüzde 6'sı ortodontisttir.
Ortodontik tedavi kimler tarafından yapılmalıdır?
Ortodontik tedavi, ortodontistler tarafından yapılmalıdır. Ancak ülkemizde diş hekimlerinin
ortodonti yapması da rastlanan bir durumdur. Yasal olarak diş hekimlerinin ortodontik
tedavi yapmasını engelleyen herhangi bir kanun yoktur. Ancak fakültede verilen 5
yıllık diş hekimliği eğitimi, ortodontik tedavileri yapmak için yeterli değildir.
Önemli olan diş hekimlerinin sınırlarını iyi bilmeleridir. Diş hekimlerinin yapacağı
ortodontik tedaviler, ileride ortaya çıkabilecek çapraşıklıkları önlemeye yönelik
olmalıdır. Koruyucu ortodontik tedavi dediğimiz bu işlemler, yer tutucu ve hareketli
aparey uygulamaları şeklindedir.
Dental Türk-Ortodonti tam olarak neyle ilgilenmektedir?
Ortodonti çene ve yüzdeki bozuklukların tamamıyla ilgilenmektedir. Bunların arasında
dişlerdeki çapraşıklıklar, dizilim bozuklukları, alt veya üst çenelerin öne çıkık,
geride veya yana doğru kayık olması, dişlerin tam kapanamaması gibi bozuklukları
tedavi edebiliyoruz. Bunun dışında çene eklemi rahatsızlıkları ve ağrıları ve tavşan
dudak tabir edilen dudak damak yarıklarının tedavileriyle de ortodonti bölümü ilgilenmektedir.
Ortodontik bozuklukların sebepleri nelerdir?
Ortodontik bozuklukların yani 'malokluzyonların' iki ana nedeni vardır. Bunlardan
birincisi kalıtım dediğimiz ailesel özelliklerin çocukta da kendini göstermesidir.
Şöyle ki anne veya babadan küçük bir çene diğerinden iri dişler alan bir çocuğun
bu iri dişleri küçük çene üzerine sığmayabilecek ve çapraşıklık oluşabilecektir.
Diğer bir neden ise çevresel faktörlerdir. Bunlar, çocuk doğduktan sonra diş ve
çenelerini etkileyen olaylardır. Bunların arasında birinci sırayı yeterli özenin
gösterilmemesi sonucu süt dişlerinde meydana gelen erken kayıplar almaktadır. Bu
dişler erken kaybedilince arkalarındaki ana dişler öne doğru kayıp sonradan o bölgeden
çıkacak dişlerin yerlerinden çalmaktadırlar. Yine kötü alışkanlıklar dediğimiz uzun
süreli emzik kullanımı, parmak, dil, dudak emme, kalem ısırma, hatalı yutkunma gibi
alışkanlıklar da diş bozukluklarına yol açmaktadır. Ayrıca bazı solunum yolu rahatsızlıkları
özellikle burnun tıkanıp ağızdan nefes alınmasına sebep olan rahatsızlıklar üst
çenede darlığa ve ileri fırlaklığa sebep olabilmektedir. Bu hastalarda ayrıca yüzde
1 uzama da meydana gelebilmektedir. Yine çocukların erken dönemde geçirdikleri çene
ve çene eklemi yaralanmaları ileriki yıllarda normal çene büyümesini engelleyerek
bozukluklara sebep olabilmektedir. Görüldüğü gibi sebepler çok çeşitli, bunlardan
bazılarının aynı hastada birlikte meydana gelmesiyle çok şiddetli bozuklar meydana
gelebiliyor.
Ortodontik bozuklukların düzeltilmemesi ne gibi problemler oluşturmaktadır?
Estetik, fonksiyonel ve bazen ruhsal problemler oluşturmaktadır. İnsanlar rahat
gülememektedirler. Ağız hijyenleri bozulmaktadır. Çapraşık olan bölgeleri iyi fırçalayamamaktan
dolayı çürükler oluşmakta ve ağız kokusu meydana gelebilmektedir. Bazen, düzgün
ısıramamaktan dolayı çene ekleminde de sorunlar olabilmektedir. Bozuk kapanışlar
aynı zamanda diş yüzeylerinin anormal aşınmasına ve destek kemik ve diş eti dokusunda
hasara yol açabilir.
Ortodontik tedaviler nasıl yapılıyor?
Öncelikle hasta muayene ediliyor ve detaylı değerlendirme için hastadan rutin kayıtlar
alınıyor. Bunlar, alt ve üst ölçüler, kafa ve tüm dişleri gösteren panoramik ve
sefalometrik röntgenler ve hastanın ağız içi ve dışı fotoğraflarıdır. Bu kayıtlarla
problemin veya çapraşıklığın derecesi belirlenip, hareketli apareyler veya sabit
apareylerle tedavi yapılıyor.
Bir çocuğun tel takmaya ihtiyacı olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Bunun ilk ve en önemli yöntemi, süt dişleri tamamlandıktan sonra senede bir kez
bir ortodonti uzmanına danışmaktır. Çünkü bazı ciddi gelişim bozuklukları anne babanın
gözünden kaçabilir. Ancak anne babanın özellikle dikkat etmesi gerekenler bazı hatalı
kas alışkanlıklarının oluşmasını engellemek gerektiğidir. Normal büyüme ve gelişme
esnasında diş-çene-yüz sistemini ilgilendiren tüm kaslar belli bir denge halindedir.
Bu denge bir takım nedenlerle bozulabilir. Bunlar, parmak emme, tırnak yeme, kalem
ısırma, dil emme ve dil itme, gibi kötü kas alışkanlıklarıdır. Bunun yanı sıra erken
dönemde hatalı biberonla beslenme ve yine 3.5-4 yaş sonrasında emzik emmeye devam
etme de ciddi iskeletsel problemlere yol açabilir. Ayrıca, şiddetli solunum sorunları
da çenelerin hatalı gelişmesine neden olabilir. Velilerimizin bütün bunların bilincinde
olması bence yeterlidir. Ancak, tüm tıp branşlarında olduğu gibi, bir hastalığı
önlemek, o hastalığı tedavi etmekten hem çok daha kolay hem de çok daha ucuzdur.
Bu durumda en etkili önleyici tedavi zaman zaman bir ortodontiste yapılacak kontrol
ziyaretleridir.
Bir çocuğu kaç yaşında ortodontik muayeneye götürmek gerekir?
Çocuğu ilk olarak ortodontik muayeneye, tüm süt dişlerinin tamamlandığı dönemde
yani 3-3.5 yaşında getirmekte fayda var. Bu dönemden önce de mevcut süt dişlerinin
sağlığı açısından en azından yılda bir kez diş hekimi tarafından muayene edilmelidir.
Çocuğun 7 yaşını geçmeden önce ortodontik olarak muayene edilmesi uygun olur. Böylece,
eğer bir problem saptanırsa, ortodontist tedaviye başlamak için en uygun zamana
karar verebilir. 7 yaşını geçmiş olsa bile, çocuğunuzu ortodontik yönden kontrole
götürün. Erken bir muayene çok faydalı olmasına karşın, çoğu ortodonti hastası aktif
tedaviye 9-14 yaşları arasında başlar. Çocuğunuz nasıl genel sağlık yönünden bir
çocuk hekimi gözetiminde büyümesini sürdürüyorsa, diş, çene ve yüz gelişimi açısından
da bir ortodontistin gözetiminde büyümesi en ideal olanıdır. Yani senede bir kez
herşeyin yolunda gidip gitmediği gözlenir. Gerekirse röntgen filmleri çekilerek,
ileride sürecek daimi dişlerin gelişimleri ve konumlarının yanı sıra çenelerin gelişimleri
de değerlendirilir. Bu sayede çocuğunuz, diş hekimi veya ortodontisti ile tanışıklığını
da geliştirmiş olur ve böylece bu muayenelerin korkulacak bir yanının olmadığını
da görür. Bu belki de en önemli kazançtır. Ortodontik senelik muayeneler tüm daimi
dişler tamamlanana kadar sürdürülmelidir. Bu muayeneler sayesinde dişlerde veya
çenelerdeki anormal gelişimler zamanında saptanmış olur, kimi zaman da basit bir
önleyici veya koruyucu müdahale ile sorun büyümeden giderilmiş olur. Unutmayalım
ki, bir hastalığı önlemek, o hastalığı tedavi etmekten hem çok daha kolay hem de
çok daha ucuzdur. Bu durumda en etkili önleyici tedavi zaman zaman bir ortodontiste
yapılacak kontrol ziyaretleridir.
Ortodontik tedavi için en uygun yaş hangi yaştır?
Kimi çene bozukluklarına mümkün olduğunca erken müdahale etmek gerekir, kimi dişsel
bozukluklar için ise 10-12 yaşlar uygun olabilir. Onun için belirli bir yaş vermek
doğru değildir. Burada yine periyodik muayenelerin önemi ortaya çıkıyor. Ortodontist
çenelerin gelişimini azaltabilir, hızlandırabilir veya arttırabilir veya bazı hatalı
kas kuvvetlerini engelleyebilir. Bu da ancak çocuğunuzun büyüme döneminde mümkündür.
Unutmayın ki, çocuğunuz sadece bir kere büyüyecektir. Yani bu büyüme ve gelişim
dönemi ortodontik yönden yalnızca bir kere kullanılabilir, ikinci bir şansımız yoktur.
Dolayısı ile bu gelişim döneminin çok iyi değerlendirilmesi gereklidir. Bu dönemde
çocuklarımız hızlı bir şekilde büyümekte ve gelişmektedirler. Tüm organlarında olduğu
gibi çene ve diş sistemlerinde de birtakım değişiklikler gerçekleşmektedir; süt
dişleri düşer, yerlerine daimi dişler gelir, başın, çenelerin, burnun, tüm yüz yapılarının
birbirlerine göre oranları, yerleri kendiliğinden değişir, çocuk hızla erişkinliğe
doğru yol alır. Bu gelişim döneminde ortaya çıkabilecek herhangi bir anormallik
bu dönemde farkedilirse, birçok yönden kazançlı çıkılır. En önemlisi ileride gerçekleşebilecek
karmaşık, zahmetli ve çok masraflı ortodontik tedavilerden korunmuş, belki bir cerrahi
operasyonu önlemiş oluruz. Yalnızca diş hareketi ile düzeltilebilecek bozuklukların
tedavisi ise her yaşta mümkündür.
Neden ergenlik çağındaki hızlı büyüme dönemi ortodontide bu kadar
önemlidir?
Ergenlik dönemi cinsel karakteristiklerin ortaya çıktığı, kızlarda 11-13, erkeklerde
ise 13-15 yaş dönemine tekabül eden dönemdir. Bu dönemde kızlarda ve erkeklerde
belirgin bir boy ve kilo artışı gerçekleşir. Bu büyüme atılımı döneminde yüz ve
kafa kemiklerinde de hızlı bir değişim gerçekleşir. Bu dönem ortodontist için altın
değerindedir. Bu dönemde eğer iskeletsel bir problem varsa, çenelerin gelişimini
istediği yönde ve hızla yönlendirebilir. Ergenlik çağını geçirmiş gençlerimizde
artık ortodontik tedaviyle kemik yapısının değiştirilmesinden bahsedilemez. Bu dönemden
sonra iskeletsel değişiklik cerrahi olarak elde edilir.
Ortodontik tedavilerde yaş sınırı var mıdır?
Ortodontik tedavilerde herhangi bir yaş sınırı yoktur. Dişleri çevreleyen dokular
sağlıklı olduğu müddetçe dişler hareket ettirilir. Her türlü bozukluk hemen hemen
her yaşta tedavi edilebilmektedir. Yeter ki hasta tedaviye istekli olsun ve ortodonti
uzmanının tavsiyelerine uysun. Yaşa göre yani hastanın çocuk, genç yada erişkin
olmasına bağlı olarak değişen tek şey tedavinin tipidir. 7-10 gibi küçük yaşlarda
bozukluklar takılıp çıkarılabilen damaklarla (apareylerle) tedavi edilirken daha
ileriki yaşlarda dişlere yapıştırılan teller ve gerekirse cerrahi işlemler uygulanmaktadır.
Hastaların randevularına gelmeleri ve ağız hijyenlerine dikkat etmeleri çok önemlidir.
Ortodontik tedavi araçları nelerdir?
Ortodontide problem diş ve çene anomalisidir, yani çapraşıklıklar ve uyumsuz çenelerdir.
Bunun da çaresi 'Kuvvet' uygulayarak düzeltmektir. Ortodontik tedavilerde 'sabit'
dediğimiz, dişlere yapışan apareylerle veya 'hareketli' dediğimiz, takıp çıkartılabilen
apareylerle kuvvet uygularız. Önemli olan uygun kuvvetleri, uygun zamanda, uygun
sürede kullanmaktır. Bunların dışında yüz iskelet yapısının uygun olmasını sağlayan
ağız dışı aygıtlardan da faydalanırız. Bunlara genel olarak 'headgear' ve 'çenelik'
adı verilir. Ayrıca bu kuvvetleri uygularken kullandığımız birçok pensler, teller,
braketler, bağlayıcı renkli lastikler, çok sevimli ve yüksek teknolojiyle üretilmiş
binbir çeşit malzemeler vardır. Hareketli tedavilerde çapraşıklığın şiddeti azdır
veya lokalize tek bir dişi ilgilendiren problem vardır ve hasta tarafından takılıp
çıkartılan apareylerdir. Sabit apareyler ise hasta tarafından takılıp çıkartılamaz.
Dişler üzerine tek tek braket dediğimiz apareyler yapıştırılarak dişler teller yardımı
ile hareket ettirilir. Günümüzün telleri hastanın rahatı göz önünde bulundurularak
geliştirilmiştir. Modern teknolojideki ilerlemeler özel alaşım teller ve yayların
yapılmasını sağlamış, tedaviyi daha rahat ve hızlı kılmıştır.
Teller dişleri çürütür mü?
Tellerin dişleri çürüttüğü hakkında yanış bir inanış vardır. Teller, braketler dişleri
çürütmez, sadece yiyecek artıklarının daha çok tutunduğu bir ortam yaratırlar. Yiyecek
artıkları telsiz ağızlarda da yine çürük riskini oluştururlar. Ortodontik tedavilerde,
zaten yaşam boyu olması gerektiği gibi özenli ve düzenli bir fırçalama şarttır.
İyi temizlendiği zaman bir sorunla karşılaşılmaz.
Ortodontik tedavi pahalı mıdır?
İlk başta pahalı görünse de verilen emek ve kullanılan teknoloji göz önüne alındığında
ve yurt dışındaki tedavi fiyatlarıyla kıyaslandığında ülkemizde ortodontik tedavinin
ucuz olduğu söylenebilir. Ortodontik tedavide fiyatlar vakanın şiddetine göre değişmektedir.
Ortodontik tedavi uzun süreli bir tedavidir. Tedavi esnasında birçok malzeme kullanılmaktadır.
Yapılan bir araştırmada aynı sürede Türk kadınlarının kuaför masrafının aynı uzunluktaki
ortodontik tedaviden daha fazla tuttuğu hesaplanmıştır. Birçok ortodontist de ödeme
kolaylığı sağlayarak bütçenize uygun ödeme planı konusunda yardımcı olmaktadır.
Ortodontik tedavinin sağladığı fiziksel ve psikolojik yararların ömür boyu devam
ettiği göz önünde tutulduğunda, ortodontik tedavinin iyi bir yatırım olduğu görülmektedir.

