Bastan kabul etmek zorunda olduğumuz bir şey var ki, beyin gibi bilinen en kompleks yapının çıktısını, onu kullanarak anlamak mümkün değil gibi görünmekte. Bilinç tam olarak tanımlanamamış bir olgu şimdilik. Aynen canlılık gibi.
Burada üzerinde durulacak bir konu var ki o da konnektom projesi. Bir zamanlar GENOMun herseyimiz olduğunu, gen haritası çıkarılınca herşeyi anlayacagimizi zannediyorduk. Ancak genom projesi sonrası bunun hiç öyle olmadığı, epigenetigin genom dan çok daha önemli olduğu anlaşıldı.
Konnektom nedir? Beynin bağlantısal bütünselliği. Nöronal ağ haritası. Deneyim öznel olduğu için konnektom da tamamen kişiye özeldir ve bizim kim olduğumuz bilinç üzerinde etkisi olduğu düşünülmekte. Ancak bir nöronun diğer 10 ila 15bin nöron ile bağlantısının bulunması konunun karmaşıklığını ortaya koymakta. Konnektom projesi sonunda da beklenen bilgilere ulaşılamaması oldukça normal karşılanacak çünkü, bir yapıyı, o yapınin kendisi ile anlamaya çalışmak Zaten bir paradoks gibi durmakta.
Hafızanın da konnektom ile ilgisi olabileceği düşünülmekte. Hafızanın beynin neresine ne şekilde kayıt edildiği bilinmemekte. Beyinlerinin %80 i alınan deney farelerinin hafızalarının yerinde olduğu gözlenmiştir.
Ancak şu var ki, hafıza yitiminde kisi özbenliği konusunda aynı kişiyi hissetmektedir. Bu benliğe bağlı isim nerede yaşadığı gibi sonradan eklenen faktörlere ulaşamamaktadır. Yani hafızasını kaybetmeden önceki kisidir. Bunun da beyin baglantisal bütünselliğinin değişmemesi ile ilgisi olduğu düşünülmekte. Ancak kesin ve net konuşmak mümkün değil şimdilik.