Gaziantep ilinin tarihî hakkında bilgiler veren yazılarımızdan biri olan Gaziantep Araban Kalesi tanıtım yazımızı bilgilerinize sunuyoruz.
Gaziantep Araban Kalesi Tarihi
Gaziantep Araban Kalesi Gaziantep ili Araban ilçesinin merkezindedir. Tarih öncesinden kalma düz yüzeyli bir höyük (tepe, toprak yığını) üzerinde durmaktadır. Höyük üzerinde bir de blok taş ile yapılmış büyük bir yapı bulunmaktadır ki buranın cami olarak kullanıldığı bilinmektedir. Araban’a ortaçağ zamanlarında Raban adı verilmekteydi. Ortaçağ zamanında yapılan ancak yapılış tarihi net olarak bilinmeyen Araban Kalesi’nin adı Raban Kalesiydi. Görünen kalıntıları o zamanlardan kalmadır. Öte yandan Araban ilçesindeki tarihî geçmişin tunç çağına kadar uzandığı bilinmektedir. Hâlen kalenin planıyla ayrıntılı bilgileri bilinmemektedir.
Araplar, Memluklar, Ermeniler ve Haçlıar akınlar düzenleyerek bu kaleyi almak istemiş, işgal etmişlerdir. On birinci ve on ikinci yüzyılda Şanlıurfa haçlı komutanlığının hâkimiyetindeki merkezî bir konumdaydı. Haçlı seferlerinde bu kalenin kullanıldığı kaynaklarda yazmaktadır. Anadolu Selçuklu Sultanı 2. Kılıçarslan (Mesut Kılıçarslan) 1150 yılında Araban’ı (Raban Kalei Zerrin) Behisni ve Keysûn ile birlikte ele geçirilmiştir. 1155’de ise Büyük Selçuklu Devleti’nin Musul-Haleb Atabeyi ve Zengî hanedanının kurucusu İmâdüddin Zengî’nin oğlu Albay Mahmud Nûreddin Zengî tarafından alınmıştır. Eyyûbîlerin (Hâlep Eyyûbîlerinin), Anadolu Selçukluların (1218 yılında), İlhanlıların (1259 yılında), Memlûkların (1260 yılında), Dulkadiroğullarının, Memlûkların ve Osmanlıların (1517) hâkimiyetine geçmiştir.
Bugün ise Araban ilçesi eskisi kadar önem verilen bir merkez konumunda olmayan küçük bir ilçedir. Araban ilçesinin Kale Mahallesinde bulunan Araban Kalesi ise hâlâ tamamı gün yüzüne çıkarılmamış ve çökme tehlikesi yaşayan bir hâlde durmaktadır. 1940’a kadar sağlam şekilde ayakta durduğu kayıtlarda geçmektedir. Sonrasında gerek taşlarının çalınması gerekse toprak altında kalan kalıntıları önemsenmediğinden tahribatı kaçınılmaz olmuştur. Birinci etap kazı çalışmalarına 2010 yılında başlanılmış, kale ve çevresindeki kazı çalışmaları 2010 ilâ 2012 yılları arasında 2 sene sürmüştür. İkinci etap kazı çalışmalarına 2014 yılında başlanılmış, ikinci etap çalışmaları 2014 ilâ 2016 yılları arasında 2 sene sürmüştür. Bu süreçte kalenin büyük kısmıyla içindeki cami açığa çıkarılmıştır. Ekonomik nedenlerden ötürü üçüncü etap çalışmalarına 4 yıl boyunca başlanılamamıştır.
Araban Kalesi hakkında bilgi
Araban Kalesi hakkında bilgi vermeyi amaçlayan yazımızı beğendiğinizi umarız. Beğeneceğinizi düşündüğümüz bir diğer yazımız olan “Araban İlçesi Tanıtımı-Gaziantep Tanıtım Serisi-Araban Nerenin İlçesi?” başlıklı yazıyı da okumanızı tavsiye ederiz.
“T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Gaziantep İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü” adresindeki bilgilerden faydalanılmıştır.