hareketsizlik, amnezi ve sedasyon/hipnosis durumudur. bu saydigim 3 madde de gerceklesmelidir ki anestezi altinda sayilabilsin hasta. peki anestezik ajani verdik, is bitti. boyle mi durum cidden? degil tabii ki.
fare ve ratlarda verilen anestezinin derinligini olcmek icin bazi monitorizasyon islemleri yapilmalidir. anestezi agri ve aci duyacak kadar yuzeysel olmamali, ama ayni zamanda vital fonksiyonlari etkileyecek kadar da derin olmamalidir. palpebral ve korneal refleks ile anestezi derinligi yine tespit edilmelidir. anestezi cok yuzeysel ise palpebral refleks vardir, hayvan goz kirpar. eger cok derinse korneal reflekse bakilir, goz kirpma refleksi alinmaz.
bunlara ek olarak agrili uyaran verilerek de refleks kontrolu yapilmalidir, ki bence en saglam ve en rahat kontrol seklidir. hayvanin kuyruguna veya ayagina arastirmaci bas ve isaret parmaklariyla bastirarak agrili bir uyaran verir (hayvan gibi farenin ayagini sikistirip strese sokmayin oradaki dokuyu. hatta kemiklerini bile kirabilirsiniz. nazik olun, guc gosterisi yapmayin). anestezi derinse eger hayvan tepki vermez, yuzeysel ise ayagini cekecektir.
daha da kontrol icin kas tonusu, solunum paterni (hizi ve derinligi), kalp atim hizi vs. de monitorize edilmelidir.
anestezinin derinligini arastirmaci olarak siz kendi amaciniza gore ayarlamalisiniz. ornegin sicani acip safra kesesini cikaracaksiniz diyelim (cikartabilene 10 cikolata odul vaad ediyorum!), takdir edersiniz ki anestezinin derin olmasi gerekir. ama diyelim ki kan alacaksiniz ama sican rahat durmuyor bir turlu, ele avuca sigmayan hoplak ziplak bi hayvan denk geldi mesela. "seninle mi ugrasicam ulan ibis" deyip basin agzina isofluranei (basin agzina derken, koklatin manasinda diyorum. yoksa hayvana isoflurane icirmeyin sakin!) kavanozun icine hayvani koyup 2-3 damla anestezik damlatin tabandaki peceteye, kisa sure sonra hayvan sersemleyecektir zaten. eliniz cabuksa o sirada kan alimini tamamlarsiniz, yok eger ben o surede yapamam derseniz etkisi biraz daha uzun surecek bir anestezik yapabilirsiniz, ya da kas gevsetici. takdir edersiniz ki 2 dakikalik kan alim islemi icin 2 saat uyutmaya gerek yok (aslinda hic uyutmamak lazim. o stresle kan parametreleri degisecektir mutlaka, ya da anestezik maddenin sizin baktiginiz parametreler uzerine etkisi olabilir)
velhasil kelam, anestezi canli bir organizmayi immobilize edip agri/aci duymaz hale getirir. peki bunu nasil yapar, insan vucudunda nereyi etkiler, mekanizmasi nedir? nature] abimiz cok guzel aciklamis mesela burada. sedatif etkiler frontal cortexte gorulurken hipnotik etkiler ve immobilizasyon thalamus ve tanimlayamadigim diger pembe renkli bolgeyi etkiliyor (pons gibi geliyor bana ama bilemedim. siz tipcilara pasliyorum). bunun da sebebinin "evrimsel olarak daha once gelismis beyin kisimlarinin anesteziye daha direncli oldugunu" dusunmusler. sonucta frontal cortex her canlida yok, ama medulla oblongata ya da cerebellum insandan daha dusuk yapili canlilarda da bulunmakta. [http://www.medicaldaily.com/general-anesthesia-and-human-brain-how-going-under-may-impact-cognitive-function-360128 ~ burada
ise gabaergic neuronlarin midbrainde daha fazla bulundugu, bu yuzden propofolden en once etkilenen bolgenin midbrain oldugunu soylemisler. verdikleri makaleye de baktim ama benim boyumu asiyor, anlayan varsa mesajla haberleselim, yalan yanlis kaynak atadilarsa bu kismi entryden sileriz.
peki nedir gabaergic neuronlar ile propofol etkilesimi. sebep ne ola ki propofol verildiginde insan bilincini kaybediyor. gaba, hepimizin bildigi gibi inhibitory bir neurotransmitter (mammalian cns icin konusuyorum). reducing neuronal excitability etkisi vardir yani (turkceye soyle sacmalayabilirim: noral uyarilabilirligi dusurme. olmadi bence). propofol de gaba-mimicing yaparak gabaergic neuronlarin inhibisyonunu, baglantili olarak da deaktivasyonunu saglar. deaktivasyondan kasit burada neural circuit icine dahil olmamasi, uzerinden sinyal gecisi yapmamasi veya sinyal uretmemesi, gecis/uretim yapacaksa bile normalden daha az miktarda yapmasidir. bir nevi kosturup kosturup yorulduktan sonra insan nasil yatip dinlenmek isterse propofol de gabaergic neuronlarin "dinlenmek istemesine" neden olur.
benim bu entry'yi yazma nedenim aslinda cok baskaydi. anestezi altinda insanin "ruhu"na ne olur (ruh yok ulan, ruh da neymis diyenler icin bilinc olsun, benlik olsun, kisilik olsun farketmez benim icin. neyi kastettigimi anladiniz) diyecektim, onun uzerine guzelleme yapacaktim. klavyenin kontrolunu kaybedip anesteziyi falan tanimladim, sonra tekrar kaybedip anesteziden propofol ozelinde yazmaya kaydim. structure olmadan entry yazinca boyle oluyor demek.
ps. modlardan ricam, eger propofol basligina daha uygun bir entry olacaksa oraya tasimalaridir. anestezinin felsefesini baska entryde yapariz artik.