Elementlerin kimyasal özellikleri atomların dış katmanlarında bulunan elektron sayıları sayesinde belirlenir. Bu elektronların diziliminde ise oktet kuralı ve dublet kuralı uygulanır. Oktet ve dublet kuralı nedir gelin hep beraber bakalım.
Oktet Kuralı Nedir?
Oktet kuralı tepkimeye giren bir elementin son katmanındaki elektron sayısını 8 yapmak istemesidir. Böylece son katmanında bulunan elektron sayısı asal gazlara benzeyecektir. Bunun amacı ise asal gazların son katmanlarında 8 elektron olmasından dolayı diğer elementlerle tepkimeye girmemesidir, yani kararlı halde olmasıdır. Kısaca Türkçe’de sekizli kural olarak bilinen oktet kuralı elementlerin kararlı bir yapıya sahip olmasını sağlar.
Bazı atomların son katmanlarında 1, 2 ya da 3 elektron bulunur. Bu atomlar asal gazlara benzemek için son katmanlarındaki elektronları verirler ve katyon hale gelirler.
Bazı atomların son katmanlarında ise 5, 6 ya da 7 elektron bulunur. Bu atomlar da asal gazlara benzemek için elektron alırlar ve anyon hale gelirler.
Oktet kuralı nedir daha iyi anlayabilmek adına size bazı örnekler vermek istiyorum.
Oktet Kuralı Örnekleri
İlk olarak Sodyum elementini inceleyelim. Yukarıda göründüğü gibi sodyum elementi nötr haldeyken 11 elektrona sahiptir. Birinci katmanında 2, ikinci katmanında 8 ve son katmanı olan üçüncü katmanında 1 elektron bulunur. Sodyum bu haldeyken kararlı değildir ve kararlı hale gelebilmek için son katmanında bulunan 1 elektronu dışarıya vererek katyon hale gelir. Böylece + yükle yüklenmiş olur ve son katmanında artık 8 elektron olduğu için oktet kuralına uymuş olur.
Azot elementini incelersek nötr halde 7 elektrona sahip olduğunu görürüz. Birinci katmanında 2, ikinci katmanında 5 elektron bulunan azot bu haldeyken kararlı değildir. Bunun için 3 elektron alarak son katmanındaki elektron sayısını 8’e tamamlar. Böylece -3 yükle yüklenmiş olur ve anyon hale gelir. Bu şekilde azot elementi oktet kuralına uymuş olur.
Oktet kuralını uygularken bir istisna ile karşılaşırız. Silisyum elementi yarı metal olarak bilinmektedir ve son katmanında 4 elektron vardır. Silisyum tepkime sırasında gireceği duruma göre iki farklı seçenek tercih edebilir. Son katmanında bulunan 4 elektronunu vererek oktet kuralını uygulayabilir. Ya da bir diğer seçeneği terci edip 4 elektron alarak son katmanını 8 elektrona tamamlar ve yine oktet kuralına uymuş olur.
Dublet Kuralı Nedir?
Dublet kuralı tepkimeye giren bir elementin son katmanındaki elektron sayısını 2 yapmak istemesidir. Böylece son katmanında bulunan elektron sayısı asal gaz olan helyuma benzeyecektir ve kararlı bir hale bürünecektir. Kısaca Türkçe’de ikili kural olarak bilinen dublet kuralı da elementlerin kararlı bir yapıya sahip olmasını sağlamaktadır.
Dublet kuralı nedir daha iyi anlayabilmek için sizlere birkaç adet dublet kuralı örnekleri vermek istiyorum.
Dublet Kuralı Örnekleri
İlk önce Lityum elementini incelersek nötr halde 3 elektrona sahip olduğunu görürüz. Lityum’un birinci katmanında 2, ikinci katmanında 1 elektron bulunur. Lityum bu haldeyken kararlı değildir. Bunun için 1 elektron vererek son katmanındaki elektron sayısını 2 yapar. Böylece + yükle yüklenmiş olur ve katyon hale gelir. Bu şekilde Lityum elementi dublet kuralına uymuş olur.
İkinci olarak Bor elementine bakalım. Nötr haldeyken 5 elektrona sahip olan Bor kararlı halde değildir. Birinci katmanında 2, ikinci katmanında 3 elektron bulunan bu element, kararlı hale gelebilmek için 3 elektronunu verir. Böylece -3 yükle yüklenir ve katyon hale gelir. Artık son katmanında 2 adet elektron bulunan Bor dublet kuralına uymuş olur ve kararlı hale gelir.
Tavsiye Yazı: Genel Kimya Ders Notları
Bu yazımda oktet kuralı nedir ve dublet kuralı nedir sorularına elimden geldiğince cevap vermeye çalıştım. Umarım faydalı bir yazı olmuştur. Soru ve görüşlerinizi yorum kısmından benimle paylaşmayı unutmayın.