Tüp Bebek Aşamaları
Tüp bebek yöntemleri
Tedavi süreci. Kimler bu yöntemden faydalanabilir? Başarı şansı ne kadardır?
Mutluluk herkesin hakkıdır… Özellikle delice atan iki kalp yan yana gelmişse… Ancak evlilikte bu iki kalp genellikle, yanlarında minik bir atışın varlığına daha ihtiyaç duyar; çocuğa… İşte çocuk sahibi olamayan ya da bu konuda problem yaşayan çiftler için Tüp Bebek Yöntemleriyle ilgili kapsamlı bir araştırma…
Çiftler, bir gün mutluluklarının meyvesinin dünyaya geldiği anın hayalini kurarlar… Annelik-babalık öyle içgüdüsel bir şeydir ki, başka duygular sönük kalır böylesi derin bir coşkunun yanında… Ancak bazen bu küçük mucizeye sahip olmak o kadar da kolay olmuyor. Tam da bu noktada “Tüp Bebek Yöntemleri” çiftlerin yardımına koşuyor. Çocuk sahibi olabilmek açısından başarı şansı oldukça yüksek olan tüp bebek yöntemleri hakkında merak ettiklerinizi Acıbadem Kadıköy Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Deniz Gökalp’a sorduk.
Tüp bebek tedavisi nedir?
Tüp bebek tedavisi, kadın üreme hücreleri olan yumurtaların ve erkek üreme hücreleri olan spermlerin vücut dışında, laboratuvar ortamında bir araya getirilerek döllenmenin elde edilmesini sağlayan tedavi sürecini kapsar. Döllenen yumurtalar laboratuvar ortamında bölünmeye başlayıp, “embriyo” adı verilen aşamaya gelince, anne adayının rahmine geri yerleştirilir. Kısaca, doğal hamilelikten farkı; döllenme işleminin laboratuvar ortamında gerçekleştirilmesi ve döllenen yumurtaların anne rahmine geri yerleştirilmesidir. “Klasik Tüp Bebek” yönteminde, laboratuvar ortamındaki döllenme işlemi, spermleri yumurtaların yanına bırakıp, bu spermlerin kendi kendilerine yumurtanın içine girip döllenme işlemini gerçekleştirmesi beklenir. “Mikroenjeksiyon” yönteminde ise mikroskop altında sperm bir pipet yardımı ile direkt olarak yumurtanın içine enjekte edilerek döllenme sağlanır. Tüp bebek uzmanları iki yöntem arasındaki tercihi çiftlerin özelliklerine göre belirler.
Hangi durumlarda tüp bebek tedavisine başlanır ve kimler için gereklidir?
* Halk arasında yumurtalık kanalları olarak da bilinen kadın “Fallop tüpleri” nin tıkalı, ciddi derecede hasar görmüş ya da cerrahi olarak alınmış olması durumunda tüp bebek tedavisi uygulanmalıdır. Doğal yollarla hamileliğin oluşabilmesi için kadının yumurtalık kanallarının hem açık olması hem de normal fonksiyonlarını görmesi gereklidir.
* Kadın üreme organları çevresinde, yumurtalıkların içinde gelişen yumurtaların fallop tüpleri tarafından yakalanmasını önleyecek yapışıklıkların olması durumunda da tüp bebek tedavisi gerekebilir. Bu karın içi yapışıklıklar ya bu bölgelerde daha önce gerçekleştirilmiş olan ameliyatlara (örneğin; yumurtalık kisti ameliyatı, miyom veya dış gebelik ameliyatları gibi) ya da farkına varılarak veya varılmadan geçirilmiş olan iç genital sistemin iltihabi durumlarına bağlı olabilir. Bu durumda ilk tedavi aşaması olarak laparaskopik (kapalı) cerrahi ile bu yapışıklıklar açılarak hala hamile kalınamıyor ise tüp bebek tedavisine geçilmelidir. Bu grubun önemli bir bölümünü polikistik över sendromlu kadınlar oluşturur.
* Kadında “Endometriozis” hastalığı varsa, tüp bebek tedavisi gerekebilir. Endometriozis hastalığı, normalde rahim içinde bulunması gereken ve her regl döneminde dışarı atılan endometrium tabakasının, rahim dışında, tüplerin çevresinde, yumurtalıklarda ve bağırsak üzerinde bulunmasıdır. Endometriozis hastalığı, kadının hamile kalmasını engelleyebilir. Cerrahi olarak bu hastalığın temizlenmesini takiben, belirli bir süre içerisinde hamilelik sağla-namamışsa tüp bebek tedavisine geçilir.
* Erkekte sperm sayısı, sperm hareketi ve sperm şekil bozukluğu veya yetersizliği var ise tüp bebek tedavisi gerekebilir. Günümüzde tüp bebek/mikroenjeksiyon uygulaması, erkek faktörüne bağlı kısırlıkta en yüksek başarı ve hamilelik oranlarını veren tedavi yöntemidir.
* Erkekte sperm tahlilinde hiç sperm hücresi bulunmaz ise tüp bebek tedavisiyle sonuca gidilebilir. Bu durumda, sperm hücreleri cerrahi yollarla teslisten elde edileceği için tek tedavi yöntemi olarak tüp bebek/mikroenjeksiyon tedavisi uygulanması gerekir.
* İzah edilemeyen kısırlık varlığında tüp bebek tedavisi gerekebilir. Tüp bebek, doğal yoldan çocuk sahibi olmak için girişimlerde bulunmuş, muayene ve incelemelerinde herhangi bir sorun saptanmamış çiftlerin, açıklanamayan kısırlık durumunda da uygun bir seçenektir. Çiftlerin her zaman için kendiliğinden hamile kalma şansları olsa da yıllar geçtikçe, kadının yaşı ilerledikçe bu şans giderek ve belirgin bir şekilde azalır. Bu çiftlerde tüp bebek tedavisi iyi sonuç verirken üzerlerindeki stres ve gerginliği en kısa yoldan ortadan kaldırır.
Tüp bebek tedavisinde başarıyı etkileyen faktörler nelerdir?
Tüp bebek tedavisinin başarısı, tedavinin bitiminden 9 ay sonra canlı ve sağlıklı bir bebekle evinize dönebilmenizdir. Başarıyı etkileyen en önemli faktör, kadının yaşı ve yumurtalık kapasitesidir. 2000 yılında A.B.D’de gerçekleştirilen bir çalışmanın verilerine göre; kadın yaşı 35in altında olduğunda, transfer edilen embriyo başına hamilelik oranı yüzde 44.2 iken, bu oran yaş 35-37 olduğunda yüzde 39.8, yaş 38-40 olduğunda yüzde 32.4, yaş 41-42 olduğunda yüzde 22.6 ve 42 yaşın üstünde oran yüzde 13.1’e düşer. Yine, tüp bebek tedavisine başlamadan önce, çeşitli muayeneler ve hormonal testler ile belirlenebilen yumurtalık rezervi (kapasitesi) de tedavi sonucuna etki edebilir. Bunun dışında, tüp bebek uygulamasını gerekli kılan kısırlık nedeni, erkek ve kadın üreme hücresinin kalitesi, tüp bebek tedavisi sürecinde, kadının ilaçlarla kontrollü yumurtalık uyarımının optimal yürümesi, tüp bebek laboratuarının kalitesi ve yeterliliği de önem taşır.
Embriyo dondurma uygulaması nedir?
Tüp bebek tedavisinde, son yıllarda hızla gelişen teknolojiyle beraber başarıyı artıran uygulamalar da söz konusu olmuştur. Bunlardan ilki, “embriyo dondurma” uygulamasıdır. Bu yöntemde embriyolar ileride çözülüp hamilelik oluşturmak için kullanılır. İyi kalitede embriyolar dondurularak saklandığında, bir sonraki tüp bebek tedavisinde kadının yumurta gelişimi için ilaç tedavisi almasına ve yumurta toplama işlemine gerek kalmaz. Preimplan-tasyon Genetik Tanı dediğimiz uygulama ile ileri anne yaşı, tekrarlayan başarısız tüp bebek uygulamaları, ciddi erkek kısırlığı gibi zor olgularda, embriyolar anne rahmine yerleştirilmeden kalıtsal-genetik hastalıklar açısından taranabilir ve sağlıklı olduğu tespit edilen embriyolar seçilerek yerleştirilir. Yine ileri kadın yaşı, kandaki yüksek FSH hormonu düzeyi veya tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı durumlarında, “assisted hatching” yöntemiyle, embriyo transfer edilmeden önce dış kabuğuna yapay bir delik açılır ve bu yöntemin, sonucu iyileştirebileceği düşünülür. Bunların dışında, blastokist kültürü, endometrial ko-kültür, tüp bebek öncesi tüplerin çıkarılması ve Mikrodiseksi-yon TESE gibi çeşitli yöntemler de deneyimli kişilerce, uygun seçilmiş vakalarda kullanılarak başarı şansı artırılabilir.
Tüp bebek tedavisinin aşamaları nelerdir?
Tedaviye başlamadan önce, mümkünse ilk görüşme randevusu reglin başladığı ilk birkaç gün içerisine ayarlanmalıdır. Çünkü bazı laboratuar testlerinin bu ilk birkaç gün içinde yapılması gerekir. İlk değerlendirmede jinekolojik muayene ile birlikte transvajinal ultrasonografı yapılarak, rahim, tüpler ve yumurtalıklar incelenerek, gerek duyulursa hormonal değerlendirme ve erkek için sperm analizi yapılır.
Tüp bebek tedavi süreci şu basamaklardan oluşur:
İlk aşama: Eğitim
Tedavinin ilk basamağını tüp bebek koordinatörünün vereceği eğitim oluşturur. Size işlemler hakkında bilgiler verir, ilaçları nasıl kendi kendinize yapacağınızı öğretir ve gerekli onay formlarını imzalatır.
İkinci aşama: Yumurtalıkların baskılanması
Tedavinizi yöneten doktor tarafından, yumurtalıklarınızın tamamen kontrol altına alınması amacıyla GnRh agonisti veya antagonisti adı verilen ilaçlara başlanır. Basitçe, bu ilaçlar sizin istenilen zamandan önce yumurtlamanızı engeller. Bu ilaçlar, burun spreyi ya da cilt altına uygulanan enjeksiyonlar şeklindedir. İlaçları kendi kendinize kullanmanız için gerekli eğitim size verilecektir.
Üçüncü aşama: Yumurtalıkların uyarılması ve yumurta gelişiminin takibi
Tüp bebek tedavisinin başarısı, kadın yumurtalıklarında çok sayıda yumurta üretilmesine bağlıdır. Bu amaçla, daha önce belirtilen ilaçlarla kontrol altında tutulan yumurtalıklar, yumurta gelişimini sağlayan ilaçlarla uyarılır. Bu ilaçlar cilt altına veya kas içine iğneyle yapılır. Yumurtalıkların bu ilaçlarla uyarılması yaklaşık 10 gün sürer. Bu süreç içerisinde yumurta gelişiminizin takibi için birkaç kez kontrol edilmeniz gerekir.
Dördüncü aşama: Yumurtalıkların toplanması
Yumurta gelişiminin takibi sırasında, yeterli sayıda yumurtanın olgunlaştığı tespit edildiği gün, yumurtaların en son gelişim basamağını tamamlamak üzere HCG enjeksiyonu yapılır. Yumurtaların toplanması, bu enjeksiyondan 36 saat sonrasına planlanır. İşlem, sakinleştirici ve uyku verici ilaçlarla yapılabileceği gibi, genel anestezi altında da uygulanabilir. Yumurta toplama işlemi, ultrasonografı eşliğinde, tıpkı yumurta gelişim takiplerinde olduğu gibi; ancak ultrasonografı aletine bağlı bir iğne ile uygulanır. Ortalama süre 30 dakikadır. İşlemi takiben 2-3 saatlik dinlenmenin ardından çift hastaneden taburcu edilir.
Beşinci aşama: Laboratuvar İşlemleri
Yumurtaların toplanmasından bir gün sonra, kaç tanesinin normal şekilde döllendiği konusunda, çifte bilgi verilir. Takiben, normal olarak döllenen yumurtalar, laboratuvarda 2 ile 5 gün izlenerek, uygun görülen zamanda, aralarında en kaliteli olanlar belli sayıda seçilerek anne rahmine geri yerleştirilir.
Son Aşama: Embriyo Transferi
Transfer işlemi, herhangi bir anesteziye gerek duyulmayan çok basit bir muayene işleminden farksızdır. Transfer öncesi tek istenilen, anne adayının su içip idrar torbasını bir miktar doldurmasıdır. Çünkü transfer işlemi, ultrasonografı eşliğinde, embriyolarla yüklenmiş bir kateterin, vajenden ve rahim ağzından geçirilerek rahim içine yerleştirilmesi şeklindedir. Eğer geride iyi kalite embriyo veya embriyolar kalmışsa, çiftin onayı alınıp bunlar ileride kullanılmak üzere saklanabilir. Transferi takiben 3-4 saat dinlendikten sonra, çift evine yollanır ve anne adayının o günü dinlenerek geçirmesi istenir. Tedavinin sonucunu, transferden 12-14 gün sonra yapılan hamilelik testi ile öğrenmek mümkündür.