Litecoin, 2011 yılında eski bir Google çalışanı Charlie Lee tarafından yaratılan, Bitcoin’le temelde aynı prensibe dayanan, ancak uygulamada bazı farklılıklara sahip bir kripto para birimidir. Tıpkı Bitcoin gibi bir merkeze bağlı olmadan küresel ölçekte ödemeler gerçekliştirişmesini sağlar.
İlk çıktığı günden bu yana en popüler kripto paralar arasına adını yazdıran Litecoin ilk başta Bitcoin’e bir rakipten çok daha düşük profilli bir alternatif olarak ortaya çıkmıştı. Asıl amaç Bitcoin’in zayıf noktalarını kapatmaktı ve bu amacında başarılı da olup destek kazandı. Bitcoin ve Litecoin arasında ne gibi farklar var? Dikkat çeken bazı farklar şu şekilde:
- Litecoin Bitcoin’den 2 yıl sonra 2011 yılında piyasaya sürülmüştür.
- Yaratıcısı Charlie Lee’dir.
- Toplam coin limiti Bitcoin’deki 21 milyonun aksine 84 milyondur.
- Bitcoin’de her 10 dk’da bir blok oluşurken Litecoin’de her 2.5 dk’da bir blok oluşur.
- Bitcoin’in dayandığı SHA-256 algoritması yerine Scrypt algoritmasına dayanır.
- Blok ödülleri Bitcoin’deki 210,000 sayısı yerine her 840,000 blokta bir yarılanır.
Litecoin’deki amaç Bitcoin’den daha hızlı bir şekilde daha çok coin yaratmaktır. Daha hızlı erişilebilir ve işlenebilir olmasına rağmen henüz Bitcoin’in değerini yakalayamamıştır.
Bitcoin Cash, 2017 yılının Ağustos ayında Bitcoin’den ayrılarak oluşan farklı bir kripto para birimidir. Bitoin’den temel farkı blok zincirindeki bloklarda kaydedebilen işlem sayısının artmasıdır. Bu sayede Bitcoin’in önündeki en büyük engellerden biri olan para gönderip almanın zorluğunun üstesinden gelinmiş olunur.
Bitcoin ilk çıktığı günden beri en çok eleştirildiği noktalardan biri blokların 1MB ile sınırlandırılmış olmasıydı. Bu yüzden, özellikle de kullanımının ve değerinin arttığı şu günlerde Bitcoin gönderip almak oldukça zorlaştı. İşlemler hem uzun sürüyor hem de ekstra ücretler ödemek gerekiyordu. Bitcoin’deki bu sınırlama ilk başlarda sistemin kötüye kullanımını önlemek için koyulmuş olsa da sonradan bir problem haline gelmiştir.
Bu süreçte blok büyüklüğünün artırılması gibi teklifler sunulsa da Bitcoin’in bir merkezi olmadığı için bu tekliflerin hayata geçirilmesi çok zor oluyordu. Bu sebeple zamanla bazı geliştiriciler kendi blok zincirleriyle yeni kripto para birimleri oluşturdular. Bitcoin Cash de Ağustos 2017’de bu sebeple oluşturulan kripto paralardan biridir.
Bitcoin Cash’in bu sorunlara karşı sunduğu çözüm de blok boyutunu 1MB yerine 8MB olarak ayarlamak ve SegWit protokolünü çıkarmaktı. Bu sayede Bitcoin Cash’in bloklarda kaydedilen işlem sayısını artırarak çok daha hızlı ve verimli bir şekilde işlemleri gerçekleştirebileceği umuluyor.
Bu sistemdeki olası bir problem ise blokların büyüklüğü arttıkça onları sisteme işlemek için gereken bilgisayar gücünün de artacak olması. Bu yüzden kontrolun daha güçlü ekipmanlara sahip büyük şirketlere geçebileceği ve Bitcoin’in temelindeki merkezsizlik ilkesine aykırı olduğunu iddia edenler de var.
Kripto paralar, değerlerinde yakın zamanda gerçekleşen hızlı artışlarla tüm dikkatleri üzerlerine çektiler. Kripto paralar pekçokları tarafından finansal bir devrim olarak tanımlanıyor. Peki kripto para ne demek? Nasıl çalışırlar? En popüler kripto paralar hangileri?
Kısaca tanımlamak gerekirse kripto para güvenlik için kriptografidenyararlanan para birimine verilen addır. Bu ekstra güvenlik önlemi sayesinde kripto paraların sahtesini yapmak ya da çoğaltmak çok zordur. Ayrıca bu sayede bir merkeze bağlı olmayan kripto paralar devlet kontrolünde de değildirler.
Kripto paraların bu gizli yapısı onları aynı zamanda bazı yasa dışı aktiviteler için de bulunmaz nimet haline getirmiştir. Kara para aklamak ya da vergi kaçakçılığı için de kripto paralar kullanıldığı bilinmektedir.
Kripto paraların ilk ortaya çıkanı 2009’da Satoshi Nakamoto takma adını kullanan kişi ya da kişiler tarafından ortaya atılan Bitcoin’dir. Blockchain teknolojisine dayanan Bitcoin, değerini gittikçe artırarak dikkat çekmiştir. Blockchain sistemi sayesinde Bitcoin ilk çıktığından bu yana bütün işlemler bloklar halinde bir zincir olarak depolanmaktadır ve Bitcoin ağındaki her bilgisayar bu zincire erişime sahiptir. Bloklar arasında genel ve özel anahtarlarla sağlanan güvenlikten dolayı bu zincire dışarıdan müdahele edilmesi çok zordur. Bu da para alıp göndermek için güvenli bir ortam sağlar.
Kripto paraların sağladığı en büyük fayda para gönderme işlemlerininin minimum işlem ücretiyle yapılmasını sağlamalarıdır. Bu bankalardaki işlem ücretlerine karşı büyük bir kolaylık olarak ön plana çıkar.
Kripto paraların dayandığı blockchain teknolojisinin eksikleri de yok değil. Kripto paralar merkezi bir yerde depolanmadığı ve sanal oldukları için, olası bir sistem çokmesinde çok miktarda para kaybolabilmektedir. Kripto para değerleri arz talep ilkesine göre belirlendiği için de değerlerde çok ani ve ön görülemez oynamalar olabilmektedir.
Bitcoin’in değeri arttıkça blockchain teknolojisinden yararlanan başka kripto paralar da ortaya çıkmaya başladı. Yakın zamandaki popüler kripto paralardan bazıları şu şekildedir:
Kripto paraların birçok faydası vardır. Sağladıkları en büyük fayda para gönderme işlemlerininin minimum işlem ücretiyle yapılmasını sağlamalarıdır. Bankalardaki işlem ücretlerine karşı bu büyük bir kolaylıktır.
Bulut madenciliği kısaca kripto paralar için gerekli yazılım ve donanıma sahip olmadan mining yapmaya verilen addır. Bu servisi sağlayan şirketler belli bir ücret karşılığında kripto para madenciliği yapıp, müşterilerine yollamaktadır. Bu sayede daha geniş çevreler de mining işi içine girebilmektedir.
Bir bulut madenciliği ağına girdiğinizde bir havuza dahil olursunuz ve ‘hash gücü’ satın alırsınız. Aldığınız hash gücünün oranına göre de payınıza belli bir miktar kripto para hakkınız olmuş olur. Bulut madenciliğinin kullanıcılar tarafından tercih edilmesinin sebebi elektrik masrafi ve ekipman bakımı gibi olası masrafları ortadan kaldırmasıdır.
Bulut madenciliği mining işlemini bulut üzerinden yapmaya olanakn sağlar. Bulut bilglsayarcılığı en hızlı gelişen akımlardan biridir. Sunucu, veritabanı, yazılım ve depolama gibi servislere internet üzerinden ulaşım sağlanır ve kullanış bazlı bir ödeme sistemi kullanılır.
Madencilik ise Bitcoin’in temelindeki blockchain sisteminin devamlılığını ve güvenliğini sağlamak için yapılır. İşlemler bu sayede onaylanır ve sisteme eklenir. Ayrıca dolaşımda olan para miktarı da bu sayede artmış olur. Bu iki teknolojinin birleşimi sayesinde internete erişimi olan herkesin herhangi bir teknik bilgi ya da donanım gerekmeden bu yapıya katkıda bulunma şansı ortaya çıkmış olur.
Sisteme dahil olmak için yapmak gereken tek şey bu servisi sağlayan bir sitede hesap açıp gerekli ayarlamaları yapmaktır. Ancak yine de her türlü dolandırıcılık denemesine karşı dikkatli olunmalıdır. Sadece güvenilir şirketler aracılığıyla bulut madenciliği yapılmalıdır.
Madencilik komisyonu kısaca Bitcoin madenciliği işlemiyle Bitcoin kazanmaya verilen addır. Bitcoin işlemlerinin onaylanıp sisteme eklenmesine madencilik adı verilir. Blok zincirinin güvenliğini ve devamlılığını sağlayan işlem bu madencilik işidir. Dolaşıma yeni Bitcoin’lerin eklenmesinin de tek yolu madenciliktir. Her blok tamamlandığında o bloğu tamamlayan bilgisayara block reward adı verilen bir miktar Bitcoin verilir.
Block Reward Nedir? Komisyon Nasıl Alınır?
Blok ödülü her 210,000 blokta bir yarıya indirilir ve bloğu tamamlayan madenciye verilir. Artık zorluk ve rekabet arttığı için geleneksel yöntemler olan CPU ve GPU’larla madencilik yapmak karlı bir iş olmaktan çıkmıştır. Ancak bu iş için yapılan ASIC cihazlarıyla yapılabilmektedir.
Ayrıca blok ödülünün yanı sıra Bitcoin gönderen kişinin insiyatifine bağlı olarak bir komisyon da bloğu tamamlayan madenciye verilmek üzere ayrılabilir. Bu sayede daha çok komisyon veren birisi kendi işlemini diğer işlemlerden daha öncelikli hale getirebilir.
Türkçeye ‘blok zinciri’ olarak çevrilen blockchain ilk olarak Bitcoin’le ortaya atılan, Bitcoin ve benzeri kripto para birimleriyle bir merkeze bağlı olmadan, alım satım işlemlerini güvenli bir şekilde gerçekleştirmeye yarar. Blockchain’in son yıllarda bu kadar popüler olmasının nedeni bir merkezi olmamasıdır. Örneğin banka işlemlerindeki gibi bir aracı olmadığı için, işlemler direkt olarak alıcı ve satıcı arasında dijital ortamda yapılabilmektedir. Her blokta en son gerçekleşen işlemler kayıt altına alınır. Bir bloktaki yerler dolduğunda o blok tamamanır ve yeni bir blok oluşturulur. Bu işlem sürekli tekrarlandıkça ilk bloktan beri eksiksiz olarak devam eden bir zincir oluşur. Zincirin güvenliğini sağlayan etken ise her bloğun ‘hash’ kodu bir öncekinin koduna eşit olmasıdır. Bu sayede zincir kopyalanamaz. Böylece zincir zincirde her kullanıcının adresleri ve işlem bilgileri kayıt edilmiş olur.
Zincirin bir merkezi olmaması demek her blockchain veri tabanının sisteme bağlı her bilgisayarın kullanımına açık olması demektir. Ağa katılan her bilgisayar, zincirin bir kopyasını bulundurur ve bu sayede de hangi zincirin gerçek zincir olduğu kantlanmış olur.
Blockchain’in Faydaları
- İşlem kayıtlarının tutmak geleneksel defterlere göre daha az masraflı ve daha hızlıdır. Bu sayede bu alanda harcanan iş gücü başka alanlara aktarılabilir.
- Otomatik bir sistem olduğu için hata riski en aza iner. İnsan kaynaklı hataların tamamiyle önüne geçilir.
- İşlemlerin daha hızlı kayda alınması gerçekliştirilmek için beklenen işlemlerin bekleme süreleri azaltılıp, olası sorunların önüne geçilmiş olur.
Blockchain teknolojisini popüler yapan etkenlerden biri de kullanmak için nasıl çalıştığını bilmeniz gerekmemesidir. Tıpkı bilgisayar kullanmak gibi. Siz de https://blockchain.info adresinden yeni oluşan blokları ve zinciri takip edebilir ya da bir Bitcoin cüzdan programı yükleyip sisteme dahil olabilirsiniz. Bitcoin ve diğer kripto paralar dışında kullanım alanlarının da başında finans sektörü gelmektedir.
Lira ve diğer para birimleri kuruşlara bölünüp daha küçük hacimli işlemlerde de kullanılabildiği gibi Bitcoin de 1 BTC’den daha küçük parçalara ayrılıp kullanılabilir. Bu parçalar Satoshi, mBTC, µBTC’dir.
Satoshi
Adını Bitcoin’in mucidi (ya da mucitlerinin) kullandığı sahte isim olan Satoshi Nakamoto’dan alır. İlk çıkan alt birimdir. Ancak daha sonra mBTC, µBTC gibi farklı amaçlara hizmet eden alt birimler de ortaya atılmıştır. Bir Bitcoin 100 milyon Satoshi demektir.
mBTC
Mini Bitcoin olarak geçen mBTC’nin asıl kullanılış sebebi ise 1 Dolar’a yakın bir değeri olmasıdır. Bu sebeple Bitcoin kabul eden alışveriş ve bahis sitesi gibi yerlerde fiyatlar hesaplamayı kolaylaştırdığı için mBTC cinsinden gösterilir. Bitcoin’in yaklaşık 1000’de birine tekabül eder.
µBTC
Mikro Bitcoin, “Bits”, ya da “you-bit” olarak anılır. 1 Bitcoin’in milyonda birine eşdeğerdir. Bir diğer deyişle mBTC’nin 1000’de biridir.
1 BTC = 1,000,000 Satoshi
0,001 BTC = 100,000 Satoshi = 1 mBTC
0,000001 BTC = 100 Satoshi = 1 µBTC
SegWit (Segregated Witness) blok zincirindeki bloklarda boyut limitinin Bitcoin işlemlerinden imzaların çıkarılmasıyla artırılması işlemine verilen addır. Bir işlemin imza onayı gibi bazı kısımları çıkartıldığında, bu daha çok işlem için yer açmak anlamına gelir. Segregate ‘ayırmak’, witness da ‘tanık’ anlamına gelir.
Bitcoin blok zinciri bir P2P ağında birçok cihazın dağıtılmasıyla oluşur. Bu cihazların her biri sistemdeki işlemlerin denetleyicisi olarak çalışır. Bitcoin ağındaki her işlem bu bilgisayarlar için çoğaltılır ve her birinde kayıt altına alınır. Bu sayede sisteme tek bir noktadan erişip saldırıda bulunmak olanaksızdır.
Bu cihazlarda depolanan işlem bilgisi iki parçadan oluşur. Girdi ve çıktı. Her ikisinden de çok sayıda bulunabilir. Çıktı alıcının hesap adresine, girdi de gönderenin hesap adresine eşdeğerdir. Gönderici alıcıya para göndermek için onun adresine ihtiyaç duyar. Bir işlemin kapladığı alanın büyük çoğunluğu girdinin bir parçası olan, ve göndericinin işlemi gerçekleştirmek için yeterli bakiyeye sahip olduğunu onaylayan bir imzadan oluşur. Kısaca işlem gören Bitcoin girdilerden çıktılara doğru gider. Sistemdeki bütün cihazlar işleme onay verdiğinde bu işlem bir bloğa eklenir ve bu blok da zincirin bir parçası haline gelir.
Bitcoin’in şu andaki en büyük problemlerinden biri artan işlem hacmiyle birlikte ortaya çıkan blok ihtiyacı. Her 10 dk.da bir blok oluşuyor ve hepsi 1MB ile sınırlılar. Bu limitte dolayı, her bloğa eklenebilecek bir maksimum işlem sayısı vardır. İşlem sayısı arttıkça bir işlemin onaylanması saatleri bile bulabilecek bir seviyeye gelmiştir. Bu da işlemler de ciddi gecilkmelere yol açıp Bitcoin’in gündelik hayatta kullanılabilirliğinin önüne geçmektedir.
İşte SegWit sisteme burada dahil oluyor. Dr. Pieter Wuille’nin önerdiği bir sistem olan SegWit, onay için gereken dijital imzaların işlem verisinden ayrılması esasına dayanır. Bu sayede blok limiti 4MB civarına çıkabilmektedir. SegWit aynı zamanda alıcının göndericinin adresini manipule edebileceği bir durumun da önüne geçmiş olur. İmza girdinin bir parçası olmadığı için, işleme erişsen birisi imzayı sıfırlamadan adresleri de değiştiremez hale gelir.
Yakın zamanda artan değeriyle dikkatleri üzerine çeken Bitcoin’i kim yarattı? Bu soru herkesin kafasını kurcaılıyor. İşte cevabı:
Bitcoin 2009 yılında Satoshi Nakamoto adında biri tarafından yaratılmış gibi gözükmektedir. Ancak Satoshi Nakamoto gerçek bir insan değildir. Bu Bitcoin’i yaratan kişi ya da kişilerin kullandığı takma isimdir. Satoshi Nakamoto’nun gerçekte kim olduğu hala gizlilliğini korumaktadır ancak ortaya atılan birçok iddia vardır. Bu iddialardan bazıları şu şekilde:
Bilgisayar mühendisi bir profesör olan Szabo, 1998’de ‘bit gold’ üzerine yazdığı bir makaleyle dikkatleri üzerine çekti. 90’lı yıllarda takma adlar da kullandığı bilinen Szabo 2013’de bir blog yazısına konu olunca adı tekrar gündeme geldi. Ancak kendisi 2014 yılında bu idddiayı yalanladı.
2014 yılında Newsweek dergisinde çalışan bir gazeteci Amerika’da yaşayan Japon bir adama denk geldi. Bu olayı ilginç kılan ise adamın doğum adının Satoshi Nakamoto olmasıydı. Ayrıca bir fizikçi olan Nakamoto, bilgisayar
mühendisliği de yapmıştı. Makaleye göre Nakamoto Bitcoin’i bulup sonra başka insanlara devrettiğini bile kabul etmişti. Ancak daha sonra o sorunun başka bir işi için geldiğini sandığını söyleyen Nakamoto, Bitcoin hakkında bilgisinin bile olmadığını söyleyip iddialara son noktayı koymuştu.
Bitcoin’in en yaygın kullanıldığı alanlardan biri olan illegal online market Silk Road’un kurucusu Ross Ulbricht 2013 yılında iki matematikçi Dorit Ron ve Adi Shamir’in bir makalesine konu oldu. Bu ikili Ulbricht’in Bitcoin’in kurucusu olduğunu iddia ediyordu. Ancak daha sonra kendi iddialarını geri çektiler.
Adı çılgın projelerle anılan girişimci Elon Musk, en son Tesla ve SpaceX’le gündemde. Bu kadar popüler olunca Bitcoin’in de onun adıyla anılması hiç sürpriz olmazdı. Ancak kendisi 28 Kasım 2017’de attığı tweet’le bu iddiaları yalanladı.
Bitcoin şu anda Dünya’nın en ön plana çıkan kripto parası ve daha çok insan haberdar oldukça büyümeye de devam ediyor. Peki Bitcoin dünyasına girmek için en yapmak gerek?
Bitcoin Cüzdanı Yükleyin
- Bitcoin cüzdanı bilgisayarınızda ya da telefonununzda çalışan bir yazılım olabileceği gibi farklı yöntemlerle de bir cüzdana sahip olabilirsiniz. Bu cüzdan sayesinde Bitcoin gönderip alabilir ve bakiyenizi takip edebilirsiniz. Aynı zamanda cüzdanlar sayesinde geçmiş işlemlerinizi de takip edebilirsiniz.
Bitcoin alın
- Cüzdanınıza Bitcoin eklemenin de birden fazla yolu vardır. İll başlarda en hızlı yol madencilikti ancak artık artan rekabet ve zorlukla madencilikle Bitcoin elde etmek karlı bir iş olmaktan çıktı. Bu iş için özel bir donanımınız olmadıkça girmeniz tavsiye edilmez. Onun yerine bir online Bitcoin borsasından direkt olarak para karşılığı Bitcoin alabilirsiniz. Burada önemli olan özel anahtarınızı (private key) kimseyle paylaşmamanızdır.
Cüzdanınızı Kullanara Bitcoin Gönderin ve Alın
- Cüzdanınıza başkasından Bitcoin göndermesini istemek oldukça kolaydır. Sadece adresinizi vermeniz yeterli. Birine Bitcoin göndermek içinse sadece sizin bilmeniz gereken özel anahtarınızı kullanırsınız. Bu anahtarla hesabın sizin olduğunu onaylayıp başka adreslere Bitcoin yollayabilirsiniz.