İlk bakışta zarif ve sportif (Buharadan farklarından biri) görünümde olan Malatya güvercini, birçok güvercin türünün tek tek sahip olduğu özelliklerin tümünü bünyesinde birleştirmiştir.
Görünüş olarak birçok süs güvercininden daha alımlı olup, çoğunlukla tepeli (kenküllü) olmakla birlikte tepesiz olanlarda bulunmakta ve ayaklarında 15-20cm ye varan paçalar (yani uzun tüyler) yer almaktadır.
Ayrıca onlarca, ilginç ve mahalli isimlerle anılan (kırmızı kalkanlı, sırtı kula, gökağbaş, kulaağbaş, arap, arbeş, karakuyruk, kırmızı kalkan, yanıgök, pembe, karakuyruk vb.) renk ve deseni bulunmaktadır.
Renk ve görüntü cümbüşünün yanı sıra birçok güvercin türüne taş çıkaran sportif özelliklere sahiptir. Hiç dinlenmeksizin on iki saate varan uçuş kapasitesine sahiptir. Yani eğitimli ve iyi cins bir Malatya güvercini hiç inmeden on iki saat havada değişik seviyelerde uçabilir ve takla atabilir. Büyüklerimiz geceleri inmeden sabaha kadar havada uçan kuşları için damlara pamuk ve su koyduklarını ve ateş yaktıklarını anlatırlar.
Taklacı adı verilen (çoğunlukla Urfa ve Mardin kökenli) güvercinlere parmak ısırtacak takla atma özelliğine sahiptir. İyi cins bir güvercin evin etrafında attığı her turda bir sıçrama yaparak 1 ile 5 arasında değişen sayıda takla atar. Ayrıca her yükseklik seviyesinde takla atma özelliğine sahiptir. Öyle çok takla atanlar vardır ki takla atmaktan kanatlarındaki damarlar patlar ve kanamaya neden olur.
Posta güvercinlerine ulaşamasa da eğitimli ve cins bir Malatya güvercini 100km mesafeden atıldığında yuvasına dönebilmektedir. Büyüklerimiz Elazığ’dan (Elazığ-Malatya arası 100km) iddiaya kuş attıklarını ve kuşlarının geldiğini anlatmaktadır.
Tabii ki anlatılan özelliklere sahip Malatya güvercinleri herkeste olmayıp, bu cinse yıllarını vermiş meraklı ve sayılı kişilerde bulunmaktadır. Kuşların maddi ve manevi değerleri, bu özelliklere ne kadar çok sahip olmaları ile artmaktadır.
Bu güzel ve özellikli hayvanın diğer illere fazla yayılmamasının nedeni ise güvercin beslemenin ayıplığından dolayı reklamının yapılamaması ve diğer illerdeki güvercinseverlerin kuşumuzu görünce hemen önyargıya kapılarak süs güvercini olarak değerlendirmeleridir. Ama bu ve diğer nedenler kuşlarımızın diğer illere dağılmamasına ve Malatya’ya özgü olarak kalmasına neden olmuştur.
MALATYA PAÇALILARINDA ARADIĞIMIZ TEMEL 4 ÖZELLİK VARDIR: BU ÖZELLİKLER
I. Kuşların Yiğitliği (Kümrsine-Evine bağlılığı): Aslında paçalı yetiştiricilerinin aradığı en temel özelliktir. Çünkü yetiştiriciler kuşlarını havaya bıraktığında kendi uçma yerlerini bırakmayan ya da başka yetiştiricilerin mevkilerinde bulunan kuşlara karışmayan, onlarla havada gezmeyen yani tamamen evini baz alarak havada kalan ve performansını gösteren kuşlara sahip olmak ister. Yiğitlikte ikinci esas ise kuşların uzak mesafelerde atımıdır..
2. Kuşların Paçalarının uzunluğu: Malatya Güvercinlerinin paçaları en fazla 16cm uzunluğundadır. Fakat paça uzunluğu yavru alma zamanları kuşlara engel olduğundan paçalarını belli zamanlarda kesmekteyiz.
3. Kuşların renkleri: Malatya güvercininin süs güvercinleri ile karıştırılmasındaki ana sebeplerden biri de hemen hemen bütün renklerde ve desenlerde güvercinlerin bulunmasıdır. kırmızı, siyah,gök, küren, pembe, kula, boz, sıçan(sadece Malatya Kuşuna özgü bir renk)vb… Tamamen aynı renklere sahip kuşlara kendi deyimimizce “zil renk” demekteyiz. Örneğin: “Zil gög yani tamamen gög”
4. Kuşların takla atma ve havada kalma süreleri: Malatya güvercinleri bir sıçramada(Taklaya başlama anı) 1-7 Arası takla sıklığı bulunmaktadır.
kaynak: Dr. M. Mustafa AKIN