Kurum veya işletme üst yöneticisi genellikle işletmenin bir alanından yetişerek, zaman içerisinde yönetimin başına gelir. Bu nedenle, işletmenin diğer alanlarında yeterli bilgiye sahip olmayabilir. Örneğin finansçı; teknik, insan kaynakları konuları gibi konulara hakim olmayabilir. Şayet yönetici profesyonel yönetici ise, yani işi yönetmek ise, yine işletmenin çalışma konusu hakkında yeterli bilgiye sahip değildir. Yöneticiler bu bilgi açıklarını ortadan kaldırmak için danışmanlar kullanırlar.
Danışmanlar, işletmenin değişik konularında, pazarda veya sektörde meydana gelebilecek değişimler hakkında yöneticiye araştırma raporları sunarlar veya bilgilendirmede bulunurlar. Yönetici, icra organlarından ve sektörden gelen veri ve bilgilere bir de farklı bir gözle, danışmanın, dışardan birinin gözüyle bakmış olur. Böylece daha geniş bir bilgi ve bakış açısı kazanır. Bütün bunlar kurumsal amaçlar doğrultusunda daha doğru kararlar oluşturmak, daha hızlı ve etkili sonuçlara ulaşmak içindir. Danışmanın yönlendirmesine kapılarak, her dediğini doğru kabul edip yapmak bir yönetim tuzağıdır. Bazen yöneticiler resmi olmayan danışmanların da peşine düşerler.
Danışmanlar kurum içinden veya dışından seçilebilir veya danışmanlık firmalarından hizmet alınabilir. Her birinin kendine göre avantaj ve dezavantajları vardır. Kurum içinden seçilen danışmanların, kurumun yapısı, işleyişi, kültürü ve sorunları hakkında daha yeterli olması beklenir. Fakat yönetimin memuru konumunda olduğu için bir takım sorunları yeterince güçlü dile getirememek, kurum içi kişisel ilişkilerini raporlarına sübjektif yansıtmak ve danışmanlık konusu hakkında yeterince uzmanlığı bulunmamak gibi dezavantajları olabilir. İşletme dışından atanan danışmanların ise tam tersi, danışmanlık konusunda teknik bilgisinin iyi, fakat işletmeye ait bilgisinin yetersizliği söz konusu olabilir. Danışmanlık firmalarında proje bazlı veya süreli işlerde faydalanmak daha doğru bir yaklaşımdır.
Bilindiği üzere, ustabaşı, şef, müdür, daire başkanı, genel müdür gibi yönetim kademeleri icra yetkisi, yani emrederek birilerine iş yaptırma yetkisi kullanırlar. Danışman, müşavir ve koordinatör gibi makamlar kurmay yetki, yani bağlı bulunduğu yöneticiyi bilgilendirme, işleri uyumlaştırma, alternatifleri raporlama yetkisi kullanırlar. Bir danışmanın icra makamlarına emir vermesi ve iş istemesi, yasal olmadığı gibi, etik ve yönetim bilimine de uygun değildir.
Yönetici, danışmanlardan aldığı raporlar veya bilgilendirmelerle, icra organlarının bilgilendirme ve verilerini, sektör verileriyle birleştirerek kararlarını oluştururlar. İcraya yönelik emirlerini icra makamlarına verirler. Hiçbir yöneticinin emir verme yetkisini danışmana devretmesi yasal ve etik değildir. Çünkü imza atma yetkisi olmayan danışmanların sorumluluğu da yoktur. Halbuki, yetki ve sorumluluk denkliği temel yönetim ilkesidir. Aksi durumda ortaya çıkacak sorumsuz yönetici tipinin başkalarının imzalarıyla keyfi birçok uygulama yapması ve sorumluluğu imza atanların üstüne yıkması söz konu olur. İcra makamındakilerin danışman emirlerini yok saymaları gerekir.
Yönetici, danışmanlarını seçerken çok dikkatli olmalıdır. Danışmanın teknik bilgisi ve raporlama yeteneğinin yanı sıra kişilik özellikleri de göz önüne alınmalıdır. Danışmanın yöneticinin hoşuna gidecek şeyleri söylemesi, yöneticiye övgüler düzmesi, koltuklarını kabartması, omuzlarını okşaması değil, doğruyu kurumsal amaçlar doğrultusunda ifade etmesi önemlidir. Kişisel meselelerini, aidiyetlerini, düşmanlık ve fitnelerini yönetimin meselesi haline getiren ve yönetimi kurumsal amaçlardan uzaklaştıran danışman, o yönetimin felaketi olur.
Atalarımızın dediği gibi; kılavuzu karga olanın ….
Doç. Dr. Sedat Bostan