Tâhirü'l-Mevlevî
- Meslek : Edebiyat tarihçisi, yazar ve şair
- Doğum : 13 Eylül 1877 - İstanbul
- Ölüm : 21 Haziran 1951 - İstanbul
- Başlıca Eserleri : Mir’ât-ı Hazret-i Mevlânâ, Dîvânçe-i Tâhir, Farsça Divançe ve Tercümesi, Edebiyat Lugati, Germiyanlı Şeyhî ve Harnamesi, Matbuat Âlemindeki Hayatım, Edebî Mektuplar, Târîh-i İslâm Sahâifinden, Mir’âtü’l-Akāid
Çelebi kişiliğinin yanında hicivleri ve kalem mücadeleleriyle tanınan Tâhirülmevlevî tahsilini Gülhane Askerî Rüşdiyesi ve Menşe-i Küttâb-ı Askerî’de tamamladı. Bâb-ı Seraskerî’de mülâzım olarak göreve başladı. Bu arada Filibeli Râsim Efendi ve Mehmed Esad Dede’nin derslerine devam ederek mesnevîhanlık icâzetnâmesi aldı. Mekke Şeyhülmeşâyihi Ahmed er-Rifâî kendisine Kādirî ve Rifâî tarikatlarından icâzetnâme verdi. Hac dönüşünde Yenikapı Semâzenbaşısı Karamanlı Hâlid Dede’den semâ çıkardı ve dönemin en iyi semâzenleri arasında yer aldı. Tâhir Dede Kütüphanesi’ni kurup kitap yayımına başladı. Mehmed Esad Dede’nin ölümü üzerine kendisine Kasımpaşa Mevlevîhânesi mesnevîhanlığı teklif edildiyse de hocasına duyduğu saygı sebebiyle onun makamına geçmek istemedi. 1914’te kurulan Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye medreselerinde müderrisliğe getirildi ve İslâm tarihiyle İslâm medeniyeti dersleri okuttu. Ali Ekrem’in başkanlığında kurulan Tedkīkāt-ı Lisâniyye Heyeti’ne üye oldu. Teâlî-i İslâm Cemiyeti’nin Şehzadebaşı’ndaki merkezini adres göstererek Mahfil’i çıkarmaya başladı. İşlerin tamamen kendi üstüne kalmasıyla idarehaneyi önce evine, ardından Bâbıâli’ye taşıdı. Teklif edilen Fâtih Camii mesnevîhanlığını kabul etti. Medreselerin lağvedilmesinden sonra İstanbul İmam-Hatip Mektebi edebiyat, hitabet ve irşad muallimliğine getirildi.
Hürriyetçi bir karaktere sahip bulunan Tâhirülmevlevî Şapka İktisâsı Hakkında Kanun çıkınca sarık sarma hakkından faydalanmak amacıyla gayri resmî sürdürdüğü Fâtih Camii mesnevîhanlığını resmen üzerine aldı. Şapkaya ve inkılâplara karşı olma suçlamasıyla İstanbul’da tutuklanan yirmi beş kişi arasında Tâhirülmevlevî de vardı. İstiklâl Mahkemesi’nde yargılanmak için Ankara’ya götürüldü. 26 Ocak 1926’daki duruşmada, İskilipli Âtıf Efendi’nin Frenk Mukallidliği ve Şapka adlı kitabının dağıtımına yardım etmek ve Teâlî-i İslâm Cemiyeti’ne üye olmak suçundan yargılandı. 3 Şubat’taki duruşmada Teâlî-i İslâm’a ilmî bir cemiyet mahiyeti taşıdığı için girdiğini, cemiyet adına hazırlanan beyannâmenin kabulünü engellemeyi başardığını, adı geçen kitabı da satışı yasaklanmadan önce sattığını belirterek kendini savundu ve beraat edip İstanbul’a döndü. Dârüşşafaka’daki derslerine devam etti. Kuleli Askerî Lisesi’nde on yıl muallimlik yaptı. 1940’ta yayımlanmaya başlanan İslâm-Türk Ansiklopedisi’nin yazarları arasında yer aldı. Dârüşşafaka’da 1909 yılından beri yaptığı hocalık görevinden emekliye sevk edildi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Kahraman, Alim, TâhirülMevlevî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, c.39, sf. 407-409
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ahmed Rıza
Annesinin tesiriyle küçük yaştan itibaren Batı kültürüyle yetişen Ahmed Rıza, kaliteli hocalardan kaliteli eğitim aldı ve çok yönlü bir insan olma noktasında kendini geliştirdi. Galata Sarayı Mekteb-i Sultanisi’nde eğitimini tamamlayan Ahmed Rıza, memuriyete Babıali Tercüme Odası’ında başladı. Görevinden istifa ettikten sonra sürgünde olan babasının yanına Antalya’ya gitmesi, köylüyü ve sorunlarını daha yakın gözlemlemesine vesile oldu. Köylünün içinde bulunduğu sefaletin derdine düşen Ahmed Rıza, tarım geriliği üzerine kafa yorarak, bu sorunun çözümü için Fransa’da ziraat öğrenimi gördü. Paris’e gitmeden önce Auguste Comte düşünceleriyle ilgilenen Rıza, tarım eğitimi gördüğü sırada Pierre Laffitte’nin verdiği pozitivizm derslerine devam etti. Dünyaya bakış açısının gelişmesi, topluma olduğu kadar siyasete bakışını da etkiledi ve ilgi duyduğu ittihat ve Terakki Cemiyeti’ne kabul edildi. Bu durum Jön Türklerin kamuoyundaki faaliyetleri aniden hızlandırdı.
-
Hira Dağı
Hz. Peygamber’in hayatında çok önemli bir yeri bulunan ünlü mağaranın bulunduğu Hira Dağı, çevresindeki diğer dağlardan daha dik ve yüksek olup çıkılması zor çıplak ve kaygan kayalardan meydana gelen sivri tepesiyle uzak mesafelerden dahi kolaylıkla fark edilir. Hz. Muhammed muhtemelen otuz beş yaşlarında iken ramazan aylarında dedesinin inzivâya çekildiği Hira’daki mağaraya kapanmaya başladı. Özellikle nübüvvetin ilk müjdeleri olarak kabul edilen sadık rüyalar gördüğü altı ay içerisinde yalnız kalmak istiyor ve bu mağarada tefekküre dalıyordu. Dağdan her inişinde evinden önce Kâbe’ye gidip tavafta bulunmayı âdet edinmişti. Kırk yaşına basıp olgunluk çağına ulaştığı 610 yılı Ramazan ayının son on günü içerisindeki bir gece sabaha karşı, daha önce hiç karşılaşmadığı Cebrâil vasıtasıyla Alak sûresinin “ikra’” (oku) emriyle başlayan ilk beş âyeti indirildi. Cebrâil ilk defa Hira Dağı’nda, bütün ufku kaplamış ve bir taht üzerinde oturmuş halde Resûl-i Ekrem’e gelip aslî sûretinde göründü ve onu kuvvetle sıkıp okumasını isteyerek ilk vahyi getirdi. Bu olay üzerine aşırı bir heyecan ve korkuya kapılan Hz. Muhammed süratle Hira’dan inerek evine gelmiş ve Hz. Hatice’den üstünü örtmesini istedi. Daha sonra Hz. Hatice onu Hristiyanlığı kabul etmiş olan amcası Varaka b. Nevfel’e götürdü, böylece Hz. Peygamber kendisine gelenin vahiy meleği Cebrâil olduğunu öğrenerek sükûn buldu.
-
Edebiyât-I Cedîde
Hasan Âsaf adlı genç bir şairin bir beytinde geçen “abes” – “muktebes” kelimelerinin kafiye olup olamayacağı konusunda başlayan tartışma bu yeni edebiyat topluluğunun kurulmasını sağladı. Servet-i Fünûn dergisi etrafında toplanan şair ve yazarlar, yeni bir edebî akımı başlattıklarını ifade edecek şekilde kendilerinden ve yayınlarından “edebiyât-ı cedîde” diye bahsettiler. Önceki yenilikleri benimseyenlerce bu hareket bir süre “yeni edebiyât-ı cedîdeciler” şeklinde hafife alındıysa da daha sonra kabul gördü. Bugün Servet-i Fünûn edebiyatı ile Edebiyât-ı Cedîde adları, 1896-1901 yılları arasında özellikle şiir, roman ve hikâye alanında verilmiş olan eserler ve yazarlar hakkında kullanılmaktadır. Edebiyât-ı Cedîde hareketinin tarihi, Servet-i Fünûn dergisinin 1896 başlarında Tevfik Fikret ve arkadaşlarının idaresine geçmesi ve 1901’de geçici olarak kapanması arasındaki yayın hayatının tarihiyle paralellik gösterir. Edebiyât-ı Cedîde’nin edebiyat görüşlerini yansıtan belirli bir beyannamesi yoktur.
-
Peyk
Osmanlı Devleti’nde haber götüren kimseler ve yaya postacı sınıfı için kullanılan peyk kelimesinin bir birim olarak hangi tarihte ortaya çıktığı kesin olarak bilinmemektedir. İlhanlı ve Selçuklular’dan Anadolu beyliklerine ve Osmanlı’ya geçmiş olabileceği düşünülen peykler, Fatih Sultan Mehmed’in teşkilat kanunnamesinde pey adı verilen özel bir sınıftan söz edilmesi nedeniyle Osmanlı’da 15. Yüzyılda ortaya çıktığına işaret eder. Padişahın genellikle hemen yanında bulunan peykler, resmi haber ulaştırma ve istihbarat gibi görevleri icra ederlerdi. Özellikle padişahın emirlerini gerekli yerlere süratle götürme öncül vazifeleriydi.
-
Claus von Stauffenberg
Nazi karşıtı direnişin kahramanlarından biri olan Claus von Stauffenberg, Adolf Hitler’i öldürmek için yapılan bir komploya dahil olmasıyla ün kazandı. Yakışıklı ve karizmatik bir kişilik olarak göze çarpan Stauffenberg, Güney Almanya’daki aristokrat ve Katolik bir ailenin çocuğuydu. Kendisinden sonra, üç oğlu da aile geleneğini devam ettirerek orduya girecekti. Stauffenberg genelkurmay başkanlığına kadar yükseldi. Konumu sayesinde Hitler’le doğrudan doğruya temas kurabilen az sayıda insandan biriydi. İnanmış bir Alman milliyetçisi olan Stauffenberg, II. Dünya Savaşı’nın başlamasının ardından Hitler ve Naziler hakkında hayal kırıklığına uğradı. Yahudilere dönük baskılar ve Sovyet savaş esirlerine yapılan kötü muamele onu Hitler’in durdurulması gerektiğine ikna etti. 1942 yılında bir arkadaşı ona Hitler’in fikrini nasıl değiştirebileceğini sordu. O ise; “Tek çare onu öldürmek” cevabını verdi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun