EonA ve TSB|AWF ekibi bugün Konya’da büyük bir gıda şirketi olan Torku’nun mezbahasını kontrol ettiler. Torku, 46.000 çiftçinin ortak olduğu bir kooperatif işletme. İşletmenin müdürleri ve veteriner hekimi ile görüştük. Onlarla hayvan refahı hakkında konuştuk, kesim sırasında acıyı azaltmak için eğitim broşürlerimizi ve videolarımızı gösterdik, fikirlerimizi ve tecrübelerimizi paylaştık.
Broşürlerimizi beğendiklerini ve önerilerimizin çoğunu halihazırda işletmelerinde uyguladıklarını söylediler. Bu, 2 yıl önce kurulmuş modern bir mezbaha. Mezbahanyi tasarlamadan önce farklı ülkelerdeki mezbahaneleri gezmişler. Kalite müdürü zaman ayırdığımız için çok memnundu ve işletmede gördüğümüz hataları paylaşmamızı ve düzeltmek için ellerindne geleni yapacaklarını söyledi. Bu açık tutum ve gelişmeye isteklilik saygı duyduğımuz ve takdir ettiğimiz bir şey.
Boşaltma rampalarının yanlarında hayvanların kaçmasını engelleyen kapılar vardı ve bunlar her büyüklükteki kamyona uyumluydu. Bekleme alanında gölgelik ve otomatik suluklar vardı. Boşaltma alanı ve bekleme alanları temiz ve kaydırmayan yüzeye sahipti.
Ölüm yolu ve sıkıştırma kabini tıpkı Dr.Tempe Grandin gibi uzmanların önerdiği gibi “S” şeklindeydi. Bu tasarım sığırlar için gereksiz stresi engeller. Yekpare duvarlar hayvanların dikkatinin dağılmasını ve korkmasını engeller ve yuvarlak dönüşler stresi azlatır, geldikleri yere döndüklerini sanmalarını sağlar. Sıkıştırma kabinlerinin girişi aydınlatılmış ve ayrıca içerisinin görülmesini engellemek için perde ile kapatılmıştı. Bunlar bizim de hayvanların sakin hareketini sağlamak için her zaman önerdiğimiz iki şey. Hayvan davranışına uygun doğru bir tasarım, hayvanların sakin kalmasını, çalışanarın yorulmasını, sabırlarını kaybetmemelerini sağlar (böylece hayvanlara vurarak ilerletmezler).
Mezbahada 2 dönebilen sıkıştırma kutusu var. Sığır içeriye girince, kabin 180 derece dönerek hayvanın sırt üstü yatmasını sağlıyor. Bu pozisyondayken hayvanın boğazını kesiyorlar. Biz, tamamen tersine çevirmeyi desteklemiyoruz çünkü sırt üstü yatmak sığırlar kısa süre için bile çok streslidir. Akciğerlerin üstüne binen ağırlık nefes almalarını güçleştirir. Ayrıca, boğazları kesildiğinde hayvanların bilinci açıktır ve bu ayrıca acıya neden olur. Yalnızca 30-45 derece arası yatırılması daha iyi olurdu. Yine de bu kabin sistemi Türkiye’de çoğu mezbahada gördüğümüz korkunç kaydırmalı kabinlerden daha iyi.
Boğaz kesildikten sonra kabinin bir tarafındaki kapak açılıyor ve hayvan dışarı düşüyor. Çalışan hayvanı asmadan önce birkaç dakika bekliyor ancak yine de bazı sığırlarınasıldığında bilinçli olduğunu farkettik. Sığırların vertebral atar damarları geleneksel İslami kesim yapıldığında hala daha beyni oksijenli kan ile besliyor. Bu sebepten hayvanın hisleri bir süre daha devam ediyor. Neyse ki çalışanlar en azından tüm yaşam belirtileri yok olana kadar işlemlere başlamıyor. Önce palpebral reflekse bakarak işlemler sırasında da hayvanın acı çekmeyeceğinden emin oluyorlar.
Acil kesim durumları için ayrı bir girişleri var. 24 saat nöbetçi bir kasap bekliyor ve böylece sakat hayvanlar ızdırap içinde uzun süreler beklemiyorlar. Hayvanın boğazını kamyondayken kesiyorlar ve daha sonra dışarı çekiyorlar. Ziyaret ettiğimiz Türkiye’deki çoğu mezbahanede hayvanlar halen bilinçleri açıkken dışarı sürükleniyorlar, asılıyorlar ve kesiliyorlar. Bu da onlara çok büyük acı veriyor. Bu işletme bu konu da daha hassas davranıyor.
Acil kesime gelen hayvanı bayıltma konusunda çekinceleri var. Zaten zayıf durumda olan hayvanın bayılma nedeniyle ölmesinden ve bu yüzden helal olmamasından korkuyorlar. İkisi de müslüman olan ekip üyelerimiz, bayıltmanın nasıl gerçekleştiğini, bıçağın neden olduğu yoğun acıyı ve refahın, helalliğin özünde oluşundan bahsettiler. Gereksiz ek acının kendisinin helal olmadığından bahsettiler.
Çalışanlar elektrik üvendirelerini mümkün olduğunca az kullanmaları için eğitilmişler. Biz orda olduğumuz sürece kullandıklarına iç şahit olmadık. Sadece gürültü yaparak ya da hayvanı hafifçe tokatlayarak ilerlemelerini sağlıyorlar. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’nün (OIE) eitim videosundaki bayrak kullanarak ilerletme yöntemini gösterdik. Bu tarz bir ilerletme yardımcısını kullanmak konusunda meraklılar ve yakında deneyecekler.
Bu mezbaha, açık arayla Türkiye’de gördüğümüz en iyi işletme. Hayvanların acısını azaltmak için çok çaba sarfetmişler ve tutumları daha fazlasını yapmak yönünde. Et Fabrikası Direktörü Serhat Demirhan Bey, Taze Et İşletme Müdürü Engin Ayvaz Bey ve Toplam Kalite Müdürü Hasan Koca Bey işletmeleriyle gurur duyabilirler.
Geliştirilmesi gereken belli başlı şeyler hakkında da konuştuk. Ölüm yolu öncesindeki koridorda yan duvarlar ve antlama önleyici borular bulunmamakta.
Sığırlar birbiri üzerine atlamakta, bu da borular arasında bacaklarını sıkıştırarak yaralanmalarına nedne olabilir. Bu konuda önlemler almak konusunda veteriner hekim ve müdürler ile anlaşmaya vardık. Bir başka stres sebebi ise işletmedeki gürültüler. Kamyon sesleri, motorlar, insanlar, açılıp kapanan metal kapılar gürültüye nedne oluyor. Gürültü, özellikle bağırış, motor çalışması gibi ani sesler hayvanarın bulundukları yeni çevrede gerilmesine neden olur. Metal kapılara plastik parçalar ekleyerek kapıların çarpma sesini azaltabileceklerini söyledik. Ayrıca insanların da daha sessiz olmaları sağlanabilir.
Raporumuzu göndereceğiz ve bağlantıda kalacağız. Ayakta kesim ve kesim öncesi bayıltma hakkında düşünmeleri için onları cesaretlendireceğiz. Uzu vadede, yaralı hayvanların çiftlikte ötenazi edilmelerini de sağlamak istiyoruz. Ancak bu Kuzey Amerika ve Avrupa’da bile halen çözülememiş bir sorun. Hala zamana ihtiyaç var. Vazgeçmeyeceğiz ve Türkiye’de böyle bir mezbahayı görmekten mutluyuz. Hayvanların acısını mümkün olduğunca azaltmak amacımız.