Borsa, emtiaları ve kıymetli evrakları arz edenler ile talep edenlerin bir araya gelmesini sağlayan bir ortamdır. Burada işlem yapılan yatırım araçları ticarî mallar, hisse senetleri, hazine bonoları ve devlet tahvilleri olabilir. Yatırım araçları borsada el değiştirirler. Nitekim borsa hisse senetlerinin en değiştirmeye başlamasıyla ortaya çıkmış ve kurulmuştur. Yatırımcı borsada işlem gören enstrümanları inceler ve fiyat artışı olacağını ön gördüğü araca yatırım yapar. Önceleri fiziksel olarak gerçekleştirilen yatırım işlemleri şimdi fiziksel olarak bir araya gelmeden yapılmaktadır. Yani alım işlemini yapan kişi hisse senedinin yatırımcıya sunulmasına aracılık eden kişiyle bir araya gelmemektedir. Ayrıca burada işlem gören emtialar fiziksel olarak alınıp satılmaz. Yani yatırım yaptığınız ticarî mala fiziksel olarak sahip olmazsınız. Bu emtiadan belirli bir vadede elde edebileceğiniz gelire yatırım yaparsınız.
Borsaların ekonomiye ve piyasalara pek çok katkısı vardır. Her şeyden önce piyasalarda tek fiyat oluşumunu sağlayan ortam borsadır. Ayrıca likiditenin yanı sıra şirketlere kaynak da sağlar. Fiyatlar, borsada arz ve talep dengesinin değişimine bağlı olarak oluşur. Elbette bu dengenin değişimi üzerinde pek çok unsur etkilidir. Böylece ekonominin işleyişi devam eder. Yatırımcıların borsada işlem yapması tüm bu gerekçeler dolayısıyla istenen bir ögedir. Çünkü yatırımcıların alım ve satım işlemleri gerçekleştirmesi piyasaları canlı tutacağı gibi, ekonominin işleyişine de katkıda bulunmaktadır.
Borsanın nasıl çalıştığını öğrenmek ve borsa sisteminin nasıl işlediğine dair bilgi sahibi olmak her yatırımcının yapması gereken bir çalışmadır. Borsa İstanbul, haftanın beş günü 09:30 ile 17:30 saatleri arasında çalışır. 12:30 ve 13:30 arasında öğle arası verilir. Ancak her borsanın çalışma şekli farklıdır. Borsalar çalışma sistemi bakımından birbirinden farklılık göstermektedir. Hatta dünyada bulunan borsa sayısı kadar çalışma sistemi olduğunu söylesek abartmış olmayız. Çünkü her ne kadar borsada uygulanması gereken tebliğ maddeleri olsa da borsanın kendince oluşturduğu çalışma sistemi kuralları vardır. Bu yüzden borsada yatırım yapmadan önce bunları bilmeniz gerekir. Adım Adım Borsa Eğitimi ile Borsa Nasıl Öğrenilir? başlıklı yazımızı okuyarak bu konuda daha çok bilgi sahibi olabilirsiniz.
Borsada sermaye piyasası içinde oluşturulmuş kısımlar ve pazarlar vardır. Yazımızın devamında bunlardan söz edeceğiz. Ayrıca borsada nasıl işlem yapıldığına da değineceğiz.
Borsa Nasıl Çalışır?
Borsa Sermaye Piyasası Kurulu tarafından çıkarılan tebliğlerin yanı sıra kendisinin oluşturduğu çalışma sistemine ve koyduğu kurallara göre çalışır. Borsada işlem gören ürünler Paylar, Borsa Yatırım Fonları, Aracı Kuruluş Varantları, Opsiyon Sözleşmeleri, Vadeli İşlem Sözleşmeleri, Sertifikalar, Borçlanma Araçları, Kira Sertifikaları ile Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar şeklinde sınıflandırılır. Borsa İstanbul’da işlem gören paylar çok çeşitlidir. Bunlar Hamiline ve Nama Yazılı Paylar, Adî ve İmtiyazlı Paylar, Bedelsiz ve Bedelli Paylar, Primli ve Primsiz Paylar ile Kurucu ve İntifa Paylar olmak üzere ayrılırlar. Diğer ürünler de kendi içinde çok çeşitlilik göstermektedir. Yatırım araçlarının çeşitlenmesi, yatırımcıların yatırım yapmak istediklerinde önlerine daha çok seçenek gelmesi demektir. Bu bir açıdan iyidir. Çünkü yatırım araçları ne kadar çok çeşitlenirse yatırımcı profilleri de o denli artacaktır. Bu sayının artması demek piyasanın canlı kalması demektir.
Borsada işlem gören ürünlerin söz konusu ürünlerin alım ve satım işlemleri ayrı piyasalarda gerçekleştirilir. Bu piyasalar Pay Piyasası, Borçlanma Araçları Piyasası, Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası olmak üzere dört tanedir. Bu piyasaların içinde çeşitli pazarlar vardır. Pazarların oluşturulmasının gerekçesi, yapılan işlemlerin farklı olmasıdır. Yani siz hangi yatırım aracıyla işlem yapacaksanız o piyasaya gitmeli ve yapacağınız işleme uygun pazarı seçmelisiniz. Bu sınıflandırma ve ayırma işlemi, yatırımcıların ve işlemleri yapan kişilerin işlerini kolaylaştırmıştır. Ayrıca her piyasada ve pazarda işlem saatleri aynı değildir. Genellikle yukarıda belirttiğimiz saatlerde işlem alınsa da bazı piyasalarda bu işlem saatleri daha kısıtlı olabilmektedir.
Her pazarda farklı bir borsa üyesi faaliyet gösterir. Bu üyelere ait listeye Borsa İstanbul internet sayfasından ulaşabilirsiniz. Her pazara göre ayrı ayrı sınıflandırılan üyelerin yanı sıra aracı kurum bilgisine de ulaşmanız mümkündür. Şimdi borsa sisteminin nasıl işlediğine değineceğiz.
Borsa Sistemi Nasıl İşler?
Borsada ticarî malları ve kıymetli evrakları arz edenlerle talep edenler bir araya gelir. Bunları ihraç eden ve yatırımcıya sunan şirketler ya da ihraççılar vardır. Ancak bu enstrümanları yatırımcıya sunabilmeleri için şirketlerin ve ihraççıların Borsa İstanbul’a üye olmaları gerekmektedir. Şirketlerin buraya kabul edilmeleri Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)’nun belirlediği şartları sağlamalarına bağlıdır. Koşulları yerine getirdikleri takdirde borsa üyesi olurlar ve BIST’e eklenirler. Ayrıca borsada devlete ait belirli değerli evraklar üstünde de işlem yapılabilmektedir. Borçlanma Araçları Nelerdir? Alım Satımı Nasıl Yapılır? başlıklı yazımızı okuyarak bu konuda bilgi alabilirsiniz.
Borsada emtialara ve kıymetli evraklara yatırım yapmak istiyorsanız bunu doğrudan ve şahsen yapamayacağınızı bilmelisiniz. Alım satım işlemlerinizi ancak aracı kurumlar üzerinden gerçekleştirebilirsiniz. Bunun için Borsa İstanbul ya da Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) internet sitesinden aracı kurumların listesine bakabilirsiniz. Aracı kurumlar, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)’ndan gerekli yetki belgelerini alarak aracılık hizmeti vermektedirler. Bu konuda daha ayrıntılı bilgileri ayrı bir başlık altında vereceğiz.
Borsada Nasıl İşlem Yapılır?
Borsada işlem yapabilmek için yukarıda da söz ettiğimiz gibi bir aracı kuruma ihtiyacınız vardır. Bu aracı kurumlar, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)’ndan gerekli yetkileri alarak borsaya üye olan kurumlardır. Sizin yapmanız gerekenler bu aracı kurumlardan birini seçmek ve birinin müşterisi olmaktır. Ardından aracı kurumun sunduğu işlem platformu üzerinden işlemlerinizi yapabilirsiniz. Emir verdiğinizde aracı kurum bu emri borsaya iletmektedir. Bunun için de komisyon almaktadır. Komisyonlar bazen çok yüksek olabilmektedir. Bu yüzden aracı kurum seçerken kurumların aldıkları komisyonları gözden geçirmelisiniz. Sunulan tüm hizmetleri araştırıp inceledikten sonra seçim yapmalısınız.
Borsada birikimlerinizi değerlendirmek için yapmanız gereken işlemleri tamamladıktan sonra ve işlem yapmayı öğrendikten sonra kazancınızı nasıl artıracağınıza yönelik bilgi ve deneyime ihtiyacınız olacaktır. Yatırım dünyasında nasıl davranacağınızı ve nasıl kazanç elde edebileceğinizi aracı kurumların sunduğu ücretsiz eğitimleri alarak öğrenebilirsiniz. Bu eğitimlerin yanı sıra ekonomi, piyasa takibi, meydana gelen gelişmelerin piyasaya olan etkileri, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB)'nın etkisi gibi konularda yazılmış kitapları ya da hazırlanmış videoları inceleyerek kendinizi geliştirebilirsiniz. Özellikle matematik, mantık, grafik okuma ve yorumlama alanlarında iyi olmalısınız. Çünkü piyasaları etkileyen unsurları ve yatırım araçlarının fiyat seviyelerini değiştiren etkenleri incelerken temel analiz ve teknik analiz yapmanız gerekecektir. Bilginizi bu alanlarda da artırmanız doğru bir adım olacaktır.
Borsada nasıl para kazanıldığı, başarılı yatırımcıların hangi yöntemleri kullandığı ve hangi yolu izlediği konusunda bilgi edinmek için Borsada Nasıl Para Kazanılır? başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.