Akreditifli ödeme dış ticarette kullanılan İngilizce açılımı ile Letter of Credit (L/C) olan bir ödeme yöntemidir. Dış ticarette kullanılan birçok ödeme yöntemi bulunmasına karşın tüm ödeme yöntemleri risk bakımından bir tarafa ağır basmaktadır. Bunlara örnek vermek gerekirse peşin, mal mukabili, vesaik mukabili gibi ödeme yöntemlerini gösterebiliriz. Peşin ödeme ihracatçı için en avantajlı yöntem konumundayken ithalatçı içinde bir o kadar risk teşkil etmektedir. Mal mukabili ise tam ters şeklinde ithalatçı avantajlı konumdayken ihracatçı riske girmektedir.
Bu şekilde ödeme sistemleri arasındaki risk karmaşası ile birlikte tarafların kendini garanti altına alma isteği ağır basmaktadır. Durum böyle olunca farklı opsiyonlara ihtiyaç duyulmuş ve uluslararası kullanılan kabaca tabirle bankaların işin içine dahil olduğu güvenilir bir ödeme sitemi kurulmuş. Akreditifli ödeme sistemi iki tarafıda etki altına alan ve hem ithalatçı hemde ihracatçı için belirli güvenceler sağlayan bir ödeme yöntemidir.
Yazımızın giriş kısmında kabaca bir tabir yaparak işe başlamak istedim. Akreditif yapı ve işleyiş bakımından diğer ödeme sistemlerine göre biraz daha karmaşık ve detayları bulunan bir ödeme yöntemidir. Bu nedenle akreditifi iyi anlamak ve çalışma yapısını çözmek dış ticaret firmaları için oldukça önemlidir.
Yazımızın devamında akreditifli ödeme hakkında detaylara ve işleyişine yer vermek istiyorum.
Akreditif Nedir? Neden Kullanılır?
Ticaretin genel yapısına baktığımızda satıcı mallarını satarak parasını tahsil etmek, alıcı ise parasını ödediği malları düzgün şekilde teslim almak için çaba gösteren iki taraf olarak nitelendirilebilir. Bu ticareti ülkeler arası olarak düşündüğümüzde birbirinden binlerce kilometre uzakta olan ve hiçbir geçmişi olmayan iki firmanın birbirine güvenerek ticaret yapması beraberinde birçok riski getirmektedir. Bu riskler ile birlikte iki tarafta oluşabilecek olası riskleri üzerinden atmak isteyecektir ve bu durumda akreditif ödeme sistemi önem kazanıyor.
Akreditif ödeme sistemi genel hatlarıyla iki tarafıda garanti altına alan ve iki tarafından üzerine düşen sorumlulukları eksiksiz yerine getirmesini sağlayan bir sistemdir. Akreditif sistemin içerisinde yapılan ticaret sonucunda iki tarafta sorumluluklarını eksiksiz yerine getirdiği zaman ticaret sonlanacaktır. Aksi halde iki tarafta bu işten zararlı çıkacak ve sorun yaşayacaktır. Akreditif açıldıktan sonra satıcı malları alıcıya sorunsuz ulaştıracağını, alıcı ise ödemeyi ileteceğini garanti etmiş olur.
Akreditif ödeme sisteminde işin içine bankaların girmesi ve güvencelerin bankalar tarafından sağlanması iki tarafıda garanti altına alan bir durum olarak görülmektedir. Bankalar açısından bakıldığında akreditif bir gayri nakdi kredi oluşumu olarak nitelendirilir.
Akreditifli Ödeme Sisteminde Taraflar
Akreditif ödeme yönteminde olmazsa olmaz 4 taraf bulunmaktadır. Bunlar sırasıyla amir, amir banka, lehtar ve lehtar bankasıdır.
Amir (İthalatçı): Akreditif talebinde bulunan ve akreditif açan taraf her zaman ithalatçıdır. Bu nedenle akreditif sisteminde ithalatçı amir olarak nitelendirilir. İhracatçı ile yaptığı anlaşma doğrultusunda şartları tamamlayarak bankasına akreditif açma talimatı verir.
Amir Banka: İthalatçının bankasıdır. Amirden aldığı talimatlar doğrultusunda akreditif talebini işleme dönüştüren ve ihracatçının sorumluluklarını yerine getirmesi durumunda ithalatçı adına ödemeyi yapan taraftır.
Lehtar (İhracatçı): Adına akreditif açılan taraf her zaman ihracatçıdır. İthalatçı ile yaptığı anlaşma doğrultusunda sorumluluklarını yerine getirdiği durumda ödemesini alacağını garanti etmiş olur.
Lehtar Banka: Diğer adıyla muhabir banka olarak da bilinir. İhracatçıya adına akreditif açıldığını bildiren ve ibraz edilen belgelerin incelemesini yapan bankadır. Herhangi bir ödeme yükümlülüğü yoktur.
Akreditifli Ödeme Türleri Nelerdir?
Akreditif ödeme sistemi yazımızın başında da bahsettiğimiz üzere karmaşık ve bir o kadarda çeşitliliği bulunan bir yapıdadır. Tek bir yazı içerisinde tüm akreditif türlerine yer vermek pek mümkün olmayacaktır. Bu yazımızda akreditif türlerini sadece başlık olarak inceleyelim, tüm başlıkların detaylı incelemeleri sonraki yazılarımda sizlerle paylaşılacaktır.
- Dönülebilir Akreditif / Revocable Letter of Credit
- Dönülemez Akreditif / Irrevocable Letter of Credit
- Teyitli Akreditif / Confirmed Letter of Credit
- Teyitsiz Akreditif / Unconfirmed Letter of Credit
- Vesaik İbrazında Ödemeli Akreditif / Sight Payment
- Vadeli Akreditif / Deferred Payment Letter of Credit
- Kabul Kredili Akreditifler / Acceptance Letter of Credit
Genel anlamda kullanılan akreditif türleri bunlardır. Hepsinin kendi içerisinde avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Tarafların isteği ve çıkarları doğrultusunda hangisinin kullanılacağı karar verilir ve akreditif talimatı buna yönelik olarak oluşturulur.
Adım Adım Akreditif İşleyişi
Akreditif sürecinin işleyişi çok karmaşık olarak da anlatılabilir fakat ben sizin alayabileceğiniz şekilde elimden geldiğince sadeleştirerek bir şema çizmek istiyorum. Adım adım akreditif sisteminin açılma talimatından sonlanmasına kadar maddeler halinde inceleyelim.
- Tüm ödeme sistemlerinde olduğu gibi öncelikle ihracatçı ve ithalatçı arasında yapılan sözleşme üzerinde ödeme yöntemi akreditif olarak belirlenir.
- İthalatçı sözleşme gereği şartlara uygun şekilde kendi bankasına akreditif açtırmak istediğini bildirir ve talimat verir.
- İthalatçının bankası yani diğer adıyla amir banka belirli bir komisyon talep eder ve sonrasında ithalatçıdan teminat alarak muhabir bankaya akreditifin açıldığını bildirir.
- İhracatçının bankası yani muhabir banka ihracatçıya adına akreditif açıldığını ve yerine getirmesi gereken şartları bildirir.
- Bankasından talimatı alan ihracatçı, ithalatçı ile yaptığı sözleşmeye uygun şekilde malları hazırlar ve gümrüğe sevk eder.
- İhracatçı malı gümrüğe sevk ettikten sonra gerekli evrakları iştira bankasına iletir. İştira bankası evrakların doğruluğu teyit ederek amir bankaya bildirimde bulunur.
- Evrakların doğru olduğunu öğrenen amir banka ithalatçıdan ödeme talep eder ve aldığı ödemeyi ihracatçıya ulaştırması için lehtar bankasına gönderir.
- Lehtar banka ödeme tarafına ulaştığında ödemeyi ihracatçıya teslim eder.
- İthalatçıda bankasından teslim aldığı evraklar ile birlikte malını gümrükten çeker.
Akreditif hariç hiçbir ödeme yönteminde bankalar ödemenin yapılacağını dair garanti vermez. Fakat akreditif sistemde bankalarda işin içine girdiğinden dolayı bir nevi ödeme bankaların yükümlülüğü altındadır.
Akreditif’te Ne Gibi Riskler Var?
Akreditif çok karmaşık ve bir o kadarda detaylı bir ödeme sistemi olduğundan dolayı iyi anlaşılması ve usulüne uygun şekilde yapılması gerekir. İbraz edilen vesaikler arasında akreditif şartlarına uygun olmayan bir evrak bulunması durumunda amir banka rezerv bildirisi yapar. Her rezerv bildiriminde bir miktar kesinti uygulanır. Yaşanan bu rezervler ihracatçı açısından çeşitli risklerde teşkil edebilir. Bu nedenle akreditif sürecinde yapılan işlemler ve evraklar çok dikkatli şekilde hazırlanmalıdır. Akreditif yapısı gereği hata kabul etmeyen bir sistemdir, bu nedenle özenli bir çalışma gerektirir.
Akreditif ICC ve UCP 600 Kavramları
Akreditifin diğer ödeme sitemlerine göre daha karmaşık bir yapıda olması ve işin içine bankalarında dahil olması ile birlikte belirli hukuki sorumluluklar doğmaktadır. Durum böyle olunca bu mevzuatın düzenlenmesi ve belirli kuralların resmileştirilmesi gerekmektedir.
Bu standartlaştırılmış kuralları ICC (Milletlerarası Ticaret Odası) oluşturur. UCP 600 ise bu standartlaştırılmış kurallar bütününe verilen isimdir ve halen yürürlükte olan akreditif kurallarının adıdır.