Sevgili ebeveynler, çocuklarınız için en iyi olanı istediğinizi ve yaptığınız birçok şeyi (cezalandırmalar da dahil olmak üzere) onların iyiliği için yaptığınızı biliyorum. Fakat diyoruz ya, ‘çocuk’ onlar ve birer ‘robot’ değiller. Sizin ne zaman nerede duracağına, neyi merak edip neyi etmeyeceğine, nerede ne söyleyeceğine karar verebileceğiniz, önceden programladığınız bir yazılım da değiller.
Çocuklar Boş Levha Değil
Çocukların bir Tabula Rasa olmadığı artık bilinmektedir, çünkü hepsinin doğuştan getirdikleri mizaçları var. Kimisi daha sakin olurken kimisi daha asabidir. Bununla birlikte onların sağlıklı zihinsel gelişiminde ve doğuştan getirdiği mizacının karakter yapısına dönüşmesinde şüphesiz ki en büyük rol ailelerindir.
Siz (özellikle anneler) onu tehlikelerden korumaya çalışırken, neyi yapıp neyi yapmayacağını söylerken ona istemeden de olsa nasıl büyük bir kötülük yaptığınızı kaçırabiliyorsunuz. Anne-baba olmanın nasıl zor bir şey olduğunu hayal ediyor ve endişelerinizi sonuna kadar anlayabiliyorum.
Yaşadığımız güven ortamının en aza indirgenmiş olduğu çevre de bizi paranoyakça çocuklarımızı koruma isteğine itiyor. Ama bu koruma içgüdümüzle çocuklarımızın kafasındaki düşünceleri, gelişimlerini nasıl etkilediğimizi ıskalıyoruz. Ebeveynlerine bağımlı hale gelmiş, onlarsız bir şey yapamayacak halde, kendi ayakları üzerinde durmaktan yoksun bireyler yetiştirmeyi durdurmanın artık zamanı gelmedi mi?
Hiç düşündünüz mü siz çocuklarınıza ne yapıp ne yapmaması gerektiğini söylerken çocuğunuzun aklından neler geçiyor? Yaptığı her davranış sorgulanan ve değiştirilmeye çalışılan çocuğun aklından geçecek birkaç cümleyi şu şekilde sıralıyorum:
‘Ben annem için bir yüküm.’
‘Annem ve babam benim olduğumdan başka türlü birisi olmamı isterlerdi.’
‘Başka bir çocuk gibi olmam gerektiğini bana sürekli gösteriyorlar.’
‘Ne yaparsam yapayım, onların istediği gibi bir evlat olamayacağım.’
‘Zaten artık benden umudu kestiler, hayatıma bu şekilde devam edebilirim.’
Samimi, gerçek duygular yoktan var edilemeyecekleri gibi yok da edilemezler. Sadece bastırılabilirler. Bu bastırılmış duygular da hiç tahmin etmeyeceğimiz bir yerde, hiç tahmin etmeyeceğimiz şekilde bedenlerimizde, belki de birer hastalık olarak kendilerini gösteriverirler.
Çocuklarınızın geçmiş, bugün ve geleceklerinde çok önemlisiniz. Bunu sürekli düşünerek ve her adımınızı doğru atmaya çabalayarak da hataya düşersiniz. Biliyoruz ki mutlu bir anne-baba, mutlu bir çocuk demektir. Ebeveynlerin önce kendi içsel problemlerini, panik durumlarını, anksiyetelerini, stres kaynaklarını halletmeleri gerekiyor ki çocuklarına sağlıklı bir şekilde yaklaşabilsinler.
Peki Çocuğunuz Sözünüzü Nasıl Dinler?
İlk yapacağınız şey, onu koşulsuz kabul etmek ve koşulsuz sevmek.
Ne yaparsa yapsın o ailenin bir parçası olmaya devam edeceğini ve her zaman sevileceğini bilen çocuk, size karşı çok daha işbirlikçi bir tavır sergiler. Bunu da çocuğunuza sadece sözlerle ve hediyelerle göstermektense onu ne kadar sevdiğinizi hissettirin ve ona bunu davranışlarınızla gösterin.
Unutmayın, çocuklar onlara söylenilen şeyleri değil, gördükleri davranışları gerçekleştirirler.
Bir şeyi yapmasını istiyorsanız, sizin de onu yaptığınızı görmeli. Mesela, evde anne ve babasının bir kere bile eline kitap alıp okuduğunu görmeyen bir çocuğun kitap okuma alışkanlığı edinmesini beklemek biraz hayal olacaktır.
Size saygı duymasını istiyorsanız önce siz ona, düşünce ve davranışlarına saygı duymalısınız.
Ne olursa olsun, tutarlı olmalısınız. Özellikle davranış değişikliğinde tutarlılık çok önemlidir. Çocuklar çok iyi gözlemlerler ve yapmaması gereken bir davranışa hangi şartlar halinde izin verdiğinizi hemen belirler, akıllarında tutar ve o şartları tekrar tekrar oluştururlar. Bir davranışı yapmasını istemiyorsanız, öncelikle çocuğunuzun o davranışı neden yapmaması gerektiğini bilmeye hakkı var ve o davranışı değiştirmesini istiyorsanız mutlaka bilmeli. Ayrıca, çocuğunuzun değişeceğine dair kendisine güvenmesi de çok önemli bir gerekliliktir. Bunu da onun yanında söylediğiniz ‘niye böyle oldu bu çocuk, bilmiyorum’, ‘ne yaptıysam dinletemiyorum kendimi’ gibi sözlerinizle sağlayamazsınız.
Çocuğunuz, onun hakkında başkalarına söylediğiniz her sözü mutlaka duyar ve kendi içerisinde anlamlandırır.
Özellikle eve başka birisi geldiğinde ya da misafirliğe gittiğinde daha da bir söz dinlemez haldeki çocukların bu söz dinlemez tavırlarının nedeni kendini kabul ettirme arzusudur. Daha çok ilgi görmek, had bildirmek, intikam almak amaçları vardır. Çocuğunuzla güç yarışına girmeyin. Onunla aynı taraftasınız, onun yanında olun.
Mutlaka geri bildirim verin.
Çocuğun bir şeyleri başarıp başarmadığını ya da kendisinde umut olup olmadığını bilmesi gerekiyor. Ufacık değişimlerden bile onu haberdar edin, cesaretlendirin. Çocuğunuzdan onun yapabileceği ölçüde davranışlar bekleyin. Mesela, ‘odanı topla’ sözünüz, çocuğunuz için pek bir şey ifade etmeyebilir, onu rahatsız eden dağınık olduğunu düşündüren bir durum yoktur sonuçta ortada.
‘Oyuncaklarınla hem zarar görmeden daha uzun süre oynayabilmen, hem de onların bizim sakatlanmamıza yol açmaması için oyunun bittiğinde oyuncak kutusuna koymalısın’ şeklinde daha belirleyici konuşmalısınız. Kişisel farklılıklar olsa da çocuklarınızın davranışlarını değiştirebilmesi için gerekli 4 adım vardır. Bunlar; bilgilendirme, takip, geri bildirim ve hatırlatmadır.
Danışanımla Yaşadığım Bir Örneği Paylaşmak İstiyorum;
Okuldaki bütün öğretmenlerinin şikayet ettiği, sınıf arkadaşlarıyla hiç geçinemeyen, ev halkının da davranışlarından ve sözlerinden sürekli yakındığı 10 yaşındaki bir danışanımdan örnek vermek istiyorum. Bu kız çocuğumuz bana sadece 3 defa geldi, üçüncü gelişlerinde annesi, rehber öğretmeninin ‘Siz bu çocuğa ne yaptınız, sanki o gitti başkası geldi’ diye sorduğunu ifade etti. Oysa, tabi ki bir sihirli değneğim yok ve onun karakterini olduğu gibi değiştirmedim. Kısaca ona saygı duydum, gözlerinin içine baktım ve dinledim. Sohbet ettim, sorular sordum, sorularını cevapladım. Tabi ki ailenin çabası olmadan tek başına benim seanslarım bir işe yaramazdı.
Aileyle yaptığım uzun görüşmeler sonrası, onlar da değişime açık bir şekilde davranışlarını sorguladılar ve çocukları için çaba gösterdiler. Onu dinleyip, ne istiyorlarsa açık şekilde neden ve sonuçları hakkında konuşmaya ve ona ne istediğini sormaya başladıkları anda çocuğun davranışları üzerinde gözle görülür değişimler meydana geldi. Evde mutlu olan çocuğun bu kabul edilmişliğinin, bir birey olarak saygı görmesinin ve görünmez olmadığını fark etmesinin rahatlığı okuldaki davranışlarına ve arkadaşlarıyla olan ilişkisine de yansıdı.
Tabi her çocukta bu kadar çabuk ve gözle görülür değişim hemen yaşanamaz. Her çocuğun değişimi için kendi karakterine uygun, kendi yaşam şartları çerçevesinde izlenmesi gereken yollar vardır. Bu kızımız bana umut veren ve beni çok mutlu eden bir vaka olduğu için yazmadan edemedim.