17. yüzyılda Avrupa’da Türk içeceği olarak tanınmaya başlanan kahve, Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1540’lı yıllarda gelmişti. 1600 civarında kahve, tüm Osmanlı topraklarında artık biliniyordu. Aynı dönemlerde kahvehaneler gündelik yaşamın ayrılmaz bir parçası olmuştu. Bu durum toplum davranışlarda gözle görülür bir değişikliğe yol açmıştı. Bunun farkında olan padişah IV. Murat tüm meyhane ve kahvehaneleri yasaklamıştı. Ferman 1623-1640 yılları arasında yürürlükte kalmıştı ancak bu yasak sadece onun zamanında olmamıştı. III. Murat, II. Selim ve III. Selim de tahta çıktıklarında ilk iş olarak meyhane gibi diğer toplanma alanlarıyla birlikte kahvehanelerin kapatılması için emir çıkarmışlardı. Ancak hiçbir yasak milleti kahveden vazgeçirememişti. Halk gizli gizli kahve içmeyi sürdürüyordu. Kahve çok seviliyordu ve güne sabahları kahve içerek başlamak adet haline gelmişti. Ardından kahvenin tadını çıkarmak için sabah yenilen yemeğe “kahve altı” denmeye başlandı.
Bu böyle sürüp giderken, yani halk milli kültür olarak kahve içmeye devam ederken, kültürel bir kırılma meydana geldi. Demokrat Parti iktidarı sırasında patlak veren 1955 ekonomik krizi nedeniyle kahvenin ithali kısıtlanınca kahvenin içimi de unutuldu ve yerini çay aldı. Ve bundan sonraki nesiller içecek kültürümüzün çay olduğunu düşündüler.
1955’teki ekonomik kriz birçok ürünün piyasadan çekilmesine, karaborsaya düşmesine sebep olmuştu. Yurt dışından getirtilen kahvenin de girişi yasaklanmıştı. Kahve olmadığı için bir ara nohut öğütülmüş, onun kahvesi bile içilmişti. Ancak gerçek kahvenin yerini tutmamıştı. Kahve bulunamayınca yeni bir uygulama geliştirildi. 8 Nisan 1955 tarihinde İstanbul’da hane başına 100 gram kahve dağıtılmaya başlandı. Kahveler muhtarların hazırladığı listeyi imzalayarak alınıyordu. Yani kahve karneye bağlanmış durumdaydı. Artık bu tarihlerde Türkiye tarihinde çay tiryakiliği başlamıştı!
KAHVE GİTTİ, ADI KALDI YADİGÂR…
Bu afiş 1957 seçimlerinde CHP tarafından kullanılmıştı. Kahvenin yokluğu o kadar önemsenmişti ki seçim propagandasında dahi kullanılmıştı. CHP, bu seçim kampanyasıyla ciddi bir başarı elde etmişti. On puan gerileyen DP'ye karşılık, oylarını yüzde 6 artıran CHP, uzun yılların ardından iktidar olma ümidini tazelemiş oldu.
Sonuç olarak;
- Kahvenin yokluğu, Demokrat Parti iktidarının oylarının düşmesinde önemli bir rol oynamıştı!
- Kahvenin yokluğu, halkı çay tiryakisi yapmıştı!
- Bir kahve deyip geçmemek lazım. Bir kahve nelere kâdirdir!