Sindirim kanalının en son bölümü olan kalın bağırsakta diğer adı ile kolon ve rektum bölümlerinde gelişen kanserlere kolorektal kanser (kalın bağırsak kanseri) denir. Benzer özelliklere sahip olmaları nedeni ile kolorektal kanser (kalın bağırsak kanseri) olarak tanımlansa da kalın bağırsağın yerleştiği bölümüne göre de kolon kanseri ve rektum kanseri diye de adlandırılmaktadır.
Vücudumuzda bulunan tüm organ ve dokular bir düzen içinde çalışır. Bunları oluşturan hücreler de benzer şekilde belirli bir düzen içinde büyür, bölünerek çoğalır ve ölür. Vücudumuzdaki normal hücrelerin çoğalması sırasında kontrol mekanizmalarının kaybolması anormal hücrelerin oluşmasına neden olur. Kontrol dışı çoğalma gösteren, çevre dokulara ve uzak organlara yayılma özelliği gösteren anormal hücre topluluklarına genel olarak kanser denir.
Kalın Bağırsak Kanseri diğer adı ile kolorektal kanser (kolon ve rektum kanseri) ülkemizde önemli bir sağlık sorunudur. Sağlık Bakanlığı’nın yayınladığı istatistiklerine göre, kalın bağırsak kanseri yani kolon ve rektum kanserleri kadında ikinci, erkekte üçüncü sıklıkta rastlanan kanser tipidir. Yine Sağlık Bakanlığı’nın yaptığı hastanelerde yatan hasta listesine göre akciğer ve meme kanserinden sonra kalın bağırsak kanseri üçüncü sıklıkta yer almaktadır. Batı toplumunda yapılan çalışmalarda kalın bağırsak kanseri gerek Amerika Birleşik Devletleri’nde gerekse Avrupa’da oldukça sık gözlenen ve de kansere bağlı ölüm sıralanmasında kadında ve erkekte üçüncü sıklıkta tespit edilen kanser tipidir.
Yaşam boyunca her 22 erkekten 1 (%4.49) kolon-rektum kanserine yakalanma riski varken kadınlarda bu oran her 24 kadında biri (%4.15) kolon-rektum kanserine yakalanır. Bu rakamlar oldukça ürkütücü olmasına karşın hastalıkla ilgili iki noktanın çok iyi bilinmesi gereklidir.
1- Kalın bağırsak kanseri önlenebilir bir hastalıktır.
2- Kalın bağırsak kanseri, erken evrede yakalandığında tam şifa ile tedavi edilmesi mümkün olan bir hastalıktır.
Sindirim kanalı ağızdan başlar ve sırası ile yemek borusu (özofagus), mide, duodenum (oniki parmak bağırsağı), ince bağırsak ve kalın bağırsak ile devam eder.
Kalın bağırsak (kolon ve rektum) çeşitli bölümlerden oluşur.
- Kalın bağırsağın ince bağırsaktan sonra gelen başlangıç bölümüne çekum denir.
- Çekumdan sonra kalın bağırsak yukarı doğru çıkar. Bu bölüme çıkan kolon denir.
- Daha sonra karın içinde sağdan sola doğru uzanır. Bu bölüme transvers (enine) kolon denir.
- Karın sol tarafına ulaşınca aşağıya doğru yön değiştirir, bu bölüme inen kolon denir.
- İnen kolonun devamı “S” harfi şeklindedir ve Sigmoid kolon adını alır.
- Ardından gıda artıkları kalın bağırsak içinde ilerler ve kalın bağırsağın son kısmı olan, dışkının depolandığı rektuma iletilir.
- Kalın bağırsağın dışa açıldığı ağza anüs (makat) denir.
Kalın bağırsak kanseri, en sık bağırsağın sol tarafında yani inen kolon ve kalın bağırsağın son bölümü rektum denilen kısmında görülür.
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalındaki son 15 yıllık seride de görüldüğü gibi kanser kalın bağırsağın (kolonun) makata (anüse) yakın olan son kısımlarında yani inen kolon, sigmoid kolon, rektosigmoid ve rektum bölümlerinde daha fazla oluşmaktadır.
Batı toplumundaki serilerde de kalın bağırsak kanserinin bağırsak içindeki dağılımı, buna çok benzemektedir.
Kalın bağırsağın duvarı 4 tabakadan oluşur.
1- Kalın bağırsağın içini kaplayan bir örtü tabakası vardır ve buna mukoza denir.
2- Mukozanın hemen altında submukoza tabakası vardır
3- En kalın tabaka orta kısımda yeralan kas tabakası dır. Besin maddelerinin ileri doğru hareket işlevi bu tabaka tarafından yapılır.
4- Bağırsak duvarının en dış kısmında seroza tabakası bulunur. Seroza tabakasının yüzeyi düzgündür. Rektumun üst bölümünde seroza tabakası varken orta ve alt rektumda seroza tabakası bulunmaz
Bu bağırsakların karın boşluğu içinde birbirine yapışmasını engeller ve bağırsaklar bir düzen içinde çalışır.
Besin maddelerinin sindirimi ince bağırsak sonunda tamamlanır. Sindirimden geri kalan artık maddeler ve su, kalın bağırsağa -kolona ulaşır. Burada besin maddelerinin emilimi olmaz. Kalın bağırsağın ana görevi buraya gelen suyun geri emilimini sağlamaktır. Vücudun ihtiyacına göre bu işlevi yapar. Normal koşullarda 10 birim suyun 9,9 birimi rektuma (kalın bağırsağın son kısmı) gelmeden önce emilir. Eğer bağırsak hareketleri hızlı olursa su emilemez ve ishal meydan gelir. Tam tersi, vücut su ihtiyacı nedeni ile artıklardaki tüm suyu geri emerse, dışkı katılaşır ve sertleşir. Zor ilerler ve kabızlık oluşur