Tartışmalı da olsa Türkiye'de polisiye edebiyatın popüler isimlerinden yazar Ahmet Ümit, doğup büyüdüğü Gaziantep şehri ile ilgili olarak, "Bütün Antep; romancılar, idareciler, gazeteciler birleşse Antep kurtulmaz. Ancak sorun sadece Antep de değil! Bugün her şehir bu yozlaşmadan payına düşeni alıyor. Büyük bir bölge yeniden dizayn ediliyor" dedi.
Ahmet Ümit şöyle devam etti:
Ülkede solu bitirirseniz her şeyi bitirirsiniz. Sol, ülkenin sigortası, aydınlanmasıdır. İktidar olamasa da her türlü sol yapılanmanın varlığını sürdürmesi gerekir. Elbette silahlı yapıları kapsam dışında tutuyorum. Bir fikri, sol düşünceyi yok etmeniz ülkenin de bitmesi anlamı taşır. Tek başına iktidarı ele geçirmek demek ise çürümek demektir."
Erk Acarer'in BirGün gazetesinde yayımlanan haberi şöyle:
Ahmet Ümitle Beyoğlundaki bir kitap dükkânında buluşup Türkiyeyi, Antep özelinde değişen şehirleri, yaşamları, dramları ve 'sığınamayanları konuşuyoruz. 'Neydik ne olduk meselesi. 'Ümit var mı? Kim bilir, belki de! Çünkü Louis Althusserin söylediği gibi; 'gelecek uzun sürer
'Ah gençliğimizin Antepi
Canlı bombalara meze olan şehirler Antep misal Ahmet Ümit Antepli Çocukluğunu ve ilk gençliğini geçirdiği şehrin 'o zamanki halini ve 'şimdisini bir romancı gözüyle anlatıyor. Değişim şaşırtıyor:
Çocukluğumuzdaki Antep. 1960tan 78e kadar kesintisiz olarak yaşadığım, ilk gençlik yıllarımı geçirdiğimi şehir bugünkü Antepten çok farklıydı. Anadoluda pek çok yer, şehir özelliği taşımaz. Oysa Antep bir şehirdi. Kütüphanesiyle, sinemalarıyla şehirdi. Kendine ait bir radyosu vardı. Erkekler ve kadınlar, gazinolara, ikindi sazlarına birlikte gider, Hamiyet Yücesesi, Şükran Ayı, Müzeyyen Senarı, Zeki Müreni dinlerdi. Yerleşik bir halk vardı. Okullar 'eğitim kurumu niteliğindeydi. Onat Kutlar, Ülkü Tamer Edip Akbayram Antepten çıktı. Şehir bir cazibe merkeziydi. 'Anteplilik özel bir durumdu. Urfaya bağlı Halfetililer, Birecikliler ve Maraşa bağlı Pazarcıklılar kendilerini Antepli gibi görürlerdi. Toprağı bereketli, insanları çalışkandı. Şehrin demokrat, kendine özgü bir kimliği vardı. Elbette şehir bu kimliğini geçmişten gelen yapısına borçluydu.'
Nereden nereye
Ümit, 'geçmişin birikimi üzerine inşa edilen 'şehrini anlatıyor: Antep Osmanlıya gözünü açmadı, tarihi Selçuklularla da başlamadı. Birikim daha eskiye uzanıyordu '
Karkamış, Islahiye, Nizip Bugün mülteci kamplarında yaşanan skandallarla, fuhuş, taciz, istismarla anılan yerler. Oysa
Antepten Hititliler geçti. Mısırlılarla büyük Kadeş Savaşının planlandığı yer Hititlilerin ikinci büyük şehri Karkamıştı. Zeugma küçük bir yerdi ama mozaikleriyle tarihi süsledi. Dülükbabada Mitra kültürü ortaya çıktı. Paganizmden Hıristiyanlığa da burada geçildi. Islahiye deki Yesemekde binlerce yıl heykel yapıldı. Antep İpekyolu üzerinde olan bir şehirdi. Romalılar iz bıraktı. Ayasofyayı yaptıran İmparator Justinyen, Antep Kalesine de son halini verdirdi. Kısacası büyük bir zenginlik, kültürel birikim vardı. Bu sonraki dönemi de etkiledi.'
'Dedem bir kilimciydi
Peki, Ahmet Ümitin kendi dönemi Antepteki çocukluğu, gençliği ve tanık oldukları
Kırılmayı, bozulmayı yozlaşmayı bütün şehirlerde olduğu gibi hayatımın bir bölümünün geçtiği Antepte de görüyorum. Can yakan bir dönüşüm. Gencecik bir adamdım. Evimiz şimdi Tahmis Kahvesinin olduğu Kozlucadaydı. Evden çıkar Kırkayak Parkına giderdik. Yolda selam vermekten yorulurduk. Museviler vardı, Rumlar vardı. Yüzyılın başında Ermeni nüfus vardı. Antep, Türklerin, Kürtlerin ve Arapların harmanladığı kültür birikimiyle yoğrulmuştu. Esnaf, birbirini tanır, saygı duyar, güvenirdi. Kimse kaydını tutmadan çıkarıp cebindeki parayı ihtiyacı olana verirdi. Bu çok kültürlü, güvenli yaşam zanaatkârları ortaya çıkardı. Küçük sanayi büyüdü, şehir daha da zenginleşti. Ermeniler sanatta, zanaatta hünerliydi. Beymahallesinde onların yaptığı taş evler vardı. Dedem kilimciydi. Bu zanaatı da bir Ermeni ustadan öğrenmişti.'
Üç kuşak dönüşüm
Sonra ne oldu Antepteki can yakan dönüşüm nerede başladı? Ahmet Ümit bir sosyolog titizliğiyle gözlemlerini ve tanıklıklarını aktarıyor, birkaç dönemi üstü üste koyup bugünkü Antepi tanımlıyor:
İstanbulda, Mersinde, İzmirde ne olduysa Antepte de o oldu. Her şey göç sorunuyla başladı. Bu dalgayı, önüne çıkan her şeyi yıkan azgın bir nehre benzetebiliriz. Önce kır çözüldü. İlk göç dalgasının üzerine 90lı yıllar eklendi. Bölgede yaşananlar nedeniyle insanlar Antepe akın etti. Diğer şehirlerde olduğu gibi bu insanlar kendi kültürleriyle geldiler. Ancak ne kültürlerini koruyabildiler ne de şehre entegre olabildiler. Tuhaf bir kültür ortaya çıkmaya başladı. Aslında 12 Eylül 1980e kadar kentin 'solda duran bir kişiliği vardı. Sendikaları, sivil toplum örgütlerini bitirdiklerinde insanlar kabuklarına çekilip yalnızlaştılar ve kendilerini bir yere ait hissetmek için dine sığındılar.'
'Sol ülkenin sigortasıdır
Her şey yine toplumu silindir gibi ezip geçen 12 Eylül Darbesi ve faşizmine çıkıyor
Şüphesiz, tartışmasız' diye sürdürüyor Ahmet Ümit:
Elbette dünyada da rüzgârın değişmeye başlaması dönüşümde etkendi. Sovyetler Birliği çözüldü. İrandaki İslam Devrimi, Amerikanın yeşil kuşak projesi radikal İslamın yükselmesine neden oldu. Geride yalız şehirler, yalnız insanlar kaldı. Solun yerini din alırken, insanlar yabancılaşma ve yalnızlık duygularını bu kurum içinde gidermeye çalıştı. Suriyedeki iç savaşla birlikte üçüncü göç dalgasına muhatap olan Antepin yapısı da artık tamamen değişti. Geride bir insan dramının yanı sıra tükenen şehir kaldı. Artık Antepte kimse birbirini tanımıyor. Bugünkü iktidarın İslamın her tonu ve rengine göz kırpması dönüşümü tamamladı.'
'Büyük bir barış lazım
Nasıl düzelir? Gülümsüyor Ahmet Ümit; Düzelmez' diyerek devam ediyor:
Ülkede solu bitirirseniz her şeyi bitirirsiniz. Sol, ülkenin sigortası, aydınlanmasıdır. İktidar olmasa da her türlü sol yapılanmanın varlığını sürdürmesi gerekir. Elbette silahlı yapıları kapsam dışında tutuyorum. Bir fikri, sol düşünceyi yok etmeniz ülkenin de bitmesi anlamı taşır. Tek başına iktidarı ele geçirmek demek ise çürümek demektir.'
Ümit, 'Düzelmez yargısının altını ısrarla çizip soruna daha geniş bir perspektiften de bakıyor:
Bütün Antep; romancılar, idareciler, gazeteciler birleşse Antep kurtulmaz. Ancak sorun sadece Antep de değil! Bugün her şehir bu yozlaşmadan payına düşeni alıyor. Büyük bir bölge yeniden dizayn ediliyor. Türkiye, eski dönemlerdeki gibi oyun kurucu olmadığı gibi bu oyunda da yok. Kurtuluş için barışı yükseltmek lazım. Bu büyük bir coğrafyada Kürt sorunu, Suriye meselesi çözülmeden ve geniş bir kapsamda barış yaşanmadan Antep sorunu da çözülmez!'
'İnsanı yeniden ele almak lazım
Ahmet Ümitin yeni romanı 'insan denen varlığın dehlizlerini anlatıyor. Türkiyede yaşanan, Antepte yaşanan, İstanbulda yaşanan büyük dramlar ve sığınmacılar çerçevesinde dönen kurgu 'dehlizler konusunda da fikir veriyor
Suriye ve Suriyeli dramıyla yazar olarak daha derinden ilgilendim. Yaşananları görmek 'insan denen varlığın sorgulanmasına yol açıyor. İnsana yeni bir bakış açısı getirmemiz gerekiyor. Bence sol da bunu yapmalı. İnsan ruhunun sorgulanması gerekiyor. Çözemediğimiz şeylerden biri psikoloji. Klasik Marksizm, insana güvenden söz ediyor. İnsan özünde iyidir, ekonomi iyi olursa o da iyi olur, insana güvenmek gerekir diyor. Ancak bunu henüz psikoloji ve Freudun ortaya çıkmadığı dönemde söylüyor. 'İnsanın iyi olduğu düşüncesine katılmıyorum. Bana kalırsa insan daha çok kötüye yakın ortada bir varlık. Kötüye daha meyilli, kötü daha cazip geliyor.'
***
Yeni romanının ismini ilk kez açıkladı: Kırlangıç Fırtınası
Derin bir sorgulama: Vahşete sesini çıkarmayan, sessiz insan...
Ahmet Ümitin yeni romanı tam da 'bu kötü tarafa yakın noktalardan geçiyor. Suriyeli göçmenler üzerine bir roman. Çocuk tacizi, organ pazarlıkları, insan kaçakçılığı, fuhuş Gördüğümüz görmediğimiz ne varsa tekmili romanda.
Söz ettiği 'insan meselesini sorgulayan büyük tüyolar veriyor Ümit:
Bir seri katil var. 'İnsan öldürmekten zevk alan bir seri katil denince hepimizin tüyleri diken diken olmaz mı? Vahşi, insan avcısı biri Bu vahşi kişiyle, yaşanan dehşete sesini çıkarmayan insan arasında bir kıyaslama yapıyorum. Hangisi daha korkunç, hangisi daha vicdansız bunu bulmaya çalışıyorum. Suriyeli göçmenleri ele alıyor. Türkiyede ve çevre ülkelerde ne yaşanıyorsa bunları ele alıyor. İnsan ve organ kaçakçılığı, fuhuş, dram Konusu İstanbulda geçiyor. Bir insanlık cehennemini anlatıyor; 'biz kimiz? bunu sorguluyor. Romanın ismi büyük ihtimalle 'Kırlangıç Fırtınası olacak. Nisan ya da mayıs ayında çıkacak. Kırlangıçlar göçmen kuşlardır. Fırtına yiyince büyük bir kısmı ölür. Kırlangıçların hikâyesi, bu açıdan Suriyeli sığınmacılarınkiyle örtüşüyorlar.
***
'Yazdıklarıyla ülkeyi değiştirdiler
Ümit, 'bir yazar olarak bildiğim yöntemlerle uğraşıyorum diyor:
Sola destek vermeye ve yazarak model olmaya çalışıyorum. Nâzımları, Sabahattin Alileri düşünüyorum. Orhan Kemal, Aziz Nesin, Ahmet Arif ve Kemal Tahirlerin yaşadıkları bizden farklı değildi. Gerçekten korkunçtu. Nâzımı 13 yıl yok yere cezaevinde tuttular. Ama her şeye rağmen onlar, bu tarihe damga vurdular, silinmeleri mümkün olmadı ve ülkeyi değiştirdiler. İnanılmaz bir şey. Bizim de böyle bir seçeneğimiz var. Bugünden yarına olmasa da rüzgâr değişir, hayat değişir. Dünya tarihi karşısında bizim hayatımız hiçbir şey değil. Evet, umutlu değilim ama uğraşmaktan, vazgeçmemekten ve mücadeleden yanayım. Louis Althusserin söylediği gibi; gelecek uzun sürer '
***
İktidar mücadelesi
Ümit her şeyin içinin boşaldığına vurgu yapıyor: Antepte ahilik, sufilik geleneği vardı. Mevlana saray sofralarını reddetmemiş miydi? Hocası molla Gürânî saraya kan bulaşmıştır diye Fatih Sultan Mehmetin davetini bile geri çevirmemiş miydi? Nefis, iktidar mücadelesine ve iktidarın parçası olma isteğine dönüştü. Cemaatler de böyle bozuldu ve insanı bozdu.'