Yargıçlar ve Savcılar Heyeti’nin yargılama yetkisi bulunmadığından mahkeme statüsünde değildir. Yargıçlar ve Savcılar Şurası ( Hsk ), Türkiye’deki yargıçların ve savcıların özlük işlerini yürüten ve bunlarla ilgili itirazları inceleyen bir idari ünitedir. Vatandaşlar HSK hakkında HSK nedir, HSK’nın açılımı nedir? HSK üyeleri kimlerdir, nasıl seçilir? HSK’nın vazifeleri nelerdir? HSK birinci ve ikinci daire misyonları nelerdir? sorularına karşılık aramaktadır. Pekala, HSK nedir, HSK’nın açılımı nedir? HSK üyeleri kimlerdir, nasıl seçilir? HSK’nın misyonları nelerdir?
HSK NEDİR?
Yargıçlar ve Savcılar Heyeti (HSK), Türkiye’deki yargıçların ve savcıların özlük işlerini yürüten ve bunlarla ilgili itirazları inceleyen bir idari ünitedir. Yargıçlar ve Savcılar Şurası’nın yargılama yetkisi bulunmadığından mahkeme statüsünde değildir.
1961 Anayasası yeterince 20 Temmuz 1961’de, “Yüksek Yargıçlar Kurulu” ismiyle kuruldu. Yargıçların bağımsızlığını sağlamak için kurulan konsey, yargıçların atanması, nakli üzere özlük işlerinin yanı sıra, yargıçlarla ilgili şikayetleri de inceleme ve karar merciiydi. On sekiz asıl, beş yedek olmak üzere yirmi üç üyeli olmak üzere şuranın üyeleri Yargıtay, Meclis ve Senato tarafından belirlenmekteydi. Şuranın yapısı, çalışma yordamı ve asıllarına ait olarak 1962 yılında 45 Sayılı Yüksek Yargıçlar Heyeti Kanunu çıkarıldı. 12 Mart Muhtırasını takiben anayasada ve kanunlarda yapılan değişikler uyarınca, üye sayısı on bir asıl ve üç yedek olarak on dörde düşürüldü. Konseyin bütün üyeleri Yargıtay Genel Heyeti üyeleri ortasından seçilecek, dört yıl olan vazife müddetleri değişmez iken vazife mühleti biten üyelerin tekrar seçilebileceği karar altına alınmıştı. 12 Eylül Darbesi’nin akabinde yapılan yeni anayasa ile birlikte heyetin “Yüksek Yargıçlar Kurulu” ile “Yüksek Savcılar Kurulu”, ismi birleştirilerek “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” oldu. Evvelce yalnızca isimli yargı yargıçları ve savcıları hakkında karar verme yetkisi olan konsey, bu değişiklikler ile birlikte idari yargı hakim ve savcılarını da kapsamına aldı. 1981’de çıkarılan 2461 Sayılı Yargıçlar ve Savcılar Yüksek Şurası Kanunu ile yargıçlar ve savcılar tek bir kanun altında düzenlenmiş oldu. 2010 yılında yapılan anayasa değişiklikleri ile birlikte, 2461 Sayılı Yargıçlar ve Savcılar Yüksek Heyeti Kanunu kaldırılarak yerine 6087 Sayılı Yargıçlar ve Savcılar Yüksek Şurası Kanunu kabul edildi. Konsey yirmi iki asıl ve on üç yedek üyeden oluşacak ve üç daire hâlinde çalışacaktı. Şuranın lideri yeniden adalet bakanı iken; üyeleri cumhurbaşkanı, Yargıtay, Danıştay ve Türkiye Adalet Akademisi genel heyetlerince belli niteliklere sahip bireyler ortasından seçilecekti.
2017 yılındaki anayasa değişiklikleri ile isim Yargıçlar ve Savcılar Şurası olan kurumun yapılanması günümüzdeki biçimine ulaştı. Üye sayısı yirmi ikiden on üçe düşürülürken, yedek üyelik ise kaldırıldı. Daire sayısı, üçten ikiye düşürüldü. Üyelerin seçiminde de yeniden cumhurbaşkanı, Yargıtay ve Danıştay genel konseylerinin yetkisi sürerken, Türkiye Büyük Millet Meclisi de üye seçme yetkisine sahip olmuştur. Bakan ile birlikte, bakan yardımcısının[a] da şuranın tâbi üyesi olacaktı. Bunun dışında, üyelerin dört yıllık misyon müddetleri, mühletleri bitince tekrar seçilebilecekleri ve meslekten çıkarma haricindeki cezalara karşı yargı yolunun kapalı olmasına ait düzenlemeler varlığını devam ettirdi.
HSK ÜYELERİ KİMLERDİR?
Genel Konsey (7 Haziran 2021 itibarıyla):
- Abdulhamit Gül – Lider (Adalet Bakanı)
- Mehmet Akif Ekinci – Başkanvekili
- Halil Koç – Üye
- Hamit Kocabey – Üye
- Ömür Topaç – Üye
- Ergün Şahin – Üye
- Sinan Esen – Üye
- Aysel Demirel – Üye
- İbrahim Kolcu – Üye
- Ömer Faruk Yıldırım – Üye
- Cumhur Şahin – Üye
- Bilal Temel – Üye
- Hasan Yılmaz (Bakan yardımcısı) – Üye
HSK ÜYELERİ NASIL SEÇİLİR?
HSK Üyelerinin Geldiği Kaynaklar:
- Adalet Bakanı – 1
- Adalet Bakanı Yardımcısı – 1
- TBMM Genel Heyeti tarafından – 7
- Cumhurbaşkanı tarafından – 4
Toplam: 13
YARGIÇLAR VE SAVCILAR KONSEYİNİN VAZİFELERİ NELERDİR?
Genel Heyetin Vazifeleri Şunlardır:
a)Başkanvekilini ve daire liderlerini seçmek.
b)Dairelerin kararlarına karşı yapılan itirazları inceleyip karara bağlamak.
c) Daireler ortasında çıkan misyon ve işbölümü uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlamak.
ç)Kurulun misyonuna giren, lakin Genel Heyet yahut dairelerin vazifeleri ortasında gösterilmeyen hususlarda karar merciini belirlemek.
d) Hâkim ve Savcıların uymaları gereken etik davranış prensiplerini belirlemek.
e) Şura üyeleri hakkındaki suç soruşturması ile disiplin soruşturma ve kovuşturma süreçlerine ait 6087 Sayılı Kanunla verilen misyonları yerine getirmek.
f) Bakanlığın, bir mahkemenin kaldırılması yahut yargı etrafının değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlamak.
g) Yargıtay ve Danıştaya üye seçmek.
ğ) Genel Sekreterin atanması için Lidere üç aday teklif etmek.
h) Teftiş Şurası Liderini, Teftiş Konseyi lider yardımcılarını, Şura başmüfettişlerini, Heyet müfettişlerini ve Heyette süreksiz yahut daima olarak misyon yapacak tetkik yargıçlarını atamak.
ı) İsimli ve idari yargı hâkim ve savcılarını mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, süreksiz yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, takım dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, misyondan uzaklaştırma ile hâkim ve savcılar hakkında kontrol, araştırma, inceleme ve soruşturma yapılması bahislerine münhasır olmak üzere yönetmelik çıkarmak ve genelge düzenlemek.
i) Şuranın stratejik plânını onaylamak ve uygulamasını takip etmek.
j) Vazife alanını ilgilendiren kanun ve öbür mevzuat taslakları hakkında görüş bildirmek.
k) Kanunlarla verilen öbür vazifeleri yapmak.
Birinci Dairenin Vazifeleri Şunlardır;
a) Hâkim ve savcılarla ilgili olarak;
1) Atama ve nakletme,
2) Süreksiz yetki verme,
3) Takım dağıtma,
4) Müstemir yetkileri düzenleme,
5) Yıllık ve mazeret müsaadeleri dışında her türlü müsaade verme,
6) Eğitim programlarına katılmaya ait müsaade verme süreçlerini yapmak;
b) Hâkim ve savcıların misyonlarını; kanun, ve başka mevzuata (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarına ait denetleme süreçlerini Teftiş Konseyine yaptırmak;
c) Hâkim ve savcılar hakkındaki ihbar ve şikâyetleri inceleyip gereğini yapmak;
ç) Hâkim ve savcıların misyonlarından ötürü yahut misyonları sırasında suç işleyip işlemediklerini, hâl ve hareketlerinin sıfat ve vazifeleri icaplarına uyup uymadığını Heyet müfettişleri yahut müfettiş yetkilerini haiz kıdemli hâkim yahut savcı eliyle araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma süreçleri ile inceleme ve soruşturma yapılmasına yer olmadığına ait süreçler için teklifte bulunmak;
d) İlgili kanunlarda verilen misyonların yerine getirilmesi bakımından en yakın mahkeme yahut hakimlikleri belirlemek,
e) Meslek öncesi eğitimde staj mahkemelerini belirlemek,
f) Bölge Adliye ve Bölge Yönetim Mahkemesi Daireleri ortasındaki iş kısmı ile Birinci Derece Mahkemelei ortasındaki iş dağlımını karara bağlamak;
g) Genel Heyet tarafından verilen öbür işleri yapmak ile vazifelidir.
İkinci Dairenin Misyonları Şunlardır;
a) Hâkim ve savcıların;
1) Her türlü yükselme ve birinci sınıfa ayırma süreçlerini yapmak,
2) Vazifelerinden ötürü yahut misyonları sırasındaki suç soruşturması ile disiplin soruşturma ve kovuşturması sonucu hakkında karar vermek,
3) Disiplin yahut suç soruşturma ve kovuşturması nedeniyle süreksiz yetkiyle yer değiştirmesine yahut vazifeden uzaklaştırılmasına karar vermek,
4) Meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar vermek,
5) Öteki kurumların süreksiz görevlendirme ve nakil taleplerine ait müsaade süreçlerini yürütmek.
b) Hâkim ve savcı adaylarını mesleğe kabul etmek.
c) Hâkimlik ve savcılık vazifesine tekrar atanma ile öbür hizmetlerden mesleğe atanma talepleri hakkında karar vermek.
ç) Meslekten çekilme, çekilmiş sayılma ve misyonun sona ermesi hakkında karar vermek.
d) Genel Konsey tarafından verilen öbür işleri yapmak.
Genel Sekreterlik
Genel Sekreterlik, Konseyin idarî ve malî işleri ile sekreterya hizmetlerini yerine getirmek gayesiyle kurulmuştur. Genel Sekreterlik; Genel Sekreter, biri idari yargı hâkim ve savcıları ortasından seçilecek beş genel sekreter yardımcısı ile yeteri kadar tetkik hâkimi ve ofislerden oluşur.
Genel Sekreter, birinci sınıf hâkim ve savcılardan Genel Şuranın, muvafakatleri alarak teklif ettiği üç aday ortasından Lider tarafından atanır. Genel sekreter yardımcıları ise birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcılar ortasından, muvafakatleri alınarak, Lider tarafından atanmaktadır. Konseyde çalıştırılmak üzere Genel Sekreterliğe bağlı yeteri kadar tetkik hakimi bulunur. Tetkik hakimliğine, hâkimlik ve savcılık mesleğinde fiilen en az beş yıl vazife yapmış ve üstün başarısı ile Şura hizmetlerinde faydalı olacağı anlaşılmış bulunanlar ortasından muvafakatleri alınarak Genel Şura tarafından, süreksiz yahut daima çalıştırılmak üzere atama yapılır. Heyet çalışanı naklen yahut açıktan atama yoluyla atanır.
Genel Sekreterliğin Vazifeleri Şunlardır;
a) Heyetin ofis süreçlerini yürütmek;
b) Şuranın taraf olduğu isimli ve idarî davalar ile icra takiplerinde avukatlar vasıtasıyla Şurası temsil etmek, davaları takip etmek, ettirmek, türel hizmetleri yürütmek;
c) Hâkim ve savcıların sicilleri ile şahsî belgelerini tutmak;
ç) Şuranın arşiv hizmetlerini yürütmek;
d) Kanunlarla malî hizmet ve strateji geliştirme ünitelerine verilen misyonları yapmak;
e) Hâkim ve savcıların müsaade ve emeklilik süreçlerini yürütmek;
f) Konsey üyeleri ile Şurada misyon yapanların özlük süreçlerini yürütmek;
g) Konseyin vazife alanıyla ilgili konularda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminin (UYAP) kullanılmasını sağlamak;
ğ) Kanunlarda gösterilen yahut Başkanlık, Genel Şura yahut daireler tarafından verilen dilğer işleri yapmak.
Teftiş Şurası
Teftiş Şurası Lideri, üç lider yardımcısı ile yeteri kadar şura başmüfettişi ve müfettişi ile bürorlardan oluşur.Teftiş Konseyi, Liderin nezaretinde Konsey ismine vazife yapmaktadır. Heyet müfettişleri, misyonlarını yerine getirirken Teftiş Şurası Liderine; Teftiş Heyeti Lideri ise Heyete karşı sorumludur.
Teftiş Heyetinde vazifeli olanların atanma tarzları şu biçimdedir;
Teftiş Konseyi Lideri ve lider yardımcıları, birinci sınıf hâkim ve savcılar ortasından mavafakatleri alınarak;Kurul başmüfettişleri, Teftiş Konseyinde fiilen beş yılını doldurmuş, birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıfa ayrılma niteliklerini yitirmemiş olan müfettişler ortasından, kıdem sırasına nazaran; Şura müfettişleri, hâkimlik ve savcılık mesleğinde fiilen en az beş yıl vazife yapmış ve üstün başarısı ile Heyet müfettişliği hizmetinde faydalı olacağı anlaşılmış bulunanlar ortasından muvafakatları alınarak Genel Konsey tarafından atanır.
Teftiş Şurasının Misyonları Şunlardır;
a) İsimli ve idarî yargı hâkim ve savcılarının misyonlarını kanun ve başka mevzuata (hâkimler için idari nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetlemek; vazifelerinden ötürü yahut vazifeleri sırasında suç işleyip işlemediklerini, hâl ve hareketlerinin sıfat ve misyonları icaplarına uyup uymadığını araştırmak ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma süreçlerini yapmak;
b) Misyon alanına giren bahislerde, uygulamada ortaya çıkan mevzuat yetersizliği ve aksaklıklar ile ilgili konularda gerekli inceleme ve araştırmaları yaparak alınması gerekli yasal ve idarî önlemler konusunda Şuraya teklifte bulunmak;
c) Kanun ve başka mevzuatta gösterilen yahut Heyet tarafından verilen gibisi vazifeleri yapmak ile vazifelidir.
Kaynak: Haberler