VERGİ HUKUK KAYNAKLARI
1.ZORUNLU KAYNAK
a.ANAYASA
b.KANUN
c.ULUSLARARASI VERGİ ANT
d.KHK
e.BAKANLAR KURULU KARARLARI
2.YARDIMCI KAYNAKVergilendirme yönünden yeni bir norm getirmeyen Var olan normların açıklanmasına yönelik olarak yapılan düzenlemelerdir.
a.TÜZÜK Kanunun uygulanmasını göstermek ve kanunlara aykırı olmamak kaydıyla Danıştay’ın incelemesinden geçirilmek koşuluyla Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır.
b.YÖNETMELİK Başbakanlık, bakanlık ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları düzenleyici işlemlerdir.
c.GENEL TEBLİĞ Bakanlık vergi kanunlarının uygulanmasını göstermek üzere genel tebliğler çıkarabilir. Bunlar sıra no verilerek Resmi Gazetede yayımlanır. Kaynak gücü bakımından iki gruba ayrılır.Birinci grup Vergi kanunlarının Bakanlığa tanıdığı düzenleme yetkisine dayanılarak çıkarılır.Yeni hükümler getirdiğinden kendilerine uyulması zorunlu kaynak halindedirler.İkinci grup Bakanlığın örgütüne yönelik olarak yayımladığı, vergi kanunlarını yorumlayıcı, açıklayıcı nitelikteki metinlerdir.
d.ÖZELGE , GENELGE, SİRKÜLERLER, GENELYAZI Özelge Mükelleflerin vergi durumları ve uygulama bakımından tereddüde yol açan hususlarda yetkili kıldığı makamlardan aldığı yazılı yanıtlardır.Kendisine verilen özelgeye göre hareket eden mükellefin bu işlemi ceza gerektirse bile ceza uygulanmaz.Özelge talepleri için başvuru Vergi Dairesi Başkanlığı bulunan illerde bu birimlere, bulunmayan illerde defterdarlıklara “özelge talep formu” ile yapılır. Gelir İdaresi’nce onaylanan özelgeler İdare’nin yetkili birimlerinin görebildikleri bir havuza atılıp İdarenin net sitesinde yayınlanır. Mükelleflere kolaylık sağlamak amacıyla yayınlanan muktezalardan özellik arz edenler sirküler adıyla yayınlanır, yayınlanan sirkülerler doğrultusunda işlem yapan mükelleflere de özelgede olduğu gibi sirkülere uygun hareket etmek şartıyla ceza uygulanmaz.Genelge Bakanlığın bazı özel durumlara ilişkin olarak kendi teşkilatına yazdığı yazılar olduğu için vergi dairelerini bağlar.
e.YARGI KARARLARI Danıştay, BİM ve vergi mahkemesi kararları mükellef ile vergi dairesini sadece dava konusu olayla ilgili olarak bağlar. Anayasa Mahkemesi kararları ile Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu Kararları ise kesin kararlar olup herkesi bağlar.
VERGİLERİN SINIFLANDIRILMASI a.DOLAYLI–DOLAYSIZ VERGİ Yansıma ölçüsüne göre, vergi yükünün bir başkasına devredilebildiği vergiler, dolaylı vergilerdir( KDV , ÖTV ). Dolaysız vergilerde ( KV , GV )verginin mükellefi ve yüklenicisi aynı kişi iken, dolaylı vergilerde ise verginin mükellefi ve yüklenicisi farklı kişilerdir. b.KAYNAKLARINA GÖRE b1.GELİR ÜZERİNDEN Vergi sistemimizde, gerçek kişilerin elde ettikleri gelirler, GV ne; tüzel kişilerin elde ettikleri gelirler ise, KVne tabidir b2. HARCAMA ÜZERİNDEN Kişilerin ödeme güçlerini gösteriyor olması sebebiyle, önemli bir vergileme kaynağıdır. Genel harcama vergileri ,KDV, İşlem vergileri,BSMV, ÖTV).b3. SERVET ÜZERİNDEN Vergi ödeme gücünün bir diğer göstergesi de servetlerdir. ( VİV, MTV ,EV )
MADDÎ VERGİ HUKUKU Vergi borcu konusunda hak ve ödevlerin doğumunu, sona ermesini ve bunların içeriğine ilişkin hukukî ilkeleri inceler.mükelleflerin parasal ödevlerinin düzenler. ( GV, KV, KDV, ÖTV )
Şekli ( Usul )vergi hukuku Mükelleflerin usule ve şekle ilişkin ödevlerinin düzenlendiği vergi hukuku dalıdır.( VUK, İYUH , 6183 Sayılı AATUH )
MÜKELLEF Vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu düşen gerçek veya tüzelkişidir.Mükellefin kim olduğunu anlamak için yapılması gereken şey, vergi kanunlarına göre üzerine vergi borcu düşen kişileri tespit etmektir.
VERGİNİN TÜRÜ VERGİNİN MÜKELLEFİ
GV Gerçek Kişiler.
KV Sermaye Şti, Koop., İkt.Kamu Kuruluşları Dernek ve Vakıflara ait İkt. İşletmeler, İş Ortak.
KDV Mal teslimi ve hizmet ifasında bulunanlar
DV DV nin konusuna giren kağıtları imza edenler
VIV Veraset yoluyla veya ivazsız olarak mal iktisap edenler
EV TR sınırları içinde arazi ,arsa ve bina sahibi olanlar
ÖTV ÖTV’nin konusuna giren malların imalatçı veya ithalatçılar
Vergi sorumlusu Verginin ödenmesi bakımından alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan kişidir. Vergiyi doğuran olay vergi sorumlusunun kişiliğinde gerçek leşmediği halde vergi dairesi vergi borcunun ödenmesi için vergi sorumlusu ile muhatap olur.Verginin ödenmesi sonucunda vergi sorumlusunun malvarlığında bir azalma meydana gelmez.Vergi kanunlarıyla kabul edilen haller hariç , mükellefiyete veya vergi sorumluluğunun devrine yönelik yapılan özel söz.ler vergi dairelerini bağlamaz.Vergiyi doğuran olayın kanunlarla yasak edilmiş bulunması da mükellefiyeti ve vergi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. (uyuşturucu mad. tic. kanunlarla yasaklanmıştır, durumun tespiti halinde uyuşturucu mad. alım satımından elde edilen kazanç, tic. kazanç olarak vergiye tabi tutulacaktır.)
VERGİ EHLİYETİ Vergi kanunları bakımından mükellef veya vergi sorumlusu olabilmeyi ifade eder. Bir kimsenin vergi mükellefi olabilmesi için medeni hakları kullanma ehliyetinin bulunup bulunmaması önem arz etmez.Bir bebeğin, tutuklunun , akıl hastasının mükellef veya vergi sorumlusu olması mümkündür.
VERGİ SORUMLULUĞU TÜRLERİ:
a.KANUNİ TEMSİLCİLERİN Tüzel kişilerle, küçüklerin ,kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzelkişiliği olmayan teşekkül lerin mükellef veya vergi sorumlusu olmaları halinde bunlara düşen ödevler kanuni temsilcileri tarafından yerine getirilir. Gerçek kişilerde kanuni temsilciler; küçükler açısından veli, akıl hastaları açısından vasi, kısıtlılar açısından ise kayyımdır. Tüzel kişilerde kanuni temsilciler ise (LTD’de müdür, A.Ş de yönetim kurulu üyeleri, kooperatif , dernek veya vakıflarda ise bunları idare eden başkan )Kanuni temsilcilerin vergisel ödevleri yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya vergi sorumlularının varlığından alınamayan vergi , kanunî ödevleri yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınır.
b.VERGİ KESENLERİN Yaptıkları veya yapacakları ödemelerden vergi kesmeye mecbur olanlar, verginin tam olarak kesilip ödenmesinden sorumludur.İşçisine ücret ödemesinde bulunan işveren, müşterisine faiz ödemesinde bulunan banka, Serbest meslek erbabına ödemede bulunan bir şirket, mülk sahibine işyeri kirası ödeyen bir tüccar .Vergi kesintisi yapmak ve vergi dairesine yatırmak zorunda olanların, bu yükümlülükleri yerine getirmemeleri halinde verginin ödenmesinden, alım satıma taraf olanlar ve hizmetten yararlananlar müteselsilen sorumludur.
c.DİĞER
c1.MİRASÇILARIN Ölüm halinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş kanuni mirasçılarına geçer. Mirasçılardan her biri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olup, ölüm halinde vergi cezaları düştüğünden bu anlamda bir sorumlulukları bulunmaz.
c2.TASFİYE MEMURLARI Tasfiye süresince şirketin kanuni temsilcisi olmanın yanı sıra, tasfiyeye tabi tutulan şirketin öncelikle vergi borçlarını ödemekle mükelleftir.Vergi borcunu ödemeden diğer alacaklılara veya ortaklara para dağıtırsa alınamayan kamu alacağı tasfiye memurundan talep edilebilir. Tasfiye edilerek tüzel kişiliği ticaret sicilinden silinmiş olan mükelleflerin tasfiye öncesi ve tasfiye dönemlerine ilişkin salınacak her türlü vergi ve kesilecek cezalar, müteselsilen sorumlu olmak üzere; tasfiye öncesi dönemler için kanuni temsilcilerden, tasfiye dönemi için ise tasfiye memurlarından herhangi biri adına yapılır. LTD ortakları, tasfiye öncesi dönemlerle ilgili bu kapsamda doğacak amme alacaklarından şirkete koydukları sermaye hisseleri oranında sorumlu olurlar.Tasfiye memurlarının sorumluluğu, tasfiye sonucu dağıtılan tutarla sınırlıdır.
c3.SM, SMMM VE YMM’LERİNRuhsat almış bulunan, SM,SMMM,YMM imzaladıkları beyannamelerde ya da düzenledikleri tasdik raporlarında yer alan bilgi ve belgelerin defter kayıtlarına ya da bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmaması nedeniyle ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken sorumludur.
VERGİLENDİRME SÜRECİ ( 4 T KURALI ) VERGİYİ DOĞURAN OLAY Vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar. Vergilendirme sürecinin başlayabilmesi için vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesi gerekir.
|VERGİNİN TÜRÜ||VERGİNİN DOĞURAN OLAY|
|GV||Gerçek kişilerce gelirin elde edilmesi.|
|KV||Kurum kazancının doğması|
|KDV||Malın teslimi veya hizmetin ifası.|
|DV||Damga vergisinin konusuna giren kağıtların imzalanması.|
|VIV||Veraset yoluyla veya ivazsız olarak mal iktisabı.|
|EV||TR sınırları içinde arsa, arazi ve bina iktisap edilmesi.|
|ÖTV||ÖTV’nin konusuna giren malların teslimi veya ilk iktisabı.


– Vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesini müteakip gerçekleşen “ 4T Kuralı “ olarak da adlandırılan ve verginin tarhı ile başlayıp, tahsili ile sona eren süreç aşağıdaki gibidir.
a.TARH Vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve nispetler üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı miktar itibariyle tespit eden idari işlemdir . Verginin tarh yetkisi vergi idaresine aittir. Mükellefin, vergi borcunu hesaplama görev ve yetkisi yoktur. Bunun istisnası, posta ile gönderilen bey.lerdir.
b.TEBLİĞ Vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna yazı ile bildirilmesidir. Beyana dayanan tarhta, tahakkuk fişinin düzenlenmesi, tahakkuk için yeterlidir. Bu fişin mükellefe ayrıca tebliğine ihtiyaç yoktur. Diğer hallerde, vergi ilgiliye yazı ile mutlaka tebliğ edilir. Tebliğ mükelleflere ,vergi sorumlularına, bunların kanuni temsilcilerine, umumi vekillerine veya vergi cezası kesilenlere yapılır.
c.TAHAKKUK Tarh ve tebliğ edilen bir verginin ödenmesi gereken bir safhaya gelmesidir. Beyana dayanan vergilerde tahakkuk işlemi mükellefçe beyanname verilmesini müteakip gerçekleşir.
VERGİNİN TAHAKKUKU -KESİNLEŞMESİVerginin kesinleşmesi , vergi tarhiyatı ile ilgili olarak normal hukuki yolların tamamen tüketilmiş olmasıdır. Verginin tahakkuku ile kesinleşmesi aynı anlama gelmemekle birlikte, genel olarak verginin tahakkuk ettiği ve kesinleştiği tarihler örtüşebilir. Beyana dayalı tarhiyatlarda tahakkuk eden vergi aynı zamanda da kesinleşir.ikmalen ve re’sen tarh edilen vergilerde de dava açma süresi içinde dava açılmaması halinde tahakkuk eden vergi aynı zamanda kesinleşir.
1- Beyana dayanan vergilerde Mükellefin kendi beyanına itiraz etmesi söz konusu olamayacağından tahakkuk fişinin bir örneğinin mükellefe verilmesiyle tahakkuk ve verginin kesinleşmesi aynı anda olmaktadır. Ancak İhtirazi Kayıtla beyanname verilmesi durumunda tahakkuk gerçekleşmekte, kesinleşme için ise dava açma süresinin sonu ya da dava sonucu beklenmektedir.
2- Re’sen, ikmalen ve idarece tarhiyat Mükellefin vergi mahkemesine başvurması ve vergi mahkemesi kararının mükellef aleyhine çıkması durumunda tahakkuk gerçekleşmekte, ancak kesinleşme için üst mahkemenin ( BİM veya Danıştay ) vereceği temyiz kararı beklenmektedir.
d.TAHSİL Verginin ,kanuna uygun surette ödenmesidir.
SÜRE VE TÜRLERİ Süre Bir işlemin yapılması için belirlenmiş zaman boyutudur. Hukuki nitelikleri açısından ve süreyi koyan organ açısından olmak üzere 2ye ayrılır. Hukuki nitelikleri açısından ; öngörülen süreye uyulmaması durumunda doğacak hukuki sonuçlar esas alınır. Hak düşürücü ve düzenleyici zaman aşımı süreleri biçimindedir. Süreyi koyan organ açısından ise kanuni, idari ve yargısal süreler olmak üzere 3 e ayrılır.
a.KANUNİ SÜRELER VUK da ağırlıklı olarak mükelleflerin şekli ödevlerine yer verilir. Ayrıca vergi türü itibariyle mükellefiyetin başlaması, sona ermesi, beyanname verme, ödeme gibi durumlar için bazı süreler verilmiştir. Bu sürelere uyulmaması bazı sorunlar yaratır. Mükellef adına re’sen vergi tarh edilebilecek, ceza kesilebilecektir.
b.İDARİ SÜRELER Daha çok vergi işlemlerinin tamamlanabilmesi için idarenin bilgiye gereksinim duyduğu hallerde Vergi kanunlarında açıkça yazılı olmayan durumlarda idare, 15 günden aşağı olmamak ve ilgiliye tebliğ edilmek koşuluyla süreyi belirleyebilir.
c.YARGISAL SÜRELER Mahkemelerce belirlenen sürelerdir.
SÜRELERİN HESAPLANMASI a.Süre gün olarak belli edilmişse; Başladığı gün hesaba katılmaz son günün tatil saatinde biter. ( 10 Ocakda tebliğ edilen evrak için 15 günlük süre, 11 Ocak tarihinde başlayacak ve 25 Ocak akşamında sona erer. )
b.Süre hafta veya ay olarak belli edilmişse; Başladığı güne son hafta veya ayda tekabül eden günün tatil saatinde biter.( 31 Mart da tebliğ edilen evrak için 1 aylık sürenin, normal koşullarda 31 Nisan da sona ermesi gerekirken, nisan ayı 30 gün olduğundan süre ayın son günü olan 30 Nisan akşamında sona erer.)
c.Sonu belli bir gün ile tayin edilmişse Süre o günün tatil saatinde biter.
d.Resmi tatil günleri Süreye dahildir.sürenin son günü resmi tatile rastlarsa tatili izleyen ilk iş gününün tatil saatinde biter. ( KDVbey. verme süresinin son günü olan izleyen ayın 24’ünün C.tesi gününe denk gelirse bey. verme süresi kendiliğinden ayın 26’sı P.tesi akşamına uzar.)
SÜRELERİN UZAMASI Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak idarece belirlenen süreler, kural olarak değiştirilemez. Ancak kanun koyucu mücbir sebep, ölüm hali, zor durum gibi hallerde bu kuralı yumuşatabilir.
2.ÖLÜM HALİ Ölüm dolayısıyla mirasçılara geçen ödevlerin yerine getirilmesinde bildirme ve beyanname verme sürelerine üç ay eklenir. Mirasçılar mirası üç ay içinde reddettikleri takdirde murise ilişkin yükümlülükleri yerine getirme zorunluluğundan kurtulur. Ölüm halinde yıllık GV bey. ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde, memleketi terk halinde ise terk tarihinden önceki 15 günlük süre içinde verilir.
MÜKELLEF ÖDEVLERİ VUKda ağırlıklı olarak mükelleflerin şekli ödevlerine yer verilmiştir.1. Bildirim 2. Defter tutma ve tasdik 3.Tutulacak kayıtların tevsiki ve belge düzeni 4. Muhafaza ve ibraz 5. Diğer
Tüccarlarda İşe Başlama Belirtileri a.Bir iş yeri açmak ( belli bir yerde bilfiil ticari veya sınai faaliyete geçmektir. Bir yerin ne maksatla olursa olsun sadece tutulmuş olması veya içinde tesisat yapılması iş yerinin açıldığını göstermez) b. İş yeri açılmamış olsa bile ticaret siciline veya mesleki bir teşekküle kaydolunmak c. Kazançları basit usulde tespit edilen tüccarlar için işle bilfiil uğraşmaya başlamak.
SM Erbabı İşe Başlama Belirti a. Muayenehane, yazıhane, atölye gibi özel iş yerleri açmak b.Çalışılan yere tabela, levha gibi mesleki faaliyette bulunduğunu ifade eden alametleri asmak. C. Devamlı olarak mesleki faaliyette bulunduğunu gösteren ilanlar yapmak; d.Serbest olarak mesleki faaliyette bulunmak üzere mesleki teşekküllere kaydolunmak. İşe başlama tarihinden itibaren on gün içinde kendilerince ,avukat veya meslek mensuplarınca, Şirketlerin kuruluş aşamasında ise işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde tic. sicili memurluğunca ilgili vergi dairesine yapılır.
İşyeri Ticari, sınai, zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerdir.
1b.ADRES DEĞİŞİKLİĞİİşe başlama sırasında veya daha sonra v.d’ne bildirmiş oldukları iş veya ikamet adreslerini değiştiren mükelleflerin , yeni adreslerini değişiklik tarihinden itibaren 1 ay içinde v.d’ne bildirmeleri gerekir.İş veya teşebbüsün bir yerden diğer bir yere nakledilmesi adres değişikliği kabul edilir.
1c.İŞ DEĞİŞİKLİKLERİ İşe başladıklarını bildiren mükelleflerden,Yeni bir vergiye tabi olmayı,Mükellefiyet şeklinde değişikliği,Mükellefiyetten muaflığa geçmeyi gerektirecek surette işlerinde değişiklik olanlar,değişiklik tarihinden itibaren 1 ay içinde v.d ‘ne bildirmeye mecburdurlar.
1d.İŞLETMEDE DEĞİŞİK Aynı teşebbüs veya işletmeye dahil bulunan iş yerlerinin sayısında vukua gelen artış veya azalışları mükellefler 1 aylık içinde v.d’ne bildirmeye mecburdurlar.
1e. İŞ BIRAKMA işi bırakanlar, bıraktıkları tarihten itibaren 1 ay içinde v.d’ni haberdar etmek zorundadır.işi bırakma; Vergiye tabi olmayı gerektiren muamelelerin tamamen durdurulması ve sona ermesidir. İşlerin herhangi bir sebep yüzünden geçici bir süre için durdurulması işi bırakma sayılmaz.Tasfiye ve iflas hallerinde, mükellefiyet vergi ile ilgili muamelelerin tamamen sona ermesine kadar devam eder. Bu hallerde tasfiye memurları -Tasfiyenin veya iflasın kapandığını; v.d’ne ayrı ayrı bildirmeye mecburdurlar. Gerçek kişilerde ölüm, işi bırakma hükmündedir.Ölüm olayının mükellefin mirasçıları tarafından v.d’ne 4 aylık süre içerisinde yapılması gerekir. Bildirimde bulunmayan bir mükellefin işi bıraktığının tespit edilmesi ve yapılan yoklamalar sonucunda bilinen adreslerinde bulunamaması veya başka bir ticari faaliyeti olmadığı halde sahte belge düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis ettirdiğinin tespit edilmesi halinde, mükellef işi bırakmış addolunur ve mükellefiyet kaydı vergi dairesince terkin edilir. Mükellefiyet kaydının terkin edilmesi, mükellefin işi bırakmasından önceki döneme ilişkin yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
2.DEFTER TUTMA VE TASDİKİNE İLİŞKİN ÖDEVLER 1.Tic. ve sanat erbabı 2.Tic. ştileri 3. İktisadi kamu müesseseleri 4. Dernek ve vakıf. ait ikt.işlet.
Defter tutma mecburiyeti olmayanlar;1. GV den muaf olan esnaf 2. GV Kan. göre kazançları basit usulde tespit edilenler 3. Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler4. KV den muaf olan; İktisadi kamu müesseseleri Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler.
Defterler, hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır. Hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır.Takvim yılı dönemi faaliyetlerinin mahiyetine uygun bulunmayanlar için, bunların müracaatı üzerine Bakanlık özel hesap dönemleri belli edebilir.
DEFTER TUTMA BAKIMINDAN TÜCCARLAR I inci sınıf tüccarlar, bilanço esasına göre; II inci sınıf tüccarlar, işletme hesabı esasına göre; defter tutarlar.
1.Sınıf Tüccarlar 1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı (01.01.2012’den itibaren ) 140.000 TL’ yi veya satışlarının tutarı 190.000 TL’ yi aşanlar;
2.Sınıf Tüccarlar 1. 177’inci mad. yazılı olanların dışında kalanlar 2. KV mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Bakanlıkca müsaade edilenler. Yeni işe başlayan tüccarlar ise yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II’nci sınıf tüccar olarak defter tutabilir.
Sınıf Değiştirme a. (I)’inci Sınıftan (II)’ nci Sınıfa: İş hacmi bakımından I inci sınıfa dahil olan tüccarların durumları aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, bunlar, bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak, II’ nci sınıfa geçebilirler:
TUTULACAK DEFTERLER Bilanço Usulünde Tutulacak Defterler 1. Yevmiye defteri 2. Defteri-kebir 3. Envanter defteri
İşletme Hesabı Esasına Göre Serbest meslek erbapları, Serbest Meslek Kazanç Defteri tutarlar. Bu defterin bir tarafına giderler, diğer tarafına da hasılat kaydolunur. Defterin gider tarafına, yapılan giderlerin nev’i ile yapıldığı tarih; hasılat tarafına ise ücretin alındığı tarih ve miktarı ile kimden alındığı yazılır.
KAYIT NİZAMI 1. Türkçe Tutma Mecburiyeti 2. Defterlerin Mürekkeple Yazılacağı 3. Yanlış Kayıtların Düzeltilmesi 4. Boş Satır Bırakılmayacağı, Sayfaların Yok Edilemeyeceği 5. Kayıt Zamanı
DEFTER TASDİKİTasdik ettirilmesi zorunlu Defterler ; 1. Y.D , Envanter defterleri 2. İşletme defteri 3. Serbest meslek kazanç defteri 4. İmalat ve Üretim Defteri 5. Çiftçi İşletme Defteri 6. Yabancı Nakliyat Kurumlarının hasılat defteri. 7.Karar defteri 8.Pay Defteri. VUK’a göre tutulması zorunlu olan defterlerden defteri-kebirin tasdiki zorunlu değildir. Fakat, TTK ya göre; defter-i kebirin de tasdik ettirilmesi gerekir.
TASDİK ZAMANI1.Öteden beri işe devam etmekte olanlar defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda
BELGE VE KAYITLARIN TEVSİKİNE İLİŞKİN ÖDEVLER Aksine hüküm olmadıkça VUK göre tutulan ve 3. şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların tevsiki mecburidir.Defter tutmak mecburiyetinde olmayan mükellefler vergi matrahlarının tespiti ile ilgili giderlerini tevsike mecburdurlar. (Götürü usulde tespit edilen giderler hariç.) VUK göre kullanılan veya aynı Kanunun Bakanlığa verdiği yetkiye dayanılarak, kullanma mecburiyeti getirilen belgelerin, öngörülen zorunlu bilgileri taşımaması halinde bu belgeler vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemiş sayılır.
TEVSİKİ ZORUNLU OLMAYAN KAYITLAR 1.Örf ve teamüle göre bir vesikaya dayandırılması mutat olmayan müteferrik giderler;
FAT. VE FAT.YERİNE GEÇEN VESİKALAR Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azamî yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.
Sevk İrsaliyesi Malın alıcıya teslim edilmek üzere satıcı tarafından taşındığı veya taşıttırıldığı hallerde satıcının, teslim edilen malın alıcı tarafından taşınması veya taşıttırılması halinde alıcının, taşınan veya taşıttırılan mallar için sevk irsaliyesi düzenlenmesi ve taşıtta bulundurulması şarttır.Sevk irsaliyelerinde fiyat ve bedel ile ilgili bilgiler hariç olmak üzere, faturada yer alması gereken bilgilerin aynen yer alması gerekir.
Fatura Kullanma Mecburiyet 1 ve 2 sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler:
Gider Pusulası1 ve 2.sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabının ve çiftçilerin vergiden muaf esnafa; yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtia için tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir.
Müstahsil Makbuzu 1 ve 2.sınıf tüccarlar ile kazancı basit usulde tespit edilenler ve defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden (tevkif suretiyle vergilendirilen) satın aldıkları malların bedelini ödedikleri sırada iki nüsha makbuz tanzim etmeye ve bunlardan birini imzalayarak satıcı çiftçiye vermeye ve diğerini ona imzalatarak almaya mecburdurlar. Müstahsil makbuzunun tüccar veya alıcı çiftçi nezdinde kalan nüshası fatura yerine geçer.
SM Makbuzları Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak zorundadır.1. Makbuzu verenin soyadı, adı , adresi, vergi dairesi ve hesap no 2. Müşterinin soyadı, adı , adresi 3. Alınan paranın miktarı 4. Paranın alındığı tarih yazılır ve bu makbuzlar serbest meslek erbabı tarafından imzalanır. Serbest meslek makbuzları seri ve sıra no izleyecek şekilde düzenlenir.
DİĞER EVRAK VE VESİKALAR Taşıma İrsaliyeleri , Yolcu listeleri , Günlük müşteri listeleri , Adisyon Fişi
4.MUHAFAZA VE İBRAZ ÖDEVLERİ Defter tutmak mecburiyetinde olanlar, tuttukları defterlerle bu kayıtlara esas teşkil eden belgeleri, ilgili bulundukları yılı takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süre ile muhafaza etmeye mecburdur.Defter tutmak mecburiyetinde olmayanlar, almaya mecbur oldukları fatura ve gider pusulası ve müstahsil makbuzlarını tarih sırası ile tanzim tarihlerini takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süre ile muhafaza etmeye mecburdur.
5.DİĞER ÖDEVLER 1. İncelemeye yetkili memura işletmenin durumuna göre, çalışma yeri göstermek ve resmi çalışma saatlerinde memurun müessesede çalışmasını sağlamak 2. İnceleme ile ilgili her türlü açıklamada bulunmak 3. İncelemeye yetkili memurun, gerektiğinde iş yerinin her tarafını gezip görmesini sağlamak; 4. İşletmede envanter yapılması halinde araç, gereç ve personeliyle bu işlemlere gerekli yardım ve kolaylığı göstermek.
VERGİ TARHINDA ÖN (HAZIRLAYICI) İŞLEMLER Verginin ;mükellefin beyanına istinaden değil de, idarece tarh edildiği durumlarda (re’sen, ikmalen, idarece tarhiyat ), beyana dayalı tarhiyattan farklı olarak, matrah vergi idaresince belirlenir. Matrahın vergi idaresince saptanması aşamasında Matrah tespiti sırasında yararlanılan arama, yoklama, inceleme, bilgi toplama gibi yöntemlere vergi tarhına hazırlayıcı işlemler denir.
YOKLAMA Mükellefleri ve mükellefiyetle ilgili maddi olayları tespit etmeye yönelik işlemdir.
Yoklamanın ne zaman yapılacağı ilgiliye bildirilmez; yoklama her zaman yapılabilir. Yoklama sonucu iki nüsha olarak düzenlenen yoklama fişine geçirilir; bu fiş nezdinde yoklama yapılana imza ettirilerek bir nüshası verilir.
Yoklamaya yetkililer 1.V.D müdürleri 2.Yoklama memurları 3.Yetkili makamlar tarafından görevlendirilenler 4.Vergi incelemesine yetkili olanlar
ARAMA İhbar veya yapılan incelemeler dolayısıyla, mükellefin vergi kaçırdığına dair emare bulunursa, mükellef veya kaçakçılıkla ilgisi görülen şahıslar nezdinde arama yapılabilir. Aramanın yapılabilmesi için: Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların buna lüzum göstermesi, gerekçeli bir yazı ile arama kararı için sulh yargıcından bunu istemesi; ve Sulh yargıcının arama yapılmasına karar vermesi; şarttır. Arama neticesinde alınan defter ve vesikalar üzerindeki incelemeler üç ay içinde bitirilerek sahibine tutanakla geri verilir. İncelemelerin haklı sebeplere binaen üç ay içinde bitirilmesine imkan olmayan hallerde sulh yargıcının vereceği karar üzerine süre uzatılabilir.
BİLGİ TOPLAMA Kamu idare ve müesseseleri, mükellefler ,mükelleflerle muamelede bulunan gerçek ve tüzelkişiler, inceleme yapmaya yetkili olanların isteyecekleri bilgileri vermeye mecburdur. Bilgiler yazı veya sözlü istenilir. Sözle istenen bilgileri vermeyenlere cevap vermeleri için 15 günden az olmamak ve yazı ile tebliğ edilmek koşuluyla süre verilir. ilgililer V.D’ne zorla getirilemez. Bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere özel usulsüzlük kesilebilir
TAKDİR KOMİSYONLARINCA MATRAH SAPTANMASI İllerde defterdarın, ilçelerde malmüdürünün veya bunların görevlendireceği memurların başkanlığı altında ilgili vergi dairesinin yetkili iki memuru ile mükellefin faaliyet gösterdiği sektörden seçilmiş iki üyeden kurulur. Takdir komisyonu ; Yetkili makamlar tarafından istenen matrah ve servet takdirlerini yapar; V.D’nin takdir komisyonu kararlarını değiştirme yetkisi olmamakla birlikte, bu kararlara karşı dava açabilir.
İNCELEME Beyanların ve ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu sağlamak amacıyla yükümlünün defter kayıt, belge ve envanteri üzerinde yapılan derinlemesine araştırmadır. İncelemeye tâbi olanlar, yasa ile öngörülen defter ve hesapları tutmak, evrak ve belgeleri muhafaza ve gerektiğinde ibraz etmek zorundadır. İnceleme zamanının önceden haber verilmesi zorunlu değildir.Kanun, sonucu alınmamış hesap dönemi dahil tahakkuk zamanaşımı süresi içinde inceleme yapma olanağı tanır.İnceleme sonucunda vergilendirme ile ilgili olaylar ve hesap durumları tutanakla saptanır; varsa ilgililerin itirazları tutanağa geçirilir. inceleme elemanının raporunda belirtilen matrah farkı üzerinden, takdir komisyonuna sevk etmeden, resen vergi tarh edilebilir. Evvelce inceleme yapılmış olması yeniden inceleme yapılmasına ve tarhiyatın ikmaline mani değildir. inceleme, incelemeye tabi olanın iş yerinde yapılır. İş yerinin müsait olmaması, ölüm, işin terk edilmesi gibi sebeplerle mükellef ve vergi sorumluları isterlerse inceleme dairede yapılabilir.İncelemeyi yapanlar, incelemeye tabi olana, bunun mevzuunu işe başlamadan açık olarak izah eder.İncelemeye başlanıldığı hususunu bir tutanağa bağlanarak örneği nezdinde inceleme yapılana verilir. İnceleme bitince, bunun yapıldığını gösteren bir vesika nezdinde inceleme yapılana verilir.İncelemeye başlanıldığı tarihten itibaren, tam inceleme yapılması halinde bir yıl, sınırlı inceleme yapılması halinde ise altı ay içinde incelemelerin bitirilmesi esastır.Ek süre talep edilebilir. Bu talep vergi incelemesine yetkili olanların bağlı olduğu birim tarafından değerlendirilir ve 6 ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.
Vergi İncelemesine yetkili olanlar 1.Vergi Müfettişleri 2. V.D Başkanı ( 29 ilde) / V.D Başkanı bulunmayan illerde Defterdar.
TARHİYAT TÜRLERİ a.BEYANA DAYALI Türk vergi sisteminde vergiler mükellefin veya sorumlunun beyanı üzerine tarh edilip Tahakkuk fişi ile tarh ve tahakkuk ettirilir. Beyana dayanan tarhiyatda, mükellef beyan ettiği matraha ve bu matrahlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı dava açamaz. Ancak , ihtirazi kayıtla verilen bey.ler ve vergi hatalarına ait hükümler saklıdır. Bey.nin elektronik ortamda gönderilmesi halinde tahakkuk fişi elektronik ortamda düzenlenir ve ilgili kişiye iletilir. Bu ileti, tahakkuk fişinin mükellefe tebliği yerine geçer.
b.İKMALEN Her ne şekilde olursa olsun bir vergi tarh edildikten sonra bu vergiyle ilgili olarak ortaya çıkan defter, kayıt , belge veya kanuni ölçülere dayanılarak miktarı tespit olunan bir matrah veya matrah farkı üzerinden alınacak verginin tarh edilmesidir.
İkmalen ve re’sen tarh edilen vergiler “ihbarname” ile ilgililere tebliğ olunur. Nev’i ve doğuşu ayrı olan vergiler için ayrı ihbarname kullanılır.Beyannameyi kanunî süresi geçtikten sonra vermiş olanlara bu beyannamede gösterdikleri matrah üzerinden re’sen gerekli tarhiyat yapılır ve bu beyannameler re’sen takdir için takdir komisyonuna sevk edilmez. Ancak, vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra kendiliğinden verilen beyannameler için bu hüküm uygulanmaz.
İKMALEN VE RE’SEN VERGİ TARH. FARKLARI a. Matrah veya matrah farkının defter, kayıt ,belge, veya kanuni ölçülere dayanılarak tespiti durumunda ikmalen, aksi takdirde resen tarhiyat yapılır. b. İkmalen vergi tarhiyatında daha önce yapılmış bir vergi tarhı vardır, ancak vergi eksik hesaplanmıştır. Ör.giderler fazla düşülmüş ya da amort. fazla hesaplanmıştır. Re’sen vergi tarhında ise daha önce yapılmış bir tarhiyat olabileceği gibi olmayadabilir.
d.İDARECE TARHMükelleflerin verginin tarhı için vergi kanunları ile muayyen zamanlarda müracaat etmemeleri veya aynı kanunlarla kendilerine tahmil edilen mecburiyetleri yerine getirmemeleri sebebiyle zamanında tarh edilemeyen verginin kanunen belli matrahlar üzerinden idarece tarh edilmesidir.
GVK, KVK VE KDVK’ YA GÖRE TARHİYATIN MUHATABI Bazı işlemlere taraf olanlardan birinin veya tamamının, gerek mukimlik gerekse tabiiyet açısından verginin mükellefi ve sorumlusu tutulmaları mümkün değildir. Bu hallerde yapılan işlemden dolayı doğacak verginin taraflardan biri ya da onun adına birilerince ödenmesi gerekir.Vergiyi doğuran işlemin mükellefi veya sorumlusunun bulunmaması hallerinde onlar adına hareket eden; vekil, kanuni temsilci veya işlemleri yapanların tarhiyata muhatap tutularak vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi için KVK, GVK ve KDVK’da yasal düzenlemeler yapılır.
GV DE TARH. MUHATABI GV bu vergiyle mükellef olan gerçek kişiler namına tarh edilir. 1. Küçüklerle kısıtlılarda, bunların nam ve hesabına kanuni temsilcileri; 2. Verginin tevkif suretiyle alınması halinde, mükellef hesabına tevkifat yapmaya mecbur olanlar;
KV de TARH. MUHATABI Mükellef olanların tüzel kişiliği adına; iktisadî kamu kuruluşları ile derneklere ve vakıflara ait iktisadî işletmelerden tüzel kişiliği haiz olmayanlar için bağlı oldukları kamu tüzel kişileri ya da dernek veya vakıf adına; fonlarda fonun kurucusu adına; iş ortaklıklarında ise verginin ödenmesinden müteselsilen sorumlu olmak üzere yönetici ortak veya ortaklardan herhangi birisi adına tarh olunur.Dar mükellefiyete tabi yabancı kurumların vergisi, bu kurumların; TR’deki müdür ve temsilcileri, Müdür ve temsilcileri mevcut değilse, kazanç ve iratları yabancı kuruma sağlayanlar adına tarh olunur
KDV TARHİYATIN MUHATABI Bu vergiyle mükellef gerçek veya tüzelkişiler adına tarholunur. a) Adi ortaklıklarda, verginin ödenmesinden müteselsilen sorumlu olmak üzere, ortaklardan herhangi biri,
VERGİ HATASI Vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi alınmasıdır. Vergi hataları hesap hataları ve vergilendirme hataları olarak iki gruba ayrılır.
2.VERGİLENDİRME HATALARI 2a. MÜKELLEFİN ŞAHSINDA HATA 2.b MÜKELLEFİYETTE 2c. MEVZUDA 2.d VERGİLENDİRME VEYA MUAFİYET DÖNEMİNDE
DÜZELTME YETKİSİ VE REDDİYAT Vergi hataları ; 1. İlgili memurun hatayı bulması veya görmesi 2. Üst memurların yaptıkları incelemeler 3. Teftiş sırasında 4. Vergi incelenmesi sırasında 5. Mükellefin müracaatı ile meydana çıkar.
Vergi hatalarının düzeltilmesine, ilgili vergi dairesi müdürü karar verir. Bu hatalar düzeltme fişine dayanılarak düzeltilir. Hatanın mükellef aleyhine yapılmış olması halinde, fazla vergi aynı fişe dayanılarak terkin ve tahsil olunmuş ise mükellefe reddolunur. Düzeltme fişinin bir nüshası, reddedilecek miktarla müracaat edeceği muhasebe ve müracaat süresi zikredilmek suretiyle mükellefe tebliğ edilir. Mükellef tebliğ tarihinden başlayarak bir yıl içinde parasını geri almak üzere müracaat etmediği takdirde talep hakkı kalmaz.
VERGİ Devlet veya yetkili kılınmış organları tarafından, fert ve kurumlardan, kanuna dayanılarak, gelir ve servetleri üzerinden cebren ve karşılıksız olarak alınan iktisadi değerdir. Verginin konusu, üzerine konulduğu , doğrudan ya da dolaylı olarak kaynağını oluşturan iktisadi unsurlardır. Bu unsurlar,gelir servet , harcama , işlem yada belgedir.Kişilerin, kendileri ve ailelerinin yaşamı için gerekli , asgari düzeydeki gelirin üzerinde kalan kısımdır.Kişilerin gelirleri ne olursa olsun vergi ödemeleri gerekir. Vergi ödeme gücüne ulaşmada, artan oranlı vergi tarifeleri, ayırma kuramı, agi gibi araçlar kullanılır.
MATRAH Verginin, üzerinden hesaplandığı değer veya miktardır.
İSTİSNA Vergi kanunlarında, verginin kapsamı içinde sayılan bazı işlem ve unsurların, çeşitli sebeplerle, kısmen veya tamamen vergi dışı bırakılmasıdır.
MUAFİYET Vergi kanunlarına göre mükellef sayılan bir gerçek veya tüzel kişinin, çeşitli sebeplerle, vergi dışı bırakılmasıdır.
RESİM Belirli bir işin veya hizmetin yapılması konusunda, devletin veya yetkili organlarının verdiği izin karşılığında ödenen paralardır.
HARÇ Devlet veya yetkili kıldığı organları tarafından sunulan hizmetin karşılığında, bu hizmetlerden yararlananlar tarafından ödenen paralardır. Harçların özelliği devlet tarafından; yapılan hizmetin veya sağlanan bir menfaatin karşılığında ödenmiş olmasıdır.
VERGİ MAHREMİYETİ Görevleri gereği mükelleflerin veya onlarla ilgili kimselerin ticari, şahsi ve diğer sırlarını öğrenme durumunda olan , Vergi muameleleri ve incelemeleri ile uğraşan memurlar, Vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve Danıştay’da görevli olanlar,Vergi kanunlarına göre kurulan komisyonlara katılanlar ve Bilirkişiler, bu sırları ifşa edemez.Vergi mahremiyetini ihlâl edenler , TCK hükümlerine göre cezalandırılır.
GECİKME FAİZİ İkmalen, re’sen veya idarece yapılan tarhiyatlarda a) Dava konusu yapılmaksızın kesinleşen vergilere, tarhiyatın ilgili bulunduğu döneme ilişkin normal vade tarihinden itibaren, son yapılan tarhiyatın tahakkuk tarihine kadar; b) Dava konusu yapılan vergilerin ödeme yapılmamış kısmına, tarhiyatın ilgili bulunduğu döneme ilişkin normal vade tarihinden itibaren, yargı organı kararının tebliğ tarihine kadar; Geçen süreler için gecikme faizi uygulanır. Ay kesirleri nazara alınmaz. Uzlaşılan vergilerde , uzlaşılan vergi miktarına uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihe kadar geçen süre için uygulanır.
GECİKME ZAMMI Amme alacağının ödeme süresi içinde ödenmeyen kısmına vadenin bitim tarihinden itibaren her ay için ayrı ayrı % 1,40 oranında gecikme zammı uygulanır. Ay kesirlerine isabet eden gecikme zammı günlük olarak hesap edilir. Gecikme zammı; vergi ziyaı cezalarında bu madde uyarınca belirlenen oranda, mahkemeler tarafından verilen ve ceza mahiyetinde olan amme alacaklarında ise bu oranın yarısı ölçüsünde uygulanır. Bunların dışındaki ceza mahiyetinde olan amme alacaklarına gecikme zammı tatbik edilmez. Sürenin hesaplanmasında amme alacağının vade tarihi süreye dahil edilmez, ödeme tarihi süreye dahil edilir.
GECİKME FAİZİ İLE GECİKME ZAMMININ FARKLILIKLARI a.Gecikme faizi tahakkuktaki, gecikme zammı ise tahsilattaki gecikmenin müeyyidesidir.
b.Gecikme faizi aylık olarak hesaplanır ve gecikme faizinin hesabında ay kesirleri dikkate alınmaz. Gecikme zammı ise günlük olarak hesaplanır, ay kesirleri içinde gecikme zammı alınır. c.Gecikme faizi ile gecikme zammının oranı birbirine eşit olup, aylık % 1,40 olarak uygulanır.
d.Gecikme faizi sadece vergi aslı üzerinden hesaplanırken, gecikme zammı vadesinde ödenmemiş bulunan vergi aslı ve vergi ziyaı cezası üzerinden hesaplanır, gecikme faizi ve usulsüzlük cezaları için hesaplanmaz.
VERGİ CEZALARI 1.USULSÜZLÜK Vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine riayet edilmemesidir. Vergi ziyaına sebebiyet verilmemiş olsa dahi usule ve şekle riayet etmeyen mükellef adına usulsüzlük cezası kesilebilir. Genel ve özel usulsüzlük olarak ikiye ayrılır, genel usulsüzlük ise kendi içinde 1. ve 2.usulsüzlük cezaları olarak ikiye ayrılır.
A.) 1.USULSÜZLÜK CEZALARI Usulsüzlük fiili re’sen takdiri gerektirirse, yazılı cezalar iki kat olarak kesilir a.Vergi ve harç bey.lerinin süresinde verilmemesi
B.)2.Usulsüzlükler a. Vergi kanunlarında yazılı bildirimelerin zamanında yapılmaması (işe başlamayı bildirmek hariç)
2.ÖZEL USULSÜZLÜK Ft ve benzeri evrak verilmemesi , alınmaması ve diğer şekil ve usul hükümlerine uyulmamasıdır.
j- Elektronik ortamda bey. verilmesi mecburiyetine uyulmaması halinde kesilen özel usûlsüzlük , bey.nin kanuni süresinin sonundan başlayarak elektronik ortamda 30 gün içinde verilmesi halinde 1/10 oranında, sürenin dolmasını takip eden 30 gün içinde verilmesi halinde ise 1/5 oranında uygulanır.
3.VERGİ ZİYAI Mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya eksik tahakkuk ettirilmesidir. Vergi ziyaı mükellefce tahakkuk işleminin tam ve zamanında yerine getirilmemesine bağlı olarak ortaya çıkan bir müeyyidedir.Tam ve zamanında tahakkuk etmiş olan verginin vadesinde ödenmemesi durumunda ise gecikme zammı uygulanır. Haksız yere vergi iadesine sebebiyet vermek de vergi ziyaı olarak kabul edilir.Vergi ziyaı suçu işleyenlere, ziyaa uğrattıkları verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir.Vergi ziyaına kacakcılık ile sebebiyet verilmesi halinde bu ceza üç kat, bu fiillere iştirak edenlere ise bir kat olarak uygulanır. Vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra verilenler hariç olmak üzere, kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi beyannameleri için kesilecek ceza %50 oranında uygulanır. Cezayı gerektiren fiil ile vergi ziyaı ve usulsüzlük birlikte işlenmişse bunlara ait cezalardan miktar itibariyle en ağırı kesilir. Cezanın kesinleştiği tarihi takip eden yılın başından başlamak üzere vergi ziyaında beş, usulsüzlükte iki yıl içinde tekrar ceza kesilmesi durumunda, vergi ziyaı cezası %50, usulsüzlük cezası %25 artırılarak uygulanır. Ayrı ayrı yapılan vergi ziyaı veya usulsüzlükten dolayı ayrı ayrı ceza kesilir.VUK “Kaçakçılık Suçları ve Cezaları mad.yer alan fiilleri işleyen mükelleflere ayrıca ceza mahkemelerince hürriyeti bağlayıcı ceza verilebilir.
18 AYDAN 3 YILA KADAR HAPİS Vergi kanunlarına göre tutulan , düzenlenen ,saklama ve ibraz mecburiyeti bulunan; 1) Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar,kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar ,defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde kaydedenler 2) Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edip , gizleyenler , muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar,
ÜÇ YILDAN BEŞ YILA KADAR HAPİS Vergi kanunları uyarınca tutulan veya düzenlenen saklama ve ibraz mecburiyeti bulunan defter, kayıt ve belgeleri yok edenler , defter sahifelerini yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç koymayanlar , belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar
İKİ YILDAN BEŞ YILA KADAR HAPİS VUK hükümlerine göre ancak Maliye Bakanlığı ile anlaşması bulunan kişilerin basabileceği belgeleri, Bakanlık ile anlaşması olmadığı halde basanlar veya bilerek kullananlar.
İŞTİRAK SUÇU iştirak, bir suçun birden çok kişi tarafından işbirliği halinde işlenmesidir. Kaçakcılık suçlarının işlenişine iştirak eden suç ortaklarının bu suçların işlenmesinde menfaatinin bulunmaması halinde, TCK suça iştirak hükümlerine göre hakkında verilecek cezanın yarısı indirilecektir.
VERGİ VE CEZALARIN KALKMASI Ödeme vergi ceza alacağının ortadan kalkmasının en doğal yoludur.
( pişmanlık zammı oranı : her ay için ayrı ayrı % 1,40 ) bir zamla birlikte başvuru tarihinden başlayarak 15 gün içinde ödenmesi.
Tarhiyat Sonrası UzlaşmaMükellef tarafından, ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergilerle bunlara ilişkin vergi ziyaı cezalarının tahakkuk edecek miktarları konusunda vergi ziyaına sebebiyet verilmesinin kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten ve yanılmadan kaynaklandığının, vergi hataları ile maddi hata bulunduğunun veya yargı ile idarenin ihtilaf konusu olayda görüş farklılığı olduğunun ileri sürülmesi durumunda, idare mükellefler ile uzlaşabilir. Uzlaşma konusu verginin matrah farkları itibariyle bölünebildiği durumlarda yapılabilir. Uzlaşma talebi vergi ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılır. Uzlaşmanın olmaması halinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz. Uzlaşmanın olmadığına dair tutanağa idarenin nihai teklifi yazılır. Mükellef dava açma süresinin sonuna kadar teklif edilen vergi ve cezayı kabul ettiğini yazılı olarak bildirirse uzlaşma vaki olur.
Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Vergi incelemeleri sonucunda düzenlenen vergi inceleme raporlarında ikmalen veya re’sen tarhı öngörülen vergi ile buna ilişkin cezanın ,tarh işleminin gerçekleşmesinden önce, uzlaşma yapılmasıdır.Uzlaşma komisyonlarının tutacakları uzlaşma tutanakları kesin olup gereği vergi dairelerince derhal yerine getirilir. Mükellef veya adına ceza kesilen; üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit olunan hususlar hakkında dava açamaz, şikayette bulunamaz. Süresi içinde uzlaşma talebinde bulunan mükellef uzlaşma talep ettiği vergi için ancak uzlaşma vaki olmadığı taktirde dava açabilir. tutanağın tebliği tarihinden itibaren 15 gün içerisinde dava açılması gerekir.
14.1. TAHAKKUK ( TARH ) ZAMANAŞIMI Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergi zamanaşımına uğrar.
1- Vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması 2- Mücbir sebepler
3- Şarta bağlı istisna veya muafiyet uygulamaları sonucu kısmen veya tamamen alınmayan vergilere ilişkin zamanaşımı süresi, istisna veya muafiyet şartlarının ihlal edildiği tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren başlar.
4- Zarar mahsubun da zararın doğduğu dönemden değil mahsubun yapıldığı dönemden itibaren başlar. ( 08 yılı zararı 011 yılı karından mahsup edilmişse 08 yılına ilişkin zamanaşımı da 01.01.12’den itibaren başlar.)
5- Yıllara yaygın inşaat işleri ile ilgili işin devam ettiği tüm yıllara ilişkin tarh zamanaşımı süresi, işin bittiği yıla ilişkin zamanaşımı süresinin sonuna kadar uzar.
6- Bir yıldan fazla süren tasfiyelerde tarh zamanaşımı, tasfiyenin nihayet bulduğu dönemi takip eden yıldan itibaren başlar.
14.2. TAHSİL ZAMANAŞIMI Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar.Zamanaşımından sonra mükellefin rızaen yapacağı ödemeler kabul olunur.
14.2.1. Tahsil Zamanaşımının Kesilmesi
1- Ödeme, 2- Haciz tatbiki, 3- Cebren tahsil ve takip muameleleri sonucunda yapılan her çeşit tahsilat, 4- Ödeme emri tebliği,
5- Mal bildirimi, mal edinme ve mal artmalarının bildirilmesi,
6- 5 sırada gösterilen muamelelerden herhangi birinin kefile veya yabancı şahıs ve kurumlar mümessillerine tatbiki veya bunlar tarafından yapılması,
7- İhtilaflı amme alacaklarında yargı organlarınca bozma kararı verilmesi, 8- Amme alacağının teminata bağlanması,
9- Yargı organlarınca yürütmenin durdurulması kararı verilmesi,
10- İki amme idaresi arasında mevcut bir borç için alacaklı amme idaresi tarafından borçlu amme idaresine borcun ödenmesi için yazı ile müracaat edilmesi.
11- Amme alacağının özel kanunlara göre ödenmek üzere müracaatta bulunulması ve/veya ödeme planına bağlanması.
Kesilmenin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren zamanaşımı yeniden işlemeye başlar.
14.2.2. Tahsil Zamanaşımının İşlememesi ( Durması ) Borçlunun; 1- Yabancı memlekette bulunması, 2- Hileli iflas 3- Terekesinin tasfiyesi.
bu hallerin devamı müddetince zamanaşımı işlemez. Kalan zamanaşımı süresi sebeplerinin kalktığı günün bitmesinden itibaren yeniden işlemeye başlar.
14.3. CEZA ZAMANAŞIMI SÜRESİ Kanunda yazılı sürelerin geçmesiyle, devletin cezalandırmak hakkını düşüren bir durumdur.Cezanın bağlı olduğu vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın birinci gününden başlayarak vergi ziyaı cezasında 5 yıl; usulsüzlükte usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen yılın gününden başlayarak 2 yıl; özel usulsüzlük cezalarında usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen takvim yılının birinci gününden başlayarak 5 yıl geçtikten sonra ceza kesilmez.
14.4. DÜZELTME ZAMANAŞIMI tarh zamanaşımı dolduktan sonra meydana çıkarılan vergi hataları düzeltilemez. düzeltme zamanaşımı süresi:
ii.İlan yolu ile tebliğ edilip vergi mahkemesinde dava konusu yapılmaksızın tahakkuk eden vergilerde mükellefe ödeme emrinin tebliğ edildiği;
iii.İhbarname ve ödeme emri ilan yoluyla tebliğ edilen vergilerde 6183 sayılı Kanuna göre haczin yapıldığı; Tarihten başlayarak bir yıldan aşağı olamaz.