I. Chandragupta batı Ganj Ovasındaki küçük bir krallıkta 320'de tahta çıktı. Güçlü Liccachevi hanedanından prenses Kumaradevi ile faydalı bir evlilik ve fetihler vasıtasıyla ülkesini Magahda'dan (Güney Bihar'da) Prayaga'ya kadar (Uttar Pradeş'te) merkezi Ganj'ın büyük kısmını içine alacak şekilde genişletti. Selefleri Guptalar Kuzey Hindistan'ı yaklaşık 150 yıl boyunca yönetti.
Hristiyanlığı 313 yılında kabul eden Roma imparatoru Konstantin Hristiyanların gerek doktrinde gerekse örgütlenmede birlik içinde olmaktan çok uzakta olduklarını anladı. Küçük Asya'daki İznik'te 325'te bir kilise konsilini toplantıya çağırarak Aryanizmin (İsa'nın baba olan Tanrı'ya tabi olduğuna inanan Arius teolojisi) yarattığı bölünmelere karşı bir ortodoks anlayış kurmak (ve kabul ettirmek) istedi.
Konstantin dışında 300 kadar kilise önderi toplantıya katıldı ve Arius'un görüşleri lanetlendi. Licinius'u (308-24) 324'te yendikten sonra Konstantin Doğu Roma İmparatorluğu için Avrupa ile Asya arasında stratejik bir mevki işgal eden eski Byzantion şehrinde bir başkent kurdu. Pagan tapınaklarını yıktırdı, Ayasofya gibi yeni kiliseler yaptırdı ve Roma'ya rakip olacaksa kamu binaları tesis etti. Konstantinopolis (günümüzde İstanbul) resmi olarak 2 Nisan 330 tarihinde başkent oldu. Doğu Roma İmparatorluğuna 1000 yılın üstünde başkentlik yaptı.
Hindistan'da Samudragupta, Konstantin'in ölümü ve 3 parçalı yönetim
335'te Samudragupta (335-75) babası I. Chandraguota'nın Kuzey Hindistan'daki topraklarının hükümdarı olarak yerini aldı. Gupta Krallığına ilhak ettiği Uttar Pradeş ve Mathura'daki bir dizi seferleri hakkında Pragaya'da diktirdiği yazıt günümüze gelmiştir. Ayrıca Hindistan'ın doğu kıyılarındaki Madras'a kadar fetihler yapıp Batı Bengal dışında Racastan ve Pencab'a boyun eğdirdi. Diğer başka bölgeler de üstünlüğünü tanıyarak Samudragupta'yı Maurya'dan sonra en güçlü Hint hükümdarı haline getirdi.
Konstantin vaftiz olmayı ancak ölüm döşeğindeyken kabul etti ve 337'de öldü. Verasete ilişkin kesin hükümler bırakmadan ölerek, imparatorluğun oğullar arasında bölünmesine yol açtı; II. Konstantin (337-40) İspanya, Galya ve Britanya'ya sahip oldu; Konstans (337-50) İtalya'yı yönetti ve II. Constantius (337-61) Doğu İmparatorluğunu yönetti. Hükümdarlıkları, babasının erkek akrabalarının hemen hepsini Konstantinopolis'te katletmeleriyle ve tahta rakip kimsenin kalmamasını sağlamalarıyla başladı. En büyükleri olan II. Konstantin kıdemini kabul ettirmek istedi, ancak İtalya'nın 340'daki bir istilası sırasında öldü.
Bunun ardından Konstans, Galya'daki Frank işgalcilerine karşı bir dizi sert çarpışma yürüttüğü ve karşılaştığı sorunlar nedeniyle 343'te ziyaret etmek zorunda kaldığı (bunu yapan son tartışmasız Roma hükümdarı olarak) Britanya'nın yönetimini devralarak Batı Roma imparatoru oldu.
Roma'da kardeş kavgası ve Konstans'ın ölümü, Doğu Roma'da Gallus dönemi
Hayatta kalan iki kardeş arasındaki sorunlar, özellikle (II. Constantius'un sürgün ettiği, fakat Konstans'ın makamına iade etmek istediği) İskenderiye piskoposu Athanasius'un statüsü konusundaki ilişkilerini kötüleştirdi. 350'de kıdemli bir askeri görevli olan Magnentius Güney Galya'daki Augustodunum'da (günümüzde Autun, Fransa) isyan etti ve Konstans öldürüldü. İran'daki savaşlarla uğraşan II. Constantius başlangıçta bu türediyi hoşgördü, ancak 351'de ona karşı harekete geçti. II. Constantius'un veliahdı olmadığından 337 kıyımından hayatta kalan az sayıda kişiden biri olan kuzeni Gallus'u 351'de Caesar mevkiine yükseltti ve Doğu'nun yönetimini verdi.
Bu esnada Batı'da Magnentius'a karşı seferini sürdürdü. Magnentius'un kuvvetleri Mursa'da (günümüzde Hırvatistan) yenildi; İtalya ve Afrika hızla geri alındı ve 353'te Magnentius Galya'da intihar etti. İzleyen yeni yıl boyunca II. Constantius başlıca, Galya'ya Frank istilaları, 353'te hatta hak iddia eden Silvanus'un isyanı ve doktrin ihtilaflarını çözmeye çalışan kilise konsilleriyle (II. Constantius geleneksel Ortodoksluğa karşı Aryanizmi tercih etmekteydi) uğraşarak yalnız başına hüküm sürdü.
Sonunda Gallus çok ihtiraslı görülmesi nedeniyle 354'te tahttan indirilerek öldürüldü. II. Constantius onun yerine Gallus'un kardeşi, pagan felsefesine bağlı çalışkan bir genç olan Julian'a döndü. Silvanus'un isyanının ardından 355'te Julian Caesar ünvanıyla Frank istilacılarla savaşlarda şaşırtıcı bir şekilde başarı gösterdiği Galya'ya gönderildi.
Etiyopya'da Hristiyanlık, II. Şapur'un Diyarbakır'ı alması
Etiyopya'da Aksum Krallığı Roma dışında Hristiyanlığı kabul eden ilk devletlerden biri oldu. Suriyeli Hristiyan misyoner Frumentius, kral Ezana'yı (320-60) Monofiztizmi (İsa'nın tek ve kutsal doğasını vurgulayan ilk doktrin) kabul etmesini sağladı. II. Constantius'tan Ezana'ya bağlılığını Aryanizme çevirmesini ve Frumentius'un yerine bir Aryanpiskoposu atamasını isteyen 357 tarihli bir mektup günümüze erişmiştir. Mektup, Roma imparatorlarının dini bağlılıklarıyla ciddi bir şekilde ilgilendiğini ortaya koymaktadır.
Ezana, sınırlarının ötesine seferler düzenledi: Bir yazıt, komşu "Gaze'ye, son Agarne ve Siguene'ye" savaşlardan bahsetmekte ve ordularının Meroe şehrini (Kuzey Sudan) işgal etmiş olabileceği anlaşılmaktadır. Bu fetihler ve Sahraaltı Afrika ve Arabistan ticaretini kontrol ederek zenginleşen Aksum 7. yüzyıla kadar bölgeye hakim olabilmiştir.
Klasik dönem öncesi Guatemala ve Meksika'nın Maya Krallıkları 200-300 yılları civarında bir çöküntüye girerek nüfusları azaldı, inşaat faaliyetleri kesildi. Ancak bölge kısa süre içinde bir dizi güçlü krallığın belirdiği, Maya Uygarlığının klasik dönemi (300-900) olarak adlandırılan yeni bir çağın başlamasıyla tekrar canlandı. Tikal (Guatemela) ve Palenque (Meksika) gibi büyük yerleşik merkezleri, merkezi bir akropole yerleştirilmiş büyük piramidal tapınaklar ve saray kompleksleriyle nitelenmektedir.
Mayalar önemli olayları anmak için diktirdikleri birçok stelae (işlenmiş taş bloklar) üzerine günümüze erişen hiyeroglif bir yazı şekli geliştirdiler. Tikal'de bu tür tarih verilmiş anıtların ilki 292 senesindendir. Tikal'in adı bilinen ilk kralı I. Siyaj Chan K' awill'dir (y. 305). Chak Tok Ich aak'ın (360-76) hükümdarlığında Tikal klasik Maya şehirlerinin en büyüğü ve en güçlüsü oldu.
Roma İmparatorluğu 340 ve 350'lerde batı ve doğu sınırlarında istilalarla karşılaştı. Batıda Franklar Ren'den baskıya başladılar ve 350 yılı başlarında bazı eski Roma kalelerini işgal ederek Ren sınırını geçtiler. Caesar Julian Franklara karşı bir dizi sefer (356-59) yaptı ve ele geçirdikleri toprakların büyük kısmını geri aldı.
Doğu'da Romalılar ve Roma İmparatorluğunda 350'lerde yaşanan siyasi sorunları fırsat bilen II. Şapur (309-79) hükümdarlığındaki Persler arasında çatışma çıktı. II. Şapur 359'da batıya doğru ilerledi ve büyük Roma kalesi Amida'yı (bugünkü Diyarbakır) aldı. Roma'nın doğudaki pozisyonunu tehdit ederek diğer bazı şehirleri de ele geçirdi ve nüfusları İran'a göç ettirdi.
Kronolojik özet
- 320 / Aksumi kralı Azana'nın tahta çıkması
- 320 / Gupta İmparatorluğunun kurucusu I. Chandragupta tahta çıkar
- 321 / Konstantin eski Roma eyaleti Daçya'da sefere çıkar
- 324 / Konstantin Licinius'u yenerek tek imparator olur; yeni başkenti Konstantinopolis'te kurar
- 325 / Pachomius Mısır çölünde Tabenne Manastırını kurar
- 325 / Konstantin Ortodoks Hristiyan doktrinini saptamak için İznik Konsilini toplar
- 327 / Konstantin oğlu Crispus'u komplo suçuyla ölüm cezasına çarptırır
- 329 / Roma'da San Pietro Bazilikasının yapımı tamamlanır
- 333 / Aksum kralı Ezana Hristiyanlığı kabul eder
- 335 / Kudüs'te Kutsal Kabir Kilisesinin kutsanması
- y. 335 / I. Chandragupta'nın yerine I. Samudragupta Ganj Ovasında bir imparatorluk kurar
- 336 / Tire Kilise Konseyi İskenderiye Patriği Athanasius'u Ariusçulara karşı davranışı nedeniyle mahkum eder
- 337 / Konstantin'in ölümüyle imparatorluğu üç oğlu arasında paylaşılır
- 337 / II. Şapur Romalılara karşı yeni bir savaş başlatır
- 340 / Konstans kardeşi II. Konstantin'i yener ve tüm imparatorluğu hükmü altına alır
- 341 / Pers İmparatorluuğunda Hristiyanlara zulüm uygulanması
- 346 / Piskopos Athanasius İskenderiye'ye döner
- 350 / Konstans komutan Magnentius tarafından öldürülür
- 350 / Ak Hunlar İran ve Hindistan'ı işgal eder
- y. 350 / Utilas İncili Got diline çevirir
- 355 / Galya'nın Alemanni tarafından istilası geniş tahribata yol açar
- 355 / Julian küçük imparator (Caesar) ve Galya valisi ilan edilir
- 356 / İskenderiye patriği Athanasius bir kez daha sürgüne gönderilir
- 356 / Mısır'da manastır hareketinin önderi ve "Çöl Babası" Aziz Antonius ölür (doğumu y. 251)
- 356-57 / II. Constantius kehabet ve kurban törenlerini yasaklayan yasalar çıkartır ve pagan tapınaklarını kapatır
- 357 / Sirmium'da kilise konsili Aryan taraftarı bir öğreti kabul eder
- 358 / Büyük bir deprem Küçük Asya'nın batısını yıkar
- 358 / II. Constantius Quadi ve Sarmatyalılara karşı Tuna boylarında sefer düzenler
- 359 / II. Şapur Suriye'yi işgal eder ve Amida'yı ele geçirir
- 359 / Rimini (piskoposlar için) ve Kilikya'da Silifke konsilleri homois formülü -Aryan ve İznik Hristiyan görüşleri arasında bir uzlaşma- konusunda anlaşır
- 360 / Birlikleri Julian'ı imparator ilan eder
- 360 / Konstantinopolis Konsili Aryan taraftarı bir öğreti kabul eder