1.4. LİDER VE YÖNETİCİ
1.4.3. Liderlerle Yöneticiler Arasındaki Farklılıklar ve Benzerlikler
Liderlik ile yöneticilik arasında bazı farklar vardır. Bütün yöneticiler liderlik edemediği gibi, bütün liderlerde yönetemezler. İdeal olarak ihtiyaç duyulan ise yönetici liderlerdir. Bu tip insanların liderlik karizması ile yönetici yetenekleri kendilerinde birleştirebildikleri söylenmektedir.
A Force For Change: How Leaders Differs From Management adlı kitabı ile 1990 yılında Kotter yönetim ve liderlik arasındaki farkın sınırlarını çizmiştir. O, bu iki kavram arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları bularak, her iki kavramı da tanımlayan üç faaliyet ortaya koymuştur. Yönetim geleneksel olarak şunlarla birleştirilmiştir:
Gelecek için amaç ve hedefler belirlemede planlama ve bütçeleme.
Planları başarmak için organize etme ve personeli ayarlama.
Gözlenen sonuçları kontrol etme ve problemler ortaya çıktıkça onları çözme. Öte yandan liderlik
Uzun dönemli hedeflere ulaşmada geleceği planlayan stratejilerle gidilecek yönü belirleme.
İnsanlara misyonunu ileterek, onları hizaya sokma ve bu misyona bağlılıklarını sağlama.
İnsanlara hoş görünen değerler, ihtiyaçlar ve hislerle onları motive etme ve harekete geçirme; böylece onların misyon doğrultusunda hareket etmelerini garanti altına almalıdır.
Kotter bu iki kavram arasındaki benzerlikleri açıkça ortaya koymuştur; kısacası liderlik yönetimin içindedir (motivasyonel kısmı) ve liderliğin içinde de yönetim vardır (uygulama kısmı). Kotter, yine de bu ikisinin farklı kavramlar olduğunu tartışmış, buna rağmen işletmelerin etkin bir şekilde yürütülmesi için her ikisine de ihtiyaç olduğunu söylemiştir. Liderlik özelliklerine sahip, fakat yönetim yeteneklerine sahip olamayan bir yöneticinin de boş bir vizyona sahip olacağını ve vizyonunu gerçeğe dönüştüremeyeceğini belirtmiştir.
Liderlik esnekliktir. Örnek olmaktır, yetki vermektir. Yönetim daha katı, bürokratik ve kontrollüdür; otorite ve karar vermedir. Liderler, belirsizliği sakin karşılamaktadırlar; yöneticiler ise belirsizliği ortadan kaldırmak için kendilerine baskı yapmaktadırlar. Liderler işletmede kendi istekleri ile değişimi başlatmakta; yöneticiler ise, değişimlere göre kendilerini ayarlamakta veya ona uyum sağlamaya çalışmaktadırlar. Liderler, insan ve hedef yönelimlidirler; yöneticiler ise, amaç yönelimlidirler. Liderler, işletmenin misyon ve vizyonunu ortaya koymakta ve bunu çalışanlara iletmektedirler; yöneticiler ise; misyonu başarmak için amaçlar saptamaya çalışmaktadırlar.
Yöneticilerin çoğu, işletmedeki pozisyonları nedeni ile kendilerine bahşedilen kanuni güç ve otoriteye inanmaktadırlar. Liderler ise, işlerini yaparken, uzmanlık, karizma gibi farklı güçlere inanma eğilimindedirler. Yöneticiler, başkaları aracılığı ile işleri başarma ve yönetme
eğilimindedirler. Oysaki liderler, çalışanları daha yüksek düzeylere gelmeleri konusunda
motive etmekte ve onlara yol göstermektedirler. Liderler daha çok ilham verici, telkin edicidirler. Yöneticiler ise, daha mekanik olma eğilimdedirler. Yöneticiler, önceden belirlenen kuralları takip etme ve bürokrasi ile hareket eğilimde iken; liderler, daha çok yaratıcı ve kendiliğinden, ani olarak vücuda gelen hareket tarzını takip etmektedirler. Bu şu anlama da gelebilecektir; yöneticiler tepkicidirler ve işletme sınırları içinde kalırlar. Liderler ise, sınırları zorlarlar ve daha çok proaktiftirler. Aslında işletmede bu ikisinin dengelenmesine ihtiyaç vardır. Bu dengenin sağlanmasında da lider/ yönetici birleşimine yardımına ihtiyaç vardır.
Yukarıda ifade edilen tüm konular, yöneticiler ile liderler arasındaki farkları tespit etmeye yöneliktir. Ancak, iyi bir yöneticilik eğitimi almış başarılı yöneticiler de etkin ve güçlü birer lider olabileceklerdir. Bu konuda yedi altın anahtar vardır. Bunlar: astlara güvenmek, bir görüş “vizyon” geliştirmek, soğukkanlı olmak, risklere atılmak, bir uzman olmak, çalışanların karşı çıkışlarına izin vermek, konuları ve problemleri basitleştirmek ve onlara çözmek.42 Selen Doğan, Vizyona Dayalı Liderlik adlı kitabında şunlara değinmiştir: Güçlü bir işletme liderlik ve yöneticiliğin her ikisine birden ihtiyaç duymaktadır. Başarılı olmak için işletmeler, sadece müşterilerinin, hissedarlarının çalışanlarının ve diğerlerinin o an ki beklentilerini karşılamamalı, aynı zaman da bu kişilerin zaman içinde değişen ihtiyaçlarını belirlemeli ve bunlara uyum sağlamalıdırlar. Bunu gerçekleştirmek için de, sadece plan, bütçe, örgütleme, personel, kontrol ve problem çözme değil; aynı zamanda gelecekte gidilebilecek en uygun yön de belirlenmeli, insan hizaya sokulmalı ve değişimi başarmak üzere motive edilmelidirler. Tablo 1,1 yöneticilerle liderler arasındaki farkın daha açık olarak anlaşılmasına yardımcı olacaktır.
42
Tablo 1.1: Yöneticilik ve Liderliğin Karşılaştırılması
YÖNETİCİLİK LİDERLİK
Gündem meydana getirme
Planlama ve bütçeleme
İhtiyaç duyulan sonuçları başarmak için detaylı adımlar ve zaman tabloları oluşturma ve sonra bunu sağlamak için gerekli olan kaynakları tahsis etme.
Gidilecek yönü belirleme
Gelecek için, genellikle de uzak bir gelecek, bir vizyonu başarmada ihtiyaç duyulan değişiklikleri yapmak için stratejiler geliştirme. Gündemi başarmak için insan şebekeleri (ağları) geliştirme
Organize etme ve personel
Planın gerekenlerinin üstesinden gelebilmek için bazı yapılar oluşturma; bu yapıları bireylerle kadrolaştırma, planın yerine getirilmesinde yetki ve sorumlulukları devretme, insanlara kılavuzluk etmeye yardımcı olacak politika ve prosedürler sağlama ve uygulamayı izlemede metot ve sistemler yaratma.
İnsanları hizaya sokma, onlara çeki düzen verme
Gidilecek yönü, vizyonu, kelimeler ve hareketlerle vizyonu anlayan ve onun geçerliliğini kabul eden, bun için koalisyon yapan insanlara ileterek, onları hizaya sokma.
Uygulama
Kontrol etme ve problem çözme
Sonuçları, planların bazı detaylarını gözleme, saplamaları belirleme ve sonra bu problemleri çözmede planlama ve örgütleme yapma.
Motive etme ve ilham verme
İnsanları, temel politik, bürokratik ve kaynak sınırlamalarını yenmede harekete geçilerek, bu sınırlamaları temel fakat yerine getirilmemiş insan ihtiyaçlarına
dönüştürmelerini sağlamak
Sonuçlar
Olacak olan olayları ve emirlerin derecesini belirleme ve işletme ile ilgili çeşitli çıkar grupları tarafından beklenen ana sonuçları tutarlı bir şekilde ortaya koyabilme.
Genellikle etkin derecede değişim ortaya koyabilme ve çok yüksek derecede gerekli olan değişiklikleri meydana getirebilme potansiyeline sahip olma. Örneğin; müşterilerin istediği yeni bir ürün işletmenin rekabet edebilirliğini artırmada çalışan ilişkilerine yeni yaklaşımlar deneme gibi…
Kaynak: DOĞAN Selen “Vizyona Dayalı Liderlik”, Kare Yayınları, İstanbul, s.44
Yeterli olandan fazla yönetim, fakat yetersiz bir liderlik ile şu sayılanlar ortaya çıkabilecektir: Kısa döneme eğilim, detaylar ve riskleri göz ardı etme, uzun döneme ve geleceğe, hesaplanan riskleri göze almada değiştirilebilecek stratejilere çok az odaklanılması. Aşırı uzmanlaşmaya gitme, insanları işlere uydurma ve kurallara boyun eğme, birleşme, bağlılık ve insanları yönlendirmeye önem vermeme. Sınırlama, kontrol altına alma ve
olayların tahmine ağırlık verme; genişlemeye, personeli güçlendirmeye ve ilham vermeye
yeterince önem göstermemek.
Liderliğin kaynağı; fırsatları açıkgözlülükle, atiklikle karşılamak ve hayal gücünü ve vizyonu onun üzerinde kullanmak, fırsatları kendi menfaatine çevirmek, işletmeyle ilgili tüm taraflara değerler yaratabilmektir. Yönetim ise, yaratıcı problem çözmedir. Yönetim örnekler içinde veya sistem içinde çalışmaktadır. Yönetim, rakiplerin üzerinde bir rekabet gücüne sahip olabilmek için çok çeşitli araçlar, yöntemler ve hareket tarzı kullanmaktır. Yönetimi öğrenmek, liderliği öğrenmekten çok daha kolaydır. Bununla birlikte, belirsizlik zamanlarında eğer radikal değişiklikler yapılarak performans iyileştirmeleri sağlanmak isteniyorsa liderlik çok daha önemli hale gelecektir.43 Bu durumlardan da anlaşılabileceği gibi yöneticilik ve liderlik birbirini tamamlayan parçalardır.