Gökbilime olan ilgi yetersiz olmasına karşın belli bir iyileşmeden de bahsetmek mümkün. Bunu, özellikle özel okullarda ve kimi devlet okullarında gözlemevlerinin açılmasında görebiliyoruz.
Fakat gözlemevi kurmakla iş bitmiyor. Eğitim için uygun koşulları sağlayıp doğru bir eğitim planı yapmak da şart. İşin bu kısmında sık örnek bulunmadığı için idareciler kendilerini bilinmezler içersinde bulabiliyor.
Bu konuda eğitimcilere destek olmak ve konuyu tecrübe etmiş kişilerin deneyimlerinden faydalanmalarını sağlamak amacıyla, Akdeniz Üniversitesi bünyesinde, TÜBİTAK ve MEB’in katkısıyla kasım ayındaOkul Gözlemevleri Sempozyumu düzenleniyor.
13-15 Kasım 2015 tarihlerinde Antalya Portobello Otel‘de düzenlenecek olan sempozyuma son başvuru tarihi 15 Ekim 2015. Başvuru hakkında gerekli bilgileri bu bağlantıdan öğrenebilirsiniz.
Konuşmacılar
Prof. Dr. Dursun KOÇER (İstanbul Kültür Üniversitesi)
Prof. Dr. Zeynel TUNCA (Ege Üniversitesi )
Prof. Dr. Ethem DERMAN (Ankara Üniversitesi)
Prof. Dr. Serdar EVREN (Ege Üniversitesi)
Doç. Dr. M. Sami TANER (Akdeniz Üniversitesi)
Uzm. Astr. Kadir ULUÇ (TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi)
Tahsin DEMİRCİLER (Denizli Nalan Kaynak Anadolu Lisesi)
Türkiye doğumlu (Mardin – Savur) biliminsanı Aziz Sancar, Amerikalı Paul Modrich ve İsveçli Tomas Lindahl ile birlikte 2015 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı.
Üçlü, canlı hücrelerin, bozulan DNA kısımlarını nasıl tamir ederek, genetik bilgilerini koruduklarını açıklayan çalışmaları ile ödüle layık görüldü. Mekanizmanın işleyişini Bilimin Sesi sitesinde okuyabilirsiniz.
Bir TV programında çalışmalarının 5-10 yıl içersinde kanser araştırmalarında kullanılabileceğini belirten Sancar, Türkiye’de aldığı eğitimle ilgili de şunları söyledi:
Türkiye bana iyi bir eğitim vardı. Yüksek seviyeli bir öğretim aldım. O beni bilim yapamaya hazırladı. O bakımdan ben Türkiye’ye ve memleketime minnettarım. Türkiye’ye olan duygularım sonsuzdur. Bu ödül benim için önemli ama Türkiye için aldığım için ayrıca önem taşıyor.
Ödüllü çalışmanın Türkiye’de yapılmamış olması bir eksiklik olarak görünse de Türkiye’den bir biliminsanının böylesi bir başarıya ulaşabilmesi mutlaka birileri için ilham kaynağı olacaktır. Yurttaşına güvenen, mucit değil ille de ara eleman olsunlar demeyen bilimsel, eşitlikçi bir eğitim politikası başarının anahtarı olacaktır.
Pek çoklarının sandığının aksine uzaydaki astronotlar ne piramitleri ne de Çin Seddi’ni görebilirler. Yörüngeden görülebilen insan eseri tek bir şey vardır: Işık!
Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronotlardan biri çekilmiş bu fotoğrafı.
Sol alt köşede, Umman Denizi’ne açılan liman şehri Karaçi, bir ışık kümesi şeklinde görülüyor. 1.160 kilometre ötedeki Himalayaların eteklerinden doğan İndus Nehri ince bir ışık demeti olarak kuzeyden Umman’a dökülmek için, Karaçi’ye uzanıyor. Etrafına serpilmiş ışıklar ise beslediği bereketli İndus Vadisi’ne dağılmış yerleşim yerleri.
Sağda uzanan turuncu ışık hattı ise Hindistan-Pakistan sınırı. Sınır anlaşmazlığı olan iki devletin kesişim hattı, Hindistan tarafından güvenlik için yakılan lambalarla aydınlatılmakta. 1,4 milyar insanın hâlâ elektriğe kavuşamadığı bir Dünya’da, koca bir şehri aydınlatabilecek enerjinin insanlara kapalı bir alanı aydınlattığını görmek, insanı askeri harcamalar konusunda bir kere daha düşünmeye itiyor.
Bir asker olan Büyük İskender de 2 bin yıldan daha uzun süre önce, MÖ 327’de, fetih için İndüs düzlüklerine gelmişti. Ordusuyla beraber aylarca zaman harcayarak İndus Vadisi’nin başladığı yerden Karaçi’nin yakınlarına kadar indi. Burdan sonra Mezopotamya’ya ulaşmak için çöl yürüyüşüne başladılar.
Uzay istasyonu bu bölgeyi sadece 3 dakika içersinde katetti.
NASA’nın 1960 ile 1972 yılları arasında sürdürdüğü ve İnsanlığı Ay’a taşıyan Apollo görevlerine ait 10 binden fazla fotoğraf flickr’a taşındı.
Apollo astronotlarının Ay yüzeyinde veya araçlarında yolculuk ederken çektiği fotoğraflar, NASA’nın Flickr sayfasından görülebiliyor. Ay’da yakalanan kareleri yüksek çözünürlükteki orjinal halleriyle indirebiliyorsunuz.
Astronotların uzay araçlarından çektiği olağanüstü Ay ve Dünya manzaralarını da içeren fotoğraflar, 1800 DPI’lık (nokta/inç) ham halleriyle verilmiş. İşlemden geçmemiş amatör çekim görüntülerin kimisinin flu olması sizi şaşırtmasın.
Mars’ta yine su bulundu. Bu defa ki bulgular Mars’ta günümüzde de suların aktığını kanıtlıyor. Daha önce de yüzeyde akan ‘sıvı’ varlığı belirlenmişti ancak bu sıvının su olup olmadığı kesin değildi. Tabii konunun bu kadar sansasyonel hale getirilmesinin NASA’nın bütçe kısıntılarına karşı halkın ilgisini çekme çabasıyla ilişkisini de atlamamak gerekiyor. Fakat, sonuç da NASA’da haklı, bu roketler suyla çalışmıyor!
Mars demişken, 2 Ekim’de gösterime giren Marslıfilmini atlamamak gerekiyor. Çokça övgüye mahsar olan Marslı (The Martian) romanının sinema uyarlaması olan film için kitabından iyi yorumları yapanlar bile var. Kaçırılmaması lazım.
Hindistan’ın uzay araşıtrmalarına olan ilgisi hız kesmeden devam ediyor. Geçtiğimiz yıl Mars yörüngesine Mars Orbiter Mission (MOM) uydusunu göndermeyi başaran Hindistan Uzay Araştırma Kurumu (ISRO) geçtiğimiz hafta, yerden 650 km yükseklikteki bir yörüngeye Astrosat adında bir gökbilim uydusu oturtmayı başardı.
Yine ISRO tarafından geliştirilen PSLV-XL roketi aracılığıyla yörüngesine ulaşan Astrosat’ın 5 yıl boyunca uzay araştırmalarında kullanılması planlanıyor. Uzay aracı mor ötesi dahil olmak üzere birçok dalgaboyunda gökyüzünü tarayacak.
Bu seramik bardak seti, my modern metropolis‘te karşıma çıktı. İsmi Moon Glasses (Ay Bardakları). Bardaklar, artık her ne içiyorsanız, siz içtikçe dolun evresinden son dördüne, Ay’ın evrelerini canlandırıyor. Bu etkiyi sağlayabilmek için bardağın iç şekli yeniden tasarlanmış. Bardaklar iki farklı boyda çiftler halinde satılıyor. Küçük boy 24$, büyük boy 30$. Bunların haricinde bir de 10$ kargo ücreti var.
29 Eylül 1954’te kurulan CERN, geçtiğimiz hafta 61. yaş gününü kutladı. Alttaki fotoğraf ‘ilk kazmanın vurulduğu’ günlerden kalma.
Çin Bilimler Akademisinden araştırmacılar, tüyden hafif, çelikten güçlü bir süper madde geliştirdiler. Esasen grafenden elde edilen köpük olan bu madde, keşfi yapan ekibin bildirdiğine göre 1 cm2’ye 1 ton’dan daha fazla darbeye dayanabiliyor ve kendi ağırlığının kırk bin katını taşıyabiliyormuş. Fazladan her kg’ın yüksek maliyet artışı demek olduğu uzay endüstrisinde böylesi bir madde kolaylıkla kendine yer bulacaktır.
kuyruklu yıldızın karanlık tarafı
Kocaman bir yer fıstığını andıran 67P kuyrukluyıldızı’nın yörüngesindeki Rosetta uzay aracı, kuyrukluyıldız’ın bugüne dek karanlıkta kalan kısmını ilk kez görüntülemeyi başardı. Şimdiye kadar gökcisminin tamamının görüntülenememesinin sebebi, bu karmaşık şekilli cismin güney kutbunun genelde yaz mevsiminde olmasıydı.
Batman Üniversitesi Sosyoloji Bölümü öğretim üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Yusuf Arslan, 450 öğrenci üzerinde yaptığı ankette üniversite öğrencilerinin astronomi ve uzay keşiflerine ilgisiz olduğu sonucuna ulaştı. üniversite öğrencilerinin sadece yüzde 9.6’sı astronomi ve uzay bilimleri ile ilgileniyormuş.
Sonuç şaşırtıcı değil. Üstelik durum sadece bize özgü de değil, NASA bile uzay araştırmalarına olan ilgisizlik ve daha kötüsü gereksiz bulunması sonucu kaynaklarını kaybetmekten korkuyor. Bu nedenle de toplumu etkileyecek çalışmalara sarılıyor (bkz: en üstteki haber).
Uzun süredir sitem adına bir facebook sayfası açık olmasına karşın aktif değildi. Ta ki düne kadar. Astro Türk artık facebook üzerinden de aktif biçimde yayında olacak: siteyi facebook.com/astroturk.net bağlantısıyla takip edebilirsiniz.
Resimde Süsen (Iris) Bulutsusu görülüyor; nam-ı diğer NGC 7023. Kral (Cepheus) Takımyıldızında bulunan Süsen, bir yansı bulutsusudur. Görünümü merkezindeki 7. kadirden, sıcak genç yıldızın (HD 200775) parlak ışığının, bulutsuyu meydana getiren mikroskobik katı parçacıklardan yansımasına borçlu. Merkezdeki yaklaşık 6 ışık yılı genişliğindeki mavi bölge, tozların kendine has rengini gösterirken bunun haricinde bulutsu da ısılışınım (fotolüminesans) olayı da gözleniyor. Yıldızın yaydığı normalde görülmeyen mor ötesi ışınımla ısınan katı maddeler sıcaklıkla kızarak kırmızı tonlarında ışık vermekte.
Peki bu bulutsuyu nasıl bulacağız? Elbette önce Kral takımyıldızını (Cepheus) gökyüzünde bulmak gerekiyor1. Kral’ın kuzeyindeki üçgen kolayca farkedilir. Üçgenin bir köşesindeki Alfirk’in (b Cephei)2 yakınında görülen, uzun dönemli bir değişken yıldız olan T Cephei’yi bulduğunuzda3, yanıbaşındaki Süsen’i de bulabilirsiniz4. T Cephei ortalama 1 yıl 3 haftalık periyot içersinde 10 ile 6. kadir arasında parlaklık değişimine uğrayan bir yıldız. Süsen bulutsusunun parlaklığı ise 6.8 kadir.
Plüton’un büyük uydusu Charon’un yayınlanan en yüksek çözünürlüklü ve renkli resimleri, uydunun şiddet dolu tarihini gözler önüne seriyor.
Yeni Ufuklar (New Horizons) ekibi Charon’un kraterlerle dolu tekdüze bir uydu olduğunu tahmin ediyorlardı. Buna karşın güneş sistemimizin -oransal olarak en büyük- uydusu olan Charon üzerinde çarpışma izlerinin dışında sıradağlar, vadiler, düzlükler, heyelan bölgeleri ve farklı renkli yüzey alanları barındırıyor.
Yeni Ufuklar sondasının 14 Temmuz’daki yakın geçişinden elde ettiği ve 21 Eylül’de Dünya’ya yolladığı yüksek çözünürlüklü görseller, Charon’un ekvatoru boyunca uzanan 1.600 kilometreden uzun vadi sistemininin detaylarını ortaya çıkarttı. Dünya’daki en büyük vadi sistemi olan Büyük Kanyon’dan 4 kat daha uzun ve iki kat daha derin olan bu vadi sistemi Charon’un geçmişindeki büyük jeolojik değişimin bir göstergesi.
Kuzeydeki dağlık yapının aksine, Charon’un kanyonunun güneyinde geniş bir düzlük var. -gayriresmi- Vulcan Planum ismi verilen bu düzlük kuzeye göre daha az büyük kratere sahip. Bu durumun, bölgenin daha genç olduğuna dair bir işaret olabileceği düşünülüyor.
Araştırmacılara göre düzlüklerin pürüzsüzlüğü, sahip olduğu oluklar ve zayıf tepeler geniş çapta bir yüzey yenilenmesinin açık işaretleri.
Deliller, Charon yüzeyinde büyük değişimler yaşanmış olduğunu gösteriyor. Değişimin akla gelen ilk şüphelisi ise buz volkanları (kriyovolkan) ki bunlar erimiş kaya yerine su, amonyak veya metan püskürtüyor.
Daha önce bahsettiğim “oransal olarak en büyük uydu” tabiri burada başrolü oynuyor: Plüton’un yarı boyutunda olan Charon, gezegenine göre öyle büyük kütleli ki iki cisim ikili sistem olarak hareket ediyor. Bu karmaşık hareketin yarattığı gelgit etkisi gökcismine, iç yapısındaki maddeleri eritmesini sağlayacak enerjiyi sağlıyor olabilir.
Elbette bunlar şimdilik varsayımdan ibaret. Yeni Ufukların sağladığı veriler üzerinde çalışıldıkça, Güneş Sistemi’nin bu uzak köşesinin sırları aydınlanmaya devam edecek.