This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
MARMARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ HUKUK ANABİLİMDALI ÖZEL HUKUK BİLİM DALI
KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİ
Doktora Tezi
MEHMET DENİZ YENER
İstanbul 2006
II
T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ HUKUK ANABİLİMDALI ÖZEL HUKUK BİLİM DALI
KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİ
Doktora Tezi
MEHMET DENİZ YENER
Danışman Prof. Dr. Cevdet YAVUZ
İstanbul 2006
I
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER ..................................................................................................I KISALTMALAR ............................................................................................. V GİRİŞ ............................................................................................................. 1
BİRİNCİ BÖLÜM
KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI UNSURLARI VE HUKUKİ NİTELİĞİ
§ 1) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE UNSURLARI ....................... 4 I) Kredi Açma Sözleşmesinin Tanımı....................................................... 4 II) Kredi Kavramı ve Niteliği.................................................................... 7 A) Sübjektif Unsur .............................................................................. 10 B) Objektif Unsur................................................................................ 11 III) Kredi Açma Sözleşmesinin Özellikleri............................................. 12 IV) Kredi Açma Sözleşmesinin Unsurları .............................................. 13 A) Kredi Açma ve Kullandırma Taahhüdü......................................... 13 a) Kredi Açma ve İfa Hazırlığı........................................................ 13 b) Kredi Sınırı ve Sözleşme Süresinin Belirlenmesi....................... 15 c) Nakit Devri veya Sorumluluk Üstlenilmesi ................................ 16 B) Münferit Kredi İşlemleri İçerme ve Ayrılık Prensibi..................... 17 a) Münferit Kredileri Kademeli Şekilde Kullandırma İradesi ........ 17 b) Münferit Kredi İşlemleri ile Amaçlarda Ayrılık......................... 19 c) Münferit Krediler ile Hukuki Yapılarda Ayrılık......................... 20 d) Münferit Kredilerin İçeriğini Belirleme ve Edim Bağlılığı ........ 21 D) Kredi Alanın Talep Hakkı.............................................................. 23 a) Talep Hakkının Hukuki Niteliği ................................................. 23 b) Kredi Talebinde Serbestlik ......................................................... 27 c) Tekrar Eden Talep İmkanı .......................................................... 29 d) Kredi Talebinin Devri ve Haczi.................................................. 30 E) Güven Unsuru ................................................................................ 33 F) Kredi Alanın İade ve Karşılık Bedel Taahhüdü ............................. 34
II
G) Tarafların Anlaşması...................................................................... 36 H) Süreklilik Unsuru........................................................................... 38 V) Sözleşmenin Şekli.............................................................................. 39 § 2) MÜNFERİT KREDİ TÜRLERİ ................................................................ 41 I) Nakdi Krediler ..................................................................................... 41 A) Karz Şeklinde Kullandırılan Krediler ............................................ 41 B) Cari Hesap Şeklinde Kullandırılan Krediler .................................. 42 C) Akreditif Kredisi ............................................................................ 47 D) Kıymetli Evrak İskontosu, İştirası Şeklinde Krediler .................... 50 E) Senet ve Emtia Karşılığı Krediler .................................................. 52 II- Gayri Nakdi Krediler ......................................................................... 53 A) Teminat Mektubu Kredisi .............................................................. 55 B) Kefalet Kredisi ............................................................................... 57 C) Kabul Kredisi ................................................................................. 59 D) Aval Kredisi................................................................................... 60 E) Ciro Kredisi .................................................................................... 60 § 3) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ ............................. 62 I) Karz ( Ödünç ) Sözleşmesini Esas Alan Görüşler............................... 62 A) Ödünç Sözleşmesi Görüşü ............................................................. 62 B) Ödünç Benzeri Sözleşme Görüşü .................................................. 65 C) Ödünç Vaadi Sözleşmesi Görüşü................................................... 66 D) Şartlı Ödünç Sözleşmesi Görüşü ................................................... 67 II) Çok Aşamalı Sözleşme Görüşü.......................................................... 68 A) Önsözleşme Görüşü ....................................................................... 68 B) Opsiyon Sözleşmesi Görüşü .......................................................... 70 C) Çerçeve Sözleşme Görüşü ............................................................. 72 III) Tek Aşamalı Sözleşme Görüşü......................................................... 77 A) Tek Aşamalı Şartlı Sözleşme Görüşü ............................................ 78 B) Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme Görüşü ......................... 80 a) Niteliği Kredi İşlemine Bağlı Çerçeve Sözleşme ....................... 82 b) Çerçeve Nitelikli Sui Generis Sözleşme..................................... 84
........................... 85 I) Genel Değerlendirme ................................... 129 D) Sır Saklama Borcu .................................................................................................. 124 G) Teminat Verme Borcu ............................................................... 126 B) Kredi Alana İşlemlerinde Destek Olma ........... 126 A) Krediyi Hazır Bulundurma ve Kullandırma Borcu........................ 85 A) Tek Aşamalı Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme ................................................................................................. 121 D) Denetim izni ve Bilgi Verme .............. 140 III) Üçüncü Şahısların Zararlarından Sorumluluk .......................... 114 I) Kredi Alanın Borçları ............................. 135 I) Bankanın Temerrüdü ve Sonuçları..................................................................................................................................................................................... 96 D) Sürekli Borç İlişkisi Oluşturan Sözleşme ......................................... 135 II) Kredi Alanın Temerrüdü ve Sonuçları...................................................................................... 111 § 6) SÖZLEŞME SÜRESİNCE TARAFLARIN BORÇLARI ........................... 130 III) Sözleşmenin İfa Zamanı ve Yeri ......................................................................................... 114 A) Faiz Ödeme Borcu ......... 85 B) Rızai Sözleşme ............................................................................................ 134 § 7) BORCA AYKIRILIK HALLERİ VE SONUÇLARI .. 146 ................................ 132 B) İfa Yeri ....III § 4) DEĞERLENDİRME VE UYGULANACAK HUKUK KURALLARI ............................................... 132 A) İfa Zamanı............................................................................................................... 123 F) Krediyi Kararlaştırılan Alanda Kullanma Borcu................................................................. 95 C) İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme ............. 125 II) Bankanın Borçları ................................................................... 114 B) Komisyon Ödeme Borcu.. 119 C) Kredinin İadesi ve Tazmin Yükümü ............................................................................... 122 E) Krediyi Kullanma Borcu ............................................ 100 II ) Uygulanacak Hukuk Kurallarının Tespiti ...................................................................... 106 İKİNCİ BÖLÜM KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMLERİ VE SONA ERMESİ § 5) MÜZAKERE AŞAMASINDA TARAFLARIN BORÇLARI.... 129 C) Alınan Senetlerin İadesi ....... 98 E) Kendine Özgü Yapısı Olan ( Sui Generis ) Sözleşme.
................... 186 VII) Sözleşmenin İptali ........... 156 § 9) SÖZLEŞMEDEKİ HÜKÜMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ...................................................................................................................................................... 199 YARARLANILAN ESERLER ......... 148 I) Yürürlük Denetimi ................................................. 172 VI) Takip Hukuku ve Zamanaşımı Kayıtları......................................................................... 190 § 11) SONA ERMENİN MÜNFERİT KREDİ İŞLEMLERİNE ETKİSİ .................................. 193 SONUÇ .............. 153 C) Gabin................................................................................................................ 152 B) Kamu Düzenine ve Ahlaka Aykırılık.......... 154 D) Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağına Aykırılık.......................... 158 II) Faiz Oranlarını Belirlenme ve Değiştirme Yetkileri... ...... ..... 173 § 10) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ ................................ 158 I) Bankanın Tek Taraflı Fesih Yetkisi ........................................................................................... 156 III) Genel İşlem Şartlarında Geçersizliğin Sonuçları......................................... 175 I) Tarafların Anlaşması .................................. 203 ..................................... 181 VI) Sözleşmenin Kredi Alanın Aczi Sebebiyle Feshi............................................................................................................. 175 II) Sözleşme Süresinin Dolması................ 169 IV) Sorumsuzluk Kayıtları.. 175 III) Kredi Alanın Ölümü ve Tarafların İflası . 148 II) İçerik Denetimi .... 151 A) Emredici Hukuk Kurallarına ve Kişilik Haklarına Aykırılık........................................................................................................................................................................................................................IV § 8) GENEL İŞLEM ŞARTLARININ VE HÜKÜMLERİN DENETİMİ ...... 165 III) Banka Kayıtlarının Geçerliliği ile İlgili Hükümler.................................................................................................... 171 V) Teminatlar Hakkındaki Kayıtlar. 178 V) Haklı Nedenle Fesih.............. 177 IV) Belirsiz Süreli Sözleşmenin Olağan Feshi ..........................
agm. Art. dn. BT C.V KISALTMALAR Aufl. AGB age. Çev. agt. E f. Diss. Aşa. BGB BGE BGH BK BKT Bkz. GİŞ Auflage ( Bası ) Ankara Barosu Dergisi Adalet Dergisi Aynı eser Allgemeine Geschaeftsbedingungen Adı Geçen Eser Adı Geçen Makale Adı Geçen Tez Artikel ( madde ) Aşağıda Allgemeiner Teil Band ( Cilt ) Bürgerliches Gesetzbuch Bundesgerichtsentscheide Bundesgerichtshof Borçlar Kanunu Borçlar Kanunu Tasarısı Bakınız Besonderer Teil Cilt Çeviren Dissertation Dipnot Esas fıkra Genel İşlem Şartları . ABD AD ae. AT Bd.
VI HBM HD HGB HGK Hk. BK İBD İİK İKİD İMKB İÜHFM JuS JW K KWG m. SPK SPR. s. HUH HUMK İBBB İBK İçt. MDR MTO N. RG RGZ S. Hukuki Bilgiler Mecmuası ( Yargıtay ) Hukuk Dairesi Handelsgesetzbuch Hukuk Genel Kurulu Hakkında Hukuk Umumi Heyeti Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu İstanbul Barosu Bilgi Bankası İsviçre Borçlar Kanunu İçtihadı Birleştirme Kararı İstanbul Barosu Dergisi İcra İflas Kanunu İlmi Kazai İçtihatlar Dergisi İstanbul Menkul Kıymetler Borsası İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası Juristische Schulung Juristische Wochenschrift Karar Gesetz über das Kreditwesen Madde Monatsschrift für Deutsches Recht Milletlerarası Ticaret Odası Numara Neue Juristische Wochenschrift Obligationenrecht Örneğin Resmi Gazete Entscheidungen des Reichsgerichts in Zivilsachen Sayı Sermaye Piyasası Kanunu Schweizerisches Privatrecht Sayfa . NJW OR Örn.
TD TİA TİK TMK TTK WM vb. ZGB ZHR ZSR Tarih Ticaret Dairesi Türk İçtihatlar Ansiklopedisi Türk İçtihatlar Külliyatı Türk Medeni Kanunu Türk Ticaret Kanunu Wertpapier-Mitteilungen ve benzeri ve devamı Yargıtay Yargıtay Dergisi Yargıtay Kararları Dergisi Yüksek Lisans Tezi Yukarıda Zivilgesetzbuch Zeitschrift für das gesamte Handelsrecht Zeitschrift für schweizerisches Recht .VII t. Yarg. vd. Yuk. YD YKD Ylt.
kısmen ve tamamen kullanabilme imkanı vermektedir. Kredi açma sözleşmesi önceleri asli olarak bir para ödüncü taahhüdü olarak kabul edilmekteyken.1 GİRİŞ Modern endüstri toplumunun ekonomik yapısı ve süreklilik gösteren yatırım ihtiyaçları sürekli artan kredi ihtiyacını beraberinde getirmiştir. Uygulamada bankacılık işlemlerinin büyük kısmını kredi işlemleri oluşturmaktadır ve bu işlemler temelde tipik bir bankacılık sözleşmesi olan kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır. Bernd: Der bankgeschäftliche Krediteröffnungsvertrag. iş sahiplerine talepleri halinde belli bir miktar krediyi ihtiyaçları ölçüsünde. Kredi açma sözleşmesini sadece bir ödünç sözleşmesi olarak kabul etmeye imkân yoktur. işlemlerinin genişlemesi ve geçen yüzyılın sonuna doğru yoğun bir şekilde ortaya çıkan teminat verme. Bielefeld 1968. bu sözleşme kendine has özelliklerini bankacılık uygulamaları sonucu elde etmiştir ve sözleşme içeriğini 1 STAUDER. Kredi açma sözleşmesinin kredi alana verdiği en önemli imkân bu sözleşmeye dayanarak kullanacağı kredi miktarını ve kullanma zamanını seçebilme imkânıdır. 20. . s. tüketim toplumunun gelişim aşamasında sadece üretim değil tüketimde de yoğun şekilde kredi kullanımı gerçekleşmektedir. aval. ticaretin gelişimi. Kredi açma sözleşmesi. erken dönemde ihtiyacından fazla kredi alma ve onun için fazladan faiz ve masraf ödeme yükümlülüklerinden korumaktadır. Kredi alanın kendisine sağlanan krediyi ihtiyacı halinde ve istediği miktarda kullanabilme imkânı. kabul. kabul gibi nakdi olmayan kredi işlemi talepleri sonucu sözleşme para ödüncü taahhüdü niteliğini aşmıştır. Kredi açma sözleşmesi kredi alanı acil kredi ihtiyacı gerçekleştiğinde kredi bulamama riskinden de korumaktadır. para ödüncü yanında. teminat verme gibi çok çeşitli bankacılık işlemlerini içeren kendine has ve bağımsız gelişen bir bankacılık sözleşmesi haline gelmiştir1. lüzumsuz yere. Kredi açma sözleşmesi. Kredi verme taahhüdü olarak kabul edilebilecek ödünç verme işlemleri Türk hukuk sisteminde sadece Borçlar Kanununda ödünç sözleşmesi kısmında faizsiz ve faizli karz olarak düzenlenmiştir. çeşitli finans kuruluşları ve bankaların artması.
teminat gibi bir nakit aktarımı sağlamayan. Bu şekilde kanunda düzenlenmemiş sözleşmeler isimsiz sözleşme olarak adlandırılmaktadırlar. Kredi açma sözleşmesinin konusu tarafların anlaşmasına bağlı olarak bir miktar paranın verilmesi olabileceği gibi. maddesinde çalışma ve sözleşme özgürlüğü kapsamında ve Borçlar Kanunu madde 19/1 hükmünde açıkça düzenlenmiştir. havalelerin gönderilmesi. Bankacılık uygulamasında kredi açma sözleşmesi standart sözleşmeler yoluyla düzenlenmekte ve bu tür sözleşmelerde genel işlem şartları yoluyla bankalar kendilerini koruyan hükümlere yer vermektedirler. ödemeleri kabul gibi banka uygulamasının kredi açma sözleşmesine bağladığı olağan hizmetleri de kapsamaktadır. sözleşmenin hukuki niteliği konusunda bu yönde az sayıda farklı görüş saklı kalmak şartıyla bir isimsiz sözleşme olarak kabul edilmektedir. teminat mektubu. kanunda düzenlenmeyen farklı tiplerde sözleşme yapma ve sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğüne sahiptir. Borçlar Kanunu’nda düzenlenen sözleşme tiplerine ilişkin kurallar sınırlayıcı nitelikte değildir ve kişiler kanunda düzenlenen sözleşme tipleri dışında.2 oluşturan kabul. hesaba paraların işlenmesi. Kredi sözleşmesi deyimi tek bir kredi işlemini akla getirdiğinden. Sözleşme doktrinde genel olarak kredi açma sözleşmesi olarak adlandırılmaktadır. Kredi açma sözleşmesi bankacılık uygulamasında yaygın şekilde kullanılmasına rağmen hukuk sistemimizde düzenlenmemiş bir sözleşmedir. müşteriye ait senetleri tahsil. Kredi açma sözleşmesinde müşteri genelde ticari işletmesinin ihtiyaçları için kredi alan tacir olmakta ve genel işlem şartlarının güven kuramı esaslarına göre sözleşme içeriği olmasında tacirlerin tüketicilere nazaran daha az korunacağı . çeklerin ödenmesi. Kredi açma sözleşmesi de. bunun yanında kredi sözleşmesi ve özellikle bankacılık uygulamasında genel kredi sözleşmesi olarak ta adlandırılmaktadır. Sözleşme özgürlüğü prensibi Anayasanın 48. münhasır kredi işlemleri ile özel bir bankacılık sözleşmesi olarak tanımlanır hale gelmiştir. kabul kredisi şeklinde gayri nakdi kredileri. farklı nitelikte. sözleşmenin nakdi ve gayri nakdi kredileri kapsayan geniş kapsamını açıklayamamaktadır. aval. bu durum sözleşmenin tarafları arasındaki dengenin zayıf durumdaki kredi alan aleyhine bozulmasına yol açmıştır.
kredi açma sözleşmesi kapsamında yaygın şekilde kullanılan. genel işlem şartlarının değerlendirilmesi ve bu konudaki sorunlar kredi açma sözleşmesinde özellikle incelenmesi lüzumu olan konular olarak ortaya çıkmaktadır. . sona ermenin sözleşmenin konusunu oluşturan münferit kredi sözleşmeleri üzerinde etkileri incelenecek. Kredi açma sözleşmelerinde teminat konusu ayrıntılı olarak düzenlenmektedir. kredi alan taraf ise “müşteri” veya “kredi alan” olarak tanımlanmıştır. kamu kurumlarının. unsurları. Tezin ikinci bölümünde ise tarafların hak ve borçları. Tezin sonuç kısmında ise çalışmada varılan sonuçlar genel hatları ile ifade edilecektir.3 kabul edilmektedir. Sözleşmenin hukuki niteliğinin ve uygulanacak hukuk kurallarının tespiti. Tezin konusu olan kredi açma sözleşmesi giriş bölümü ve iki bölümde incelenmekte ve sonuç kısmı ile tamamlanmaktadır. Merkez Bankasının. onun unsurları haline gelen önemli genel işlem şartlarının denetimi ve hükümleri. Tarafların hak ve borçları. kredi açma sözleşmesinin yapısıyla doğrudan ilişkili olmadığı ve bağımsız hükümleri ile ayrı bir inceleme konusu oluşturacağı için sadece bu borcun kapsamı incelenmiş teminatlar ayrıntılı olarak incelenmemiştir. bunun dışında. Münferit kredi sözleşmeleri de kendine özgü özellikleri ve hükümleri olan sözleşmeler olduğu için genel hatları ve hükümleri ile incelenmiştir. kredi veren bankanın ve kredi alanın borçları olarak iki başlık altında ve ayrı bir başlık olarak sözleşmeye aykırılık halleri ile birlikte değerlendirilecektir. gerçek kişilerin. konusunu oluşturan münhasır kredi sözleşmeleri ve kredi açma sözleşmesinin hukuki niteliği incelenecektir. hükümleri ve sona ermesi. bu sebeple tezde kredi verme taahhüdü altına giren taraf “kredi veren” veya banka. uluslararası finans kuruluşlarının da kredi açması mümkündür. teminat türleri. Kredinin teminat altına alınma şekli. Birinci bölümde kredi açma sözleşmesinin tanımı. kredi açma sözleşmesinin sona ermesi. değerlendirilecektir. Kredi açma sözleşmesinde kredi veren taraf genellikle bir banka olmaktadır. tarafların hak ve yükümlülükleri.
Kredi veren ile müşteri arasındaki kredi ilişkisinin temelini. 3 2 . Schweizerisches Obligationenrecht Besonderer Teil. 2002. Konrad: Handelsgesetzbuch. (YÜKSEL A. 1965 tarihli Eski Yugoslav bankalar ve kredi işleri kanununda. Aufl. Kredi açma sözleşmesi eski öğretide. nakdi kredilerle birlikte gayri nakdi kredileri de sözleşmenin kapsamına alan ikinci görüş ortaya çıkmıştır. Adolf / DUDEN. s. ( yazarlar kredi sözleşmelerini mutlak anlamda para ödüncü kapsamına sokmamakla beraber özellikle uluslar arası bankacılık uygulamalarında kredi açma sözleşmesinin konusunun ağırlıklı olarak bir miktar paranın ödünç alana verilmesi şartlı nakdi krediler olması sebebiyle bu sözleşmenin bir tür ödünç olduğu ve ona ilişkin hükümlere tabi olacağından bahsetmektedirler. Jane/Scott. Sözleşmenin tanımında konusunu oluşturan kredi türleri esas alınmış ve bu kapsamda konuyu sadece nakdi kredilerle sınırlayan ve bu yönde tanımlama geliştiren görüşü takiben. Bankacılık Hukuku ve İşletmesi: İstanbul 2004. Bu durumda kredi açma sözleşmesine karz Bağımsız bir bankacılık sözleşmesi olarak kredi açma sözleşmesi 1942 tarihli İtalyan CCI m. HONSELL. Kredi veren şartları önceden belirlenmiş şekilde bir miktar parayı ödünç alana vermekte bunun karşılığında kredi alan ise faiz ve komisyon gibi karşılıklar ödeme borcu altına girmektedir. dn. Fransız Ticaret Hukuku reform komisyonu tasarısında düzenlenmiştir. 98 vd. N. Alman ve İsviçre hukuk sistemlerinde bağımsız bir sözleşme tipi olarak düzenlenmemiştir2. H. 17. Aslı/YÜKSEL. 406. s. München und Berlin. 249 dan naklen) HUGHES. 1966. Sözleşme bazı özellikler ve değişiklikler içerse de nakit devri amaçlı bir karz sözleşmesidir ve bu sözleşmenin hükümlerine tabidir3. Kommentar..) . Sait/YÜKSEL. bir miktar nakit paranın kredi alana devri amaçlı bir sözleşme olarak tanımlanmıştır. US Boston. Ülkü.. BAUMBACH. 1842-1845. MACDONALD. Bu tanıma göre kredi açma sözleşmesinin konusu nakdi kredilerle sınırlıdır ve gayri nakdi krediler bu sözleşmenin konusu dışında kalmaktadır.. İnternational Banking Text and Cases. şartları ve sınırları önceden belirlenmiş bir miktar paranın ödünç verilmesi oluşturur.520.4 BİRİNCİ BÖLÜM KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI UNSURLARI VE HUKUKİ NİTELİĞİ § 1) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE UNSURLARI I) Kredi Açma Sözleşmesinin Tanımı Kredi açma sözleşmesi Türk.
Özel Borç İlişkileri. 519. FEYZİOĞLU..: Geld und Geldgeschäfte. 1997. Bankkredit und Darlehen im deutschen Recht. aval verilmesi. 36 II 529. Peter: Kreditrecht. 433. karzın konusu sadece para veya misli bir malın ödünç verilmesi iken kredi sözleşmesinin konusu daha geniştir. Stuttgart. ( ARAL. Zürich 1980. CANARIS. cari hesap. PALANDT. Capital Markets and Institutions. s. 306–312 ( BGB § 488–490. Claus W. 1927. iskonto. Tübingen 2003.305. 396 da ödünç benzeri şeklinde ifade edilmiştir. 91. 2. Hans.ALLEN. İstanbul 1988. ( TEKİNALP. 2004.235. 20. Müşterinin kredi kullanma imkânını daha sonra kısmen veya tamamen. 255 dn 7 den naklen. GUHL/MERZ/KUMMER. bu sözleşme ile para ödenmesi yanında.New York 1997. dn. HEFERMEHL. Berlin. Allgemeine Geschäfts – Bedingungen der Banken. Das schweizerische Obligationenrecht. kabul ve teminat kredilerinin ön sözleşmesi niteliğindedir. 99. s. s. Hendrik.I/2. kredi kullandırma borcu çerçevesinde çeşitli edimlerde bulunma yükümlülüğü altına sokan kendine özgü yapısı olan bir sözleşmedir 5. 210 TEKİNALP. İsviçre Federal Mahkemesi de bazı kararlarında sözleşmeyi karz olarak kabul etmiştir. Bern 1995. Kaiserslautern. İstanbul 1977. ( Bank und Kapitalmarktrecht für die Praxis ). kredi veren bakımından kredi verme işlemleri için başlangıç yükümlülüklerini belirleyen ve kredi kullandırma yoluyla müşterinin ödeme gücünü destekleme taahhüdünü içeren çerçeve nitelikli bir sözleşmedir4. Bu yönde Alman Federal Mahkemesi kararları. s. Carlo : Droit bancaire suisse. s. 29. Bürgerliches Gesetzbuch. İstanbul 1989 s. 95. Otto/PUTZO. Heinz/MAURENBRECHER Benedikt: Die Leihe (Art. Zürich 2002.A Global View.. STAUDER. HASLER. JW 1907 708. NUISSL. 353 vd. s. HEERMANN. Obligationenrecht I Art. s. Basel 2003. Dagmar. Basler Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht. s. Fahrettin . nakdi veya nakdi olmayan krediler gibi farklı şekillerde kullanması mümkündür. s. 332. Ankara 1999. 316’dan naklen ) . Ünal: Banka Hukukunun Esasları. s. WM 1978 234. WM 1958 1294 1295. Zürich 1986. 1984. N. Peter W. 24 den naklen ). Banka Hukukunun Esasları. s. 236.5 sözleşmesine ilişkin BK. § 488 N. 321. Diss. 308: SCHÄRER. Kredi açma sözleşmesi bu nitelikleriyle günümüzde yaygın olarak kabul edilen görüşe göre. Bu sebeplerle kredi açma sözleşmesi kredi açanı tek bir borç. Krediteröffnungsvertrag.II — Özel Borç ilişkileri. LOMBARDINI. 312–318 ) hükümleri uygulanacaktır. Daniel: Die Verträge der schweizerischen Bankpraxis. 1529 OR. Akdin Muhtelif 5 4 . 1628. s. Borçlar Hukuku. Auflage. 238. s. Berlin 1988. München. 864. 63. TUNÇOMAĞ Kenan: Türk Borçlar Hukuku c. iskonto yapılması kararlaştırılabilir. Banka kredi sözleşmeleri karz sözleşmelerine yaklaşmakla birlikte. m. TANDOĞAN Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. ( GUGGENHEIM. F. Basel. N. poliçelerin kabulü. HOPT. Bankgeschäftsrecht. Necmeddin: Borçlar Hukuku. BGH NJW 1978 947.: Bankvertragsrecht. 1989. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi. Kredi verme işlemi için kredi veren ve alan arasında sözleşmenin yapılmasını takiben bir nakit devri gerçekleşmez. kredi alan lehine kefalet ve garanti taahhüdünde bulunulması.318 ). GUGGENHEIM.Linda. N. s. BGE. özellikle günümüz bankacılık uygulamasında bu şart değildir. Klaus/MÜLBERT. OR Art.
565. s. 95. 864 . kabul kredisi. N. 864 CANARİS. kredi verme edimini bir ödünç sözleşmesi olarak kabul eden görüş ve düzenlemelerin kabul edilmesi mümkün değildir. İstanbul 1980.I.6 Kredi veren “banka” bakımından kredi alana ödediği tutarı geri alamama riskini içeren ve çoğu kez bir miktar parayı ödünç verme şeklinde bir ifayı içeren bu sözleşmeye. N. 312 N. BERGER. aval verme. hazır bulundurma ve kullandırma edimleridir. Köln 2003. 865. A. CANARİS. s. STAUDER. asli unsuru olan kredi açma ve kullandırma edimleri esas alınarak. Herman: İsviçre Medeni Kanunu Şerhi/Borçlar Hukuku. s. 6 vd. 864 6 7 8 CANARİS. Banka garantileri ve senet iskontoları dikkate alındığında. kredi yeterliliğini destekleme amaçlı. Suat DURA). bazı hallerde menfaat dengelerine aykırı sonuçlar meydana getirebilecektir. Bir kredi açma sözleşmesinde çok sayıda ve farklı türde kredi işlemi düzenlenebilir. N. bu işlemler asıl olarak bir miktar paranın ödünç verilmesi senetlerin iskonto edilmesi veya faktoring işlemleri şeklinde gerçekleşen nakdi krediler ve temelde bir sorumluluk üstlenilmesi kapsamında bir edimi içeren. 76. bankanın kredi alana doğrudan bir ödemede bulunmadığı. BECKER. 99 vd. Bölüm-Özel Borç İlişkileri. II. Kredi açma sözleşmesi için kesin bir hukuki nitelemenin yapılmasına ihtiyaç olmadığı gibi aksine böyle bir niteleme tarafları kısıtlayacak. kredi işleminin Latince kökeni olan "credere" kelimesinden gelen kredi sözleşmesi ismi verilmiştir6. Şener. 10. İstanbul 2001. Peter. farklı hukuksal temellere dayanan çeşitli kredi verme işlemlerinin tek bir hukuksal kavramın etki ve kontrolünde düzenlenmesi mümkün değildir8. m. kredi alanın ödeme gücü. GUGGENHEIM. Banka ile kredi alan Nevileri (Özel Borç İlişkileri) c. ( Özel Borç İlişkileri 3. fasikül ). K. AKYOL. 29 CANARİS. Kreditvertragsrecht und Schuldrechtsreform. Banka Sözleşmeleri. Kredi açma sözleşmesinin asli edimleri sözleşmenin konusunu oluşturan kredi açma. s. banka teminatları gibi nakdi olmayan banka kredi işlemleridir7. N. Kredi açma sözleşmesi ile temelleri belirlenen farklı türdeki kredi işlemlerinin tek bir hukuksal nitelemeye tabi tutulması lüzumsuz. Ankara 1993 ( çev. Yargıtay Yayını No: 24.
7
arasında kararlaştırılan kredinin türü ise kurucu unsur olmamakla birlikte, bu sözleşmenin kavramsal unsurlarından birini oluşturmaktadır9. Son dönemde doktrinde oluşan fikirler dikkate alındığında kredi açma sözleşmesi; kredi verenin ( banka ), kredi alana, belirli bir sınıra kadar, belli veya belirsiz bir zaman süreci içinde, müşterinin karşı talebine göre belirlenecek miktarda ödünç para vermeyi veya herhangi bir biçimde kendi kredisini lehtarın emrine tahsis etmeyi, kredi alanın da; açılan kredileri geri ödemeyi ve kredi açanın zararını tazmin etmeyi veya borçtan kurtarmayı, faiz veya komisyon vermeyi karşılıklı olarak üstlendikleri bir sözleşmedir10.
II) Kredi Kavramı ve Niteliği
Genel olarak kredi, bir kişinin veya işletmenin ( Kredi alanın ) belirli bir süre için kendisine yapılan ödemeyi kararlaştırıldığı gibi geri vermesi konusunda yeteneğine duyulan güvendir, bu şekilde banka, müşterinin alacaklısı olur11. Kredi mübadelenin bir şeklidir, kredi işlemlerinde yerine getirilmiş bir edim ile belirli bir vade sonunda yerine getirilmesi vaat edilen bir edim mübadele edilir. Bankacılık bakımından kredi, belirli bir vade sonunda belirli bir miktar paranın ödenmesi vaadine karşılık belirli bir miktar paranın, kefalet veya teminatın bir kimseye verilmesini ifade eder12.
LOMBARDINI, s. 526 N.15; UYAN, Göktürk: Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Genel Kredi Sözleşmesi Kavramı İle İlişkisi, İBD, C. 79, S. 2005/4, s. 1136. YÜKSEL A. Sait: Bankacılık Yönünden Kredi Açma Sözleşmesi, İstanbul 1972, s. 24; YÜKSEL A. Sait/YÜKSEL, Aslı/YÜKSEL, Ülkü: Bankacılık Hukuku ve İşletmesi, İstanbul 2004, s. 519; TEKİNALP,Banka Hukukunun Esasları s. 353; STAUDER, s. 56; ALICA Türkay: Türk Hukukunda Banka Genel Kredi Açma Sözleşmesi, ylt., İstanbul 1990, s. 9. ALICI Yaşar: Banka Kredi Sözleşmelerinin Mali ve Hukuki Yönü, doktora tezi, İstanbul 2000, s. 63 vd.; HOPT, Klaus J.; Rechtspflichten der Kreditinstitute zur Kreditversorgung, Kreditbelassung und Sanierung von Unternehmen, ZHR 143 1979, s. 157; CANARİS, N. 864; LOMBARDINI, s. 526 N.15; HOPT/MÜLBERT, N. 238. YÜKSEL, Bankacılık, s. 519; OY, Osman; Kredi Teminatları ve Kredi Suçları, İstanbul 2003, s. 10 vd; BARCHEWITZ, Adolf; Das Bankrecht, Hamburg 1957, s. 58.
12 11 10
9
ZARAKOLU, Avni: Para ve Banka, 2. Baskı, Ankara, 1965, s. 66; LOMBARDINI, s. 521 N.2; ALTUĞ, Osman; Bankacılık İşlemleri ve Muhasebesi, İstanbul 2000, s.24 vd;
8
Türk Hukuku’nda kredinin yasal tanımı verilmemiştir13, 5387 sayılı Bankacılık Kanununun 48. maddesinin 1. bendi, bu kavrama çok geniş bir kapsam tanımıştır. Söz konusu maddeye göre kredi, nakit veya teminat mektubu, kefalet, aval, ciro ve kabuller gibi gayri nakdi olabilir. Bir bankanın satın alacağı tahvil ve benzeri sermaye piyasası araçları, tevdiatta bulunmak suretiyle yada herhangi bir şekil ve surette vereceği ödünçler, varlıkların vadeli satışından doğan alacakları, vadesi geçmiş nakdi krediler ve gayri nakdi kredilerin nakde tahvil olan bedelleri, izlendikleri hesaba bakılmaksızın ortaklık payları, kalkınma ve yatırım bankalarının finansal kiralama yöntemiyle sağladığı finansmanlar ile katılım bankalarının taşınır ve taşınmaz mal ve hizmet bedellerinin ödenmesi suretiyle veya kâr ve zarar ortaklığı yatırımları, taşınmaz, ekipman veya emtia temini veya finansal kiralama, mal karşılığı vesaikin finansmanı, ortak yatırımlar veya benzer yöntemlerle sağladıkları finansmanlar Bankacılık Kanunu açısından kredi sayılırlar.
13
BK. 399 ile 400–403. maddelerde düzenlenmiş bulunan itibar mektubu (kredi mektubu) ve itibar emri (kredi vekilliği) kurumlarında itibar kelimesi kredi karşılığında kullanılmıştır. İki kurum da, âmirin gösterdiği bir üçüncü kişiye kredi sağlamak amacı ile verilmiş vekâlettir. İtibar mektubu vekillik ve havale hükümlerine tabidir, kredi mektubuyla mektubun yollandığı kişiye, yani muhataba, mektubun hamiline, isteyeceği miktarda para veya benzeri bir nesnenin verilmesi emrolunur. Sınırın belirtilmediği durumlarda, kendisine kredi açılan kişi, mektubu ihdas eden ile mektup hamilinin durumlarıyla orantılı olmayacak ölçüde istemde bulunacak olursa, yollanan bu hususu yollayana bildirmek ve ödemeyi cevap alıncaya kadar ertelemek zorundadır.
Muhatabın, kredi mektubunun bizzat içerdiği vekillik borcunun kapsamı ile bağlı tutulması, ancak mektubu belirli bir miktar para için kabul etmiş bulunmasına bağlıdır (BK 399/3). Adı itibar, yani kredi mektubu olmasına rağmen, itibar mektubu bir ödeme aracıdır, yoksa söz konusu mektupla hâmile kredi verilmemektedir. Karşılık ilişkisinde ödeme credendi causa olmayıp solvendi'dir. Meselâ, yurt dışına giden kişi, orada ihtiyaç duyacağı parayı ülkesindeki bankaya öder, bu banka da kredi mektubunu bir diğer bankaya yazar. Mektup hâmili seyyah, yabancı ülkede muhatap bankaya mektubu ibraz edince -daha önce yatırmış bulunduğu- para kendisine ödenir. Aynı hukukî yapıya dayanan seyahat çeki ve kredi kartları çıktığından beri, kredi mektubu kullanılmaz olmuştur. ( TEKİNALP, Banka Hukukunun Esasları s. 351 ) Kredi görevlendirmesi diye ifade edilebilecek itibar (kredi) emrinde ise vekil, vekillik verenin talimatına uygun olarak, kendi ad ve hesabına üçüncü bir kişiye kredi verme veya verilmiş krediyi yenileme borcu altına girer; vekillik veren de tahsis edilen veya yenilenen krediden kefil gibi sorumlu olmayı kabullenir. Burada vekalete ilişkin, vekalet verenin vekili edimini yerine getirirken yüklendiği borçlardan kurtarması ilkesinden farklı olarak vekalet verenin kredi borcundan kefil gibi sorumlu tutulması yolu ile kredinin güvence altına alınması söz konusudur, itibar emri bu özellikleri ile kefalete yaklaşır. Her iki kurumda da kredi kelimesi kullanılmış olmasına rağmen, Borçlar Kanunu’nda öngörülen hükümlerden yararlanılarak kredinin tanımlanmasına imkan bulunmamaktadır, söz konusu kurumlarda kredi tanımlanmadığı gibi kavramı belirlemeye yarayan unsurlara da yer verilmemiştir. ( TEKİNALP, s. 352 )
9
Bankacılık Kanunu'na göre kredi, nakit, kefalet ve teminat şekil ve niteliğinde ve hatta diğer bir şekil ve nitelikte dahi olabilmektedir. Bu durumda banka kredilerinin nitelikleri açısından nakdi krediler ve gayri nakdi krediler olarak ikiye ayrılmaktadırlar. Krediler, vadeleri açısından; kısa vadeli krediler, orta vadeli krediler, uzun vadeli krediler; veriliş amacı açısından; yatırım kredileri, donatım kredileri, işletme kredileri; güvence açısından; güvencesiz krediler, güvenceli krediler; iş konusu açısından; ticari krediler, sanayici kredileri, ihracat kredileri, tarım kredileri, konut kredileri, tüketici kredileri; izin açısından; şube yetkili krediler, otorize krediler; kaynak açısından; banka kaynağından kullandırılan krediler, dış kaynaklı krediler olarak çeşitli türlere ayrılabilmektedirler14. Kredi işlemleri Alman Hukukunda KWG § 1 N. 2 de para ödüncü ve kabul kredileri şeklinde tanımlanmıştır. Para ödüncü ile öncelikle doğrudan nakit devri içeren nakdi krediler ve konusu çeşitli şekillerde nakit aktarımı sağlayan, iskonto ve faktoring gibi sözleşmeler anlaşılmaktadır15. Kabul kredisi ise doğrudan nakit devri içermeyen sorumluluk üstlenilmesi şeklinde kredilere örnek oluşturmaktadır. Burada sınırlı olarak belirtilmiş sorumluluk kredileri kabul kredisi ile sınırlı değildir, bankanın müşterisi lehine onun kredi itibarını arttırmak için, müşterisinin taraf olduğu sözleşmelerde sözleşmenin karşı tarafına verdiği çeşitli türdeki teminatlar şeklinde geniş sorumluluk kredisi imkânları uygulamada mevcuttur16. Kredi kavramı için KWG § 1’de verilen tanım doktrinde eleştirilmiştir; tanımın kredi için genel bir kabul getirmesi çok kullanışlı kabul edilmemiştir. Kredi tanımı ayrıca iskonto ve garantiler gibi kredi fonksiyonu
SUNGUR, Turgut: Banka Tekniği, Ankara, 1999, s.66; ORMAN, Rasim: Banka Hukukunda Kredi ve Kredi Sınırları, ylt, İstanbul 2003, s. 8 vd.; LOMBARDINI, s. 522 N.5; REİSOĞLU, Seza, Bankalar Kanunu Şerhi, Ankara 2000, s. 349; BATTAL, Ahmet; Bankalar Kanunu Şerhi, Ankara 2004, s. 113 vd.; BATTAL, Ahmet; Güven Kurumu Nitelendirmesi Işığında Bankaların Hukuki Sorumluluğu, Ankara 2001, s. 241 vd.; TAHAN, Mehmet; Bankacılık, Ankara 2002, , 191 vd.; KAVCIOĞLU, Şahap; Ticari Bankalarda Sorunlu Kredilerin Yönetimi Çözüm Yolları ve Takibi, İstanbul 2003, s.4 vd.; ALTAN, Mikail; Fonksiyonlar ve İşlemler Açısından Bankacılık, İstanbul 2001, s. 137.
15
14
CANARIS, N. 609; NUISSL, N. 207; HUBNER, Klaus Christian, German Banking Law and Practice in International Perspective, Berlin, 1999, s. 152. NUISSL, N. 208; REITHMANN, Cristoph/MARTINY, Dieter; Internationales Vertragsrecht, 6. Auflage, Köln, 2004, N. 1218 vd.; CANARIS, N.610.
16
10
şüphesiz olan işlemleri kapsamamış ve hükümde sadece temel kredi işlemleri kapsama alınmıştır17. Kredi verme işleminin konusu dikkate alındığında, dışarıdan nakdi bir fon talebi olarak tanımlanabilir. Kredi, amacı bakımından incelendiğinde, satın alma gücünün devrini içeren ve bu yolla alım gücünün de canlı tutulmasını sağlayan ekonomik nitelikli bir işlem olarak görülmektedir18. Bu satın alma gücü sadece nakit değil, her türlü parasal değerin geçici olarak aktarılması şeklinde gerçekleşebilir. Banka açısından, kredi alana sözleşme ile verdiği ödeme gücü desteği geçici niteliktedir, önceden belirlenmiş bir sürenin dolması veya şartların gerçekleşmesi ile sona erecektir, ertelenmiş bir iade borcu işlemin temelini oluşturur ve bu ertelemede bankanın, kredi müşterisine duyduğu güven temel unsurdur ve işlemin manevi unsurunu oluşturur. Uygulama ve doktrindeki tanımlardan anlaşıldığı şekliyle kredi işleminin iki temel unsuru vardır.
A) Sübjektif Unsur
Kredi işleminde taraflar arasındaki güven sübjektif unsurudur, kredi esas olarak güven anlamına gelir ve Latince bir kimsenin irade, istek veya ödeme gücüne güven anlamındaki “credere” kelimesinden türetilmiştir. Güven unsuru her türlü hukuki ilişkinin temelini oluşturur ancak ifası zamana yayılmış hukuki ilişkilerde öncelikli bir unsurdur. Nakit, mal, teminat ve kefalet biçiminde veya herhangi bir şekilde verilen kredi belirli bir süre sonunda geri ödenmek koşulu taşıdığından bu ilişkide güvenin bulunması gereklidir. Bu ise kredi borçlusunun karakterine ve kapasitesine bağlıdır. Karakter, kredi borçlusunun krediyi her durumda Ödemek istekliliği ve kararlığını, kapasite ise kredi borçlusunun krediyi geri ödemek imkânına sahip olmasını ifade etmektedir19.
17 18
CANARIS, N. 609
CANARIS, N. 608; ALBISETTI, Emilio/GSELL, Max/NYFFELER, Paul; Bankgeschäfte, Zürich, 1990 s. 57; STAUDER, s. 28 ALICI, s. 14.
19
Satın alma gücü. müşterinin ekonomik anlamda gücünü. belli bir satın alma gücünden belli ve geçici bir süre ile vazgeçme unsuru hukuken de önemli olup. 26. s. TEKİNALP. 608 STAUDER. kredi vaadi şeklinde de olabilir. ALICI. Kredi olarak ödünç verilen satın alma gücünün ya da kredi alan lehine sunulan itibarın belli bir zaman sonra iade edilmesi gerekir. 352. ekonomik tanımda yer alan. bu tür bir sorumluluk üstlenilmesi. banka tarafından kredi alan lehine sorumluluk üstlenilmesi şeklinde de olabilir. 519. işlemin objektif unsurudur20. 352. 14. N. s. Burada da teminat mektubu vererek veya poliçeyi kabul ederek banka tacire belli bir süreye bağlı olarak satın alma gücü sağlamıştır24. Çiftçiye verilen tohumluğun bedelinin Ziraat Bankası tarafından ödenmesinde olduğu gibi23. Risk için sorumluluk yüklenilmesine ise garanti sözleşmesi ile kefalet örnek oluşturur.21 Kredinin hukuksal tanımı da kavramın ekonomik tanımından hareketle verilebilir. Banka Hukukunun Esasları s. s. bir riskten doğacak sorumluluğu her hangi bir şekilde üstlenme de bu deyimin kapsamı içine girer. s. Kredi işlemi bu gücün devri şeklinde fiili bir ifa olabileceği gibi. Bu nedenle kredi tanımında zaman unsuru büyük öneme sahiptir. ALICI. N. s. kredi isteyene belli bir malın tahsisi ile de sağlanabilir. YÜKSEL. Banka Hukukunun Esasları. s. 20 21 22 23 24 STAUDER. TEKİNALP. Bankacılık. Kredi sözleşmesindeki hükümlere kredi borçlusunun uymaması ile risk oluşur. LOMBARDINI. Bu ifanın konusu bir maddi gücün veya paranın devri olabileceği gibi. kredi yeterliliğini yükselttiği için parasal değer ifade etmektedir. bankacılıkta risk nakdi kredinin geri ödenmesine. Satın alma gücü kavramı geniş anlamlıdır ve sadece parayla sınırlandırılamaz. kredi kavramını en geniş anlamda açıklayacak niteliktedir22. gayri nakdi kredilerle ilgili taahhüdün yerine getirilmesine kadar geçen süredeki belirsizliktir.11 B) Objektif Unsur Satın alma gücü veya ödeme gücünün geçici bir zaman için kredi alana devri. 608. 28. CANARIS. Kredi borçlusuna tanınan süreyle doğru orantılı olarak risk de artar. . CANARIS. 12 vd. 521.
para verme borcu derhal doğar. kapsamı ve münferit kredilerin neler olacağı tartışmalı bir konudur.12 III) Kredi Açma Sözleşmesinin Özellikleri Kredi açma sözleşmesinin tanımında olduğu gibi karakteristik özelliklerini belirleme konusunda da farklı görüşler ileri sürülmüştür. Normal bir para ödüncünde. . Bir kredi açma sözleşmesinde temel unsurun bankanın. münferit kredi işlemlerinin niteliklerini. nakdi üst limitleri ve sürelerini belirleyen bir çerçeve oluşturur. Müşteri kredi kullanmak isterse. sözleşme konusu kredinin kullandırılmasını talep konusunda bir borcunun bulunmamasıdır. en azından bu şart değildir. Kredi açma sözleşmesinin genel olarak kabul edilen özelliklerinden biri müşterinin. kredi açma sözleşmesinde ise müşterinin isteği önemlidir25. onun ifası şeklinde gerçekleşen münferit kredi işlemlerinden belli limit dâhilinde para ödüncü veya iskonto 25 HOPT/MÜLBERT. 248. Kredi açma sözleşmesinin kurulması ile banka krediyi talep anında vermeye hazır bulunduracak ve bu hazırlık. 259. N. zamana yayılmış ve müşterinin talebine bağlı kredi kullanma imkanı ise kredi açma sözleşmesinin varlığını gösterir. temel unsurlarını ve kullandırılmaları borcunu içeren bir sözleşmedir. birbirini takip eden talepler yoluyla kullanabilecektir. sözleşmenin ilk aşamada ifasını oluşturacaktır. kredi alana karşı yükümlendiği kredi kullandırma borcu olduğu genel olarak kabul edilmekte ise de. ancak sözleşmenin hükümleri anlamında kredinin fiili olarak derhal kullandırılması gerçekleşmez. Kredi açma sözleşmesine bağlı olarak. Kredi açma sözleşmesi. bu kredi taahhüdünden ne anlaşılacağı. Kreditrecht. bu aynı zamanda kredi açma sözleşmesi para ödüncü sözleşmesinin de temel ayrımını oluşturur. ona dayanarak yapılan münferit kredilerin ifası öncesinde onların niteliklerini. derhal para ödenmesi genelde sadece münferit bir para ödüncünü. Kredi alanın birbirini takip eden şekilde ifa talep edebilmesi de genelde kredi açma sözleşmesinin unsurlarından biri olarak görülmektedir. sözleşmede belirtilen şekillerde tek bir talep halinde veya kısmi olarak.
bu limit sözleşme şartlarında belirlenir ve kredi alan belli limite kadar krediyi kullanma hakkına sahiptir. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT. HUBNER. N. s. tarafların belirlediği çerçeve ve şartlarda. N. bu konuda iradeleri içerir ve onların çerçevesini belirler. N. IV) Kredi Açma Sözleşmesinin Unsurları A) Kredi Açma ve Kullandırma Taahhüdü a) Kredi Açma ve İfa Hazırlığı Kredi açma sözleşmesinde kredi veren banka. kredi müşterisine karşı kredi kullandırma borcu altına girmektedir. Senetlerin kabulü. N. Kredi açma sözleşmesi doğrudan nakit para ödüncünün verilmesi veya senetlerin iskontosu 26 STAUDER.. 157. Kredi açma sözleşmesi içerdiği kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayacak münferit kredi işlemlerini kendi yapısında düzenler. Kredi açma sözleşmesinde bankanın sorumluluğu belli bir limite kadar kredi kullandırmadır. 241 vd. CANARİS. German Banking Law. krediyi ifa etme hazırlığı söz konusudur.1/79. Münferit kredi türleri açıkça belirtilmemişse kredi alan sadece ifa zamanı ve miktarını değil kullanacağı kredi türünü de seçecektir. Kredi açma sözleşmesinde kredi türü açıkça kararlaştırılmayabilir veya farklı türde çok sayıda münferit kredi işlemi belirlenebilir. 627. kredi açma sözleşmesinin kurucu unsuru olduğunu belirtmektedir. 613 (Yazar ayrıca kredi limitinin de açıkça kararlaştırılmasının. 620 ). s. bu yönüyle çok sayıda kredi işleminin. Sözleşmenin kurulması ile birlikte vaat edilen kredi kullandırma borcu doğar ancak ifa aşaması kredi talebi ile başlayacaktır. . kredi ilişkisinin asli temelidir. s. AVANCINI/IRO/KOZIOL. münferit kredilerin türü kredi açma sözleşmesinin asli unsuru değildir. N. 32. aval gibi banka kredilerinin kredi açma sözleşmesinin bünyesinden doğan onun karakteristik unsuru olarak mevcut sözleşmeler olup olmadığı tartışmalıdır. STAUDER. N. 27 CANARIS. Kredi açma sözleşmesinde bir kredi açılması. belli olmasının. bu kredi sınırı kredi açma sözleşmesinin esaslı unsurudur27.13 işlemlerinin kredi açma sözleşmesinin karakteristik içeriğini oluşturduğu ve onun yapısında düzenlendiği genel olarak kabul edilmektedir26. 97. 259.
211. müşteri tarafından kullanılabilecek talep hakkına karşı her zaman ifaya hazır olmak zorundadır. doğrudan bir nakit devri içermeyen kredi işlemlerinin unsurlarını içerir ve bunların sebebini oluşturur. Bu durumda talepten önce bankanın ödünç parayı veya GUGGENHEIM. 1628. TEKİNALP. Banka. SCHÄRER/MAURENBRECHER. birbiri ardınca gerçekleşebilecek kredi taleplerini karşılama özelliğini ifade eder30. NUISSL. 267. banka teminatları gibi üçüncü kişiye karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde gerçekleşen. 24. kredi kullandırma işlemlerinin ön hazırlığıdır. 158 CANARIS. N. 357.1/77. Canaris’e göre bankanın kredi kullandırma borcu özel olarak krediyi hazır tutmak şeklinde bir borcu da içermez. 626. Kreditrecht. s. Banka talep hakkının kullanılması anında ifa gücünün bulunmaması halinde kredi alana karşı sorumludur. 49. s. banka kredi açma sözleşmesi ile kararlaştırılan krediyi müşterisinin kullanımına hazır tutmakta ve bazı hallerde kuruluş sonrası ek bir talep yapılmadan kredi kullandırma kapsamında münferit işlemle para verilmekte veya sonradan kredi talebiyle ifası başlayan münferit kredi işlemleri yoluyla ifa yapılabilmektedir. aslında kullandırma borcunun ifa öncesi bir görünümü olan bu borç müşterinin talep hakkını kullanması halinde somut bir ifa borcuna dönüşecektir29. Bazı yazarlar ise mutlak bir hazır bulundurma borcunun varlığını kredi açma sözleşmesinin unsuru olarak görmemektedir. SPR VII/2.14 yoluyla satış bedellerinin ödenmesi şeklindeki nakdi kredilerin ve aval. Kredi Açma Sözleşmesi. 97 STAUDER. Kredi açma unsuru. kredi açma sözleşmesinin bir kerede sona ermeyen. Kredi açma sözleşmesinin kurulması ile derhal bir nakdi kredi verilmediği hallerde kredi alana karşı talep anına kadar fiilen kredi kullandırma borcu muaccel olmayan bankanın. s. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HEERMANN. N. 322. HUBNER. Krediyi hazır bulundurma kavramı. s. 248. 29 30 31 28 STAUDER. Kredi alanın talebi ile kredi kullandırma borcu tam olarak belirli hale gelir ve ifası talep edilebilir ancak bu borç sözleşmenin kuruluş anından itibaren krediyi hazır bulundurma şeklinde özel bir borcun varlığına bağlı bulunmamaktadır31.Banka Hukukunun Esasları s. HOPT/MÜLBERT. CHRIST Bernhard: Der Darlehensvertrag. Basel 1979.. . N. 99. N. s. krediyi açma ile birlikte hazır bulundurma borcu altına da girdiği genel olarak kabul edilmektedir28. German Banking Law. s. YÜKSEL.
s. 105. SCHOEN. ihtiyaç ve bu kapsamda oluşacak talep tam belirli değildir. şartları belirleyen bir norm anlaşması vardır33. bu yolla bankanın ifa borcu gelişir ve muaccel olur. Kreditrecht. 620. bu talep içerik belirleyen bir düzenleme hakkıdır. HOPT/MÜLBERT. s. 626. içeriği niteliği ve ne miktarda olacağı kredi alanın çekme talebi ile belirlenir. tek seferde kullandırabilir ancak kredi açma sözleşmeleri genelde birden fazla münferit kredi sözleşmesi yapmak için kurulurlar. kredi alanın talebi zamanında ifa edebilmesi yeterlidir. kredi kullandırma borcunun bulunması yani bankanın bu konuda bir yükümlülük altına girmesi lazımdır. ne zaman ve ne miktarda olacağını talep eden belirleyecektir. 322. b) Kredi Sınırı ve Sözleşme Süresinin Belirlenmesi Kredi açma sözleşmelerinde banka müşteriye bir miktar nakdi krediyi doğrudan kredi açma sözleşmesinin kuruluşu ile ek bir talep olmaksızın. s. Kredi kullandırma borcunun temeli kredi açma sözleşmesidir ancak bunun ifası. Müşterinin kredi kullanımı belirli süreli kredi açma sözleşmelerinde iki ayrı sınırlamaya tabi olmaktadır CANARIS.15 münferit işleme göre kredi karşılığını hazır bulundurma görevi yoktur. Gerd. Tüm tipik düzenlemeler olsa bile kredi açma ve kullandırma iradesi yoksa burada bir kredi açma sözleşmesi değil. SCHOEN. düzenleyen bir standart sözleşme. bankanın bir kredi talebine karşı kendisini sürekli olarak ifaya hazır şekilde tutması. 33 32 CANARIS. 102. Banka için süreklilik gösteren ve önceye uzanan ifaya hazırlıklı olma durumu. kredi türlerinin belirlenmesi gibi unsurların yanında. N. Der Krediteröffnungsvertrag als schuldrechtliche Rahmenverpflichtung. 248 . HEERMANN. Hazır bulundurma kredi açma sözleşmesinde düzenlenen asli borç olarak. N. Kredi ihtiyacının son durumu. kredi açma sözleşmesinin çerçevesi ve şartlarına uygun bir şekilde nakdi veya nakdi olmayan kredileri müşterinin talebi halinde kullandırmaya hazır olmasıdır. Kredi açma sözleşmesinin mevcudiyeti için belli bir limitin belirlenmesi. N. Nürnberg 1965. ertelenmiş bir talebe bağlıdır. mutlak bir tahsis borcu içermez32. Kredi açma kapsamında hazır bulundurma borcunun da bulunduğu genel olarak kabul edilmektedir. ileriki münferit işlemlerin içeriklerini belirleyen.
1/79. N. belirsiz süreli kredi açma sözleşmeleri kurulabilmekte. 38 . 527 N. sözleşme konu olarak bir miktar paranın kullandırılması şeklinde nakdi kredilerin ifasını düzenleyebileceği gibi. LOMBARDINI. s. N. Sözleşmesinin konusu bünyesinde ifa şekli 34 CANARIS. Kredi açma sözleşmesinin süresi ise asli ve zorunlu bir unsur olarak kabul edilmemektedir. German Banking. s. 37 CANARIS. CANARIS. N. CANARIS. N. 255. 246. NUISSL. s 152.1/79. N.. Kreditrecht. bu sebeple belirli bir kredi limiti sözleşmenin temel unsurlarından biri kabul edilmektedir36. s 157. 353. HUBNER. 50. 211. 620. s. uygun limit ve ihtiyaçlara göre belirlenecek limit gibi belirsiz kavramlarla yetinmişse bu durum uygulama yönünden hatalı olacağı gibi taraf işlemlerinde keyfilik yasağına da aykırıdır35. 242. bankanın sorumluluk üstlenmesi şeklinde kredi kullandırma imkânlarını da düzenler38.16 bunlardan birincisi sözleşmede kararlaştırılmış olan kredi limiti. 211. s. 519.1/79. STAUDER. YÜKSEL. belli bir projenin finansmanı için verilmiş kredilerde bu projenin süresi sözleşme süresini belirlemekte ve kredi açma. s. NUISSL. 321. N. N. eğer böyle bir sınır belirlenmemişse genel görüş kredi açma sözleşmesinin geçerliliğini etkileyecek bir unsurun bulunmadığı yolundadır34. German Banking. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. 620. diğeri ise sürekli borç ilişkisi oluşturan kredi açma sözleşmesinin süresidir. HOPT/MÜLBERT. çeşitli kredi türlerini sözleşmede kararlaştırılan belirli bir limite kadar ve belirli veya belirsiz bir süre içinde kullanma imkânı sağlanmaktadır. kullandırma süresi sözleşmenin mutlak anlamda zorunlu unsurunu oluşturmamaktadır37. N. 527 N. HUBNER. 620. s. 352 vd. 157 HEERMANN. 56. N. German Banking Law. 103. Kredi açma sözleşmesi ile kredi alana genelde doğrudan bir kredi verilmemekte. HOPT/MÜLBERT. s.. 627 . Bankacılık. AVANCINI/IRO/KOZIOL. c) Nakit Devri veya Sorumluluk Üstlenilmesi Kredi açma sözleşmesinin niteliği ve uygulaması dikkate alındığında onu sadece nakit devri kapsamında kredi işlemleri ile sınırlamak mümkün değildir. Banka Hukukunun Esasları s. 627. 24. LOMBARDINI. S. N. Kreditrecht. STAUDER. s. Kredi açma sözleşmesinde bir kredi üst sınırı belirlenmeli ve bu tutar taahhüt edilmelidir. 24 . HUBNER. 35 36 TEKİNALP. SCHOEN. AVANCINI/IRO/KOZIOL. TEKİNALP. Eğer banka limit belirlememiş ve sözleşmenin yorumu.
HOPT/MÜLBERT. 322. iskonto. iş görme veya alacak satın alınması yoluyla kredi temininin söz konusu olduğu ve kredi açma sözleşmesinin mevcut olamayacağı da belirtilmektedir39. Kreditrecht. s. N. kullandırma borcu ve kapsamında ifayı sağlayacak münferit kredilerin unsurlarına ilişkin iradeleri içerir. N. 241. s. s. 39 40 Kredi açma STAUDER. Aval işlemleri genelde kredi açma sözleşmesinden bağımsız şekilde düzenlenmekle beraber sözleşmenin kapsamında düzenlenmesi de hukuken mümkündür. 211. bu kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet ederler40. s. 50. 241. kabul. bu kredi açma ve hazır bulundurma devresidir. . bununla birlikte akreditif gibi özel nitelikli sözleşmelerde kredi açma sözleşmesinin kapsamında düzenlenebilmektedir. GUGGENHEIM. 100. HEERMANN. sadece bu sözleşmeyi kurmaya yönelikse bu durumda kredi açma sözleşmesi bir ön sözleşme niteliği gösterecektir.17 olarak unsurlarını düzenlediği kredi işlemleri yoluyla doğrudan bir miktar paranın verilmesi veya banka tarafından sorumluluk üstlenilmesi olabilir. NUISSL. banka garantileri gibi kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinde düzenlenen temel içeriklerdir. HEERMANN. 322. Kreditrecht. Eğer tek bir kredi işlemi yapılacaksa. onlardan bağımsız kredi tahsisi. B) Münferit Kredi İşlemleri İçerme ve Ayrılık Prensibi a) Münferit Kredileri Kademeli Şekilde Kullandırma İradesi Kredi açma sözleşmesinin kuruluş anı ile kredi kullandırma borcunun ifası arasında eğer kuruluşla birlikte bir nakdi kredi ödemesi yapılmamışsa genelde belirli bir müddet vardır. örneğin sadece bir para ödüncü sözleşmesi kurma vaadi varsa ve kredi açma sözleşmesi fazla sayıda münferit kredilerin ifasına yönelik iradeleri ve bunların ifası amaçlı hazır bulundurma evresini içermiyorsa. Kredi açma sözleşmesinin mutlak amacı münferit kredilerin ifası değildir. N. vadeye bağlanmış para ödüncü. HOPT/MÜLBERT. Para ödüncü. Bazı hallerde ise tek bir sözleşme kurulmuş ancak henüz kredi verme borcunun ifası gerçekleşmemişse burada ifası ertelenmiş.
münferit kredilerin türü kredi açma sözleşmesinin asli unsuru değildir. German Banking Law. s. Münferit kredi türleri açıkça belirtilmemişse. Kredi açma sözleşmesi çok sayıda kredi kullandırma amaçlı münferit işlemin temelini oluşturur bunların unsurlarına ilişkin iradeleri içerir ve bu münferit krediler. kredi kullandırma borcunun ifası amacıyla. N. Kredi açma sözleşmesinde kullandırma borcunun ifasının başlaması yani kredi işlemlerinin belirli hale gelmesiyle bu kredi işlemleriyle kredi açma sözleşmesi arasındaki birlik bozulur ve nitelik. Münferit işlemlerin şartlarını. 97. şartları genel olarak belirlenmiş münferit kredilere ilişkin taraf iradelerini açığa çıkartır. Kreditrecht. kredi alanın talebine bağlı olarak belli bir zamana yayılmış şekilde ifa edilirler. HOPT/MÜLBERT. STAUDER.18 sözleşmesinde farklı türde. türü ve ifa zamanı çoğu zaman belirsiz olabilen münferit kredi işlemleriyle gerçekleşir. Çok sayıda münferit kredinin ifasını gerçekleştirme iradesi ve bu konuda hazırlık kredi açma sözleşmesinin esaslı unsuru. 157. N. Kredi açma sözleşmesi bağımsız kredi kullandırma borcu içerir ve bu borcun ifası sözleşme kapsamında başlangıç aşamasında genel unsurları belirli ancak niteliği. işleyiş ve sona erme 41 42 CANARIS. 627. Sonradan ifa edilen münferit kredilerin unsurları asli olarak kredi açma sözleşmesi kapsamında kararlaştırılmıştır. 243 . kredi alan talebinde ifa zamanı ve miktarı yanında kullandırma borcunun içeriğini oluşturan kredi türünü de belirler 41. N. 616. İfayı sağlayan münferit işlemler olmadan da kredi açma sözleşmesi bağımsız varlık ve yükümlülük içerir. bazen talep olmadan nakdi ödemeler ona dayanarak yapılır varlığı kredi işlemlerinin baştan açık iradelerle veya sonradan taleple belirlenerek ifa edilmelerine bağlı değildir. CANARIS. HUBNER. bazen kredi verenin üçüncü şahıslarla ilişkiye gireceği çok sayıda münferit kredi işlemi belirlenebilir veya bu konuda açıklık olmayabilir. bunların çerçevesini kredi açma sözleşmesi belirler ve bu işlemler de kredi açma sözleşmesinin ifası niteliğindedir. mutlak varlık şartı olmasa da karakteristik bir özelliğidir. Kredi talebi. zaman ve türünü belirlemesi kredi talebi şeklindeki taraf iradesi ile mümkün olmaktadır42. unsurlarını düzenleyen iradeler kredi açma sözleşmesinde belirlidir ve bazen içerik olarak belirsiz olabilen iradelerin somut hale gelerek kredi kullandırma borcunun içeriğini oluşturan ve ifasını sağlayacak münferit işlemlerin miktar. s.
GUGGENHEIM. bu durum doktrinde ayrılık prensibi ile açıklanmıştır43. 614. Kredi açma sözleşmesinin feshinden özellikle aval ve banka garantisi gibi gayri nakdi krediler doğrudan etkilenmez. 50. teminat. münferit işlemlerle kastedilen. 43 CANARIS. Banka bu kredilerde kredi kullandırma borcunun ifasını sorumluluk üstlenerek gerçekleştirmiş ancak sonuçta bu borcun ifası ayrı bir sözleşmenin kurulmasına sebep olmuştur. s. Banka üçüncü kişilerle bir borç ilişkisine girmiş onlara karşı taahhütte bulunmuştur. s. Ayrılık prensibine göre kredi açma sözleşmesi ile münferit kredi işlemleri amaç. Münferit kredi işlemleri ile kredi açma sözleşmesi kuruluşta birlik gösterseler de ifa aşamasında nitelik olarak ve bağlı oldukları kural ve uygulamalar yönünden birbirinden nispi şekilde ayrılırlar. s. Kredi açma sözleşmesinin sona ermesi kural olarak sözleşmenin tarafları arasındaki iç ilişkide etkilidir ve üçüncü şahısların bu sözleşme sonucu olarak doğmuş ve halen geçerli bulunan hakları korunur. Kreditrecht. 332 44 . N. süre bitimiyle sona erme gibi durumların ani etkisi münferit krediler üzerinde doğrudan gerçekleşmez. HOPT/MÜLBERT. bu ayrılık prensibidir ve temelini. para ödüncü. N. nitelik. kabul kredisi gibi kredi işlemleridir. N. bazı hallerde taraf ve sona erme bakımından farklı hükümlere tabidir ve bu ayrılık özellikle akde aykırılık ve fesih gibi işlemlerin etkisinde kendisini gösterir. kredi açma sözleşmesinin feshinin ileriye etkili olması ve münferit işlemlerle nitelik farkı onlar üzerinde zamana yayılmış kısmi bir etkiye sebep olur. 614. 100.19 yönünden farklılıklar oluşmaya başlar. kavramsal açıklığını ifa aşamasındaki işlem amaçlarının farklı olmasında bulur. 242. farklı amaçlara yönelme bu sonucu meydana getirmiştir44. Bu işlemler kredi açma sözleşmesinin kapsamında düzenlenir ve onun çerçevesinde ifa edilirler. CANARIS. b) Münferit Kredi İşlemleri ile Amaçlarda Ayrılık Kredi açma sözleşmesi ile münferit kredi işlemleri ilişkisinin niteliği çelişkilidir.. s. Kredi açma sözleşmesi üzerinde gerçekleşen akde aykırılık. iskonto. fesih. HEERMANN. STAUDER. HEERMANN. 324.
242 . temelde belli bir çerçeve içinde kredi hazır bulundurma durumu. Kredi açma sözleşmesinin içeriğinde şartları belirlenen ve kullandırma borcunun ifasına hizmet eden münferit işlemlerin konusu. 614. ihlal ederse sözleşmeye aykırılık sebebiyle tazminatla sorumlu olabilir46. Kredi açma sözleşmesindeki kredi açma ve kullandırma borcu kapsamında ifa aşamasına girmiş nakit para verme veya sorumluluk üstlenme şeklindeki kredi işlemleri ayrı nitelik gösterir. Bazen sözleşmenin kuruluşuyla bazense müşterinin kredi talebi ile birlikte bankanın kredi kullandırma borcunun ifa zamanı gelir ve banka bundan sonra borcunu ifa etmez. N. s. amacı ve hükümlerinin farklı olması sebebiyle ortaya çıkar. kullandırma taahhüdüdür. 325. ancak bazı yazarlara göre onun borcu mutlak anlamda hazır bulundurmayı içermez. HEERMANN.HOPT/MÜLBERT. sona erme şekilleri ve bunların sebepleri yönünden farklılıklar vardır. Kreditrecht. 614. c) Münferit Krediler ile Hukuki Yapılarda Ayrılık Kredi açma sözleşmesi münferit kredi işlemlerini düzenler ve çerçevesini belirler ancak aralarında hukuki nitelik. Bankanın üçüncü şahıslara karşı sorumluluk üstlendiği nakdi olmayan kredi 45 46 CANARIS. amacı ise nakdi bir tutarın sağlanması veya sorumluluk üstlenilmesidir. N.20 Kredi açma sözleşmesinde banka kural olarak kuruluşla birlikte hazır bulundurma ve kullandırma taahhüdü altına girmiştir. talep anına kadar yapma borcu niteliğinde kredi açma ve kullandırma borcu vardır ve bir başlangıç aşaması söz konusudur45. N. Kredi açma sözleşmesi ile münferit krediler arası ayrım yapılması lüzumu bu ikisinin ifa aşamasında hukuki kaderi. Kredi açma sözleşmesi ile münferit kredi işlemleri ifa aşamasında birbirinden kısmen bağımsız hale geldikleri gibi münferit kredi işlemleri arasında ve kredi açma sözleşmesi çerçevesinde bankanın kredi alan lehine üçüncü şahıslarla kurduğu ve kredi alanın doğrudan taraf olmadığı teminat amaçlı kredi işlemleri arasında bağımsızlık vardır. CANARIS. Kredi açma sözleşmesi asli başlangıçtır.
1/73. icra edilir halde bırakır ona etkili olmaz49. s. kredi açma sözleşmesinin kapsamında önceden düzenlenir50. bunların şartları. Münferit kredilerin ifası. Kredi açma 47 AVANCINI. N. N. banka garantileri gibi kredi işlemlerini düzenleyen iradeler. Kredi açma sözleşmesinde kullandırma borcunun ifasını sağlayan ve sözleşme bünyesinde düzenlenmiş bulunan münferit kredi işlemlerinin ifası müşteri talebi şeklindeki işlemin yapılmasına bağlıdır47. sözleşme süresi ve kredi limiti sınırları dahilinde serbestçe talep edilebilecektir. 242. Kreditrecht. HEERMANN. Wien 1993. Mesela bir para ödüncünü. kullandırma borcunun ifası da herhangi bir şarta bağlı değildir. banka garantisini temin edilir. s. N. ihbarla fesih gibi sona erme hallerinde kendine bağlı olarak kurulmuş münferit krediyi özellikle üçüncü şahıslarında ilişkiye girdiği işlemleri doğrudan etkilemez. Münferit kredi işlemleri genelde önceden bir kredi açma sözleşmesi kurulmadan yapılmazlar. N. burada banka kredi kullandırma borcunu sorumluluk üstlenerek yerine getirmiştir. N. s. AVANCINI/lRO/KOZIOL. 91. ifa şekilleri. Kredi kullandırma dışındaki borçların ifası banka yönünden esasen başlamıştır. N. Peter/lRO Gert/KOZIOL Helmut: Österreichisches Bankvertragsrecht Bd. Kredi açma sözleşmesinin edimleri münferit kredilerin ifasına yönelik talepten bağımsız şekilde mevcuttur. 241. 615. münferit kredi işlemlerinin edimi ise talebin yapılmasıyla belirleneceği için hâlihazır kullandırmaya yönelik edimdir48.II.21 işlemlerinde taraf farklılığı da vardır. HOPT/MÜLBERT. 1/74. 324. GUGGENHEIM.. Kreditrecht. s. 242. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesinin edimi kredi kullandırmanın şekli de genelde taleple belirlendiği için ek bir hukuki işleme ihtiyaç gösterir. 212. NUISSL. Kreditrecht. 100. HEFERMEHL. kredi açma sözleşmesinde önceden belirlenen şartlara göre. . N. d) Münferit Kredilerin İçeriğini Belirleme ve Edim Bağlılığı Kredi açma sözleşmesinde öncelikle münferit kredilerin şartları belirlenir ve bunların unsurlarına yönelik iradeler oluşur. ancak kredi açma sözleşmesinin süre bitimi. 322 49 50 48 CANARİS. Para ödüncü. HOPT/MÜLBERT. HEERMANN.
Kredi açma sözleşmesinin genel çerçeve niteliği ayrım prensibine göre bağımsız yükümlere izin vermektedir52 Münferit krediler sebebiyle oluşan sözleşmeye aykırılık. fesih sebepleri gibi münferit kredilerin içeriği kredi açma sözleşmesinde yeknesak şekilde belirlenir ve bunlar aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin karşı edimi haline getirilirler. Kredi açma sözleşmesinin kurulması. . ayrı bir sözleşmenin yapılmasına ihtiyaç gösterir51. Kredi açma sözleşmesi ile münferit işlemler bakımından ayrılık nispidir. ödemelerin şekli. bunların sınır ve nitelikleri belirlenir. bu borçlar bireysel krediye göre de belirlenebilir ve doğabilir. kabul komisyonu gibi. münferit kredi işlemlerin haksız şekilde kullandırılmaması halinde tazminat talebi söz konusu edim birliği sebebiyle kredi açma sözleşmesine dayanır. s. teminatlar. Sözleşme süresinin bitiminden sonra yapılan her türlü kredi işlemi. para birimi. Kreditrecht. tazminat ve iflasta hakların kullanılma sebebi kredi açma sözleşmesi olduğu gibi münferit kredilerin karşı edimleri olan faiz ve komisyonlar ifa amaçlı olmaları sebebiyle aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin karşı edimidir yani edimler arası sıkı bir ifa bağlantısı vardır. kredi açma sözleşmesinin kapsamı dışındadır ve bu konuda özel. niteliği ve talep tutarı eğer baştan 51 52 STAUDER. 259 vd. faiz. kabul edilecek senetlerin niteliği.22 sözleşmesinin süresinin bitmesi veya tahsis edilen kredi miktarının tüketilmesi halinde banka kredi taleplerini reddedebilecektir. bankanın ücretlerini beraberinde getirir. ancak bunların kredi açma sözleşmesinde açıkça belirlenmesi şart değildir. temeli kredi açma sözleşmesi olduğu gibi aralarında kredi ücretleri kapsamında edim bağlantısı da vardır. HOPT/MÜLBERT. Münferit sözleşmelerin ifa zamanı. Ücretler. Kredi açma sözleşmesinin haklı sebeplere dayanan fesihle sona ermesi münferit kredilerinde sona ermesine sebep olabilir. iade. N. Kredi açma sözleşmesindeki kredi kullandırma borcu kapsamında ifa edilecek münferit kredilerin sözleşme dahilinde genel kapsamı belirlenir ve içeriği tespit edilir. aval provizyonu. 50. münferit kredi işlemleri ifa amaçlıdır. Kredi açma sözleşmesinde üçüncü şahıslarla girişilecek münferit işlemler konusunda yetkiler. Üçüncü şahıslarla girişilen kredi açma sözleşmesine bağlı kredi ilişkilerinde ödeme.
NUISSL. s. krediyi hazır bulundurma. kredi açma sözleşmesinde önceden belirlenen şartlara uymayan krediler hakkındaki ifa taleplerini kabulden kaçınabilme hakkına sahip olduğu gibi. sıkı bir şekilde uygulanacak taraf yükümlülüğü olarak kabul edilemez54. mutlak. 20. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen şartlar bağlayıcıdır ancak münferit kredilerin ifası sırasında karşılıklı anlaşma yoluyla bu şartlarda değişiklik yapmak her zaman için mümkündür. planladığı işlerin giderlerini karşılama bakımından aleyhe bir değişiklik olmamasını sağlar. N. bu yöndeki hizmetlerini ifa etme borcu altındadır. Banka. HOPT/MÜLBERT. STAUDER. müşteri de sözleşmeyle bağlantılı karşı edimlerini bilmektedir. ayırt edici bir özelliktir. N. 51. 242-243. şartlar. normatif. Kreditrecht. bu sebeple kredi açma sözleşmesindeki hüküm ve şartlar. müşterinin talebi halinde sözleşmenin çerçevesinde düzenlenen münferit krediler yoluyla kredi kullandırma. N. 210. Müşteri yapmayı planladığı işler için lüzumlu kredi ihtiyacını bu şekilde teminat altına alır. SCHINNERER. şartlara uygun kredi talebinin banka tarafından karşılanacağı güvencesi altındadır. D) Kredi Alanın Talep Hakkı a) Talep Hakkının Hukuki Niteliği Kredi açma sözleşmesinde banka. 212 . Kredi alanın talep hakkı serbestliği normal bir sözleşme yapısından farklı. s. tarafların hak ve borçlarının sınırları ve kapsamı önceden karşılıklı anlaşma yoluyla kredi açma sözleşmesi yapısında edimlerde bağlantı oluşturarak belirlenir. Münferit kredi işlemlerindeki standartlar. Kredi açma sözleşmesinin veya kullandırma borcunun erteleyici şarta bağlı olduğu. kredi talebinin yapılmasının veya kredi ihtiyacının doğmasının bu şartın 53 54 NUISSL. Kredi açma sözleşmesinin yapısı ve niteliği kredinin hiç kullanılmaması veya kısmen kullanılmasına imkan verir.23 kesin olarak belirlenmemişse kredi açma sözleşmesi çerçevesinde müşterinin iradesine bağlı olarak sonradan gerçekleşecek kredi talebiyle ortaya çıkacaktır53.
İstanbul 2000. NOMER.7 . Genel Hükümler. Kemal/ÖZ. Kredi talebi ise niteliğine uygun ve açık bir kavram olarak ifa zamanını belirleyen bir yenilik doğurucu işlemdir58. 1/78. şarta bağlı işlem söz konusudur57. 81. s. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu şarta bağlı olmadığından kuruluş anında hemen doğar ve banka hazır bulundurma komisyonu gibi ücretlere hak kazanır ancak banka. Kredi açma sözleşmesinde banka. ( STAUDER. Paris 1945 s. sözleşmenin kapsamında unsurları ve nitelikleri belirlenen münferit kredi işlemleri ile kredi kullandırma borcu altındadır. . Kredi açma sözleşmesinde tarafların iradesi sözleşmenin kuruluşu ile bankanın kredi kullandırma borcu altına girmesi yönündedir ve bu borç herhangi bir şarta bağlı olmadan kuruluş anında varlık kazanır. CANARIS. taraf iradeleriyle ileride gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olguya bağlanmışsa. Traité. 27 56 57 55 AVANCINI/lRO/KOZIOL. Turgut. Albert.24 gerçekleşmesini sağladığı bazı yazarlarca kabul edilmiştir55. des ouvertures de Crédit. 1891. Les ouvertures de Crédit. 328 vd. Haluk N. Genel Hükümler. Kredi açma sözleşmesinde krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcunun doğumu için değil ancak münferit FALLOİSE. N. İstanbul 2003. Paris. 221. Bir hukuki işlemin hüküm ifade etmesi veya hükümden düşmesi. M. 70 ten naklen ). TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. s.. Kredi açma sözleşmesini opsiyon sözleşme olarak kabul eden görüşe göre de kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit kredi işlemleri kredi talebi yapılması şeklindeki kurucu unsura bağlıdır ve bu yapısıyla kredi açma sözleşmesi münferit kredi sözleşmesinin kurulmasını sağlayan bir opsiyon sözleşmesi niteliğindedir56. kredi açma sözleşmesi sadece sonraki kredi işlemlerinin sebebini oluşturan ilk aşama değildir. Borçlar Hukuku. DIERYK. 58 STAUDER. s. doğrudan alacak hakkı sağlar. Sözleşmedeki hazır bulundurma ve kullandırma borçlarının varlığı şarta bağlı da değildir. s. 616. 847. Kredi açma sözleşmesinde bankanın. Borçlar Hukuku. s. Bankaların standart kredi sözleşmelerine ilişkin uygulamaları ve taraf iradeleri sözleşme kapsamında bir geciktirici şartın kabulüne imkân vermez. N. kredi alan tarafından talep yapılana kadar kullandırma borcunu ifa etme yükümü altında değildir çünkü borcun ifa zamanı gelmemiştir. s. Borçlar Hukuku. OĞUZMAN.
242–243. s. türü ve bunların ifa zamanı belirli hale gelir. 211. İstanbul 1993. hak sahibinin tek taraflı irade açıklaması ile hukuksal durumda bir değişiklik meydana getiren yani yenilik doğuran sonuçlandırıcı olgu ile hak sahibine verilmiş.: Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil Bd. HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht. 241. Kredi açma sözleşmesinde talep hakkının kullanılması ile unsurları sözleşmede düzenlenmiş. 81. Yenilik doğuran haklar. Bu düzenleme hakkı kredi kullandırma borcunun ifasını başlatan. kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayacak münferit kredilerin. HEFERMEHL. 48. 35./SCHMID Jörg/REY Heinz. N. Yenilik doğuran haklar kullanılmaları sonucu yeni bir ilişki oluşturan kurucu yenilik doğuran haklar. Bu hakkın kullanılmasına muacceliyet ihbarı denir. Sözleşmelerde vade bazen önceden belirlenmez. Borçlar Hukuku. 63 BUCHER Eugen. Bu durumda vade söz konusu şahsın kendisine tanınan hakkı kullanması ile tayin edilecektir. Zürich 1988. 2. 92. GAUCH Peter/SCHLUEP Walter R. Schweizerisches Obligationenrecht. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP : Tekinay Borçlar Hukuku. İstanbul. SEROZAN Rona. Genel Hükümler. s. BK m. Kreditrecht. NUISSL. bu hak kullanılmadığı sürece kredi verme borcunun ifasına başlanmayacağı ve münferit kredi işleminin türü belirlenmediği için. s. C. 1998. N. Yenilik doğuran hak tek taraflı bir hukuki işlem yoluyla yabancı bir hukuk alanında hukuksal bir değişim ortaya çıkmasını sağlayan bir haktır62. içerik olarak değiştiren veya bu ilişkiyi ortadan kaldırma amacı taşıyan haklardır63. onunla başka bir kişi arasında hukuksal bir ilişki kuran. hukuki durumda değişiklik oluşturan. ancak vadeyi belirleme yetkisi bir şahsa ve genellikle alacaklıya tanınmış olabilir. Vadeyi tayin hakkı bir yenilik doğuran hak ve muacceliyet ihbarı bir yenilik doğuran muameledir60. değiştirici yenilik doğuran haklar ve sürekli borç ilişkilerinde fesih yetkisi. İstanbul 1975. . Allgemeiner Teil. 58. içeriğini belirleyen seçim hakkı niteliğindedir ve banka için bağlayıcı sonuçlar meydana getiren bir işlemdir61. N. s. Sözleşmeden Dönme. s. 61.Aufl. s. I. N. N. s. I. EREN Fikret.25 işlemler yoluyla ifanın gerçekleşmesi için bir vade belirleyici işlem ya da ihbarın varlığı kabul edilebilir59. OĞUZMAN/ÖZ. 242 CANARIS. Zürich 1998. 16. 106 hükmünce 59 60 61 62 STAUDER. Genel Hükümler.. Kredi talebi vade ve içerik belirleyici bir yenilik doğuran haktır. HOPT/MÜLBERT. bir borçlu gecikmesi veya sözleşmeye aykırılık durumu doğmayacaktır. 616.
AT. Bu kredi talebinde serbestlik ve değişik hukuki yapı ve sonuçları. N. Yenilik doğuran haklar hak sahibine dilediği sonuçları irade açıklaması yoluyla. ifanın türü ve zamanını belirginleştirir. Bu haklarda hukuki işlem kavramının temelini oluşturan yenilik doğurmaya yönelmiş irade açıklaması belirleyici unsurdur65. s. NUISSL. 23. 3. 50. türü ve miktarı belirsiz olan münferit kredi işleminin niteliği ve miktarı kredi talebi ile tam olarak belirlenir. . 35. Kreditrecht. s. Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde genel hatları. 212. tür ve miktar bakımından içeriği belirli BUCHER.26 dönme hakkı gibi hukuki durumu ortadan kaldıran bozucu yenilik doğuran haklar olarak şeklinde ayrıma tabi tutulmaktadır64. Aufl. İçerik belirleyici düzenleme hakkı ise hukuki durumu değiştiren veya ortadan kaldıran diğer düzenleme haklarından farklı olarak ifanın içeriğini değiştirmez. Andreas/Peter. II. Hans. Kredi açma sözleşmesi özel yapısı sebebiyle kendi çerçevesinde kredi alana krediyi talep etme ve türünü belirleme konusunda tam bir serbestlik sağlar. 65 66 67 64 GAUCH/SCHLUEP. N.. karşı tarafın etkisi olmaksızın ortaya çıkarma imkânı verir. von Tuhr. Zürich 1974.. bu sebeple yenilik doğuran hakların kullanılması sonucu fiilen ortaya çıkan yenilik doğurucu hukuksal işlemler. 243. değiştirir veya bozarlar66. bir hukuksal ilişkiyi kurar. bu hakların başkaları tarafından ihlal edilmeleri mümkün değildir. İçerik belirleyici düzenleme hakkı denebilecek bu işlem ifanın içeriğini tek taraflı bir irade açıklaması ile belirler. s. N. unsurları. Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrecht. SEROZAN.616. Sözleşmeden Dönme. bu şekilde kredi kullandırma borcunun ifa zamanı ve kapsamı ortaya çıkar67. 113. İrade açıklamasının hukuksal etkileri açıklayanın iradesine göre belirlenir. Bd. CANARIS. bir düzenleme hakkı olarak kredi talebini diğer düzenleme haklarından farklı özel bir duruma getirir. HOPT/MÜLBERT. Değiştirici ve bozucu nitelikteki düzenleme hakları belirli bir irade açıklaması ile mevcut hukuki ilişkiye doğrudan etki ederek onun içeriğini değiştirir veya tamamen ortadan kaldırır. üst sınırı ve süresi belirlenmiş ancak ifa zamanı. N.
616. N. Kredi alan. s. Bu hak. düzenleme hakkının kullanılmasına ilişkin her açıklamasında. kredi açma sözleşmesinin çerçevesi dışında onu aşan bir talep geçerli değildir. içeriğini belirler. kredi açma sözleşmesi yapısında düzenlenmiş kredi işlemlerinin ifasına hizmet eder. krediyi ifa zamanı. bu durumda artık belirli bir hale getirilecek talep hakkı yoktur. Bu imkân kredi açma sözleşmesi kapsamında. N. Düzenleme hakları kullanılmaları ile sona ererler ancak kredi talep hakkı. Kreditrecht. müşterinin bu hakkı için herhangi bir şekilde objektif sınırlama getirilmez. müşterinin temel bir talep hakkına dayanarak. her 68 69 STAUDER. İçerik belirleyici düzenleme hakkı ancak mevcut bir talep hakkının kapsamını. kapsam ve miktar yönünden belirli hale getirir. HOPT/MÜLBERT. 82. İçerik belirlemenin bir tür değiştirici etkiye sahip olduğu ve bu nedenle değiştirici düzenleme haklarının bir türü olduğu kabul edilebilirse de buradaki içerik belirleyici unsurun diğerlerinden farklı bir karaktere sahip olması onu yeni bir tür düzenleme hakkı olarak kabul etmeye imkân verir. kredi sınırı ve kapsamında çok sayıda ve farklı zamanlarda düzenleme hakkı kullanabilmesi şeklinde gerçekleşir ve açılan kredi limiti tükenene kadar sürer.27 hale getirir. Kredi açma sözleşmesindeki kredi kullandırma borcunun kapsamında miktar ve süre ile sınırlı olmak üzere kredi alan birbiri ardınca yeni kredi taleplerinde bulunabilir. 243. . b) Kredi Talebinde Serbestlik Talep hakkının kullanılması tamamen müşterinin takdirine bırakılmıştır. kurulmuş ancak ifa konusu. kredi alana kredi işleminin belirli şekillerde çok sayıda. miktarı ve zamanı tam olarak belirlenmemiş bir sözleşmede tarafların ifa aşamasında tekrar sözleşme görüşmelerinde bulunması ihtiyacını kaldırarak içeriğin belirlenmesini sağladığı için özel bir yere sahiptir69. CANARIS. N. CANARIS.616. belirsiz bir ihtiyaç bu hakkın kullanılması ile belirli bir talep haline gelir68. tekrar eden şekilde ifa zamanı ve içeriğini belirleme imkânı verir.
28
münferit ilişkinin tabiatından doğacak kısıtlamalar dikkate alınarak, dürüstlük ve güven ilkesi esaslarını ihlal etmemek şartıyla serbestçe kullanabilir70. Kredi alan kredi açma sözleşmesine, mevcut veya gelecekte gerçekleşecek ihtiyaçlarının, yatırımlarının karşılanması, işletmeleriyle ilgili giderlerin, mal ve hizmet alımlarının gerçekleşmesi amacıyla taraf olur, sözleşmenin kuruluş amacı müşterinin mali ihtiyaçlarının karşılanmasıdır. Kredi açma sözleşmesinin dayandığı asli ekonomik sebep müşterinin kredi ihtiyacıdır, bu sebeple kredi alan kısmi ve birbiri ardınca kredi taleplerinde bulunabileceği gibi ihtiyacının bulunmaması halinde kredi talep etmeme imkânına da sahip olacaktır. Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde müşteri nakdi olarak kredi verilmesini talep edebileceği gibi bankanın kendi lehine üçüncü kişilere karşı garanti vermesini de talep edebilecektir71. Bazı yazarlara göre kredi alan objektif olarak kredi ihtiyacının doğması halinde bu talebi yapma borcu altına girer72, ancak bu tür bir düşünce kredi açma sözleşmesinin niteliğine aykırıdır, ayrıca objektif kredi ihtiyacının takdiri, ispatı da çok zor bir konudur, kredi alan bağımsız, tamamen serbest kararı ile kredi ihtiyacının olup olmadığına karar verecektir. . Kredi alan, kural olarak ihtiyacı olduğunda veya böyle bir ihtiyacının olduğunu düşündüğünde kredi talep edebilecek, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa hiç talepte bulunmayacağı gibi başka bir kredi kuruluşundan da kredi talebinde bulunabilecektir, bu durum kredi açma sözleşmesinin negatif olgusal karakteristiğidir73. Talep ve kredi kullanma borcunun olmaması kredi açma sözleşmesini karz sözleşmesinden ayıran temel özelliktir ve kredi alan lehine negatif sorumsuzluk imkanı olarak tanımlanır74. Kredi kullanma zorunluluğu, kullanmama halinde de faiz ödeme gibi borçlar kredi açma sözleşmesinin genel yapısına uygun değildir, ancak bu tür düzenlemelerin yapılması da mümkündür. Bazı yazarlara göre kredi
70 71 72 73 74
HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 243. LOMBARDINI, s. 530, N. 26.; NUISSL, N. 212 DIERYK, s. 27 vd.; NUISSL, N. 212. CANARIS, N. 613; HEERMANN, s. 324; LOMBARDINI, s. 530 N. 28. CANARIS, N. 613; LOMBARDINI, s. 530, N. 28-29; NUISSL, N. 211; HEERMANN, s. 324.
29
kullanmama halinde dahi faiz ödemenin kararlaştırılması, kredi kullanma zorunluluğu veya garanti komisyonu gibi bedeller sözleşmeyi kredi açma sözleşmesi niteliğinden çıkartır ve içeriğine uygun bağımsız bir kredi işlemi haline sokar, ancak genel olarak kredi talebinde serbestliğin kredi açma sözleşmesinin zorunlu unsuru olmadığı kabul edilmektedir75. Kredi açma sözleşmesinde talep zorunluluğunun düzenlenmesi ve farklı bankaya müracaat hakkının kredi açma sözleşmesi ile kısıtlanması mümkündür. Müşteri talep hakkını kullanırken bankaya zarar verme iradesi ile keyfi şekilde hareket etmemelidir, zarar verme kasdının bulunması veya davranışın dürüstlük ve güven ilkelerine aykırılık oluşturması halinde talep hakkında serbestlik sona erer76. Müşteriye hazır bulundurma ücreti ödeme borcu yüklenebilir, hazır bulundurma veya kullanmama komisyonu olarak adlandırılabilecek bu tutar, banka tarafından hazır bulundurulan ancak kullanılmayan krediler için sözleşmede karalaştırılan bir karşılık ücrettir. Sözleşme serbestliği esaslarına göre kredi talep etme yükü veya verilen krediyi kullanma borcunun, kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılabileceği genel olarak kabul edilmektedir, sık rastlanmasa da böyle bir borcun varlığı sözleşme veya münferit işlemin şartlarından, taraf iradelerinden açıkça anlaşılması halinde geçerli olarak kabul edilebilecektir77.
c) Tekrar Eden Talep İmkanı
Kredi açma sözleşmesi asli niteliği veya unsuru olmamakla beraber, birbiri ardınca, fazla sayıda kredi talebine imkan verir, bu talep imkanının ek bir şart ile kararlaştırılması veya uygulamada yoğun şekilde kullanılan cari hesap işletilmesi şeklinde gerçekleştirilmesi hukuken mümkündür. Tekrar eden talep imkanı kredi
75 76
CANARIS, N. 613; HEERMANN, s. 324; LOMBARDINI, s. 530
SCHOEN, s. 116; AESCHLİMANN, Otto, Der Krediteröffnungsvertrag nach schweizerischem Recht, Diss. Bern 1925, s. 68 vd. ( Stauder’in eserinden alınmıştır. ), s.31; STAUDER, s. 52; NUISSL, N. 212. Alman Federal Mahkemesi de bazı kararlarında bu yönde görüş açıklamıştır; BGH 1962, 116; kredi açma sözleşmesi kurulduğu sırada, sözleşme şartı olarak açıkça kararlaştırılan, banka tarafından açıklanan, kredi alan tarafından da kesin bir şekilde kabul edilmiş bulunan kredi kullanma borcu ile kredi alan bağlıdır, bu şekilde bir borç sözleşme şartı olarak kabul edilebilir…..
77
30
açma sözleşmesinde veya münferit işlemler yapılırken düzenlenebilir ancak bu imkan kredi açma sözleşmesinin mutlak karakteristik bir unsuru değildir78. Kredi alan sözleşmede belirlenen üst limite kadar kredi kullanmışsa ek bir talep hakkı olmaz, yeni kredi talebi ancak kredi limiti talep anında henüz dolmamışsa mümkündür. Her bir münferit kredi işlemi, kredi açma sözleşmesindeki limit dahilinde onu karşılayacak şekilde gerçekleştirilir ve kredi limitinin dolması halinde bankanın kredi tahsisi ve kullandırma borcu sona erer. Cari hesaba dayanmayan, ancak kredi açma sözleşmesinde kredi alana verilen yetki ile işleyen dönüşümlü kredi işlemlerinde her bir talep ve kredi işlemi yeni bir bağımsız ifa kabul edilir. Bu tür tekrar eden kredi işlemlerinden farklı olarak cari hesaba dayanan kredi işlemlerinde kredi ifası cari hesap sözleşmesinin ve tek işleme dayanan kredi kullandırma borcunun ifasına hizmet eder ve bu yolla müşterinin borç durumu hakkında bilgi verir79.
d) Kredi Talebinin Devri ve Haczi
Kredi açma sözleşmesi özellikle kredi alanın mali gücü, kişisel özellikleri dikkate alınarak kurulan bir sözleşme niteliğindedir, bu sebeple sözleşme nitelik olarak taraf değişikliğine uygun değildir. Kredi açma sözleşmesinde kredi, genelde kredi alanın uygulamak istediği bir projesinin finansmanı için açılır, bazı kredi türlerinde banka açılan kredinin belirtilen amaç için kullanılıp kullanılmadığını incelemekle yükümlüdür. Kredi belirli bir amaç için tahsis edilmişse, kredi veren banka kredinin bu amaç dışında kullanılmasına engel olabileceği gibi kredi alan dışındaki kişilerin bedeli çekmesine ve kullanmasına engel olabilir80. Kredinin belirli proje ve amaçlara bağlanmış olduğu hallerde taraflar arasındaki kişisel güven, sözleşmenin önemli unsurlarındandır; bu durumda kredi talep hakkı ve kullanma alacağının üçüncü şahıslara devri geçerli
STAUDER, s. 33-52; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 257; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/79.
79
78
STAUDER, s. 171; GUGGENHEIM, s. 96; ALBISETTI/GSELL/NYFFELER, s. 76; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/79. YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi , s. 137; STAUDER, s. 131; CANARIS, N. 629;
80
31
değildir. Ancak bu konuda tarafların anlaşması mümkün olduğu gibi, devralan şahsın doğrudan o projenin içinde olması onu desteklemesi mesela ortak olması halinde devir mümkün olabilir81. Kredinin belli bir amaca tahsis edilme durumu veya devrin bankaca yasaklanmış olması halleri dışında kredi kullanma alacağının kredi alan tarafından başka bir kişiye devredilebileceği kabul edilmektedir. Bir alacak hakkı niteliğinde olmayan, içerik ve vadeyi belirleyen bir düzenleme hakkı olan kredi talebi ise genel kabule göre kredi alanca yapılabilecektir82. Kredi alan talep sonrası belirli hale gelen kredi kullanma alacağının bir başka kimse tarafından çekilmesine izin verebilecektir, bu bir alacağın devri ve iade borcunun ise iç yüklenilmesi şeklinde gerçekleşir. Bankanın alacağını tehlikeye sokmayan bu tür bir işlem sözleşmenin devri anlamına da gelmez. Kredi sağlama alacağını temlik eden müşteri bu durumda banka yönünden asıl borçlu durumundadır, ancak kredinin tamamının veya belirli bir kısmının üçüncü bir şahsa ödenmesi konusundaki talep hakkını ve kredi alacağını devretmiş olmaktadır83. Kredinin çekilmesine izin verme halinde sözleşmenin yenilenmesi veya taraf değişikliği söz konusu değildir, bu durumda önceden yapılmış bir sözleşmenin ifası, kredinin müşterinin adı ve hesabına üçüncü bir şahsa verilmesi söz konusudur84. Sözleşme taraflarının durumunda bir değişiklik olmaz, bankanın borçlusu hala kredi alan müşteridir, kredi alan taraf durumunu koruduğu için, kredi bedellerini, komisyon ve faizleri, kullanılan kredinin iadesini ifa bakımından kredi alan sorumludur85. Haklı sebeplerle olağanüstü fesih veya aciz sebebiyle ödemeden kaçınma şartları müşterinin durumuna göre belirlenecek, fesih beyanı da onun şahsına karşı yapılacaktır. Devralan kişiler kredi açma sözleşmesini tüm hak ve borçlarıyla
81
CANARIS, N. 629; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 280, 281; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/82. STAUDER, s. 133; CANARIS, N. 629; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 276 STAUDER, s. 133; CANARIS, N. 629; HEERMANN, s. 324; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 276 vd; HUBNER, German Banking Law, s. 157. YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi , s. 138; HOPT/MÜLBERT, Kreditrecht, N. 277. CANARIS, N. 629; AVANCINI/IRO/KOZIOL, N.1/83; HUBNER, German Banking Law, s. 157.
82 83
84 85
Kredi açma sözleşmesinin tüm hak ve borçlarıyla devredildiği devir anlaşmasına kredi veren bankanın da katılımı ve onayı lazımdır86. 277. Sözleşmenin kuruluş aşamasında birden fazla kişi kredi alan sıfatıyla sözleşme tarafı olabilir. 86 CANARIS. 277. tüm sorumluluklarla sözleşmenin devri sözleşme özgürlüğü kapsamında mümkündür. N. STAUDER. kredinin iadesini kredi alandan talep etme hakkına sahip olmaya devam edecektir (BK. Kreditrecht. 277 CANARIS. Kreditrecht. 630 . N. Kreditrecht. 276. s. Haciz imkanı kredi için ancak sınırlı hallerde mümkün olabilecektir. Kredi açma sözleşmesi kişisel özelliklerin dikkate alındığı güven esaslarına göre kurulan bir sözleşme olduğu için kredi ile ilgili talep hakkının haczi veya rehni içinde aynı sınırlamalar geçerlidir. uygunluk gibi şartların gerçekleşmesi ve özellikle konuya bağlı kredilerde bankanın nakil onayı gibi teminat gösterilmesine veya haczine onay vermesi gibi durumlarda teminat gösterme veya haciz mümkündür. N. kredi alan yine borçlu durumundadır ve hukuki durumda her hangi bir değişiklik olmaz. N.1/83. 133. Kredi açma sözleşmesinde krediyi kullanan taraf borcun nakli yoluyla krediyi iade borcunu devralabilir. Kreditrecht. ancak kredinin kullanım amacına hizmet etme. 630. Haciz alacaklısı bankaya tamamen yabancı bir kişidir. 276. HOPT/MÜLBERT. . ancak bu şekilde iade borcunun devri de bankanın onayına bağlıdır87. bu durumda ödeme kredi açılan kimseden başkasına yapılacak ancak banka. N. 111). Kredinin çekilmesine izin verme sözleşmede üçüncü şahıs lehine şart olarak düzenlenebilir.1/83. 87 88 89 CANARIS.32 devralabilirler. HOPT/MÜLBERT. müşterinin kredisinin haczi durumu her zaman için bankaya haklı nedenle fesih veya aciz sebebiyle kredi temininden kaçınma ve fesih imkanı verir89. N. 630. s. N. STAUDER. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 136 vd. HOPT/MÜLBERT. N. N. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HOPT/MÜLBERT. . bu durumda tüm haklar ve borçlar kredi alan taraf olarak bu kişiler için geçerli olur88.
psikolojik ve gerçek bir ön şart olarak kabul edilmektedir. Banka. müşterinin güvenilirliğini belirlemek için yapılmaktadır.33 E) Güven Unsuru Karşılıklı güven kredi açma sözleşmesinin sübjektif yönüdür. s. Karşılıklı güven ilişkisinin kredi açma sözleşmesinde önemli bir yeri olmakla beraber sözleşmenin bir unsuru olarak görülmemektedir. Kredi Açma Sözleşmesi. Kreditrecht. Kredi alana karşı güven konusunda yapılacak hata önemli olmakla beraber genelde bu hata saik hatası sayılmaktadır90. 53. sözleşmede belirlenen çerçevede ve talep zamanında kredi verileceğine güvenmekte ve işlerini buna göre planlamaktadır. müşterinin kişiliği önemlidir. 90 91 CANARIS. HOPT/MÜLBERT. karşılıklı güven esaslı bir unsur olmamakla beraber hiçbir etkinliği veya bağlayıcılığı olmayan sıradan bir sebep de değildir. . kredi alan. N. STAUDER. mirasçıların da kredi alabilecekleri kararlaştırılabilir. s. Güven ilişkisi sözleşmenin kurulması için lüzumlu. Özellikle günümüz ticari hayatında kredi işlemleri ile ilgili tüm talepler genelde ayni teminatlarla güvence altına alınmakta ise de müşterinin ödeme gücü ve niyeti önemini korumaktadır. Karşılıklı güven tüm kredi ilişkisini kapsar ve bu yolla takip eden münferit kredi işlemleri üzerinde de etkili olur. banka ise bu mali imkanı daha sonra. Tüm kredi açma sözleşmelerinde mevcut kredi değerlendirilmesi. 614. bu konuda açık bir hüküm olmaması halinde kredi açma sözleşmesi yorumlanarak bir sonuç çıkarılabilecektir91. müşterisinin kredi konusundaki yeterliliğini incelerken müşterinin maddi ve manevi özelliklerini dikkate alabilir. 248 YÜKSEL. N. kredi alanın ölümü ile kredi kapanır. Kredi alanın şahsına duyulan güvenin etkisi sonucu sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa. 23. iade zamanı geldiğinde kendisine iade edileceğine güvenerek müşteriye aktarmaktadır. Sözleşmeye konacak özel bir hükümle rehinlerin kredi alanın ölümünden sonraki kredi kullanımlarını da karşılayacağı.
nakdi kredilerde paranın iadesi. N. tasfiye borcu olarak kabul edilebilecektir. s. s. aval gibi kredi işlemlerinde yapılan ödemenin karşılanması ve bunların ücretleri ilgili şartlar kredi açma sözleşmesi kapsamında düzenlenir. banka garantileri. HUBNER. nakdi olmayan kredi işlemleri ile doğar ve sebebi doğrudan kredi açma sözleşmesi olmasa da onun kapsamında kredi talebi ile meydana gelen bir kredi işleminin kapatılmasıdır92. N. German Banking. s. Para ödüncüne ilişkin kredi işlemlerinde iade borcu ödünç sözleşmesine ve iade borcuna ilişkin hukuki nitelemelere göre yan borç. Sorumluluk kredilerine ilişkin müşterinin krediyi karşılama borcu her zaman için kredi açma sözleşmesinin unsurları arasında sebepleri ile birlikte düzenlenir. YÜKSEL. Kabul ve Aval kredisi işlemlerinde de müşteri senet sorumlusu sıfatıyla bankanın yaptığı ödemeleri karşılayacaktır. 19. 54. bunun şekil ve kapsamı. Kredi açma sözleşmesi kapsamında iade borcu. 211. Kredi Açma Sözleşmesi. kredi işlemi bir para ödüncü ise bu iadenin kapsamı kredi açma sözleşmesi yanında para ödüncüne ilişkin hukuki düzenlemelerde kıyasen uygulanarak belirlenir. tasfiye borcu olarak kabul edilmektedir. . HEERMANN. Kreditrecht. Nakdi kredilerde iade borcu. Sorumluluk sebebiyle bankaca yapılan ödemelerin kredi alan tarafından karşılanması borcu ise esas olarak bir tür hukuki sorumluluk sebebiyle tazminat veya tasfiye borcudur ve kredi açma sözleşmesinin esaslı ve kurucu unsuru değildir. Kredi karşılığı faiz ve komisyon gibi ücretlerle. Bankanın üçüncü kişilere karşı üstlendiği sorumluluğun karşılanması borcu. 245. s 160. 324. İade borcunun sebebi münferit kredi işlemlerine göre farklılıklar gösterir. nakdi olmayan kredilerde bankanın yaptığı ödemenin karşılanması borcu birbirinden farklı nitelik gösterir ve ayırt edilmesi uygun olacaktır. NUISSL. 92 STAUDER. Senet iskontosu şeklinde kredi işleminde. kredi alanın sorumluluğu sözleşme şartları yanında. HOPT/MÜLBERT.34 F) Kredi Alanın İade ve Karşılık Bedel Taahhüdü Kredi açma sözleşmesinde müşterinin karşılık borçlarının niteliği ve kapsamı tartışmalıdır. senet borçlusu veya senet için teminat veren kişi sıfatıyla gerçekleşebilecek ve bu şekilde kredi borcunun iadesi yapılacaktır. 259 vd.
LOMBARDINI. Özellikle para ödüncü ve iskonto şeklindeki kredi işlemlerinde banka. ödünç faizi. 259 vd. Faiz ödeme borcu kredi açma sözleşmesi çerçevesinde kredi kullandırmanın karşılığıdır ancak faizin münferit kredi işlemi şeklindeki para ödüncünün karşılığı olduğu kredi açma sözleşmesinin ise tam bir karşılığı olamayacağı ancak edim bağlılığı ve tasfiye yönünden birlik gösterebileceği de savunulmaktadır96. 33. . 531 N. NUISSL.. BARCHEWITZ. kredi tahsisinin ve verilmesinin gerçek anlamda karşılığıdır ve hukuki dayanaklarını münferit işlemde değil doğrudan kredi açma sözleşmesinde bulur. SCHOEN. ALLEN. bankanın ücretlerini beraberinde getireceğini. 322. 434. 95 STAUDER.35 Kredi açma sözleşmesinde karşılık ücretler genelde faiz. 254 HUBNER. Yazara göre Ücret olarak belirlenen edimler kredi açma taahhüdünün karşılığını oluşturmaz. s. HOPT/MÜLBERT. müşterinin her talebinde ödenmek üzere belli bir miktar parayı hazır bulundurmaktadır. BARCHEWITZ. N. s. N. hazır bulundurma komisyonu ve gayri nakdi kredilere ilişkin diğer komisyonlar şeklinde düzenlenir. s. ancak münferit kredi işlemlerinin karşılığını oluşturabilir. NUISSL. s. Kreditrecht. HUBNER. HEERMANN. Kredi açma sözleşmesi kapsamındaki kredi tahsisi bir bankacılık işlemi olarak çoğu zaman değişik şekillerde bir ücret karşılığında gerçekleştirilir ve bu tutar krediyi hazır bulundurmanın karşılığı ve sözleşmenin bir unsurudur93. N. 639. s 157. 157. HUBNER. 212. kabul komisyonu gibi. N. CANARIS. 178. SCHOEN. 3. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen ve kredi ücreti olarak tanımlanan faiz komisyonlar kredi açmanın ve kullandırmanın karşılığını oluşturan edimlerdir aralarında karşılıklılık ve değişim ilişkisi vardır (synallagma). bireysel krediye göre. Komisyon ve kredi tahsis ücreti. 55. ( Yazarlar. CANARIS. s. vazgeçilmez bir özelliği olmadığı genel olarak kabul edilmektedir94. bu durum kredi açma sözleşmesine iki tarafa borç yükleyen sözleşme niteliği verir95.( Stauder’in eserinden alınmıştır. German Banking Law. kredi açma sözleşmesinde açıkça belirlenmesi şart değildir. 613. STAUDER. AESCHLİMANN. s. 93 94 STAUDER. kredi açma sözleşmesinin kurulmasının. German Banking. Hazır bulundurma sebebiyle müşteri kredi kullanmasa bile belli bir miktar hazır bulundurma ücreti ödeme borcu altına girebilmektedir. Kreditrecht. N. s. 157. aval provizyonu. HEERMANN. 178. 133. s. 33. German Banking Law. Kredi açma sözleşmesinin genel çerçeve niteliği sebebiyle ücretlerin. s. s. 212. onun açılmasıyla da belirlenebilecektir97. N. 68 vd. s. 132. ) 97 96 HOPT/MÜLBERT. 322. ancak bu ücretin kredi açma sözleşmesinin asli. s.
252 . verilecekse bunun şartlarını belirlemeye yöneliktir. bu tür unsurlar kararlaştırılmamışsa sözleşmenin yorumlanması yoluyla tespit edilirler ve sorumluluğun kapsamı münferit işleme göre de belirlenebilir. Kredi açma sözleşmesinin kurulmasına ilişkin görüşmeler müşterinin kredi talebinde bulunması ile başlar ve bankanın kredi kullandırma borcu altına girmesi ile tamamlanır. Aval. bireysel krediye göre de belirlenebileceğini hatta ona bağlı olarak da doğabileceğini. ayrım prensibinin geçerli olduğunu belirtmektedir. kabul veya banka garantileri gibi doğrudan nakit devri içermeyen. krediye ait hesap açılması ve kredi için cari hesap sözleşmesi yapılması. Sözleşmenin süresi. Bununla birlikte açık bir kredi kullandırma vaadinin bulunmaması sözleşmenin ancak bunların kredi açma sözleşmesinde açıkça belirlenmesinin şart olmadığını. N. Kreditrecht. Ön görüşmeler hukuken bağlayıcı nitelikte değildir. iskonto gibi kredi işlemlerinde. kredi türlerinin açıkça kararlaştırılması şart değildir. münferit krediler ve ifa şekilleri hakkında görüşmeler.36 Nakdi bir ödeme niteliğindeki para ödüncü. faiz veya iskonto bedeli ödeme borcu doğar ve tüm bunlar kredi açma sözleşmesine göre kredi kullandırmanın karşılığıdır. teminatların belirlenmesi ve sağlanması. oranı taraflar arasındaki anlaşmaya göre değişen komisyonla birlikte. Kredi açma sözleşmesinin genel çerçeve niteliği bağımsız yükümlere izin vermektedir. ) 98 HOPT/MÜLBERT. genel işlem şartları konusunda müşterinin bilgilendirilmesi gibi ileri görüşme aşamaları dahi kredi açma sözleşmesinin kurulduğunu göstermez. ancak müzakere aşamasındaki sorumluluğa ( culpa in contrahendo ) ilişkin taleplere imkan verebilir98. G) Tarafların Anlaşması Kredi açma sözleşmesinin varlığı için asli unsur bankanın. Görüşmeler kredinin verilip verilmeyeceği. Kredi yeterliliği konusunda banka tarafından yapılan incelemeler. banka tarafından üçüncü şahıslara karşı sorumluluk üstlenilmesi kapsamındaki kredi işlemlerinde ise karşılık bir miktar komisyon olarak belirlenir. müşteriye karşı kredi kullandırma taahhüdü altına girmesidir.
. Bankanın sözleşme hükümlerine göre yapacağı ifa genel olarak müşterinin talebinde ve kredi sözleşmesinin kurulmasına ilişkin müzakere safhasında belirlenir. HUBNER. Taraflar bu şekilde asıl sözleşmeyi kurabilecekleri gibi ileride kredi açma sözleşmesi kurmayı amaçlayan bir ön sözleşme de yapabilirler. N. bununla beraber bireysel olaylarda müşteri talebinin kredi veren banka tarafından hangi anda kabul edildiğinin tespiti bazı zorluklar gösterebilir. bu sebeple zımni iradelerle münferit 99 CANARIS. 157.620. BK m 22 hükmüne göre buna engel bir durum yoktur. HOPT/MÜLBERT. Genel sözleşme kuramı şekil şartına bağlı olmayan sözleşmelerin kurulmasında zımni iradeleri kabul eder. Kredi açma sözleşmesinin kurulması için tarafların tüm esaslı noktalar üzerinde anlaşmaları lazımdır. bu tür işlemlerin yorumu ile sözleşmenin kurulduğu tarih belirlenir. 249. Kredi açma sözleşmesi iki tarafa borç yükleyen niteliktedir. Kreditrecht. N. Kredi alanın hukuki işlem ehliyetine sahip olmaması halinde sözleşmeyi kanuni temsilcisi kurabilir. bu durumda sözleşmenin kuruluşu genel ve şartlar ve müşterinin talebi dikkate alınarak kredi açma sözleşmesinin yorumu ile tespit edilir. Sözleşmenin kuruluş BK m.37 yorumlanması sırasında onu bir ön sözleşme veya norm sözleşmesi haline getirebilir99. Sözleşme süresi ve kredi limiti belirlenmemiş olsa bile kredi veren tarafından yerine getirilecek kredi kullandırma taahhüdünün varlığı halinde geçerli bir kredi açma sözleşmesi kurulmuştur. kredi açma sözleşmesinde esaslı unsurlar krediyi hazır bulundurma ve kullandırma vaadi ve karşılık bedellerdir. Hukuku işlemlerin kuruluşu hakkında Borçlar Kanununda düzenlenen genel hükümler kredi açma sözleşmesine de uygulanır. bu şekilde açık yazılı bir sözleşme yoksa banka tarafından kısmen dahi olsa kredinin verilmeye başlandığı zamandır. 1 kapsamında gerçekleşecektir. diğer sözleşmeler gibi icap ve buna uygun kabul beyanıyla kredi açma sözleşmesi kurulur. Genel olarak kabul zamanı sözleşmenin banka tarafından onaylandığı. German Banking Law. s. sınırlı ehliyetsizler kanuni temsilcilerinin rıza veya onayı ile sözleşmeyi kurabilirler. kredi alanın tek başına sözleşme kurabilmesi için tam ehliyetli olması lazımdır.
s. Zürich 1956. 6. Theo. 2745 vd. 5. N. bir kısım yazar ise ayrı bir sözleşme ve bu konuda bir düzenleme olmasa da süre bitiminden önce kısmi ödemeler yapmak şartıyla. HOPT/MÜLBERT. HUBNER. Aufl. s. N. kredi kullandırmanın sözleşmede belirlenen süre ve limit dahilinde bir defada olabileceğini102.( Stauder ‘dan naklen ) SCHÖNKE. BAUMBACH/DUDEN.) 104 . hatta kredi açma sözleşmesinin mutlak anlamda bir cari hesap sözleşmesini beraberinde getirdiğini104. Adolf. Bir kısım yazar. ( Stauder’in eserinden alınmıştır. s. Karşılıksız çekin ödenmesi. Rudolph. 249. ) ( Yazar burada kredi açma sözleşmesinin mutlak anlamda bir cari hesap sözleşmesiyle bağlantısı bulunduğunu. limit dahilinde tekrar eden birbirini takip eden. Diss. s. Kredi açma sözleşmesi bakımından özellikle bir kredi limitinin belirlenmesi tipik unsur olduğundan kredi alan için bu unsurun ve kredi açma sözleşmesinin varlığını ispat yükü doğar100. H) Süreklilik Unsuru Kredi açma sözleşmesinde bankanın asli borcu olan kredi vermenin kullandırılma şekli de tartışma konusu olmuştur.323. iki sözleşme arasında ayrımın ancak tarafların kararlaştırması halinde mümkün olacağını belirtmektedir. 157. HOPT/MÜLBERT. N. 249. kredi kullanımlarının mümkün olacağını süreklilik veya dönerlik olarak adlandırılan bu imkanın kredi açma sözleşmesinin karakteristik özelliği olduğunu.619. Kredi açma sözleşmesinin varlığı belirlenemezse sorumluluğun kapsamı ve genel şartlar münferit kredi işleminin kapsamına göre belirlenebilecektir101. yani tekrar eden talep imkanının hatta cari hesap sözleşmesi niteliğinin kredi açma sözleşmesinin yapısından kaynaklanan bir özellik olduğunu103. German Banking Law. GUHL. Das Schweizerische Obligationenrecht. kabul ve aval gibi işlemler bu şekilde zımni iradelere örnek oluştur ancak bu sözleşmelerin kurulmuş olması tarafların zımni iradesi ile bir kredi açma sözleşmesinin sorumluluğu altına girdiklerini mutlak anlamda göstermez. JW 1934. German Banking Law. HUBNER. Die Einwirkung der Konkursöffnung auf Krediteröffnungs und Kontokorrentverträge. garanti verilmesi. N. 406. bir kısım yazar ise bu imkanın sözleşmede veya sonraki münferit krediler temel alınarak yada onlar verilirken 100 101 102 103 CANARIS. KADERLİ.. Bern 1938. Die Sicherung des Bankkredits. 157.38 kredi sözleşmelerinin kurulması ve yürümesi mümkündür.
HUBNER.171 vd. Belirlenen limit dahilinde farklı türde kredilerin aynı anda alınması ve farklı zamanlarda ödenerek tekrar yararlanılması mümkündür107. s. 106 107 TEKİNALP. sözleşme belirli veya belirsiz süreli yapılabilir. Tekrar eden talep imkanı kredi açma sözleşmesi devamlılık göstermesini sağlayan önemli bir unsurdur. s. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. 52. N. 108 EREN. N. her iki halde de kredi alan sözleşme süresi sona erinceye kadar kararlaştırılan krediyi limit dahilinde tekrar kullanıp geri ödeyebilir. 246. s. 154. CANARIS.353. 153. 105 STAUDER. 673. Kreditrecht. 257.. s. HOPT/MÜLBERT. Kanunda açık bir düzenleme olmadıkça sözleşmenin geçerliliği bir şekle bağlı değildir ( BK m 11 ). TANDOĞAN. German Banking Law. Kredi açma sözleşmesinde bankanın yükümlendiği kredi açma ve kullandırma taahhüdü ve fiilen krediyi kullandırması esasen sözleşmeye süreklilik sağlayan bir niteliktir106. 875.1/79. V) Sözleşmenin Şekli Kredi açma sözleşmesi diğer isimsiz sözleşmeler gibi kanunda düzenlenmemiştir ve bu sebeple sözleşmenin şeklini belirleyen bir hüküm de yoktur. STAUDER. Taraflar kanunen şekle bağlanmamış bir sözleşmenin geçerliliğini şekle bağlayabilirler. CHRIST.39 düzenlenebileceğini yani tekrar eden talep imkanının kredi açma sözleşmesinin mutlak karakteri ve unsuru olmadığını kabul etmektedir105. 266 . HUBNER. s. N. bu şekilde kredi kullandırma taahhüdünde süreklilik oluşmaktadır.332. s. bu durumda sözleşme bu şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz108. s. AVANCINI/IRO/KOZIOL.. 33-52. s. 264 vd. ihtiyacına göre her seferinde farklı veya aynı türden krediler alabilir. s. N. SCHÄRER/MAURENBRECHER. TUNÇOMAĞ. Dönerlik imkanı müşterinin krediyi geri ödemesi ile sözleşmenin sona ermemesini sağlar. Sözleşmenin tarafları şekil şartını ispat vasıtası olarak kabul etmişlerse buna aykırılık sözleşmenin hükümsüzlüğü sonucunu meydana getirmez. 1628. German Banking Law.1/79. s . HOPT/MÜLBERT.
N. tarafların zımni iradesiyle kredi açma sözleşmesinin kurulabileceği kabul edilmektedir110. 251. N. HUBNER. bunun dışında kalan kesin deliller olan. Medeni Usul Hukuku. devri. Ankara 1997. ertelenmesi amaçlı hukuki işlemlerin yapıldıkları zamanki miktar ve değerinin dört yüz milyon Türk Lirasını geçmesi halinde senetle ispat edilmesi lazımdır. 619. 620. 288 hükmünce bir hakkın doğumu. senet kabulleri. s. Kreditrecht. 156. 351. Belli tutarda nakdi kredi kullanımlarına izin. German Banking Law. yemin.40 Kredi açma sözleşmesinin geçerli olarak kurulabilmesi için kanunen bir şekil zorunluluğu yoktur ancak HUMK m. bu ispat kuralı fiilen sözleşmelerin senetle yapılması lüzumlu kılmaktadır109. CANARIS. Burada söz konusu olan senet kesin delillerin en önemlisidir. N. s. N. EREN. Şekil şartı ispat bakımından önemli olmakla birlikte sözleşmenin geçerliliğine etkili değildir. 109 110 KURU/ASLAN/YILMAZ. HUBNER. kesin hüküm ve ikrarda kesin delil anlamındadır ve bu hükmün kapsamına girer. Kreditrecht. teminat verilmesi. CANARIS. s. 249. HOPT/MÜLBERT. German Banking Law. değiştirilmesi. 156. kredi alana belli bir limit dahilinde bir hesap üzerinden kredi tahsisi zımni iradelerle kurulmuş bir kredi açma sözleşmesinin varlığını gösterebilmektedir111. 249. 111 . s. HOPT/MÜLBERT.
ERTAN.1. faktoring sözleşmesi. maddelerinde düzenlenen karz akdi hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmektedir. akreditif sözleşmesi nakdi kredi sözleşmeleri olarak kabul edilmektedir. s. senet ve emtia avansı kredisi sözleşmesi. maddede 112 113 KAPLAN. Bu kredilerin verilmesi banka ile müşterisi arasında bir ticari karz meydana getirmektedir113. HUBNER. Bu sözleşmeler içinde cari hesap sözleşmesi kredisi. Banka teminatları olarak da adlandırılan banka teminat mektupları. Bu tür kredilere Borçlar Kanunu'nun 306-312. German Banking Law. 1996 s. Günümüzde tüketici kredileri genelde bu şekilde verilmektedir. Ankara. leasing sözleşmesi. kabul kredisi.41 § 2) MÜNFERİT KREDİ TÜRLERİ Banka kredileri nitelikleri bakımından nakdi ve gayri nakdi şeklinde ikili bir ayırıma tabi tutulmaktadır. s. s. 1667. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. 65. 157. ERTAN. İbrahim. s. kefalet kredisi. C. Banka Sözleşmeleri Hukuku. kıymetli evrakın ıskontosu ve iştirası için yapılan kredi sözleşmeleri. karz sözleşmesi. Borçlar Kanununda karz akdi 306. 1667. . bu krediler genel kredi açma sözleşmesine bağlı olarak verilebildiği gibi ayrı münferit sözleşme şeklinde banka müşterilerine verilebilmektedirler. 127. aval kredisi. ciro kredisi gibi sözleşmeler ise gayrı nakdi kredi sözleşmeleri olarak isimlendirilmektedir112. Kredi tutarı önceden belirlenen vadede bir defada veya taksitler halinde faizi ile birlikte tahsil edilerek tasfiye edilir. Uygulamada bu tarz verilen krediye sabit vadeli para ödüncü adı verilmektedir. I) Nakdi Krediler Nakdi krediler bankanın müşterisine nakden Türk Lirası veya döviz cinsinden kullandırdığı krediler olup üç şekilde kullandırılabilmektedirler: A) Karz Şeklinde Kullandırılan Krediler Kredi tutarının tamamının bir defada veya kısmi olarak nakdi şekilde ödendiği kredi sözleşmeleridir.
Darlehens und Kreditrecht nach dem Schuldrechtsmodernisierungsgesetz. s. 1642. 312 N. Cevdet. Matthias. GUGGENHEIM. KÖNDGEN. Dagmar. s. § 488 N. 10/2002. s. bir akittir ki onunla ödünç veren. 2/2001. 2 117 116 115 114 TUNÇOMAĞ. 65. m. 312 N. 647. Kompaktkommenter. § 488. s. karz sözleşmesinde ödünç veren. s. 1-7.675. KOHTE. REİSOĞLU. § 488 N. 7. Ödünç alanın kendisine verilen şeyi tüketebileceği. PALANDT/PUTZO. B) Cari Hesap Şeklinde Kullandırılan Krediler Kredi açma sözleşmesi yaygın bir bankacılık sözleşmesi olarak müşteri ve banka arasındaki genel iş ilişkilerini düzenler ve kapsamına alır. Wolfhard/MICKLITZ. Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler. s. COESTER. s. Ticari hayatın ihtiyaçları kredi açma sözleşmesine ek olarak. JURA. 96. s. s. Kanun'un tarifine göre. 1641vd. Der Darlehensvertrag. Das neue Schuldrecht. BKR. 386. ödünç verilen şeyin ödünç alana teslimi ile bu şey üzerindeki mülkiyet hakkının ödünç alana geçtiği kabul edilmektedir115. BECKER. Karz sözleşmesi hukuki nitelik bakımından borç doğuran ve rızai bir sözleşmedir116. Hans/ROTT. Kredit und finanzierte Geschäfte nach neuem Schuldrecht ( BGB § 488-490). onun kapsamında bazı sözleşmelerin yapılmasına neden olmuştur. ( BGB § 488-490). München 2003. Das neue Schuldrecht. İstanbul 2002.42 "karz. 583. KÖNDGEN Johannes. jan/GÖRİNG. Klaus/WILLINGMANN. GUGGENHEIM. m. GRUNDMANN. Darlehen. PALANDT/PUTZO. Jürgen/MAİFELD. 362. BECKER. s. Sözleşme eksik iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme niteliği taşır ancak bankaların müşterilerine sabit vadeli para ödüncü şeklinde kredi vermelerine ilişkin sözleşmeler müşterinin faiz ödemesi şartını içerir ve bu da müşterinin karşı edimi olarak kabul edilmekte ve bu sebeple karz şeklindeki kredi sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme haline gelmektedir117. 2 . WM. s. Stefan.. Anne/RÖCKEN. 35/2001. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. bir miktar para veya bir misli şeyin mülkiyetini belirli bir süre için ödünç alana geçirmeyi. 96. ödünç alan da aynı miktar ve nitelikte şeyi iade etmeyi taahhüt etmektedir114. bir miktar paranın yahut diğer bir misli şeyin mülkiyetini ödünç alan kimseye nakil ve bu kimse dahi buna karşı miktar ve vasıfta müsavi aynı neviden şeyleri geri vermekle mükellef olur" denmek sureti ile tarif edilmiştir. PALANDT/PUTZO. 778. Armin. RÄNTSCH. Kredi açma sözleşmesi ile birlikte YAVUZ. 67. ( BGB § 488-490) Berlin 2001. ödünç veren sözleşmenin sona ermesi durumunda sadece şahsi hakka dayanarak bir iade talebinde bulunabilecektir. ( BGB § 488-490). Peter/TONNER. s.
kredi alana belli bir limit çerçevesinde tekrar eder şekilde kredi kullanabilme. N. tüm yükümlülükler ifa edildiği sürece.43 kurulan bu sözleşmelerden biri cari hesap sözleşmesi ve bu cari hesaba bağlı olarak tekrar eder şekilde kredi kullandırma şartıdır. Kreditrecht. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. uzun zamana yayılmış çok sayıda kredi talebi ve kredi verme şeklinde ifa fiillerinden oluşur. cari hesap sözleşmesi ise kredi işlemlerinin ifasını özel şekilde düzenler. ödemelerin karşılıklı denkleştirilmesi gibi işlemler temel kredi ilişkisine. 672-673. s. onun şartlarına uygun olarak verilecektir119. Tekrar eden talep imkânı veren ve kredi açma sözleşmesine bağlı olarak yapılan kredi işlemlerinde her bir talep ve kredi işlemi yeni bir münferit işlem ve bağımsız ifa kabul edilirken. BARCHEWITZ. Kredi açma sözleşmesine dayanan kredi temini işlemleri genelde tek bir ifa ile sona ermez. tekrar eden talep imkânlı kredi işlemlerinin bir uygulama türü olan bu düzenleme. 65. Kredi ifası cari hesap sözleşmesi ve kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet eder ve aynı zamanda bu ifa yöntemi müşterinin borç durumu hakkında bilgi alınmasını kolaylaştırır118. konusunu oluşturan nakdi kredi ise mevcut kredi açma sözleşmesi ilişkisine dayanarak. 65. HOPT/MÜLBERT. 171. s. iskonto ve kabul kredisinde de mümkündür. . Kredi işlemleri cari hesap üzerinde işlemekte ise de ödemelerin sebebi ve kredi verme. Taraflar cari hesap sözleşmesi yoluyla kredi açma sözleşmesinin zamana yayılmış tedrici talep ve ifalarını düzenleme. 257. Kredi alanın yükümlülükleri ve bunların vadesi esas olarak kredi açma sözleşmesinde düzenlenir ancak kredi açma sözleşmesinin STAUDER. Cari hesap sözleşmesi belli dönemlerde denkleştirmelerin yapıldığı. sınırlamaları içeren özel bir muhasebeye dayanır. Bu sürekli yenilenen kredi imkânı. s. 119 118 CANARIS. hukuken kendisinden bağımsız nitelikte olan cari hesap sözleşmesinin temelini oluşturur. fazla sayıda birbiri ardınca para talep edebilme imkânı verir. Kredi açma sözleşmesi.. Dönerli. kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. s. sadeleştirme imkanına sahip olurlar. 101. N. bu tür tekrar eden kredi işlemlerinden farklı olarak cari hesaba dayanan kredi işlemlerinde işlem ayrılığı yoktur.
10. YKD. Cari hesabın tarifi Türk Ticaret Kanunu'nun 87. 461. 20. 11.1978 1977/11-213-1978 856.44 devamı halinde cari hesap sözleşmesinde de bu tür düzenlemelerin yapılması mümkündür. borçlu cari hesabı olarak adlandırılan. karz akdinin varlığının söz konusu olduğuna karar vermiştir120. Kredi müşterisine bir veya birden çok cari hesap açılır.02. Hukuk Genel Kurulu da vermiş olduğu bir kararda banka ile müşterisi arasında hesabı cari şeklinde yapılan sözleşme uyarınca gerçekleştirilen işlemler sonucunda müşterinin hiçbir zaman alacaklı duruma geçmediğini ve bu halde ortada gerçekte bir cari hesap sözleşmesi değil.1989 286/493. c. HGK.HD. maddesinde "iki kimsenin para. cari hesap şeklinde çalıştırılan kredi sözleşmelerinin karz akdi olarak nitelendirilemeyeceğini zira karz akdi çerçevesinde bankanın müşterisine Yarg. Yargıtay'ın cari hesapta mutlaka tarafların birbirlerinden karşılıklı olarak alacaklı ve birbirlerine borçlu olmaları gerektiği şeklindeki görüşü kabul görmemekte ve tarafların bir kredi sözleşmesini cari hesap olarak işletme konusunda iradelerini birleştirmek suretiyle cari hesabın hukuki sonuçlarını kabul etmeleri ve kredi sözleşmesini cari hesap şeklinde çalıştırmaları halinde ortada karz akdinden farklı bir akdin mevcut olduğunu kabul etmek gerektiği savunulmaktadır. nakit imkanı olduğunda da geri ödeme yapmak sureti ile krediyi kullanır. söz konusu kredi verme işleminde kredi müşterisinin banka karşısında alacaklı duruma geçmesinin söz konusu olmadığını kabul etmektedir. Söz konusu maddenin 2. s. Müşteri nakde ihtiyacı oldukça bu hesaptan kredi çekmek. V. ALTAN. Bu görüşü ileri süren yazarlar. Ancak doktrinde.03. Yargıtay. s. mal. maddesinde düzenlenen cari hesap tanımına uymadığını. Banka uygulamasında nakdi krediler çok büyük ölçüde cari hesap sözleşmelerine dayanmaktadır. hizmet ve diğer hususlardan dolayı birbirlerindeki alacaklarını ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem zimmet ve matlup şekline çevirerek hesabın kesilmesinden çıkacak bakiyeyi isteyebileceklerine dair bulunan mukaveleye cari hesap mukavelesi denir" şeklinde verilmiştir. fıkrasında ise cari hesap mukavelesinin yazılı olması gerektiği aksi takdirde anılan sözleşmenin geçersiz olacağı düzenlenmiştir. bankaların müşterilerine tahsis ettikleri kredilere ilişkin hesapların Türk Ticaret Kanunu'nun 87.140 120 .
Cari hesapla birlikte sona ermeyen kredi ilişkisi sözleşmede belirlenen süreye kadar devam eder. BATIDER. Haluk. TANDOĞAN. Kredi verme işlemleri kredi açma sözleşmesinde belirlenen süre dahilinde ifa edilecektir. komisyon gibi karşı ifaları da dikkate alınacak ve bu borçlunun hesap durumunu gösterecektir. 257 . 171. Cari hesap sözleşmesi tarafların anlaşması. ifa ve karşılık bedeller bağımsız olarak ödenir. olağanüstü sebeplerle fesih yoluyla. 1. Olağanüstü sebepler kredi açma sözleşmesinin de sona ermesine sebep olmuşsa artık sona erme tarihinden sonra yeni kredi verme borcu ortadan kalkar. Cari hesap sözleşmesi aynı zamanda tarafların karşılıklı taleplerinde uzlaşmanın sağlanmasına yardımcı olur.45 ödünç verdiği meblağın müşteri tarafından bankaya geri ödenmesi halinde banka ile müşteri arasındaki akdi ilişkinin sona erdiğini oysa tarafların kredi verme işleminin cari hesap şeklinde yürütülmesi konusunda anlaştıkları hallerde müşteri ödünç aldığı meblağı tam olarak geri ödese dahi taraflar arasında yeni bir kredi sözleşmesi yapmaya gerek olmaksızın müşterinin kredi limiti içinde kalmak kaydıyla tekrar kredi kullanabileceğini ve bu şekilde aldığı miktarın zimmet ve hesaba yatırdığı paranın ise matlup olarak kaydedileceğini. Halil. ancak bu kredi limiti ile birlikte borçlunun faiz. 239 vd. Kredi alanın belli bir talep anında faiz ve diğer ücretlerin toplanmasıyla oluşan cari hesaptaki borç durumu sözleşme de belirlenen sınırı aşmış ise bankanın ifa yükümlülüğü ortadan kalkacaktır122. kredi ilişkisi etkilenmeksizin sona erdirilebileceği gibi onunla paralel olarak ta sona erdirilebilir.. 2. HOPT/MÜLBERT. Kara Ticaret Hukuku Umumi Hükümler. ARSLANLI. Bankaların Cari Hesap Suretiyle İkrazat Mukavelelerinin Hukuki Mahiyeti. 1963. N. C. aynı zamanda hesap durumunu belirler özellikle banka için müşterinin taleplerinin karşılanma durumunu ve talep edebileceği kredi tutarının belirlenmesini sağlar. s. 85 122 121 STAUDER. Cari hesap sözleşmesi karşılıklı borçların talep ve ifasının bir tür ertelenme şeklidir. s. Kredi açma sözleşmesinde ifaya yönelik işlemler cari hesap şeklinde işlediğinde de bankanın yükümlülüğü kredi açma sözleşmesinde belirlenen limite göre belirlenecektir. S. bu tür bir ilişkinin uzun yıllar boyunca sürebileceğini belirtmektedirler121. s. İstanbul 1960. Kreditrecht.
Bu tür kredi işlemlerinde kredi verme borcunun varlığı için kredi açma sözleşmesinde belirlenen kredi sınırının aşılmamış olması lazımdır. Kabul ve iskonto işlemlerinde. Olağanüstü sebepler kredi açma sözleşmesinin de sona ermesine sebep olmuşsa artık sona erme tarihinden sonra yeni kredi verme borcu ortadan kalkar Dönüşümlü veya dönerli kredi olarak adlandırılan kredi işlemleri de genelde cari hesaba bağlı olarak kullandırılır. kredi sınırının aşılıp aşılmadığı bu tutarların düşülmesiyle belirlenir. sadece kullanmış olduğu kredilerin faiz ve komisyon gibi karşılıklarını ödeme. Banka kredi açma sözleşmesinde belirlenen sözleşme süresi tamamlanıncaya kadar kedi vermekle yükümlüdür. kredi alan bu borçlarını vadesinden önce ödemek zorunda değildir. Geri ödeme veya sorumluluğu karşılama borcu 124 dönüşümlü kredi işlemlerinin devamı için ön şart niteliğindedir . s. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. bu durumda banka kredi açma sözleşmesi kapsamında. şartları ve 123 124 . s. 165. talep edilen kredi tutarları kredi sınırına ulaşıncaya kadar devam eder asli borç olan kredi kullandırma borcu da bu kapsamda devam eder123. sözleşmede belirlenen sürede. . talebin kabulü. Kredi talebine bağlı olarak gerçekleşecek kredi temini normal kredi açma sözleşmesinden farklı değildir. Dönüşümlü kredi işlemlerinde iade ve karşılık ödeme borçlarının ifası her zaman için mümkün olmakla beraber. kabul gibi bankanın üçüncü kişilere karşı sorumluluk altına girdiği kredi işlemlerinde ise bu kredi işlemi sebebiyle uğranılan kayıpları. kredi alan tarafından yapılan ön ödeme niteliğindeki kısmi geri ödemeler de hesaba katılır ve kredi borcundan düşülür. AESCHLİMANN. banka garantileri. ifa ve karşılık bedeller bağımsız olarak ödenir. karşılama borcu kural olarak senetlerin vadesinde doğar. ödemeleri karşılama borcu altındadır. s. bu borcun devamı için kredi alan. Bankanın borcu. eğer sözleşmedeki sınır tamamlanmamışsa ifa ile sona ermez. 20. para ödünçlerinde belirlenen şekilde kısmi ödeme yapma. Kredi limitine bağlı olarak açılan kredilerle birlikte müşterinin de karşılık ödeme borcu artacaktır. aval. 76 STAUDER.46 Cari hesapla birlikte sona ermeyen kredi ilişkisi sözleşmede belirlenen süreye kadar devam eder. kararlaştırılan belli bir limit dahilinde tekrar eder şekilde kredi verme borcu altına girer.
belirli bir süre ve belgeler karşılığında ve öngörülen şartların yerine getirilmesi kaydıyla. bununla birlikte kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi niteliği gösteren bir sözleşmedir ve bu tür borç ilişkileri için geçerli olan sürenin tamamlanmasından önce tarafların tek taraflı fesih imkanı da aynı şekilde sözleşmenin sona ermesine neden olur. değişen ihtiyaçlar karşısında yeniden gözden geçirilmiştir. Akreditif bankası. ithalatçının talimatına dayanarak. Değişik ülkelerin ticaret ve hukuk sistemlerindeki farklılıklar. söz konusu kurallar kanun gücünde yada emredici nitelikte değildir. C) Akreditif Kredisi Akreditif. Ancak. Özellikle uluslararası ticarette ödeme yöntemi olarak Ticaret ve Banka Hukuku'nda önemli yeri olan akreditif ne Türk Ticaret Kanunu'nda ne de Borçlar Kanunu'nda düzenlenmemiştir. Kredi alan sözleşme süresinin bitimine kadar karşılık borçlarını ifa ettiği sürece kredi talep hakkına sahiptir. Sözleşmenin tamamlanması ancak sürenin dolması ile gerçekleşir. Milletlerarası Ticaret Odası tarafından hazırlanan Akreditifler için Yeknesak Adet ve Tatbikat Kuralları adı altında ilk defa 1933 yılında yayınlanmıştır. Adı geçen kurallar daha ileriki yıllarda ve nihayet 1993 yılında. Borcu azaltıcı nitelikteki ara ifalar sözleşmeyi sona erdirmez ve bankanın belirlenen üst sınıra kadar kredi verme yükümlülüğü devam eder. Kredi açma sözleşmesindeki üst sınırın tamamlanması halinde dahi kredi alan tarafından yapılacak kısmi ödeme borçtan mahsup edilir ve buna bağlı olarak azalan miktardan üst sınıra kadar olan kısım için bankanın borcu müşterinin iadesi oranında yeniden doğar.47 sınırlamaları benzer hükümlere bağlıdır. ulusal bir hukuk sisteminden ziyade. Buna paralel olarak akreditifin uluslararası kuralları. bunlar sadece . Bu kurallar bugün kısaca UCP 500 olarak anılmaktadırlar. uluslararası kuralların uygulanmasını yararlı ve hatta zorunlu kılmaktadır. uluslararası bir ticarette. ihracatçıya akreditif açtığı vakit ona karşı akreditif bedelini ödeme yükümlülüğü altına girmektedir. ihracatçıya ödeme yapacağını veya ihracatçı tarafından keşide edilen poliçeleri kabul veya iştira edeceğini ihracatçıya karşı yazılı olarak taahhüt etmesi olarak tarif edilmektedir. bir bankanın belirli bir limite kadar.
doktrinde hakim olan görüşe göre bir tür havaledir. malları yüklediğine dair evrakları kendi bankasına verir ve bu evraklar alıcı durumdaki akreditif amirine gönderilir. Akreditifin açılmasıyla taraflar arasındaki ticari sözleşmenin yanında bir de bankacılık sözleşmesi kurulmuş olur. Akreditif ödeme yöntemi olarak satım sözleşmesi veya diğer hukuki ilişkilerden doğan ödeme yükümlülüklerinin ifası için de kullanılabilir. Akreditif. Akreditif. 100. amirin gelen evrakları alıp malları gümrükten alabilmesi için ödeme. akreditif bir sözleşme iken havale tek taraflı hukuki işlem yoluyla çifte yönlü yetkilendirmedir. Temelde benzer nitelikte olmalarına rağmen akreditif ile havale arasında farklılıklar mevcuttur. 101. s. lehdar mal teslim edecek olan şahıstır. ŞANLI/EKŞİ. akreditif emri vekalet sözleşmesi bakımından bir icap bankanın akreditif açması ise kabul niteliğindedir127. Bütün bu farklara rağmen havale nitelendirmesi işleme katılanlar 125 126 127 ŞANLI/EKŞİ. Bu bağımsızlık 500 sayılı broşürün üçüncü maddesinde belirtilmiştir. akreditif amiri havale eden. başka türlü anlaşma olmadığı hallerde uygulama alanı bulabilmektedirler125. akreditif bankası havale edilen ve lehdar ise havale alıcısı durumundadır. Havale. banka akreditif metnini hazırlar ve bunu ihracatçının bankasına yani muhabir bankaya gönderir bu banka ise gelen metni lehdara verir. akreditifte ödeme yapmak bankanın borcudur. akreditifte banka ile amir arasında havale yanında vekalet sözleşmesi de vardır. kredi veya hesapta bloke etme şeklinde mal bedelini karşılamış olması lazımdır126.48 taraflarca akreditif sözleşmelerine uygulanmaları konusunda anlaşma yapıldığı. s. temeldeki hukuki ilişkiden bağımsızdır. TEKİNALP. s. amir ile lehdar arasındaki ilişki bir satış sözleşmesi veya başka bir sözleşme olabilir. ancak bu iki sözleşme birbirinden bağımsızdır. Akreditif işlemi akreditif amirinin bankasına müracaatı ile başlar. akreditif metninde taraflar arasındaki sözleşmeden bahsedilmiş olsa da bu bankaları ilgilendirmez ve bankanın yaptığı ödeme. 431 . amir ve lehdar arasındaki ilişkilerden kaynaklanan talep ve savunmalara tabi değildir. havale edilene karşı bir borç yüklemez iken. kabul gibi işlemler.
akreditif bir banka kredisi değildir. 432 GÖĞER. s. 53. GÖĞER.. Ankara 1980. sözleşmeler arasında ekonomik bağ vardır fakat hukuken birbirlerinden bağımsızdırlar129. GÖĞER. 57. akreditif belgelerinin ibrazı üzerinde satıcısına ödenebileceği gibi. E.49 arasındaki ilişkileri. s. Banka ile amir arasında yapılan bu aktin koşulları banka tarafından satıcıya bildirilip. akreditif bedelinin banka tarafından 128 129 130 131 TEKİNALP. Tüm akreditif türlerinde muhabir bankanın akreditif bildirisini göndermesi ile akreditif sözleşmesi oluşur. Akreditif bankası ile muhabir banka arasındaki ilişki genel olarak vekalet olarak kabul edilmektedir. Akreditif amiri ile lehdar arasında akreditif şartını içeren satım veya eser sözleşmesi temel ilişkiyi oluşturur. muhabir bankanın alacaklıya karşı soyut borç taahhüdü yoktur130. Teyitli Akreditifte ise muhabir banka akreditif alacaklısının doğrudan borçlusu durumundadır. Bu görüşe göre. satıcı da gerek açık gerekse zımni bir biçimde bu şartları kabul edince akreditif açılmış ve taraflar arasında akdi bağ kurulmuştur. Akreditifin açılması ve bağın doğması sırasında. bankaca blokede tutularak. Akreditif esas itibariyle banka aracılığı ve garantisi ile yapılan bir ödeme yöntemidir. s. dış ilişkide ise akreditif amiri yönünden ifa yardımcısı veya ikame vekil olarak kabul edilmektedir. 55. Akreditif akdi banka ile akreditif amiri arasında yapılan bir akittir. Akreditif Muamelesi ve Hukuki Mahiyeti. . muhabir bankanın da lehdara karşı ödeme taahhüdü vardır ve bu sebeple lehdar muhabir bankaya müracaat edecektir131. diğer bir görüşe göre ise vekalet sözleşmesi vardır. s. Akreditif ile akreditif kredisi birbirinden farklı kavramlardır. bağlantıları açıklığa kavuşturmakta ve akreditif kavram olarak anlaşılmasına yardım etmektedir128. akreditif bedeli alıcı tarafından bankaya yatırılıp. Lehdar bakımından akreditif bankası ile muhabir ilişkisi dönülebilir ve dönülemez akreditifte vekalet şeklindedir. amir ile akreditif bankası arasında bir görüşe göre eser. Akreditif bankasının muhabir bankaya. Parçalama kuramına göre ise akreditif çifte yetki veren tek taraflı hukuki işlem olan havaleden farklı olarak her biri ayrı nitelikte sözleşmeler dizisinden oluşur.
29. Akreditif işlemi sebebiyle düzenlenen belgeler kredi sağlanmasında kullanılabilir ve kredi açma sözleşmesine konu olabilir. Bu işleme uygulamada kıymetli evrakın ıskontosu ve iştiraı yolu ile kredi verilmesi denilmektedir. Ticari senetler henüz muaccel olmadıkları için bankanın faiz miktarınca kesinti yaparak bedeli ödemesi. Bu durumda akreditif bedelini açılan krediden karşılayan banka ile akreditif amiri arasındaki ilişkinin temelini kredi açma sözleşmesi oluşturur132. Banka Sözleşmeleri. Banka ile amir arasındaki bu kredi ilişkisi banka müşterisine verilmiş nakdi bir kredidir ve banka ile akreditif amiri arasında daha önce yapılmış bir kredi açma sözleşmesine dayanır. s. . Senet bedeli ile banka tarafından hamile ödenen miktar arasındaki farka da iskonto adı verilmektedir. s. komisyon ve diğer masraflar indirilerek bedeli ödenmek yoluyla satın alınır. GUGGENHEIM. s. İştirası Şeklinde Krediler İskonto işleminde kredi müşterisinin temlik cirosu ile bankaya tevdi ettiği kıymetli evrak peşin değeri karşılığında satın alınarak nakden veya hesaben ödeme yapılır. BARCHEWITZ. senet hamiline verilmiş bir kredi olarak kabul edilmektedir. 97. AKYOL. Bankanın akreditif bedelini ödemesi ile bu kredi tutarında alıcı.50 alıcıya açılacak kredi ile ödenmesi de söz konusu olabilir. İskonto işlemine konu olan kıymetli evrakın henüz vadesi gelmemiştir ve hamilinden vade farkı isminde faiz. bu sözleşmeye göre kredinin akreditif şeklinde kullanılacağı kararlaştırılır. bankaya borçlanmış olmaktadır. Senet ıskontosu ile senet iştiraı genel olarak aynı işlemi ifade eden kavramlardır. 68. s. s. 103. HUBNER. 80. ALBISETTI/GSELL/NYFFELER. bu durumda senetlerin vadelerine kadar işleyecek faizleri indirilip bakiye ödenecektir133. Alıcı tarafından bu borcun bankaya ödenmesi sonucu akreditif ve akreditif kredisi işlemi tamamlanmış ve sözleşmesel ilişki sona ermiş olur. bu evraklar bir bankaya verilerek senet karşılığı kredi alınabilir. Akreditife yabancı olan bu kredi kullandırma işlemi ile alıcının kredi itibarına dayanılarak yapılmış bir işlem söz konusu olmaktadır. D) Kıymetli Evrak İskontosu. iki işlem arasındaki tek fark iskonto işlemine 132 133 ALICA. s 159. German Banking.
burada senedin cirosu karşılığında kendisine para ödenen kişinin vadede bu parayı geri ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını. YÜKSEL. Banka. Satım sözleşmesi niteliğinde olduğunu kabul eden yazarlar. 362 vd. 98. 347. bu hususun yapılan işlemin kıymetli evrak alımı mahiyetini değiştirmeyeceğini ve ona karz niteliğini vermeyeceğini. öte yandan iştira işlemine konu senedin keşide ve ödeme yerlerinin ise birbirinden farklı yerler olmasıdır134. her ne kadar banka senedi iskontoya veya iştiraya arz eden kimseye bir kredi tahsis etmekte ise de. 347 TANDOĞAN. I/2 s. s. ALTAN. 347.140.. s. Senedin bankaya devrinin sebebi ifadır ve senet rehin olarak verilmemiştir. 134 135 136 TANDOĞAN. Yazarlardan bir kısmı. Karz sözleşmesinin aksine senedi iskonto ettirenin aldığı parayı iade yükümlülüğü yoktur ve ödenmeyen senetlerin satıcıya iadesi işlemenin satım sözleşmesi olma niteliğini değiştirmez . s. bankanın evrakı ciro edene müracaatının ancak senet bedelinin senedin asıl borçlusundan tahsil edilememesi durumunda söz konusu olacağını ileri sürmektedir135. . diğer bazı yazarlar ise bu işlemin bir ödünç yada atipik bir ödünç sözleşmesi olduğunu ileri sürmektedirler. söz konusu işlemi. iskonto yada iştira işleminin hukuki niteliği hakkında başlıca iki farklı görüş mevcuttur. Kredi Açma Sözleşmesi. I/2. GUGGENHEIM. banka iskonto ve iştira ile müşterisine kredi sağlaması işlemin satım sözleşmesi olması özelliğini değiştirmez ve sözleşmeye karz niteliği vermez. s. TEKİNALP. bunun gider vergisini ve iştira söz konusu olan durumlarda muhabere masraflarını indirerek kalanı senedi ciro edene ödediğini. 55. s. GUGGENHEIM. bu gibi işlemlerde bankanın henüz vadesi gelmemiş bir ticari senedin kendisine ciro edilmesi karşılığında senette yazılı tutardan vadeye kadar olan faizi. Öğretide. TANDOĞAN. 97.51 konu senedin keşide ve ödeme yerinin aynı şehirde olması. I/2 s. kıymetli evrakın banka tarafından iktisap edilmesinin bu evrakın banka tarafından satın alınması niteliğinde olduğu görüşünden hareketle satım sözleşmesi olarak kabul etmekte. Bu durumda senedin tahsili ödeme yerinde bulunan başka bir banka veya aynı bankanın ödeme yerindeki şubesi tarafından yapılır. tarafların bu konuda anlaşmaları vardır136. s.
315. Bu durumda bankanın amacı senetleri satın almak değil kredi alana sağladığı kredi karşılığı komisyon ve faiz almaktır137. Kredi Açma Sözleşmesi. kredi vermenin oluşturduğunu ve bankanın senetleri ifa yerine değil ifa uğruna aldığını ve bu nedenle bedeli asıl borçludan tahsil edilemeyen senetlerin bu senetleri bankaya ciro eden banka müşterisine geri döndüğünü ifade etmektedirler. Burada bir rehin işlemi vardır ve bu işlem rehnin konusuna göre değişiklik gösterebilir. satım sözleşmesi görüşünün. Menkul rehinlerinde ise hayvan rehni hariç. 955 hükmünce yazılı yapılır ve eğer alacak senede bağlı ise bu senet teslim edilir. rehin verilen menkul malın rehin alana teslimi şarttır. TEKİNALP. emtia veya alacağın mülkiyeti kredi alanda kalır.52 İskonto. YÜKSEL. iskontonun kredi olma özelliğini açıklayamadığını. emre yazılı kıymetli evrakta rehin cirosu ve teslim. II. mal veya senede bağlı olabileceği gibi böyle bir bağlılık olmayabilir. bunlar üzerinde bankanın kredi sözleşmesinden 137 138 TUNÇOMAĞ. İskonto ve iştira işlemini alacağın temliki olarak nitelendiren görüşler de mevcuttur. senet. s.361. Senede bağlı olsun veya olmasın alacağın rehni TMK m. iştira işleminin ödünç ya da atipik bir ödünç olduğu görüşünü savunanlar ise. Senet ve emtia karşılığı kredide iskonto ve iştiradan farklı olarak bankaya rehin verilen doğan alacağını temin amacıyla rehin hakkı vardır138. E) Senet ve Emtia Karşılığı Krediler Kredi açma sözleşmesine dayanan bir kredi ilişkisinde banka bir alacağın rehni yoluyla da kredi kullandırabilir. 57. . işlemin ağırlığını satımın değil. s. bankanın bir senedi satın alarak müşterisine kredi vermesinin mümkün olmadığını. Alman ve İsviçre Hukuklarında baskın görüş kıymetli evrakın ıskontosu veya iştiraı işleminin hukuki niteliğinin satım sözleşmesi olduğu yönündedir. nama yazılı olanlarda temlik ve teslim ve hamile yazılı olanlarda sadece teslim yeterlidir. s. alacak bir kıymetli evraka.
kredi ile birlikte bir teminat ilişkisi de vardır. Umumi mağazaların makbuz senedi. 957).25. rehinleri mümkün olur (TMK. müşterisinin bu hukuki ilişki sebebiyle söz konusu olan borcunu yerine getirmemesi halinde doğacak zararı tazmin etmeyi garanti ettiği hallerde banka müşterisi lehine bir kredi tahsis edilmiş olduğu kabul edilmektedir. bu teminat ilişkisinin hukuki niteliği rehindir.Gayri Nakdi Krediler Bankacılık Kanunu. YÜKSEL. müşterinin kişiliğinden çok rehin konusunun niteliği önemlidir ve verilen kredinin bu malın satışı yoluyla geri alınabilmesi öncelikle dikkate alınır140. Kredi açma sözleşmesi kapsamında kullanılan senet veya emtia karşılığı kredi genelde cari hesap şeklinde kullandırılmaktadır ve bu şekilde kredi alan kredi limitine kadar kullandığı krediyi iade edip ihtiyacı olması halinde tekrar kullanabilmektedir141. gayrı nakdi krediler olarak bankalar tarafından verilen teminat mektuplarını. . Bankanın bir para ödemesi 139 140 141 ALICA. 553. üçüncü kişiye tevdii. ciro ve kabulleri saymıştır. kredinin hukuki niteliği ise ödünç sözleşmesi olarak kabul edilmektedir139. m. s. rehin senedi ciro ve teslim yoluyla devredilebilirler ve temsil ettikleri mallar taşınmadan satışları. gayrı nakdi kredi kavramına geniş bir anlam verilmiştir. müşterisi ile hukuki bir ilişki içinde olan üçüncü bir şahsa.25. Teminatlı kredilerde kredi tutarı değerli bir şeyle güvence altına alınır ve kredi tutarının belirlenmesinde teminat konusundaki değer düşmelerine karşı marj isimli belli bir pay hesaplanır. Rehin konusu mal bankaya ait bir depoda olabileceği gibi. Bankanın. s. ALICA. aval. Emtia karşılığı kredi zamanla değeri eksilmeyen.53 Senet veya emtia rehni karşılığı kredide. II. s. Bankacılık. umumi mağazalara bırakılması mümkündür. kredi alana ait deponun kiralanması. fiyatları kararlı ve paraya çevrilmesi kolay ürün ve emtianın rehni karşılığında açılan bir kredidir. Bu işlemler tahdidi olmayıp. kefaletleri.
s. s. 371. TEKİNALP. Bu ilişki kefalet ya da garanti sözleşmesi şeklinde olabileceği gibi kambiyo senedinde yer alan hamil. Bu ilişki aynı zamanda bir kredi açma sözleşmesine dayanan bir kredi tahsisini de içerir. Gayrı nakdi kredilerin uygulamada en yaygın olarak görülen şekilleri. Gayri nakdi krediler üçlü bir ilişkiyi içermektedirler. müşterisinin bir poliçe veya bonodan doğmuş sorumluluğuna aval vermesi işlemleridir. Kredi alan müşteri ile alacaklı yani sözleşmenin diğer tarafını oluşturan kişi arasındaki ilişki temel ilişkiyi oluşturmaktadır. aval veren. kredi alan müşteri bankaya müracaat ederek komisyon karşılığında kendisi ile sözleşme yapacak kişinin çekindiği bir riskin gerçekleşmesi halinde yüklendiği borcun veya meydana gelecek zararın tazminini garanti etmesini istemektedir. bankanın müşterisinin keşide ettiği bir poliçeyi kabul etmesi. s. garanti sözleşmeleri kapsamında olduğu kabul edilen banka teminat mektupları.54 yapmadan müşterisine sağladığı bu kredi gayrı nakdi kredi olarak ifade edilmektedir142. ciranta. poliçe veya bonoya değer kazandırmak için bunları ciro edip ciro zincirine katılması. Banka ile kredi müşterisi arasındaki ilişki ise karşılık ilişkidir. bankanın müşterisi lehine kefalet vermesi. Banka ile temel ilişkideki alacaklı arasındaki ilişki ise teminat ilişkisi olarak adlandırılır. Bu ilişki içinde bankanın risk gerçekleşmesi halinde yapacağı ödeme için müşterisine başvurduğunda ödediğini geri almasını sağlayan karşı garanti şeklinde bir teminat sözleşmesine de yer verir143. kabul eden muhatap gibi sıfatlardan veya soyut bir borç ikrarından doğabilir144.367 TEKİNALP. . Bankanın müşterisi ile ilişkiye giren kişi ancak o risk banka tarafından üstlenilirse müşteri ile sözleşmeyi belirlenen şartlara göre yapabilecektir. 370. 142 143 144 TEKİNALP. bu bir borçlar hukuku sözleşmesi veya hazineye karşı bir ödeme yükümü içeren kamusal ilişki olabilir.
Bu durumda bankanın karşı garanti ( kontrgaranti ) alması söz konusudur. Cemal /EKŞİ. Uluslararası Ticaret Hukuku. Bankaya üstlendiği bu riske karşı lehine teminat verdiği kişi tarafından ayni yada şahsi teminatlar verilebilir. Banka teminat mektubu. s. Seza.55 A) Teminat Mektubu Kredisi Banka tarafından bir müşterinin borcu için o müşteri lehine bir üçüncü şahıs olan alacaklısına hitaben teminat mektubu düzenlenmesi.10.32 vd. teminat veren banka ile teminat alan muhatap arasında kefalet veya garanti niteliğinde veya karma nitelikte bir garanti ilişkisi oluşturur146. REİSOĞLU. Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Teminat Mektupları Kontrgarantiler.205.143. Bu şekilde garanti veren lehine teminat mektubu düzenlenen kişi olabileceği gibi başka bir banka da olabilir. ALTAN. o müşteriye bir gayrı nakdi kredi açılmasını ifade etmektedir. Ankara 1983. Banka Sözleşmeleri. Vahit. doktrinde. BARCHEWITZ.207. bu riskin ileride gerçekleşip gerçekleşmeyeceği başlangıçta belli değildir. Teminat mektubu bankayı maddi bakımdan bir risk altına sokmaktadır. . ŞANLI/EKŞİ. İstanbul 1986. Nuray. Nami. Ankara 2002. Banka borçlunun üzerine aldığı edimi sözleşme hükümlerine göre yerine getirmezse muhatap alacaklının talebi ile ayrıca bir hükme lüzum olmadan mektupta yazılı tutarın alacaklıya ödenmesi taahhüt edilmektedir147. s. 7. banka teminat mektubu vermekle ilerde doğması muhtemel bir riski üstlenmektedir fakat herhangi bir fiili ödemede bulunmamaktadır145. s. İstanbul 2000. teminat mektubunu düzenleyen banka ile aralarında bir kontrgaranti sözleşmesi yapılır148. Türk Hukuk Sisteminde Banka Teminat Mektupları. s.. AKYOL. Banka ile lehine gayrı nakdi kredi verilen müşteri arasındaki hukuki ilişkiyi belirleyen sözleşmeye uygulamada kontrgaranti sözleşmesi adı verilmekte ise de. ŞANLI. 81. Banka Teminat Mektupları. 128. s. s. s. Karşı garanti veren bir banka ise. 146 147 148 145 BARLAS. Bankalar bu şekilde belirli bir işin gerçekleşmesini veya bir malın teslimini muhataba taahhüt eden müşterisinin önceden belirlenen şartlara uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemesi halinde belirli bir miktar parayı muhataba ödemeyi taahhüt ederler. s. lehine teminat mektubu verilmesini talep eden kişinin banka ile DOĞAN.
1979 t. “garanti sözleşmesi. Borçlar Kanunu'nun 110. Garanti mukavelesi. maddesindeki düzenlemenin garanti sözleşmeleri bakımından yeterli olmadığı ileri sürülmekte ve Kanun'un özel kısmında yer alacak maddelerle garanti mukavelesinin tanımının verilmesi ve garanti alan. Teminat veren banka ise bunun karşılığında komisyon almaktadır. şeklinde tarif edilmiştir. 346 K. 27.02. 149 Yarg. Söz konusu kararda garanti sözleşmesi ise. maddesinde yer alan başkasının fiilini taahhüt kurumu ile benzer nitelikte olduğu kabul edilmektedir. 11. Garanti sözleşmesinin Borçlar Kanununun 110. bir kimsenin başkasını belli bir hareket tarzına yöneltmek amacıyla bu hareket tarzından o kişi için doğacak tehlikeleri kısmen veya tamamen üzerine alması borcunu doğuran bağımsız nitelikte bir sözleşmedir" demek suretiyle vermiştir149. lehdara bir işin verilmesi kolaylaşır. taraflardan biri lehine teminat verilen lehdardır. Banka teminat mektuplarının hukuki niteliği doktrinde uzun süre tartışılmış ve 1969 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı ile banka teminat mektuplarının garanti sözleşmesi niteliğinde oldukları kabul edilmiştir. gerçekte bir kimsenin kendi borcunu ödeyeceğini ayrıca garanti etmesinin bir teminat oluşturmayacağını. Ancak doktrinde. HD. garanti veren.56 imzaladığı sözleşmeyi kontrgaranti sözleşmesi olarak nitelendirmenin doğru olmadığı. Yargıtay ise vermiş olduğu bir kararda garanti sözleşmesinin tanımını. garanti verenin bağımsız bir taahhütle üzerine aldığı sözleşme olarak tanımlanmaktadır. edimi temin edilen arasındaki ilişkinin ayrıntılı bir şekilde düzenlenmesi gerektiği üzerinde durulmaktadır. E. bir kimsenin fer'i olmayan bir mukavele ile başkasına bir teşebbüsün belirli bir sonuca ulaşacağını garanti etmesi. bankanın teminat mektubu vermesiyle lehdarın itibarının yerini bankanın itibarı alır. Banka teminat mektubu ilişkisinde kural olarak üç tarafın menfaati vardır. bu durumda ancak bankanın müşteriye rücu imkanını düzenleyen bir gayrı nakdi kredi sözleşmesinin mevcut olduğu savunulmaktadır. aralarındaki benzerliklere rağmen.. 906 sayılı kararı . garanti alanın belli bir davranışa yönelmesinden veya kendisiyle borç ilişkisine girdiği bir üçüncü kişinin edimini yerine getirmemesinden doğan zarar tehlikesini.
. Kredi açma sözleşmesi. s. 8 vd. Teminat verilen muhatap alacaklı için ise teminat verenin bir banka olması önemli bir güven unsurudur. kredi alan müşteri ile kredi veren banka arasında teminat mektubu verilmesi şeklindeki kredi ilişkisinin akdi çerçevesini belirler. 39. Lehdar teminat mektubu ilişkisinin tarafı değildir ancak edimi veya fiili taahhüt edilmiştir. ALICA. BARCHEWITZ. 128. 28. bankaca talep halinde teminat bedelini kısmen veya tamamen yatırmayı taahhüt ettiğine dair hükümler konmaktadır. 41. bu sözleşme ile muhataba banka tarafından şahsi teminat verilmesi genellikle banka ile lehtar durumundaki müşteri arasında daha önce kurulmuş bir kredi açma sözleşmesine dayanır153. s. s. lehdar taahhütlerini yerine getirmezse oluşacak zararlarını banka teminat mektubunu paraya çevirerek karşılayabilecektir. s. ŞANLI/EKŞİ. 208.. B) Kefalet Kredisi Bankanın müşterisine kefalet kredisi vermesi ile banka tarafından müşterisinin borcu için bir üçüncü şahsa kefalet verilmesi kastedilmektedir. s.57 teminat mektubu paraya çevrilse bile karşı garantiden ödediği tutarı geri alması mümkündür150. Standart kredi açma sözleşmelerinde müşterinin. ALICA. BARLAS. Teminat mektubu lehdarın karşı garantisine dayanarak ve onun talimatıyla düzenlenir ancak bu ilişkiden kaynaklanan teminat ilişkisi banka ile muhatap arasında meydana gelmektedir ve bu sebeple lehdar teminat ilişkisine taraf olmaz151. Teminat mektubu verilmesi bir banka hizmeti olmanın yanında aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturabilecek kredi işlemi niteliğindedir152. s. 207. Teminat mektubu ilişkisinde üç tarafın menfaati olmakla beraber teminat ilişkisinin iki tarafı vardır. s. Burada da söz konusu olan bir gayri nakdi kredi işlemidir. Teminat mektubunun muhatap tarafından kabulü ile lehdar taraf olmamakla birlikte. Banka kefalet 150 151 152 153 ŞANLI/EKŞİ. Teminat mektuplarında banka müşterisinin önceden bedeli nakit olarak yatırması karşılığında düzenlenmesi de mümkündür. BARLAS. taraflar taahhüt altına giren banka ile garanti alan durumundaki muhataptır.
398 . Garanti sözleşmesinden farklı olarak. Kefilin borcu tazminat borcu niteliğindedir ve asıl borç ile özdeşlik göstermez. s. Banka tarafından teminat mektubu başlığı ile verilen gayrı nakdi kredinin garanti sözleşmesi mi yoksa kefalet mi olduğu hususunun dikkatle değerlendirilmesi gerekecektir. Kefalet kredisi uygulamada en çok müşteri lehine teminat mektubu verilmesi şeklinde kullanılmaktadır. s. Her iki sözleşme arasındaki en önemli fark kendisini kefalet sözleşmesinin garanti sözleşmesinin aksine fer'i nitelikte olmasında gösterir. II. ancak ivaz kararlaştırılmasına bir engel yoktur. Kefalet kural olarak ivazsız ve tek tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Bankalar kefaletlerini aynen teminat mektuplarında olduğu bir komisyon karşılığında verirler ve bu komisyon asıl borçludan yani kredi müşterisinden alınır156. 397 TEKİNALP. ona yabancı niteliktedir. asıl borçlunun borcunu yerine getirmemesi halinde kefil asıl borçlunun borcunu değil kendi borcunu ödemiş olur. Asıl borçlu olan kredi alan müşteri borcunu ödemezse. Kefil yerine getirdiği borç oranında alacaklının yerine geçer. kefalet sözleşmesi Borçlar Kanunu'nda özel olarak düzenlenmiştir. maddeleri arasında yer almaktadır. TEKİNALP. ona halef olur. Kefil asıl borçluya ait bütün def ileri alacaklıya karşı ileri sürebilir. yapma ve yapmama borçlarına kefil olunabilir155. Ayrıca kefil. Garanti sözleşmesi ile kefalet birbirinden farklı kavramlardır. Geçerli bir borcun varlığı ve yazılı bir şekilde yapılma. Kefalet akdi daima geçerli bir temel borç ilişkisinin varlığına ihtiyaç duymasıdır.99. banka alacaklının borcun yerine getirilmesinden beklediği menfaati yani ifa edilmemeden doğan müspet zararı tazmin edecektir154. garanti sözleşmesinde ise garanti verenin üçüncü şahsa ait defileri ileri sürme hakkı bulunmamaktadır. garanti veren için bu tarz bir kanuni halefiyet söz konusu olmayacaktır. s. ödeme nispetinde alacaklının haklarına kanunen halef olurken. Kefilin borcu tazminat borcu olduğu için para ile ölçülebilen tüm borçlara.58 sözleşmesi ile asıl borçlunun borcunu yerine getirmemesi halinde alacaklıya karşı sorumlu olmayı kabul etmiştir. 154 155 156 TANDOĞAN. Kefalet sözleşmesine ilişkin hükümler Borçlar Kanununun 483-503. Garanti sözleşmesinde ise garanti verenin borcu temel borç ilişkisinden bağımsızdır.
sözleşme ile tanınan feshi ihbar imkanının kullanılması ve diğer kanuni sebeplerle sona erer158. AKYOL. alacaklının lüzumlu ihtarları yapmış olması lazımdır. TEKİNALP. 401. Banka Sözleşmeleri. BARCHEWITZ. takip. Ancak alacaklının dava giderlerini isteyebilmesi için kefilin kendisine dava açılmasını önleyebilmesi amacıyla ona yeterli zamanın verilmesi. kabul kredisinin hukuki niteliğinin iş 157 158 159 160 TEKİNALP. s. Cezai şart gibi sözleşmeden doğan yükümler ise ancak kefil tarafından ayrıca yüklenilmişse ona karşı ileri sürülebilir. C) Kabul Kredisi Kabul kredisinde banka. s. Bankanın kabulü gibi birinci sınıf bir kabule sahip müşteri. asıl borcun ortadan kalkması.59 alacaklının ve borçlunun adlarının belli olması yani sorumluluğu yüklenilen borcun ferdileşmesi. asıl borçlunun değişmesi. ihtar ve fesih giderlerinden sorumludur. s. s. N. Öğretide. Kefalet. müşterisine bir para elde etme imkanı tanımış olmaktadır. 401. ifanın borçlunun kusuru olmadan imkansız hale gelmesi. poliçenin vadesinden en geç bir gün önce poliçe bedelini kabul bankasına yatırır. Banka da poliçe hamiline bedeli ödemek suretiyle kambiyo ilişkisine son verir160. müşterisinin. alacaklı ve borçlu sıfatlarının sona ermesi. GUGGENHEIM. asıl borcun ödenmesi. 398 TEKİNALP. diğer bir ifade ile ona nakit ödemesinde bulunmamaktadır. sürenin dolması. GUGGENHEIM. 82. 97. Sorumluluk kredisi olarak da ifade edilen kabul kredisi bu yönü itibariyle gayrı nakdi krediler arasında yer almaktadır. Müşteri.658. sebep ve kapsamının kefalet senedinde gösterilmesi sorumlu olunacak üst limitin belli olması kefaletin geçerlilik şartlarıdır157. s. Banka. s. ifa amacıyla alacaklısına da verebilir. s. müşterisine nakden bir satın alma gücü sağlamamakta. Kefil asıl borçtan başka borçlunun kusur ve temerrüdünün bütün kanuni sonuçlarından dava. 97. . 400. s. senedi başka bir bankada iskonto ettirebileceği gibi. TEKİNALP. 106. CANARIS. Bu yolla banka. taraflarca kararlaştırılan bedeli içeren poliçeyi kendi üzerine çekmesine müsaade ve bu poliçeyi kabul etmeyi taahhüt etmektedir159. borcun niteliği.
bunun ancak aval hükmünde kabul edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. sadece sorumluluk altına girmektedir. s. sadece garanti vermek amacıyla yapılmış olan cironun temlik fonksiyonuna sahip olmadığı ve bu nedenle geçersiz olacağı. Bankanın poliçeyi kabul edeceğine dair yükümüne eser. Aval. maddeleri arasında düzenlenmiştir. N. cirosunu koymakta ve böylelikle ciro zincirinde yer alıp sorumluluk üstlenmektedir. maddesi de hamiline yazılı bir çek üzerine yapılan cironun geçerli olacağını. Türk Ticaret Kanunu'nun 703. Bu durumda da banka müşteri lehine gayrı nakdi kredi vermiş olmaktadır. cirantanın müracaat 161 162 163 CANARIS. bankanın poliçe üzerine avalini alan müşteri o senedi kolayca iskonto ettirebilmekte veya onu ifa amacıyla devir edebilmektedir163. ALTAN. Banka ile müşteri arasındaki kredi ilişkisi ise genel kredi açma sözleşmesi hükümlerine tabi olacaktır. TEKİNALP. 107. haklarını elde edebileceği hususunda ek bir teminat teşkil etmektedir. 402 .60 görme sözleşmesi olduğu baskın görüştür161. BARCHEWITZ.658 vd. poliçe hamiline. E) Ciro Kredisi Ciro kredisinde banka. Bankanın da sorumluluk altına girdiği böyle bir senedi müşteri kolayca değerlendirebilmektedir. Ancak baskın görüş garanti cirosunu geçerli kabul etmektedir. Aval kredisinde. s. Türk Ticaret Kanunu'nun 612-614. D) Aval Kredisi Aval kredisinde banka kredi alana nakit ödeme yapmamakta. bankanın avalden doğan yükümlülüklerine bu maddeler uygulanacaktır. s. Buna göre. müşterinin karşılığı sağlayacağı ve masrafları ödeyeceğine ait borcuna ise vekalet sözleşmesi hükümlerinin uygulanması gerektiği savunulmaktadır162. Aval.662. bu durumda her ne kadar ciro temlik fonksiyonunu haiz olmasa da. müşterisinin keşide ettiği veya ciranta yada kabul eden muhatap olarak kambiyo sorumluluğu yüklendiği senede.143 CANARIS. N. Doktrinde.
Yargıtay 11.06. E.61 borçlusu haline geleceğini düzenlemektedir.1989 tarihli. .89/4001 sayılı kararı da aynı yöndedir. K.88/6711. Hukuk Dairesi'nin 30.
Banka Hukukunun Esasları s. 647. Kural olarak karz eksik iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir.62 § 3) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ I) Karz ( Ödünç ) Sözleşmesini Esas Alan Görüşler Kredi açma sözleşmesi ile Roma Hukukundan yaygın olan Pactum de mutuo dando arasında benzerlik bulunur. 12. s. Bir kısım yazara göre ise kredi açma sözleşmesi bir ödünç sözleşmesidir. ödünç verenin bir miktar para yada diğer bir misli şeyi ödünç alana verdiği. KOHTE/MICKLITZ/ROTT/TONNER/WILLINGMANN. konu bir ödünç sözleşmesi kurmaktır ve bu sebeple ön ödünç sözleşmesidir. GRUNDMANN. 583. 1. ( BGB § 488-490) . Sözleşmenin kurulabilmesi için tarafların anlaşması yeterli olup. ödünç alanın da buna karşılık miktar ve nitelik olarak eşit. Aşağıda bu görüşler ayrıntılı olarak incelenecektir. ( BGB § 488-490). COESTER. m. aynı neviden şeyleri geri verme borcu altına girdiği bir sözleşmedir165. RÄNTSCH. s. 164 165 TEKİNALP. A) Ödünç Sözleşmesi Görüşü Karz sözleşmesi. s.675. s. müşteri de önceden belirlenen şartlara göre geri ödemeyi taahhüt etmiştir. YAVUZ. sözleşme konusunun ödün alana devredilmesi gerekli değildir. § 488 N. s. 362. bu sözleşmede bir kişi diğerine belirli bir tutarda ödünç para vereceği konusunda taahhüt altına girmektedir164. Roma Hukukunda Pactum de mutuo dando ödünç verme borcu doğurmayan bir sözleşmedir. bu sebeple rızai bir sözleşmedir166. bu görüşü savunanlara göre kredi açma sözleşmesi de aynen Pactum de mutuo dando gibi ödünç verme borcu doğurmaz. s. 1641. s. 2 166 . 312 N. (BGB § 488-490). PALANDT/PUTZO. BERGER. BECKER. 354. KÖNDGEN. bu sözleşme ile banka bir miktar paranın mülkiyetini müşteriye geçirmeyi. 67.
1294. s. . iskonto. Frankfurt 2002. HASLER. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi. 406. ödünç sözleşmesinde ödünç veren para veya misli bir şeyi ödünç alana geçici olarak verme borcu altına girmektedir. s. ödünç verenin iade isteme konusunda bir alacak hakkı kazanma amacı bakımından alacak sebebine ( causa credendi ) dayanır169.63 ödünç veren. ( mutlak anlamda para ödüncü olmasa da uluslararası bankacılık uygulamalarında konu ağırlıklı olarak bir miktar paranın ödünç alana verilmesi şeklinde nakdi krediler olması sebebiyle bir tür ödünç olduğu ve ona ilişkin hükümlere tabi olacağından bahsetmektedirler. s. 171 170 169 . WM 1958. OĞUZMAN.Kaynaklar. Ankara 1999. İstanbul 2002. 98 vd. Ödünç sözleşmesi taraftarlarına göre. Nami . s. Banka Hukukunun Esasları. BGE. 4. ödünç konusunu sözleşmenin kurulması ile birlikte mülkiyetini geçirme ve teslim borcu altına girer. Fahrettin .) BAUMBACH/ DUDEN. Giriş. Frankfurter Handbuch zum neuen Schuldrecht. İsviçre Federal Mahkemesi de bazı kararlarında sözleşmeyi karz olarak kabul etmiştir. 433. 362. ancak adi muamelelerde sözleşme ile faiz kararlaştırılması durumunda. kredi alan ise bunun karşılığında faiz ve komisyon gibi ücretler ödeme borcunu yüklenmektedir170. bir miktar para ödüncü borcudur. Ödünç sözleşmesi kazandırma sebebi bakımından ödünç verenin taahhüdünü yerine getirmek için yaptığı ödeme ile ödeme sebebine ( causa solvendi ). kredi açma sözleşmesinin kuruluşu. 316’dan naklen ). SCHIMMEL. 396 da ödünç benzeri şeklinde ifade edilmiştir. s. Bu sebeple kredi açma sözleşmesi iki tarafa borç yükleyen ve rızai bir karz sözleşmesidir171. Roland/BUHLMANN. buna karşılık ödünç alanın. 307/2 ) karz sözleşmesi ivazlı olabilmektedir168. Borçlar Hukuku.Temel Kavramlar. Medeni Hukuk. 255 dn 7 den naklen. HUGHES/MACDONALD. N.s. Dirk . m. İnternational Banking. kabul ve teminat kredilerinin ön sözleşmesi niteliğindedir. M. s. PIKART. 762. N. Bu görüş özellikle son dönem yazarlarınca kabul edilmemektedir. içeriği ve taraf iradeleri incelendiğinde sözleşmenin asli konusu. ( TEKİNALP. s. 36 II 529. BT. ticari muamelelerde kanun hükmü gereği faiz alınması durumunda ( BK. Die Rechtsprechung des Bundesgerichtshofs zum Kreditvertrag. 123. cari hesap. Kemal/BARLAS. ancak bir kredi açma sözleşmesinde tarafların 167 168 YAVUZ. Kredi açma sözleşmesinde banka bir miktar para ödüncü verme borcu altına girerken. ödünç konusunu geri verme borcu ödünç konusunu teslim aldıktan ve bu şekilde mülkiyetini kazandıktan sonra ortaya çıkar. 236.585. Bu sebeple karz sözleşmesinde tarafların borçları karşılıklılık içinde olmamaktadır167. GUHL/MERZ/KUMMER. 20.ALLEN. s. s. HONSELL.( ARAL. s. RÄNTSCH/MAİFELD/GÖRİNG/RÖCKEN.). FEYZİOĞLU. Özel Borç İlişkileri. Karz sözleşmesi kural olarak ivazsız sözleşmelerdendir.
332. 99. 10. Kreditrecht. garanti verme vaatleri olabileceği gibi. HOPT/MÜLBERT. 245. bu yönüyle geniş anlamda bir iş görme sözleşmesidir.24. s. 174 173 TANDOĞAN. . s. 312 N. N. 244. 312 N. m. Kredi açma sözleşmesinde karzdan başka kefalet. sadece bir ödünç sözleşmesinin varlığı kabul edilecek olursa. 10. 172 PALANDT/PUTZO. N. satım. Halbuki kredi açma sözleşmesi asli olarak kredinin açılması ve kredi alanın talebine kadar hazır bulundurulması borcunu içerir. 60. I/2 s. Ödünç sözleşmesinde olamayacak şekilde farklı. § 488 N. BECKER. 332. STAUDER. TANDOĞAN. AESCHLİMANN. 3.64 yükümlülükleri çok daha fazla ve nitelikleri farklıdır172. Kreditrecht. sözleşmede belirtilen sürede ve belli bir limit dahilinde çok sayıda kredi işlemi yapılmasına imkan verir. kredi alan tarafından kullanılan para geri verilince sözleşme sona ermemekte. kredi açma sözleşmesinin kapsamına. HOPT/MÜLBERT. I/2 s. Kredinin hazır bulundurulması ve diğer hizmet edimleri incelendiğinde kredi açma sözleşmesinin kapsamını sadece verme “dare” değil yapma’ya “facere” ilişkin borçlarından kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturduğu görülür173. N. sözleşmenin konusunu oluşturan ve bir tür satış sözleşmesi olarak kabul edilen iskonto işlemlerini yada kredi alana karşı hiçbir şekilde bir nakit devrini içermeyen ancak banka tarafından kredi alan lehine üçüncü kişilere karşı garanti verilmesi borçlarını içeren. limit dahilinde paranın yeniden bir çok defa çekilip yatırılma imkanı kararlaştırılabilmektedir. BECKER. GUGENHEIM. Ödünç sözleşmesi görüşünün kabulü halinde kredi açma sözleşmesi sadece bir miktar paranın verilmesi borcunu içeren kısıtlı bir sözleşme olacaktır. Bu durumda. 614. m. s. sorumluluk üstlenilmesi konulu nakdi olmayan kredileri dahil etme imkanı olmayacaktır. CANARİS. ayrıca nakdi kredi verilmesi taahhüdünü içeren kredi açma sözleşmesinin konusu karz sözleşmesinden farklı olarak sadece bir miktar paranın ödünç olarak verilmesidir174. iş görme ve garanti sözleşmelerine ait unsurları içerir onların çerçevesini oluşturur ve birbirini takip eden farklı kredi işlemlerinin yapılmasını sağlar. halbuki bu tür kredi işlemleri uygulamada kredi açma sözleşmesine bağlı olarak yoğun bir şekilde gerçekleştirilmektedir.
geniş kapsamlı edimleri içeren kredi açma sözleşmesini tamamen bir tür para ödüncü kabul edip onun hükümlerine bağlaması sebebiyle özellikle geniş ve güncel banka uygulamaları karşısında fazla kabul görmemiştir. 1927. . ancak ifa aşamasında tekrar eden. s. Basel. Bu görüş kredi açma sözleşmesini ödünç benzeri sözleşme olarak tanımlarken. Hasler’e göre kredi açma sözleşmesinin konusu sadece nakdi krediler değil. sürekli bir hazır bulundurma borcu getirmekte ve müşteri için ise ihtiyaç halinde. Bu görüş kredi açmanın niteliğini açıkça belirleyememesi. bunların hepsini genel olarak ödünç sınıfına sokmuştur. tekrar eder şekilde kullanabileceği para ödüncü imkanı vermektedir. sonradan kurulun münferit kredi sözleşmelerini ondan ayrı tutmuştur bu ayrım ise kendi içinde çelişkili bir durumdur. Kredi açma sözleşmesi ödünç benzeri bir sözleşme de olsa neticede kredi açma borcu yükler ve ifa aşaması için yeni bir ödünç sözleşmesinin yapılması şarttır. sorumluluk yüklenilmesi şeklinde nakdi olmayan kredilerdir. 21 vd. Kredi alan tarafından bankaya karşı yöneltilecek olan talep ile ifa aşaması başlayacak ve bu ifaya bağlı olarak ta münferit para ödüncü sözleşmesi yapılacaktır. Diss. banka için yeknesak. bununla birlikte kredi açma sözleşmesinde belirlenen kredi kullandırma borcu sonraki işlemlerden bağımsız olarak devam edecektir175. bu münferit işlem kredi açma sözleşmesinden ayrı bir sözleşmedir ve onun ifasına da hizmet eder. kendi içinde çelişkili olması ve sadece bir miktar paranın verilmesi dışında. Temelde kredi açma sözleşmesi bir ödünç sözleşmesidir. Serbest talep imkanı ve kredi hazır bulundurmaya bağlı tekrar eden ve süreklilik gösteren talepler ise para ödüncüne ilişkin düzenlemeden sapmayı oluşturan temel unsurlardır.65 B) Ödünç Benzeri Sözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesi uygulama ve ticari hayatın ihtiyaçlarına göre şekillenmiş bir sözleşmedir. 175 HASLER. Adolf. ödünce ilişkin düzenlemelere göre sorunlar çözülecektir. birbirini takip eden ifaları içeren bir ödünç sözleşmesidir. Der Krediteröffnungsvertrag.
dn. Esasen bu görüşte Bu görüş özellikle Fransız yazarlar. bir yapma “facere” edimi olarak sadece asıl ödünç sözleşmesinin kurulmasına yöneliktir ve süreklilik göstermeyecek asıl sözleşmenin kurulması ile sona erecektir. Buradaki kredi açma ve kullandırma borcu. ve bir tür iş görme niteliğinde olan aval ve banka garantisi gibi kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin konusu olamayacaktır176. kambiyo senedi yani kıymetli evrak vererek borç altına girmek demektir. Yazarlar kredi açma sözleşmesini bir ödünç vaadi. Anlaşmalarda davacı banka. Bu şekilde ileride yapılacak asıl sözleşmenin asli unsurları tarafları edimleri. BACH. ( Stauder. s. HAMEL. hazırlığı olarak tanımlamışlardır . Armand. kabul edenin. Keşidecinin. Kredi verme taahhüdü. 2. “Davacı banka. 97 ( D’Overture de Crédit 1892 ). 583 ( Les formes internationales des crédits bancaires ) tarafından savunulmuştur. 1971/840. K. s. Günümüz uygulamasındaki sürekli hazır bulundurmaya yönelik bir borç olarak kredi açma ve hazır tutma edimini sadece bir ödünç sözleşmesi yapma vaadi olarak düşünmek taraf iradelerine ve kredi açma sözleşmesinin amacına uygulamadaki süreklilik gösteren ve farklı nitelikteki kredi kullandırma işleminin temelini oluşturan yapısına aykırıdır. Yani bir karz vaadi ile bu vaadden doğacak borçlara karşı kefalet mevcut olup bir kambiyo taahhüdü bulunmamaktadır. kredi açma sözleşmesinde belirlenen limit ve süre sebebiyle de talep zamanı ve ödüncün miktarı belirlenebilir durumdadır. ( İçtihatlar Külliyatı Yıl 1971. Kambiyo taahhüdü. ) 177 176 . bir ödünç vaadi sözleşmesinin neticesinde asıl ödünç sözleşmesinin kurulmasıdır. davalıya sözleşmede yazılı limit dahilinde kredi küşadından doğacak borçları için bankaya karşı müteselsil kefil olmuştur. s. 19 ). S. bu durumda para ödüncü niteliği göstermeyen. alacak hakkı satın alınması niteliğindeki iskonto işlemleri. 187. Joseph.66 C) Ödünç Vaadi Sözleşmesi Görüşü Kredi açma sözleşmesini temelde kredi kullandırma vaadi ve bunun yerine getirilmesi aşamaları şeklinde kısımlara bölen bu görüş özellikle Fransız doktrininde geniş kabul görmüştür. ödünç sözleşmesi yapma vaadidir ve burada ileride kurulacak asıl sözleşmenin unsurları belirlenmektedir. davalılardan asıl… borçlu ile hesabı cari suretiyle ikraz mukavelenamesi imzalamış bulunmaktadır. aval verenin ve cirantanın taahhütleri bu şekildedir. E. Asıl sözleşmenin içeriğinin ön sözleşmede belli olması şartı bu şekilde sağlanmaktadır. YTD. faiz ve komisyon gibi karşılıklar ise asıl ödünç sözleşmesinin karşılığı olacaktır177. 1971/2594 sayılı kararında bu görüşü kabul etmiştir. talep zamanı ve ödüncün miktarı dışında ki edimler kesin olarak önceden belirlenmektedir. Bu teorinin getirdiği sonuç.
7. kredi açma sözleşmesinin süreklilik gösteren ve özellikle günümüzde onun konusunu oluşturan. hükümlerini geciktiren bir şart niteliğindedir. N. HAMEL. 62. FALLOİSE. s. Esasen ödünç sözleşmesini esas alan görüşlerin tamamı kredi açma sözleşmesinde belirlenen kredi limitini dikkate almış bunu bir para ödüncünün varlığı için yeterli saymış ve banka uygulamalarına da ters bir şekilde onu kısıtlamışlardır. kendisinde gelişen ve süreklilik gösteren edimlere aykırı. D) Şartlı Ödünç Sözleşmesi Görüşü Kredi açma sözleşmesini şartlı bir ödünç sözleşmesi kabul eden bu teoriye göre kredi alanın talep hakkı sözleşmenin ifasını. 178 179 STAUDER. s. 615. bunun dışında kredi açma sözleşmesinde belirlenen para limiti bir para ödüncüne ilişkindin ve sözleşme onun ifasına yöneliktir. uygulamadaki genel niteliklerine. . onları karşılamayan çözümleri ile artık kredi açma sözleşmesinin niteliğini ve sorunlarını çözümlemekten uzak bir fikir haline gelmiştir178. s. tekrar eden nitelikte farklı münferit kredi sözleşmelerini kapsayan onların çerçevesini belirleyen yapısını açıklamak için yetersiz kalmıştır. Doktrinde bir kısım Fransız yazar tarafından179 eski dönemde savunulan bu görüş kredi açma sözleşmesine bağlı olarak birbiri ardınca kurulan iskonto gibi farklı nitelikte kredi sözleşmelerini ve onun çok sayıda işleme izin veren yapısını açıklayamamakta ve günümüzün kapsamlı kredi açma sözleşmesinin niteliğini sadece kredi limitini dikkate alarak ödünç sözleşmesi olarak tanımlamaktadır. CANARİS.67 ödünç sözleşmesini rızai değil ayni sözleşme olarak kabul eden ve bu sebeple bir ödünç vaadine ihtiyaç duyan fikirlerin etkisiyle gelişmiş ve kredi açma sözleşmesini aşırı derecede kısıtlayan. Bu görüşler. 586.
Kredi açma sözleşmesinin içeriğini oluşturan unsur bir kredi verilmesi vaadi şeklindedir. V. 22.68 II) Çok Aşamalı Sözleşme Görüşü Bu görüşe göre. sadece açılış basamağını oluşturur ve sadece bir açılış karakteri taşımakla. Sözleşmenin yapılması müşterinin talebine bağlıdır. kredi açma sözleşmesi tamamlanmış bir sözleşme değildir. 2. Kredi talebi 180 OSER. STAUDER.. N. onun kredi isteği ile asıl sözleşme yapılacaktır. 181 . bu sebeple kredi açma sözleşmesi tek tarafa borç yükleyen bir önsözleşmedir. ancak krediyi talep etme borcu yoktur. sözleşme aşamalı olarak gelişen bir hukuki ilişkiyi tasarlar. Das Obligationenrecht. Sözleşmenin içeriği ve unsurları doğrudan bir para ödüncü vermeye yönelik değildir. Aufl. 64. satın alma vaadi gibi neticesi kredi kullandırma amaçlı olmak üzere çeşitli hukuki işlemleri kurmaya yönelik bir ön sözleşmedir. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi sonradan kurulacak. Band. 2. BECKER. kredinin fiilen verilmesini sağlayan münferit kredi sözleşmeleriyle kesin olarak ayrılır. Teil. 1. bir sözleşme hazırlığıdır. N. Kredi açma sözleşmesi sadece bir para ödüncü sözleşmesinin kurulmasına yönelik önsözleşme değildir. Aufl. onları kurma vaadi içeren bir ön sözleşmedir180. Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch. konusunun belirsiz olması sebebiyle geçersizlik söz konusu olabilecektir181. sonraki kredi işlemleri için gerekli bir ön hazırlık evresi Bu görüşü kabul eden niteliği göstermesi bu görüşün temel dayanaklarıdır. Wilhelm. aksi takdirde sözleşme içeriğinin. Hugo/SCHÖNENBERGER. Teil. Zürich 1936. şekillerini belirleyen.. Bununla birlikte sözleşmenin içeriğinde vaat edilen münferit işlemler belirtilmelidir. asıl sözleşmeyi kurmaya yönelik borcu olan taraf sadece bankadır. Zürich 1929. A) Önsözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesinin kredi açma taahhüdü içermesi ve bir ön aşama niteliğinde olması. aynı zamanda münferit işlemin niteliğine göre hizmet verilmesi. 322. kredi karakteri taşıyan sözleşmelerin niteliğini. 2.
Kreditrecht. N. N. Ayrıca çok sayıda ve çeşitli nitelikte münferit hukuki ilişkiler bir önsözleşmenin konusunu oluşturamaz. Kredi açma sözleşmesinin konusu. münferit kredi işlemlerinden farklı olarak kredi açmanın kapsam ve amacı temel borç ilişkisi niteliğindeki tüm kredi ilişkisine yöneliktir. bunun kabulüyle birlikte kredi veren için gerçek anlamda yükümlülük doğacaktır. onların sona ermesine rağmen devam ettiği ve daha sonra başka münferit kredi işlemlerinin temelini oluşturduğu haller de çoğunluktadır183. Öncelikle önsözleşme asıl olarak ve sadece bir tane esas sözleşme ilişkisi kurmaya yönelmiştir bu konuda borç içerir ve bu sözleşmenin yapılmasıyla sona erer. münferit krediler kredi açma sözleşmesi bünyesinde taraf iradeleriyle düzenlenmiştir ve kredinin kullandırılması yararlandırma borcunun ifasını sağlarlar182. Önsözleşme asıl sözleşmenin kurulması ile sona erer. 242 . aksi halde asıl sözleşmenin kurulması teklifini kabul etmek zorundadır. bu zaten ayrım prensibinin de temelini oluşturur. Kredi açma sözleşmesinde ise asli edim kredi açılmasıdır. kredi açma sözleşmesinde bazı noktalarda hukuki bakımdan bir ön sözleşme görünümü olsa da. HOPT/MÜLBERT. Bu görüş genel kabul görmemiştir. birçok esaslı noktada ön sözleşmeden ayrılır. Kreditrecht. işlem konusu senetlerin yetersiz ve güvenilir nitelikte olmaması her zaman için bir ret sebebi oluşturabilecektir. 182 183 HOPT/MÜLBERT. esas olarak kredi açılması ve kullandırılmasıdır geniş anlamda bir hizmet edimi olan kredi açma ediminin hükümleri münferit işlemlerin ifasıyla sona ermediği gibi.69 asıl sözleşmeyi kurmaya yönelik bir tekliftir. Bununla birlikte iskonto ve kabul gibi işlemlerde. N. halbuki taraf iradeleri ve kredi açma sözleşmesinin niteliği incelendiğinde temel unsurların kredi açma sözleşmesi ile münferit işlemlerin ayrılması yönünde olduğu görülür. 615. Kredi açma sözleşmesi kapsam ve süre bakımından bağımsız niteliktedir. Banka bu teklifi ancak ön sözleşme olan kredi açma sözleşmesindeki önceden belirlenen şartlara aykırı nitelik göstermesi halinde reddedebilecektir. kredinin hazır bulundurulmasıdır ve sözleşmenin kurulması ile bu edim yönünden sözleşme hükümlerini meydana getirmektedir. 241 CANARİS.
1/73-74. 1993. 253. B) Opsiyon Sözleşmesi Görüşü Opsiyon hakkı. Opsiyon Akdi ve Opsiyon Hakkı. tek taraflı irade açıklamasıyla önceden kapsamı belirlenmiş bir borç ilişkisini kurma hakkı verir. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 10. 1969.4 (1990). JuS H. AVANCINI/lRO/KOZIOL. 615. s. 194. İstanbul. temellerini oluşturur. 290 vd.. N. ikinci şekli ise temel sözleşme içinde opsiyon hakkının saklı tutulması yoluyla gerçekleştirilir188. 1/85. Werner. Kreditrecht. taraflardan birine. Die Option. Ayrıca taraf iradeleri de bir sözleşme vaadine. 29. sözleşme ile kararlaştırılan münferit kredi açma sözleşmeleri kurma teklifini taşımaktadır187. Bu sözleşme kurulduğu anda teklifte bulunana doğrudan bir borç yüklemez. s. 80 vd.70 Kredi açma sözleşmesi aynı zamanda münferit işlemlerin genel çerçevesini belirler. Opsiyon hakkı. N. Kredi açma sözleşmesin de opsiyon sözleşmesi olduğunu kabul edenlere göre kredi açma sözleşmesi.. 242. 187 188 186 AVANCINI/lRO/KOZIOL. Müşteri kredi kullanma konusundaki hakkı kullanıp kullanmamakta serbesttir. sözleşme kurmaya yönelik teklifi içerir186. Gökhan. sözleşmeden doğan bir yetki olarak. ANTALYA. N. EREN. münferit işlemden sonra bile kredi limiti ve süreye göre kredi kullandırma devam eder sözleşme talebe açık niteliktedir184. kurulduğu anda kredi verene bir kredi verme borcu yüklememekte. s. Der Optionsvertrag. teklifte bulunan tarafından karşı tarafa yöneltilmiş. birinci şekli önce opsiyon sözleşmesi yapılması ve onu dayanarak hazırlanan asıl sözleşme. . HOPT/MÜLBERT. 85 SCHUMANN. iki şekilde gerçekleşebilir. Yıl Armağanı. hangi 184 185 SCHOEN.. N. Diss. bu hakkı meydana getiren sözleşmeye de opsiyon sözleşmesi denmektedir185. s. münferit işlemler ondaki taahhütlere bağlı olarak ifa edilirler. Kredi açma sözleşmesi ise onların varlığından bağımsız ve sürekli niteliktedir. WEBER Martin. Dusseldorf. talep kredinin kullanılmasına yönelik bir kabul niteliğindedir. para ödüncü yapmaya yönelik bir ön sözleşme kurmaya yönelik değil bir kredi açılmasına ve münferit işlemleri yoluyla kullandırılmasına yöneliktir. s. CANARİS.
Kredi alanın talebi kredi açma sözleşmesi ile kullandırılması taahhüt edilen krediden bir şekilde yararlanmaya yani münferit kredilerin ifası yoluyla kredi kullanmaya yöneliktir. Kreditrecht. Münferit kredilerin ifası kredi açma 189 190 191 AVANCINI/lRO/KOZIOL. Bu şekliyle münferit işlemler miktar ve nitelik olarak tam belirli olmasa da sözleşmenin temel içeriği belirli hale gelmiştir. Kredi açma sözleşmesinde tarafların asli hedefi derhal bir akdi bağlantı içine girmektir. temel niteliklerine uyumlu değildir. Ön sözleşmeden farklı olarak opsiyon sözleşme görüşünde sonraki kredi sözleşmesinin kurulması için. N. asıl sözleşmenin yapılması için taraf iradelerinin tekrar bir araya getirilmesine lüzum yoktur. HOPT/MÜLBERT. 1/85 AVANCINI/lRO/KOZIOL. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma taahhüdünün oluşturulmasıdır.71 türde kredi işlemlerinin yapılacağı. Tarafların kredi açma sözleşmesi kurulduğundaki asli amacı ayrı münferit kredi işlemleri kurmak veya ifa etmek değil. Kredi alan tarafından gerçekleştirilecek kredi talebi düzenleme hakkı niteliğinde münferit işlemlerin kurulmasını sağlayan erteleyici özelliği olan kurucu işlemdir189. 241 . sözleşme yapısında belirlenmiş bulunan münferit krediler kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet etmek amacıyla düzenlenmiştir191. Kredi açma sözleşmesi yapısında şartları belirlenmiş münferit krediler ise kredi talebi ile belirli ve muaccel hale gelecektir. Opsiyon sözleşme görüşü banka pratiğinde kısmen kabul görmüş olsa da kredi açma sözleşmesinin yapısına. miktar ve süreleri de opsiyon sözleşme niteliğindeki kredi açma sözleşmesinde belirlenir. 1/85. bankanın tekrar bir irade açıklaması yapmasına. kredi alanın kabulü ile sözleşme kurulmuş olur banka zaten kendisini bağlar şekilde teklifini yapmıştır190. Opsiyon sözleşme ve buna bağlı olarak gerçekleştirilen teklifin geçerliliği bunun kredi açma sözleşmesinin içeriğinde belirlenmiş olması. tarafların anlaşması ile sözleşme kurulur ve kredinin hazır bulundurulması ve kullandırılması şeklindeki hükümlerini icra etmeye başlar. Kredi kullandırma borcunun ifası sözleşme kapsamında düzenlenmiş bulunan münferit işlemler yoluyla gerçekleşecektir. N. N. tarafların iradesi ve dürüstlük ve güven ilkelerine göre belirlenecektir. belli bir limitte kredi taahhüdü ve kredi işlemleri kapsamının varlığı halinde geçerlidir. Kredi açma sözleşmesinin içeriği.
birçok yönde tarafların talepleri kredi açma sözleşmesine dayanacağı gibi sözleşme başka münferit işlemlerin yapılmasına da imkan verir. Çerçeve sözleşmede de istisnai olarak taraflardan biri veya her ikisi gelecekte. Bir çerçeve sözleşme ek yükümlülükler içeren standart sözleşme unsurları içerebilir ancak bu şart değildir192. borçlandırıcı nitelikteki münferit sözleşmeler ise çerçeve sözleşmeden sonraki aşamayı oluşturur. Kredi açma sözleşmesini genel bir çerçeve sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre kredi açılması. bütünlük gösteren. Kredi açma sözleşmesi bir STAUDER. C) Çerçeve Sözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesinin münferit kredilerin temelini oluşturma yanında doğrudan bir kredi hazırlanması ve tahsisi borcunu içermesi farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. s.72 sözleşmesini sona erdirmez. Bu sebeplerle opsiyon sözleşme yapısı da ön sözleşmede olduğu gibi kredi açma sözleşmesinin niteliğine uymamaktadır. Kredi açma sözleşmesi taraf iradeleri ve unsurları dikkate alındığında. sonraki sözleşmelerin niteliklerinin önceden belirlenmesi ve borçlandırıcı. bu ise kredi açma sözleşmesinin temel özelliklerine aykırıdır. onu sonradan gerçekleşecek sözleşmelerin sadece hazırlığı olarak tanımlamak hatalı olur. ifanın kapsamı veya kurulacak sözleşmelerin temel nitelik ve unsurları çerçeve sözleşmede genel olarak belirlenmektedir. Çerçeve sözleşme esas olarak sonraki sözleşmelerin yapılarını belirleme amaçlıdır ve içeriğinde bu sözleşmelerin nitelik ve unsurları düzenlenir bu sebeple ilk aşama özelliği gösterir. Kredi açma sözleşmesi sadece bir ön sözleşme değildir. ilk aşama veya sözleşme hazırlığı değildir. bu nitelikleriyle kredi açma sözleşmesi bir çerçeve sözleşme olarak tanımlanabilir. tamamlanmış bir sözleşme olarak niteliğini belirlediği münferit kredi sözleşmedir. 77 . içerdiği edimlerle oluşan bağımsız yapısı nedeniyle. tarafları bağlayıcı unsurlar bir ön sözleşme yapısını aşan niteliklerdir. tamamlanmış 192 ifa yükümü içeren. bağımsız nitelikte sözleşme yapma veya ifa borcu altına girebilmektedir.
temel çerçevesi çizilen münferit kredi sözleşmelerinin kurulmasını sağlayacaktır. iş görme. bu sebeple çerçeve nitelik gösterir ancak doğrudan yükümlülükler içerdiğinden tipik bir çerçeve sözleşme değildir. Kredi açma sözleşmesinin. Kredi açma sözleşmesi kredi alana bir tür düzenleme hakkı verir ve kredi alan bu hakkı kullanarak münferit kredi sözleşmelerinin kurulmasını sağlar. ( STAUDER.73 işlemlerinden önce gelir ve onların temel unsurlarını belirler. s. Teorinin temelinde Aeschlimann. bir isimsiz sebep sözleşme olarak tanımladığı kredi açma 193 194 STAUDER. Kredi açma sözleşmesini bir tür çerçeve sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre. sonradan kurulan sözleşmeler ondan ayrı kapsamda. Bern. Öğretide bu görüşün ilk savunucuları Aeschlimann ve Klausing’dir193. hukuki ve ekonomik alt yapısını oluşturan. Bu sebeple kredi açma sözleşmesi bir sui generis sözleşme veya bir tür isimsiz sözleşmedir. ) . genel çerçevedir ve hukuki nitelik olarak kanunlarda düzenlenmiş tipik sözleşmelerin hiç birine tabi değildir. AESCHLIMANN. para ödüncü. sebebini oluşturur. s. kredi açma sözleşmesi sonradan yapılacak kredi işlemlerinin kapsam ve niteliklerini belirleyen. 22 vd. 67’den naklen. Kredi açma sözleşmesi bir çerçeve sözleşme olarak kredi alana bireysel hak vermektedir ve kredi alan serbest iradesi ile kredi açma sözleşmesinde nitelik ve şartları belirlenen. kurulması düşünülen. Kredi kullanma talebine ve sonradan kurulacak münferit kredi işlemlerine verilecek anlama göre bu görüş kendi içinde bazı farklılıklar göstermektedir. Sonraki sözleşmelerin kapsamını ve sürelerini belirlediği gibi önceden belirlenen kapsam ve süreye göre kurulmalarını sağlar. 1925. Otto. Günümüz kredi açma sözleşmesinin teorik temelleri bu şekilde Aeschlimann tarafından kurulmuştur. Kredi açma sözleşmesi bir temel ve sebep sözleşmedir. Kredi açma sözleşmesi ise onlardan bağımsız hukuki niteliği olan ve onların kurulması imkânını içeren bir sebep sözleşmedir194. s. kendilerine göre farklı hukuki nitelikleri olan. Diss. 67. alacak satın alınması. Der Krediteröffnungsvertrag nach schweizerischem Recht. geniş kapsamlı bir sebep ve çerçevedir. sadece sonraki asıl sözleşmelerin yapılması vaadini içeren bir ön sözleşme olduğu görüşü ilk olarak Aeschlimann tarafından reddedilmiştir. garanti verme gibi farklı edimleri içeren sözleşmelerdir.
iki taraflı ve sürekli borç ilişkisi kuran atipik bir sözleşmedir195. kendi isteğine bağlı. belli bir zaman içinde. Klausing. Kredi talebi. tekrar eden talep imkanı gibi unsurları tespit etmiştir. Kredi açma sözleşmesi. 78 ( Stauder. Canaris. Der Krediteröffnungsvertrag. süreklilik. kredi açma sözleşmesi temel sözleşme olarak onu takip eden münferit işlemlerin temellerini oluşturmaktadır. alınmıştır ) 195 . süreklilik gösteren ve münferit sözleşmelerin temel özelliklerini belirleyen çerçeve niteliğine de sahiptir. Sözleşme temelde bir ödünç sözleşmesi yapma vaadi içerir. talebe bağlı olarak kredi sözleşmeleri kurma borcu içerirken. kredi açma sözleşmesi münferit sözleşmelerin öncesinde var olan ve onların şartlarını belirleyen temel çerçeve sözleşmedir. kredi açılması ve önceden belirlenen unsurlar ile sonraki münferit işlemlerin yapılmasının sebebidir ve kredi açma sözleşmesinde verilen bu imkânlar kredi alan tarafından. münferit kredi sözleşmesi kurma veya cari hesap şeklinde işleyen bir kredi hesabı ile kredi vermeye yönelik borcudur. müşterinin iradesine bağlı ve münferit ödünç sözleşmesinin kurulmasını sağlayan teklif niteliğindedir. münferit sözleşmeleri kurma borcu kredi açma sözleşmesinin içeriğinde mevcuttur. Kredi açma sözleşmesi ona bağlı olarak açılan münferit krediler birbirinden ayrıdır. banka tarafından kredinin hazır bulundurulması karşılığı alınan hazır bulundurma komisyonunun bir tür tazminat niteliğinde olduğunu belirlemiştir. münferit işlemleri ise verilen kredi türüne göre farklı edimler içermekte ve hukuki nitelikler göstermektedir. aynı zamanda. müşterinin talebine bağlı olarak. münferit sözleşmelerin temelini oluşturma. N. 68. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma şeklinde tanımlanan kredi vaadi. s. bu bedel sürekli borç ilişkisi niteliğindeki kredi açma sözleşmesinde sözleşmenin Klausing. in: Zeitschrift für Ausländisches und Internationales Privatrecht 1932. Kredi açma sözleşmesinin kapsamı. Bu sebeple kredi açma fiili anlamda bir kredi verme işlemi değildir.74 sözleşmesini onu takip eden münferit kredi sözleşmelerinden tam olarak ayırt etmektedir. s. sürekli ve tekrar eder şekilde kredi vermektir. genel anlamda bir önsözleşmeden çok daha geniştir. Klausing’de Aeschlimann gibi kredi açma sözleşmesinin asli özellikleri olan. 618 vd. Friedrich. bankanın. kredi vaadi. Bankanın borcu. onların kapsam ve standartlarını önceden belirleyen çerçeve nitelik. tek taraflı bir düzenleme hakkı ile kullanılacaktır.
Erdoğan Moroğlu'na Armağan. Genel çerçeve sözleşme fikrini kabul eden görüşler kredi açma sözleşmesini sonradan kurulacak sözleşmelerin çerçevesi olarak kabul etmiş ve temelde çerçeve sözleşme kapsamında. s. s. belli bir para ödüncü 196 197 STAUDER. kredi kullandırma kapsamlı sözleşmeleri kurma değil. onların kurulması vaadi ve hazırlığıdır. önsözleşme unsurlarıyla bağlantılı olarak münferit kredileri kurma borcunu açıklamaya çalışmışlardır. ön sözleşmelerde olduğu gibi. Ancak bununla birlikte. Prof. çerçeve sözleşmede taraflar için ileride kurmayı düşündükleri münferit sözleşmeleri kurma konusunda bir yükümlülük olmadığını ve bunun da çerçeve sözleşme ve ön sözleşme kavramı arasındaki farkı oluşturduğunu belirtmektedir. ) . Kredi açma sözleşmesini bir sözleşme hazırlığı kabul etmek ve önsözleşme esasları ile açıklamak pratik ve sade bir yol olarak görünse de günümüz bankacılık uygulamaları ve kredi açma sözleşmesinin kuruluşu sırasındaki taraf iradeleri dikkate alındığında onu tam olarak açıklayamaması nedeniyle yazarların bu yöndeki görüşleri kabul görmemiştir. Böyle bir yükümlülük varsa. taraflar bir çerçeve sözleşmede. Bu yönüyle kredi açma sözleşmesi sonradan kurulacak çok sayıda ve farklı türde kredi sözleşmelerinin esaslarını belirlediği gibi. krediyi hazır bulundurma ve istenildiğinde kullandırma borcu altına girdiği görülür. sözleşmenin kurulması ile birlikte bankanın. çerçeve sözleşme görünümünde olsa da bir ön akid vardır ve bu karakter baskın durumdadır.75 devamı süresince hazır tutulan kredinin kullanılmaması nedeniyle bankanın uğradığı zararları tazmine yöneliktir196. ( Yazar. Bu yönüyle sözleşmenin tamamlanması ve ifası borcunun doğrudan çerçeve nitelikli kredi açma sözleşmesinden doğmasının ya da bir önsözleşme olarak kabulünün önemi yoktur. onlardan farklı olarak. Banka. Dr. Kredi açma sözleşmesi sonraki kredi işlemlerinin sebebini oluşturan ilk aşama değildir. çerçeve sözleşmelerde de.822. İstanbul 1999. kredi açma sözleşmesinin kapsamında unsurları belirlenen kredi işlemleri ile kredi kullandırma borcu altındadır. Nami. Kredi açma sözleşmesindeki taraf iradeleri dikkate alındığında. Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Çerçeve Sözleşmelerin Özellikleri. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen para limiti ve süreyi. 69 BARLAS. ileride kurulacak sözleşmede yer alacak hak ve borçlarla ilgili düzenlemelerin olabileceğini. açıkça bir münferit sözleşme kurma borcu altına girmişlerse burada bir önsözleşme vardır ve bu unsur baskın durumdadır197. Kredi alanın talep konusundaki serbestliğini de bu şekilde kolaylıkla açıklamışlardır.
STAUDER. Standart sözleşme. N. Standart sözleşme fikri ilk olarak İş Hukuku sözleşmeleri alanında Hueck tarafından ileri sürülmüş ve geliştirilmiştir. etki bakımından farklı. Önceden 198 199 CANARİS. esaslarını belirleyen. Bankalar da müşterileri ile ilişkilerinde önceden soyut olarak formüle edilmiş şartlar hazırlamakta ve bu şekilde gelecekte kurulacak belirsiz sayıda. s. genel standart sözleşme yapısının bir uygulaması şeklindedir. herhangi bir ön aşama şartı veya ihtiyacı yoktur. Yapısı standart sözleşmeye benzemekle beraber. 616. 1923. rehber ya da norm sözleşmesi olarak tanımlanmışlardır199. Normenverträge.69. 86. taraflar bu sözleşmede sonraki sözleşmeleri yapmayı ve belirledikleri esasları bu şekilde sonradan kurulacak sözleşmelerin içeriğine dâhil ederek ifa etmeyi taahhüt ederler. Berlin. s. . kredi işlemini kredi verme borcunun ifası ve kredi açma sözleşmesini de ifa sebebi sayan banka uygulaması ve bu kapsamdaki kredi açma sözleşmesi kavramına da uygun değildir198. sonradan kurulacak sözleşmelerin temelini oluşturan. Banka sözleşmeleri. taraflara borçlar yükleyen niteliktedir ve bağlayıcıdır. Bu durum da banka uygulaması ile uyumlu değildir. Kredi açma sözleşmesini sözleşme vaadi ve hazırlığı gören iki aşamalılık görüşü aynı zamanda münferit kredi sözleşmelerinin bir genel kredi sözleşmesini takip edeceğini. s. bu şekilde oluşan kitle veya formüler sözleşme içeriğini kısmen veya tamamen genel işlem şartlarının oluşturduğu bir sözleşme türü olarak ortaya çıkmaktadır. açıklayan sözleşmeler ise. Alfred. günümüz banka uygulamasında az rastlansa da kredi açma sözleşmesi yapılmadan münferit krediler verilebilmektedir. taraflar için bağlayıcı nitelikte edim yükümlülükleri meydana getirmeyen. ondan sonra ve ona bağlı olarak kurulabileceğini de kabul etmektedir. 33.76 sözleşmesinin yapılması hazırlığı ve vaadi gören iki aşamalılık görüşü.615. Bu yönde çok aşamalılık durumu taraf iradelerine ve bankacılık uygulamalarına uymamaktadır. rehber nitelikli. HUECK. çerçeve nitelikli ilke. SCHOEN. ancak aynı şekil ve tipteki hukuki işlemleri düzenlemektedirler.
155. Kredi açma sözleşmesini opsiyon sözleşmesi olarak kabul eden yazarlara göre de. CANARIS.: Bankaların Tacir ve Sanayiciler İle Yapmış Oldukları Genel Kredi Sözleşmelerindeki Genel İşlem Şartlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi ve Çözüm Önerileri. taraflar açısından bağlayıcı nitelikte borçlar içerdiğinden çerçeve nitelikli standart norm sözleşmesi değildir. esasları tek aşamada. İstanbul 2003. kredi açma sözleşmesi sadece bir sözleşme hazırlığı veya sonradan kurulacak münferit kredi sözleşmelerinin çerçevesini belirleyen bir KOCAMAN. s. bu kayıtları içeren sözleşmeler formüler veya standart sözleşme olarak adlandırılmaktadır200. Kredi açma sözleşmesi sadece ilke. banka kredi verme konusunda bir yükümlülük altına girmemiş ve bu şartlar sadece ileride yapılacak kredi işlemlerinin içeriğini belirleme yönünde bir irade ile belirlenmiş ise ortada bir norm kararlaştırma sözleşmesi bulunmaktadır203. bu yönde hukuken bağlanma iradesinin olmadığı hallerde kredi açma sözleşmesinden ileride münferit kredi kredileri ifa etme ve bu şekilde kredi kullandırma borcu doğmayacaktır. Kredi limiti ve türü gibi kredi açma sözleşmesinin tipik unsurları kararlaştırılmış olmasına rağmen. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. Borçlar Hukuku.77 hazırlanan tipik kayıtlar genel işlem şartları olarak adlandırılmaktadır. III) Tek Aşamalı Sözleşme Görüşü Bu görüşe göre. bankanın doğrudan kredi kullandırma borcu altına girmediği. 1086. C. 620 AVANCINI/IRO/KOZIOL. bir defada belirlenmekte ve temel olarak kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır. Takip eden kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin kapsamında düzenlenmekte. s. s.85. Arif B.1.1/76 . Kredi açma sözleşmesi sonradan ifa edilecek münferit kredilerin esaslarını belirlediği için bu yönüyle çerçeve nitelikli standart sözleşmeye benzer201. Ünal Tekinalp’e Armağan. N. içerik ve sözleşme yapma borcu içermeyip. 201 202 203 200 KLAUSING. Bu şekilde bir belirsiz çerçeve sözleşme yapısının oluştuğu durumlarda bir çerçeve norm kararlaştırma sözleşmesi mevcuttur202. N.
271. SCHOEN. s. yazarlara göre kredi açma sözleşmesi tek aşamalı bir sözleşmedir. 70. müşteriye karşı bir fon temini borcunu içerir. kredi alan bu krediyi kullandıktan bir süre sonra iade edecektir. A) Tek Aşamalı Şartlı Sözleşme Görüşü Kredi alanın kullanmaya yönelik iradesi kredi talebinin olumlu niteliğidir ve bankanın borçlarının güncellenmesini sağlar205. ( Falloise. bu etki bazı yazarlarca bir tür şart kabul edilmiş kredi talebi veya müşterinin kredi ihtiyacının. ancak bu borç müşterinin kredi verilmesine yönelik talebine kadar askıdadır. bu sözleşme için. s. Bu farklılıklar temelde iki görüşün ortaya çıkmasına sebep olmuştur. kredi talebi veya ihtiyacı bir geciktirici şart etkisi yaratır ve bazı hallerde hukuki nitelik gösteren talebin bazı hallerde ise ekonomik kavram olan kredi ihtiyacının ortaya çıkması anını dikkate alan yaklaşımlarla sonuçları açısından farklılıklar gösterir. Kredi alanın. 17 ) . taleple birlikte bu bekleme durumu sona erecek ve ifa aşaması başlayacaktır. karşılıklı borçlar içeren ve ifa safhasının kredi alanca kredi talebi yapılmasına bağlı olduğu şartlı bir sözleşmedir. iskonto. bankanın. 70. CANARİS.78 temel sözleşme olarak tanımlanamaz. kredi açma sözleşmesinin icra safhasını başlatan bir etkiye sahip olduğu kabul edilmiştir. 616. Falloise’e göre sözleşme sui generis nitelikli. Kredi verme taahhüdü sonradan ve buna bağlı olarak gerçekleşen. s. para ödüncü. Bu kesin ve kendi başına varlık ifade eden bir sözleşmedir ve sözleşmede asli olarak tek aşamalı akdi bir kredi kullandırma borcu bulunmaktadır204. N. STAUDER. Kredi açma sözleşmesi. tarafların iradeleri incelendiğinde buradaki taraf yükümlülüklerinin sadece sonraki bir sözleşme ilişkisi kurmaya yönelmediği asli yükümlülüğün bir kredi açma ve kullandırma taahhüdü olduğu ortaya çıkar. kredi talebine yönelik serbest iradesinin niteliği ve ona verilecek anlama göre bu hukuki tanımlama farklılıklar gösterebilir. aval ve banka garantisi gibi kredi işlemlerinden ayrı nitelikte. 204 205 206 STAUDER. Bu görüş ilk olarak Belçikalı araştırmacılar. bankanın asli borcudur. Falloise ve Dieryk tarafından ortaya atılmıştır206 .
bir anlamda sözleşmenin kuruluşunu ödünç verilmesine bağlayan ayni nitelikli. Talep borcun güncellenmesini ve münferit kredi işlemlerinin ifa aşamalarına girmelerini sağlayacaktır. çünkü kredi açma sözleşmesindeki asli edim bir kredinin açılmasıdır. kredi talebi. sui generis ödünç sözleşmesi kavramından etkilenmiştir. DIERYK. 27 vd. sözleşmedeki borçların güncellenmesini sağlayan etkiye sahip olmakla beraber. kredi alansa bu krediyi kullanması halinde iade borcu altına girecektir. Kredi ihtiyacını şart olarak kabul eden görüş ise ilk olarak Belçikalı araştırmacı Diéryk tarafından savunulmuştur208. Bu durumda kredi alan teorik olarak sadece kredi ihtiyacının 207 208 STAUDER. Müşterinin hiç talepte bulunmaması halinde dahi kredi açma sözleşmesi mevcuttur. yoksa münferit işlemlerin yapılması veya belli bir miktar paranın verilmesi değildir. halbuki şart kısımlara veya belli zaman aralıklarına bölünemez. Kredi açma sözleşmesi bir önsözleşme değil. sözleşme şartlı niteliktedir. çünkü kredi açma sözleşmesi tarafların anlaşması ile kurulmuş ve asli edim olan kredi banka tarafından açılmış kullandırma borcu doğmuştur. hükümlerini meydana getirmeye başlamıştır. s.. sözleşme hüküm ve sonuçlarını meydana getirmeye başlamıştır. kredi talebinden bağımsız ve objektif niteliktedir. Kredi alan talep hakkında serbesttir ve kredi ihtiyacının doğması halinde bu talebi yapacak ve sözleşmenin ifa aşaması için beklenen şart gerçekleşecektir. sözleşme. ancak edimin güncellenmesini sağlayıcı ve münferit kredi işlemlerinin belirlenmesi. Yazara göre kredi ihtiyacı.71.79 Yazarın görüşleri bir çok noktada kredi açma sözleşmesi’nin yapısı ile uyuşmamaktadır. . Ayrıca kredinin belli zaman aralıkları ile ve kısmi olarak kullanılması mümkündür. onun izlerini taşır207. 89. banka kredi açma taahhüdü altındadır. Genel kabul gören ayrım prensibine de aykırı görüş. kredi talebi ile şart gerçekleşecektir. s. başlamasını bekletici etkisi vardır. bu talep ise müşterinin ihtiyacına bağlı durumdadır. geciktirici şart niteliğinde değildir. şart olmaya daha uygundur. Bu sebeplerle müşterinin talebi geciktirici bir şart kabul edilemez. taraflara doğrudan borçlar yükleyen yeknesak bir sözleşmedir. tarafların uyuşması ile birlikte kurulmuştur ve kredinin açılması sebebiyle kredi açma hizmet edimi niteliğindeki hükümlerini zaten meydana getirmektedir.
HOPT/MÜLBERT. bunun kredi alan için bir borç olarak düzenlenebileceğini belirtir. banka uygulamasına yönelik pratik yararlar sağlayabilecek bir görüş olarak uygulamada kısmen kabul görmüştür. kademeli olarak ifa edilen münferit kredi işlemleri ise. Kreditrecht. .90. 92. s.80 doğmasından sonra. kredi açma sözleşmesinde tarafların sözleşmenin esaslı unsurlarında karşılıklı anlaşması ile sözleşme ilişkisi kurulmuştur. Ayrıca uygulamada. kredi ilişkisinde taraf iradeleri ve sözleşme şartları incelendiğinde.73. sözleşmenin çok aşamalı olmadığı görülür. bu ihtiyacına bağlı olarak kredi talebinde bulunacaktır. Yazar. B) Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme Görüşü Kredi açma sözleşmesinin hukuki niteliği tespit edilirken taraf iradeleri de dikkate alınmalıdır. talep ise güncellemeyi sağlayacak ve kredi açılmasına bağlı olarak. şart kavramına aykırıdır. kredi talebinin kredi alana bağlı olduğunu kabul eder ancak. N. 242. kredi açma sözleşmesinin birbiri ardınca gerçekleşen zamana yayılmış. kademeli olarak ifası niteliğindedir210. STAUDER. Bu görüş kredi ifasının kısmi ve aşamalı olabileceği ihtimalini de ihmal etmektedir. ayrıca kredi ihtiyacı hukuki değil ekonomik bir durumdur209. sözleşme hükümlerini meydana getirmektedir. 209 210 STAUDER. Falloise için getirilen eleştiriler burada da tekrarlanabilir.73. sonraki kredi işlemlerinin kurulmasını sağlayacak bir yenilik doğuran haktır. kredi alan kararlarında tamamen serbesttir. HEFERMEHL. sözleşmeye hüküm konması halinde kredi ihtiyacının doğumu halinde. s. bu durum ise kredi açma sözleşmesinin hukuki yapısına aykırıdır. ifa aşaması herhangi bir geciktirici şartın gerçekleşmesine bağlı değildir. s. asli edim yani kredi açılmış krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu doğmuştur. s. kredi ihtiyacının doğmamış olmasına rağmen kredi alabilmekte veya böyle bir ihtiyacı olmasına rağmen talepte bulunmayabilmektedir. kredi ihtiyacı şartının aşamalı olması. SCHOEN.
bu yönüyle tüm kredi ilişkisindeki taraf yükümlülüklerine etkili bir işlemdir. Kredi açma sözleşmesinin doğrudan kredi kullandırma borcu içermesi ve bağlayıcı niteliği onun bir ön sözleşme olarak tanımlanmasına imkan vermez. HOPT/MÜLBERT. Banka bakımından yükümlülük içermesi ve talep hakkının kullanılması ile ifa niteliğinde kredi verme işlemlerinin yapılması tipik çerçeve sözleşme hukuksal kurum ve yapısından farklıdır. s. tamamlanmış bir sözleşmedir. 242 . müşterinin ise kredi ilişkisi devam ettiği sürece istediği zaman kredi talep hakkı bulunmaktadır. bu yönüyle karşılaştırıldığında normal bir çerçeve sözleşmenin hukuki yapı ve kavramından farklı olarak. Tam olarak tanım ve unsurları belirlenmiş olmasa da genel olarak çerçeve nitelikli sözleşmenin taraflardan biri veya her ikisi için gelecekte. kredi açma ve hazır bulundurma borcu. 88. tam olarak tamamlanmış. SCHOEN. İlk aşama veya sözleşme hazırlığı değildir ve tamamlanmış bir sözleşme olarak kredi kullandırma ve hazır bulundurma asli borcu ile bağımsız ifa yükümlülükleri içerir. N. Talep hakkı ayrıca düzenlenmiş ve taraflarca sözleşme unsuru olarak açıkça belirlenmiş olmasa bile sözleşmenin esaslı karakteristik özelliğidir. 617. borçlandırıcı nitelikteki münferit sözleşmeler ise çerçeve sözleşmeden sonraki aşamayı oluşturur. s. Kredi açma sözleşmesinde bir kredi açma vaat edilir ve sonraki kredi işlemlerinin nitelikleri önceden belirlenir. bütünlük gösteren. bağımsız nitelikte sözleşmeler kurma veya ifa borcu meydana getirebileceği kabul edilmektedir ve kurulacak sözleşmelerin temel nitelik ve unsurları çerçeve sözleşmede genel olarak belirlenmektedir. Bir çerçeve sözleşme de yükümlülükler içeren standart sözleşme niteliği gösterebilir212. borçlandırıcı çerçeve sözleşme olarak tanımlanabilir211. N. Kreditrecht. 77.81 Kredi açma sözleşmesinde bankanın. STAUDER. Kredi açma sözleşmesi. Kredi açma sözleşmesi taraf iradeleri ve unsurları dikkate alındığında. bir sözleşme niteliğindedir ancak münferit kredi işlemlerinin unsurlarını belirlemesi sebebiyle çerçeve nitelikli bir sözleşme olarak tanımlanabilir. bu ise kredi açma sözleşmesinin temel özelliklerine aykırıdır. Çerçeve sözleşme esas olarak sonraki sözleşmeleri düzenleme ve içeriğini belirleme amaçlıdır ve bu sebeple ilk aşama özelliği gösterir. ifa yükümü içeren. münferit 211 212 CANARIS.
Kredi açma sözleşmesinden kaynaklanan ve onun konusunu oluşturan kredi kullandırma işlemleri. genel yönetim veya iş idaresi olarak adlandırılabilecek sözleşme arasında paralellik vardır. kendi yapısında şartları ve türü önceden belirlenmiş bir münferit kredi işleminin konu olarak belirlenmesi ile oluşur Stauder’e göre.90 vd. bu sözleşme de hizmet veya iş görme şeklinde bir içeriğe ihtiyaç duymakta ve tam anlamıyla bağımsız bir ifa yükümü içermemektedir. .82 kredi işlemlerinden önce gelir ve onların temel unsurlarını belirler. onu belirli bir sözleşme sınıfına dahil etme imkanı. s. Her iki sözleşme de 213 STAUDER. sebebini oluşturur. kredi açma sözleşmesi kredi talebine bağlı olarak çok sayıda münferit kredi işleminin ifa yükümünü içeren. SCHOEN. ön sözleşmelerde olduğu gibi niteliğini onun yapısında düzenlenip ifa edilen münferit kredi işlemleri belirler. Bu durumda hukuki niteliği ve hükümleri. Kredi açma sözleşmesi kendi başına bir hukuki niteliğe sahip değildir. nakdi veya sorumluluk üstlenilmesi şeklinde nakdi olmayan kredi işlemleridir. Kredi açma sözleşmesini tam olarak bir sui generis sözleşme şeklinde tanımlamak şart değildir. satım veya iş yönetimi niteliğindeki sözleşmelere göre belirlenecek ve kendi yapısında ifa edilen bu işlemlerin esaslarına tabi olacaktır. ödünç. borçlandırıcı nitelikli bir çerçeve sözleşmedir. kredi açma sözleşmesi ile BGB § 675’te düzenlenen. onun konusunu oluşturan ve kanunda unsurları önceden belli şekilde düzenlenmiş bulunan. a) Niteliği Kredi İşlemine Bağlı Çerçeve Sözleşme Bu görüşü göre. kanunlarda düzenlenmiş tipik sözleşmelerde değişiklikler meydana getirebilir ve bu durum onun çerçeve niteliğinden kaynaklanmaktadır213.73. s. sözleşmede şartları ve türü belirlenen. bu sebeple çerçeve nitelik gösterir. Genelde ortak hükümler içermekle beraber. Kredi açma sözleşmelerinde bulunan ortak ve özel nitelikteki hükümler. onlarla ilgili hukuksal sorunlarda benzer çözümler getirmeye imkan verir. taraflar iradeleri kredi açma sözleşmesinin içeriğini oluşturan. bir çerçeve sözleşme olarak.
kredi talebi ile içeriği ortaya çıkan ve ifasına başlanan belirli kredi işlemleri onun hukuki niteliğini belirler. STAUDER. . içerik açısından değişikliklere uğrayabilecekler. önceden belirleniş şartlara uygun olarak. iskontosu. Kredi açma sözleşmesi hakkında düzenleme olmaması ona sui generis bir sözleşme niteliği vermez. avali.90 vd. kanunda düzenlenmiş bulunan tiplerinden farklı özellikler taşıyabileceklerdir. s. onda önceden belirlenen şartlara göre uğradıkları değişikliklerle. tipik münferit kredi işleminin hukuki niteliği dikkate alınarak belirlenecektir. s.83 ifa bakımından sonraki münferit işlemlere dayanmaktadır ve bu sözleşmelere hukuki niteliklerini veren konusunu oluşturan sonraki işlemlerdir214. iş idaresi sözleşmesi ve benzeri hukuki ilişkilerdir.91. hukuki niteliği belirsiz bir sözleşmedir. SCHOEN.84. s. kanunda düzenlenmiş. içeriğinin ve konusunun belirlenmesiyle yani kredi talebi sonucu ifa aşamasını oluşturan münferit krediler ile ortaya çıkacak ve kredi açma sözleşmesi ile birlikte. Bunun sonucu olarak ta kredi açma sözleşmesi sadece bir para ödüncü değil. Bu sebeple kredi açma sözleşmesi renksizdir. bütün kredi ilişkisinin karakterini belirleyecektir215. Kredi açma sözleşmesine bağlı olarak. açılın bu münferit kredi işlemleri artık kredi açma sözleşmesi ödüncü. konusunu kredi vermenin oluşturduğu satım sözleşmesi. Bununla birlikte sözleşme serbestliğinin sonucu olarak tüm bu münferit krediler çerçeve sözleşmenin kapsamında. s.73. kredi açma sözleşmesi ön sözleşmelerde olduğu gibi konusunu oluşturan ve sonradan ifa aşamasına giren münferit kredilerin karakterini alacaktır. SCHOEN. s. Kredi açma sözleşmesi çerçeve nitelikli bir sözleşme olduğundun.84. 73 vd . hukuki nitelik. STAUDER. 214 215 216 STAUDER. Kredi açma sözleşmesinin karakteri onun çerçevesinde belirlenen münferit kredilere bağlıdır ve sözleşmeye uygulanacak hukuk. garanti sözleşmesi veya genel anlamıyla iş idaresi sözleşmeleri olarak adlandırılırlar216.
Abdülkadir. N. s.84 b) Çerçeve Nitelikli Sui Generis Sözleşme Çerçeve nitelikli bir sözleşmede sözleşme tipinin belirlenmesinde temel nokta bu çerçeve sözleşmeye bağlı olarak. hedef sözleşmenin hukuki niteliğini taşır. borçlar hukuku anlamında sözleşme tipleriyle ilişkiyi münferit kredi işlemi belirler217. Ankara 1998. 217 218 219 CANARIS. kredi açma sözleşmesinde ise bu münferit kredi işlemleri olarak ortaya çıkar. N. 53. s. . çerçeve nitelikli kredi açma sözleşmesinde de bu şekilde ön sözleşmelerde görülen sözleşme öncesi yapıya benzeşmeyle. s. Murat/PETEK. Ön sözleşmede temel olarak asıl. Rona/ARPACI. N. 333. 100. Bunun ötesinde kredi açma sözleşmesi kredi sebebini. s. Bu ortak yön ve değerler kredi açma sözleşmeleri arası farklılıklardan çoktur. Hüseyin/SEROZAN. Kredi açma sözleşmesi temelde bir kredi kullandırma taahhüdüdür ve bu yönüyle temelde para ödüncüne dayanır. hizmet alımı. 618. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma ve kullandırma yani kredi işlemi hukuki temeli oluşturur ve bu tüm kredi açma sözleşmelerinde ortak yöndür. Aydın /AYDOĞDU. teminat. I/2 s. hükümleri tam olarak belirli ve tüm bankacılık uygulamalarında geçerli bir kredi açma sözleşmesi yoktur fakat bununla birlikte tüm kredi açma sözleşmelerine uygulanan ortak hükümler ve kurallar vardır218. HATEMİ. kredi işlemi. teminat veya satım sözleşmesine ilişkin unsurlar asli değildir. NUISSL. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. iş yönetimi. GUGGENHEIM. münferit işlemlerin farklılığı ikinci plandadır ve kredi açma sözleşmesi Borçlar Hukukunda düzenlenen tüm sözleşmelerin dışında bir sui generis sözleşmedir219. FEYZİOĞLU. alacak satın alım sözleşmesi gibi münferit işlem sözleşme tipinin belirlenmesinde etkilidir fakat bu kural mutlak olarak uygulanamaz. ALICI. Şüphesiz yeknesak. s. Borçlar Hukuku Özel Bölüm. ZEVKLİLER. iş idaresi. hazır bulundurma ve kullandırma borcunu içerir. 617. CANARIS. Hasan. 280. ödünç. 67. Kredi açma sözleşmesi temel sözleşme olduğu için ön sözleşmeye benzer ve bu yönüyle onun temelini oluşturan prensip burada da uygulanabilir. bu durum ortak değer ve hükümler oluşturmaya imkan sağlar.210. TANDOĞAN. onun bünyesinde kurulup ifa edilen münferit sözleşmelerdir. tahsisi sözleşmenin temelinde hatta sözleşme öncesi yapıda vardır. İstanbul 1992.
221 222 220 HENRICH.252 . çerçeve sözleşme kavramı. Eray. s. s.88. YAVUZ. N. her bir sözleşmenin kuruluşu sırasında ayrıca kararlaştırılmasına gerek kalmaksızın. SCHMIDT Karsten : Handelsrecht. KARINCA. München 1994. 111. SCHMIDT.. München 1987. ileride aynı türden birden fazla sözleşme kurmayı amaçlayan kişilerin. LARENZ. 106. Band 1. öğretide temel sözleşme221. KOCAYUSUFPAŞAOĞLU Necip: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 24. s. s. 609. belirli bir takım şartların kısmen veya tamamen bu sözleşmelerde yer alması konusunda önceden anlaşmaya varmalarıdır220. Berlin 1997. GUGGENHEIM. WEBER Rolf H. s. 1099. 2001/3. Udo. N. ZSR 106 I (1987). N. 49. FIKENTSCHER Wolfgang: Schuldrecht.REIFNER.: Rahmenverträge als Mittel zur rechtlichen Ordnung langfristiger . ) Geschäftsbeziehungen. Schweizerisches Obligationenrecht. İstanbul. s. Optionsvertrag. CANARIS. I. KRAMER. 100. 618. 808. ancak sözleşme özgürlüğü ilkesi çerçeve sözleşme kurulmasına imkan vermektedir. 403. Tübingen 1965. s. Allgemeiner Teil. BARLAS. 88. s. s. İsviçre. KAPLAN. 223 . N. (BARLAS. 117. s. çerçeve sözleşmede taraflardan birinin münferit sözleşmeyi kurmaya yanaşmaması halinde bunun çerçeve sözleşmeye yönelik bir 565. taraflara münferit sözleşmeler kurma borcu yüklememesi yönünden bu sözleşmelerden ayrılır223. TUNÇOMAĞ. iş birliği anlaşması veya manto sözleşme olarak ta adlandırılmaktadır222. Schuldrecht I. 76. Handbuch des Kreditrechts. s. 785. s. Buna karşılık bazı yazarlar.85 § 4) DEĞERLENDİRME VE UYGULANACAK HUKUK KURALLARI I) Genel Değerlendirme A) Tek Aşamalı Çerçeve Nitelikli Borçlandırıcı Sözleşme Çerçeve sözleşme. s. Banka Kredi Sözleşmeleri. LARENZ Karl: Lehrbuch des Schuldrechts. BARLAS. s. München 1991. Vorrechtsvertrag. Çerçeve sözleşme de ön sözleşme ve opsiyon sözleşmesi gibi ileride kurulacak münferit sözleşmelerde yer alacak bazı hükümleri önceden düzenleyen onlara hazırlık oluşturan sözleşmelere benzemekle birlikte. 106.79. 814 vd. s. Çerçeve sözleşme. 609. Dieter: Vorvertrag. WEBER Martin. ABD. Bd. s. Türk Borçlar Kanunlarında ve Alman Medeni Kanununda yer almamıştır. 809. GAUCH/SCHLUEP. s.
HOPT/MÜLBERT. Joachim: Das Schuldverhältnis: Begründung und Änderung -Pflichten und Strukturen — Drittwirkungen. s. N. 2. yazar çerçeve sözleşmeyi ileride münferit sözleşmeler kurma borcu doğuran ve doğurmayan olarak ikiye ayırmaktadır. German Banking. kredi açma LARENZ/WOLF.250 ) HUBNER. genel Banka Sözleşmesi belirli hizmetlerden yararlanmak için banka ile işlem ilişkisine giren müşteriyle banka arasındaki bağı açıklamak için kullanılan bir kavramdır.90. 22. ( CANARIS. Kreditrecht. München 1997. s. yetkili yargı yeri. Ileride asıl sözleşmeyi kurma borcu doğuran çerçeve sözleşme ön sözleşme niteliğindedir.. KAPLAN. 241 Buradaki banka sözleşmesi deyimi bankaların genel işlem şartlarına dayalı olarak müşteri ile fiilen kurmuş olduğu sözleşmelerdir. içerik ve ifa yükümlülüklerini sonradan gerçekleşecek kredi işlemlerine etkili şekilde önceden düzenlemiş olması. 228 SCHOEN. PALANDT/HEINRICHS. uygulanacak hukuk gibi konular düzenlenebilir. sonradan kurulması ihtimal dahilinde olan asıl sözleşmeler. 815). s.86 olumlu sözleşme ihlali oluşturacağını ve tazminat sorumluluğuna yol açacağını savunmaktadırlar224. Çerçeve sözleşmenin içeriğinin belirlenmesi sırasında önceden belirlenmiş genel işlem şartlarından yararlanılması ve bu şartların çerçeve sözleşmenin içeriğini teşkil etmesi mümkündür ancak genel işlem şartları tek taraflı belirlenmiş özel kurallar topluluğu olduğu halde çerçeve sözleşme gerçek anlamda bir sözleşme niteliğindedir226. Bu şekilde bir tanımlama. 467. Çerçeve sözleşme esas olarak ileride ilerde kurulacak münferit sözleşmelerin içeriğinin önemli bir kısmını düzenler. yaptırımlar. ) LARENZ Karl/WOLF Manfred: Allgemeiner Teil des bürgerlichen Rechts. Çerçeve sözleşme esas olarak ileride kurulacak ve nitelikli münferit sözleşmelerin bağlayıcı çerçevesini belirlemekte ve sürekli borç ilişkisi meydana getirmektedir..Banka Hukukunun Esasları. Bazı yazarlara göre ise çerçeve sözleşme ileride münferit sözleşmeler kurma yönünde taraflardan en az birine bir kök yükümlülük yüklemektedir. bu deyim Alman hukukunda yer alan Genel Banka Sözleşmesi kavramından farklıdır. 241 . N. GERNHUBER. 414. Tübingen 1989. s. s 467. Banka sözleşmeleri de çoğunlukla genel işlem şartlarına dayalı bir çerçeve sözleşme olarak kurulmaktadır227. 19 ( BARLAS. önceden çerçeve sözleşme ile saptanmış bir içeriğe sahiptirler. Çerçeve sözleşme mutlak anlamda ve sadece sonradan kurulacak asıl münferit sözleşmelerin hazırlık aşaması değildir. s. değişen koşullara ilişkin uyarlama kayıtları.811 . s 159. LARENZ/WOLF. Bir banka sözleşmesi olarak.410. s. kredi açma sözleşmesinin çerçeve nitelikli bir sözleşme olarak kabul edilmesine imkan verir228. vergi düzenlemeleri.867. s. çerçeve sözleşmede genellikle ileride kurulacak münferit sözleşmelere yönelik olarak. 810 ) 226 227 225 224 BARLAS. asıl olarak münferit sözleşmeye eşlik eder ve onun içindeki boşlukları doldurur225. TEKİNALP. HOPT/MÜLBERT. yapılacak değişikliklere ilişkin kayıtlar. N. s. ( WEBER Rolf. borca aykırılığın sonuçları. ( BARLAS. istikrar sağlamaya yönelik yükümler. Kreditrecht. s. s. N. 379. değer koruma kayıtları.
73.242 ALICA. ALICA. N. Banka. Kredi açma sözleşmesi kuruluş anında hazır bulundurma ve doğrudan kredi kullandırma borcu içerdiğinden sonraki kredi işlemlerinin sadece sebebini ve çerçevesini oluşturmak amaçlı kurulmuş bir ilk aşama değildir. Taraflar kredi açma sözleşmesi ile kullanılacak kredi türüne göre ileride karz. kredi kullandırmanın sonucudur. I/2. s.332. 616. kredi açma sözleşmesi kapsamında krediyi hazır bulundurma ve asli unsurları belirlenen nakdi ödeme veya sorumluluk üstlenme şeklindeki yapma borçlarının ifasını sağlayan münferit kredi işlemleri yoluyla kredi kullandırma borcu altındadır ve sözleşme kredi alana doğrudan alacak hakkı sağlar229. s. Kreditrecht. 771. N. 73. satım garanti ve kefalet gibi bir sözleşme yapma değil doğrudan kredi açılması ve kullandırılması için anlaşmışlardır230. 86. s.87 sözleşmesinin banka uygulaması ve ekonomik hayatın ihtiyaçları ile değişen. 241. Kredi kullandırma borcunun ifası ayrı bir sözleşmenin kurulmasına sebep olabilir ancak bu sözleşmenin amacı değil. Nakdi olmayan. münferit kredi işlemini kredi verme borcunun 229 TANDOĞAN. FEYZİOĞLU. SCHOEN. s. s. HOPT/MÜLBERT. CANARİS. gelişen yapısını ve içerdiği farklılıkları açıklama ve bankacılık uygulamasının kredi açma sözleşmelerinde ihtiyaç duyduğu dinamik yapıyı sağlama açısından da faydalıdır. STAUDER. bankanın üçüncü şahsa karşı sorumluluk altına girdiği krediler üçüncü şahısla banka arasında ayrı bir akdi ilişki oluşturur ancak bu durumda da banka tarafından sorumluluk üstlenme şeklinde kredi kullandırılmıştır. s. Kredi açma sözleşmesinin asli amacı üçüncü şahısla banka arasında teminat amaçlı bir sözleşme kurulması değil nakdi olmayan şekilde kredi kullandırılmasıdır. Bazı hallerde talep olmadan doğrudan cari hesaba para aktarılmakta bu ödeme kredi açma sözleşmesine dayanmaktadır. 230 .615.69. Kredi açma sözleşmesini belli bir para ödüncü sözleşmesinin yapılması hazırlığı ve vaadi gören iki aşamalılık görüşü. Sözleşmenin amacı kredi sözleşmelerinin kurulması değil para verme veya garanti sağlama konulu münferit kredilerin ifası yoluyla kendi asli edimi olan kredi kullandırma borcunun ifasını sağlamaktır.
kurucu nitelikte bir düzenleme hakkı değildir. HEERMANN. BGH NJW 1982. Alman Federal Mahkemesi BGH 83.242. 323. 1810. GUGGENHEIM. Kredi ilişkisinde genel sözleşme şartları incelendiğinde kredi açma sözleşmesine göre ifa edilen münferit krediler kredi açma sözleşmesinin asli unsuru olan kredi kullandırma borcunun birbiri ardınca gerçekleşen zamana 231 232 CANARİS. STAUDER. 616.88 ifası ve kredi açma sözleşmesini de ifa sebebi sayan banka uygulaması ve taraf iradelerine uygun bir yaklaşım değildir231. s. SCHOEN. N. sözleşmede unsurları. 616. Kredi açma sözleşmesinin asli unsurlarından biri olan kredi talebi. Kredi talebi yeni sözleşmeler kurma amaçlı değildir. Banka uygulamaları ve benzer bankacılık sözleşmeleri dikkate alındığında kredi açma sözleşmesi doğrudan kredi hazırlığı. genel özellikleri düzenlenmiş ancak çoğu zaman ifa bakımından şekli ve türü belirlenmemiş münferit kredilerin niteliklerini ve ifa zamanlarını belirler ve bu işlemleri güncelleyerek kredi kullandırma borcunun ifa şeklini ve içeriğini oluşturur232. s. s.HOPT/MÜLBERT. aslında sözleşmenin kapsamında şartları belirlenmiş ve kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit kredilerin ifa zamanını ve türünü belirleyen bir işlemdir. CANARIS. İki aşamalılık görüşü aynı zamanda münferit kredi sözleşmelerinin ancak kredi açma sözleşmesine bağlı olarak ve ondan sonra kurulabileceğini de kabul etmektedir. Banka uygulamasında az rastlansa da kredi açma sözleşmesi yapılmadan münferit krediler verilebilmektedir. tahsisi bazen doğrudan hesaba para aktarma yoluyla bazense vadeye bağlı kullandırma borçlarını içerir ve banka bu kredi tahsisi sebebiyle hazır bulundurma komisyonu talep edebilir.615. N. Bu sebeplerle çok aşamalılık durumu taraf iradelerine ve bankacılık uygulamalarına uymamaktadır. s. Kredi alanın talebi münferit kredi sözleşmeleri kurma amaçlı değil. 1811 kararları da bu yöndedir. kullandırma borcunun zamanını. 100. bir yenilik doğuran hak olarak. s. 76. 86. N. içeriğini belirleme amaçlıdır.83. herhangi bir ön aşama şartı veya ihtiyacı yoktur. . Kullandırma borcunun ifasına hizmet eden münferit işlemler kredi açma sözleşmesi kapsamında. 241.69. nitelikleri ve ifa zamanları açıkça belirtilmese de genel şartlarıyla düzenlenmiş durumdadırlar. STAUDER. Kreditrecht.
kefalet veya satım sözleşmesi yapma konularında değil doğrudan kredi açılması. s. s. kredi müşterisinin ise sözleşme de açıkça belirlenmiş olmasa bile sözleşmenin esaslı karakteristik özelliği olarak sözleşme süresince kredi talep hakkı vardır ve bunlar tüm kredi ilişkisindeki ücret ve iade borcu ile ilgili taraf yükümlülüklerine etkilidir. hazır bulundurma ve kullandırma şeklinde yükümlülük içerir ve hazır bulundurmanın ifası kuruluşla. s. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu. 91. bu durumda kredi açma sözleşmesi kredi kullanımını sağlayacak sonraki sözleşmeyi hazırlayan bir sözleşmedir. Doğrudan nakdi ödeme veya sorumluluk üstlenme amaçlı kredi işlemleri olarak isimlendirilen farklı türdeki kredilere göre kredi kullanılması. Çok aşamalı sözleşme kavramına dayanan görüşler. bu sebeple kredi açma sözleşmesi tipik bir çerçeve sözleşmenin hukuki yapısından farklı nitelikte yükümlülük içeren borçlandırıcı nitelikli çerçeve sözleşmedir234. s. kredi açma sözleşmesinin sonraki aşamaları niteliğinde değildir233.89 yayılmış. Doğrudan ifa yükümü ve kullandırma amaçlı kredi verme işlemlerinin ifası borcu tipik çerçeve sözleşme hukuksal kurum ve yapısından farklıdır. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesi banka bakımından kredi açma. taraflar ileride bir karz. sözleşmenin kurulması ile kullandırma borcunun ifası farklı zamanlarda olmaktadır. Bankanın. s. kredi açma sözleşmesi kapsamında kredi açma taahhüdünde bulunulması ile bunun fiilen kullanılmasını sağlayacak işlemlerin yapılmasını ayrı aşamalar olarak kabul etmektedir. HUBNER. kademeli ifası niteliğindedir. s.STAUDER. Münferit işlemlere göre kredi kullandırılacağı zaman. kullandırma borcunun ifası bazen kuruluşla birlikte ifa aşamasına giren nakdi ödemeyle bazen de talep hakkının kullanılması ile gerçekleşmektedir. 233 234 SCHOEN. .73 CANARIS. 242. bu görüş kredi açma sözleşmesinin niteliğine aykırıdır. Kredi açma sözleşmesi çok aşamalı sözleşme türleri olan karz vaadi veya genel ön sözleşme yapılarıyla açıklanamaz. 158. Kredi açma sözleşmesinde taraflar kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit kredi işlemlerinin kuruluşu için ayrıca anlaşma yapmazlar. 615.90. German Banking Law. kullandırılması konusunda anlaşmışlardır. kredi açma sözleşmesinin ifası niteliğindedir. N. SCHOEN. HEFERMEHL. 88.. bu durum ise ona çok aşamalı sözleşme özelliği vermez. 100. N. HOPT/MÜLBERT. GUGGENHEIM.
74. 242-243. Kreditrecht. alacak haklarının doğumu bir başka sözleşmenin kurulmasına bağlı değildir. münferit işlemlerin şartları ise kredi kullandırma borcuna bağlı olarak sözleşme kapsamında zaten düzenlenmiştir. Kredi açma sözleşmesinde kullandırılacak olan kredinin türü genelde kesin olarak belirlenmez. 235 . bu belirsizliğin sebebi sözleşmenin çok aşamalı olması değildir. HEERMANN. banka sorumluluk üstlenerek kullandırma borcunu ifa etmiştir. 100. HOPT/MÜLBERT. m. Kredi açma sözleşmesi ise kendi içinde taahhüt içermektedir ve buna uygun olarak bankanın münferit krediler yoluyla kredi kullandırma borcunu ifa etmemesi doğrudan borca aykırılık durumu oluşturacak ve onun hükümlerine tabi olacaktır ( BK. ALICA. Ön sözleşme taraflara asıl sözleşmenin. talep yerine getirilmezse lehine sözleşme yapma vaadinde bulunulan kişi karşı tarafa karşı vaat olunan sözleşmeyi kurmaya zorlama amacıyla dava açabilir. s. ancak ifa zamanı ve şekli kredi talebi ile belirli hale gelecektir. Kredi alan farklı türlerde kredi kullanma talebinde bulunabilirken. s.90 hatta nakdi olmayan kredilerde bazen kredi alan münferit işlemde taraf değildir. Genelde bir yatırımcı veya tacir olan müşterinin ihtiyaçları farklı olabilmektedir. 96 vd )235. Kredi açma sözleşmesinin amacı da başka sözleşmeler kurmak değil zaten asli edimi olan kredi kullandırma borcunu nakdi veya nakdi olmayan kredi işlemleri ile ifa etmektir. N. 323. Bu sebeple GUGGENHEIM. Kredi kullandırma borcu ve tarafların iradelerine göre kredi işlemleri nitelikleri belirginleşmese de kredi açma sözleşmesi kapsamında düzenlenmiş durumdadır. borçlandırıcı nitelikteki işlemin yapılması konusunda talep hakkı verir. s. banka hazır bulundurma komisyonu konusunda doğrudan bir alacak hakkına sahiptir. Kredi açma sözleşmesi taraflardan birine ileride bir sözleşme kurma hakkı tanımayı değil doğrudan karşılıklı hak ve borçlar meydana getirmeyi amaçlar ve bu sebeple opsiyon sözleşme olarak ta kabul edilemez. bir kredi işleminin ifa aşamasına girmesi kredi açma sözleşmesini sona erdirmeyecek ve ona dayanarak daha fazla münferit işlem yapılabilecektir. müşteri ihtiyaçlarına göre ne tür bir kredi kullanacağını kendisi belirleyecektir veya bu belirlemeyi ileri bir tarihe erteleyecektir.
eğer doğrudan nakdi ödeme yoksa. ALICA. 616. N. N. 71 hükmünce seçim hakkı borçluya aittir. 75.91 standart kredi açma sözleşmelerinde kredinin belli kullanım şekilleri belirtildikten sonra bunlarla sınırlı olmaksızın bankanın krediyi her türlü bankacılık ve kredi işlemlerinde kullandırmaya yetkili olduğu konusunda kayıtlara yer verilmektedir. 616 CANARIS. CANARIS. 242. özellikle 236 237 238 239 240 CANARIS. N. ALICA. bu durum münferit işlemlerin varlığını sağlayan unsurları oluşturur236. Kredi açma sözleşmesi krediyi hazır bulundurma borcu. Kreditrecht. bu sebeple sadece bir ödünç veya garanti sözleşmesi olarak kabul edilemez240. CANARIS. alacak satışı gibi çeşitli bankacılık işlemlerini konu olarak içermektedir. 81. N. GUGGENHEIM. s. s. 100. 616. satım. 615. Kredi açma sözleşmesinde tarafların kredi işlemlerine ilişkin iradeleri mevcuttur ve bunlar talep hakkının kullanılması ile tamamen belirli hale gelir. Sözleşmeden doğan kredi kullandırma borcu seçim hakkının kullanılması ile belli bir kredi işlemi ile ifa edilen kredi türüne dönüşür. Genel kuraldan farklı olarak kredi açma sözleşmesinde seçim hakkı işin niteliği sonucu kredi alana aittir. Kredi açma sözleşmesi bir temel çerçeve sözleşme olarak iş idaresi. s. s. Kredi açma sözleşmesinin dönerlik unsuru sebebiyle kredinin iadesinden sonra müşterinin yeni seçim hakkı doğar239. bu düzenleme hakkı banka için kural olarak bağlayıcı sonuçlar meydana getiren bir tür seçim hakkı niteliğindedir237. N. müşterinin kredi talebi ise içerik ve ifa zamanını belirleyen yenilik doğurucu haktır. Kredi açma sözleşmenin kurulması ile banka kredi kullandırma taahhüdü altına girmiştir. STAUDER. 75. kredi kullandırma olarak isimlendirilen bu borcun ifa zamanı ve ne tür bir kredi edimini içereceği müşterinin seçim hakkını kullanması ile belirlenecektir238. kullanacağı kredinin türünü kredi alan kendisi tespit eder.83. HOPT/MÜLBERT. . teminat verme. Seçim hakkı değiştirici ve kredi açma sözleşmesine özgü yapısıyla içerik belirleyici yenilik doğuran işlemdir ve kullanılması ile mevcut hukuki durum değişir. Seçimlik borçlarda taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa BK m. Kredi açma sözleşmesinde bankanın borcu seçimlik borç. STAUDER.
N. Talep hakkının kullanılması yani kredi isteği ile bankanın borcu güncellenmekte ve kredinin kapsamı münferit işlemin niteliği belirlenmektedir. kredi açma sözleşmesi sadece genel işlem şartlarından oluşan standart sözleşme değildir. genel kabul çerçeve sözleşmeden doğrudan ifa veya ileride yeni sözleşmeler kurma yükümlülüğünün meydana gelmeyeceği yönündedir. burada ihlal edilen çerçeve sözleşme değil içeriği çerçeve sözleşmeye göre belirlenmiş münferit sözleşmedir241. 817. Bir çerçeve sözleşme yapısında da sonraki aşamada münferit sözleşmeler kurulduğunda taraflar bu sözleşmelerin içeriğinin çerçeve sözleşmeye uygun olmasını kabul etmek zorundadırlar. GUGGENHEIM. 243. kredi kullandırma şeklinde borç içerdiğinden. isteğe göre ifa edilecek kredi işlemlerinin temelini oluşturma ve onları bir ayrıma tabi tutmaktır. N. ifa aşamasında yapısal bir bölünme söz konusudur. . s. Kredi talep edilene kadar olan aşamada sözleşme tamamlanmış durumdadır ancak kuruluşla birlikte doğrudan bir kredi kullanımı gerçekleşmemiş veya sözleşme 241 242 243 BARLAS. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesi.92 derhal sağladığı nakdi kredi imkanı veya ifası kredi talebine bağlı kredi kullandırma borcu yönüyle de tipik bir çerçeve sözleşme yapısından ayrılır. s. Kreditrecht. Taraflar arasında doğrudan genel sözleşmeyle kredi kullandırma veya ona dayanan münferit kredi işlemleri ile ifayı gerçekleştirme iradesi vardır. bu durumda karşı tarafın tazminat talebi ve dönme hakkı oluşur. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesinde tarafların ifa yükümü içeren bir çerçeve oluşturmaktaki amaçları nitelikleri belirginleşip. buna muhalefet ve edimini yerine getirmeme sözleşmeye aykırılık oluşturur. 100. kredinin hazır bulundurulması ve kullandırma borcu doğrudan ona dayanır ve münferit işlemlerin varlığından bağımsız serbest kredi talebi hakkı verir242. bu aynı zamanda ayırım prensibinin temelini oluşturur. Kreditrecht. doğrudan ifayı talep hakkı verir. bir edim. 242. Taraflar arasında talepler esas olarak kredi açma sözleşmesine dayanarak ileri sürülecektir. müşterinin sözleşmede belirlenen şekilde kullanacağı talep ile bankanın ifa borcu hemen muaccel olacak ve münferit kredi işlemi yoluyla ifa edilecektir243.
GUGGENHEIM. yapısının varlığı şeklen görülse de burada kredi açma sözleşmesindeki borçların doğumu veya ifayı sağlayan münferit sözleşmelerin kuruluşu değil. Bu yönüyle kredi açma sözleşmesi tipik bir çerçeve sözleşme yapısına yaklaşmaktadır. HUBNER. Kredi talebi sözleşmede belirlenmiş. Kredi açma sözleşmesi ile münferit işlem arasına talep şeklinde bir işlem girdiğine göre çok aşamalılık çekirdeği. 323. tarafların iradesi içerik belirleme yönündedir246. isteğini tek taraflı olarak bildirmekte ve bu istek yeni bir sözleşme kurulmasını değil mevcut kullandırma borcunun ifasını ve bunun ifasını sağlayan münferit işlemlerin belirlenmesini sağlamaktadır. ifa zamanının belirlenmesi kredi talebi şeklindeki taraf iradesi ile mümkün olmaktadır244. CANARIS. Kredi için talepte bulunan müşteri. 217. Kredi açma sözleşmelerinde bankalar bazen genel işlem şartları yoluyla kredi verme yönünde borç altına girmediklerini beyan etmekte.620. 243. 1141. serbest dönme hakkını saklı tutabilmekte veya kredi verme borcunun ifasını ilerde isterlerse kuracakları bir kredi sözleşmesine bırakmaktadırlar245. HOPT/MÜLBERT. German Banking Law. s. Kreditrecht. N. 158.93 kapsamında açıkça kullanım şekli belirlenmemişse asli edim olan kredi kullandırma türü belirsizdir. düzenlenmiş taraf iradelerini açığa çıkartan bir hukuki işlemdir. N. AVANCINI/lRO/KOZIOL. N. CANARIS. aslında münferit işlemleri de içeren iradeler kredi açma sözleşmesinde belirlidir ve kredi kullanım şeklini belirleyen iradelerin somut hale gelmesi. NUISSL. Kredi limiti ve türü gibi tüm tipik kredi açma sözleşmesi hükümleri kararlaştırılmış olsa bile bankanın kredi verme yönünde borç altına girmediği bu yönde iradesinin olmadığı hallerde kredi açma sözleşmesinden ileride münferit kredi sözleşmesi yapma borcunun doğmaması söz konusudur. 1/76. 100. Bu durumda bir tür çerçeve sözleşme yapısı olan standart norm kararlaştırma sözleşmesi niteliği ortaya çıkacaktır247. ifa zamanı ve türü belirlenmektedir. 616. kullandırma borcunun münferit işlemler yoluyla ifası taleple gerçekleşmekte. N. N. 245 246 247 244 UYAN. s. HEERMANN. s. s. . sözleşme ile sadece ileride kurulacak olan münferit işlemlerin içeriği belirlenmektedir.
Kerem. N. 644. bu genel işlem şartlarına rağmen kredi açma sözleşmesi kredi alana. 2/2 ( ZGB 2/2 ) hükmünce hakkın kötüye kullanılması halidir ve kanun tarafından korunmaz248. Legal Hukuk Dergisi. tek aşamalı. Bölüm 2. s. 9. ifa yükümlülükleri içeren. 146. Banka Sözleşmeleri. Kredi talebinin bankanın onayına. asli. Kreditrecht. Banka Kredi Açma Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Özellikle Çerçeve Anlaşma Olma Özelliği. S. Kredinin istendiği zaman kesilmesi ve sözleşmenin feshi imkanının haklı bir sebep olmadan banka tarafından kötüye kullanılması genel işlem şartları ve sözleşme hükümlerinin değerlendirilmesine ilişkin bölümde ayrıntılı şekilde inceleneceği üzere TMK m. KOSTAKOĞLU. 262 248 . kredi açma sözleşmesi içeriğinde genel olarak bankalar kredi kullandırma borcu altına girmekle birlikte sözleşmeye. N. N. N.HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesi. Genel işlem şartlarında yer alan bu unsurlar kredi açma sözleşmesinin borçlandırıcı çerçeve anlaşma olma niteliğinin değerlendirilmesinde dikkate alınmamalıdır.94 Bankacılık uygulamasında. uygun görüşüne bırakılması standart sözleşmeleri bankaların düzenlemiş olmasından kaynaklanmaktadır. 217. 1681. GUGGENHEIM. AKYOL. CANARIS. hükümler kanaatimce bankanın kredi hazırlığı ve kullandırma şeklindeki asli borçlarını ortadan kaldırmamakla birlikte onun açısından sözleşmeden serbest dönmeye yönelik imkanlar olarak kabul edilmelidir.1/87. AVANCINI/IRO/KOZIOL. müşterinin kredi talebi anında yapacakları şeklinde değerlendirmelere hükümler göre krediyi bu hiç kullandırmayabilecekleri koymaktadır. ERTAN. I. Kullandırmadan kaçınmaya imkan veren kayıtlara rağmen sözleşmenin borç içeren yapısı ortadan kalkmaz ve bu yapısıyla kredi açma sözleşmesi tipik bir çerçeve sözleşme olmamakta içeriğinde kredi kullandırmaya yönelik edim yükümlülükleri taşıması sebebiyle çerçeve sözleşme kavramı ile önemli bir farkı taşımaktadır. kurulması ile doğrudan. İstanbul 2003. başka bir işleme ihtiyaç olmaksızın borçlar tesis eden ve kredinin hazır bulundurulması asli borcunun da hemen ifa aşamasına geldiği bir Bkz. s. 105. NUISSL. açılan krediyi ihtiyacı olduğu türde ve zamanda kullanma konusunda alacak hakkı vermektedir ve haklı bir sebep olmaksızın talep edilen kredinin verilmemesi sözleşmeye aykırılık oluşturacaktır. 102. bu tür hükümlerin geçerliliği sözleşme serbestliği ve iyiniyet kuralları kapsamında değerlendirilecek bir konudur.
CANARIS. s. AKYOL. 323. Banka Sözleşmeleri. 333. Kredi açma sözleşmesi bu genel kurala bağlı olarak rızai niteliktedir ve kurulması için banka ve müşterinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları yeterlidir. Banka Hukukunun Esasları. N.95 sözleşmedir bu yönüyle tipik bir çerçeve sözleşme değildir. Tarafların açık veya zımni irade açıklamaları ile kredi açma sözleşmesi kurulabilir. 93. Kredi açma sözleşmesinin kurulması için tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradelerinin bulunması yeterlidir. Bankacılık. B) Rızai Sözleşme Tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradeleri bir sözleşmenin kurulması için yeterli olduğunda bu sözleşme rızai sözleşme niteliğindedir250. s. 281. sadece bir kredi açma iradesi yani kredi kullandırma borcunun banka tarafından yüklenilmesi asli edim olarak sözleşmenin kurulması için yeterlidir bunun dışında ayrıca münferit kredi işlemler üzerinde anlaşılması bunların açıkça belirlenmesi şart değildir. s. N. CANARIS. TEKİNALP. 617 250 251 249 EREN. 620. Kredi açma sözleşmesi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit işlemlere eşlik etmesi ve onların boşluklarını doldurması yönüyle çerçeve nitelik gösteren bir sözleşmedir. 619. belli bir limit üzerinden birbirini takip eder şekilde kredi taleplerinin karşılanması somut ilişkiye göre değişebilecek diğer şartların değerlendirilmesi ile sözleşmenin varlığını gösterebilir251. s. . 522. HEERMANN. Kredi alana verilen talep hakkı içerik belirleyen yenilik doğurucu haktır ve sözleşmede belirlenen sınıra kadar bu içerik belirleyen ve borcu güncelleyen yenilik doğurucu hakkı kullanmak müşterinin takdirine bırakılmıştır249. YÜKSEL. Türk Hukukunda sözleşmeler kural olarak rızai niteliktedir. N. Sözleşmenin konusu olan kredinin verilmesine lüzum yoktur. 1/73. AVANCINI/lRO/KOZIOL. s. mesela bir miktar kredi kullanılması. 356. TANDOĞAN.I/2 s.
Müşteri talep hakkını kullanmadığı sürece hazır bulundurma komisyonu dışındaki kredi açma sözleşmesine özgü ve sözleşmede belirlenmiş olan münferit sözleşmelerin ifası ile güncellenecek diğer karşılıklı borçlar muaccel olmaz ancak bu borçlar sözleşmenin bünyesinde mevcuttur. AVANCINI/lRO/KOZIOL. s. krediyi iade etme ve istisnai hallerde krediyi kullanma gibi yan borçlar altındadır.115. N. 1/73. STAUDER. Kredi alan tarafından kullanım zamanı serbestçe belirlenecek düzenleme hakkı olan kredi kullanma talebinin sözleşmedeki karşılıklı borçların varlığına etkisi yoktur. esasen bu borçlar sözleşmenin yapısında kurulma anından itibaren mevcuttur ancak talep anından itibaren tam olarak açığa çıkarlar.96 C) İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme Kredi açma sözleşmesinin iki tarafı da ifa yükümlülüğü altındadır. belirli hale gelirler ve edimler arası bağlantı. Kredi açma sözleşmesinde banka lehine bir hazır bulundurma komisyonu kararlaştırılmışsa bu tutar. s. kredi kullanılmasa bile müşteri tarafından ödenecek bir karşılık bedeldir. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma ve kullandırma borcu ile münferit işlemlere göre belirlenecek kredi bedelleri edimler arası bağlantı sebebiyle karşılıklılık içindedir. . tek tarafa borç yükleyen. eksik iki tarafa borç yükleyen veya tam iki tarafa borç yükleyen sözleşme türlerinden hangisine dahil edileceği konusunda güçlüklere sebep olmaktadır252. sözleşmede kararlaştırılmışsa teminat sağlama. CANARIS. 252 253 STAUDER.616.114. s. 134. kredi alan ise faiz. Kredi açma sözleşmesinde tarafların borçları aralarında kararlaştırdıkları şartlara göre de değişiklik gösterebilmektedir. edim birliği sebebiyle kredi açma sözleşmesinin karşı edimi olurlar253. kredi işlemleri yoluyla ifa aşamasının başlamasıyla güncellenir. Kredi alanın yükümlülükleri bakımından özellikle değişiklik gösteren bu şartlar kredi açma sözleşmesinin. komisyon gibi karşılık bedeller ödeme. Sözleşmenin bünyesinde mevcut olan ancak talep hakkı kullanılmadığı için gizli durumda bulunan bu borçlar kredi alan tarafından kredi talebinin yapılması. SCHOEN. N. banka krediyi hazır bulundurma ve kullandırma.
134. s.613-616. Taraflardan biri karşı tarafın kendi yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya buna hazır olduğunu beyan etmemesi halinde borçlanmış olduğu edimi yerine getirmekten kaçınabilir.81 hükmü kapsamında gerçekleşen bağlılıktır. s. N. 254 . STAUDER. Kredi kullanma borcu şeklinde bir düzenlemenin sözleşmede yer alması halinde kredi kullanmaya ilişkin diğer ücretler gibi bu borç ta sözleşmede karşılık ilişki içerisinde yer alacak ve yerine getirmeme sözleşmenin devamı açısından diğer borçlar gibi doğrudan etkili şekilde yapısal ve fonksiyonel karşılıklılık ilişkisine dahil olacaktır. Kredi açma sözleşmesinde kapsam ve münferit işlemlerle edim bağlantısı sebebiyle tarafların edimleri arasında doğuş yönünden karşılıklılık vardır. Taraflardan birinin borç altına girmesi diğer tarafın açık veya zımni şekilde yapacağı borçlanma beyanının geçerliliğine bağlı tutulmuştur. 406. Kredi açma sözleşmesinde bankanın krediyi hazır bulundurma karşılığında hazır bulundurma komisyonu kararlaştırılır ve bu komisyonun ifası müşterinin kredi kullanma konusundaki beyanına bağlı tutulur. faiz ve komisyonlar münferit kredilerle birlikte kredi açma sözleşmesinin de karşı edimi durumundadır ve edimler arasında ifa ve devam yönünden bağlılık vardır. s. CANARIS.116. SCHINNERER. N. Genel olarak kredi açma sözleşmelerinde faiz ödeme borcu ve diğer karşılıklar münferit sözleşmelerle kredi kullanımı olmadan ortaya çıkmasa bile uygulamada nakdi kredilerde kredi açma sözleşmesinin kurulması ile nakdi kredilerde tutar bir cari hesaba aktarılmakta ve buna faiz işletilmektedir.97 talep hakkının kullanılması ve ifanın başlaması ikincil bir konudur ve bu borçların varlığını etkilemez ancak içerik belirleme yönünden etkisi vardır254. 140. N. bu BK m. Kredi açma sözleşmelerinde kredi alan için kredi kullanma borcu nadiren düzenlenir ancak banka lehine bu yönde bir düzenleme yapılması ve sözleşmenin genel yapısında değişikliğe gidilmesi mümkündür.5. SCHOEN. kredinin iadesini güvence altına alma amaçlı olarak sözleşmeye dahil edilen bu borçlar iade ve tazmin gibi sonraki aşamalarda gerçekleşebilecek riskleri teminat altına alma amaçlıdır fakat ifa aşamasında karşılık ilişkiye dahil olmadıklarından yan borç niteliğindedirler. BAUMBACH/DUDEN. Kredi alan için sözleşmede teminat sağlama borçları kararlaştırılabilir.
35. çerçeve niteliği ile ileride münferit krediler ifa edildikçe doğrudan. 224. Bunun yanında sözleşme kapsamına göre ifa şekli münferit işlemlerle. s.98 Kredi açma sözleşmesinde bankanın. Die Wirkung der Obligationen. Andreas/Peter. Bd. 258 .14. komisyon ödeme ve bazı hallerde kredi kullanma borcu karşılık ilişki içerisindedir ve tüm bu yönleriyle sözleşme tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme niteliğindedir255. sürekli nitelikte kredi hazır bulundurma ve kullandırma borcu içermekte. CANARIS. I. Heidelberg 1984. BARLAS. sürekli borç ilişkisi oluşturur256. 115. Basel/Frankfurt 1988. 255 256 257 STAUDER. 7. 49. Allgemeinen Lehren des Vertragsrechts. 3. OĞUZMAN/ÖZ. s. s. Zürich 1974. s. bu yönüyle münferit işlemin karşılığı aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin karşılığını oluşturmaktadır. 305. SCHOEN. s.. von Tuhr. s. Bd. I. II.I . 3. Aufl. Hans. Çerçeve sözleşmede de önceden belirlenen koşullar münferit sözleşmeye yansıyarak taraflar için bağlayıcı hale gelmektedir258. 626 TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. ayrıca kararlaştırılmasına lüzum kalmadan bu sözleşmelerin içeriğini oluşturmaktadır. 412. bu sebeple ani edimli bir borç ilişkisi değildir. 104. Zürcher Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht.EREN. krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcuna karşılık müşterinin faiz. Max/SCHÖBİ. Aufl. ESSER/SCHMIDT.. N. 817. KELLER. Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrecht. aval. Sözleşmedeki temel karşılık ilişki özellikle bir miktar para verilmesi konulu nakdi kredilerde münferit işlemle kredi kullandırma ve bunun karşılığını oluşturan faiz. s. garanti verilmesi konulu kredi açma sözleşmelerinde bu hizmetin ifası ve bunun karşılığı bir miktar iş görme bedeli olarak komisyon. BGH BB 1962 116. N. Allgemeiner Teil. s. s. Christian. D) Sürekli Borç İlişkisi Oluşturan Sözleşme Kredi açma sözleşmesi. SCHÖNENBERGER/JAEGGİ. Bd. komisyon kredi ücretlerinin ödenmesi arasındadır. sözleşmedeki karşılık ilişkiyi oluşturur. Edimin zaman içerisinde sürekli olarak yerine getirilmesi sürekli edim olarak tanımlanmakta ve bu tür bir edimi içeren borç ilişkileri sürekli borç ilişkisi olarak tanımlanmaktadır257.s. 120 WEBER Rolf. Das Schweizerische Schuldrecht. Schuldrecht.
Özer. s. Kredi Açma Sözleşmesi. İstanbul 1997. SEROZAN. Kesin geçersizlik ( BK m. s. 947. STAUDER. s. güven ön plana çıkacaktır. s.84. s. 948 (HEERMANN’den naklen ) . 172. Bu durumda çerçeve nitelikli sürekli borç ilişkisi oluşturan bir SCHOEN. 261 262 263 260 259 SELİÇİ.615. LARENZ. YÜKSEL. banka tarafından sözleşme süresince hazır bulundurulması ve münferit kredi işlemleri yoluyla kullandırılması şeklinde ifaları kapsayan uzun bir döneme. 819. BGH NJW 1978. SEROZAN. sözleşme süresine yayılmış bir ifa yükümü sözleşme kapsamında düzenlenir. limit dahilinde çok sayıda kredi talebi yapma ve birbiri ardınca ifa talep etme hakkı verebilir ve tüm bu ifa fiillerinin dayanağı. 81. N. 57. SELİÇİ. Kredi açma sözleşmesinin ifası genelde kısmi ve tek bir ifa şeklinde gerçekleşmez. WEBER Rolf. Schuldrecht I. üçüncü kişilere karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde gerçekleşen aval. 368. BGH 83. 32 vd. BGH NJW 55. s. kredi açma sözleşmesindeki asli ve sürekli nitelikteki kredi kullandırma borcudur.322. Belli bir miktar nakit para verilmesi şeklinde gerçekleşen para ödüncü. kredi kullandırma borcunun ifası amaçlı münferit kredi işlemleridir.99 Sözleşmenin çerçevesinde belirlenen şartlara göre. 22. 19-20 ) veya taraflardan birince iptal halinde sözleşmenin başlangıçtan itibaren hükümsüz sayılması kuralı ve buna bağlı olarak tasfiye şekilleri sürekli borç ilişkisinin yapısına uymamaktadır261. 175 vd. s. dürüstlük kuralının özel olarak önemli hale gelmesi ve işleyen zaman süresince ortaya çıkan sonuçların ortadan kaldırılamaması gibi sonuçlar ortaya çıkacaktır260. BARLAS. 1228. s. bu sebeple sözleşmeden ileriye etkili olarak kurtulma menfaatler dengesine uygun olacaktır263. kredi alana. bu sebeple rahatlıkla uygulanma imkanı yoktur262. garanti verme. Bu asli borç çeşitli kredi verme işlemleri ile ifa edilir ve sona erdirilir. s. BGH NJW 55. HEERMANN. 411..82. SELİÇİ. 415. . Alman Federal Mahkemesinin kredinin çek çekilmesi şeklinde kullanımı şartıyla yapılması durumunda sözleşmenin devamlı nitelik göstereceği şeklindeki kararı hk. OĞUZMAN/ÖZ. 76. iskonto sonucu karşılık bedelin ödenmesi. s. CANARIS. Sözleşmede kısmi ve sürekli kredi kullanımları ile ifa sürekli niteliktedir ve bu özelliği ile de sürekli borç ilişkisi niteliğindedir259. Sözleşmeden Dönme. Sürekli borç ilişkisi niteliği taşıması sonucunda kredi açma sözleşmesi taraflar arasında istikrarlı bir hukuksal bağ ve sıkı kişisel ilişki oluşturacaktır. s. Borçlar Kanununa Göre Sözleşmeden Doğan Sürekli Borç İlişkilerinin Sona Ermesi. s. 1229. Sözleşmeden Dönme. 39. kredinin açılması.
Ankara 2002. 14. München 1976. İstanbul 1985. AT. ARAL. s.100 sözleşmede ifa olunan kısım bakımından taraf menfaatleri dikkate alınarak geçmişe etkinin uygulanmaması uygun olacaktır264. ARAL. birleşik sözleşmeler.1. 820.Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. Aufl. AKİPEK. ARAL. GAUCH/SCHLUEP. KUNTALP. s. 52.196 vd. 267 . s. kanunda öngörülmeyen şekilde bir araya getirilmesi şeklinde ifade edilmektedir. 252. s. FEYZİOĞLU. karma ve sui generis ( kendine özgü ) sözleşme olarak üçe ayrılırlar266. Bd. 431 CANARIS. C. İfa bozuklukları ve ihbarla fesih gibi imkanlar sürekli borç ilişkisi olması sebebiyle kredi açma sözleşmesinde uygulama alanı bulacaktır265. tarafların isteği ile edim ve karşı edim ilişkisi şeklinde birbirleriyle bağlanmaları halinde söz konusu olur. bu sözleşme tipinde. Kendine özgü sözleşmede ise taraflar sözleşme tipini belirleme serbestliğine dayanarak. Ankara 1971. WEBER Rolf. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. I/1. BUCHER. Necmettin. 49. bir sözleşmenin unsurlarını kısmen veya tamamen 264 265 266 BARLAS.10 vd. s. N. II. s. Doktrinde karma sözleşmeler dar anlamda ve geniş anlamda karma sözleşme olarak ikiye ayrılmaktadır. EREN. 615. N. s. YAVUZ. Borçlar Kanunu’nun özel kısmında veya özel bir kanunda düzenlenmemiştir bu sebeple isimsiz sözleşme niteliğindedir. (ARAL. İstanbul. Ş/KÜÇÜKGÜNGÖR. s. Karışık Muhtevalı Akit. 24 vd. 49. 371. ZEVKLİLER. Bu tür sözleşmeleri oluşturan sözleşme tipleri kendilerine özgü yapılarını kaybetmeden bir araya getirilmişlerdir. I/1. E) Kendine Özgü Yapısı Olan ( Sui Generis ) Sözleşme Kredi açma sözleşmesi. İsimsiz sözleşmeler. E. TANDOĞAN. 10 vd. Birleşik sözleşmeler. F. Sözleşmeler Rehberi. 11. kanunda düzenlenen sözleşme tiplerine ait unsurlar kanunda düzenlenmeyen bir tarzda bir araya getirilmektedir267. Karl . Besondere Teil.. s. s.. s. E. Karma sözleşme farklı sözleşmelere ait unsurların bir sözleşme oluşturmak üzere bir araya getirilmesidir. s. 423.. 52 ). LARENZ. 1987. s. Lehrbuch des Schuldrechts. kanunda düzenlensin veya düzenlenmesin her türlü sözleşme unsurunun. birbirinden ayrı ve bağımsız nitelikte olan sözleşmelerin. TANDOĞAN. geniş anlamda karma sözleşme ise kanunda düzenlenmeyen sözleşme unsurlarını içerecek şekilde genişletilerek. 12. s. 24. kanunda düzenlenen sözleşme unsurlarının kanunda öngörülmeyen tarzda bir araya getirilmesini ifade eder. s. 102. Dar anlamda karma sözleşme.
Obligationenrecht. I. Türk Hukukunda genel olarak kabul edilen tanımlamaya göre sui generis sözleşme. 269 270 271 272 . 3. s. 102. KRAMER. BUCHER. s. Aufl. YAVUZ. Bir başka ayrım sui generis sözleşmeleri dar ve geniş olarak iki tipte tanımlar. Zürich 1988. 1979. BGE 119 II 394. 770. Allgemeine Bestimmungen. Bern 1991. KELLER/SCHÖBI. Walter. 65. Bir sözleşmenin esaslı unsurları kanunda düzenlenmiş ise isimli bir sözleşme. HATEMİ/SEROZAN/ARPACI. dar anlamı ile sui generis sözleşmeler kanunen düzenlenmiş hiçbir sözleşme tipinde mevcut olmayan unsurları içeren sözleşmelerdir272. BT. Basel. TANDOĞAN. s. 19-22 OR. s. 25. Besondere Teil.24. Türk Hukukunda verilen tanım geniş anlamda sui generis sözleşmeleri ifade ederken.776. bu durumun tespiti bazen zorluklar gösterebilir. s. s. BGE 120 V 304.50. 97. N. AT.101 kanunda bağımsız olarak düzenlenmiş bir sözleşmenin içeriğinde yer almayan unsurlardan bir araya getirirler. bir sözleşme hem karma hem de sui generis sözleşme olarak nitelendirilebilir. s. 2.. 119 V 134. N. SCHLUEP. s. 25. Bu anlamı ile incelenecek olursa. Bir sözleşmeden kanun maddeleri içinde sadece isim olarak söz edilmesi onu isimli bir sözleşme haline getirmez. kendine özgü (sui generis) sözleşme ismini alırlar268. Abteilung. s. s. Schweizerisches Privatrecht. 776. 52. SCHLUEP. TANDOĞAN. bu konuda temel ölçü sözleşmenin esaslı unsurlarının kanunda düzenlenip düzenlenmediğidir. s. SCHLUEP. Obligationenrecht. Kanunda düzenlenen sözleşme unsurlarından kısmen veya tamamen farklı şekilde yeni bir sözleşme kurarlar. 21. Das Obligationenrecht. 776. KRAMER Ernst A. 13. Band VI. BUCHER. Eugen . VII. kendisini oluşturan unsurların bir kısmı veya tamamı kanunen düzenlenmiş bulunan sözleşme tiplerinin hiçbirinde mevcut olmayan sözleşmelerdir271. Besondere Vertragsverhältnisse. s. Bd. I/1. Kendine özgü sözleşmede asli olarak aranacak nitelik onun iç bütünlüğe sahip olmasıdır269. Kanunda düzenlenme durumunun somut olarak belirlenmesi. Kommentar zu Art.: Berner Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch. sözleşmenin isimli olup olmadığı onun kanunda düzenlenmiş olmasına göre belirlenir270. SCHLUEP. 77. YAVUZ. bu tür sözleşmeler karma sözleşme olarak tanımlanamaz. I/1. düzenlenmemiş ise isimsiz 268 ARAL.13. BUCHER. s. Teilband Unterteiband Inhalt des Vertrages. s. 56.
. hazır bulundurma ve kullandırma borcudur. TANDOĞAN. s. 24. TANDOĞAN. C. 14. 4. Kredi açma sözleşmesinde tarafların edimleri dikkate alındığında değişik sözleşmelere ait unsurlar sözleşmenin kapsamında yer alabilmektedir.. 273 KELLER/SCHÖBI. Bd. s. Sulh Sözleşmesi274. ancak sözleşmenin esaslı unsuru olan kredi açma. 95. BGE 93 II 185. I/1. I/1. 275 276 277 274 İŞGÜZAR. 332. Moderne Vertragstypen. . HOPT/MÜLBERT.. Karz sözleşmesinde ödünç veren para veya misli bir şeyi ödünç alana geçici olarak verme borcu altına girmektedir. 27.102 bir sözleşme mevcuttur273. Ankara 1972. TANDOĞAN. 278 YÜKSEL. Hukuk Muhakemeleri Usulü. I/2 s. CANARIS. I. Michael . Kredi açma sözleşmesi konu olarak alacak satışı şeklinde işlemlerini yada kredi alana bir miktar para verilmesini kapsamayan ve banka tarafından kredi alan lehine üçüncü kişilere karşı garanti verilmesi borçlarını içeren. alacak satımı ve banka teminatı gibi kredi işlemlerinin de sözleşmesinin konusunu oluşturması ve müşterinin kendisine tahsis edilen krediyi kullanmak zorunda olmaması kredi açma sözleşmesi karz sözleşmesi olarak tanımlamaya imkan vermez. TANDOĞAN. 23 vd. ancak kredi kullandırma sadece para vermeyi kapsamaz. Ankara 1989. kendine özgü sözleşmelerin başlıca örnekleridir. N. s. sorumluluk üstlenilmesi konulu nakdi olmayan kredi işlemlerini birer ifa şekli olarak içermektedir. münferit kredi yoluyla nakdi anlamda bir miktar para verme borcu karz sözleşmesinin unsurudur. 244 PALANDT/PUTZO. N. s.2. Bası. s. § 488 N. Tek Satıcılık Sözleşmesi. İfa aşamasında tüm kredi türleri için kararlaştırılan dönerlik unsuru ve müşterinin asli edimi olan hazır bulundurma komisyonu kanunda düzenlenmiş hiçbir sözleşmede yer almayan unsurladır. ÖNEN. s. Ergun. BGE 95 II 615. I/1. MARTINEK. Ankara 1982. Baki. HUBNER. 19. tek satıcılık275 ve satış için bırakma sözleşmeleri276. 2660 vd. s. Medeni Yargılama Hukukunda Sulh. Kredi açma sözleşmesi sadece bir miktar paranın verilmesi borcunu içeren bir sözleşme değildir. s. bu yönüyle geniş anlamda bir iş görme sözleşmesidir278. 1991. Kreditrecht. München. Leasing und Factoring. 157. H. ancak bir kredi açma sözleşmesinde tarafların yükümlülükleri bu şekilde kısıtlanmamıştır daha farklı yükümlülükler bulunmaktadır277. Kredi Açma Sözleşmesi. German Banking Law. KURU. BGE 97 II 55.. sözleşmenin konusu asli olarak kredinin açılması ve müşterinin talebine kadar hazır bulundurulması talep halinde kullandırılması borcudur. 618.III. Kredi açma sözleşmesinin ifası aşamasında.
kullandırma borçlarının yanında çeşitli hizmet edimleri de yer almaktadır. s. iş görme ve garanti sözleşmelerine ilişkin unsurları içerir ve kredi ilişkisinin genel çerçevesini oluşturur. HOPT/MÜLBERT. CANARİS. Kreditrecht. TANDOĞAN. 157. kefalet. Sözleşme farklı münferit kredi işlemlerine ait unsurları içerir ve kredi kullandırma borcunun ifası amacıyla sözleşmede belirtilen sürede ve belli bir limit dahilinde çok sayıda münferit kredinin kullandırılmasına imkan verir. sadece vermeye “dare” yönelik değil yapmaya “facere” yöneliktir279. ancak sözleşmeyi tarafların belirleyecekleri edimlere göre tamamen farklı değerlendirmek hukuk güvenliğine uygun bir çözüm yolu değildir bu sebeple kredi açma sözleşmesi tek tip bir sözleşme olarak nitelendirilemez. s. 24. 99. s. N. N. kanunda belirlenen sözleşme tiplerinin hiçbirine dahil edilemez. Kreditrecht. limit dahilinde paranın yeniden bir çok defa çekilip yatırılma imkanı kararlaştırılabilmektedir. Kredinin kullanımı her zaman bir nakdi tutarın devri şeklinde gerçekleşmemekte. HUBNER. bu sebeple sözleşmesinin konusunu oluşturan edimler. 239-244 vd. kredi alan tarafından kullanılan para geri verilince sözleşme sona ermemekte. 614. HOPT/MÜLBERT. garanti sözleşmelerine ilişkin edimlerin ifası borçları aynı anda bulunabilir. s. Kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılan kredi kullanıma hazır bulundurulmakta ve hazır bulundurma. AESCHLİMANN.103 Kredi açma sözleşmesi.24. s. ayrıca kredi açma sözleşmesindeki nakdi kredilerin konusu misli eşyaları içeren karzdan farklı olarak sadece para verilmesine ilişkindir bu sebeple de sözleşme bir tür karz sözleşmesi olamayacağı gibi karz vaadi de değildir280. Kredi açma sözleşmesinde bir miktar paranın kullandırılması borcuyla birlikte. 240 280 279 . iş görme ve teminat edimlerini de içeren kredi kullanımları da gerçekleşmektedir. Kredi açma sözleşmesinin bankaların uygulamalarına göre çok değişken yapısı. 614. Kredi Açma Sözleşmesi. değişik kredi ilişkilerinde farklı sözleşme tiplerine ait unsurların ortaya çıkmasına imkan vermektedir. burada iki ayrı tip sözleşmenin bir araya gelmesi söz konusu GUGENHEIM. N. alacak satımı. 332. karz sözleşmesinin konusunu oluşturmayan. STAUDER. CANARİS. YÜKSEL. German Banking Law. N. 60. Kredi açma sözleşmesinin birleşik sözleşme olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir. I/2 s..
Sözleşme alacak satımı. Bu sebeple kredi açma sözleşmesi renksiz şekilde tanımladıkları. hukuki nitelik. Kredi açma sözleşmesinde kanunda belirlenen sözleşmelerin esaslı unsurlarının kanunun öngörmediği şekilde bir araya getirilmesi söz konusu olmadığından sözleşmenin karma sözleşme olarak tanımlanması da mümkün değildir. Kredi açma sözleşmeleri arasında çerçevelerini oluşturdukları münferit kredi işlemleri sebebiyle farklılıkların doğduğu açıktır ancak bunlar asli. içeriğinin ve konusunun belirlenmesiyle yani kredi talebi sonucu ifa aşamasını oluşturan münferit kredi işlemi ile ortaya çıkacak ve bütün kredi ilişkisinin karakterini belirleyecektir281. STAUDER. s. Asli edimler olan kredi açma. garanti. kredi açma sözleşmesinin kanunlarda düzenlenmemiş olmasının. temel farklılıklar değildir. 73 vd . Kredi açma sözleşmesi bir nakdi krediyi içerdiği ve karz sözleşmesinin unsurlarını taşıdığı durumlarda bile müşterinin kredi kullanma zorunluluğu yoktur. . Çerçeve nitelikli sözleşmelerin de ön sözleşmelerde olduğu gibi ona bağlı olarak sonradan kurulan sözleşmelerin karakterini alacağını ve kredi açma sözleşmesi çerçeve nitelikli bir sözleşme olduğundun. s.84. Bir kısım yazar. hazır bulundurma ve kullandırma borcunun kanunda düzenlenmiş bulunan hiçbir sözleşmede bulunmaması. karşı edim olan komisyon ve tekrar edebilen talep imkanı gibi unsurlar kredi açma sözleşmesinin sui generis bir sözleşme olarak kabul edilmesine imkan verir.90 vd. değişkenlik gösteren yapısı ve kendine has asli edimi ile kredi açma sözleşmesi kanunda belirlenen sözleşmelerden hiçbirinin esaslı unsurunu taşımamaktadır. ona tam anlamıyla sui generis bir sözleşme niteliği vermeyeceğini kabul etmektedir. hukuki niteliği belirsiz bir sözleşmedir. kredi talebi ile içeriği ortaya çıkan belirli kredi sözleşmelerinin onun hukuki niteliğini belirleyeceğini kabul etmektedirler. Kredi açma sözleşmesi isminden de anlaşıldığı gibi bir kredi kullandırma taahhüdüdür ve bu durum bütün kredi açma sözleşmelerinde ortak 281 SCHOEN. hizmet ve vekalet sözleşmesi gibi tip sözleşmelerin unsurlarını bazı hallerde kısmen taşımakta bazen de bu sözleşmelere ait unsurlar hiç bulunmamaktadır.104 değildir.
ayrıca farklı türde kredi işlemlerini kapsayan bir sözleşmeyi kapsamında yer alan bir münferit işlemin hükümlerine tabi tutmak mümkün değildir. belirlenen özel şartlar. iş idaresi. 145 ( Yazar. s. Ankara. Cengiz . sözleşmedeki yükümlülüğünü.TUNÇOMAĞ. N. bağımsız bir sözleşme olarak kredi açma sözleşmesinin kendine has belirli özellikleri vardır. fazla sayı ve farklı nitelikte kredi verme amaçlı ifa fiillerine sebep oluşturur. zaman sürecine yayılmış çeşitli nitelikteki ifaları tek bir borç olan kredi kullandırma borcundan doğmuştur.HATEMİ/SEROZAN/ARPACI s. bu şart ve değişiklikler kredi açma sözleşmelerine konu benzer tüm kredi işlemlerine uygulanmaktadır. 282 . KAYAR.105 yöndür ve bu yönüyle kullandırma borcunun ifa aşamasını oluşturan para ödüncü. münferit işlemlerin farklılığı ikinci planda kalır ve bu durum kredi açma sözleşmesine. Kredi açma sözleşmesinde kredi açma. teminat veya alacak satımı şeklindeki münferit işlemlere ait unsurlar kredi açma sözleşmesinin asli unsurları değildir.s. 2001. s. 1997. birbirini takip eder şekilde kredi verilmesine imkan verir. 280. ortak değer ve hükümler oluşturmaya imkan sağlar.s. S.1. bu işlemlere kendi düzenlemeleri de kıyasen CANARIS. Kredi Sözleşmelerinde Bankaya Tek Yanlı Faiz Artırma Yetkisi Veren Hükümlerin Geçerliliği ve Uygulaması.565. İsmail.s333.2. KOSTAKOĞLU. 83. Borçlar Hukukunda düzenlenen tüm sözleşmelerin dışında. C. yapısında sıklıkla ve benzer şekilde düzenlenen. 81. GÜHFD. 618. ALICA. s. Konusunu oluşturan kredi işlemlerine yaptığı etki dışında. s. Kredi açma sözleşmesi. sözleşmenin tarafı olan bankanın. FEYZİOĞLU. Kredi açma sözleşmesinin kendine has özellikleri sonuçta münferit işleme uygulanacak hukuku tamamen değiştirmez. sözleşmenin BK m. Banka Kredi Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar ve Akreditif. 82. Bankanın.14 . maddelerinde ifade edilen.79.785. kredi açma vadinin ifasında ihtiyarına bırakılan irade sorumsuzluğunun karşılıklı taahhütlerdeki dengeyi ortadan kaldırması bakımından. LOMBARDINI. 526 N. kendine özgü yapısı olan bir sözleşme niteliği verir.TANDOĞAN. tüm kredi açma sözleşmeleri için ortak olan bu unsurlar. tüm bu sebeplerle kredi açma sözleşmesi kendine özgü yapısı olan ( sui generis ) bir sözleşmedir282. 53. hazır bulundurma ve kullandırma şeklindeki banka işlemleri hukuki temeli oluşturmaktadır.I/2. şartlarında düzenlenmiş olması halinde. ifa şekilleri ile içerdiği münferit kredi türlerinin yapısında değişiklikler yapabilmekte. karşılıklı taahhütleri içeren bir nitelikte bulunamayacağını ve bu nedenle de kredi açma sözleşmesinin kendine özel koşulları içinde bir borçlar hukuku sözleşmesi olarak kabul edilmesinin uygun olacağını savunmaktadır.ZEVKLİLER/AYDOĞDU/PETEK.
hizmet vaatlerini içermesi karz sözleşmesinin uygulanma imkanını da ortadan kaldırmaktadır. Taraf iradeleri sözleşmeler için ayırt edici bir unsurdur. Kredi alan ve banka borçlar hukukunda düzenlenen sözleşme serbestliği ilkesinin emredici kurallar ve genel ahlak kuralları gibi sınırlamalarına uygun olmak şartıyla. tarafların edimleri ve sözleşmenin kuruluş şekline göre değişik sözleşme tiplerine ait unsurlar kredi açma sözleşmesinde ortaya çıkabilmektedir. Sözleşmenin esaslı unsuru olan kredi kullandırma borcunun ifası eğer nakdi bir münferit kredi ile gerçekleşecek ise karz sözleşmesinin bir unsuru olarak kabul edilebilir. N. 526 N. LOMBARDINI. Münferit uygulamalar sözleşmenin kuruluşu ve unsurları bakımından temel noktadır. ancak asli edim olan kredi kullandırma ve hazır bulundurma edimi kanunda düzenlenmiş sözleşmelerin hiçbirinde açıkça düzenlenmemiştir. maddelerinde düzenlenen emredici nitelikteki hükümler kredi açma sözleşmesinde ekonomik olarak zayıf olan kredi müşterisini koruyucu nitelikte olacaktır284.HOPT/MÜLBERT. 81 . II ) Uygulanacak Hukuk Kurallarının Tespiti Kredi açma sözleşmesi hukukumuzda bağımsız ve tipik bir sözleşme olarak düzenlenmemiştir. Sözleşme serbestliğinin sınırlarını belirleyen özellikle Borçlar Kanunun 19. s.15. 157.106 uygulanır. s. 239. bunun yanında kredi açma sözleşmelerinde ortak olan diğer hükümler kredi ilişkisi bakımından temel ölçü olarak hala geçerlidir283. Özellikle iş hayatında önemli yeri olan ve kanunlarda açıkça düzenlenmemiş tüm hukuki işlem türlerinde taraf iradelerinin önemi daha da artar bu durum kredi açma sözleşmesi için de geçerlidir. ancak kredinin nakdi olmayan şekillerinin kredi kullandırma kapsamına girmesi ve bu edimin aynı zamanda banka için hazır bulundurma. vd. iş görme. 284 283 ALICA. kredi açma sözleşmesindeki hak ve borçlarını. 618. münferit işlem şekillerini ve ek anlaşmaları istedikleri şekilde düzenleyebilirler. HUBNER. N. German Banking Law. Kreditrecht. kredi açma CANARIS. Tüm bankacılık işlemleri gibi kredi açma sözleşmesi de geniş ölçüde genel işlem şartlarına tabi olmaktadır ancak yukarıda açıklandığı gibi.
banka genel işlem şartlarına atıf yoksa veya sözleşme kurulduktan sonra taraflar anlaşarak ek kurallar koymamışlarsa bu durumda tamamlanması gereken bir sözleşme mevcuttur287. Bu tür boşluklar sözleşmenin sistematiğinden doğarlar ve hemen 285 286 287 STAUDER. genel banka örf ve adetine. Önceden belirlenen ve sözleşmeye dahil edilen genel işlem şartları sözleşme hukukunun parçasını oluşturur ve içeriğini belirlerler.37. s. s. s. KAPLAN. tarafların düzenledikleri konular üzerinde etkili olurlar285. STAUDER. Genel işlem şartları ve taraf iradelerinin yorumu kredi açma sözleşmesinin hükümlerini belirleme bakımından yeterli olmazsa. 87. Tarafların sözleşmede belli bir hukuki sorunu isteyerek ve istemeyerek hiç düzenlememiş olmaları halinde gerçek bir sözleşme boşluğu vardır. s. özel hukuka ait kanun hükümlerine. teknik kurallara. teamüle. Söz konusu şartlar sözleşmeye dahil etme veya atıf yoluyla sözleşme hukuku haline gelir ve etkinlik kazanır. GUGGENHEIM. tarafların aralarındaki eski uygulamalara. Kredi verenin tek taraflı takdiri ile düzenlenmiş ve sözleşmeye dahil edilmiş olmalarına rağmen genel işlem şartları sözleşmenin yorumunda ve uygulanmasında. borçlar hukukunun taraf iradeleri ile ilgili kısıtlamaları dikkate alınmak şartı ile genel yorum kurallarından öncelikli olarak uygulanacaktır286. banka tarafından tek taraflı olarak belirlenmiş ve sözleşmeye dahil edilmiş genel işlem şartlarından öncelikli olarak dikkate alınacaktır. yani taraflar sözleşmenin önemli bir unsurunu açık ve zımni olarak sözleşme içi bir kuralla düzenlememişlerse. Kredi açma sözleşmesinin yorumunda genel işlem şartlarının içeriği dikkate alınacaktır. bu tür bağlantı olmadığı hallerde bile konu ile ilgili genel işlem şartları yorumda etkin olabilmektedir. daha özel ve öncelikli şartlar bütünü olarak.107 sözleşmesinde tarafların karşılıklı olarak özel şekilde düzenledikleri unsurlar. . 102. 87. Kredi işlemlerine ilişkin sözleşmelerde genelde bu konudaki genel işlem şartları sözleşmeye dahil edilebileceği gibi sözleşmedeki vaatlere bağlı olarak ilgili işlem şartlarına atıfta da bulunulabilir.
s. ZEVKLİLER. I/1 s. cevap bulunamadığı hallerde görülür289. satım. münferit kredi işleminin niteliğine göre. Kanunlarda yer alan sözleşmelere ait unsurlar kendine özgü bir sözleşmeye doğrudan uygulanamaz. s. . 497 KAPLAN. garanti. 493.108 anlaşılabilir niteliktedirler. 18 OR. V Obligationenrecht. iş görme ve cari hesaba ilişkin hukuki düzenlemelerden yararlanılabilecektir. Tarafların bir hukuki sorunu genel hatlarıyla düzenlemeleri halinde gerçek olmayan boşluklar ortaya çıkabilir. nitelikleri izin verdiği oranda benzedikleri sözleşme tiplerine ilişkin kanun hükümleri uygulanır. s. mantıksaldırlar. 381. s. 13. FEYZİOĞLU. Aufl. s. Teilband VI Art. 3. İsimsiz bir sözleşmenin tamamlanması gerekiyorsa onun mutlak anlamda bir isimli sözleşme kapsamına sokulması şart değildir. tarafların hiç dikkate almadıkları veya yanlışlıkla düzenlemedikleri hukuki konularla ilgilidirler288. JAEGGI/GAUCH. Bu sözleşmelere. s.. s. bu düzenlemeler kanunda belirtilen tanımlama ve hükümlere mutlak olarak bağlı kalmadan. sözleşmenin kendine özgü yapısına uygun olarak belli şekillerde değişim geçirmiş. özellikle nakdi kredilerde karz sözleşmesine ait hükümler kıyas yoluyla Bu tür boşluklar genel soyut hükümler içeren sözleşmelerde bir hukuki sorun hakkında tatmin edici JAEGGI/GAUCH.36’ dan naklen ) 289 290 291 288 KAPLAN. 9. GUGGENHEIM. Kredi açma sözleşmesi ilişkin ihtilafların çözümünde. s. Zürcher Kommentar Bd. 785. kefalet.37. bu imkan da yoksa somut sözleşmenin kanunda düzenlenmiş somut bir sözleşme tipine dahil edilmesine çalışılır290. genel yapıya uydurulmuş şekilde ve somut sözleşmenin niteliğine uygun düştüğü hallerde kıyasen uygulanır291. s. ( KAPLAN. TUNÇOMAĞ. Zürich 1980. 102.37. ancak bunlar kıyas yoluyla ve sözleşmenin yapısıyla bağdaştığı oranda uygulanabilirler. Hakim banka sözleşmelerindeki boşluğu mevcudiyeti ispatlanmış bir banka teamülü ile doldurmaya çalışabilir. Soyut hükümlerin somut duruma uygulanabilmesi somut değerlendirme yapılmasına bağlıdır. Özel Borç İlişkileri. karz sözleşmesi. TANDOĞAN. önemli olan isimsiz sözleşmeye ilişkin ortaya çıkan soruna belirli bir sözleşmedeki hükümlerin uygulanıp uygulanamayacağıdır.
1995. 797. s. 522. TANDOĞAN. Borçlar Hukuku. SCHLUEP. İsimsiz Sözleşmelerin Geçerliliği.24. 68. mahkeme içtihatlarıyla tespit edilmiş âdet hukukunu dikkate alarak karar verecektir296. STAUDER. s. TMK.16.39. Saibe. ALICA. s. İstanbul 1984 s 10. s. GUGGENHEIM. s.38. Boşluklarının Tamamlanması ve Yorumlanması. N. S. . s.109 uygulanabilecektir292. s. I/2 s. s.84. s. s. banka ve üçüncü şahıs arasındaki ilişkinin hukuki niteliğine göre ilgili sözleşme tipine ait hükümler kıyasen uygulanabilecektir293. s. Hakim. OKTAY.1 anlamında genel. SCHOEN. 210. s. GUGGENHEIM. GUGGENHEIM. 293 294 295 292 ALICA. s. tarafların menfaat durumu. bu konuda iş hayatında geçerli olan örf ve teamülleri.13. m. işin niteliği. GUGGENHEIM. AKYOL. Açılan kredi türüne göre ilişkiye teminat mektuplarında olduğu gibi bir üçüncü şahıs girmiş ise kredi alan. FEYZİOĞLU.15. s.86. Özel Borç İlişkileri.38. 1'in kendisine tanıdığı yetkiye dayanarak kendisi kanun koyucuymuş gibi hareket edecek ve hukuk kuralı oluşturarak karşılaştığı sorunları çözecektir295. s. İsimsiz sözleşme niteliğindeki kredi açma sözleşmesinde sorunlar Borçlar Kanununun genel hükümleri kullanılarak ta çözülebilir. Şener. 80. Kreditrecht. 102. 244 vd. LV. iyiniyet kurallarına ve işlerde yaygın teamüllere göre dolduracak ve tamamlayacaktır. N. Cari hesap şeklinde kullanılan kredide cari hesap sözleşmesine ilişkin. HOPT/MÜLBERT. s. ALICI. 618. 102. KAPLAN. KAPLAN. s. 333. soyut ve olaya uygun olacaktır297. 296 297 KAPLAN. İÜHFM C. CANARIS. 614. teminat mektubu kredisinde mektubun niteliğine göre kefalet ve iskonto ve iştira kredisinde satım sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanabilir. Kıyas imkanı kullanılırken münferit kredinin niteliğine göre en yakın sözleşmenin hükümleri kıyasen uygulanacaktır. TANDOĞAN. Hakim sözleşmedeki boşluğu tarafların farazi iradelerini dikkate alarak. 1-2. CANARIS. Bankacılık. s. 80. Bu durumda boşluk genel hükümler uygulanarak dolduracak ve tamamlanacaktır. fasikül.7. 803. s. N. Hakimin tamamladığı boşluk somut bir sözleşme boşluğudur ancak bu boşluk doldurma genelleştirildiğinde bu şekilde oluşturulan hüküm TMK m. NUISSL. SCHLUEP. 1. YAVUZ. N. I/2. s. YÜKSEL. TUNÇOMAĞ. 38. 275. Bu imkan da kullanılamazsa hakim sözleşmeyi kendisi kural koyarak tamamlayacaktır294.
. 298 ALICA. kişi ve yetki sınırlamalarına ilişkin kurallar kredi açma sözleşmesine de uygulanabilecektir.110 Genel yorum ilkeleri dikkate alındığında hakim sözleşmeyi düzenleyenin aleyhine yorumlayacak ve sözleşmeyi geçersiz kılan yorum yerine geçerli kılacak yorumu benimseyecektir298. 38. sözleşmenin kendine özgü ifa şekli ve yapısı onunla ilgili genel uygulama ve kuralların ortaya çıkmasına neden olmuş. içeriğini oluşturan sözleşmelerde de farklılaşma ve değişimlere neden olmuştur.81. s. Kredi açma edimi. Bankacılık Kanunları yoluyla düzenlenen kredi miktarı. Kredi işlemlerinin yaygınlığı ve toplumsal alandaki önemi özellikle banka kaynaklı kredi sözleşmelerine uygulanmak üzere kamusal nitelikli düzenlemelerin yapılmasına sebep olmuştur. KAPLAN. Kredi açma sözleşmesi ifa şekli sebebiyle sürekli borç ilişkisi meydana getirmektedir ve bu tür borç ilişkilerine uygulanan kurallarda da sözleşmeye uygulanacaktır.
Kredi açma sözleşmelerinde genel olarak tarafların birbirlerine karşı açıklamada bulunma. N. Kredi açma sözleşmesi sürekli bir borç ilişkisi kurduğu ve sözleşenlerin kişilikleri birbirleri için önem taşıdığından. 621. doğru bilgi verme. s. 525 N. Kredi açma sözleşmesinde tarafların sözleşme görüşmeleri sırasında ortaya çıkan koruma borçlarının kapsamı. 2 gereği sözleşmenin kurulmasına etki edecek konularda dürüst davranma. EREN.111 İKİNCİ BÖLÜM KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMLERİ VE SONA ERMESİ § 5) MÜZAKERE AŞAMASINDA TARAFLARIN BORÇLARI Kredi açma sözleşmesinde sözleşme görüşmelerinin başlamasıyla birlikte taraflar birbirlerine karşı. 40. 550. HOPT/MÜLBERT. I.K. dürüst davranma. N. s.13. LOMBARDINI. 979. bilgi verme. 252. birbirlerine. KAPLAN. GUGGENHEIM. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. görüşmeler başladığında taraflar arasında güven ilişkisi oluşur ve bu ilişkiden M. sözleşmenin kurulması ve işlemesi bakımından önem taşıyan hususları açıklamak. koruyup gözetme borçları olduğu kabul edilmektedir300.’nun 2/1’deki dürüstlük kuralı esaslarına göre özen yükümlülükleri doğar. Bu yükümlülükler sözleşmeden doğan edim yükümlülüklerinden farklı olarak davranış yükümlülükleri ismini alırlar ve kanundan doğarlar299. 300 299 CANARIS. gerekli açıklamalarda bulunma. 41. s. birbirlerine hiçbir şekilde zarar vermeme gibi koruma yükümlülükleri altına girerler. gerekli bilgileri vermekle yükümlüdürler. s. MK md. her bir somut sözleşme bakımından farklı olabilir. Açıklama borcu çerçevesinde banka ve müşteri. . s. sözleşmenin müzakereleri sırasında tarafların bilgi verme ve açıklama yapma yükümlülükleri çok daha fazla anlam ve önem taşımaktadır. Sözleşme görüşmelerine başlanmasıyla taraflar arasında oluşan borç ilişkisinin asli edimden bağımsız olduğu kabul edilmektedir.
kredi verilen faaliyet ile ilgili olarak gelecekle ilgili plânlarını açık ve doğru olarak açıklamakla yükümlü olacaktır. s. sadece genel bir kredi vaadi sorumluluğun oluşumu için yeterli değildir. 252. Bankaların Hukuki Sorumluluğu . Sözleşme özgürlüğü kuralına göre her vazgeçme sorumluluğa yol açmaz. halen başka bir kredi kuruluşu ile kredi ilişkisi içinde olup olmadığı başkaca taahhütleri. Banka da. Hukuki işlemin geçersizliğine yol açarak karşı tarafı zarara uğratan kişinin sorumluluğu söz konusu fiil mutlak anlamda bir hukuka aykırılık oluşturmadığından doğrudan haksız fiil sorumluluğuna yol açmaz ve geçerli bir sözleşme de bulunmadığından sözleşmeye aykırılığın genel hükümlerinden de doğrudan faydalanılamaz301. Bu araştırma sırasında da kredi alan kendisine. 130. kredi müşterisine onun kendisiyle kredi açma sözleşmesi kurmasında etkili olacak noktalarda gereken bilgileri vermesi. kuruluş aşamasında sözleşme görüşmeleri hakkında basına bilgi vermemeleri gerekmektedir. müşterinin bu krediyi uygun şekilde kullanıp iade edecek mali güç ve imkânları olup olmadığını ve lüzumlu nitelikleri taşıyıp taşımadığını araştıracaktır. s. Sözleşme müzakereleri neticesinde kredi açma sözleşmesi kurulmamış olsa bile taraflar müzakere sırasındaki kusurlarından – culpa in contrahendosorumludurlar. 110. Sözleşme görüşmeleri sırasında tarafların birbirlerine karşı açık ve dürüst davranmaları. bilge verme borcunun yanı sıra tarafların sadakat borcundan doğan sır saklama yükümlülükleri gereği sözleşme görüşmeleri sırasında birbirlerine açıkladıkları ve üçüncü kişilere açıklanmasında sakıncalı olabilecek kredi konusu iş ve mesleki bilgileri açıklamamaları. yanlış anlaşılmaya meydan verecek davranış ve ifadelerden kaçınmaları gereklidir..112 Kredi açma sözleşmesi alım gücünün devri amaçlı bir sözleşmedir ve banka. 301 . HOPT/MÜLBERT. genel olarak kredi alana sözleşmenin kurulması ve işleyişi bakımından hatalı varsayımların oluşmasına engel olacak şekilde her türlü açıklamaları. doğru ve yeterli olarak yapması gerekmektedir. Banka tarafından oluşturulmuş kredi verileceğine dair ciddi bir BATTAL. kredi yoluyla desteklenecek söz konusu faaliyet bakımından maddi imkânlarının ne olduğunu. SEROZAN. Açıklama. N. Ankara 2001.
müşterinin ihmali. 403. 62. EREN. HOPT/MÜLBERT. 433. Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. Haluk. 304 305 306 307 . 131. s. 252. haksız fiil hükümlerinin mi yoksa BK. 432. yokluğunu zarar veren ispat edecektir. 100 hükümleri uygulanacaktır304. 96 vd. 55 değil BK. N. mali durumu konusunda bankayı eksik bilgilendirmesi gibi unsurların varlığı halinde tazminat hakkı düşecektir307. TANDOĞAN. s. I. bu durumda kusurun varlığını zarar gören değil. N. s. CANARIS. HOPT/MÜLBERT. 621. N. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. ihmal derecesi. Ankara 1961. 302 303 CANARIS. s. 252. güvenin özel ağırlığı ve önemi bu sorumluluğun kapsamını ve sınırlarını genişletir. 979. 217. Bankanın sorumlu tutulacağı hallerde. BGH WM 60. N. N. 433. 40. 41 vd. 621. 347. 621. N. bankalar özel güvene dayanarak faaliyet gösteren kuruluşlardır ve bu sebeple bankacılık işlemleri için bu sonuç öncelikle geçerli olmalıdır305. 252. BATTAL. Sözleşme içi sorumluluk hükümlerinin uygulanması halinde tazminat alacaklısı lehinedir. tutarsız davranışlarda bulunma gibi durumlar kusurun oluşumuna neden olur302. BGH WM 56. tazminatın zamanaşımı süresi on yıl olacak ve yardımcı şahısların verdiği zararlar için BK. 1960. Bu sorumluluğa BK.113 güven. Müzakere aşamasındaki kusurdan sorumluluğun temelinde güven ilkesi yer almaktadır. düzenlenmiş sözleşme içi sorumluluk kurallarının mı uygulanacağı tartışma konusudur. CANARIS. Menfi zararlar için yapılan tazminatın hesabında banka eğer bu sözleşmeyi yapmasaydı oluşacak menfaat ve taraf getirileri hesap edilecek. doktrinde çoğunluk sözleşme içi sorumluluk hükümlerinin uygulanmasından yanadır303. 220.. Türk Mesuliyet Hukuku. HOPT/MÜLBERT.. 350. Sorumluluğun sonucunda banka menfi zararları tazmin etmekle yükümlü olacak ancak sınırlı hallerde bankanın benzer şartlardaki davranışlarına bağlılık bulunmaması ve tutarsızlığının bulunması durumunda müspet zararların tazmini ile sorumlu tutulabilecektir306. müşterinin güveni ve bu güven sebebiyle başka yerden alabileceği kredilerin kaybı dikkate alınacaktır. GUGGENHEIM.
HEERMANN. s. 3. kredi açma ve kullandırma ediminin karşılığını oluştururlar308. 314 N. German Banking Law. . Kredi açma sözleşmesinde faiz ve komisyon şeklinde belirlenen bu ücretler. BARCHEWITZ. 178. bu konuda anlaşma olmasa bile ticari iş ve ticari karz hükümlerine göre kendilerine ücret ödenir. NUISSL. İskonto ve iştira kredisinde kredi alana ödenecek bedelden düşülen. s. Özellikle bankaların taraf olduğu nakdi kredi konulu kredi açma sözleşmelerinde kararlaştırılmasa bile para ödüncüne ilişkin genel hükümlere göre faiz verilmesi lazımdır ( BK.114 § 6) SÖZLEŞME SÜRESİNCE TARAFLARIN BORÇLARI I) Kredi Alanın Borçları A) Faiz Ödeme Borcu Kredi açma sözleşmesinde bankanın sözleşmede belirlenen şekilde kredi kullandırma borcuna karşılık kredi alanda kredi bedellerini ödeme borcu altındadır. Kredi açma sözleşmelerinde kredi alandan istenen karşı edimlerin çoğu faiz olarak adlandırılmaktadır ancak faiz niteliği göstermezler. 307/2 ). 254. hukuken müşteriden alınmış faiz niteliğinde değildir. 212. HOPT/MÜLBERT. s. Kredi açma sözleşmesinde tarafların borçları kredi talebi ile güncel hale gelir. Kredi kuruluşları tacir niteliğindedirler ve yaptıkları ticari işler neticesi olarak ücrete hak kazanırlar. 631. Kredi işlemleri bankaların ve diğer kredi kuruluşlarının asli faaliyet konusudur ve kredi açma sözleşmesine taraf olan kredi kuruluşları bu işlemi her zaman için bir ücret karşılığında yaparlar. STAUDER. 159. bu işlemler alacak hakkının satışı niteliğindedir. 322. Hatır için senet kabulleri veya bedelsiz para ödünçleri kredi açma sözleşmesinin konusuna girmez. N. N. devredenin devralan 308 CANARIS. müşteri eğer doğrudan bir nakdi ödeme veya cari hesaba para aktarımı şeklinde kredi kullanmamışsa ancak talep hakkının kullanılması ve kredinin çekilmesi ile karşılık bedeller ödeme ve iade gibi borçlar altına girer. s. HUBNER. Kreditrecht. N. BECKER. m. senedin ciro günü ile vade tarihi arasında işleyecek faiz. 103.
“Bakanlar Kurulu. ödeme şekilleri farklılıklar gösterebilir. fer’i hak niteliğindedir. Faiz ödenmesi kredi kullanımına bağlı ise de uygulamada bankalar müşterinin cari hesabına nakdi kredi aktarımı yapmakta ve buna faiz işletebilmektedirler. s. asıl alacağın varlık ve devamına bağlıdır. 101. Uygulamada en yaygın olarak kararlaştırılan bedeller faiz ve komisyonlardır. s. bu bağlılık mutlak değildir bazı hallerde alacaklı faiz alacağını asıl alacaktan bağımsız olarak talep edebilir veya üçüncü kişiye temlik edebilir. 309 310 ALICA. yoksa senet bedeli ödenmedikçe bankanın sermayenin kullanılmasından vazgeçme sebebiyle aldığı bir karşılık söz konusu olmaz. Sözleşmedeki şartlara göre faiz ve komisyonların oranı. LOMBARDINI. garanti taahhüdüne karşı bir ücret niteliğindedir. BARCHEWITZ. sözleşme bünyesinde farklı türde bedellerin kararlaştırılmasına engel yoktur. m. 530 N. Faiz oranı kredi açma sözleşmesi kapsamında serbestçe belirlenir ancak taraflar Bankacılık Kanunu’nun 144. YÜKSEL. bunlarla birlikte başkaca ek ücretlerde kararlaştırılabilmektedir. Kabul kredilerinde de poliçe bedelinin belirli bir oranı üzerinden alınan meblağlar. 40/1 ) maddesindeki sınırlamaya uymak zorundadırlar. Faiz ve komisyonlar bazı hallerde kredinin üst limitinin tamamı üzerinden kararlaştırılabilirken bazı hallerde kullanılan kredi ve yapılan her bir münferit kredi işlemindeki kısmi tutara göre hesaplanabilmektedir310. . asıl alacak sona erdiğinde faiz de sona erer. buna göre. üstlenilen rizikonun karşılığıdır.115 karşı bir para borcu olmadığı için faiz ödemesi de söz konu olmaz burada bir satış bedeli söz konusudur309. Kredi Açma Sözleşmesi. Faiz. Faiz belli bir para tutarının belli bir zaman için kullandırılmasının bedelidir ve kullanımı takip eden sürede bazen tüm olarak bazen ise kısmi olarak ödenir. s. ( Eski Bankalar Kanunu. Kredi açma sözleşmesi kapsamında kararlaştırılan bedeller uygulamada çeşitlilik göstermektedir. 148. Teminat mektubu kredilerinde mektup bedeli üzerinden alının bedeller. s. 178. Para ödüncüne ilişkin kredi açma sözleşmelerinde faiz kredinin talebi ve kullanılmasını takiben ödenmeye başlanır. 31 vd.
Bakanlar Kurulu. bankalar söz konusu karar ile tespit ettikleri faiz oranını ilan etme ve Merkez Bankasına bildirme yükümlülüğü altındadır ve kredi açma sözleşmesinin kurulması sırasında belirli bir faiz oranı mevcuttur. 322. 2002/27 sayılı duyuru. söz konusu miktar ve oranlara aykırı şekilde faiz alınması veya verilmesi ya da menfaat sağlanması hâlinde.2002 t.03. Bu madde uyarınca alınan kararlara ve yapılan düzenlemelere uyulmaması hâlinde yirmi bin Yeni Türk Lirası. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen faiz oranı. NUISSL. Bu karara göre bankalar tespit ettikleri faiz oranlarını halkın görebileceği şekilde ilan ederler ve ilan ettikleri faiz oranlarını Merkez Bankasına bildirirler. 221. . N. 28. s.” Bakanlar Kurulu faizleri serbest bırakma yetkisini 2002/3707 sayılı kararıyla Merkez Bankası’na devretmiştir. s. PALANDT/HEINRICHS § 138 N. bu yetkilerini Merkez Bankasına devredebilir. katılma hesaplarında kâr ve zarara katılma oranlarını. dürüstlük kuralına ve ahlaka aykırı. idarî para cezası uygulanır. bunları kısmen veya tamamen serbest bırakmaya yetkilidir. Bu hükmün sınırları dahilinde tarafların serbest iradeleri kural olarak geçerlidir. özel cari hesaplar dâhil bu maddede belirtilen işlemlerde sağlanacak diğer menfaatlerin nitelikleri ile azami miktar ya da oranlarını tespit etmeye.116 bankaların ödünç para verme işlemleri ve mevduat kabulünde uygulanacak azami faiz oranlarını. ayrıca Bakanlar Kurulu veya Merkez Bankası tarafından miktar ya da oranların tespit edildiği durumlarda. Kredinin kullanım dönemi içinde yetkili mercilerce faiz oranının arttırılması 311 312 29. sağlanan menfaat tutarı kadar. Faiz oranlarının serbest bırakılmış olması faiz sınırlaması ile ilgili hükmü işlevsiz bırakmaz. Merkez Bankası ise yayınladığı bir tebliğ ile bankaların reeskont kaynaklı krediler dışındaki kredilere uygulayacakları azami faiz oranlarını ve bunların yürürlük tarihlerini serbestçe tayin etmelerini kararlaştırmıştır311. STAUDER. gabin oluşturabilecek kadar yüksek olmamalıdır. bankaca belirlenip ilan edilen oranda olmalı. HEERMANN. 92. Kredi açma sözleşmesinde akdi faizin tespit edilmemiş olduğu hallerde bankanın aynı türden krediye uyguladığı cari kredi faizi oranı uygulanacaktır. aksi durum kredi açma sözleşmesinin faiz ile ilgili hükmünün geçersizliğine sebep olabilir312.
11. kredi açma sözleşmesinde faiz oranı belirlenmeyip. ( KOSTAKOĞLU. Bankalar münhasıran para alıp verme işleriyle uğraşan kuruluşlardır.1993 t.3. 322 316 315 .2000 t. Bu konuda sözleşmede hüküm olmasına da ihtiyaç yoktur. ihbar yapılmaksızın faiz artışına gidilebileceğine dair sözleşme hükmü.tr .01. 19. bu hak öncelikle TTK.k. N.com.D.com.1991 t. STAUDER.1999 t. Yarg. arttırılan faiz oranının kullanılan 313 314 krediye uygulanacağının borçluya duyurulmasının gereksizliği Yarg. 19. HD. bankanın cari faiz uygulamasına yollama yapıldığında.yargitay.) STAUDER. s. 24.kazanci. Yargıtay verdiği kararlarda. s. www.. H. 99/6854–99/6951 s.10.gov.tr ). . 249. 28. banka tarafından karşılıksız çeklerin ödenmesi ve diğer sebeplerle borçlu bakiye veren ticari mevduat hesaplarının ticari kredi hesabına dönüşeceğine ve bankanın bu tür kredilere uygulanan oranda faiz istemek hakkına sahip olduğunu kabul etmiştir314. 92. ( www. 104. H. 11. 89/8083 91/206 sayılı kararı. 221.kazanci.117 halinde bu artışında krediye uygulanacak faiz oranına yansıtılacağına dair sözleşme hükmünün uygulanmasında faiz artışına dair çıkarılan kararın tarihinden sonraki kredi dönemine uygulanması gerektiği kabul edilmektedir313. 99/8010-2000/1603 sayılı kararı ( www. eğer kredi alan tacir değilse % 4 gibi daha düşük oranlar sözleşmeye uygulanmaktadır. Faiz artışına ilişkin karar kredi alana ihbar edilecektir. s. 19.tr ). 19. 3. Faiz oranının kararlaştırılmadığı hallerde Merkez Bankalarının kredilere uyguladığı faiz oranının kredi açma sözleşmelerine uygulanabileceği de uygulama ve doktrinde kabul edilmektedir ancak bu oran iyiniyet kurallarına aykırı olmamalı ve müşteri için gabin teşkil edecek şekilde yüksek belirlenmemelidir315. NUISSL.D. PALANDT/HEINRICHS § 138 N. N.tr.D.Bankaların Hukuki Sorumluluğu . Yarg. 1993/9674-1994/9893 sayılı kararı. Yarg.com. miktarın belirlenmesinde bankacılık örf ve adetleri etkili olur. s. s. Alman Merkez Bankasının kabul ettiği oran ortalama % 5 civarındadır..149 ) BATTAL. NUISSL. 24. bu şekilde yapılan uygulamadaki oranın ekonomik ve sosyal koşullara ve objektif iyiniyet kurallarına uygun olup olmadığının denetlenmesi yargının görev ve yetkisindedir. H. (www. işletmelerinin devamı verdikleri paraların faizleriyle tahsiline bağlıdır. 212.kazanci. HEERMANN. 22/2‘den kaynaklanır. Banka tarafından tek taraflı olarak faiz oranlarında yapılacak değişikliklerin ihtara gerek kalmaksızın uygulanmasına ilişkin hükümler serbest irade ile kabul edilmiş olduğundan geçerlidir ancak bankanın bu yetkisini kullanırken fahiş kazanç amacı ile faizi haklı görülmeyecek bir orana yükseltmesi dürüstlük kuralları ile bağdaşmaz sözleşmenin feshine veya hükmün geçersizliğine neden olur316.
fıkrasında tarafların üç aydan aşağı olmamak üzere diledikleri zaman faizlerin ana paraya eklenmesini kararlaştırabilecekleri. hesap devrelerini. 24. YKD. 212. Bu durumda kredi açma sözleşmesine bağlı cari hesaplar ve borçlu bakımından ticari iş niteliğinde olan karz sözleşmelerinde devre sonları faizinin anaparaya eklenerek tekrar faiz (mürekkep faiz) yürütülmesi söz konusu kanun hükümlerine göre kararlaştırılabilir318. 19. 92/6388 93/5533 sayalı kararı. 2. maddesinin 1. 263. maddesi saklı tutulmuştur. faiz ve komisyon miktarlarını dahi mukavele ile tayin edebilecekleri hükme bağlanmış. fıkrasında TTK.tr ) 319 BATTAL. 20.D. 19.1994 t. Görüldüğü gibi cari hesaplarda ve borçlu bakımından ticari iş niteliğinde olan karz akidlerinde devre sonları faizinin ana paraya eklenerek tekrar faiz (mürekkep faiz) yürütülmesi anılan Yasa hükümleri uyarınca mümkündür…. söz konusu maddenin 1. maddesine uygundur.1993 t. H. yalnız cari hesaplarla. bu hüküm TTK. 19. 2. üç aydan aşağı olmamak üzere faizin anaparaya eklenerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi şartı.kazanci.D. fıkrasında tarafların üç aydan aşağı olmamak üzere diledikleri zaman faizlerin ana paraya eklenmesini kararlaştırabilecekleri gibi. MK’nun 2. NUISSL. 93/9676-94/9893 ( www. Kredi sözleşmesinde üçer aylık devre faizlerinin ana paraya ilave edilerek tekrar faiz yürütülebileceği kararlaştırılabilir.” ( www. bu hükme göre. .'nun 8.com. s. hesap devrelerini.96/6-96/2976. H. s. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. TTK. yalnız cari hesaplarla. Saklı tutulan bu hükme göre.. 16. 113/2 hükmünce halin icabından dolayı bu hakkını saklı tutmuş olduğu kabul edilmelidir319.yargitay. Sözleşme hükümlerinin ağırlaştırılıp borcun artmasına neden olacak bir uygulamanın kredi alana ihbar edilmesi iyiniyet kurallarının bir gereğidir. H. BK.10.'nun 94. N.'nun 94.gov. borçlu bakımından ticari iş niteliğini haiz bulunan karz sözleşmelerinde geçerlidir. Banka kredinin aslını tahsil ederken faizini istememiş veya bu hakkını saklı tutmamış olsa dahi BK. 113/1 hükmünce bu hakkını kaybetmez. üç aydan aşağı olmamak üzere faizin ana paraya eklenerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi şartı. faiz ve komisyon miktarlarını sözleşme ile tayin edebilecekleri düzenlenmiştir. Yarg. maddesindeki emredici hüküm göz ardı edilemez317.02.118 anlamında yorumlanmaz. maddesi saklı tutulmuştur. fıkrada ise TTK. Bazı istisnai hallerde sözleşmede faiz yerine belli miktarda paranın 317 318 Yarg. Kredi sözleşmesinde üçer aylık devre faizlerinin anaparaya ilave edilerek tekrar faiz yürütülebileceği kabul edilmiştir.1994.'nun 8.09.tr ) Yarg. borçlu bakımından ticari iş niteliğini haiz bulunan karz sözleşmelerinde geçerlidir.D. 250. Taraflar arasındaki ticari ilişki kredi sözleşmesinden kaynaklandığından uyuşmazlığın bu sözleşme hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi gerekir.
254. 146. s. YÜKSEL. ancak faiz ödemeleri ile birlikte de tahsil edilebilmektedir. s. Yarg. ödenmişse bile sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi talep edilebilir325. LOMBARDINI. yaptığı masrafların karşılığıdır322. CANARIS.119 ödenmesi kararlaştırılabilmektedir ancak belirsizlik halinde faiz ödeneceği kabul edilmelidir320. Uygulamada hazır bulundurma komisyonu kredinin kullanılmaması veya az miktarda kullanımı halinde bankanın asgari getirisini garanti etmeyi amaçlar bu sebeple müşterinin komisyon borcunun doğumu için krediyi fiilen kullanması şart değildir. HOPT/MÜLBERT. N. s. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesinin kurulması ile kredi alan için sonraki taleplerden bağımsız olarak hazır bulundurma komisyonu ödeme borcu doğar. s. Kredinin. s. Kreditrecht. 178. eğer komisyon hiçbir hizmet veya riski karşılamıyorsa yani banka kredi tahsisiyle ilgili hiçbir işlem yapmamışsa. Komisyon. 631. 104 vd. 1958/2546-1959/117. müşterinin mali durumunun yetersizliği. 254. B) Komisyon Ödeme Borcu Kredi açma sözleşmesinde kredinin hazır bulundurulmasının ve kullandırılmasının karşılığı sözleşmenin asli edimlerinden biri de müşterinin komisyon ödeme borcudur321.323. 632. bozulması gibi sebeplerle kullandırılmaması halinde dahi 320 321 322 323 324 325 STAUDER. bankanın kredi açma sebebiyle girdiği teşebbüs ve üstlendiği risklerin. kredi açma sözleşmesi . Bu bedel genelde kredi kullanma talebinin yapılması ve kredinin çekilmesi sırasında kredi alandan tahsil edilir. Banka. Bankanın komisyona hak kazanabilmesi için gerçek anlamda hukuki ilişkiye girmiş ve sözleşmeyle bağlı şekilde krediyi hazır bulundurmuş olması lazımdır324. 530 N. . T. 104 CANARIS. STAUDER. s. 110 STAUDER. N. 29. bu tutar talep edilemez.D. N. s. 104. N. s. Kredi Açma Sözleşmesi. 111 YÜKSEL. Kreditrecht. YÜKSEL. Komisyon belli bir hizmet veya riskin karşılığını oluşturmalıdır. BARCHEWITZ.
N. YÜKSEL. BGH WM 68. 631. 107. STAUDER. N. İskonto ücreti faiz niteliğinde olmasa da faiz olarak adlandırılmaktadır. teminat konulu nakdi olmayan krediler. kabul işlemleri nitelik olarak geniş anlamda iş görme sözleşmesi olarak kabul edilmektedir. ALICA. . Kredi açma sözleşmesinde taraflar arasında açıkça bir iskonto ücreti kararlaştırılmamışsa bu oran ticari işlerdeki ortalama faize göre belirlenir329. sözleşmede ücret kararlaştırılmış olmasa bile tacir yaptığı işler sebebiyle her zaman ücrete hak kazanacağı için yapılan işin değerine göre ücret hesaplanacaktır. Kredi Açma Sözleşmesi. 111. hazır bulundurma komisyonunun ödenmesi de kararlaştırılabilir. 254. Aval kredilerinde de tarafların iradelerine göre komisyon belirlenir. 157. Aşırı yüksek faiz oranları ile ilgili esaslar komisyon oranları için de geçerlidir. s. Kredi işlemlerine ilişkin komisyon oranı da faiz oranını düzenleyen Bankacılık Kanunundaki sınırlamalara tabidir. 348. Kabul kredilerinde hazır bulundurma komisyonu yanında kabul işlemlerine özgü kabul komisyonu belirlenmektedir. s. s. STAUDER. 105. Kredi açma sözleşmesinde bu konuda herhangi bir düzenleme yoksa burada da ticari işlerdeki ücret esasları uygulanır.. ücret ve masrafları üst sınırları belirlenmektedir327. aşırı yüksek bir oran kararlaştırılamaz. Genel olarak tüm sorumluluk kredilerinde banka kredinin türüne göre komisyon almaya hak 326 327 328 329 CANARIS. Banka garantileri. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT. 346. İskonto ücreti ile birlikte. bu komisyon kabul edilen tutarın tamamı üzerinden belli bir oran uygulanarak tahsil edilir. Komisyon oranı taraflar arasında serbestçe kararlaştırılabilmekle birlikte dürüstlük kurallarına aykırı. ancak Türkiye Bankalar Birliği’nin kararları ile de bankaların müşteri hesabına yaptıkları hizmetler karşılığında faiz dışında tahsil edecekleri komisyon. s. İskonto işlemlerinde kredi alan bir miktar iskonto ücreti ödeme borcu altındadır. yapılan hizmet ve üstlenilen riske oranla yüksek tutarlarda belirlenmiş olan faiz oranlarını kredi alan sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri alabilecektir328.120 bankanın bu tahsis sebebiyle ücrete hak kazanacağı hatta yanıltılmışsa ek tazminat talebinde bulunabileceği kabul edilmektedir326.
CANARIS. Para ödüncü konulu kredi açma sözleşmelerinde karz sözleşmesine ait taraf yükümlülükleri ve iadeye ilişkin hükümler dikkate alınacak ve iadenin niteliğinin tespitinde etkili olacaktır ( BK. 106 vd. Kredi Açma Sözleşmesi. 633. 633. Kredi açma sözleşmesini tek aşamalı ve asli sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre ise iade borcu doğrudan kredi açma sözleşmesinin bünyesinden doğar ve onun tasfiyesi aşamasında bir yan borç niteliğindedir331. N. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesini ön sözleşme veya genel çerçeve sözleşme olarak kabul eden görüşlere göre bu iade borcu ve şartları sonraki aşamada gerçekleştirilen münferit kredi işlemlerine bağlı ve onların tasfiyesi niteliğindedir. STAUDER. YÜKSEL. N. ) 333 STAUDER. STAUDER. 111. Kreditrecht. s. 306. m. HOPT/MÜLBERT. STAUDER. şartın gerçekleşmesi yani kredinin kullanılması ile birlikte bu yükümlülük geçmişe etkili olarak varlık kazanır. 254. N. Kreditrecht. ( Yazara göre İade yükümlülüğü kredi açma sözleşmesinin yapılması ile birlikte doğar ancak müşterinin bu krediyi kullanması şartına bağlıdır. müşteri her iki halde de aldığı bu krediyi işlemin niteliğine uygun şekilde iade etmek zorundadır. N. kredi sebebiyle üçüncü şahıslara belli bir bedel ödemesi halinde komisyon yanında faiz talep etme hakkı da doğar330. C) Kredinin İadesi ve Tazmin Yükümü Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde gerçekleştirilen münferit kredi işlemlerinin türüne göre banka bazı hallerde bir miktar nakdi tutarı müşteriye devreder bazı hallerde ise sorumluluk üstlenerek kredi kullandırma borcunu yerine getirir. N.121 kazanır. 110. s. Kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan münferit işlemle kredi açma sözleşmesi arasındaki edim bağlılığı nedeniyle her iki ihtimalde de münferit kredi işleminin türü iade ve tasfiye ilişkisi bakımından dikkate alınacaktır332. 632. 254. Karz sözleşmesindeki asli edim bir miktar para veya misli şeyin kullanılmasının sağlanmasıdır ve alınan bedelin iadesi tasfiye aşamasında bir yan borç niteliğinde kabul edilmektedir333. HOPT/MÜLBERT. HOPT/MÜLBERT. 254. s. s. 95.CANARIS. CANARIS. bunun yanında. 633. . N. İskonto işlemlerinde iade ise özellikle kredi açma 330 331 332 CANARIS. BGB § 488 ). 111. N. s.
122 sözleşmesinin şartlarına bağımlıdır. s. alacağın satımında satıcı. bu genel bir borç olarak kredi açma sözleşmesinde düzenlenebilir. N. Müşterinin ödeme gücü ve ekonomik durumu hakkında yapacağı açıklamalar aynı zamanda kredi açma sözleşmesinin kurulmasına ilişkin 334 335 336 ALICA. kabul kredilerinde Ticaret Hukuku’nun kıymetli evrakla ilgili hükümleri uygulanır336. Kredinin boyutuna ve niteliğine göre kredi alan. bankayı üçüncü şahsa karşı üstlendiği borçtan kurtarma yoluyla iade borcunu yerine getirir. Bu tür kredilerde satım ve kıymetli evraka ilişkin hükümler iade borcuna uygulanacaktır. D) Denetim izni ve Bilgi Verme Banka kredi vaadini müşterinin ekonomik gücü ve finans yapısı hakkında yapacağı incelemelere bağlı olarak gerçekleştirir. Standart kredi açma sözleşmelerinde bu konuda açık hükümler yer almaktadır. kabul ve banka garantileri gibi bankanın sorumluluk üstlendiği kredi işlemlerinde. . 145. s. iskonto işlemi alacakların satın alınması işlemi olarak kabul edilmektedir ve alacak satım bedelinin banka tarafından ödenmesi ile sözleşme sona erer. Aval. 633. Bu tür kredi işlemlerinde bankanın müşterisi lehine üçüncü şahıslara yaptığı ödemelerin geri alınması genelde kredi açma sözleşmesinde iade konusunda verilmiş olan garantiye dayanır ve sözleşmeye dayanan karşılığın iadesi. kefalet niteliğindeki teminat mektubu kredilerinde BK. m. 144. esasen bu borcun sözleşmenin niteliğinden doğan bir borç olduğu genel olarak kabul edilmektedir. s. Bu tür kredilerde kredi alan. 169/2)334. 111. STAUDER. alıcıya karşı borçlunun ödeme gücünü de taahhüt edebilir ( BK. aval. 496. defter ve kayıtlarının incelenmesi konusunda izin vermek zorundadır. tazmin niteliğinde yan borçtur335. banka bu sözleşmeler sebebiyle bir ödemede bulunabilmektedir. ALICA. Bu senetlerin kısmen ve tamamen tahsil edilememesi halinde ise müşteriden iade talebi ancak kredi açma sözleşmesinde onun tarafından verilmiş bir garantiye dayanır ve karşılığı tahsil edilemeyen senetlerin bedelleri bir yan borç olarak kredi alandan talep edilebilir.CANARIS.
N. H. 338 339 340 341 337 Yarg.1993 t. German Banking Law. s. E) Krediyi Kullanma Borcu Kredi alanın kredi talebini istediği veya ihtiyaç duyduğu zaman serbest iradesiyle yapabilme hakkı kredi açma sözleşmesinin karakteristik bir unsurudur.12.1993 t. Yargıtay benzer bir kararında. 93/8640 sayılı kararı ( KOSTAKOĞLU. s. 113. STAUDER. Banka tarafından kredinin talebi ve kullanılmasına ilişkin borç sözleşme serbestliği prensibinin bir sonucu olarak kredi açma sözleşmesinde düzenlenebilir. 13. sözleşmeler ve bu konudaki teklifler hakkında bilgi verme borcu altında değildir340. banka hakkındaki bilgileri saklama.D. projeye uygun harcanmaması ve iadesindeki riskin önlenmesi bakımından kredi alan kuruluşu denetime yetkili bulunduğunun sözleşmede kabul edilebileceğini ve bu yönde bir zarardan bankanın sorumlu tutulamayacağına karar vermiştir339. s. Kredi talebi ifanın içeriğini belirleyen bir yenilik doğuran haktır. 159. s. 1992/10657-1993/8640 sayılı kararı ( KOSTAKOĞLU. s. 214. N. LOMBARDINI. NUISSL. . ancak aksi kararlaştırılmamışsa başka kişilerle girdiği kredi ilişkileri. s. bu hakkın kullanılmaması sonucu banka için bir zarar doğmuşsa bile bunun kredi müşterisinden tazmini talep edilemez341. HUBNER.D.147 ) NUISSL. 159. 92/10657 K. s. HUBNER. s. güvenilir açıklamalarda bulunma.123 unsurlardan kabul edilmektedir. German Banking Law. Yargıtay’da banka tarafından. 214. E. 19. 44. 535 N. H. LOMBARDINI. 535 N. bu denetim sözleşme kapsamında açıkça düzenlenmişse sürekli bir borç niteliğindedir337. Kredi alan aynı zamanda doğru. N. 324.12. 144 ) Yarg. CANARIS. kredi alan sözleşme süresinin tamamında ekonomik durumu hakkında denetime izin verme borcu altına da girebilir. sır saklama borcu altındadır. 13. bankanın kredinin yerine harcanmakta olup olmadığı ve amaç dışı kullanılması. kredi riskinin önlenmesi bakımından kredi alanı denetime yönelik sözleşmeye konulan hükümleri geçerli kabul etmiş ve bu hükümlerin banka aleyhine yorumlanarak bankanın sorumluluğu sonucuna varılamayacağına karar vermiştir338. 19. 635. 44. Kredi açma sözleşmesinde. HEERMANN.
Hazır bulundurma komisyonu kararlaştırılan hallerde aynı zamanda krediyi kullanma borcunun bulunması irade özgürlüğünün aşırı sınırlandırılması sebebiyle geçersiz sayılabilir342. 635. F) Krediyi Kararlaştırılan Alanda Kullanma Borcu Kredi açma sözleşmesinde belirlenen türde kredinin belirli alanlarda kullanılması kararlaştırılabilir. s. iyiniyet ve dürüstlük ilkelerine aykırı kullanılması kredi açma sözleşmesinin feshine veya 342 343 344 AKYOL. Uygulamada genelde kredi kullanmama halinde hazır bulundurma komisyonu ödenmesi kararlaştırılmaktadır. s. s. kredinin tahsis amacına. 114. sözleşme şartı olarak düzenlenmesi halinde varlığı kabul edilebilir. 143. 324 ALICA. s. HEERMANN. CANARIS. ). s. . 635.124 Bu yönde bir borcun istisnai olması ve sözleşmenin genel karakteristik niteliğine dahil olmaması sebebiyle ancak açık bir unsur. AKYOL. 115. ( STAUDER. BGH WM 62. Alman Yüksek Mahkemesi kredi kullanma borcu ve menfaat konusunu incelediği kararlarında bankanın kredinin kullanılması sonucu önemli derecede bir yararının olması veya bu krediyi hazır bulundurmanın maliyetli olması. CANARIS. Bu yükümlülüğün dürüstlük kuralı çerçevesinde irade özgürlüğünü ve kişilik haklarını aşırı sınırlandırmadığı sonucuna varılırsa müşterinin bu yönde borcunun varlığı kabul edilecektir343. 324. bu hallerde dahi talep borcu ancak yan borç niteliğindedir. 108. HEERMANN. N. N. taraf iradelerine aykırı kullanılması. Sözleşmenin yorumu ve unsurlarının genel olarak değerlendirilmesi yoluyla kredi kullanma borcunun varlığı ancak istisnai hallerde ve bankanın önemli menfaatlerinin bulunması durumunda söz konusu olabilir. Sözleşme şartlarının genel olarak değerlendirilmesi sonucu da böyle bir borcun varlığı kabul edilebilir. üçüncü kişilere kullandırılma imkânının bulunması ve bunun gerçekleştirilememiş olması sebebiyle zarar doğmuş olması hallerinde bu borcun varlığını kabul etmektedir344. 1962 116. 66 BGH JW 1937 2765. s. 65. hukuken yasak işlemlerde kullanılması.
G) Teminat Verme Borcu Kredi işlemleri karşılıklı güven esasına göre yürütülen işlemlerdir. bu tür sözleşmeler bozucu şarta bağlı sözleşmelerdir. ( yazara göre. İşletme. aynı zamanda kredinin verilmesi halinde bankanın denetim ve gözetimini sağlamayı ve bu konularda bilgi vermeyi de taahhüt edebilir346. STAUDER. kredinin geri iade edilmemesi kredi veren açısından risk oluşturmaktadır ve bu riskin mümkün olduğunca düşük tutulması şarttır. şartname. keşif. s. Uygulamada bankalar. resmi izin ve yeterlilik belgelerini bankaya vermeyi taahhüt eder. 158. 147. ancak bu konunun taraflarca sözleşmede bir kuruluş şartı olarak kararlaştırılması mümkündür347. Kredi açma sözleşmesi genel yapısı ve unsurları bakımından kredi alana herhangi bir şekilde teminat verme borcu yüklemez. LOMBARDINI. 345 STAUDER. Teminat konusunda düzenleme kredi açma sözleşmesi bakımından yan borç niteliğindedir ancak günümüz bankacılık uygulamasında genel olarak talep edilmekte ve yerine getirilmemesi kredi veren banka açısından haklı nedenle fesih sebebi oluşturabilmektedir. s. s. İfa aksaklıkları. YÜKSEL. Tarımsal krediler. 346 347 SCHOEN. kredinin kararlaştırılan alandan başka yerde kullanılmasını bozucu şart olarak belirlemişlerdir ) ALICA. Bu tür kredi açma sözleşmelerinde taraflar zımnen. kanun ve kendi statülerinde belirlenmiş alanlarda kredi verilmek üzere fonlar tahsis ederler. N.125 hükümsüzlüğüne sebep olur345. 118. German Banking Law. NUISSL. 535 N. Kredi Açma Sözleşmesi. 44. serbest meslek kredileri belirli bankalarca üstlenilir ve standart sözleşmelerde bu kredilerin belirlenmiş alanlarda kullanılması şartına yer verilir. s. 219. konut kredileri. 98. Kredi açma sözleşmesinde ihtiyaçtan fazla teminat kararlaştırılması halinde bu durum kredi alanın ekonomik faaliyetlerini aşırı derecede kısıtlar nitelikte ise söz konusu hüküm geçersiz olur. bu fonlardan verilmiş kredileri müşteri belirli alanlarda kullanmayı taahhüt etmiştir. yatırım donatım kredileri de belli amaç için verilmiş kredilerdir. s. HUBNER. kredi veren özellikle nakdi kredilerde talep halinde belli bir miktar parayı müşterinin mal varlığına nakletmektedir. . 91. 112. kredi alan bunlara ilişkin proje.
ekonomik gücü geçici olarak aktarır.126 Özellikle nakdi kredilere ilişkin kredi açma sözleşmelerinde kredi alan için senet verme borcu kararlaştırılabilir. Bu aktarım doğrudan nakit verilmesi şeklinde olabileceği gibi üçüncü kişiye karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde de olabilir. 626. Münferit kredi türleri açıkça belirtilmemişse bile temel unsur ve şartlar mevcuttur. Bu borç kredi talebi ve bunun banka tarafından yerine getirilmesiyle muaccel hale gelirse de uygulamada genelde kredi tahsisinden önce bankalara borç senetleri teslim edilmektedir. 95. 213. Banka münferit kredi işlemleri için krediyi hazır bulundurma ve talep halinde kullandırma yükümlülüğü altındadır ve bu yükümlülüklerini sonradan tek yanlı olarak kendi takdiri ile değiştiremez. Senet müşterinin kredi açma sözleşmesinden doğan borçlarının varlığını gösteren bir ispat vasıtası niteliğindedir. II) Bankanın Borçları A) Krediyi Hazır Bulundurma ve Kullandırma Borcu Bankanın asli borcu kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılan şekilde kredinin hazır bulundurulması ve kullandırılmasıdır. bu limit sözleşme şartlarında belirlenir ve kredi alan belli limite 348 CANARIS. garanti işlemleri şeklinde gerçekleştirir348.STAUDER. . NUISSL. Banka tarafından gerçekleştirilen kredi kullandırma kredi açma sözleşmesinde belirlenen şekilde münferit işlemler yoluyla bir miktar paranın ödünç. kabul işlemleri. verilmesi. Kredi açma sözleşmesinde bankanın sorumluluğu belli bir limite kadar kredi kullandırmadır. Kredi açma sözleşmesinde kredi türü kararlaştırılmayabilir veya farklı türde çok sayıda münferit kredi işlemi kararlaştırılabilir. münferit sözleşmelerin türü kredi açma sözleşmesinin asli unsuru değildir. N. N. iskonto bedelinin ödenmesi. Bu şekilde banka kredi alana bir miktar satın alma gücünü. s. bu durumda kredi alan sadece ifa zamanı ve miktarını değil kullanacağı kredi türünü de seçecektir.
s. N. 100. 627. s. bu konuda bankanın imkanlarının olması yeterlidir. 213. Bu yönüyle kredi açma sözleşmesi bankayı sürekli olarak ekonomik kapsamlı bir ifa borcu altında tutar353. süreklilik gösteren işlemlerden de çıkabilir350. 626. tarafların anlaşması ve kredi limitinin arttırılması mümkündür. tarafların örtülü iradelerinden. 325 STAUDER. genel görüşe göre. N. 352 353 CANARIS. Kredi kullandırma borcunun belli bir amaca bağlı olup olmadığı veya sürenin belirli olmadığı hallerde amaca göre belirlenecek sözleşme süresi. Kredi açma sözleşmesinde eğer bir süre belirlenmişse. 627. Aksi görüşte. s. Kredi limitini aşan talepler hukuki sonuç oluşturmaz ancak bankanın sonradan vereceği açık veya limit üstü ödemeleri kabul şeklindeki zımni onayla. 100. 627. limit aşımı hallerinde ek bir ödeme yükümünün varlığı taraf iradelerinin yorumu yoluyla belirlenecektir. s. HEERMANN. STAUDER. STAUDER. STAUDER. SCHOEN. müşterinin geri ödemeleri de dikkate alınarak kısım kısım yeni kredi ödemelerinde bulunulabilir. yazara göre her an ifaya hazır olma ve nakit bekletme değil talep anında ifayı gerçekleştirebilme. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen sürenin dolmasıyla kredi kullandırma borcu da sona erer ancak taraflarca sözleşme süresinin açık 349 350 351 CANARIS. 97. 164. CANARIS. s. 97. SCHOEN. Bazı yazarlarca bankanın mutlak anlamda bir hazır bulundurma borcu olmadığı hatta nakdi kredilerde dahi kredi açmanın bir para taahhüdü değil yapma borcu olduğu savunulsa da352. Bu tür dönerlik unsuru kredi açma sözleşmesinin tabii bir unsuru olmamakla birlikte ek bir anlaşma yoluyla kredi açma sözleşmesinin şartlarına dâhil edilmesi mümkündür. CANARIS.. banka her zaman için ifaya hazır olmak zorundadır ancak krediyi kullandırma borcu müşterinin talebi ile belirli ve muaccel hale gelir. N. bu belirli limitle borçluluk kredi açma sözleşmesinin esaslı unsurudur349. 213. N. s. bu tür bir imkân kredinin tahsis gayesinden. NUISSL. s. SCHOEN. 100.127 kadar krediyi kullanma hakkına sahiptir. NUISSL. . banka sözleşme süresince krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu altındadır351. Kredi açma sözleşmesinde dönerli kredi olarak adlandırılan tekrar eden talep imkânı kararlaştırılmışsa. s. N. 97. N.
Gayri nakdi kredilerde ifa kredinin türüne göre üçüncü şahıs tarafından istenen işlemin tamamlanması ile gerçekleştirilir357. İskonto işlemlerinde kredi verme borcunun ifası senetlerin iskontosu ve belli bir faiz oranı ile kesinti yapıldıktan sonra iskonto bedellerinin kredi alana ödenmesi ile gerçekleşir. BGB § 488 )356. ödünç sözleşmesi kapsamında düzenlenen haliyle bir miktar paranın kullandırılmasıdır ( BK. 306. 628. Aval ve kabul kredilerinde bankanın borcu müşteri tarafından kendisine ibraz edilen senetlere aval verilmesi veya senetlerin kabul edilmesidir. Günümüz bankacılık uygulamasında para teslimi farklı şekillerde gerçekleştirilebilmektedir. 98. s. N. 627 CANARIS. 100. Kredi açma sözleşmesinde ifa aşamasında belirlenen münferit kredi türlerine göre bankanın borcu çeşitlilik gösterir. Banka tarafından gerçekleştirilen her ifa kredi limitinin belli bir kısmına denk gelse dahi tüm kredi verme borcunun kısmen ifası niteliğinde değil tek bir kredi kullandırma borcundan doğan ve kredi alan tarafından açık ve zımni şekilde yapılan kredi taleplerinin ifası yani sürekli ifa aşaması sürecinde kredi taleplerinin karşılığıdır. Belirlenen kredi türüne göre bankanın edimi yapma veya verme edimi olabilir. s. NUISSL. 212. 130 . 626 STAUDER. müşterinin krediyi talep etme hakkını kullanması ile başlar.128 iradelerle veya kredi kullanıma devam gibi zımni iradelerle uzatılması mümkündür354. Banka senetleri kabul eder ve senet bedellerinin ödenmesi konusunda üçüncü kişilere karşı borç altına girer. 354 355 356 357 CANARIS. Kredi açma sözleşmesinde bankanın kullandırma borcunun ifası. N. s. Para ödünçlerinde bankanın borcu bir miktar nakit meblağı hazır bulundurma ve talep halinde kredi alana teslim etme. ALICA. SCHOEN. Tüm bu durumlarda kredi verme borcu müşterinin veya onun belirttiği üçüncü şahsın talebi ile doğmaktadır. N. Kredi müşterisinin çeklerinin ödenmesi. N. CANARIS. kredi alan tarafından belirlenen üçüncü şahıslara ödeme yapılması gibi farklı şekillerde nakdi krediler kullandırılmaktadır. Bu içerik belirleyici düzenleme hakkı kredi kullandırma borcunun ifa zamanını ve şeklini belirleyen bir işlemdir355.
. N. zarar oluşmasını önleyici işlemleri yapma yükümlülüğü altındadır. 360 359 STAUDER. 65 . Banking Litigation. özellikle nakdi kredilerin çekilmesi sırasında kredi alan tarafından kendisine verilmiş bulunan borç senetlerini ve teminat amaçlı diğer kıymetli evrakı.129 B) Kredi Alana İşlemlerinde Destek Olma Kredi açma sözleşmesinde bankalar tarafından gerçekleştirilen nakdi kredi işlemleri doğrudan belli bir meblağın ödenmesi veya bir cari hesap üzerinden müşteriye kısmi kredi kullandırılması şeklinde yürütülür ve bu hesap kredilendirilir. bankacılık işlemlerinde geçerli olan adetlere uygun olarak yürütülür358. 2/52. N. 258. Nicholas. Yan borçların temeli bankanın koruma yükümlülükleri. HUBNER. 4/57. 159. David/ELLIOT. s. WARNE. 159. Tüm bu yönleriyle kredi açma sözleşmesi hizmet ve destek vermeye ilişkin çeşitli yan borçlar içerebilmektedir. 103 . Kreditrecht. bu hesabın yürütülmesi ile ilgili işlemler bankanın bir hizmetidir ve onun sorumluluğu altındadır. WARNE/ELLIOT. 69. dürüstlük ve güven ilkesine dayanmaktadır. Senetler 358 STAUDER. 258. s. kredinin geri ödenmesi sırasında iade etmekle yükümlüdür360. London. BGH NJW 1967. Bunun dışında banka üçüncü şahıslar tarafından getirilen müşteri çeklerini kredi sınırları içerisinde ödeme yükümlülüğü altına girebilir. C) Alınan Senetlerin İadesi Banka. German Banking Law. HOPT/MÜLBERT. s. BGHZ 40. Sorumluluk üstlenilmesi şeklindeki kredilerde banka üçüncü kişilerle girişilen ilişkiler ve bunlarla ilgili değişiklikleri kredi alana haber verme. Bankaların hizmet ve koruma yükümlülüklerini ihlali tazminat sorumluluğuna yol açacaktır359.1036. hakkı koruyucu beyanlarda bulunma ve lüzumlu hallerde dava açma. işlemler dürüstlük ve güven ilkesine. 101. kredi işlemleri sırasında kusurlu davranışlarının bulunması halinde sorumlu olacağına dair kararlar. Kredi verenin. 2000. Kredi açma sözleşmesi güven temeline dayanan ve süreklilik gösteren bir borç ilişkisi oluşturur. German Banking Law. N. s. Kreditrecht. N. HUBNER. 62. HOPT/MÜLBERT. 1022.
WARNE/ELLIOT. s. sözleşme süresinin dolması ve herhangi bir şekilde sözleşmenin sona ermesi halinde kredi alana iade edilmesi bir yan borç niteliğindedir. 301. Yıllık bütçe. ticari uygulamalar. Kredi alan tarafından borcun tamamının ödenmesi halinde senetler bir makbuzla birlikte iade edilecektir.s. bunlardan birincisi bankanın kendisi ile ilgili bilgiler.130 kredinin verilmesi sırasında alınabileceği gibi kredi açma sözleşmesinin kuruluşu aşamasında da alınabilir ve bunların kredinin iadesi. Banka. Banka. eğer kısmi ödeme varsa kredi alan bu kısmi ödeme için makbuz verilmesini ve ödenen tutarın senet üzerine yazılmasını talep edebilir ( BK. 287. Sır saklama yükümlülüğü. Sözleşmede bu konuda 361 362 TEKİNALP. TEKİNALP. defterler ve diğer kayıtlar genelde kredi alana düzenli olarak gösterilmektedir. D) Sır Saklama Borcu Banka tarafından yapılacak kredi değerlendirmesi ve kullanım konusundaki incelemeleri sırasında müşterinin mali durumu ve ödeme gücü hakkında kesin bilgiler elde edebilmektedir. 535 N. dürüstlük ve güven ilkeleri. Kredi açma sözleşmesi genelde açık şekilde sır saklama yükümüne ilişkin bir hüküm içermez. Müşteri ve yakınları hakkında iradi ve gayri iradi olarak edinilen bilgiler müşteri sırrı kapsamındadır361. 48. 2/02. karşılıklı güven ve banka gizliliği ilkesinin bir sonucu olarak kredi açma sözleşmelerinde bu yönde bir yan borcun varlığı genel olarak kabul edilmektedir. Bankacılık sistemi dışına çıkarılmamak şartıyla bir sırrın başka bir bankada bulunmasında sakınca görülmemektedir362. LOMBARDINI. ikincisi ise müşterileri ile ilgili bilgilerdir. Kredi alan kendisi ve işletmesi hakkında sağladığı bu açık ve kesin bilgilerin korunması ve başkalarına açıklanmamasını bekleme hakkına sahiptir. sır saklama yükümünün ihlali kapsamında sayılmamaktadır. s. . N. Bankaların makul sınırlar içerisinde birbirlerine müşterileri hakkında bilgi vermeleri. taraflar arasında sözleşme ilişkisi varsa öncelikle bu sözleşmenin yan yükümlülüklerinden biridir. 87/2 ). ancak tarafların bu yönde örtülü iradeleri. Bankalar iki türde sır saklamaktadırlar. 62.
296. Sözleşmeden doğan sorumluluğun kapsamı belirlenirken iş görme sözleşmelerinin temel türü olan vekâlet sözleşmesinin hükümlerine başvurulacaktır ve bankanın özen borcu buna göre belirlenecektir367. s. 44. Ayrıca Bankacılık Kanunu’nun 73. 211. s. s. WARNE/ELLIOT. 2/62 YÜKSEL. ALICA. Şerh. s. N. BATTAL. 535 N. 94. 24 ) bu durumda ihlalin yaptırımı haksız fiil hükümlerine göre tespit edilir365. s. YÜKSEL. GUGGENHEIM. Koruma yükümlerinin kaynağı TMK. WARNE/ELLIOT. LOMBARDINI. burada kural olarak idari cezai sorumluluklar düzenlenmişse de özel hukuk bakamından bankanın sorumluluğunu düzenleyen dolaylı bir kaynak niteliğindedir366. 96 hükmünce müşterinin bu sebeple uğradığı zararı tazmin etmek zorundadır368. maddesi banka yönetimi ve çalışanlarına sır saklama yükümlülüğü getirmiştir. s. YÜKSEL. s. Banka. m. 48. 45 BATTAL. 64. 299. Ayrıca şahsiyet haklarına tecavüz devam ediyorsa bunun durdurulması da istenebilir369. 2/1 de düzenlenmiş bulunan dürüstlük kuralıdır ve edim yükümlerinden bağımsız niteliktedirler. 2/62. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. GUGGENHEIM. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Banka. BATTAL. 4/57. 212. . Sözleşmeden doğan sır saklama borcunun yasal dayanağı TMK. TEKİNALP. s. Bankanın tazminat sorumluluğunun doğumu için müşterinin sırrının açıklandığını ve zararının doğduğunu ispat etmesi yeterlidir. Sır saklama yükümüne aykırı hareket kredi açma sözleşmesinin kredi açma sözleşmesinin müspet ihlali niteliğindedir ve kredi veren banka bir kusuru olmadığını ispat etmedikçe BK. s. 23. Sır saklama yükümlülüğünün ihlali hallerinde sorumluluğun kapsamı haksız fiilden çok sözleşmeden doğan sorumluluk kapsamında değerlendirilmektedir. 297. 2/1 dir364. 366 367 368 369 TEKİNALP. Kredi açma sözleşmesinin güvene dayalı sürekli borç ilişkisi oluşturması 363 364 365 TEKİNALP. Banka. s. s. REİSOĞLU. ( TMK. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 139. 64.131 hüküm bulunmasa bile sır saklama yükümü her sözleşmede bulunan ve nitelik olarak yan yüküm olan koruma yükümlülüğünden kaynaklanır363. s. s. Banka. Sır saklama borcunun ihlali ikinci olarak maddelerinde ifade edilen kişilik haklarının ihlali niteliğinde olabilir. 563. N. Kredi Açma Sözleşmesi. 212.
Kredi alan için ise kredi kullanma yükümlülüğünün düzenlendiği istisnai durumlar hariç. 370 371 TEKİNALP.132 sebebiyle sırrın ihlali halinde müşterinin sözleşmeyi feshedebileceği kabul edilmektedir. Kredi kullandırma borcunun muaccel olması kredi alanın katılımıyla gerçekleşecek. onun tarafından içerik belirleyen yenilik doğuran hakkın kullanılmasıyla yani kredi talebinin yapılmasıyla borç güncellenecek. . WARNE/ELLIOT. Özellikle sır saklamanın asli edim niteliğinde olduğu hallerde güven ihlali nedeniyle fesih yetkisi tanınmalıdır370. m. Faiz ve kredi çeşidine göre kullanım ücreti şeklindeki komisyonlar ise münferit kredilerin kullanım zamanına göre belirlenirler. III) Sözleşmenin İfa Zamanı ve Yeri A) İfa Zamanı Kredi açma sözleşmesinde taraf yükümlülüklerinin ifa zamanı BK.125. N. 2/62 STAUDER. Aval provizyonu. kredi talebine kadar hazır bulundurma komisyonu dışında bir yükümlülük doğmaz. Kredi açma sözleşmeleri genelde kredi ilişkisinde ifa zamanı hakkında açık hükümler içermektedir. 299. ( BGB § 488 ). Kredi açma sözleşmesinde banka sözleşme süresince krediyi hazır bulundurma. buna göre faiz ilk bir yılda ya da geri iade anında muaccel olur. s. banka garantisi gibi nakdi olmayan kredilere ilişkin ücretler ise kredi verenin üçüncü şahsa karşı bu yönde sorumluluk üstlenmesine ilişkin münferit kredi işleminin yapılmasıyla muaccel olur. 74 hükmünce sözleşmede bu konuya ilişkin unsurlara veya işin niteliğine. para ödünçlerinde kıyasen uygulanabilir. kalıcı şekilde ifaya hazır olma borcu altındadır. Banka için kredi kullandırma borcunun ifa zamanı kredi alanın talebine göre belirlenirken kredi alan için hazır bulundurma komisyonu veya bu nitelikte bir kredi ücreti şart koşulmuşsa bu gibi ücretlerin ifa zamanı genelde sözleşmenin kurulduğu zamandır371. ifa zamanı gelecektir. 118. Banka. bu sürekli borç sözleşmenin kurulması ile birlikte ifa edilir. s. kredi kullandırma borcunun ifası ise müşterinin kredi talebi ile başlar. Eğer bu konularda özel hüküm yoksa BK. s. kendine özgü şartlarına göre belirlenir. STAUDER. 308. m.
özellikle bozulma gibi haller veya iskonto edilen senetlerin ifasına ilişkin bankaya fesih hakkı veren sorunlarda fesih ile birlikte kredi alanın borçlarını ifa zamanı gelir. 80/2 )373. Kredi açma sözleşmesinde banka bir ücret karşılığında kredi kullandırmaktadır ve bu sebeple verdiği krediyi vadesinden önce talep edemez ve ücrette iade ile birlikte ödenir. 146. Banka miktarı belirli ve tamamı muaccel olan iade borcunun kısmen ödenmesini kabul etmeyebilir ( BK: m. STAUDER. 372 373 374 STAUDER. s. s. 68/1 ). ancak cari hesap şeklinde işleyen ve dönerli şekilde kullandırılan kredilerde ise müşterinin aldığı tutarı iade edip sonra tekrar kullanma imkanı olduğu için sözleşme süresinin bitiminden önce kısmen iade imkanı işin niteliğinden doğar çünkü açılan kredi geri ödemelerle kendisini yenilemektedir374. ancak vade belirlenmemişse dilediği zaman krediyi iade edebilir. derhal muaccel olur. . sözleşmenin son aşamasında yerine getirilecek borçlardandır ve aksi kararlaştırılmamışsa iade tarihinde muaccel olur. Bankanın üçüncü şahıslara yaptığı ödemeleri tazmin için genellikle sözleşmenin bitim tarihi ödeme zamanı olarak kararlaştırılır. 119. Kredi alan aldığı krediyi vadesinden önce iade ederse bu sebeple faiz ve komisyon ödeme borcundan indirim isteyemez ( BK: m. Bankalarca açılan kredilerde faiz uygulandığı için vadenin belirli olduğu hallerde banka kabul etmedikçe kredi alan vadeden önce iade borcunu ifa edemez. 118. sorumluluktan kurtarma sorumluluğa ilişkin vadeden önce ve nakdi kredilerde iade burada belirlenen zamanda genelde sözleşme süresinin bitim tarihinde yapılır372. s. Kredi verenin mali durumunda değişiklik. Müşterinin aldığı kredi tutarına göre değişen faiz ödeme borcu.133 Kredinin geri iadesi veya bankanın sorumluluktan kurtarılması hakkında sözleşmelerde açık hükümler yer almaktadır. Kredi alanın teminat verme gibi yan borçları ve diğer borçlarının ifa tarihi kredi açma sözleşmesinin kuruluş tarihidir. ALICA.
Özellikle banka uygulamasında geleneksel olarak tarafları bu konuda zımnen anlaştıkları kabul olunur. Bu durumda müşterinin krediyi aldığı şubeden başka bir şubede iade etmesi halinde havale masrafları kendisine ait olacaktır376. Kredi işlemi banka garantisi veya aval gibi üçüncü şahsa karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklinde ifa edilecekse. Aynı zamanda kredi verenin borcu olan krediyi hazır bulundurma borcunun ifası da burada olacaktır. komisyon ve krediyi iade borçlarının ifa yeri de aynı şekilde kredi verenin iş yeridir. ücret. Banka uygulamasında da adet gereği tarafların örtülü anlaşmalarıyla kredi kullandırma borcunun ifa yeri banka şubesi olarak kabul edilmektedir. 375 376 STAUDER. . ifa yeri açıkça kararlaştırılmamışsa bankalarca verilen krediler için işin niteliği gereği kredi veren bankanın şubesidir. 145. 120. ifa yeri nakdi kredilerde olduğu gibi kredi verenin iş yeridir375. s. m. 73/1 hükmünden de çıkarılabilir.134 B) İfa Yeri Kredi açma sözleşmesinde ifa yeri taraflar arasında serbestçe kararlaştırılabilir. s. Müşterinin. Kredi açma sözleşmesi genelde düzenli şekilde bir kredi hesabı üzerinden işletilir ve kredi için işleyen hesabın bulunduğu banka şubesi ifa yeridir. Özellikle nakdi para ödüncü ve iskonto gibi kredilerde borçlunun işyeri yani bankanın bir şubesidir. ALICA. Bu durum BK.
Müşteri aynen ifa talebi yanında gecikme faizi ve ek zararlarının tazminini talep edebileceği gibi sözleşmeyi bu sebeple feshetmek imkânına da sahiptir ( BK. iskonto. 105. . s. s. I) Bankanın Temerrüdü ve Sonuçları Kredi alanın talebi ile güncellenen kredi kullandırma borcunun banka tarafından zamanında yerine getirilmemesi. 40.. N. s. bankanın karşılık ilişkide yer alan asli borcu kredi kullandırmadır ve borcunu yerine getirmemesi halinde müşteri iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdeki temerrüt şartlarının kendisine sağladığı imkânlardan yararlanabilecektir.124. s. 262. ödemezlik define ilişkin BK 81 ve ifa imkansızlığının sonuçlarını düzenleyen BK. Sözleşmenin konusu bir miktar paranın kullandırılması ise müşterinin aynen ifa talebi her zaman için mümkündür. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Münferit işlem. 117 hükümleri kredi açma sözleşmesinde uygulama alanı bulur377. s. GUGGENHEIM. Tam iki taraflı sözleşmelerde temerrüdün sonuçlarını düzenleyen BK. s. ALICA. GUGGENHEIM. 106. STAUDER. LOMBARDINI.135 § 7) BORCA AYKIRILIK HALLERİ VE SONUÇLARI Kredi açma sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir. 533 N. 105. N. Kredi açma sözleşmesi karşılıklı edimleri içeren bir sözleşmedir. aval ve banka teminatları gibi şahsi edimleri kapsayan bir kredi türü ise bankanın ifa etmemesi halinde aynen ifa imkânsız hale gelir. 133.128.1/78. kredi alanın kredinin kullandırılması konusunda alacak hakkı vardır ve gecikmeye rağmen bu hak varlığını sürdürür378. 377 378 379 ALICA. temerrüt durumu kredi alanın alacağını ve talep hakkını ortadan kaldırmaz. Kreditrecht. 106 )379. HOPT/MÜLBERT. kredi alan ve veren tarafın yükümlülükleri birbirine bağlı ve değişim ilişkisi içindedir.
N. s. 103’e göre gecikme faizi ödemek zorundadır ve bu faizden parayı vaktinde verseydi müşteriden alacağı akdi faizi indirmeye hakkı yoktur383. s. STAUDER. 652 vd. HOPT/MÜLBERT. . tazminatın kapsamı kredi kullandırma borcunun ihlali sebebiyle oluşan kar kayıpları işlerin. Banka. N. GUGGENHEIM. projelerin yürütülememesi sebebiyle oluşan tüm zararlardır384. I/2 s. 626. 102. 380. N. Müşterinin uğradığı ek zararların tazmini için bunların geçmiş günler faizinden fazla olması ve bankanın kendisine hiçbir kusurun isnat 380 381 382 383 384 YÜKSEL. 312 N. 262. taraflardan birine ifa gününü ihbar ile belirleme yetkisi verilmişse ayrıca ihtara lüzum yoktur ( BK. s. 93. Taraflar ifa gününü açıkça kararlaştırmışlarsa. 13. 325 ALICA. s. kural olarak temerrüdün varlığı için BK m. 101/2 ). GUGGENHEIM. 133. Kredi açma sözleşmesinde bankanın borcunun kredi müşterisinin nakdi kredi türlerinden birini seçmesi ile başlangıçtan itibaren para borcu olarak belirleneceği genel olarak kabul edilmektedir382. kredi kullanılmadığı sürece ortada para borcu olmayacağından temerrüt faizinin de olamayacağını ancak aynen ifa talebiyle birlikte sözleşmeye aykırılık sebebiyle doğan zararların tazmin edilebileceği380. CANARIS. Kreditrecht.124. 101 hükmünce müşterinin ihtarına ihtiyaç vardır. s. TANDOĞAN. HEERMANN. hatta kredi açmanın bir yapma borcu olması sebebiyle aynen ifasının talep edilemeyeceği ancak ifa edilmemesi halinde tazminat talep edilebileceği de savunulmaktadır.136 Bankanın kredi açma sözleşmesinden doğan borcunun bir miktar paranın verilmesi değil sözleşme şartları belirlenen şekilde kredinin hazır bulundurulması ve kullandırılması olduğunu. s. Kredi talebi bu anlamda ifa gününü belirleyen ihbar niteliğindedir. BECKER. CANARIS. Kredi Açma Sözleşmesi. Banka gecikme faizinin yanında müşterinin uğradığı tüm mali kayıpları tazmine mecburdur. 265. 102. müşterinin talebine rağmen krediyi kullandırma borcunu ifa etmez veya sözleşmeyi haksız şekilde sona erdirirse BK. Müşterinin talepte bulunması ve seçim hakkını kullanması ile bankanın edimi belirli hale gelir. 626. bu görüşe göre krediyi kullandırma borcu özellikle talep anına kadar yapma borcudur ve ifa edilmemesi halinde aynen ifa yerine tazminat talebi uygun olacaktır381. N. m. HOPT/MÜLBERT. m. 655.
312 N. CANARIS. 105. HOPT/MÜLBERT. 652. ticari faaliyetlerde bozulmalar.124’ den naklen ) . I/2 s. ancak edimler belli oranda yerine getirilmişse bu durumda dönme yerine ileriye etkili olarak fesih yoluyla sözleşme sona erdirilebilecektir389. s. CANARIS. s. 312 N. N. Burada sözleşmeden dönme ve menfi zararların tazmini söz konusudur. STAUDER. banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı. m. s.639. N. YÜKSEL. N. N. Gecikme faizinden farklı olarak ek zararların tespitinde müşterinin krediyi zamanında ve tam olarak kullanması halinde ödeyeceği ödünç faizi ve kullanmama sebebiyle yaptığı tasarruf tazminatın hesabında dikkate alınabilecek ve bu tutar hesaplanan tazminattan düşülecektir386. ALICA. 40. Kreditrecht. GUGGENHEIM. Kredi kullandırılmaması ve bu sebeple oluşan zararlı sonuç arasındaki bağlantıyı ispat yükü ise kredi alana aittir390. s.40. HOPT/MÜLBERT. BECKER. CANARIS. STAUDER.105)385. 262. 105. Kredinin zamanında ödenmemesi sonucu gecikmelerden doğan her türlü zarar. YÜKSEL. s. 652. kredi açma sözleşmesi. 639. 350. N. m. 533 N. STAUDER.. N. STAUDER. (Müşterinin zararını tespitte değişim teorisinin uygun ve kredi alan lehinde olacağı genel olarak kabul edilmektedir. nakit sıkışıklığı sebebiyle kurulmuş veya işletilmekte olan yatırımlarda oluşan zararlar tazminatın hesabında dikkate alınacaktır. Kredi Açma Sözleşmesi. HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesi kısmen ifa edilmişse tazminat ifa edilmeyen kısımlar sebebiyle oluşan zararları kapsar. 386 387 388 389 390 385 BECKER. s. LOMBARDINI. 105.137 edilemeyeceğini ispat edememesi lazımdır (BK. 13. s. s. s. N. Tazminat tespit edilirken müşterinin işlerinin aksamasının objektif nedenlerinin neler olduğu. Kreditrecht. GUGGENHEIM. CANARIS. s. 639. Nakdi kredinin verilmemesi. 262265. 105. haksız şekilde kabul ve avalden kaçınılması gibi durumlarda müşterinin talep kapsamı münferit olaya göre belirlenecektir. 13. GUGGENHEIM.124. bu durumda kredi alan kredi bedelini ödemesine karşılık yerine getirilmeyen kredi verme ediminin tam karşılığını gecikme faiziyle birlikte talep edebilecektir. 135. s. 92 vd. Kreditrecht. 265. HOPT/MÜLBERT. 93. 253. s. N. 533 N.124. LOMBARDINI. s. zarara kredi alanın idaresinin yol açıp açmadığı incelenecek CANARIS. Temerrüt sebebiyle kredi alınmasının anlamı kalmadığı veya kredi alanın başka yerden kredi temin ettiği hallerde aynen ifa faydasız olacak bu durumda kredi alan sözleşmeyi sona erdirerek zararlarının tazminini talep edebilecektir388.125. TANDOĞAN. 261-262. 639. GUGGENHEIM. N. münferit işleme ilişkin gecikme hesaba katılır387.
feshin gerçek sebebi araştırılır ve uygunluğu denetlenir394. objektif iyiniyet kurallarına aykırılık olmaması şartıyla sorumluluğu olmaz.tr ) CANARIS.331. Banka sözleşmenin kuruluşu aşamasında araştırma ve değerlendirme yaparken hataya düşerse bu durum da kural olarak onun 391 392 393 CANARIS.davacının üstlenildiği taahhüt işlerinin aksaması veya bir kısmının ihale makamlarınca feshinin objektif nedenlerinin neler olduğu.” şeklindeki davada. Bankanın kredi sözleşmelerini tek yanlı feshi ve hesabı kapatmasının hakkın kötüye kullanılması bakımından ve bankacılık teamüllerine uygunluk taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi gereklidir aksi takdirde bankanın bu durumda da tazminat yükümü doğacaktır393.ye ulaştığı. Yargıtay. N. s. davacının iş yaptığı kurum ve kuruluşlara yönelik İİK. 262. 261.”: …. Bankanın gerçek anlamda haklı nedene dayandığı veya müşterinin mali durumunu ciddi şekilde araştırmasına rağmen belli oranda hataya düşerek sözleşmeyi feshettiği hallerde. 253.kazanci. 158 394 . N. 44/1)392. s. 652.594 ) TL. bankanın kusuru ve kötü niyeti varsa bu zararlar tazmin edilecektir391. HD.nun 89/1 maddesine göre yapılan hacizlerin ve haciz ihbarnamelerinin bankacılık usul ve teamülleri ile etiğine aykırı olduğu.514. kredi ilişkisi sırasındaki genel ekonomik durum gibi tüm veriler dikkate alınacaktır. s. 105 vd. German Banking Law. HUBNER. GUGGENHEIM. manevi tazminatın yerel faiziyle birlikte davalıdan alınması….. Olağanüstü fesih hallerinde önemli olan sebebin haklılığıdır. Yarg. Fesih sebebinin geçerliliği tespit edilirken. N.138 ve bu şekilde müşterinin kredi açma sözleşmesinin feshine bağlı zararı tespit edilecek. Hakim zararı tespit ederken haksız fiile ilişkin indirim sebeplerini de dikkate alacak. davalının sözleşmeye aykırı davranmasından dolayı manevi tazminat istenemeyeceği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile ( 10 ) milyar TL. 3. HOPT/MÜLBERT.7.358. bu kalemlerden oluşan ( 25. bu duruma davacı şirketin doğru yönetilip yönetilmemesinin yol açıp açmadığı. eğer davalı bankanın hesapları kat'ına bağlı bir zarar varsa bunun somut kalemleri ve miktarlarının neler olduğuna. 11. 105. Kredi açma sözleşmesinin feshi müşterinin mali durumunun kötüleşmesi sebebine dayanabilir ancak banka bu durumda da tamamen takdiri şekilde fesih uygulayamaz. maddi zararın dava tarihinde ( 36. davacının kredibilitesinin ortadan kalktığı gibi yeni iş ve ihaleler alamadığı. N. N.com. davalı banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı. HOPT/MÜLBERT. karar sonucu davacının birkaç önemli ihaleyi kaybettiği.554. konularında uzman bilirkişilerden alınacak raporlar doğrultusunda karar vermek gerekir…. HOPT/MÜLBERT.. GUGGENHEIM. Kreditrecht. E. 2003/1472K. 652.00 ) TL.2003“…kredi hesaplarının gereksiz kat'ı ve haksız icra takipleriyle.” Şeklinde karar vermiştir ( www. Kreditrecht. müşteri zararın oluşumu veya artmasına sebep olmuşsa tazminatta indirim yapabileceği gibi tazminat verilmemesine de karar verebilecektir ( BK m. fesih objektif iyiniyet kurallarına uygun olmalıdır. 2003/7237 T. müşterinin aleyhinde girişilen icra takiplerinin niteliği.
N. N. N. bu durumda da kredi açma sözleşmesinin feshi ileriye etkili olarak kredi işlemlerini sona erdirecektir397.139 sorumluluğuna yol açmaz çünkü araştırma bankanın kendi lehine yaptığı faaliyettir ve müşteriye karşı bir borç ifası değildir395. Kreditrecht. Bankanın bağımsız yan borçlarını kusurlu olarak ifa etmemesi sorumluluğuna sebep olur. Bu durumda bir yapma borcunun ifasında temerrüt durumu vardır ve yükümlülüğün yerine getirilmemesi sebebiyle ifa imkansızlığı oluştuğundan kredi alan tazminat talep edebileceği gibi. N. örneğin üçüncü kişileri karşı sorumluluk üstlenilmesi şeklindeki kredilerde üçüncü kişinin bu yönde talebinin olmaması da ifa imkânsızlığına yol açabilir. 1/88. kredi açma sözleşmesinin ifa amacı sarsacak nitelikteyse münferit kredi işlemlerinin de feshi ve iadesi sağlanabilir. teminat verme sözleşmenin tamamlanması için sadece bir ön şart değil aynı zamanda müşterinin ön ifada bulunmak zorunda olduğu bir borç 395 396 397 CANARIS. 262 CANARIS. N. Bu durumun kural olarak diğer kredi işlemlerine doğrudan etkisi yoktur. ifada gecikme sebebiyle oluşan ek zararlarını da talep edebilir. HOPT/MÜLBERT. . kredi alana karşı kredi ile ilgili işlerde yardım ve destek konusunda borç altına girebilir. N. 639. HOPT/MÜLBERT. Banka hiç bir kusuru olmadan kredi kullandırma borcunu yerine getiremeyebilir. bunlar bağımsız yan borç niteliğindedir. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT. 253 CANARIS. 639. bunun sonucu olarak müşterinin karşılık ödeme borcu da ortadan kalkar396. Kreditrecht. kusurun varlığı her sözleşme ihlalinde ayrı olarak incelenecektir. Kredi açma sözleşmesinde kredi alan genellikle teminat vermekle yükümlü olmaktadır. N. bu ve benzeri şekildeki ifa imkânsızlığı hallerinde kredi kullandırma borcundan kurtulur ancak hazır bulundurma komisyonu dışındaki kredi bedellerini talep hakkını da kaybeder. 652 . Ancak ciddi sebepler. 262. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Sorumluluğun temeli bankanın kusurudur. ayrılık prensibine göre bu işlemlerin kendilerine ait sona erme süreleri beklenir. Kredi açma sözleşmesinde bankanın kredi kullandırma borcunu ifa etmemesi aynı zamanda müşteriye sözleşmeyi olağanüstü fesih yetkisi verir. Banka. 253.
125 CANARIS. s. N. HOPT/MÜLBERT. HEERMANN. 652 STAUDER. Kredi açma sözleşmesi kapsamında genel olarak bankaların sır saklama ve kredi alan aleyhine bilgi vermeme üçüncü kişilere müşteri aleyhine yardım etmeme borcunun bulunduğu kabul edilmektedir399. s. güven ilişkisi ve banka gizliliği kusurlu olarak ihlal edildiği için sözleşmenin olumlu ihlali söz konusudur ve banka. BGB § 288 )402.125. bankaya karşılık bedelleri aynen ifa talebi yanında gecikmeden dolayı temerrüt faizi ve tazminat talep edebilme hakkı verir (B. II) Kredi Alanın Temerrüdü ve Sonuçları Kredi açma sözleşmesinde krediyi hazır bulundurma ve kullandırma karşılığı faiz ve çeşitli komisyonlar kararlaştırılmaktadır. karşılık ilişki içinde yer alır ve müşteri krediyi kullanmasa da eğer bankanın kredi tahsisi işlemi varsa hazır bulundurma sebebiyle komisyon ödemekle yükümlüdür401. bankanın ekonomik durumunda önemli derecede bozulmalar ve kayıpların bulunması hallerinde teminat verme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir ( BK. 324. . 103.K m. 81. N. N. Bankanın sır saklama borcunu ihlal etmesi ile kredi açma sözleşmesinin tarafları arasında güven ilişkisi ağır derecede sarsılır ve müşteri sözleşme ile bağlı olmaya devam etmeksizin olağanüstü fesih imkânını kullanabilir400. Kredi alanın temerrüdü. 96. Banka veya yanında çalıştırdığı kişiler sır saklama borcunu ihlal ederler ve müşteri aleyhine üçüncü şahıslara yardımda bulunurlarsa. Kredi alanın. müşterinin zararlarını ispat etmesi halinde tazminat ödemekle yükümlü olur. 652 CANARIS. Kreditrecht. 102. 254 Doktrinde hakim olan görüşü göre mürekkep faiz yasağı komisyon ödeme borçlarına uygulanamaz çünkü komisyon faiz niteliğinde değildir. komisyon krediyi hazır bulundurma ve faiz ise kullandırma borcunun karşılığını oluşturur. N.140 niteliğinde ise kredi alan. BGB § 321 )398. 638. Kredi ücretlerinden ilk aşamada verilecek karşılık bedellerin 398 399 400 401 402 STAUDER. CANARIS. s. faiz ve komisyon gibi karşılık kredi bedellerini ödememesi ve iade borcunu yerine getirmemesi kredi açma sözleşmesinin ihlalidir.
N. başka yerde kullanması halinde ek kazançları. m. 638. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 639. Münferit kredi işlemlerinin yapılması ve kredinin kısmen dahi kullandırılması halinde kredi açma sözleşmesi ifa aşamasına girer. bu durumda sürekli borç ilişkisi niteliğindeki sözleşme ileriye etkili şekilde bozulur. Kredi açma sözleşmesi çerçevesinde çok sayıda kredi işlemlerinin yapıldığı bir ilişkide genel kabule göre edim bağlantısı sebebiyle faiz münferit kredilerle birlikte kredi açma sözleşmesi kapsamında karşılık ilişki içerisindedir. 26. 314 N. CANARIS. 106-108 ( BGB § 326 ) hükümlerinden yararlanıp. borçlu temerrüdü sebebiyle sözleşmeden dönebilir403. 104/1 ). s. HEERMANN. HUBNER.ALICA. talep yapılana kadar faize faiz yürütülemez ancak faize faiz hesaplanmasının geçerli olduğu cari hesap ilişkisi bunun istisnasını oluşturur406. 404 405 403 STAUDER. N. HOPT/MÜLBERT. temerrüt sebebiyle dönme hakkının yerine ileriye etkili fesih imkanı kullanılabilir407.129. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HEERMANN. Kreditrecht. CANARIS. Müşteri tarafından faiz ödeme borcunun yerine getirilmemesi halinde banka kredi açma sözleşmesini temerrüt sebebiyle mutlak olarak fesih imkanına ve haklı nedenle fesih imkanı sahip olur405. 158.. 6. s. 626. HOPT/MÜLBERT. 261. BECKER. yapabileceği karlı CANARIS. AT. N. Kreditrecht. 638. Kredi açma sözleşmesinin temerrüt sebebiyle sona ermesi halinde bankanın kredi kullandırma borcu sona erer ve karşılık bedeller için ifa talebini kaybeder bunun yerine tazminat talep edebilir404. LARENZ. 1/88. CANARIS. 261. N. Bankanın ispat etmesi gereken ek zararları. N. N. N. 156 406 407 . 533 N. N. N. s. 38. iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdeki temerrüt şartlarını düzenleyen BK. Müşteri anapara faizinin ödenmesinde temerrüde düşmüş ise bu tutar için geçmiş günler faizi ancak icraya veya mahkemeye müracaat gününden itibaren istenebilecektir ( BK. 324. Banka bedel ve iadeye ilişkin tüm alacakları için gecikme faizi yanında ek bir zararı ve müşterinin kusuru varsa ispat etme şartıyla bunun tazminini de talep edebilir. German Banking Law.141 ödenmesinde temerrüt halinde banka henüz krediyi kullandırmamış ise ödemezlik defi yoluyla ifadan kaçınabileceği gibi. N. 638 CANARIS. s. 1/88. m. 324. parayı temin etme maliyetleri. LOMBARDINI. s.
komisyon benzeri ücretler karşılık ilişkide kredi açma sözleşmesinin edimleridir410.D.142 işlemlerdir ve bunlara dayanarak tazminat talebinde bulunabilecektir408. “:.1992 t. Kredinin iadesi ve üçüncü şahıslara yapılan ödemeleri tazmin amaçlı garanti borcu kredi açma sözleşmesinin karşı edimi niteliğinde değil.K. “kredi veren hakkında bankalar arası serbest piyasada serbest kur üzerinden döviz satın alarak döviz pozisyonundaki açığını kapatmasının davacının sorumluluğunda olmayacağı. borçlu kendisine hiç bir kusur isnat edilemeyeceğini ispat etmedikçe bu zararı da tazminle sorumludur. Bu ölçüler içinde değerlendirme yapılarak.. münferit kredilerin ve kredi açma sözleşmesinin tasfiyesi amaçlı yan borç niteliğindedir. Yarg.”: söz konusu kararda Hukuk Genel Kurulu.com. sözleşmelerden doğan veya haksız fiile dayalı alacakların tamamı dahildir. HOPT/MÜLBERT. K. 639. 29. B. Kredi komisyonlarının ödenmemesi bankaya temerrüt sebebiyle kredi açma sözleşmesini fesih hakkı verirse de bu durum ifası gerçekleşmiş münferit kredi işlemlerini doğrudan etkilemez..nun 105. 332.102.Ş.3. 28. temerrüdün sonuçları kredi açma sözleşmesinin üzerinde doğrudan kendisini gösterir.’nun 96.04. Bu durumda temerrüde konu ve faize hak veren yasal bir alacağın varlığı yeterlidir. faizle karşılanamayan alacaklı zararı tazmin edilecektir…. Kreditrecht. 261 Yarg. H.. kabul kredisini kapatmaması. N. 1995/253 T. N. 1995/19-48 K. banka kredi açma sözleşmesine dayanarak aynen ifa yanında gecikme faizi ve ek zararların tazminini ve haklı nedenle sözleşmenin feshini talep edebilir 411. 261. borçlu mütemerrit olmasaydı ve borcunu zamanında ödeseydi alacaklının varlığı ne duruma gelecek idi ise o durum sağlanmalıdır. N. alacaklının zararını talep edebileceği geçmiş günler faizinden fazla olması halinde. 92/1819–1772 sayılı kararı “. İlk derece mahkemesinin. s. HEERMANN. tarafından ithal edilen mal bedeline karşılık bu şirkete keşide edilmiş ve kabul gören poliçelere. davalı bankanın döviz yükümlülüklerini göz önünde tutarak gerekli olan tutarda döviz bulundurmak zorunda olduğu…” şeklindeki kararında ısrar etmesi üzerine yukarıda belirtilen kararı vermiştir.kazanci. ( www.. 19. 408 409 LOMBARDINI. 533 N. maddesine göre. E. 105. Borçlar Kanununun 105. H. maddeleri hükümleri gereği kendisine hiçbir kusurun isnat edilemeyeceğini ispat edemedikçe bundan doğan zararı tazmine mecburdur 409.G.K. para ödüncünü ödememesi halinde banka iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüdüne ilişkin ek imkanları kullanamaz ancak bu durumda genel anlamda sözleşmeye aykırılık ve borçlu temerrüdü söz konusudur. HOPT/MÜLBERT. Ek zararlar hesap edilirken. A. Kredi alanın iadeye ilişkin borçlarını yerine getirmemesi. taraflar arasındaki banka kredi sözleşmesine dayanarak aval veren davalı bankanın avalist olarak yaptığı ödeme sonucu doğan borçtan davacıların sorumluluğunu kaldıran hukuki bir neden bulunmadığı ve bu yoldaki . maddesindeki zarara dayanak alınan alacak kavramına.1995. 39.mütemerrit olan borçlu borcunun gecikmeyle ifasından dolayı zarardan sorumludur. s. Alacaklının hakkını kısmen veya tamamen elde edememesi halinde borçlu B. Kreditrecht..tr ) 410 411 CANARIS.
ihtarın çekildiği tarihte değil. kredinin kullanılması ve bu şekilde iade borcunun muacceliyet anının sözleşmede belirlenen şekilde gelmiş olması lazımdır. ancak bu durumlarda olaydaki şartlara göre fesih imkanı incelenmelidir415. kredi alanın aczi sebebiyle fesih yetkisine sahip olduğu gibi ( BK.tr ) CANARIS. s.143 Bankanın iade ve tazmin konusundaki alacakları kredi açma sözleşmesinin temerrüt sebebiyle mutlak anlamda feshine imkan vermez. 93/1710-94/185 sayılı kararı ( www. 261 .128. Kredinin iadesi.1994 t. HEERMANN.tr ) CANARIS. sözleşme amacının gerçekleştirilmesini tehlikeye sokmuş olması lazımdır. 639. N. Kreditrecht. BGB § 321 )413. ( www.D. STAUDER. garanti ve tazmin borçları konusunda ifa bozukluğunun oluşumu için öncelikle. tebliği ile ihtarda ödeme için tanınmış bir süre varsa bu sürenin sonunda oluşacaktır414. N. N. 639. BGB § 490 ). HOPT/MÜLBERT. H. N. Faiz veya kısmi ödemelerde bu şekilde tüm sözleşmeyi etkileyecek ihlal ancak süreklilik gösteren ifa aksaklıklarıdır. tazminat talebinin aksine haklı nedenle fesih için müşterinin kusuru bulunması da şart değildir412.kazanci. yazılı şekilde kabulü usul ve yasaya aykırıdır. İadeye ilişkin borçlar karşılık ilişkide yer almadığı ve münferit işlemlerin tasfiyesine yönelik olduğu için ayrılık prensibine göre genel ve mutlak bir fesih sebebi oluşturmazlar. Faiz ödemede kısa süreli gecikme fesih imkanı vermez. banka bu durumda kredi açma sözleşmesini haklı nedenle. HOPT/MÜLBERT. 329. s. bedel veya iadeye ilişkin kısmi aksamaların çerçeve nitelikli kredi açma sözleşmesine doğrudan etkisinin söz konusu olabilmesi için tüm sözleşme ilişkisinin ifasını. s. 639 . Kredi cari hesabının sona ermesi üzerine oluşan banka alacağı yönünden temerrüt. Kreditrecht. Kreditrecht. 261 Yarg. N. Münferit işleme ait ifa bozukluğu. N. STAUDER. HOPT/MÜLBERT. 19. 261.3. genel anlamda aciz haline dayanarak ifadan kaçınabilir (BK 82. 413 414 415 412 CANARIS. İfa etmeme kredi alanın kusuru veya mali durumunda bozulmalara dayanabilir. Münferit kredi işlemlerine ait kısmi ifa bozukluklarından kredi açma sözleşmesi doğrudan davacılar İddiasının usulüne uygun kanıtlarla ispatlanamadığı nedeniyle davayı reddetmesi gerekirken. iadenin karşılık ilişkide yer almaması yanında münferit kredilerle ayrılık prensibi geçerlidir ancak bu durumda banka için kredi açma sözleşmesini haklı sebeple fesih imkanı vardır.128. 1.kazanci. 310.com.com.
D. bankanın kısa vadeli ticari kredilere uyguladığı cari kredi faizinin %50 fazlası oranında temerrüt faizi uygulanacağı öngörülmüş bulunduğundan mahkemece bu yön dikkate alınarak.D.tr ).kazanci. H. kısa vadeli ticari kredilere uygulamakta olduğu kredi faizi belirlenip bunun %50 fazlası oranında temerrüt faizine uygulanması gerekirken bilirkişi raporunda bu araştırmanın diğer bankaların uygulamakta oldukları temerrüt faizi dikkate alınmak suretiyle belirlenmeye çalışıldığı gözetilmeden faiz oranı yönünden bilirkişi raporunda belirtilen seçenekli görüş ve icra takip talebinde yer alan faiz oranı esas alınmak suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması isabetli değildir…” ( www. İcra Takip Talepnamesinde yer alan geçmiş günler faizi olarak talep edilen miktar ve faiz oranına ilişkindir.01. E.D. 629.2000 t.4.1994 t. Faizin arttırılmasının bankanın tek taraflı iradesine bırakıldığı hallerde. Taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin ( 10.2002 t. Kredi alanın üçüncü kişilere karşı yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi sebebiyle banka üçüncü kişilere bir ceza veya tazminat ödemişse bu ödediği cezalar için kredi alana rücu edebilir böyle bir durum kötü niyet sayılamaz417 Kredi açma sözleşmelerinde temerrüt faizi akdi faizin belli oranda fazlası olarak kararlaştırılabilir.144 etkilenmeyeceği gibi bu durum diğer münferit kredileri de etkilenmez. H. Yarg. 639.kazanci. bankanın temerrüt tarihinde. 2000/2791.2000 t.tr ) 418 . N. 1119.2000 t. 2003/1472 K. § 609 ) Yarg.2003 “…. bu şekilde kesin 416 417 CANARIS. E. Yarg.com. Kredi sözleşmelerinde temerrüt faizinin. 19. 1993/101471994/10028 . 23. 2000/883 K. 99/7929 K. temerrüt tarihinde bankaca uygulanan en yüksek cari kredi faizinin belli oranda fazlası olarak serbest irade ile kararlaştırılmış olması hukuken geçerli ise de temerrüt tarihindeki bankanın tek taraflı olarak saptayıp uyguladığı cari faizin objektif iyiniyet içinde oluşturulduğunun ve aynı tür kredilere aynı cari faiz oranının uygulanıp uygulanmadığı.3. Yargıtay bu şekildeki hükümleri geçerli kabul etmektedir. bankaca yapılacak arttırmanın iyi niyet kurallarına uygun olması lazımdır. BGH WM 59. “Davalıların temyizi. Yarg. 19. H. 17. 2000/1771. 2003/7237 T. E.com. 3. sayılı kararları. 2001/4137-466 sayalı kararı. 2000/2904. KOCAMAN. kredi alanın itirazının olması halinde bu konu incelenecek ve temerrüt faiz oranının makul ölçülerde bulunup bulunmadığı saptanacaktır418.4. 6. tüm bu durumlarda genelde kredi açma sözleşmesinin temelini oluşturan karşılıklı güven ilişkisi bozulur ve kredi açma sözleşmesinin feshi için ön şartlar oluşmaya başlar416. Kredi açma sözleşmesinde açık bir şekilde temerrüt faiz oranı belirlenmişse. 626.7. Münferit ilişkideki bozukluk ayrılık prensibine göre diğer işlemleri doğrudan etkilemez. HD 26. 13. haksız bir davranışın olup olmadığı bilirkişi ile saptanması gerekir.maddesinde ) temerrüt halinde. ( www.döviz ve prefinans kredisini zamanında Kapatmaması sebebiyle davalı bankanın ödediği cezalar için müşteriye rücu su kötü niyet sayılamaz. ( STAUDINGER/RIEDEL.10. 99/8001 K. 6. 19. 11. s. E.
banka tarafından mali durumu hakkında yapılacak denetimlere rıza göstermesi kararlaştırılabilir. ( KOSTAKOĞLU.145 olarak belirlenen temerrüt faizi oranından fazla talepte bulunulması haklı kabul edilemez419.128.2. HEERMANN.1994 t. sözleşmenin güvene dayalı nitelik göstermesi sebebiyle kredi açma sözleşmesinin unsurlarından biri sayılmaktadır. s. Kredi açma sözleşmesinde müşterinin. eğer sözleşmede müşteri için kullanma yükümlülüğü açıkça düzenlenmemişse sözleşmeye aykırılık. Aynı zamanda bu durum kredi açma sözleşmelerinde bir fesih sebebi olarak düzenlenmektedir. H. m. ifa bozukluğu oluşturmaz. bu bağımsız nitelikte yan edim yükümlülüğüdür ve kredi müşterisi bu denetime izin vermezse yan edim yükümlülüğünün ihlali sebebiyle tazminat ödemekle yükümlü olur. Müşterinin teminat vermeden kaçınması halinde banka BK m. Alacaklı temerrüdünün oluşumunda bankanın kusurunun bulunmaması halinde edim tehlikesi kredi alanın üzerindedir. Kredinin verilmesinden sonra teminat göstermekten kaçınma halinde banka BK. Müşteri tarafından yerine getirilecek olan teminat gösterme borcu.125 ALICA. ifa aşamasında müşteri ifayı kabul etmezse alacaklı temerrüdüne düşer. Kredi açma sözleşmesinde müşteri genellikle teminat vermekle yükümlü olmaktadır. 93/423-94/719 sayılı kararı.D. s. s. 326. 158. . Kredi açma sözleşmesinde kredi alanın kendisine tahsis edilen krediyi kullanmaması. s. 328 STAUDER.201 ) STAUDER. s. teminat verme sözleşmenin tamamlanması için sadece bir ön şart değil aynı zamanda müşterinin ön ifada bulunmak zorunda olduğu bir yan borç niteliğinde kabul edilmektedir421. 19. aynı zamanda kredi alan karşılık bedelleri de ödemek zorunda kalır. 81 hükmünce ifadan kaçınabilir. bankanın krediyi kullandırma borcunun ifası başlayacaktır. Kredi alanın talebi üzerine. Örneğin yabancı para verilmesi şeklindeki kredilerde para değerinin düşmesi hallerinde edim tehlikesi kredi alanın üzerindedir420. HEERMANN. 1. s. 106 uyarınca süre vermek ve bu sürenin sonunda borç yerine getirilmezse sözleşmeyi feshetmek yoluyla menfi zararlarının tazminini talep edebilir422. 419 420 421 422 Yarg.
ancak banka aynı zamanda söz konusu kredinin kullanımını denetlemeden de sorumlu ise asli edimi bulunmayan kanuni borç ilişkisi teorisine göre sözleşme içi sorumluluğa tabi olabilecektir425. Ticari itibarın varlığına yönelik olarak banka kredisinden kaynaklanan zarar nedeniyle zarar eden üçüncü kişilere karşı bankanın kural olarak sorumlu olmadığı kabul edilmektedir.146 III) Üçüncü Şahısların Zararlarından Sorumluluk Kredi açma sözleşmesinde kredi veren banka. N. 407. TEKİNALP. Banka. kötü durumu gizlemeye yönelik bir amaç varsa bu da bir sorumluluk sebebidir. . GUGGENHEIM. zarar vermeye yönelik bir kast olmamakla birlikte. s. Her gerçek veya tüzel kişi gibi banka da bir kimse ile ilişkiye girer veya ilişkisini devam ettirirken. HOPT/MÜLBERT. ödeme gücüne sahip olmayan bir kişiye kredi açabilir ve bu şekilde üçüncü kişiler karşısında yanlış kanaat uyandırabilir. ticari itibarın devri bazı hallerde buna güvenip kredi alanla iş ilişkisine giren üçüncü kişilerin zararlarına yol açabilir. 103. Tüm bu durumlarda ispat yükü zarar gören 423 424 425 426 BATTAL. 407. s. Kreditrecht. Müşteri tarafından kredinin kötüye kullanılması halinde bankanın üçüncü kişilere karşı sorumluluğu yoktur. s. Banka. Mali durumu bozuk olan bir kişiye bilerek ve üçüncü kişileri aldatma amacıyla kredi açan ve üçüncü kişilerde hatalı güven duygusu uyandıran banka. TEKİNALP. s. Banka tarafından yapılan değerlendirme başkası tarafından yorumlanmış ve yorum yapan kişi zarar görmüşse banka bu zarardan sorumlu tutulamaz. Güven aktarması. Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. kendi itibarını kredi alanın itibarı yerine geçirerek ona satın alma gücü temin eder. ancak taraflar arasındaki hukuki ilişki böyle bir hakkı yorum yapana verebilir424. GUGGENHEIM. 108. 258 BATTAL. 255. s.. kural olarak durumu kendi menfaatlerine uygun değerlendirmek hakkına sahiptir. bundan doğan zararı tazmin etmek zorundadır426. Bu sözleşme kapsamında banka tarafından kredi alana güven aktarması gerçekleşir423. s. 107. GUGGENHEIM. Bankaların Hukuki Sorumluluğu . Banka zarar verme kastı olmamasına rağmen. 251..
92. 85. Zarar gören müşteri olmasa da onunla kredi veren banka arasında MK. bu durumda sorumluluğa haksız fiil hükümleri uygulanabilecektir.147 kişiye aittir. 109. Stoufflet. 255. Bankanın sorumluluğu için zarar görenin kusuru. GUGGENHEIM. Kredi işleminden sonra. s. s. s. Ribert. 24. Kredi alanın ekonomik durumu konusunda sadece üçüncü şahısları aldatmayı amaçlayan kredi açma sözleşmelerinin sonuç olarak hükümsüz olduğu ancak bankanın sorumluluğuna yol açacağı kabul edilmektedir429. GUGGENHEIM. s. 253’ten naklen ). Bankaların Hukuki Sorumluluğu. bazı hallerde iyiniyet sorumluluktan kurtulmaya yetmeyecektir. ( Fransız doktrini. 68.. Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. önceden alacaklı durumuna geçmiş kişilerin paylaşacakları öz varlık kötü idare nedeniyle azalacaktır bu durum da haklı görülemez. Bankanın. s. 427 428 BATTAL. bu durumda banka. s. . Responsabilite. Vasseur. ( Roblot ) s. Sorumluluğun tespitinde temel ölçü bankanın kredi verirken müşteriyi zor durumdan kurtarmayı amaçlamış olup olmadığıdır. GUGGENHEIM. 2' den kaynaklanan güven ilişkisi bulunduğu ve asli edimi bulunmayan kanuni borç ilişkisi teorisine göre sözleşme içi sorumluluk hükümlerinin de banka aleyhine uygulanabileceği de kabul edilmektedir430. bu tür işlemlerin üçüncü kişiler için gerçek anlamda güven uyanmasına sebep olduğu kabul edilmektedir427. zararı ve illiyet bağını ispatlaması gerekir. s. s. Bankalar genelde belirli bir tutarın üzerinde teminatsız kredi kullandırmamaktadırlar ve teminatlı kredilerde ise kredi alanın mali durumuna baştan güvendikleri kabul edilmemektedir. banka bu krediden olağan karı sağlamayı amaçladığını ispatlarsa sorumlu tutulamaz. 109.Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 107. Kredinin kamu hizmeti niteliği ve ekonomik önemi dikkate alınarak bankanın sorumluluğunun ağırlaştırılmasını önerilmektedir. örneğin banka iflas etmesi muhtemel bir tacire iflası geciktirmek amacıyla kredi vermişse sorumlu tutulabilir ancak bunun için zarar mevcut olmalı ve bankanın bu kötü durumu bildiği yada bilmesi gerektiği ispatlanmalıdır 428 . 429 430 STAUDER.. teminatlı kredi nedeniyle başkalarının güvenip zarar görmesinden sorumlu tutulamaz. 252. BATTAL. BATTAL. Bankanın sorumluluğunun teminatsız kredide gündeme geleceği. üçüncü kişi ile arasında bir sözleşme ilişkisi yoktur..
Taraflar sözleşme özgürlüğü ilkesinin sonucu olarak özen borcunun ve sorumluluğun ölçüsünü genişletebilir ve daraltabilirler ancak BK. Bu denetleme yoluyla güçlü taraf durumundaki bankanın dayatmaları önlenmeye çalışılır. Öncelikle kanunun emredici hükümleri ve MK. 1086. s. 2’den kaynaklanan dürüstlük kuralı. 161 ve benzeri maddelerdeki emredici hükümlerin belirlediği sınırların dışına çıkamazlar432. s. Bankaların Tacir ve Sanayiciler İle Yapmış Oldukları Genel Kredi Sözleşmelerindeki Genel İşlem Şartlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi ve Çözüm Önerileri. Bankalar müşterilerle ilişkilerinde önceden soyut olarak formüle edilmiş şartlar hazırlamakta ve bunlarla gelecekte kurulacak belirsiz sayıda ancak aynı türde hukuki işlemleri düzenlemekte ve içeriğini kısmen veya tamamen genel işlem şartlarının oluşturduğu kitle veya formüler sözleşme ortaya çıkmaktadır433. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP. KOCAMAN. 99. Genel işlem şartlarının bağlayıcılıklarının denetlenmesi ikinci sınırlamadır.148 § 8) GENEL İŞLEM ŞARTLARININ VE HÜKÜMLERİN DENETİMİ I) Yürürlük Denetimi Sözleşme özgürlüğü ilkesi. Bu şekilde önceden hazırlanan tipik kayıtlar için genel işlem şartları deyimi kullanılmaktadır434. 104. 100. 431 432 433 434 BATTAL. TUNÇOMAĞ. s. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. I. ahlaka ve adaba uygunluk ilkeleri genel sınırları oluşturur. hukuki durumları veya sosyal şartları nedeniyle eşit olmayan taraflar arasındaki ilişkilerde zayıf taraf lehine sınırlandırılabilmektedir. Sözleşme özgürlüğü ilkesi bankaların taraf olduğu hukuki işlemlerde temelde üç yönden sınırlanmıştır. 157. 493. s. 155. bu şekilde tarafların güçleri de eşitlenmiş olmaktadır431. . Bu sınırlandırma ihtiyacı özellikle eşit olmayan imkanların yoğun şekilde yaşandığı banka ilişkilerinde ortaya çıkmaktadır. Arif. C. Ünal Tekinalp’e Armağan. İstanbul 2003.
271. 6/5 Yönetmelik m. Yasa hayatın doğal akışına uygun bir düzenleme ile genel işlem şartının pazarlık konusu edilmeyeceğinden yola çıkmış ve ispat yükü dağılımı getirmiştir.149 Genel işlem şartlarının sözleşmenin içeriği haline gelmesi için bunların müşterinin okuyup anlayabileceği tarzda kaleme alınmış olması lazımdır. 102. s. Banka. 2 hükmü 435 ATAMER. Ancak uygulamada müşteri kendisine sunulan metni açık ve örtülü olarak kabul edebilir. Alman ve İsviçre Hukukunda tüketici ve tacir ayrımı istisnasız olarak kabul edilmekte ve genel işlem şartı kullanımı konusunda tacire açık uyarı yapılmasa dahi bunlarla bağlı olacakları kabul edilmektedir. Genel İşlem Şartlarının Denetiminde Yeni Açılımlar. Türk Hukuku bakımından ise TTK m. Yeşim. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda bir genel işlem şartının müzakere edilip edilmediği konusunda ihtilaf olması durumunda ispat yükü düzenlenmiştir. ATAMER. İstanbul 2001. Kredi açma sözleşmesinde ise kredi alan taraf tacir olmaktadır ve genel işlem şartlarının güven kuramı esaslarına göre sözleşme içeriği olmasında tacirlerin tüketicilere nazaran daha az korunacağı kabul edilmektedir. Müşteri çoğu zaman kendisine sunulan metni değiştirme ümidi olmadığı ve anlayamadığı için okumadan imzalamaktadır bu durum global kabul olarak adlandırılmaktadır435. TEKİNALP. Bu durumda Genel işlem şartları içinde yer alan sözleşme hükümlerinin pazarlık konusu edildiğini bu şartları kullanan ispat edecektir ( TKHK m. Yeşim M. s. TKHK m.. 5/3 )436. bunun aksini iddia edenin ispat etmesi gerekir. 6/3 hükmünce bir sözleşme hükmü önceden hazırlanmış ve standart sözleşmede yer alması sebebiyle tüketici içeriğine etki edememişse o sözleşme hükmünün tüketici ile müzakere edilmediği kabul edilmektedir. Genel işlem şartları kullanan tarafın bunları sözleşmeye dahil etmek amacıyla açık bir beyanda bulunması ve bu beyanının karşı tarafça kabulü en güvenli ve tartışma oluşturmayacak yoldur. Genel işlem şartı kullanımının ticari teamül haline geldiği branşlarda açık ve zımni bir atıf olmasa dahi tacir sözleşmenin kurulması yönündeki kabul beyanı ile genel işlem şartlarının sözleşme içeriği olduğunu kabul etmiş olacaktır. Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesinde Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi. s. Kocayusufpaşaoğlu Armağanı. 299 ( 291–331 ) 436 .
Kredi Sözleşmeleri. iki tarafında üzerinde uzlaştığı. s. . Banka. onları ATAMER. 21. 457 ATAMER. İTO Yayın No: 2001/08. Kural olarak sadece zayıf ve deneyimsiz olan taraf beklenmezlik kuralına dayanabilirse de bu kişinin mutlak anlamda tüketici olması gerekmez. 28. 439 440 438 437 ATAMER. beklenmez ve şaşırtıcı olma ile kastedilen ise bir hükmün somut olayda müşteri ve işletme arasında kurulan sözleşme bakımından ilgili çevrede beklenmez olmasıdır. 22. BGE 109 II 452. PALANDT/HEINRICHS § 138 N. Alışılmamış kayıtlar geçersiz sayılırken. Bir tacirin genel işlem şartları çerçevesinde sözleşme kurmaktan başka imkânı olmaması halinde onun da zayıf taraf olarak kabul edilmesi mümkündür439. Tacirlerin de kurdukları sözleşmelerde deneyimsiz olma ihtimalleri vardır ve bu durumda tacirlik sıfatı teknik bir sıfata değil somut olayda şahsın beklenmeyen bir hükmün etkilerini değerlendirebilecek kadar deneyime sahip olup olmadığına göre değerlendirilecektir. 22. sözleşme çekirdeğini mantıklı ve anlamlı bir şekilde tamamlamayan. ATAMER. Kredi açma sözleşmesinin tarafı olan tacir için dahi bazı hükümlerin beklenemez ve şaşırtıcı olarak kabul edilmesi mümkündür. Sözleşmenin tümü dikkate alındığında işlem hayatı bakımından normal sayılandan farklı.150 esas alındığında tarafların irade beyanlarının yorumunda ticari teamüller dikkate alınacaktır437. 221. Yeşim. TEKİNALP. Alman ve İsviçre Mahkemeleri ve doktrin bu tür şartların uyuşmazlık halinde hakim tarafından inceleneceğini kabul etmektedir. s. s. AT. 793. Türk. s. NUISSL. s. Uyuşmazlık halinde hakim açık olmayan şartları metni kaleme alan aleyhine yorumlayacaktır. N. 278. Kredi Sözleşmeleri. Kişilik haklarına aykırı. 22. işleme yabancı bir hüküm söz konusudur438. Bankaların Kredi Sözleşmelerinden Kaynaklanan Sorunlar ve Hukuki Çözüm Yolları. İstanbul 2001. LARENZ/WOLF. s. Kredi Sözleşmeleri. Standart banka sözleşmelerinde müşteri için şaşırtıcı. beklenemez hükümlerin özellikle global kabul halinde sözleşme içeriğine dahil olmaması sağlanmaktadır. şaşırtıcı kayıtlar sözleşme içeriğine dahil edilmeyeceklerdir. Alman hukukunda da beklenmeyen hükümlerin sözleşme içeriği olamayacağına ilişkin esasların tacirlere uygulanacağı ve onların da beklenmez hükümlere karşı korunacağı kabul edilmektedir440.
115. hükümlerin açık şekilde kaleme alınmış olması hallerinde hakimin sözleşmeye müdahale imkanı kalmamaktadır.151 sınırlayan kayıtlar hükümsüz olacaktır441. Genel İşlem Şartları. 21 ) açıkça düzenlenmiştir. ahlaka. Borçlar kanununun sözleşme içeriği hakkında getirdiği temel kısıtlamalar 19 ve 20. ( s. genel işlem koşullarında yer alan açık olmayan. 1141. Yarg. N.6. s. anlaşılmaz koşulların düzenleyenin aleyhine karşı tarafın lehine yorumlanacağı ( BKT m. bu durum global kabul hallerinde de geçerlidir442. Bu durumda son çare olarak içerik denetimi yapılabilecektir. TEKİNALP. s. 2. maddelerden çıkmaktadır. H. İstanbul 1986. Okunmadan veya açık atıf yapılmadan kabul edilmiş hükümlerin sözleşmenin içeriğine dahil olmayacağı kuralı.1998 t. Ünal.D. s. ATAMER. BGE 109 II 213. kamu düzenine aykırı ve imkansız olamaz. 221. kredi alan tarafın tacir olduğu kredi açma sözleşmelerinde. 1998. Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Borçlar Kanunu Komisyonu tarafından hazırlanan Borçlar Kanunu taslağında. özellikle genel işlem şartlarının ticari teamül olduğu konularda sınırlı olarak uygulanabilecektir. II) İçerik Denetimi Yürürlük denetimi ve yorum kuralları yoluyla müşteriler genel işlem şartlarına karşı korunabiliyorsa da bu imkanlar ancak kısmi bir koruma sağlayabilmektedir. NUISSL. Ernst E. s. 442 441 . Bunlarla birlikte hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenleyen TMK m. 125-147 ). 2/2 ve gabin sebebiyle sözleşmeyi iptal KOCAMAN. Sözleşme görüşmelerinde genel işlem şartları kullanımının ve içeriğinin özellikle vurgulanmış olması. sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı olan genel işlem şartlarının yazılmamış sayılacağı ( BKT m. 142. 23 ). 1100. beklemediği bir sonuç meydana getiriyorsa söz konusu hüküm geçersizdir. GİŞ. Okunmadan kabul edilmiş bir sözleşmenin kısmen veya tamamen güven ilkesinin sınırları dışına çıkması ve işletmenin dikkat çekmemesi halinde müşteri o hükmü hesaba katmayacaksa. 4263/6098 sayılı kararı YKD. Hirsch’in Hatırasına Armağan. Bu hükümlere göre sözleşme hükümleri emredici hükümlere. 3.
196. 100 ). Kredi Sözleşmeleri. m. ekonomik varlığını.25. 23 hükmünce batıl sayılması bu sınırlamalara örnek oluşturmaktadır445. kefalet sınırı ve yazılı şekil konusunda BK m 484/1. 139/1. Genel işlem şartları içinde bu hükümlere aykırılık olması BK m. 99. Banka. 1105. s. 8/2 ve kişilik haklarını ihlal eden hükümlerin TMK m. s. satıcının tekeffülü konusunda BK. Örneğin kredi açma sözleşmesinde dönem faizlerinin ikişer aylık sürelerde hesaplanıp anaparaya ilave edileceğine dair hüküm TTK’nun 8/2 maddesine aykırı olduğundan geçersiz sayılacaktır. 21’de bazı hallerde sözleşme içeriğine müdahale imkanı vermektedir443. 230 hükümleri. Aşağıda içerik denetimine ilişkin imkânlar kısaca açıklanacaktır. KOCAMAN. Örneğin kredi açma sözleşmelerine getirilen kredi kullanma sınırları ve şartları sözleşme özgürlüğüne doğrudan etki yapmaktadır444. ATAMER. A) Emredici Hukuk Kurallarına ve Kişilik Haklarına Aykırılık Genel işlem şartı içeren sözleşmeler diğer tüm sözleşmelerde olduğu gibi kanunda belirlenmiş emredici hükümlere uygun olmak zorundadır. Kamu düzeninin sağlanması amacıyla konulmuş bulunan kamu hukuku hükümlerinin de özel hukuka doğrudan ve dolaylı olarak etkileri olmaktadır. 156. 20 uyarınca şartları batıl olmasına sebep olur. bu durumda bir sınırlama oluşturmaktadır. sözleşmenin güçlü tarafının dayatması ile zayıf tarafın kişiliğini. s. 189. mürekkep faiz yasağı ile ilgili TTK m. Sözleşme eşitliğinin ve adaletinin hedefi zayıf olanı korumaktır. halin icabı olan bankaların benzer işlemlerdeki uygulamaları TEKİNALP. Özellikle sorumsuzluk anlaşmaları hakkında sınırlamalar ( BK. . m. GİŞ. 114 vd. 275. s. 444 445 446 443 BATTAL. AKYOL. 147. Bu durumda kredi açma sözleşmesine dayanılarak kullandırılan kredinin faiz tahakkuk süresi yönünden sözleşmede oluşan boşluk. Kredi Sözleşmeleri. s. s. zamanaşımı sürelerinin kısaltılamayacağı ile ilgili BK m. 126–127. şeref ve itibarının zedelenmesi kabul edilemez446. ATAMER. TEKİNALP. m. 1106. 26. Banka Sözleşmeleri. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. s.152 imkanı veren BK. KOCAMAN.
172 ) gibi ilkeler bu yoldan sözleşme içeriğinin sınırını oluşturabilir448. 19 da düzenlenmiş bir sözleşme içeriği sınırıdır.tr ) ATAMER. s. Kredi açma sözleşmesinin hükümsüzlük sebeplerinden biri kredi alanın ehliyetsizliğidir. Yazılı olmayan hukuk normları ve hukuk düzeninin temel yargıları da bu kavramın içeriğine dahildir. tüketicilerin korunması ( AY m.D. Kredi alanın sınırlı ehliyetsiz olması halinde kredi açma sözleşmesi ancak kanuni temsilcinin onayı ile geçerli hale gelebilir. Kişiler arsındaki sosyal ilişkileri düzenleyen. üçer aylık dönem sonlarında faizin tahakkuk ettirilmesi gerektiği şeklinde yorumlanarak doldurulması. Kredi Sözleşmeleri. eşitlik ilkesi. Ehliyete ilişkin hükümler emredici nitelikte olduğu için aksi genel işlem şartlarıyla kararlaştırılamaz.kazanci. Teminatlara ilişkin anlaşmaların şekil eksikliği veya irade bozukluğu gibi sebeplerle hükümsüz olması hallerinde de kredi açma sözleşmesinin hükümsüzlüğü veya feshi mümkündür. H. Emredici hukuk kurallarına aykırılığın yanı sıra bazı hallerde yedek hukuk kurallarına aykırılık ta kamu düzeni ihlallerine sebep olabilir. 33. Eğer teminat anlaşması kredi açma sözleşmesinin içeriğine dahil edilmişse bunun geçersiz olması veya belirsizliği tüm kredi açma sözleşmesinin geçersizliğine sebep olabilir çünkü banka bu teminatlar karşılığı kredi ilişkisine girmeye razı olmuştur. . hukuki işlem ehliyetine sahip olmayan kişiler tarafından yapılan tüm kredi işlemleri hükümsüzdür. 19 ahlaka aykırılığı da sözleşme içeriğine ilişkin sınırlamalar içerisinde saymıştır. yasaya. toplumda var olan temel değer yargıları dikkate alınmalıdır. BK m. 25 ). bu hususlar sözleşmenin kuruluş şartı niteliğinde ise eksiklikleri sözleşmenin tamamlanmasına engel olur.153 dikkate alınarak. Sosyal hukuk devleti ilkesi ( AY m. bu onay verilene kadar sözleşmenin geçerliliği askıdadır. hak ve nesafete uygun olur447. 19. B) Kamu Düzenine ve Ahlaka Aykırılık Kamu düzenine aykırılık BK m.96/6-96/2976 ( www. Türk hukukunda özellikle faiz 447 448 Yarg.com. Anayasa kuralları da kamu düzeni kavramı yoluyla dolaylı olarak özel hukuk alanına uygulanabilir.
1884. 1955. faiz oranlarını sonradan tek yanlı arttırma ve bu durumda ödeme yapılmazsa vadeden önce asıl alacakların muaccel olması gibi hükümlerin ahlaka aykırılık sebebiyle batıl olacağı savunulmaktadır. bu durum ise gabinin sübjektif koşulu olan tecrübesizlik koşulu olarak nitelenebilir450. 5. Banka sözleşmeleri. anlam ve önemini tam kavrayamadan kabul etmektedir. 114. . 962. kredi alanı aşırı derecede yüksek faiz oranlarına razı edebilmektedir. 1109. edimler arası dengeyi bozan bir durumun varlığı ekonomik olarak incelenecektir ( BGH 1951. NUISSL. Burada faiz kredi kullandırma karşılığında alınan edim niteliğindedir. karşılıklı edimler arasında açık bir nispetsizlik bulunması ve bu durumun.154 konusunda ahlaka aykırılık denetiminin uygulanmasının yerinde olacağı belirtilmektedir. BGH WM 1959. N. Borçlar. 1962. 1966. sözleşmenin kuruluşu sırasında genel işlem şartlarıyla karşılaşan taraf kısıtlı bir zamanda. 1964. Borçlar. N. AKYOL. NUISSL. kredi açma sözleşmesinde ekonomik bakımdan güçlü durumdaki banka. C) Gabin Gabin. § 138 N. 686. Kredi alanın ekonomik 449 450 451 452 AKYOL. Üstün bir durumda hatta fiili bir tekel durumunda olan bankaların kredi açma sözleşmelerine koydukları. s.). 1388. 622. BK m. gabine uğrayanın müzayaka. 671. KOCAMAN. s. CANARIS. hafiflik veya tecrübesizliğinden ileri gelmiş olması durumudur. bu durum bazı hallerde karşılıklı edimler arasında uygunluk ve denge bulunması kuralına aykırılık oluşturabilmektedir452. N. STAUDER. 179. 221. 1580. PALANDT. Örneğin yüksek ve aşırı faize karşı gabin hükümlerine dayanılabilecektir451. 221 AKYOL. 21. Kredi açma sözleşmesinde para ödüncü şeklinde kredi kullandırılması halinde müşteri komisyon yanında kullandığı nakit karşılığı belli oranda anapara faizi verme borcu altına girmektedir. 92. s. gabine uğrayana sözleşmeyi iptal hakkı vermiştir. Genel işlem şartları kullanan taraf bunu büyük bir özen ve dikkatle. uzmanların yardımıyla hazırlarken. Kredi ilişkisini sebepsiz olarak bitirme. banka kayıtlarının tek delil olacağı gibi hükümler ahlaken kabul edilebilir bulunmamaktadır449. 1032. s. s. 193.
NUISSL. STAUDER. münferit kredi ilişkisinin niteliği ve bu ilişki ile ilgili bankanın aldığı risk dikkate alınacaktır. 74. ispat kurallarını düzenleyen çok sayıda hüküm içerir ve bunların değerlendirilmesinde edimler arası dengesizliği tespit etmek güç olabilecektir456. Taraflardan birinin genel işlem şartı kullanma yoluyla yararlar edim kavramı içinde alınabilecektir. BGH NJW 1959. 1966. NUISSL. 73. gabin hükümlerinin aşırılık ve nispetsizlik gibi şartlar aranmadan sözleşme hükümsüz sayılmıştır. amacı ve sözleşme şartlarına göre objektif olarak tespit edilecektir. 519. CANARIS. 1377. diğer bütün sözleşme koşulları ve yan edimler dikkate alınacaktır. s.155 imkanlarını ve faaliyetlerini aşırı derecede kısıtlayan yüksek miktarlı teminatların kararlaştırılması da kredi açma sözleşmesinin iptaline sebep olabilir453. Edim kavramı geniş yorumlansa da genel işlem şartları ve sözleşme koşullar. 221. 453 454 455 STAUDER. 93 ) 456 ATAMER. bu durumda dengesizliğin açık olması halinde objektif şart gerçekleşmiş sayılacaktır. NUISSL. 349. BGH 1967. N. eğer taraflar arasında kara ve zarara katılma şeklinde bir gizli şirket anlaşması yoksa sözleşmenin hükümsüzlüğüne sebep olacak bir hüküm olarak tespit edilmiştir. Gabini ileri sürmenin bir yıllık süreye bağlı olması ve geçersizlik durumunu hâkimin resen dikkate alamaması bu yolla denetim imkânını önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. ( naklen. imkânlar ve riskler her olayın özelliklerine göre dikkate alınacaktır. 1401. 221. 221.. 1379. kredi işlemlerindeki genel durum. Tarafların edimleri arasındaki dengesizlik tespit edilirken sadece asli edimler değil. N. N. 622. N. PALANDT/HEINRICHS § 138 N. 225. Kredi açma sözleşmesinde talep edilen faiz tutarı ve komisyonlar bazı hallerde aşırı derecede yüksek kararlaştırılabilir ancak normal şartlara göre piyasada aşırı nakit sıkıntısının olması. münferit sözleşmedeki riskin normal şartlara göre yüksek olması sebebiyle bu yüksek faiz oranı bu özel şartlar sebebiyle uygun sayılabilir454. . BGH WM 73. ifa etmemenin sonuçlarını. 518. 1725. 1959. Söz konusu Alman Federal Mahkeme kararında kredi açma sözleşmesinde % 90 oranında faiz kararlaştırılması. Sözleşmenin kuruluşu ve devamı sırasında oluşan ücretler. kredinin getirisi. s. Kredi sözleşmesi. parasal durum. bulunması halinde gabin sebebiyle sözleşme geçersiz olabilecektir455. s. 92. 28. 30. Edimler arasındaki nispetsizlik işin niteliği. Nispetsizliğin tespitinde temel alınacak kıstaslar ekonomiktir. Bazı hallerde özellikle enflasyonun düşük olduğu şartlarda uzun vadeli kredilerde % 6 faiz oranı yüksek kabul edilmiş. 190.
Kredi sözleşmeleri. Kredi açma sözleşmesi içeriğinde hükümsüz şart sözleşme ilişkisinin devamı için hayati ve asli nitelikte olmamalıdır. Kredi açma sözleşmeleri için Yarg. 457 ATAMER. 19. bunun zorunlu şart olmadığı kabul edilebilmelidir. Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Borçlar Kanunu Komisyonu tarafından hazırlanan taslakta da genel işlem koşullarında yer alan hükümlerden. 25 ). 30. 2’ye dayanan kararlar vermiştir. 1109. bu konu aşağıda tek taraflı faiz artırma kararlarının geçerliliği bölümünde ayrıca incelenmiştir.D’de genel işlem şartlarına dayanarak bankanın faiz oranını tek taraflı olarak artırması durumunda MK m. III) Genel İşlem Şartlarında Geçersizliğin Sonuçları Kredi açma sözleşmesinin hükümlerinden sadece bir tanesi iyiniyet kurallarına. kamu düzenine aykırı ise bu durum sözleşmenin tamamının hükümsüz hale gelmesine sebep olmaz.156 D) Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağına Aykırılık Medeni Kanunun 2’nin birinci fıkrası dürüstlük kuralını. H. KOCAMAN. 2/2 çerçevesinde kullanılabilecektir. ancak taraf iradeleri ve işin niteliğine göre bu şart olmaksızın da sözleşmenin gerçekleşebileceği. İşletmeye takdir hakkı tanıyan birçok Genel işlem şartına bu hüküm uygulanabilecektir. karşı tarafa dürüstlük kurallarına aykırı olarak zarar verici veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikte olanların geçersiz olacağı hükme bağlanmıştır ( BKT m. ikinci fıkrası ise hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenlemektedir. s. söz konusu hüküm hakların açıkça kötüye kullanılmasının hukuken himaye edilmeyeceğini ifade etmektedir. . Örneğin faizi dilediği gibi arttırma veya dilediği zaman ifa etme hakkının tanındığı hallerde bu hak işletme tarafından ancak MK m. s. burada mevcut bir hakkın sınırları belirlenmektedir457. özellikle kredi alanın menfaatinin bulunması halinde sözleşmenin devam edeceği kabul edilmektedir.
s. kural olarak burada da ileriye etkili olarak sözleşme sona erdirilir. BK. N. NUISSL. maddesinde düzenlenen kurallara göre sözleşmenin oluşumunda tarafların gerçek iradesini araştıracak. banka ödediği krediler için faize ve ücrete hak kazanır459. Kredi açma sözleşmesinin tamamının geçersizliği söz konusu olursa sürekli borç ilişkilerine ait sonuçlar gerçekleşir.’nun 4. 626. N.’nun 20/1. Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Borçlar Kanunu Komisyonu tarafından hazırlanan taslakta da kısmi hükümsüzlük yönünde çözüm benimsenmiştir.157 bu durumda kısmi hükümsüzlük söz konusudur458. 1113. 167 CANARIS. 20/2 hükmünden farklı bir düzenleme getirmiştir462. Taraflar iade için sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanırlarsa da tasfiye şartları asıl sözleşme olan kredi açma sözleşmesi hükümlerine ve genel işlem şartlarına tabi olacaktır460. 625. sözleşme tümüyle hükümsüz olmayacak. 146. PALANDT/THOMAS § 817 KOSTAKOĞLU. NUISSL.K. özgürlük sınırını aşan sözleşme hükümleri yok farz edilecektir461. Tasarıda bu konu yazılmamış sayılmanın sözleşmeye etkisi başlığı ile düzenlenmiştir ( BKT m. Bu durumda düzenleyen. . maddeleri ile M. 222. N. 22 ). kredi açma sözleşmelerinde kanunun tanıdığı sözleşme özgürlüğü sınırını aşan hükümlerin varlığı halinde. yok sayılan bu hükümle sözleşmede oluşan boşluğun tarafların ittifakı ile doldurulması mümkündür. hak ve nesafete uygun bir yorumla sözleşme boşluğunu dolduracaktır. Kredi sözleşmeleri konusu yönünden normal şartlarda kanuna. Taraflar arası uyuşma gerçekleşmezse hâkim BK m. halin icabına. SCHOEN. icabı hal benzer işlemlerdeki uygulamalara göre belirlenecektir. 222. yazılmamış sayılan koşullar olmasaydı diğer hükümlerle sözleşmeyi yapmayacak olduğunu ileri süremez. sözleşme hükümlerinin bütünlüğü içinde. Bu durumda. 458 459 460 461 462 CANARIS. Bu hükme göre “sözleşmenin yazılmamış sayılan genel işlem koşulları dışındaki hükümleri geçerliliğini korur. 2/2 ve 18.” Taslak BK m. N. 187 KOCAMAN. ahlak ve adaba aykırı olmadığından kural olarak. s. STAUDER. maddesi hükmünce sözleşmenin tümünün geçersizliği söz konusu edilemez.
243. ve 82. 217. LOMBARDINI.1/87. kredi açma sözleşmelerinde serbest fesih imkanı veren hükümler yoluyla tedbir alarak batık krediler sebebiyle zarara uğramamaya çalışmaktadırlar.’nun 19. Bunun yanında. 158. Fesih düzenlemesinde söz konusu olan. BATTAL. Belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde taraflar fesih için uygun bir mehil vererek sözleşmeye sona erdirme imkânına sahiptirler. maddelerine aykırı olduğu. s. sebep göstermeksizin ve ileriye etkili olarak sona erdirebilme imkânıdır. Serbest fesih yetkisinin B. Bankalar. s. taraflar haklı bir sebebin varlığı halinde bir fesih süresine bağlı kalmaksızın sözleşmeyi feshedebilirler bu ise olağanüstü fesih imkânıdır463. Kredi alana güvenin azaldığı. s.130. belirli ya da belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde sözleşmeyi süresinden önce mehil vermeden. bu durum olağan fesih olarak tanımlanmaktadır.158 § 9) SÖZLEŞMEDEKİ HÜKÜMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ I) Bankanın Tek Taraflı Fesih Yetkisi Kredi açma sözleşmelerinde kredi veren durumundaki bankaların sözleşmeyi tek yanlı olarak feshetme yetkisi genel işlem şartlarında düzenlenmektedir. N. HUBNER. NUISSL. bu tür sözleşme koşullarının kredi alanı çok zor durumda bıraktığı ve işlemin iyiniyet kurallarına aykırı olduğu da bazı yazarlarca 463 464 SELİÇİ. KOSTAKOĞLU. 145. Kreditrecht.K. sürekli borç ilişkilerinde taraflar sözleşmenin sona erme tarihini kuruluş sırasında belirleyebilirler veya sözleşmeyi belirsiz süreli olarak kurabilirler. 526 N. s. 262. N. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 17. s. 132-156 vd. N. German Banking Law. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturan bir sözleşmedir. GUGGENHEIM. kredinin açılmasına sebep olan şartların kaybedildiği ve kredi alanın mali durumunun bozulduğu hallerde bankaların kredi açma sözleşmesini derhal feshedebileceği ve bu sebeple sorumlu olmayacakları genel olarak kabul edilmektedir464. HOPT/MÜLBERT. . AVANCINI/IRO/KOZIOL. s. 226.
1121. Bankaların Genel İşlem Şartları Şeklinde Düzenledikleri Kredi Sözleşmelerinin Özellikleri ve Hükümleri. s. Hasan. 176. Sürekli borç ilişkileri ani edimli olanlardan daha sıkı ve daha güçlü bir güven ilişkisi kurmaktadır471. maddelerinin sağladığı çözümler ve haklı sebeple fesih imkânı varken bankalara diledikleri anda. N. SEROZAN. dürüstlük kuralı özel olarak önemli hale gelir ve ilişki süresince ortaya çıkan sonuçların ortadan kaldırılamaması gibi sonuçlar doğar469. N. bu güven sadece bir kez talep ettiği kredinin sağlanmasına yönelik değil. 116. 172. s. Sürekli borç ilişkileri taraflar arasında güven ön plana çıktığı için istikrarlı bir hukuksal bağ ve sıkı kişisel ilişki oluşturur. sözleşmenin istikrarlı şekilde devam edeceği inancıyla sözleşme yaparlar468. 217. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturan bir sözleşmedir ve sona erme şekilleri bu niteliği sebebiyle özellikler gösterir. Banka sözleşmeleri. I. 466 467 465 KOCAMAN. 644. 44 ) 468 469 SELİÇİ. AKYOL. LARENZ. 104.. OĞUZMAN/ÖZ. 2. SELİÇİ. 470 471 . 415. Banka ile müşteri arasındaki ilişki belirsiz süreli ise iki tarafta uygun bir süre vererek sözleşmenin feshini ihbar edebilir. İSO Yayını. s. 32. yasanın temel ilkelerine ve kamu düzenine aykırı kabul edilmelidir. 102. Sürekli borç ilişkilerinde sözleşme tarafları. 411. ( ATAMER. 34. s. Atamer’e göre ise. N. s. 2/2 ) 467. AVANCINI/IRO/KOZIOL. GUGGENHEIM. 170-183 ) . banka açısından bir süre tayin etmeden fesih imkanının genel işlem şartları içinde yer verilmesi. WEBER s. s. 368. Sözleşme serbestliğinin bir sonucu olarak belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde taraflar herhangi bir sebebe bağlı olmadan sözleşmeyi sona NERAD.159 belirtilmektedir465. 146. s. ve 82. ( s. s. s. Kredi Sözleşmeleri. Yargıtay ve doktrin genel olarak bankaya tek taraflı fesih yetkisi veren hükümlerin objektif iyiniyet kurallarına uygun şekilde kullanılması halinde geçerli olacağını kabul etmektedir ( TMK m. NUISSL. ileride doğacak kredi ihtiyaçlarının da sağlanacağına ve iadenin de şartlara uygun şekilde isteneceğine duyulan güvendir470. İşletmelerin Ödeme Güçlüğü Sorunları ve Banka İlişkileri Sempozyumu. İstanbul 1993. KOSTAKOĞLU. s. ZGB Art. Borçlar Kanununun 106. 32 vd. Kredi açma sözleşmesinde müşteri borçların sözleşmeye uygun şekilde yerine getirileceğine güvenerek bu ilişkiye girmektedir. SELİÇİ. s. bir süre tayin etmeden fesih imkânı sağlayan bu tür hükümlerin geçerli sayılması bankanın haksız yere korunması anlamındadır466. ALICA. CANARIS.1/87.
maddesindeki objektif iyi niyet ve 2/2. Kredi müşterisi. 25. kredi veren bankanın da aynı haklara aynı hakları sözleşme ile sağlamasında yararlar dengesi yönünden bir sakınca görülemez. Banka tarafından kullandırılan kredinin tehlikede olması veya kredi alanın ödeme zaafına yaklaşması hallerinde fesih yetkisinin kullanılması hukukun emredici kurallarına aykırılık oluşturmaz. kredi limitini azaltma veya kredinin tamamını her an kesme hakkına kayıtsız şartsız sahip olacaklarını düzenlemektedirler. cari hesap bakiyesinin iadesini talep etmek yetkisinin bankaya tanınmasına ilişkin hükmü ekonomik faaliyet hürriyetini kısıtlayıcı olarak kabul etmemiştir. NUISSL. 1994/6472-11467 sayılı karar ( Yargıtay bu kararında. s. bankanın krediyi hiç kullandırmaması halinde müşteri önemli zararlara uğrayabilecektir473. N. N. . açılmış bulunan krediyi tamamen veya kısmen kullandırmama. meğer ki. bankaya teminatlarını teslim etmektedir. N. Süresiz bir kredi açma sözleşmesine dayanarak kullandırılan bir kredinin haklı bir neden olmaksızın. kural olarak belli bir önel verme şartıyla kullanılabilecek bu yetki haklı sebeplerin varlığı halinde.K. 652. Vadesiz kredi sözleşmelerine dayanılarak açılan ve cari hesap şeklinde işletilen vadesiz krediyi kullanan kredi müşterisinin kullandığı kredinin bir kısmını veya tamamını dilediği zamanda bankaya iade edip tekrar limit içinde kullanması ve cari hesabı sıfırlaması veya kapatması hakkına sahip olması karşısında. Kreditrecht. LOMBARDINI.D.’nun 2.. 652. Kredi kullandırmaktan serbest şekilde vazgeçmeye yönelik banka lehindeki kayıtlar geçersiz olacağı gibi müşteri kredinin verilmemesi sebebiyle uğradığı zararlarının tazminini bankadan talep edebilir474. sözleşmenin kurulması ile kredi açılacağına güvenmekte. kısa bir süre sonra feshedildiğini beyanla iade istemesi halinde bankanın sözleşmede kendisine tanınan hakkı M. Banka tek taraflı fesih yetkisini kullanırken bu hükmün uygulanmasında objektif iyiniyet kurallarına uygun davranmalıdır. 217. N. 226. keyfi olmamak üzere önelsiz kullanılabilir. German Banking Law. s. Sürekli borç ilişkisinin istikrar ve güven unsurları keyfi bir fesihle karşılaşan tarafın menfaatlerini korur.1994 t. CANARIS. Bütün sürekli borç ilişkilerinin sona erdirilmesi dürüstlük kuralı ile sınırlandırılmıştır472. 157. Yarg.GUGGENHEIM. 102.11. NUISSL. s. banka tarafından bu hakkın kullanılmasında MK’nun 2. 526 N. AVANCINI/IRO/KOZIOL.1/87. HOPT/MÜLBERT. Banka Sözleşmeleri. N. s. vadesiz kredi sözleşmelerinde bankanın dilediği zaman kredileri azaltmak ve kullanımını durdurmak veya kesmek .160 erdirme hakkına sahiptirler. 108. maddesindeki iyiniyet kurallarına uygun kullandığı kabul edilemez ve yapılan fesih de geçersiz olur. N. H. 17. 217. 19. 472 CANARIS. 473 474 AKYOL. HUBNER. Bazı sözleşmelerde bankalar kredi açma sözleşmelerine ekledikleri kayıtlarla fesih yetkisinden dahi söz etmeden. 262. maddesindeki hakkın kullanılmasının suiistimal .
bu duruma davacı şirketin doğru yönetilip yönetilmemesinin yol açıp açmadığı. edilmemesi kurallarına aykırı davranılmamış olsun. Fesih durumunda kredi alanın işlerinin aksamasının objektif nedenlerinin neler olduğu. eğer davalı bankanın hesapları kat'ına bağlı bir zarar varsa bunun somut kalemleri ve miktarlarının neler olduğuna. maddi zararın dava tarihinde ( 36. Kredi alanın kredi açma sözleşmesinin feshi. zararın oluşumuna kredi alan kuruluşun idaresinin yol açıp açmadığı tespit edilecektir. 3.davacının üstlenildiği taahhüt işlerinin aksaması veya bir kısmının ihale makamlarınca feshinin objektif nedenlerinin neler olduğu..514. N. Kredi alanın mali durumunun ciddi şekilde bozulması sebebiyle sözleşme tek yanlı olarak feshedilebilecektir. s. konularında uzman bilirkişilerden 478 .”: …. GUGGENHEIM. Yargıtay. bu kalemlerden oluşan ( 25. davacının kredibilitesinin ortadan kalktığı gibi yeni iş ve ihaleler alamadığı. hesapları kat'ına bağlı bir zararı varsa bunlar tespit edilecek bankanın kusuru ve kötü niyeti varsa zarar tazmin edilecektir478. NUISSL.161 Fesih hakkının kötüye kullanılması konusunda çeşitli ölçüler belirlenmiştir.ye ulaştığı. 149. s. KOCAMAN. 102.2003“…kredi hesaplarının gereksiz kat'ı ve haksız icra takipleriyle. Fesih hakkının kullanılmasında taraf menfaatlerinin karşılaştırılması haklı fesih durumunun belirlenmesinde genel olarak benimsenen bir yöntemdir. CANARIS. genel ekonomik durum gibi tüm veri ve olgular göz önüne alınarak. bununla birlikte fesih hakkının amaç dışı kullanılması ve saptırılması kriteri de kullanılmaktadır476.358.594 ) TL. kredi veren bankanın kredi sözleşmelerini tek yanlı feshi ve hesabı kat'ının hakkın kötüye kullanılması olup olmadığı. 11.. 2003/1472K. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. 1122 475 476 477 TEKİNALP. HD.00 ) TL. davacının iş yaptığı kurum ve kuruluşlara yönelik İİK. ( yargitay. N. 655. Kusur esasından hareketle kaçınılması gerekli bir hafiflik ve ihmalle fesih hakkının kullanılması ölçütü kusur kavramı ve derecelerinde belirsizlik sebebiyle eleştirilmiştir475. davalı banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı. bankacılık teamüllerine uygunluk taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi gereklidir477.331. 149.1/87. s. 2003/7237 T. s. SELİÇİ. davalının sözleşmeye aykırı davranmasından dolayı manevi tazminat istenemeyeceği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile ( 10 ) milyar TL. s. 358. Yarg. 217.” şeklindeki davada.554. SELİÇİ. karar sonucu davacının birkaç önemli ihaleyi kaybettiği.gov. Bozulma durumunda kredi alanın aleyhinde girişilen icra takiplerinin niteliği. E.7.nun 89/1 maddesine göre yapılan hacizlerin ve haciz ihbarnamelerinin bankacılık usul ve teamülleri ile etiğine aykırı olduğu. manevi tazminatın yerel faiziyle birlikte davalıdan alınması…. davalı banka işlemleriyle doğrudan bir nedensellik bağı bulunup bulunmadığı.tr ).
krizler ve kredi ile ilgili yasaklar kredi alanın davranışları ile ilgili değildir ve bankanın güvenini sarstığı kabul edilemez.162 Kredi açma sözleşmelerinde fesih hakkı temelde dürüstlük kuralları ile sınırlandırılmıştır.kazanci. Vadesiz ve cari hesap şeklinde işletilen kredilerde uygulama olanağı bulan derhal fesih imkanı senet iskontosu ve tüketici kredileri gibi vadeleri belirli olarak kullandırılmış kredilerin vadenin dolmasından önce feshine imkan sağlamaz.1/87. CANARIS. 71. German Banking Law. Teminatlı kredilerde kredi alanın borcunu karşılamaya yeterli teminatının bulunması halinde mali durumundaki bozulmaların risk oluşturmayacağı kabul edilebilir ancak bu durumda taraflar arasındaki güven ilişkisi de bozulmuş olacağından bankanın fesih yetkisinin bulunacağı kabul edilmektedir481. AKYOL. CANARIS. 481 HUBNER. German Banking Law. alınacak raporlar doğrultusunda ( www. KOSTAKOĞLU. HUBNER. Bankanın teminatsız kredi kullandırdığı hallerde dürüstlük kuralına uygun şekilde serbest fesih yetkisinin olacağı genel olarak kabul edilmektedir.. N. Kredi alanın krediyi kullanma ve ödeme koşullarını ihlal halleri bu konunun kapsamı dışındadır. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Vadeli kredi sözleşmelerinde kredi veren banka basiretli bir tacir gibi davranmalı ve vade süresince olabilecek değişimleri öngörmelidir. s. bu hakkın keyfi kullanılması hukuken korunmaz. s. vadesi belirli bir kredi borcunu kredi alanın ihlal etmediği hallerde bankaya fesih imkanı verilemez482. bu konuda tedbir almalıdır. 655. 158. BATTAL. 146. bu haller banka için fesih sebebi olarak kabul edilemez480. aksi durumda banka tamamen keyfi olarak hiçbir haklı sebep olmadan sözleşmeyi feshedebilecektir. N. 655. 158.com. BATTAL. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. N. CANARIS. Önceden hiçbir şekilde belirlenemeyen gelişmeler için ise banka vadeden önce fesih hakkına sahip olamayacaktır. bazı hallerde bunu faiz ve masraf taleplerine itiraz eden kredi alana karşı kullanabilecektir479. s.Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 245. 649. HUBNER. s.tr ) 479 480 karar vermek gerekir” Şeklinde karar vermiştir. 482 . s. German Banking Law. 243. N. Ekonomik yapıda genel bozulmalar. 158.
. 19. Yarg. Belirli ve belirsiz süreli kredi açma sözleşmelerinde haklı sebeplerin bulunduğu hallerde esasen her zaman için tarafların haklı sebeple fesih imkanı vardır ve banka bir fesih öneli vermeden sözleşmeyi fesih beyanı ile sona erdirebilecektir. 94/6472 K. kredi alanın mali durumunun kötüleştiği şeklindeki gazete haberlerine dayanarak girdiği kredi ilişkisinden doğan borçlarını ifadan kaçınamayacağına karar vermiştir485. KOSTAKOĞLU. Süreli veya süresiz kredi açma sözleşmelerinde güvenin kaybolması ve fesih yetkisinin oluşması belli ölçülerle kabul edilebilecektir. 86. müşterinin mali durumunda veya ödemelerinde aksama olmaması veya fesih hakkının kullanılmayacağına ilişkin bir güvenin oluştuğu durumlarda korunmaya layık güvenin varlığı kabul edilmelidir. s. E. 245. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 246’dan naklen ) 485 . Objektif anlamda geçerli bir imkan olmadığında ise fesih haksız olacaktır. Haklı sebeple fesih imkânının kullanılması da 483 484 BATTAL. cari hesap şeklinde işleyen belirsiz süreli kredi sözleşmelerinde fesih hakkının saklı tutulmasının uygun olacağına karar vermiştir484.163 Bankanın fesih hakkını mehilsiz olarak kullanması çoğu zaman bir ölçüde hakkın ihlalidir.01. H. ancak hakkın kötüye kullanılması halinin varlığını kredi alanın ispatlayacağı kabul edilmektedir. 146. 25. 25.1994 t. bu durumda objektif iyiniyet kurallarına aykırı olmayan bir fesihle varılan sonuç genel anlamda fesih için haklı sebebin bulunması halidir. Yargıtay çeşitli kararlarında. Kredi alanın menfaatlerini korumanın yolu güven ilkesi esaslarına uygun olarak bankanın fesih hakkının etkisiz hale geldiğini kabul etmektir. Fesih hakkının kullanılması ile ilgili belirsizlik hallerinde. maddi durumu hakkında yanlış bilgiler verme. Ancak bankanın ekonomik menfaatlerinin olduğu hallerde veya fesih hakkını kullanmayacağına güvenmesinin haklı görülmeyeceği hallerde bankaya fesih hakkının tanınması uygun bir çözüm olacaktır483.D.11.1995. borçlunun maddi durumunun kötüleşmesi. Bankaların Hukuki Sorumluluğu s. 3134/6159 sayılı kararı ( BATTAL. Haklı sebeplerin bulunduğu haller özetle. 21.1988 t. YKD. bankanın haklı teminat taleplerini reddetme ve ifa aksaklıklarıdır. s. 94/11467 sayılı kararı.10. Yarg. Yargıtay bir kararında bankanın. HD. 11.
Kredi Sözleşmeleri. E. s. H. s. 11. Taraflar arasındaki güven de sarsıldığından devam sürekli borç ilişkisinin yapısına uygun olmayabilir. N. 217. s. Kreditrecht. bu sonuç özellikle hizmet sözleşmeleri için kabul edilmektedir489. TEKİNALP. ATAMER. 217. NUISSL. II. 3. Diğer görüşe göre ise haksız fesih durumunda fesih geçerlidir ancak bu hakkı kötüye kullanan taraf karşı tarafın bu sebeple uğradığı zararı tazminle mükelleftir. s. N.7. NUISSL. ALICA. s. TUNÇOMAĞ. 102. Bankanın fesih sebebiyle sorumluluğunun bulunduğu hallerde. 150.1/87. ATAMER. 148..1992 tarihli protokol hükümlerinin içeriği ve ne şekilde uygulandığı. Kredi Açma Sözleşmesi. 97 ) hükümlerine göre kredi alanın zararlarına tazmin edecektir490. 358. 119. borcun büyük kısmının tasfiyesi amacıyla düzenlenen 2. 655. 262 Yarg. s.bankaca kredi hesapları kat edilmezden önceki dönemde davacı şirketin içinde bulunduğu mali ve özkaynak durumu. s. 924. HOPT/MÜLBERT. dava yoluyla aynen ifa mümkün olsa da aradan geçecek zaman sebebiyle bunun yararı olmayacaktır. D. 45. 626. 150. Haklı ve iyiniyet kurallarına göre uygun bir sebebin bulunmaması halinde ise sözleşmenin feshi için tanınacak süre somut olaya göre belirlenecektir.164 hakkın kötüye kullanılması yasağının sınırları içerisindedir486. kredi alanın mali durumunun zayıflığı zararın doğumuna etki etmiş veya yardımcı olmuşsa bankanın tazminat sorumluluğu bu ölçüde azalacaktır491. 2003/7237 T. Kredi açma sözleşmesi için aynen ifa yerine tazminat imkânının uygun olacağı genel olarak kabul edilmektedir. HOPT/MÜLBERT. N. Kreditrecht. bu sözleşmelerle verilen taşınmaz ipoteği güvencesinin borcu karşılama oranı. 45. 262. davalı bankanın kredi sözleşmelerini tek 491 . N.487 Kredi açma sözleşmesi belirli süreli ise sürenin sonuna kadar beklenecek eğer belirsiz süreli ise bu konuda hâkim takdir yetkisini kullanacaktır. ilgili dönemlerdeki genel ekonomik konjonktür gibi tüm veri ve olgular göz önüne alınarak. Müşteri için vaktinde kullanamadığı bir kredinin genelde önemi kalmaz. Fesih hakkının kötüye kullanılması halinde bu hak hukuken korunmaz. German Banking Law.7. 98. s. SELİÇİ. YÜKSEL. 486 487 SELİÇİ. HUBNER.CANARIS. ( OR m. 158. bu durumda fesih geçersiz olur ve borç ilişkisi devam eder488. N. 488 489 490 SELİÇİ. davacı aleyhinde girişilen icra takiplerinin niteliği ve niceliği. taraflar arasındaki kredi sözleşmelerinin seyrine nazaran ödenmeyen borç tutarları. bu durumda banka kredi kullandırma borcunu ihlal ettiği için BK m 96 vd.2003 “…. s. s. GUGGENHEIM. Kredi Sözleşmeleri. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. 2003/1472K. s. Almanya’da bankacılık işlemlerinde kullanılan genel işlem şartlarında bu süre makul bir süre olarak tanımlanmış fakat açıkça belirlenmemiştir.
İstanbul 1988. BATTAL. KAPLAN. NERAD. s. N. 87. YKD. 246.Bankaların Hukuki Sorumluluğu. S. s.D. Resmi Mevduata Düşük Faiz Uygulamasında Hatalar. H. Kredi Sözleşmesi.com. 1. 82–93 ). HUBNER. 215. 25.11. s. Vadesiz kredi açma sözleşmesi sürekli niteliktedir ve her iki tarafın sözleşmeyi fesih yetkisi vardır. Bankaların faiz artırma yetkisinin geçerli olmaması ve şartların değişmesine rağmen faiz oranının değiştirilememesi halinde doğacak zarar bankaya yüklenecektir. DOMANİÇ. kanuni sınırlar içinde kalmak şartıyla faiz artışı yapabilme yetkisinin baştan sözleşmeye konacak hükümle kararlaştırılmasının mümkün olduğu doktrinde kabul edilmektedir. 19. 115. 1997. German Banking Law. 148 vd. s. Butlan sebepleri dışında kalmak kaydıyla bu yetkinin geçerli olabileceği kabul edilmektedir494. 248. 173.kazanci.tr ) . Bankaların Hukuki Sorumluluğu. İsmail.01. yanlı feshi ve hesabı kat'ının hakkın kötüye kullanılması veya bankacılık teamüllerine uygunluk taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi ve şayet bir zarar varsa salt davalı eyleminden kaynaklanıp kaynaklanmadığının saptanması gereklidir…. ( s. KAYAR. 281. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. Ankara 1989. Fransız Hukuku’nda uzun vadeli kredilerde kullanılan bu tür kayıtlar 1958’de genel olarak yasaklanmakla beraber önemli. 246. s. bu durum belirsiz süreli sözleşmelerde mevcut olan belirsizlik nedeniyle adaletsizliğe sebep olur ve bankanın zararına yol açabilir ancak bu yetkinin objektif iyiniyet kuralları doğrultusunda kullanılması lazımdır492. Faruk/ALTINOK. ATAMER. kapsamlı ve istisnai . Haluk. Kredi Sözleşmelerinde Bankaya Tek Yanlı Faiz Artırma Yetkisi Veren Hükümlerin Geçerliliği ve Uygulanması.165 II) Faiz Oranlarını Belirlenme ve Değiştirme Yetkileri Kredi açma sözleşmesinde vadenin belirlenmediği hallerde bankanın tek yanlı olarak faiz artırma yetkisinin geçerli olduğu ve baştan sözleşmeye konacak hükümle kararlaştırılabileceği genel olarak kabul edilmektedir.1995. NUISSL. 21. 159. 86. şartları değişen sözleşme kredi alanın yeni oranları kabul etmemesi halinde fesih yoluyla sona erdirilebilecektir. Vadeli kredi açma sözleşmelerinde de faiz oranlarının bankaca tek taraflı olarak artırılabileceği. s. s. 2.1994 t ve 94/6472-11467 sayılı kararı. Yarg.. EREM. Böyle bir düzenleme basiretli bir tacirin gelecekte meydana gelebilecek olaylara karşı tedbiri niteliğinde görülmektedir493. Oğuz İmregün’e Armağan. Akın/TANDOĞAN. s. ( www. BATTAL. 492 KOSTAKOĞLU. Bankalar Kanunu Şerhi. Hayri. 41. 112. 494 493 BATTAL. Bankaların Hukuki Sorumluluğu.
Bankalar ile Kredi Müşterileri Arasında Düzenlenen Kredi Sözleşmesindeki Faiz Oranı Miktarını. müşteri MK m. H. Bu kuralın sonucu olarak bankanın fahiş bir kazanç amacı ile faiz oranını tek taraflı arttırma yetkisine dayanarak haklı görülemeyecek bir orana yükseltmesi. Alman hukukunda da hallerde geçerliliği kabul edilmiş ancak borcun taksitlere bölündüğü işlemlerde bu tür kayıtların geçersiz olacağı kabul edilmiştir. Haziran 1997. 1994/6472–11467 sayılı kararı. 25. Yarg.kazanci. hakkın suiistimalini oluşturacağından. 96/3416 K. Bankaların kredi açma sözleşmelerinde tek yanlı faiz artırma yetkileri hakkındaki hükümler Yargıtay kararlarında ve doktrinde çoğunlukla geçerli kabul edilmektedir. söz konusu kayıtlar TMK m 23/2 ve BK m.com. s. 19 ve 20 hükümlerince kişilik haklarına ve ahlaka aykırı ve batıldır495. 23. kamu düzenine yahut ahlaka aykırı batıl bir hüküm niteliği taşımadığı. Bankaların Genel Kredi Sözleşmelerindeki Faiz Oranlarını Geçmişe Dönük Olarak Diledikleri Oranda Artırma Yetkisi Veren Maddelerin. 4. Ahlaka Aykırılıktan Dolayı Batıl Olduğu Konusunda Etüd. İsmet. İsmail. 23. 13 vd.11. Ocak 1995. Yaklaşım. 6. Yarg. Ancak bir tarafın iradesine bırakılan yetkinin kullanılmasında doğruluk ve dürüstlük kuralları içinde davranılması da uyulması gereken yasanın bir emredici hükmüdür ( M. DOĞANAY. SUNGURBEY. faiz oranının haklı görülmeyecek bir oranda yükseltilmesi hakkın kötüye kullanılması niteliğini taşır498. 1. Kredi veren banka kredi açma sözleşmelerinin tümünde faiz artırma yetkisinin tanındığı hallerde bu yetkisini kullanırken kredi alanın gösterdiği güveni kötüye kullanmamalıdır. İstanbul 1994. 91 vd. s. H.12. 6. 88. 19.1997 t E. 89 ).D. sözleşmede anılan bu hükmün 498 497 496 495 .K. Kredi açma sözleşmesini tipik bir karz sözleşmesi kabul eden görüş ise faiz artışının BK m. S. ( BATTAL. tacirler arasında sözleşme faizi ile temerrüt faizinin sözleşme serbestisi içinde belirlenmesinin BK’nun 19/1 maddesine uygun olacağı. 19. s.D. Bankalar Müşterileri Aleyhine tek Taraflı Olarak Değiştirebilirler mi ?. faiz oranını sonradan artırma yetkisi bankaya.1996 t. ( YKD C. 308 hükmüne aykırı olacağını kabul etmektedir. 1994.2.166 Bankanın faiz artırma yetkisinin bulunmadığını kabul eden görüşlere göre. s. Bankanın iradesine bırakılan faiz oranını arttırma yetkisi kullanılırken doğruluk ve dürüstlük kurallarına uyulması gerekir. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Bu hükme göre kredi açıp ödünç veren banka o müşteriden ancak parayı verdiği tarihte kararlaştırılan faiz oranı ile sınırlı faiz isteyebilir. S. Yargıtay söz konusu kararlarında. 1628/10946 sayılı kararı. C. S. 2). 97/831 ( YKD. banka kendisine duyulan güvene aykırı davranışta bulunmamalıdır497. 963 ). 21. daha fazlasını isteyemez ve bankanın aksine uygulama yaparak müşteri aleyhine tek yanlı faiz artırması işlemi geçersizdir496.1996 t.tr ). s. 2’nin koruması altındadır. karşı taraftan aşırı çıkarlar sağlama imkanı verebilir ve iktisadi faaliyet hürriyetini felce uğratacak niteliktedir.248 ) ( www.
maddesinin korumasında bulunduğunun kabulü gerekir. Kredi açma sözleşmelerinde tek yanlı faiz artırma yetkisi kural olarak hukuka uygun olmakla birlikte bu durumun kredi alana ihbar edilmesine lüzum olmadığına dair kayıtlar objektif iyiniyet kurallarına aykırıdır.1804. hakkın suiistimalini oluşturacağından. maddelerinin korunmasında bulunduğunun kabulü gerekir.tr ) Yarg.D. kredi müşterisinin. uygulanmasında.167 BGB § 315’den faydalanarak aynı sonuca varılmaktadır.yargitay. 147/432 sayılı kararı ( REİSOĞLU. 96/6 . s. ve 3. 963 ). 4.2. 7 Temmuz 1996. s. Bu kuralın sonucu olarak bankanın fahiş kazanç amacı ile faiz oranını tek yanlı artırma yetkisine dayanarak haklı görülmeyecek bir orana yükseltmesi.tr ) NUISSL. HUBNER.1994 t. bankanın kendisine duyulan güvene aykırı davranışı bulunup bulunmadığının saptanması gerekir. S.10.01. 1114 ) Davacı. s. maddesine göre. Ancak Sözleşmenin bu maddesi ile davalı bankanın iradesine bırakılan faiz oranını artırma ile ilgili yetkinin kullanılmasında doğruluk ve dürüstlük kuralları içinde davranılması. N. Bir başka deyişle. 26. ve 20.K. 41. S. Bu artış borcun artmasına yol açacak bir uygulamadır. 29. 97/831 ( YKD. Bankanın ihbarda bulunmaksızın faiz oranını arttırabileceğine ilişkin sözleşme hükmü. artan faiz oranlarının uygulanacağı davacının kabulünde olduğundan bu durum B.1996 t. German Banking Law. ( www. C.K. 19. H. 778 ) 500 499 .’nun 2. kredi olarak verdiği paranın bankaya olan maliyetini.'nun 2. BGH NJW 1986 1803. s. 70 ). Haziran 1997. BATTAL. Taraflardan birini edimi tek taraflı olarak belirleme yetkisinin olması halinde bunu ancak hakkaniyete uygun olarak kullanabileceğini ifade eden bu hüküm uyarınca mahkemeler faiz intibak hükümlerinin uygulanmasını denetlemektedirler. H. kısa sürelerle faiz oranının artırılarak 250'ye çıkarıldığını bu oranın fahiş olduğunu bu nedenle uygulanamayacağını da ileri sürmüştür. Bulunacak bu oranın bir veya birkaç misli fazlası ile faizin tespit edilmesi ve uygulanması haklı görülemez. Yarg. sözleşmedeki anılan bu hükmün uygulanmasında kredi müşterisinin M. Yarg.D. H. ATAMER. s. 215. 19.K.kazanci. cari giderleri ve uygun bir karın da ilavesi ile bulunacak oranda saptayacaktır. M.” ( www. Faiz oranını belirleme yetkisini kullanırken banka.gov. bununla birlikte faiz artırımı halinde müşteriye sözleşmeyi fesih imkanı da tanınmalıdır499. s. 11.com. C. yeni oranın kredi borçlusuna duyurulmasının gereksizliği anlamında yorumlanamaz. 6. ( YKD. 93/10147 94/10028 sayılı kararı ( KOSTAKOĞLU. maddesinin uyulması gereken emredici bir hükmüdür. Şerh. 23. İhbar.D. Yargıtay başka bir kararında ise faiz artışının kredi alana tebliğ edilmeksizin geçerli olacağını kabul etmiştir.D.K.'nun 19. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. maddelerine aykırılık teşkil etmez. Davacı ile davalı banka arasında imzalanan kredi sözleşmesinin 6.'nun 2. M. 96/3416 K. 249. H. 19. s.96/2976. kredi sözleşmesi. 159. Yarg. kredi alanın durumu değerlendirmesini ve şartlar uygun değilse sözleşmeyi sona erdirmesini sağlar500. Kredi açma sözleşmesine dayanarak bankanın hak etmediği bir yararı sağlaması hukuken himaye edilemez. 22.1997 t E.
bu yetki kredi alanın öngörmediği ve bekleyemeyeceği sonuçların oluşmasına yol açabilecek sözleşmeyi yeni duruma uyarlama yetkisi olarak görülmektedir. Yarg. 502 503 504 505 506 . Kullandırılan krediye yeni faiz oranının uygulanması ile artan borca tahammül edemeyecek olan borçlunun hesabını kapatmasına imkân verilmesi iyi niyetli bir ticari işletmeden beklenen davranıştır. Önceden kredi almış kişilerin. ) BATTAL. Yarg. s. 19.12. Bunun aksine olarak faiz artışına dair kararın tarihinden önceki kredi kullanım dönemine uygulanması sözleşmedeki yetkiye dayanmış olsa dahi iyiniyet kuralları ile bağdaşmaz506. Kredi borçlusunun haberdar edilmesi iyiniyet kurallarının bir gereğidir. Kullandırılan kredi dönemi içinde arttırılan faiz oranlarının artış kararından ileriye yönelik olarak uygulanması lazımdır. KOSTAKOĞLU. 11.D. H. s.tr ). 215.kazanci. artan faiz oranlarını banka panolarından öğrenmesini istemek pratik olmadığı gibi hukuka da aykırıdır502.D 28. 86/2945–3631 sayılı kararı (www. 1993/9674. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. ancak ödenmiş bir taksit için yeni durum ve uyarlama ihtiyacı söz konusu olamaz505. s. Kredinin söz konusu ilandan önce açıldığı kişilere genel tebligat hükümlerine göre bildirim yapılacaktır. 11.com.1994/9893 sayılı karar. 19. KAYAR. 150.1994 t. s. H. Faiz artışı geçmişe dönük olarak uygulanamaz. 4 ).D. H. 24. bu karar bankaların iç işleyişi ile ilgilidir.D.149. 93/4382 94/1549 Yarg. 9676/9893 sayılı kararı ( REİSOĞLU. Şerh. NUISSL.. 501 KOSTAKOĞLU.1986 t. başka bir kararında ise bu şekildeki hükmü geçerli olarak kabul etmemiştir504. 249. 18. s. N.6. Mevduat ve Kredi Faiz Oranları Hakkında 2002/3707 sayılı Bakanlar Kurulu kararında belirlenecek faiz oranlarının banka şubelerinde halkın göreceği şekilde ilan edileceği öngörülmektedir ( m. 90. 779. H. Faiz oranının geçmişe etkili olarak artırılmasına imkân sağlayan yetki şartının geçerliliği doktrinde haklı olarak eleştirilmiştir.10. 24.1993 t.1994 t. Yarg.168 sözleşme koşullarını ağırlaşmasına neden olacaktır. Yargıtay bir kararında faiz oranının geçmişe etkili olarak artırılmasını ve ödenmiş taksitlerin faizlerinin yükseltilmesini sağlayan hükmü geçerli saymış503.10. ihbar edilmeksizin artan kredi faizinin borca uzun bir süre uygulanması haklı görülemez501.
4.169 Sonuç olarak.kazanci. 17. HUBNER. Temerrüt faizinin tespitine yönelik olarak akdi faize benzer hükümler için objektif iyiniyet kurallarına uygun bir artış hukuken geçerli olacaktır509. E. 159.11. s.tr ) Yarg. 97/8216–98/1137. N.4.tr ). 19.1998 t.1998 t. 99/3468–99/4115. HD. 24. 2 hükmünce dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağının sınırları ve denetimi içinde kullanılabilecektir. 11. 2’deki dürüstlük kuralının ve hakkın kötüye kullanılması yasağının sağladığı denetim geçerli olacaktır.1997 t. s. 97/4228–9181 sayılı kararları ( www. 510 509 TEKİNALP. 2000/1771. kredi veren banka faiz artırımını kredi alana ihbar ederek onun bu artırımı kabul etmemesi halinde hesabı kapatmasına imkân tanımak zorundadır. Kredi açma sözleşmelerinde temerrüt faizinin. 2000/883 K.1998 t.6. İkinci sonuç olarak.2000 t. Yarg. 99/8001 K. Hakkın kötüye kullanılması yasağının denetimi sonucu.com.1999 t. 97/5982–9028.1997 t.12. H. Bu durumda da MK m.10.2. E. 19. 358.5.1994 t.3. Ancak ihbar ile hesap kapatma tarihi arasında yeni faiz oranı uygulanabilecektir507. 97/7790–98/2182. Bankanın faiz artış yetkisine dayanarak uyguladığı temerrüt faizi oranının da haksız ve fahiş kazanç amaçlı olmaması lazımdır508. 97/6740/-10954. 2000/2904. 98/1073–3465.kazanci. Yarg. 1118.10.1997 t. s. 23. 13. NUISSL. ( www. banka fahiş kazanç amacı ile faizi haklı görülemeyecek derecede aşırı bir orana yükseltemez. bankalara kredi açma sözleşmeleri kapsamında tek taraflı faiz artırımı yetkisi veren hükümler geçerlidir. 217. Delil sözleşmelerine ait hükümler HUMK 507 508 KOCAMAN. . 19.2000 t.com.2000 t. 20. s. III) Banka Kayıtlarının Geçerliliği ile İlgili Hükümler Müşteri ile banka arasında çıkan ihtilaflarda banka kayıtlarının kesin delil olacağına ilişkin genel işlem şartları arasında yer alan hükümler sınırlandırıcı delil sözleşmesi niteliğindedir.D. 99/7929 K. 23. E. German Banking Law. kredi açma sözleşmesi sözleşmelerinde de bu tür sınırlandırıcı hükümler yer alabilir510.1997 t.3.4. 1993/10147-1994/10028 . 6. 97/8187–10988. 15. kredi faizine belli bir oran eklenerek tespitine dair hükümler yer almaktadır. HD 26. Yargıtay ve doktrin tarafından genel olarak benimsenen görüşe göre. Ancak bu yetki MK m. 2000/2791. KOCAMAN.12. 23. 1119.
25. Yarg. Kayıtlarla ilgili tüm bu tedbirlere rağmen müşterileri suiistimallerden tam olarak korumak mümkün değildir.9. Yargıtay. bu kayıtların delil olarak kullanılabilmesi için ise kanuni tasdik şartlarına uygun defterlere ve yetkililerce imzalanmış belgelere aktarılması lazımdır.91. bu durum ticari defterlerle ispat sistemine yakındır.5.D.1981 t 799/2280.170 287/2 maddesine göre genellikle geçerli olarak kabul edilmektedir. Banka kayıtlarının tek yanlı delil olacağına ilişkin hüküm ancak kayıtların doğru ve isabetli tutulması halinde mümkündür513. H. 83/1021–1228 sayılı kararı. sözleşmede sadece banka kayıtlarının delil olarak geçerli olacağının kararlaştırılmış olmasının usul hukukunun delillere ilişkin hükümlerini ortadan kaldırmayacağını kabul etmektedir512. Bankaların Hukuki Sorumluluğu.1983 t. s. 11. bu imkanlar içinde bankalar tarafından en çok kullanılan şekil sınırlandırıcı delil sözleşmeleridir. Münhasır delil sözleşmeleri de denilen şekildir ve bir hususun yalnızca belli bir delille ispat edileceği kararlaştırılabilir511. . s. Banka kayıtlarının tek yanlı delil olarak kullanılması bankaların güven kuruluşu olmalarının sonucudur 511 512 513 BATTAL. Bankalar ticari defterlerini bilgisayar yardımı ile tutmaktadırlar. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Delil sözleşmesi yardımıyla ispat yükü ağırlaştırılabileceği gibi kolaylaştırılabilir de. Delil sözleşmelerinin hangi hukuki ilişki için geçerli olduğu ve ne tür delillerin kullanılabileceği belirtilmelidir. 88.D. 89 ) BATTAL. 21. H. s. KURU. Yarg. 1979. tüm şartlar gerçekleşmiş olmasına rağmen sadece banka kayıtlarının delil olarak kullanılması kötüye kullanılabilir.02. 8. 4109/3982. 11.1981 t. ( BATTAL. s. Delil sözleşmeleriyle sadece banka kayıtlarının geçerliliğinin kararlaştırılmış olması halinde bu sözleşme hükmünün hesap yada kredi alacaklısının elindeki makbuz ve diğer belgelerin ispat fonksiyonu görmesini engelleyecek nitelikte olmadığı yani sınırlandırıcı delil sözleşmesi niteliğinde olmadığı ancak iddianın karşı taraftan sadır olan belgeyle ispatlanması kuralına istisna oluşturmaya yönelik genişletici ve kolaylaştırıcı bir delil sözleşmesi olarak geçerliliğini koruyacağı yönündedir. Bankanın kendi kayıtları ile kendi alacağını ispat etmesi Yargıtay tarafından mümkün görülmektedir.
hâkimin müdahalesini sağlayarak bankayı hafif kusurdan da sorumlu tutabilir. IV) Sorumsuzluk Kayıtları. 4625/5043. yöneticilerinin. TTK’nun 20/2 maddesince tüm işlemlerinde basiretli tacir gibi hareket etmek zorundadırlar bu sebeple B.’nun 99/2 hükmünce hafif kusurlarından bile sorumlu olabilirler515. 93. Taraflar arasındaki dengesizliğin süreklilik göstermesi sebebiyle Yargıtay geçersizliği genel bir kural haline getirme eğilimi içindedir. müstahdemlerinin borcu ifa sırasında verdikleri zararlardan sorumlu olmayacağını kararlaştırabilir. Yarg. Bu ihtimalde ise hâkimin bu anlaşmayı geçersiz sayma ihtimali yoktur.K. Bankaların Hukuki Sorumluluğu.171 ve bunun sonucu olarak müşterinin de banka kayıtlarına dayanması imkânı oluşmaktadır514. bu anlaşma da B.K. 11. Bankaların Hukuki Sorumluluğu 162 ) .K. hile ve ağır kusurları sonucu kredi alana verilecek zararlardan bankanın sorumlu tutulamayacağına ilişkin sözleşmede yer alan hüküm BK. Banka kendisinin ve dolayısıyla temsil organının.1994 t. 26. Kredi açma sözleşmesinde banka. Kredi açma sözleşmesinde.’nun 99/2 hükmünce ancak bankanın hafif kusuru için geçerli olacaktır.G. bu durumda dahi alacaklı. H. 99/1 maddesine aykırı ve hukuken geçersizdir.D. s. sözleşmenin ifası sırasında verdiği zararlardan sorumlu olmayacağını kararlaştırmışsa bu anlaşma B. Yarg. Bankaların faaliyetleri B.1981 t.K. 15.’nun 99/2 ve 100/3 maddelerinde sayılan hükümet tarafından imtiyaz suretiyle verilen bir sanatın icrası kapsamında sayılmakta ve bu hükümlerin bankalara uygulanacağı kabul edilmektedir. 11–178/398 sayılı kararları ( BATTAL.11. H. Bankaların hafif kusur sebebiyle doğacak sorumluluktan kurtulmalarını sağlayan hükümleri 99/1 maddesine göre geçersiz saymakta ve hâkimin takdir yetkisini bankalar yönünden 514 515 BATTAL. banka görevlilerinin. Yargıtay’a göre de bankalar özel yasaları uyarınca kuruluşları Bakanlar Kurulunun iznine tabi ve imtiyaz suretiyle verilen bir işi yapan kuruluşlardır.K’nun 100/3 maddesi hükmünce hafif kusur hali için geçerli olacaktır.6.
kefalet sorumluluğu kredi sözleşmesinde yazılı olan miktarla sınırlıdır517.D. . V) Teminatlar Hakkındaki Kayıtlar. s. Bir alacaklı lehine borçlunun ileride doğabilecek bütün alacakları için rehin hakkı kurulması irade özgürlüğünün aşırı derecede BATTAL. Teminatın menkul rehni olması halinde şarta bağlı ve ileride doğacak alacakların bu şekilde teminat altına alınması mümkünse de bu alacakların belirlenebilir olması lazımdır. Yarg. Bu sözleşmede kefilin sorumluluğu bir limit içerisinde gösterilmelidir. 6.K.1996 t. Kredi açma sözleşmesinde kredi miktarının ve veya bir limitin bulunmadığı hallerde kefalet sorumluluğu oluşmaz518.12. Yasanın belirlediği şekil dışında ipotek sözleşmeleri yapılmasını öngören sözleşme hükümleri hukuken geçersizdir. s. Kredi açma sözleşmelerinde ipotek sözleşmesinin veya kefalet sözleşmesinin şekli ve şartları ile ilgili hükümler yer almaktadır. maddesi hükmünce belirlenmiştir. Kredi açma sözleşmesi ile kefaletin ayrı bir sözleşme ile yapılması halinde kefalet sözleşmesi yazılı yapılmalıdır ( B. Eğer kefalet kredi açma sözleşmesinden ayrı bir şekilde yapılmamışsa aynı sözleşme içerisinde yer alıyorsa kredi açma sözleşmesi kefil tarafından da imzalanmalıdır.D. H. Kredi açma sözleşmesine kefalet ile ilgili konulacak kanunun yukarıda belirtilen emredici kurallarına aykırı hükümler ve kefilin bu konudaki itiraz imkânlarını sınırlayan hükümler geçersizdir. Bankaların Hukuki Sorumluluğu. 517 518 516 KOSTAKOĞLU. KOSTAKOĞLU.’nun 771. Yarg. 189. 821/9243 sayılı kararı. 163. 19. 45.1993 t. bu hükme göre gayrimenkul rehni tapu siciline kayıt ile tesis olunur. KAPLAN. 189. Bu durumda kefil için ayrıca sorumluluk limiti kararlaştırılmamışsa. 1992/8306. Gayrimenkul rehnine ilişkin sözleşme ancak resmi şekilde yapılırsa geçerli olur. 484/1 ). Kredi sözleşmelerinin teminatı olarak verilen gayrimenkul ipoteğinin şekli TMK. 18. s.172 sınırlamakta ve bankaların hafif kusurdan sorumsuzluk kayıtlarının geçersizliğini kural haline getirmeyi benimsemektedir516. 19. H.10. s.
mahkemece sözleşmedeki taraf iradelerine uygun miktar ve oranda vekalet ücretine hükmedilmelidir523. s. sayılı kararı ( www. 126. 19. 293. . H. İcra takiplerinde alacaklı yararına yapılan tahsilâtlardan alının cezaevi harcı alacaklının yükümlülüğündedir.tr ) Yarg. aksine bir yasal düzenleme olmadığından.1994 t. 19. Bu harcın taraflarca sözleşmeye konulacak bir hükümle yükümlüsü değiştirilemez. VI) Takip Hukuku ve Zamanaşımı Kayıtları. Takip hukuku ile ilgili olarak kararlaştırılan vekalet ücretine bakılmaksızın.D. icra müdürlüğünce dikkate alınamaz. s.173 sınırlandırdığı ve kişilik haklarını ihlal ettiği kabul edilerek geçersiz kabul edilmektedir519. s. rehin olarak gösterilmiş malları İcra İflas Kanunu hükümleri dışında kendisinin belirleyeceği şekil ve şartlarda özel olarak satma yetkisi verilmektedir. Bu tür hükümler genel olarak geçerli kabul edilmektedir521. icra müdürlüğünce cezaevi harcı yükümlüsünün alacaklı olduğu resen dikkate 519 520 521 522 523 OĞUZMAN/SELİÇİ. Kredi açma sözleşmelerinde bankanın yapacağı icra takiplerinde uygulanacak vekâlet ücreti oranlarının avukatlık asgari ücret tarifesindeki oranları aşan miktarı geçersizdir.522. teminat mektupları için rehin hakkına sahip olduğu şeklindeki hükümler de diğer teminatlar için söz konusu olan sınırlama ve belirlilik gibi yönlerden geçersizliğe tabi olabilecektir520. Kredi alanın. kredi veren bankada mevcut veya olabilecek alacakları. Yarg. Ancak uyuşmazlığın mahkemeye intikal etmesi üzerine vekille temsil edilecek olan banka yararına hükmedilecek vekalet ücretinin miktar ve oranına ilişkin sözleşmeye konulacak hükümlerin geçersiz sayılması gerekmez.yargitay. 26. H. Eşya Hukuku.1.gov.9. 751 ALICA. 1992/11451–1993/5697 sayılı kararı.D. icra memuru tarafından avukatlık ücret tarifesine göre hesaplama yapılır. 22. mevduat ve bloke hesapları. İstanbul 2002. Kredi açma sözleşmelerinde bankaya. 1992/4340–1993/384. TEKİNALP.1993 t. Sözleşmede avukatlık ücret tarifesinin altında veya üzerinde kararlaştırılmış vekalet ücreti taraflardan birinin yararı düşünülmeksizin geçersizdir.
maddesine göre aynı kanunun 125. kısaltılamaz veya ortadan kaldırılamaz. s . maddelerinde tespit edilen zamanaşımı süreleri sözleşme ile uzatılamaz. ve 126. 1. Bu emredici hükümler sebebiyle kredi sözleşmelerine bu yönde konulacak hükümler geçersiz ve yok sayılacaktır525.174 alınmalıdır. 189.1994 t. H.10. B.K. 1993/1710-1994/1851. Yarg.’nun 139/1 maddesine göre önceden zamanaşımından feragat geçersizdir. . B.3. Kredi açma sözleşmelerinde banka alacağı yönünden zamanaşımının işlemeyeceğine veya kredi borçlusunun zamanaşımı definde bulunmayacağına ilişkin hükümler konulmaktadır.1992 t. bu konuda aksine sözleşme hükümlerine dayanan takip taleplerinin dikkate alınmaması lazımdır524.K’nun 127.D. 1992/13327-5011 sayılı kararları ( KOSTAKOĞLU.188 ) 525 524 KOSTAKOĞLU. 19. 13. s.
Kreditrecht.175 § 10) KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ I) Tarafların Anlaşması Kredi açma sözleşmesi tarafların karşılıklı anlaşması yoluyla sona erdirilebilir. Taraflar arasında kredinin iadesi konusunda vade açıkça kararlaştırılmış ise sözleşmenin feshi ve iade için ayrıca bir ihbara ve süre verilmesine lüzum yoktur. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturmaktadır ve sözleşme kapsamındaki borçların ifasına başlanmışsa. HOPT/MÜLBERT. N. II) Sözleşme Süresinin Dolması Kredi açma sözleşmesi kapsamında münferit kredi işlemlerine dayanarak verilen krediler için iade zamanı sözleşme kuruluşunda veya bu işlemler yapılırken belirlenebilir. 256 . tarafların anlaşması akdi ilişkiyi ileriye etkili olarak “ex nunc” sona erdirir. güven temeline dayanan kredi açma sözleşmesi genelde bu güvenin sarsılması hallerinde tarafların. dönme beyanı gibi tek taraflı yenilik doğurucu işlemleriyle sona erdirilir526. Kredi açma sözleşmesi sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona ererse de müşterinin kredi kullanmaya devam etmesi bankanın bunu kabul etmesi ve yeni teminatlar alması zımni olarak sürenin uzatılmış olduğu anlamına gelir ve bankaya feshi ihbar konusunda ek yükümlülükler getirebilir527. s. bankaya olan iade ve tazmin borcu ile bankadan alacaklı olduğu tutarların takas edilmesini talep edebilir. HEERMANN. 145. Müşteri. fesih. s. 526 527 STAUDER. Kredi açma sözleşmesinin iki tarafın karşılıklı rızası ile sona erdirilmesi istisnai bir durumdur. bu durumda eğer kredi alanın karşı alacağı yeterli ise borçlar ve kredi ilişkisi sona erer. 333.
s. N. bu durumda müşteri krediyi geri öder ve ihtiyacı varsa tekrar çekebilir. N. HEERMANN. N. N. faiz oranlarının artması gibi sebeplerle banka yeniden kredi vermekten kaçınabilir. 253. belirli bir amaç için kullanılmasına göre belirlenmiş olabilir. N. age. Münferit işlem için süre belirlenmemişse nakdi kredilerde karz sözleşmesinin sona ermesine ilişkin hükümler münferit işleme uygulanır ve kredi açma sözleşmesi ile karışması önlenmiş olur. banka ile müşteri arasındaki temel ilişkinin süre bitimiyle ortadan kalkmasından etkilenmezler529. Bazı hallerde kredi açma sözleşmesi sona ermesine rağmen münferit krediler devam edebilir. NUISSL. NUISSL. vade tarihi kredinin belirli bir işte. dönerli kredi imkanının düzenlenmemiş olması. 253. . vadelerin uzun olması. 637. 224. aksi kararlaştırılmamışsa mevcut kredi işlemleri bundan etkilenmez528. İleriye etkili sona erme özellikle aval. münferit ilişkinin aniden sonlandırılması gibi bir ihtimali ortadan kaldırır530. 224. Kredi açma sözleşmesine bağlı sona erme yerine münferit işleme tercihen kendi yürürlük süresi uygulanacaktır. s. CANARIS. HOPT/MÜLBERT. 637. HOPT/MÜLBERT.176 Kredi açma sözleşmesinin süre bitimi sebebiyle sona ermesi ileriye etkilidir ve bankanın gelecekteki kredi temin borcunu ortadan kaldırır. 637. Ayrılık prensibinin uygulama alanı bulacağı bu tür işlemlerde bu krediler. bu prensibe göre özellikle sona erme bakımından ifa aşamasına girmiş münferit işlem ile kredi açma sözleşmesi temel olarak birbirinden ayrılmıştır. 332. N. bu durumlarda kredi açma sözleşmesi sona ermesine rağmen münferit işlemler kendi sürelerine bağlı olarak devam edeceklerdir531. 636. Bazı hallerde münferit işlemin süresi biterken kredi açma sözleşmesi devam edebilir. N. Bununla birlikte sonradan şartların değişmesi. Ayrılık prensibi para ödünçleri için de uygulanır. Kreditrecht. bunun sonucu olarak ta kredi açma sözleşmesinin süresinin bitmiş olması. 528 529 530 531 CANARIS. N. Yürürlük süresi sözleşmede kararlaştırılmış olabileceği gibi. münferit işlem sırasında da belirlenebilir. HEERMANN. kabul ve banka garantileri gibi teminat içeren kredi işlemlerinde tam olarak geçerlidir. CANARIS. CANARIS. 332. bu tür münferit krediler banka ile üçüncü şahıs arasındadır.
Bu durumda kredi alanın ölümü ve fiil ehliyetini kaybı halinde sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa kredi açma sözleşmesinin sona ereceği kabul edilmelidir. 533 534 532 STAUDER. 535/2-3). 331. Kredi Açma Sözleşmesi. CANARIS. ALICA. HEERMANN. adi şirket sözleşmesinde ortaklardan birinin ölümü (BK m. . N. bu sebeple vekalet sözleşmesindeki hükümler kıyasen uygulanabilir. 657. Kredi alanın tüzel kişilik olması halinde. Kredi alanın iflasını kendiliğinden sona erme sebebi sayan yazarlar varsa da533. Borçlar Kanunu’nda. 284. iflas kredi açma sözleşmesinin kendiliğinden sona ermesine sebep olmaz ancak bu durumda güven ilişkisi bozulacağından bankanın kredi kullandırmaktan kaçınma ve sözleşmeyi haklı sebeple fesih imkânı vardır534. 143 ve orada anılan yazarlar. Bununla birlikte kredi alanın ölümü halinde kredinin mirasçılara ödenebileceği. sözleşme iş görme edimlerini içermektedir. 283. Kredi açma sözleşmesinde karşılıklı güven ilişkisi ve tarafların kişisel özellikleri önem taşır. Kredi alanın iflası durumda hakkı tehlikeye giren banka borcunu genel hükümlere göre yerine getirmekten kaçınabilir ve sözleşmenin feshini isteyebilir ( BK m. 147. 310 ( BGB § 490 ) YÜKSEL.177 III) Kredi Alanın Ölümü ve Tarafların İflası Kredi açma sözleşmesinde banka. istisna sözleşmesinde müteahhidin ölüm ve aciz hali (BK m. N. kredi alanın şahsını ve kişisel özelliklerini dikkate alarak onunla kredi ilişkisine girer. Kreditrecht. 165. s. s. vekalet sözleşmesinde taraflardan birinin ölümü. 82 ). bu tüzel kişiliğin sona ermesi de gerçek kişinin ölümü gibi kredi açma sözleşmesinin sona ermesine sebep olacaktır. HOPT/MÜLBERT. 347/1-2). hizmet sözleşmesinde işçinin ölümü ve işverenin şahsının önemli olduğu hallerde onun ölümü (BK m. s. s. fiil ehliyetini kaybı veya iflası halinde sözleşmenin sona ereceği kabul edilmiştir. aynı esas kredi açma sözleşmesine kıyasen daha geniş bir koruma sağlayarak BK m. kredinin birden fazla kişinin lehine açılması halinde ise bunlardan birinin ölümü halinde hayatta kalanların krediyi alacağı sözleşmede kararlaştırılabilir. Kredi alanın ölümü ve fiil ehliyetini kaybetmesi sonucu kredi sözleşmesinin kural olarak sona ereceği kabul edilmektedir532. 371).
284. CANARIS. Bu durumda banka yerine iflas idaresi İİK m. s. GUGGENHEIM. Bu zaten işlemin amacından ve konusundan da ortaya çıkan ve kredi müşterisini sözleşme süresince güvenceye alan açık bir durumdur537. HOPT/MÜLBERT. . Kredi Açma Sözleşmesi.178 hükmünde karz sebebiyle tekrar edilmiştir535. N. Kredi veren bankanın iflası. Kredi açma sözleşmesinin belirsiz süreli olarak kurulmuşsa sözleşmede borca aykırılık veya sona erdirme için başka bir haklı sebebin bulunmaması halinde taraflar ancak olağan fesih yoluyla sözleşmeyi sona erdirebileceklerdir. kendiliğinden kredi açma sözleşmesinin sona ermesine sebep olmaz. HEERMANN. AVANCINI/IRO/KOZIOL. bu durumda sözleşmenin kendi bitim süresi vardır ve olağan fesih imkânı kredi açma sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa ortadan kalkar. N. Açık vade veya belli şartların gerçekleşmesine bağlı olarak iade zamanının tespit edilmiş olduğu hallerde bu özel düzenlemelerin şartları gerçekleşmeden olağan fesih mümkün olmaz. s. Kreditrecht. Kreditrecht. tek taraflı irade beyanıyla uygun süre vererek bu ilişkiyi ileriye etkili sona erdirme imkanı tanınmıştır538.1/87. IV) Belirsiz Süreli Sözleşmenin Olağan Feshi Kredi açma sözleşmesinde taraflar sözleşmenin sona erme zamanını belirlememişlerse veya kredi belli bir proje veya faaliyetin finansmanı için verilip onun süresi ile sınırlı kurulmamışsa sözleşme belirsiz sürelidir. Belirsiz süreli sürekli borç ilişkilerinde taraflardan her birine. kredi kullandırma borcunun ifasını imkânsızlaştırmadığı sürece. İflastan önce gerçekleşmiş münferit kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin iflas sebebi ile sona erdirilmesinden etkilenmezler. 333. 644. 538 SELİÇİ. 285. ayrılık prensibine göre devam ederler ancak kredi açma sözleşmesinin feshi daha fazla kredi temini borcunu ortadan kaldırır536. 103. s. N. 198 hükmünce sözleşmeye devam ettiği müddetçe kredi açma sözleşmesine dayanan kredi ilişkisi de devam edecektir. N. HOPT/MÜLBERT. 111 vd. 535 536 537 YÜKSEL. 143.
s. s. Yaşar. 157. Taraflar arasındaki ilişkiye karz sözleşmesinin hükümlerinin kıyasen uygulanabileceği hallerde BK m. 43 540 541 539 ATAMER. Kredi Sözleşmeleri. 348 542 543 ARSLANLI. s. Kredi Sözleşmeleri. teminat veya hizmet edimi içeren sözleşmelerin edimleri kredi açma sözleşmesinin konusunu ve ifa şeklini oluşturabilmekte. ancak tüm bu sözleşmeler kredi YÜKSEL. 312 uyarınca 6 haftalık bir fesih öneline bağlı kalınarak fesih imkânı kullanılabilecektir. Kredi Açma Sözleşmesi. ARKAN. Kredi Sözleşmeleri. ATAMER. 147. 590 ( ATAMER.179 Bir kısım yazar. s.43 ten naklen). s. Para ödüncü. Ankara. KARAYALÇIN. Ticari İşletme Hukuku. ifası nakdi kredi verilmesi şeklinde gerçekleşen kredi açma sözleşmelerinde açık şekilde bir iade zamanı belirlenmemiş veya en kısa zamanda iade şart edilmiş ise karz sözleşmelerindeki iade ile ilgili şartlar ve sürenin uygulama alanı bulabileceğini belirtmektedir 539 . bu durumda BGB § 489 üç aylık süre geçerli olacaktır. STAUDER. 1968. Banka ile müşteri arasında cari hesap sözleşmesinin varlığı kabul edilebilirse bu durumda iki tarafta TTK m. Sabih. Arslanlı ise. 96/2 hükmünce fesih hakkını kullanacak bu durumda bir kısım yazara göre ihbarın karşı tarafa ulaştığı anda fesih hüküm ifade edecektir541. s. s. Taraflar arasındaki ilişkiye vekalet sözleşmesinin hükümleri uygulanırsa. 240 ATAMER. fesih sürelerinin amacının karşı tarafın kendisini sözleşmenin bitimine hazırlaması olduğundan her zaman için makul bir sürenin verilmesinin uygun olacağını belirtmektedir542. s. Söz konusu madde uyarınca taraflar iade borcunun istenildiği zamanda muacceliyet zamanının geleceğini kararlaştırabilirler ancak bu hüküm genel işlem şartları içinde değil bireysel anlaşma konusu olmuşsa geçerli sayılabilecektir540. 1998. 44.97 hükmünce bu durumda on gün önceden feshin ihbarı gereklidir. Belirli süreli bir cari hesap sözleşmesinin varlığı halinde ise ancak haklı nedenle fesih mümkün olacaktır. . cari hesap sözleşmesi ise ifa şeklini belirleyen ek bir sözleşme olarak kredi açma sözleşmesinin içeriğine dahil edilebilmektedir. Ölüm ve fiil ehliyetinin kaybı haklı sebeptir TTK m. Ticaret Hukuku. Kredi Sözleşmeleri. Açık ve örtülü şekilde bir süre sözleşmeden tespit edilemiyorsa veya önümüzdeki hafta veya aylarda şeklinde belirsiz bir iade süresi varsa. sözleşme güven ilişkisinin bozulduğu hallerde mehil dahi vermeden sözleşmeyi feshedebileceklerdir543. 43 .
Feshi ihbar süreleri konusunda taraflar anlaşamazlarsa bu süreleri hakim hakkaniyete göre belirleyecektir. GUGGENHEIM. Para ödüncünün olağan fesihle sona ermesine ilişkin BK m. niteliği farklıdır ve sona erme ile ilgili açık kalan hususlar ödünçle örtüşmemektedir. s. HEERMANN. sona ermeleri farklılık gösterir. Kredi açma sözleşmesindeki sorun ödüncün feshi ve iadesi değil. kredinin amacı. ilişkinin süresi. Kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturan münferit işlem genelde para ödüncüdür ancak çerçeve nitelikli sözleşmenin içeriği. 544 . 526 N. bunların sona ermeleri hakkındaki şartların sözleşmeye doğrudan uygulanabilmesine imkan vermez. N. Feshi ihbar süreleri saptanırken. 333. Kredi açma sözleşmesi bağlı olarak kullandırılmış para ödünçlerinin durumu öncelikle çerçeve sözleşmenin unsurlarına ve eğer kredi açma sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa BK m. N. Kredi açma sözleşmesinin sona erdirilmesi için lüzumlu ihbar süresi her somut sözleşme ilişkisinde farklı uzunlukta olabilir.180 açma sözleşmesinin yapısından. Taraflar arasındaki ilişkinin niteliğini. kredi alanın yaptığı yatırımların büyüklüğü ve yeni kredi CANARIS. sözleşmeye dayanarak yapılan işlerin. amacı. 264. 645. garanti ve vekalet sözleşmesi niteliği gösterebilen münferit işlemlerin kredi açma sözleşmesi kapsamında varlığı. 312 ( BGB § 489 ) hükmü kredi açma sözleşmesi kapsamındaki münferit ödünç işleminin feshi için ancak kıyasen uygulanabilir. taahhütlere girilmiş olabilir. LOMBARDINI. Münferit kredi işlemleri kredi açma sözleşmesinin ifasına hizmet ederler ve edim bağlılığı sebebiyle ona bağlılıkları devam eder. s. HOPT/MÜLBERT. 312 ye göre belirlenebilir. ifa şekilleri. hukuki niteliğinden ayrıdır. Kredi açma sözleşmesine güvenerek önemli yatırımlar yapılmış. Bu nedenle sözleşmenin sona erdirilmesi kredi alana başka şekilde ekonomik imkan sağlamaya imkan verecek bir feshi ihbar süresine bağlı tutulmalıdır. 102. Feshi ihbar süresinin hakkaniyete uygun olup olmadığı her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. kullanım alanı her ilişkide farklı özellikler gösterebilir. s. 17. Kreditrecht. çerçeve ilişkinin durumu ve ona dayanarak daha sonra münferit kredi işlemleri yapma yükümünden kurtulma imkanıdır544. Yan sözleşme niteliğindeki cari hesap sözleşmesinin ve belli şekillerde ödünç. yükümlülüklerin kapsamı.
HUBNER. İş Sahibinin Eser Sözleşmesinden Dönmesi.1/87. 35. Müşteri tarafından olağan fesih kurumuna esasen ihtiyaç yoktur. s. s. fesih beyanında bulunan YÜKSEL. Kredi Açma Sözleşmesi. N. hasılat kirasında m. s. 645. Bütün bunlara rağmen müşteri kredi açma sözleşmesinde özel yükümlülük altına girdiği hallerde olağan fesih imkânından yararlanabilecektir547. LOMBARDINI. V) Haklı Nedenle Fesih Olağanüstü fesih. 286. CANARIS. Haklı nedenle fesih imkânı kanunda düzenlenmiş olan sürekli borç ilişkisi oluşturan sözleşmeler yanında atipik nitelikteki sürekli borç ilişkileri bakımından da MK m. ÖZ. 264. bu sadece bir haktır. HOPT/MÜLBERT. 264. German Banking Law. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 203. belirli veya belirsiz süreli sürekli borç ilişkisinin.181 bulmak için ihtiyacı olan süre gibi unsurlar dikkate alınacaktır545. N. Bu imkan doğrudan kredi açma sözleşmesinin tabiatından doğar ve bu konuda sözleşmeye ayrı bir hüküm konmasına dahi gerek yoktur549. fesih geçersiz sayılacak ve borç ilişkisi devam edecektir546. 648. hizmet sözleşmesinde m. N. 158. s. 150. . 2 dürüstlük kuralı hükmünce var olan bir imkândır550. s. 150 vd. s. 649. Hazır bulundurma ücreti ise genelde sözleşmenin sona ermesi sırasında tahsil edilmektedir. N. s. 226. N. CANARIS. çünkü kredi müşterisinin talep borcu genel olarak yoktur. 333. 27 vd. N. 344 bu düzenlemelere örnek oluşturmaktadır. CANARIS. HEERMANN. Borçlar Kanunu’nda bazı sözleşmeler için önemli ve haklı nedenle fesih imkânı düzenlenmiştir. s. Olağan fesih hakkının kötüye kullanılması halinde. Kredi açma sözleşmesinde de taraflardan biri haklı nedenlerin ortaya çıkması halinde belirli veya belirsiz sözleşmeyi önelsiz olarak derhal feshedebilir. İstanbul 1989. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT.1/87. GUGGENHEIM. NUISSL. 159. Kreditrecht.. s. 550 SELİÇİ. N. 264. s. SELİÇİ. HUBNER. Turgut. 531 N. 103. haklı nedenlerin varlığı halinde süresinden önce ve ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir548. Haklı sebep. N. AVANCINI/IRO/KOZIOL. German Banking Law. 147. 546 547 548 549 545 SELİÇİ. adi kirada BK m.
SELİÇİ. 649. 171 dn. s. güven ilişkisinin bozulması gibi taraflar arasındaki iş ilişkisini etkileyecek durumlar. bu ilişkinin niteliğine göre ve objektif olarak değerlendirilecek bir durumdur552. Kreditrecht. 78. 103. AVANCINI/IRO/KOZIOL.1/88 553 552 551 N. kusurlu ifa imkânsızlığı gibi sözleşmeye aykırı davranışından kaynaklanabileceği gibi. ayıplı ifa. . taraf menfaatleri dikkate alındığında şartlar uygunsa. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HOPT/MÜLBERT.. Olağanüstü fesih imkânı kredi açma sözleşmesinin şartlarında düzenlenebilir. System der Beendigung von Dauervertragen. N.35. işlem temelinin çökmesi gibi durumlardan da kaynaklanabilir. 171. 263. s. 196. s. GAUCH. N. Kredi açma sözleşmesinde düzenlendiği hallerde olağanüstü fesih şartları ve kullanılış şekli sözleşmenin yorumu ile belirlenecektir. Bu engel taraflardan birinin kötü ifası.182 taraf için sözleşme ile bağlı kalmayı çekilmez hale sokan bir ifa engelinin ortaya çıkması durumudur. Sponsorluk Sözleşmesi. N. 649. sözleşmeden beklenen faydanın gerçekleşmesine engel olabilecek şekilde ifa engelleri ilişkiyi çekilmez hale getirebilecektir. N. Çekilmezlik durumunun ortaya çıkıp çıkmadığı. ifa engeli olarak ortaya çıkan bir durumun ne zaman sözleşme ile bağlı kalmayı bu engelden zarar gören taraf için tahammül edilmez hale soktuğu her somut ilişkide. 173 vd ( Grassinger. CANARIS. s. Peter. N. Genel olarak dürüstlük kuralı çerçevesinde sözleşme ile bağlı kalmayı tahammül edilmez hale sokan sebepler sözleşmeyi haklı nedenle feshe imkân verirler551. Gülçin. Freiburg.1/77. CANARIS. Kredi açma sözleşmesi özellikle kredi alanın kişiliği ve ekonomik durumu dikkate alınarak kurulan ve karşılıklı olarak sıkı bir güven ilişkisinin varlığı ile devam eden bir sözleşmedir. s. 531 N. sözleşmede belirlenen veya ihbarla belirlenecek bir sürenin beklenmesine lüzum kalmadan kredi açma sözleşmesi olağanüstü fesih yoluyla sona erdirilebilir553. LOMBARDINI. 186 vd. 17 den naklen ) SELİÇİ. edim karşı edim arasındaki dengenin bozulması veya sözleşmenin amacına ulaşma imkânının sürekli olarak ortadan kalkması. N. bu durumda fesih şartları ve sebepleri sözleşmeye göre belirlenecektir. s. Ankara 2003. GUGGENHEIM. Sözleşmede fesih imkânının kullanılması için ayrıca ihbar ve ihbarla birlikte uygun süre verilmesi kararlaştırılabilir. HOPT/MÜLBERT. s. Kreditrecht. tarafların dışındaki bir takım olgular sebebiyle. GRASSINGER. 1968. 226. 264. NUISSL. Kredi ilişkisine ait sorunun şartları.
227. Kredi açma sözleşmesinde her borç ihlali önelsiz fesih imkânı vermez. CANARIS. N. sır saklama. ve orada belirtilen yazarlar. güven ilişkisini ortadan kaldıran borca aykırılık hali asli edimlere ait olabileceği gibi yan edim borcuna da aykırı olabilir555. haklı sebeplerin neler olduğunu belerlerken MK m. İfa engeli olarak ortaya çıkan. 344 hükmünden kıyas yoluyla yararlanılabilir.. 227. ekonomik durumunda bozulmalar. 1531. 201.1/88. Kreditrecht. NUISSL. CANARIS. s. İfanın BGB § 242 de belirtilen dürüstlük ve güven ilkelerine uygun şekilde gerçekleştirilmediği ve taraflar bakımından sözleşmeye bağlılığın beklenemeyeceği hallerde olağanüstü fesih imkanı olacağı hk. BGH NJW 1958. kredinin amacına uygun kullanılması gibi yan yükümlülüklere aykırılık halleri. 4 hükmü uyarınca her somut olayda hakkaniyete göre karar verecektir. kredi alanın faiz ve komisyon ödeme borcunda kısa süreli direnimi veya önemsiz bir tutarın ödenmemesi tek başına sözleşmenin haklı nedenle feshi için yeterli değildir. İfa aksaklıkları ve borçların ifasında dürüstlük ve güven ilkelerine aykırılık hallerinde taraflar bakımından sözleşmeye bağlılığın beklenemeyeceği şartlar oluşmuşsa olağanüstü fesih yoluyla sürekli borç ilişkisi niteliğindeki sözleşmenin sona erdirilmesi imkanı doğar554. 735.. Kredi açma sözleşmesinin iş görme edimlerini de içermesi sebebiyle hizmet sözleşmesinin haklı nedenlerle feshini düzenleyen BK m. s.. NUISSL. N. s. Bu düzenlemede de haklı nedenin takdiri hakime bırakılmıştır. HOPT/MÜLBERT. STAUDINGER. 555 556 554 SELİÇİ. N. . 264. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 649. 158. Türk Hukukunda kredi açma sözleşmesi tipik bir sözleşme olarak düzenlenmemiştir. Hakim. ancak sözleşmenin sürekli borç ilişkisi niteliğinde olması sebebiyle haklı nedenle fesih imkanının varlığı çıkarılabilir. N. 103. ancak sürekli sonraki borç ilişkisinde direnime ve düşenin gereği tutum gibi ve davranışlarından edimlerinde süresinde yerine getirilemeyeceği açıkça anlaşılıyorsa sözleşme önelsiz olarak feshedilebilir.. kredi alanın ekonomik durumu hakkında asılsız bilgi vermesi. N. s. 649. German Banking Law. GUGGENHEIM. STAUDER. 1963 1451. HUBNER. Tarafların birbirleri hakkında öğrendikleri bilgileri ve gizli kalması gereken konuları açıklamaları. § 242 N.183 Kredi açma sözleşmesinin olağanüstü fesih yoluyla sona erdirilebilmesi için bu konuda sözleşmede hüküm bulunması şart değildir. 158. N. teminat verme veya bunları güçlendirme konusunda bankaca yapılan taleplerin değerlendirilmemesi olağanüstü fesih için haklı sebep olacaktır556.
dürüstlük ve güven esaslarına göre ek süre verilmesi 557 558 BGH 1937 2765. Kredi alanın iflası. CANARIS. N..159 STAUDER. HUBNER. Banka. s. bankanın bu türden kayıplarının kısa sürede karşılandığı ve buna rağmen acilen fesih yoluna gidildiği hallerde geçerli olamayacaktır557. s. Faiz ile ilgili feshe imkân veren örtülü Faiz düzenlemelerin. ödeme borcunun bir kereden fazla sayıda geciktirilmesi veya ödenmemesi halinde bu durumun olağanüstü fesih sebebi olacağı veya kredinin geri ödenmesi borcunun doğrudan muaccel hale geleceği şeklindeki düzenlemelerin geçerli olacağı kabul edilmektedir. ancak sözleşmede faiz ödeme konusundaki aksaklıkların olağanüstü fesih sebebi olarak açıkça düzenlenmesi mümkündür. ATAMER. 419. 158.. BGH NJW 1951 836. iflas tehlikesinin oluşması. 264. 736. s. BGH WM 1956. HOPT/MÜLBERT. Alman Federal Mahkeme kararlarında da kredi alanın işlerindeki ciddi bozulmalar ve iflas tehlikesinin oluşması halinde kredi verenden sözleşmeyi uzatmasının veya daha fazla kredi vermesinin beklenemeyeceği belirtilmektedir. kredi alana kusur yüklenemediği hallerde olağanüstü fesih yoluyla sözleşme sona erdirilemeyecektir558. SCHOEN. s. 103. 1958 1295. aynı zamanda gecikme kredi alanın kusuruna dayanmalıdır. GUGGENHEIM. STAUDINGER.184 Öncelikle ifa aksaklıkları müşteri ve veren tarafın kredi açma sözleşmesini olağanüstü fesih yoluyla sona erdirmesine imkânı verir. German Banking Law. Kredi alana. BGH BB 1956. 217. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Kredi açma sözleşmesinde kararlaştırılan karşı edim niteliğindeki faiz ödeme borcunun bir defa belli bir süre yerine getirilmemesi kural olarak olağanüstü fesih yoluyla sözleşmenin sona erdirilmesine imkân vermez. s. s. Kredi Sözleşmeleri. 649. işlerini kötü idaresi veya teminatlarının değerinin düşmesi gibi durumlar olağanüstü fesih sebebi olarak kabul edilmektedir560. 45 560 559 . Bu imkân sözleşmenin ifa aşaması başlamadan önce de bazı yan borçların ihlali halinde de kullanılabilir. N. Kreditrecht. müşteri tarafından faiz ödenmemesi halinde fesih hakkını uygun bir zamanda ve gecikmeden kullanabilecek aksi takdirde bu hakkını kaybedecektir. N. Kredi alanın ekonomik durumundaki her türlü bozulma da olağanüstü fesih sebebi olarak kabul edilmektedir ancak bu bozulmaların kredi tutarının veya gerekli karşılıkların iadesini tehlikeye düşürecek ölçüde olması lazımdır559. STAUDER. 164. § 242 N.1/88.159.
olağan fesih imkânının ise belli bir süre ile sınırlı olarak kaldırılabileceği kabul edilmektedir. ( BGB § 488–490) . HOPT/MÜLBERT.185 veya teminatlarını arttırma imkânının tanınması kredi ilişkisindeki şartlara göre değerlendirilecektir561. Müşteri kredi açma sözleşmesinin zayıf tarafıdır ve sözleşmeyi fesih imkânının uzun bir süre için kaldırılması ekonomik özgürlüğüne aşırı kısıtlama getireceği için. N. Kreditrecht. Kredi Sözleşmeleri. ATAMER. ek teminat aranabileceği hallerde bunun oluşan riski karşılar yeterli miktarda olması lüzumludur. HUBNER. s. 158. 264.160. 148. 649. durumun haklı gösterdiği bazı hallerde taraflardan hiçbirine kusur yüklenemese de olağanüstü fesih imkânı kullanılabilir ancak hakkın kötüye kullanılması yasağı haklı sebeple fesih imkânının sınırını oluşturacaktır565. Olağanüstü feshin ciddi ve geri alınamaz sonuçları sebebiyle hangi hallerin tam bir fesih imkanı sağladığı ve sürekli borç ilişkisinin kısmen devam etmesinin mümkün olup olmadığı kredi ilişkisindeki şartlara göre değerlendirilecektir566. STAUDINGER. HOPT/MÜLBERT. 565 CANARIS. 148. 836. N. s. STAUDER. BGH NJW 1963. Fesih şartlarının oluşumunda taraflardan birinin kusurlu olması aranmaz. 729 . STAUDINGER. s. BGH NJW 1963. 103. 650. iyiniyet kurallarına aykırılık ve gabin hükümlerine 561 562 563 SCHOEN. bankanın nakit darlığına düşmesi veya müşterinin satışlarında gerçekleşen düşmeler. Kredi verilmesi konusunda bankalara getirilen kısıtlamalar. s. 650. 649. § 609 N. N. s. 45.. RÄNTSCH. CANARIS. 264. genel ekonomik bozulmalar banka için olağanüstü fesih sebebi olarak kabul edilmemektedir562. CANARIS. s. SCHOEN. Müşteri ise bu sebeplerle olağanüstü fesih imkânını kullanabileceği kabul edilmektedir563. s. 564 SELİÇİ. s. 1451. ATAMER. 45. s.. s. SELİÇİ. 1451.BGH NJW 1951. 726.161. 576. GUGGENHEIM. 165. German Banking Law. 567 566 STAUDER. Fesih şartlarının iyiniyet ilkeleri ışığında değerlendirileceği hk. STAUDER. GUGGENHEIM.166. N. 103. . CANARIS.160. N. Özellikle banka için fesih imkânının uzun bir süre ortadan kaldırılabileceği Alman doktrininde kabul edilmektedir567. s. Kreditrecht. § 242 N..160. § 242 N. STAUDINGER. BGH WM 1960. Olağanüstü fesih imkânının kredi açma sözleşmesine konacak bir hükümle ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığı. 585 STAUDER. N. Olağanüstü fesih şartları dürüstlük ve güven esaslarına göre değerlendirilecektir564. 8. s. Kredi Sözleşmeleri. s. 263. s.
s. 351. 571 572 YÜKSEL. Kreditrecht. CANARIS. 1. NUISSL. N. s. N. I/2. m. m. 1645. ( BGB § 488–490) . Kredi Açma Sözleşmesi. 212. YÜKSEL. 143. 654. BECKER. German Banking Law. 569 570 568 CANARIS.186 göre geçersiz kabul edilmelidir568. 351.. Kredi Açma Sözleşmesi. 316 N. 82’den farklı olarak sadece teminat gösterilinceye kadar kaçınma imkânı değil ödünç konusunu ifadan kesin olarak kaçınma imkânı verir570. 310 hükmünde karz sebebiyle tekrar edilmiştir. s. STAUDER. s. 82 ). HOPT/MÜLBERT. Bu durumda hakkı tehlikeye giren banka borcunu genel hükümlere göre yerine getirmekten kaçınabilir ve sözleşmenin feshini isteyebilir ( BK m. CANARIS. tecrübesiz ve bilgisiz durumdaki taraftan aşırı faydalanma amaçlı olarak yapılan işlemlerin hükümsüz olacağı kuralına göre kredi alanı süresiz olarak bağlayan hükümlerin geçersiz olacağını belirtmektedir. 143. Kredi alanın ekonomik durumunda ve malvarlığında kredinin iadesini tehlikeye düşürecek ölçüde ciddi bozulmalar. I/2. N. Müşterinin aczi. German Banking Law.. örneğin iflası veya aleyhindeki haczin neticesiz kalması sonucu güven ilişkisi bozulacağından. s. (BGB § 488– 490). 654. 587. bankanın kredi kullandırmaktan kaçınma ve sözleşmeyi haklı sebeple fesih imkanı vardır. 654. Ancak kredi alana fesih için belli veya uygun bir süre önceden ihbar yapma yükümü getiren hükümler geçerli olarak kabul edilmektedir. NUISSL. 213. HUBNER. TANDOĞAN. N. 264. N. 213. Aynı esas kredi açma sözleşmesine kıyasen daha geniş bir koruma sağlayarak BK m. HUBNER. N. N. hukuken sözleşmeden dönme anlamındadır571.161. 158. Tüm bu durumlarda kaçınma. TANDOĞAN. sözleşmesinin kuruluşundan sonra gerçekleşen kredinin iadesi konusundaki belirsizlikler de bankaya sözleşmeyi fesih yetkisi verir572.. düzenleme BK m. KÖNDGEN. 2. VI) Sözleşmenin Kredi Alanın Aczi Sebebiyle Feshi Kredi alanın ekonomik durumunda kredi açma sözleşmesinin kuruluşu aşamasından sonra oluşan kötüleşmeler bankaya ön edim niteliğindeki yükümlülüklerini yerine getirmekten kaçınma ve sonuç olarak sözleşmeden çekilme imkânı verir569. 158. 316 N. BECKER. s. NUISSL. . Yazar BGB § 138 de belirtilen iyiniyet kurallarına aykırı işlemlerin geçersizliği ve zayıf. s. RÄNTSCH.
Müşterinin mali durumundaki bozukluğu düzeltme amacıyla kredi verilmemişse. diğer kredi işlemlerine ise kıyas yoluyla dahi uygulanamayacağı ve iki tarafa borç yükleyen BECKER. I/2. 351. 316 N. ( BGB § 488-490) . 316 N. s. özellikle Alman Hukuku’nda BGB § 490 hükmünün sona erme hakkındaki ayrıntılı düzenlemesinin benzer kredi işlemlerine de uygulanabileceği yönündedir576. BECKER. ( BGB § 488-490) . STAUDINGER. s. m. 351 . 1. onun aczi kredi açma sözleşmesinin kuruluşundan sonra meydana gelmemişse yani mali durumu ve kredi yeterliliği konusunda hata yapılmışsa bile ödemeden kaçınma imkânı vardır. 2. 143. § 609 N. CANARIS. 4. Banka kredi açma sözleşmesinin kurulduğu sırada kredi alanın ekonomik durumundaki bozulmaları biliyorsa. s. Müşterinin ödeme gücünün tespitinde hataya düşen taraf. esaslı hata sayılabilir ve ayrıca sözleşmenin de iptaline imkan verir. 587. KÖNDGEN. N. 316. I/2. genel görüş bu hükmün uygulama yönünden sadece para ödünçleriyle sınırlı olmadığı. 654. 587 . 310 ’da (OR m. Bu şartlarda cayma ve ret halinde kredi alanın yeni teminatlar vermesi bile bankayı kredi vermeye zorlayamaz575. (BGB § 488-490). borçlar hukuku anlamında sözleşmenin bağlayıcı olmadığının ileri sürülmesinden farklı bir durumdur. Müşterinin ödeme kabiliyetinde hata özellikle kredi açma sözleşmesi için ticari doğruluk gereği akdin lüzumlu vasıflarında hata niteliğindedir.. m. Söz konusu maddenin kapsamındaki hata. BECKER. Karz sözleşmesine ait bu düzenlemenin para ödünçlerine uygulanabilecek bir hüküm olduğu. bu konuda hataya düşmemiş ve sözleşmenin kurulmasını kabul etmiş. YÜKSEL.187 Kredi açma sözleşmesi kredi alanın şahsi durumunun önemli olduğu bir sözleşmedir. m. PALANDT/PUTZO. TANDOĞAN. Bankanın para ödüncüne ilişkin sözleşmelerde BK. s. 316 N. BGB § 490) düzenlenen ifadan kaçınma imkânının tüm kredi açma sözleşmelerine kıyasen uygulanabilirliği tartışmalıdır. sözleşmeyi değil bir paranın teslimini ve diğer kredi kullandırma borçlarını yerine getirmekten kaçınmaktadır. s. bu yönde yardım amaçlı iş ilişkisinin varlığı belli olmuyorsa. § 490. ifaya başlamışsa artık bu sebebe dayanarak fesih imkânını kullanamaz574. 11. 1646 574 575 576 573 TANDOĞAN. RÄNTSCH. RÄNTSCH. Kredi Açma Sözleşmesi. bir hatanın varlığı kabul edilmeli ve kredi verenden bilmeme konusunda çok sıkı delil istenmemelidir573.
148. burada söz konusu olan fesih imkanı ve şartları karz sözleşmesine ve benzer içerik taşıyan sözleşmelere uygulanabilecek niteliktedir. § 610 N. Kredi alanın mali durumundaki bozulmalar sebebiyle iadenin tehlikeye girdiği hallerde BK m. Borçlar Kanununun 82. 82 ( BGB § 321 ) hükmüne göre krediler için daha dar genellemeler getirir. Bu durum ayrılık prensibine göre kredi açma sözleşmesi bakımından genel ve mutlak bir fesih sebebi oluşturmaz. § 490. 654 CANARIS. Bu hüküm Alman Hukuku bakımından ayrıntılı bir risk belirlemesi ve dağıtımı sağlar.128. m. s. maddesi karşı edimin tehlikeye düştüğü tüm durumlarda uygulama alanı bulur ve ifadan kaçınma imkanı verirken. N. m. Bu özel düzenleme öncelikle para ödünçlerine uygulanacaksa da. Bu görüşe göre ödünç alanın aczi sebebiyle ifadan kaçınma imkanı BK m. Aciz sebebiyle ifadan kaçınma konusundaki genel düzenlemenin de BK.129. 316 N. BK m. STAUDER. 310 ise özellikle para ödünçlerinde alınan paranın iadesi borcunu da kapsar şekilde. BGB § 490 ) da düzenlenen haliyle karz sözleşmesine özgü bir imkandır. tüm iki tarafa borç yükleyen sözleşmelere uygulanan BK m.188 bir sözleşme olması sebebiyle kredi açma sözleşmesine dayanan diğer münferit kredilere aciz defi uygulanabileceği de belirtilmektedir577. 310 düzenlemesi iade borcunu da kapsayan özel bir düzenleme olarak sözleşmeyi aciz haline dayanarak fesih imkanı verir580. CANARIS. (BGB § 488-490). 7. kredi açma sözleşmesine bağlı olarak kurulan nakdi kredilere kıyasen uygulanabilirse de özellikle nakdi nitelik göstermeyen diğer münferit kredi işlemlerine uygulanamaz578. 82 ( BGB § 321 ) düzenlemesi ile katı bir şekilde iade borcunu dışlamadan tüm kredi sözleşmeleri için ifadan kaçınma imkanı verebilecek genel hüküm 577 578 579 580 STAUDER. . s. s. Kredi açma sözleşmesi bakımından alınan kredinin iadesi karşılık ilişkide yer almaz ve münferit işlemlerin tasfiyesine yöneliktir. kredi alacaklarının iadesinin tehlikeye düşmesi hallerinde çekilme imkanı veren bir hüküm niteliğindedir. kredi ile ilgili tüm iş ilişkilerine kıyas yoluyla uygulanabilecek bir hüküm ve kredi ile ilgili işlemlerin sonlandırılmasını sağlayacak genel şartları belirleyen bir düzenlemedir579. 1647 PALANDT/PUTZO. sadece onunla sınırlı değildir. STAUDER. 310 ( İBK 316. 2. KÖNDGEN. N. STAUDINGER. 639. BECKER. 316 N. BECKER. s. 4.
189
niteliğinde olduğu kabul edilmektedir. Bankanın önceden ifa konusunda borç altına girdiği tüm kredi sözleşmelerinde aciz defi ( BK. m 82 ) kredi alanın mali durumunun kötüleştiği ve bunun düzelmesinin zor olduğu, özellikle devamlı ödemelerin yer aldığı durumlarda genel olarak uygulanabilir ve kredi verene kredi açmaya ilişkin borçlarını ifadan kaçınma imkânı verir, bu sebeple kaçınma hakkı ve dönme hakkı birbirini tamamlar niteliktedir581. Ancak krediler için daha somut ve dar genellemeler getiren ve uygulama kolaylığı sağlayan BGB’nin aksine BK m. 310 düzenlemesi kapsamlı değildir, yine de kredi sözleşmeleri bakımından aciz durumunun ve iade borcunu da kapsar şekilde sonucunun tespiti edilmesi bu hükme göre daha kolaydır. Müşterinin ekonomik durumu ve mal varlığındaki azalmalar objektif esaslara göre değerlendirilecektir, burada kredi verenin şahsi düşünce ve yorumunun önemi yoktur. Herhangi bir ekonomik zorluk ve kapsamına göre sözleşmeyi etkilemeyecek nitelikteki azalmalar ciddi bozulma sayılamaz. Kredi alanın ekonomik durumundaki bozulmaların ciddi sayılabilmesi için bir iflas tehlikesinin doğumu veya iflası da şart değildir, iadeyi tehlikeye sokabilecek derecede görülebilen bozulmalar ciddi bozulma olarak kabul edilebilir, parasal imkan ve şartlarda temel bozulmalar kredinin iadesinin bu sebeple tehlikeye girmesi, ciddi gelir azalmaları, borçların artması, olası iflas durumu önemli ekonomik bozulma olarak kabul edilebilir582. Bankanın alacakları yeterli şekilde teminat altına alınmışsa fesih imkânının ortadan kalkacağı, bununla birlikte teminatların azalması ve güçlendirilmemesi halinde fesih imkanının olacağı kabul edilmektedir583. Gelir ve malvarlığı azalması genel anlamda bir bozulma ve zor durumsa da bu şart değildir, mali bozukluklar, iyi yapılandırılmış mali durum görünümünün devam ettirilememesi, kredi açma sözleşmesi sonucu oluşacak borç birikimi dahi aciz durumunun kabulü için yeterli kabul edilmektedir584. Ekonomik durumdaki genel bozulma ve krizler, savaş tehlikesi, banka kredilerine getirilen kısıtlamalar BK. m. 310 hükmüne dayanarak banka lehine
581 582 583 584
STAUDER, s. 149; CANARIS, N. 655; NUISSL, N. 213. CANARIS, N. 655. STAUDER, s.148. CANARIS, N. 655; NUISSL, N. 212.
190
fesih yetkisi vermez, genel olağanüstü durumlar sebebiyle kredi veren bankanın ekonomik durumu bozulmuş olsa bile fesih imkânının doğmayacağı genel olarak kabul edilmektedir585. Bankanın ekonomik durumundaki bozulmalar dürüstlük ilkesine göre ona fesih imkânı vermez ve kredi verme borcunu ifa etmemesi halinde sözleşmeye aykırı davranmış olur, akdin müspet ihlali sebebiyle tazminat ödeme borcu altına girebilir. Kredi alan dava yoluyla tazminat talebinin yanında taahhüt edilen kredinin kendisine verilmesini de talep edebilir586. Geçerli bir fesih para ödüncü konulu kredi açma sözleşmesini ve tarafların bu sözleşmeye dayanan hak ve yükümlülüklerini sona erdirir.
VII) Sözleşmenin İptali
Bankanın aciz sebebiyle kredi açma sözleşmesini sona erdirebilmesi için kredi alanın ekonomik sonraki durumundaki bozulmaların olması kredi sözleşmesinin sözleşme kuruluşundan aşamada gerçekleşmiş lazımdır,
kurulmadan önce mevcut olmasına rağmen varlığı sonradan ortaya çıkan bozulmalar bankaya ancak hata, hile gibi irade bozukluğu hallerine dayanarak sözleşmeyi fesih imkânı verir587. Kredi alanın bankaya mali durumu hakkında yanlış bilgi vermesi, verdiği teminatlarda yanıltması, hatalı bilgi vermesi, farklı ve yetersiz teminat getirmesi, mesela ipotek vaadine rağmen başka teminat göstermesi gibi durumlar hile sebebiyle fesih imkânı verir588. Kredi alanın mali durumu hakkında yapılan değerlendirmeler kredi açma sözleşmesinin kuruluşunda gizli ama sözleşmenin temelini oluşturan onu şekillendiren öğelerden biridir. Kredi alanın mali durumu ve ödeme gücü her
585 586 587
CANARIS, N. 655; SCHOEN, s. 157; STAUDINGER, § 609 N. 8.; STAUDER, s.148 STAUDER, s.150; STAUDINGER, § 609 N. 8; CANARIS, N. 655
CANARIS, N. 622; STAUDER, s.148; SCHOEN, s. 157, yazarlar kredi alanın ekonomik durumunda önceden var olan bozuklukların BGB § 119 da düzenlenen esaslı hata halleri, şahsın vasıflarında hata, BGB § 123 hükmünde düzenlenen hile ve BGB § 133, 157 hükümlerinde belirtilen dürüstlük ilkelerine göre fesih imkanı vereceğini kabul etmektedirler. Fesih imkanı veren ekonomik güçlüklerin sonradan ortaya çıkması lüzumu yönünde Alman Federal Mahkeme kararı BGH WM 1957, 949; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 143
588
CANARIS, N. 622; NUISSL, N. 220.
191
sözleşmenin kuruluş aşamasında detaylı olarak incelenen bir ön şart niteliğindedir ve uygulamada bu işlemler yapılmadan kredi açma sözleşmesi kurulmaz. Banka, kredi alanın ekonomik durumu, ödeme gücü ve iradesi konusunda hataya düşerse esaslı vasıf hatası sebebiyle sözleşmeyi fesih hakkına sahip olur589. Kredi alanın ekonomik durumu hakkında düşülecek bir hata aslında borçlar hukuku esaslarına göre bir tür saik hatasıdır ancak mali durum özellikle kredi açma sözleşmesi için ticari doğruluğun sözleşmenin lüzumlu vasıflarından olarak dikkate alınmasını gerektiren bir unsuru olduğu için esaslı hata niteliğinde kabul edilebilir. Banka her zaman inceleme yapma, bilgi edinme ve buna göre kredi verme yükümü altındadır. Banka yaptığı detaylı incelemelere rağmen yeterli bilgi edinememiş, hafif ihmali ile görünüşe göre işlem yaparak kredi alanın davranışları, teklifi, mal beyanı gibi hususlara dayanmış ve onun malvarlığı, ödeme gücü konusunda hataya düşmüşse bu sebeple iptal imkânı doğacaktır. Bankanın, kredi alanın şahsı veya sözleşmenin kurulmasına etkili önemli bir özelliği hakkında yaptığı hata esaslı hata sayılır ve sözleşmenin iptaline imkân verir ( BK m. 24 ). Kredi alanın ekonomik durumu konusunda düşülen hatanın iptal hakkı vermeyen saik hatası mı yoksa esaslı bir hatamı olduğu her olayda ayrıca incelenecek ve şartları dar yorumlanacaktır. Araştırma, denetim ve bilgi edinme yükümü sıkı yorumlanmalıdır, bankanın dikkatli ve sıkı araştırma yapma yükümü vardır, bu konuda ihmali bulunmamalıdır590. Müşteri, ödeme gücü, mali durumu veya getirdiği teminatların değerleri konusunda bankayı yanıltmışsa, kasıtlı olarak eksik bilgi vermişse, bankanın hile sebebiyle kredi açma sözleşmesini iptal etmeye ve oluşan zararları talep etmeye hakkı vardır591. Kredi alan kredi sözleşmesinin kuruluşu aşamasında iade ve ücret borcunu banka ile arasındaki uyuşmazlık konusu alacağına mahsup etme niyetinde ise yani kredi alma amaca değil de mahsup ödeşme amaçlı olarak sözleşme ilişkisine girmişse, teminatlar konusunda bankayı yanıltmışsa banka bu
589 590 591
STAUDER, s.147; NUISSL, N. 220; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 143. STAUDER, s. 94. CANARIS, N. 626; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 144
192
sebeple
hile
hükümlerine
592
dayanarak
sözleşmeyi
iptal
edebilir.
( BK 26; BGB § 123 )
.
Kredi açma sözleşmesinin iptali konusunda sözleşmelerin iptaline ilişkin genel kurallar geçerlidir. ( BK, 23 vd.; BGB § 119, 123 ). Taraflar irade bozukluğu hallerinin varlığı halinde kredi açma sözleşmesini geçmişe etkili bir şekilde sona erdirebilirler. Sözleşme ifa aşamasına gelmemişse geçmişe etkili olarak sona erme sorunsuz olarak gerçekleşir, ancak geçmişe etkili olarak sona erme durumu kısmen dahi olsa ifa aşamasına girmiş bulunan bir sürekli borç ilişkisinin yapısına aykırıdır593. İfa aşamasına girmiş olan kredi açma sözleşmesinde diğer sürekli borç ilişkilerinde olduğu gibi geçmişe etkili iptal yerine fesih imkanı kullanılabilecektir, sona erme ileriye etkili olacak banka o zamana kadar yapmış olduğu hizmetlerin bedelini ve kullandırdığı tutarın faizini talep edebilecektir, taraflar karşılıklı olarak verdiklerini sebepsiz zenginleşme esaslarına göre iade edeceklerdir594.
592 593 594
CANARIS, N. 626; STAUDER, s.148; NUISSL, N. 220. CANARIS, N. 622.; STAUDER, s.148 STAUDER, s.140; CANARIS, N. 625; YÜKSEL, Kredi Açma Sözleşmesi, 144.
Kredi açma sözleşmesine dayanan kredi ilişkisi ve münferit kredi birbirinden bağımsız şekilde sona erdirilebilecektir. sürekli borç ilişkisi niteliğindeki kredi . Kredi açma sözleşmesine bağlı kredi ilişkisinin olağan fesih veya süre bitimi sebebiyle sona ermesi. İfa bozukluklarının etkileri ve sona erme doğrudan münferit işlemleri etkilemez ancak bu kural özelikle ifa bozukluklarının varlığı halinde oluşan sonuçların hiçbir şekilde münferit sözleşmeleri etkilemeyeceği anlamına gelmemektedir. Olağan fesih halinde ifasına başlanmış münferit kredilerin kullandırılması devam eder. ileriye etkili sona erme ve ayrılık prensibinin sonucu olarak o zamana kadar gerçekleşmiş ifa amaçlı münferit işlemleri etkilemez. sona erme zamanına kadar devam eder ve banka feshi ihbar etse de kural olarak ihbarda belirtilen sürenin sonuna kadar kredi alanın taleplerini karşılamak zorundadır. Kredi açma sözleşmesinin taraflara yüklediği tüm hak ve yükümlülükler borçlar hukukunun temel prensiplerine göre sözleşme süresince.193 § 11) SONA ERMENİN MÜNFERİT KREDİ İŞLEMLERİNE ETKİSİ Kredi açma sözleşmesi önceden belirtildiği gibi kredi kullandırma borcu ve kredi ilişkisine ait genel şartları içeren çerçeve nitelikli bir sözleşme. Fesih nitelik olarak ileriye etkili şekilde gerçekleşecek ve belirtilen sürenin sonuna kadar kısmi olarak ifa gerçekleşmişse ifa edilmeyen kısımlar için fesih etkili olacaktır. genel unsurları kredi açma sözleşmesinde düzenlenmiş ve müşterinin talebi ile türü ve kapsamı belirlenen kredi işlemleridir. münferit kredi işlemleri ise kredi kullandırma borcunun ifasını sağlayan. Kredi açma sözleşmesi ile özellikle sorumluluk üstlenme şeklinde gerçekleşen ve bankanın üçüncü şahıslarla akdi ilişkiye girdiği ayrı sözleşme özelliği gösteren kredi işlemleri arasında yapı ve nitelik açısından ifa aşaması ile başlayan ayrılık söz konusudur ve bu durum ayrılık prensibi olarak adlandırılmaktadır. Bu tür krediler esas olarak sorumluluk üstlenme şeklinde kredi kullandırma borcunun ifasına hizmet etseler de ayrı bir sözleşme niteliği gösterirler.
olağan fesih ve süre dolması hallerinde olduğu gibi münferit işlemi sona erdirmeye yetecektir596.1/88. N. Münferit işlemlere etkisizlik durumu henüz ödenmemiş olmakla birlikte müşteri tarafından talep edilmiş krediler için de geçerlidir.194 açma sözleşmesinin feshi ileriye etkilidir. 645. 160. ZHR. 596 597 598 599 595 HOPT/MÜLBERT. Kreditrecht. kuruluş. s. HOPT/MÜLBERT. CANARIS. N. s. N. 253. Ayrılık prensibinin istisnalarından birini oluşturan bu durum özellikle tek ödemeli para ödüncü şeklindeki kredilerde görülse de. 266. N. 647. bu şekilde tam bir birlik olduğu hallerde kredi açma sözleşmesinin olağanüstü feshi.162. STAUDER. HOPT. Bu durum fesih öncesinde ortadan kaldırılamaz. aksi halde bankalar kredi tahsisindeki gecikmelerden ve bundan doğan sorumluluklardan olağan fesih yoluyla rahatça kurtulabilme imkanına sahip olurlar ki bu da kredi açma sözleşmesinin amacına aykırıdır599. Kreditrecht. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HEERMANN. 263. s. 263. İleriye etkili fesih özelliği ve ayrılık prensibinin sonucu olarak kredi açma sözleşmesinin feshi ifasına başlanmış münferit krediler üzerinde doğrudan sona erme etkisi yapmaz. amaç ve süre bakımından tam bağlılık gösteren nitelikte olmalıdır597. kredi tahsisi şart hale gelir çünkü fesih ileriye etkilidir. N. s. Fesih kullandırılmış kredileri etkilememekle birlikte yeni kredi talebi imkânını ortadan kaldırır ancak eğer lüzumluysa münferit işlemler de ayrıca feshin kapsamına dâhil edilebilecektir 595. 272. N. HOPT. banka teminatları ve aval gibi bankanın üçüncü şahıslara karşı sorumluluk üstlendiği gayri nakdi krediler genellikle kredi açma sözleşmesinin süresini aşar ve ondan bağımsız olarak sona ererler 598. N. 159 HOPT/MÜLBERT.1/88. N. AVANCINI/IRO/KOZIOL. Bazı hallerde ise kredi açma sözleşmesi doğrudan tek bir para ödüncü şeklinde münferit işleme hizmet edebilir. 330. konu. . HOPT/MÜLBERT. Kredi açma sözleşmesine bağlı olarak sona erme için münferit işlem doğrudan kredi açma sözleşmesine bağlı halde yapılmış. Kreditrecht. Kredi açma sözleşmesinin müşteri tarafından olağan feshi halinde de münferit krediler geçerli CANARIS. 253. taleple birlikte bankanın kredi kullandırma borcu mutlak olarak doğar. 253. Kreditrecht. 272. ZHR.
örneğin para ödüncünün feshi ve iade için karz sözleşmesinin olağan feshi ve iadesine ilişkin düzenleme kıyasen uygulama alanı bulabilecektir 600. AVANCINI/IRO/KOZIOL. s. Bu hükümlerde genel olarak sözleşmenin önemli nedenlerle feshinin açılmış bulunan kredileri derhal sona erdireceği ve iadesinin sağlanacağı taraflarca kabul edilmektedir. HOPT. 650. N. Kredi açma sözleşmesinin veya münferit kredilerden birinin edimlerinde ilişkin ciddi ifa aksaklıklarının bulunması halinde banka tarafından yapılacak fesih beyanının diğer münferit işlemleri sona erdirme amacının varlığının tespiti. fesih beyanının kapsamı ve yorumuna göre belirlenir. ZHR. HEERMANN. ZHR. 650. fesih sebebin önemi. Kredi açma sözleşmesi veya münferit işlem bakımından akde aykırılık ve irade bozukluğu hallerinde özellikle münferit kredinin konusu para ödüncü ise edim ve işlem bağlılığı sebebiyle ayrılık prensibi mutlak bir şekilde uygulama alanı bulamaz. AVANCINI/IRO/KOZIOL. HEERMANN. Kredi açma sözleşmesinin olağanüstü fesih yoluyla süre verilmeden sona erdirilmesi de kural olarak ileriye etkilidir. CANARIS. 160. şüphe bulunması halinde sadece kredi açma sözleşmesinin sona erdirildiği kabul edilmelidir602. 602 603 AVANCINI/IRO/KOZIOL. Kredi açma sözleşmesinin taraflarca belirlenen hükümlerinde veya genel işlem şartlarında önemli nedenlerle fesih konusu ve bunun etkileri düzenlenmektedir. 160.195 kalacak. 263. HOPT. hâlihazırda verilmiş kredileri etkilemez. 650. N. Fesih için ileri sürülen sebebin münferit kredilerin ifası 600 601 CANARIS. 331. s. irade bozukluğu hallerine dayanıyorsa bu durumlar edim bağlılığı sebebiyle kredi işlemlerinde güven ilişkisini ortadan kaldıracak ve kredi açma sözleşmesi ile birlikte diğer münferit kredilerin iadesi için uygun sebep oluşturabilecektir 601. Kreditrecht.1/88. Kredi açma sözleşmesinin feshi edimlerin yerine getirilmemesi veya münferit işlemlerin bedel ve iadelerinde ciddi ifa bozuklukları. Kredi açma sözleşmesinin önemli nedenlerle feshi halinde yapılacak yorum ve beyanın değerlendirilmesinde işin niteliği ve beyanın kapsamına göre açık bir tespit yapılamaması.1/88. HOPT/MÜLBERT. N. CANARIS. STAUDER. N. s. bankanın kredi temini borcunu sona erdirir. s. 648.1/88. s. N. CANARIS.163. N. bu şekilde düzenleme bulunması halinde kredi açma sözleşmesinin feshi münferit işlemler üzerinde doğrudan etki yapacak ve sona erme yoluyla iadeyi sağlayacaktır603. N. 331. . 253. N.
s.196 bakımından önemi incelenecek ve güven ilişkisinin bozulması halinde olağanüstü fesih şartlarına tabi olması mümkün olacaktır604. HOPT. Kredi açma sözleşmesinin. s. CANARIS. Para ödüncü de sürekli borç ilişkisi oluşturmakla birlikte. HEERMANN. N. PALANDT/PUTZO. N. 266. mesela ciddi ifa bozuklukları. 253.1/88. Kredi açma sözleşmesinin sona ermesi kural olarak sözleşmenin tarafları arasındaki iç ilişkide etkilidir ve üçüncü şahısların bu sözleşme sonucu olarak doğmuş ve halen geçerli bulunan hakları korunur. N. 266. s. 160. German Banking Law. müşterinin mali yetersizliği. çünkü banka burada üçüncü kişilerle bir borç ilişkisine girmiş onlara karşı taahhütte bulunmuştur. Kredi açma sözleşmesinin teminatlarında ciddi azalmalar açılmış kredileri vadeye kadar temin edecek durumdan çıkmışsa münferit kredilerinde sona ermesine sebep olabilir. N. STAUDER. Gayri nakdi kredilerde bazen münferit kredi üzerinde ani etkinin doğacağı kabul edilebilir.163. 264. kişisel ilişkileri. Kredi açma sözleşmesinin feshinden özellikle aval ve banka garantisi gibi gayri nakdi kredilerin etkilenmemesi asıldır. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 650. BGH WM 69. CANARIS. HOPT/MÜLBERT. s. Sürekli borç ilişkisi niteliğindeki kredi açma sözleşmesinin feshi için mutlaka kredi alanın kusurunun bulunması şart değildir. banka teminatları şeklindeki kredilerde sona erme anına kadar yapılmış bulunan işlemlerden banka sorumlu durumdadır ancak bundan sonraki aşamada teminat yükümlülüğü ortadan kalkar605. 650-655. Kreditrecht. teminatların yetersizliği gibi durumlarda banka borçtan kurtarılma veya ek teminat verilmesi gibi talepler ileri sürebilir606. AVANCINI/IRO/KOZIOL. N.. 332. N. s. Kreditrecht. HOPT/MÜLBERT. HOPT/MÜLBERT. N. Kreditrecht. yeni teminat gösterilmemesi gibi sebeplerle feshi ifa edilmiş münferit kredi işlemlerini etkilemez. ZHR. ciddi ifa ihlalleri dışında. kredi talebinin uygun olmaması. Kredi alanın kredi açma sözleşmesi veya münferit kredilerden birine ait bedel ve iadeye ilişkin yükümlülüklerini sürekli şekilde ve büyük ölçüde aksatması veya mali durumunda ciddi bozulmaların bulunması halinde banka kredi açma sözleşmesi ile birlikte münferit kredi işlemlerini ifa etmekten kaçınma ve onları sona erdirebilme imkânına sahip olur. taraflar arası yardımlaşma ve sürekli STAUDER. 336. Özellikle senet kabulleri. § 490.163.1/88 606 605 604 . 158. 335. HUBNER.
AVANCINI/IRO/KOZIOL. N. s. Sözleşmeden dönme imkânı kredi açma sözleşmesinin süreklilik gösteren yapısına aykırıdır. Kreditrecht. 263 . s. Kişisel ilişkilerden kaynaklanan. 331. 608 607 CANARIS. Münferit işlemi sona erdiren haklı sebep kredi açma sözleşmesinin feshi için geçerli sebep olmayabilir aynı şekilde kredi açma sözleşmesinin feshi sebebi mutlak anlamda para ödüncünün iadesine de sebep oluşturmaz. Olağanüstü feshin müşterinin talep ettiği ancak kullanmaya başlamadığı kredilere etkisi öncelikle feshin gerçekleştiği zaman ve feshe sebep olan şartlar dikkate alınarak tespit edilecektir. ancak güven ilişkisinin sarsılması halinde fesih mümkündür. HOPT. 651. 159. HOPT/MÜLBERT. Bunun dışında henüz kuruluş aşamasında kredi açma sözleşmesini geçersiz kılan sebeplerle sözleşmenin dönme yoluyla sona erdirilmesi de mümkündür. Sürekli borç ilişkisinde tarafların yerine getirdikleri edimlerin geçmişe etkili olarak ters yönde tasfiyesi ve bu kurumun kredi açma sözleşmesinin yapısına uydurulması ancak kısıtlı hallerde mümkün olabilir. Bu durumun bir sonucu olarak kredi açma sözleşmesinin sona ermesi ile birlikte müşterinin münferit işlemlere ilişkin CANARIS. Kredi açma sözleşmesinin olağanüstü feshine sebep olan şartlar genelde ondan temel alan borçlarında ortadan kalkmasına sebep olurlar608. Kreditrecht. münferit kredi işlemenin durumu. Kredi açma sözleşmesinin kendine özgü ve süreklilik gösteren yapısı nedeniyle sözleşmenin sona erdirilmesi kural olarak geçmişe etkili olmayan fesih yoluyla gerçekleştirilir ve fesih sözleşmenin gelecekte gerçekleşecek ve gerçekleşme aşamasına gelmiş olan kısımlarına etkili olur. 261. kredi ilişkisinin şartları. N. fesih sebebinin önemli olması münferit işlemlerin sona ermesine imkân verebilir ancak şüphe halinde açıklık yoksa sadece kredi açma sözleşmesinin sona erdiği kabul edilmelidir607. ZHR. Bankanın kredi ilişkisine devamının adil olup olmadığı fesih sebebinin önemine göre belirlenir. N. tarafların menfaatleri fesih sebebinin takdirinde etkilidir. bunlara ihtiyaç gösteren sürekli borç ilişkisi değildir. HEERMANN.197 hizmeti gerektiren. kredi açma sözleşmesini ortadan kaldırmaya yarayan sebepler para ödüncünde her zaman uygulama alanı bulamaz. N. hâlihazırda tamamlanmış olan ifalar iptal edilmez ve etkilenmezler. 651. HOPT/MÜLBERT. 1/88. N.
Kredi açma sözleşmesinde münferit kredileri etkileyen olağanüstü fesih halleri dahi bankanın kredi kullandırma borcunu ortadan kaldırıp kredinin iadesini sağlayacak ancak kullandırma karşılığı faiz ve diğer kredi ücretlerine etkili olmayacaktır. tarafların ifa fiillerine başlamadıkları sırada mümkün olabilir. AVANCINI/IRO/KOZIOL. 222. . 657. N. Müşterinin teminat sağlama yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve tarafların karşılıklı güven ilkesine aykırı davranışları halinde sözleşmenin ilk aşamada dönme yoluyla tasfiyesi mümkündür610. 610 611 609 STAUDER.162. NUISSL. N. N.147. STAUDER.1/88. Kredi açma sözleşmesinin mutlak anlamda geçmişe etkili sona erdirilebilmesi yani dönme durumu ancak sözleşmenin ilk aşamasında. 253. HOPT/MÜLBERT.198 ücretleri ödeme borcu ortadan kalkar ancak sözleşmenin yürürlükte olduğu dönem için bankanın faiz ve komisyon alacağı mevcuttur609. 263. s. CANARIS. bu sebeple geçmişe etkisi sınırlıdır. taraf yükümlülükleri asıl sözleşme olan kredi açma sözleşmesi hükümlerine ve genel işlem şartlarına tabi olacaktır611. PALANDT/THOMAS § 817. Kredi açma sözleşmesinin ve ona bağlı münferit kredilerin sona ermesi halinde banka verdiği kredinin iadesi için sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanabilecek ancak tasfiye şartları. N. Kreditrecht. s.
199
SONUÇ
Kredi açma sözleşmesi kredi verene, belli bir bedel karşılığı kredi hazır bulundurma ve kullandırma borcu yükleyen bir sözleşmedir. Kullanılacak kredinin miktarı ve zamanı ise müşterinin ihtiyaçlarına göre onun tarafından yapılacak taleple belirlenecektir. Kredi açma sözleşmesinin temel unsurları ve özellikleri banka uygulaması yoluyla ortaya çıkmıştır çünkü kredi açma sözleşmesi bankacılık uygulaması tarafından ortaya çıkartılmış ve kredi işlemlerinde kullanılmaya başlanmıştır, temeli bankacılık uygulamalarına dayanır. Banka kredi işlemlerinde kullanılan ve sözleşmenin konusunu oluşturan kredi işlemlerinin çeşitliliği sebebiyle, kredi açma sözleşmesi sadece para ödüncü veya konusunu para ödünçlerinin oluşturduğu bir sözleşme olarak tanımlanamaz. Kredi açma sözleşmesinin konusunu para ödüncü yanında aval, banka garantileri gibi nakdi olmayan, üçüncü şahıslara karşı teminat amaçlı krediler, iskonto gibi alacak satışı olarak tanımlanan işlemler de oluşturabilmektedir. Kredi açma sözleşmesini münferit kredi kullandırma işlemlerinin ön hazırlığı veya bir tür önsözleşme, çok aşamalı sözleşme olarak açıklamaya çalışan görüşler de bankacılık uygulaması ve sözleşmenin taraflarının iradeleriyle uyuşmamaktadır. Kredi açma sözleşmesinde tarafların amacı daha sonra kurulacak sözleşmelere bir ön hazırlık veya onların kurulmasına yönelik taahhüt altına girmek değildir, bankanın krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu eğer kararlaştırılmışsa müşterinin komisyon ödeme borcu sözleşmenin kuruluşu ile başlar. Sözleşmede tarafların borç altına girmeye yönelik iradeleri ilk kuruluş aşamasında belirgin niteliktedir, kredi açma sözleşmesi içeriğinde nitelik olarak belirginleşmese de münferit kredi işlemleri yoluyla çeşitli türlerde kredi kullandırma borcu içeren tek aşamalı bir sözleşmedir. Kredi açma sözleşmesini, ödünç, ödünç benzeri sözleşme yada hukuki niteliğini konusunu oluşturan münferit kredinin belirlediği bir sözleşme olarak kabul eden görüşler vardır. Kredi açma sözleşmesi genel kabule göre kendine has özellikleri olan yaygın uygulamalara göre ortak nitelikleri belirginleşmiş sui generis bir sözleşmedir. Konusunu oluşturan münferit kredi işlemlerinin çerçevesini belirlemekle birlikte tipik bir çerçeve sözleşme değildir sadece tüm
200
münferit kredilere uygulanacak ortak hükümleri belirlemekle kalmaz, aynı zamanda banka için kredi açma ve kullandırma borcunu, münferit sözleşmelerin kuruluşuna ilişkin iradeleri içerir bu sebeple borçlandırıcı nitelikli çerçeve sözleşmedir. Banka, sonraki münferit kredi sözleşmelerini kurma değil, kredi açma sözleşmesinin kapsamında veya kredi talebi ile niteliği belirlenen ifa aşamasını oluşturan münferit krediler ile kredi kullandırma borcu altındadır, yani kredi açma sözleşmesi sonraki kredilerin sebebini oluşturan ilk aşama değildir doğrudan kredi kullanma şeklinde alacak hakkı sağlar. Kredi açma sözleşmesinde belirlenen para limiti ve süreyi, belli bir para ödüncü sözleşmesinin yapılması hazırlığı ve vaadi gören iki aşamalılık görüşü, kredi işlemini kredi verme borcunun ifası ve kredi açma sözleşmesini de ifa sebebi sayan banka uygulaması ve bu kapsamdaki kredi açma sözleşmesi kavramına da uygun değildir. Kredi açma sözleşmesinin konusunu oluşturan münferit kredi işlemleri çeşitlilik göstermekte ve zamanla değişik türde bankacılık işlemleri de sözleşmenin içeriğine dahil olmaktadır. İlk uygulamalarda para ödüncü, aval, iskonto ve teminat mektubu gibi banka garantileri sözleşmenin kapsamına girerken zamanla bankaların akreditif, faktoring gibi işlem ve hizmetlerinin kapsamı da kredi açma sözleşmesi dahilinde belirlenmeye başlamıştır. Münferit kredi işlemlerinin temelini kredi açma sözleşmesi oluşturmaktadır, bu sözleşmeler de kredi açma sözleşmesinin ifası niteliğindedir ve aralarında edim bağlılığı vardır. Kredi açma sözleşmesi ile münferit krediler arasında ifa aşamasında başlayan hukuki nitelik ve amaçlar, sona erme yönünden farklılık ve kısmi bağımsızlık söz konusudur, bu durum doktrinde ayrılık prensibi olarak adlandırılmaktadır. Kredi açma sözleşmesi hukuki nitelik ve amaç yönünden münferit işlemlerden farklı olduğu gibi sözleşmeye aykırılık ve sona erme durumu da münferit kredileri doğrudan etkilemeyecektir. Kredi açma sözleşmesi münferit kredilerdeki standartları, şartları önceden belirler yani kredi açma sözleşmesinde karşılıklı anlaşma yoluyla tarafların hak ve borçlarının sınırlarının ve kapsamının yeknesak olarak belirlenmektedir. Banka, kredi açma sözleşmesinde önceden belirlenen şartlara uymayan kredi taleplerini
201
kabulden kaçınabilme hakkına sahip olduğu gibi, müşteri de şartlara uygun kredi talebinin banka tarafından karşılanacağı güvencesi altındadır. Kredi açma sözleşmesinde bankanın, krediyi hazır bulundurma ve kullandırma borcu şarta bağlı değildir, sözleşmenin kurulması ile birlikte hemen doğar ancak banka, kredi alan tarafından talep yapılana kadar bu borcu ifa etme yükümü altında değildir. Kredi talebi, kredi kullandırma ediminin vadesini ve içeriğini belirleyen bir işlemdir. Kredi açma sözleşmesinde mevcut taraf iradeleri eğer açıkça bir kredi türü kararlaştırılmamışsa talep hakkının kullanılması ile belirli hale gelir, bu düzenleme hakkı bir tür seçim hakkı niteliğindedir ve banka için kural olarak bağlayıcı sonuçlar meydana getiren bir işlemdir. Kredi açma sözleşmeleri farklı türde münferit kredi işlemlerinin çerçevesini oluşturabilmektedir ve bu durum uygulama yönünden farklılıklara sebep olmaktadır ancak bunlar asli, temel farklılıklar değildir. Kredi açma sözleşmesi bir kredi kullandırma taahhüdüdür, bu durum bütün kredi açma sözleşmelerinde ortak yöndür ve ifa aşamasını oluşturan para ödüncü, iş idaresi ve teminat, alacak satımı sözleşmesi ise kredi açma sözleşmesinin asli unsurları değildir. Kredi açma sözleşmesi ilişkin ihtilafların çözümünde özellikle nakdi kredilerde karz sözleşmesi, diğer işlemler için; satım, garanti, kefalet, iş görme ve cari hesaba ilişkin hukuki düzenlemelerden kıyas yoluyla ve sözleşmenin yapısıyla bağdaştığı oranda yararlanılabilecektir. Kredi açma sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir, banka ve müşterinin borçları birbirine bağlı ve değişim ilişkisi içindedir. Bu sebeple tam iki taraflı sözleşmelerde temerrüdün sonuçlarını düzenleyen BK. 106, ödemezlik define ilişkin BK 81 ve ifa imkansızlığının sonuçlarını düzenleyen BK. 117 hükümleri kredi açma sözleşmesinde uygulama alanı bulur. Kredi alanın talebi ile güncellenen kredi kullandırma borcunun banka tarafından zamanında yerine getirilmemesi, temerrüt durumu kredi alanın alacağını ve talep hakkını ortadan kaldırmaz, kredi alanın kredinin kendisine verilmesi konusunda alacak hakkı vardır ve gecikmeye rağmen bu hak varlığını
202
sürdürür. Sözleşmeye aykırılık halinde her iki tarafta gecikme faizi ve ek zararların tazminini isteyebilecektir. Kredi açma sözleşmesi güven temeline dayanmaktadır ve genelde bu güvenin sarsılması hallerinde tarafların, olağan ve olağanüstü fesih, dönme beyanı gibi tek taraflı yenilik doğurucu işlemleriyle sona erdirilir, iki tarafın karşılıklı rızası ile sona erdirilmesi istisnai bir durumdur. Kredi açma sözleşmesi sürekli borç ilişkisi oluşturmaktadır ve sözleşme kapsamındaki borçların ifasına başlanmışsa tarafların anlaşması akdi ilişkiyi ileriye etkili olarak sona erdirir, yeni kredi talebi imkanını ortadan kaldırır, ifasına başlanmış olan münferit kredi işlemleri bu sona ermeden etkilenmez.
Şener. Bankacılık İşlemleri ve Muhasebesi. doktora tezi. Yeşim: Bankaların Kredi Sözleşmelerinden Kaynaklanan Sorunlar ve Hukuki Çözüm Yolları. Yeşim: Genel İşlem Şartlarının Denetiminde Yeni Açılımlar. Gökhan: Opsiyon Akdi ve Opsiyon Hakkı. Max/NYFFELER. Kocayusufpaşaoğlu Armağanı. Paul. ylt. ARSLANLI. İstanbul 2000 ALLEN. İstanbul 2001. s. İTO yayını. A Global View. Fahrettin . ARAL. Osman. fasikül. AVANCINI. Capital Markets and Institutions. İstanbul 2004. Kara Ticaret Hukuku Dersleri. New York 1997. Yeşim: Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesinde Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi. ALTAN. ( Kısaltılmışı. İstanbul 2001 AKYOL. İstanbul 2001. 1. Halil. Türkay: Türk Hukukunda Banka Genel Kredi Açma Sözleşmesi. doktora tezi. Wien 1993. 193-213. Ş/KÜÇÜKGÜNGÖR. 1960 ATAMER. İstanbul 1984 ALBISETTI. Umumi Hükümler. AKYOL. Yaşar: Banka Kredi Sözleşmelerinin Mali ve Hukuki Yönü. Şener. 1993. ALTUĞ. İstanbul 1990 ALICI. s. Zürich. E.II. Borçlar Hukuku.203 YARARLANILAN ESERLER AKİPEK. Linda. Ankara 1999. Peter/lRO Gert/KOZIOL Bankvertragsrecht Bd. Banka Sözleşmeleri. Yıl Armağanı. Borçlar Hukuku. Kredi Sözleşmeleri ) ATAMER. ( Özel Borç İlişkileri 3. ANTALYA. fasikül ). Helmut: Österreichisches . Mikail. Özel Borç İlişkileri. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 10. İstanbul. İstanbul 2000. İstanbul 2001. Sözleşmeler Rehberi. 291-330 ATAMER. Bankgeschäfte. İstanbul.. Ankara 2002. 1990. Fonksiyonlar ve İşlemler Açısından Bankacılık. ALICA. Emilio/GSELL.
3 .Yargıtay Yayını No: 24. Resmi Mevduata Düşük Faiz Uygulamasında Hatalar. Basel 1979. 1-183 OR ).. DOĞAN. 2. JURA. İstanbul 1988 EREN. BUCHER. Schweizerisches Obligationenrecht. s. Kreditvertragsrecht und Schuldrechtsreform. CHRIST Bernhard: Der Darlehensvertrag. Dr. Ankara 2002. VI. 10/2002. DOĞANAY. s. Genel Hükümler. s. Ankara 1993 BECKER. Erdoğan Moroğlu'na Armağan.204 BARCHEWITZ. Bankalar Müşterileri Aleyhine tek Taraflı Olarak Değiştirebilirler mi ?.807-828. İsmail. K. s. İstanbul 1986 BATTAL. Bankaların Hukuki Sorumluluğu ) BECKER. Bankalar Kanunu Şerhi. Allgemeine Bestimmungen ( Art.. Hamburg 1957. Ahmet. Besondere Teil. Adolf. II. Peter. Abt. Das Bankrecht. Der Darlehensvertrag.Aufl.219-276 COESTER. BARLAS. 1994 DOMANİÇ.675-678. Nami. Herman: İsviçre Medeni Kanunu Şerhi/Borçlar Hukuku. 1998.: Bankvertragsrecht. Nami: Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Çerçeve Sözleşmelerin Özellikleri. Güven Kurumu Nitelendirmesi Işığında Bankaların Hukuki Sorumluluğu. Obligationenrecht. 1-2. Claus W. Vahit. SPR VII/2. Yaklaşım.Aufl. Hayri.. BölümÖzel Borç İlişkileri. Köln 2003. Ankara 2004 ( Kısaltılmışı. BARLAS. A. Bern. 248. Oğuz İmregün’e Armağan. Eugen . Berlin 1988. Ankara 2001 ( Kısaltılmışı. Prof. Dagmar. Obligationenrecht. Fikret: Borçlar Hukuku. C. Banka Teminat Mektupları. Ahmet. 1. . Bankalar ile Kredi Müşterileri Arasında Düzenlenen Kredi Sözleşmesindeki Faiz Oranı Miktarını. Bankalar Kanunu ) BATTAL. 2. Eugen . 1941 BERGER. Türk Hukuk Sisteminde Banka Teminat Mektupları.. İstanbul 1999. BUCHER. Allgemeiner Teil. Herman: Berner Kommentar. Bd. İstanbul. Zürich 1988 CANARIS. Zürich 1988.
FEYZİOĞLU. F.. HOPT. FEYZİOĞLU.I.: Geld und Geldgeschäfte. HEFERMEHL. s. GERNHUBER. ZHR 143 1979. Allgemeiner Teil. Joachim: Das Schuldverhältnis: Begründung und Änderung Pflichten und Strukturen — Drittwirkungen. Necmeddin: Borçlar Hukuku. Tübingen 1989 GÖĞER. 2/2001. Kerem: Banka Kredi Açma Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Özellikle Çerçeve Anlaşma Olma Özelliği. Tübingen 2003. Stuttgart. Zürich 1998. Aufl. A. Borçlar Hukuku Özel Bölüm. HENRICH. 1984.. Bd. s. İstanbul 1980. 139 – 173. Tübingen 1965.. Sponsorluk Sözleşmesi. Dieter: Vorvertrag. GUHL. Rona/ARPACI. 1665-1683.. Rechtspflichten der Kreditinstitute zur Kreditversorgung. Zürich 1986. Stefan. Hendrik. Klaus J. İstanbul 2003. Ankara 2003 GRUNDMANN. 66-77. Hüseyin/SEROZAN. GUGGENHEIM. 1984. Necmettin. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. s. Akreditif Muamelesi ve Hukuki Mahiyeti. İstanbul 1992. Peter W. Gülçin. GUEST.1./SCHMID Jörg/REY Heinz: Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil Bd. Twenty-Sixth edition. Akdin Muhtelif Nevileri (Özel Borç İlişkileri) c. Darlehens und Kreditrecht nach dem Schuldrechtsmodernisierungsgesetz.I. HEERMANN.I . Daniel: Die Verträge der schweizerischen Bankpraxis. Berlin 1997 GAUCH Peter/SCHLUEP Walter R. Heidelberg 1984. Zürich 1956 HATEMİ. Abdülkadir. Optionsvertrag. Schuldrecht. İstanbul. Legal Hukuk Dergisi. 1987. E. Ankara 1980 GRASSINGER. ESSER/SCHMIDT. F. 5. Kreditbelassung und Sanierung von Unternehmen. Oxford. Anson’s Law of Contract. BKR. . Allgemeine Geschäfts – Bedingungen der Banken. Theo: Das Schweizerische Obligationenrecht.G.205 ERTAN. Vorrechtsvertrag. FIKENTSCHER Wolfgang: Schuldrecht. C.
Berlin. Berlin. Diss.1. Kreditrecht ) HONSELL. 2001. Klaus/MÜLBERT. 1989. Heinrich.1. Ankara. İstanbul 2003. Schweizerisches Obligationenrecht.. Wolfhard/MICKLITZ.. Das Schweizerische Schuldrecht.. Klaus/WILLINGMANN. C. Ticari Bankalarda Sorunlu Kredilerin Yönetimi Çözüm Yolları ve Takibi. Klaus Christian : German Banking Law and Practice in International Perspective. s. 1637. Allgemeinen Lehren des Vertragsrechts. Eray. 1996 KARINCA. Necip: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Kredit und finanzierte Geschäfte nach neuem Schuldrecht. Basel/Frankfurt 1988 KOCAYUSUFPAŞAOĞLU. Hans/ROTT. Darlehen. Cengiz . ABD. Peter: Kreditrecht. Peter/TONNER.2. HUGHES. Kredi Sözleşmelerinde Bankaya Tek Yanlı Faiz Artırma Yetkisi Veren Hükümlerin Geçerliliği ve Uygulaması. 3. (forma halinde ).: Bankaların Tacir ve Sanayiciler İle Yapmış Oldukları Genel Kredi Sözleşmelerindeki Genel İşlem Şartlarının Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi ve Çözüm Önerileri. KOCAMAN. ( BGB § 488-490). US Boston. Aufl.206 HOPT. Berlin. Das neue Schuldrecht. Max/SCHÖBİ.1. MACDONALD: İnternational Banking Text and Cases. Tek Satıcılık Sözleşmesi. İstanbul 2003. 48-58. ( Kısaltılmışı. İstanbul. 1085-1127.1648 . 1923. Jane/Scott. Şahap. KOSTAKOĞLU. Alfred: Normenverträge. I. İŞGÜZAR. Bankkredit und Darlehen im deutschen Recht. KAVCIOĞLU. KELLER. KÖNDGEN Johannes. S. Ankara. İbrahim: Banka Sözleşmeleri Hukuku. Christian. s. KOHTE. Aufl. 2001/3. s. GÜHFD. 1997. 3. Bd. İsmail. Banka Kredi Sözleşmeleri. 35/2001. Ünal Tekinalp’e Armağan. s. Banka Kredi Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar ve Akreditif. KAYAR.( BGB § 488-490) WM. Bern 1938 KAPLAN. Besondere Teil. C. H. München 2003. Kompaktkommenter. Rudolph: Die Sicherung des Bankkredits. Bern 1995 HUBNER. 82-93. 1999 HUECK. Ankara 1989 KADERLİ. Arif B.. C. 2002. Armin.
İstanbul 2003. Bd. Haluk N. Nami . I. II.. 1995 . Besondere Teil. M. LARENZ Karl: Lehrbuch des Schuldrechts. Benedikt: Die Vereinbarung der allgemeinen Geschäftsbedingungen der Banken — Rahmenvereinbarung und Geschäftsverbindungsvertrag. Michael . Saibe.173-210. Borçlar Hukuku. 19-22 OR. Lehrbuch des Schuldrechts. Türk. 11. NOMER. München. Genel Hükümler. Karışık Muhtevalı Akit. Zürich 2002.III. Band VI. s. Carlo : Droit bancaire suisse. Allgemeiner Teil. LOMBARDINI. 1997. LV. Dagmar. Hukuk Muhakemeleri Usulü. NERAD. ABD Hukukunda İşletmelerin Ödeme Güçlüğü Sorunları ve Banka İlişkileri Sempozyumu. Medeni Hukuk. Kommentar zu Art. İÜHFM C. Boşluklarının Tamamlanması ve Yorumlanması. LARENZ. Leasing und Factoring. Kaiserslautern. Ankara 1997. Ankara 1971. Genel Hükümler. Allgemeine Bestimmungen. Das Obligationenrecht. KURU. Medeni Usul Hukuku. ZSR 109 I ( 1990 ). München 1987. I. İngiliz. OĞUZMAN. Hasan: Bankaların Genel İşlem Şartları Şeklinde Düzenledikleri Kredi Sözleşmelerinin Özellikleri ve Hükümleri. M. Moderne Vertragstypen. Kemal/BARLAS. Bern 1991.170-183. İstanbul 2002 OKTAY. Aufl. Karl . Band 1. Bank und Kapitalmarktrecht für die Praxis. NUISSL. Bası.KaynaklarTemel Kavramlar. C. Ankara 1982 KURU/ASLAN/YILMAZ. S. Turgut.: Berner Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch. Teilband Unterteiband Inhalt des Vertrages. Avrupa Topluluğu Enstitüsü-İSO. KUNTALP. 1991 MAURENBRECHER. Kemal/ÖZ. Baki. 1-2. İsimsiz Sözleşmelerin Geçerliliği. 4. München 1997. s. Abteilung. Bd.207 KRAMER Ernst A. Bankgeschäftsrecht. MARTINEK. Giriş.. OĞUZMAN. İstanbul 2000. Borçlar Hukuku. 2. München 1976 LARENZ Karl/WOLF Manfred: Allgemeiner Teil des bürgerlichen Rechts. E.
Turgut. Zürich 1929. Ergun. Roland/BUHLMANN.318 ). Handbuch des Kreditrechts. 2745 vd. s. Teil. 2. Köln. Internationales Vertragsrecht.. Rasim: Banka Hukukunda Kredi ve Kredi Sınırları. OY. Auflage. 63. Das neue Schuldrecht. Walter. Matthias. Seza. Zürich 1936. Otto. München 1991. Nürnberg 1965. Osman. Dieter. Zürcher Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht.208 ORMAN. 1. Udo. 68-83 OR ) SCHÖNKE. REİSOĞLU. Ankara 2000 REİSOĞLU. 1529 OR. Basel. SCHOEN Gerd : Der Krediteröffnungsvertrag als schuldrechtliche Rahmenverpflichtung. Hugo/SCHÖNENBERGER: Wilhelm. Seza. ylt. Auflage.1609-1656. München 1994. İstanbul 2003. Ankara 1983 SCHÄRER. Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch.305. ÖNEN. Obligationenrecht I Art. 6. München. Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Teminat Mektupları Kontrgarantiler. ( BGB § 488-490) Berlin 2001. İstanbul 2003. VII. İş Sahibinin Eser Sözleşmesinden Dönmesi. Bankalar Kanunu Şerhi. Adolf: Die Einwirkung der Konkursöffnung auf Krediteröffnungs und Kontokorrentverträge. İstanbul 1989 PALANDT. Band. SCHMIDT Karsten : Handelsrecht. 2004. Kredi Teminatları ve Kredi Suçları. OSER. REITHMANN.. ) . Jürgen/MAİFELD. ( Stauder’in eserinden alınmıştır. Ankara 1972 ÖZ. REIFNER. Anne/RÖCKEN. Bürgerliches Gesetzbuch. SCHÖNENBERGER/JAEGGİ. Das Obligationenrecht. Frankfurt 2002. Teil. JW 1934. Die Wirkung der Obligationen ( Art. Basler Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht. Medeni Yargılama Hukukunda Sulh. Heinz/MAURENBRECHER Benedikt: Die Leihe (Art. Basel 2003. 2004. jan/GÖRİNG. 1979. V. Besondere Vertragsverhältnisse. Dirk . RÄNTSCH. 2. 2. Aufl. Schweizerisches Privatrecht. Obligationenrecht. Bd. Aufl. SCHIMMEL. Cristoph/MARTINY. SCHLUEP. Frankfurter Handbuch zum neuen Schuldrecht.
SUNGUR. İstanbul 1986. C. İstanbul 1988. Ankara. SOMUNCUOĞLU. 669-677. TEKİNALP. Bielefeld 1968. Haluk. TANDOĞAN. s. Özer. TEKİNALP. İstanbul 1977.I/2. s. 1129. 21-26. Dusseldorf. Erdoğan Moroğlu’na 65.II. Ankara 1987. TUNÇOMAĞ. Türk Mesuliyet Hukuku. 50 s. Ünal: Banka Hukukunun Esasları. İstanbul 2000. TANDOĞAN. Hirsch’in Hatırasına Armağan. 1999. İstanbul 1997. Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C.I/1. Kenan: Türk Borçlar Hukuku C. Cemal /EKŞİ. STAUDER. İstanbul. Banka Kredi Sözleşmeleri Üzerine Bir İnceleme. İstanbul 1985. 1969. Yaş Günü Armağanı. SUNGURBEY. Bankaların Genel Kredi Sözleşmelerindeki Faiz Oranlarını Geçmişe Dönük Olarak Diledikleri Oranda Artırma Yetkisi Veren Maddelerin. Uluslararası Ticaret Hukuku. Ünal: Genel Kredi Sınırlarının Kaldırılması Üzerine Düşünceler. Genel Hükümler.. İstanbul 1993. Ahlaka Aykırılıktan Dolayı Batıl Olduğu Konusunda Etüd. Ünal: Türk Bankacılık Uygulamasında Genel İşlem Şartları. Ernst E. Turgut: Banka Tekniği. Nuray. 1999. S. Bernd: Der bankgeschäftliche Krediteröffnungsvertrag. Ankara 1961 TEKİNALP.209 SCHUMANN. İstanbul 1994 ŞANLI. UYAN. C. Bankacılık.II — Özel Borç ilişkileri. Mehmet. 1976. 123-160. İstanbul 1989. Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. Werner: Die Option. TANDOĞAN. Diss. Haluk: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri C. TAHAN. 2005/4. Sözleşmeden Dönme. Göktürk: Çerçeve Sözleşme Kavramı ve Genel Kredi Sözleşmesi Kavramı İle İlişkisi. Borçlar Kanununa Göre Sözleşmeden Doğan Sürekli Borç İlişkilerinin Sona Ermesi. İBD. s. SELİÇİ. Ankara 2002 TANDOĞAN. İstanbul 1975. Rona. İsmet. İBD. TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP : Tekinay Borçlar Hukuku. . 79. Ünal. SEROZAN.1143..
WEBER Martin: Der Optionsvertrag.4 (1990). ( Kısaltılmışı.: Rahmenverträge als Mittel zur rechtlichen Ordnung langfristiger Geschäftsbeziehungen. Ankara. İstanbul 2002 YÜKSEL A. Ülkü. ( Kısaltılmışı. London. Kredi Açma Sözleşmesi ) YÜKSEL A. YAVUZ. Aslı/YÜKSEL. Aufl. 3.. Sait: Bankacılık Yönünden Kredi Açma Sözleşmesi. Cevdet. Banking Litigation. Ankara 1998.249-256. WEBER Rolf H. II. İstanbul 1972. Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrecht. Hans. Hasan. s. Bankacılık Hukuku ve İşletmesi: İstanbul 2004. JuS H. . David/ELLIOT. Avni: Para ve Banka.210 von Tuhr. ZEVKLİLER. Bankacılık ) ZARAKOLU. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. 1965. Baskı. Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler. Murat/PETEK. s. Bd. Andreas/Peter. Zürich 1974 WARNE. 2000. 2. Nicholas. ZSR 106 I (1987). Sait/YÜKSEL.403-434. Aydın /AYDOĞDU.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.