TARANTINO YİNE 'ALTERNATİF' TARİH YAZIYOR
Nasıl bir tanımlama daha doğru ifadeler içerirdi bilemiyorum ama Quentin Tarantino’nun son çalışması “Bir Zamanlar Hollywood’da” (‘Once Upon a Time in... Hollywood’), nostaljik bir kara komedi ve yer yer de gerilim unsurları taşıyor... 1969’da geçen filmin öyküsü Los Angeles’ı mekân tutmuş, bir türlü ‘Süper Lig’e çıkamamış, kimi TV dizileri ve filmlerle anılarda yer etmiş, hâlâ sistemde tutunmaya çalışan orta yaşlı alkolik bir aktörle (Rick Dalton) onun her türlü işine koşan dublörü (Cliff Booth) etrafında biçimleniyor. Tarantino, bu iki ana karakter üzerinden perdeye taşıdığı ‘erkek dostluğu’ hikâyesi üzerinden geçmiş zaman Holly-
wood’una, sektörün iç dinamiklerine, oyuncular arası rekabete, her dönemin olmazsa olmazı çılgın partilere göz atarken aynı zamanda 60’ların sonunun ışıltılı çifti Roman Polanski-Sharon Tate ilişkisi vasıtasıyla da tarihsel hatırlatmalara uzanıyor...
Rick Dalton, popülerliği daha çok ‘Bounty Law’ adlı western dizisine dayalı bir aktör. Kariyeri düşmeye başladığında yapımcı Marvin Schwarz devreye giriyor ve kurtuluş reçetesi olarak ‘Spaghetti Western’lerde oynamasını öneriyor. Dalton, bir ara ‘Lancer’ adlı filmde ‘her zaman olduğu gibi’ kötü adam karakterini canlandırarak soluklansa da nihayetinde ‘Çizme’ye uzanmak zorunda kalıyor. Elbette her daim yanında sağ kolu konumundaki Cliff Booth’u da taşıyarak...
Sergio Corbucci sevgisi...
Tarantino, filmin ana arterini bu eksen üzerine kurarken aktörün oturduğu Cileo Dr.’daki komşusu Polanski üzerinden de hikâyeye yeni bir hat ekliyor. Bu arada Booth, bir boş gününde LA sokaklarında turlarken daha önceden yüzüne aşina olduğu otostopçu bir hippi kızı arabasına alarak, onu yaşadığı Spahn Çiftliği’ne bırakıyor. Bu ‘zoraki ziyaret’, öykünün katmanları arasındaki ilişkiyi sonradan güçlendirecek bir bağa kapı aralıyor...
“Bir Zamanlar Hollywood’da”, Tarantino’nun o çok iyi bilinen tavrının, yani geçmişin sinemasına özleminin ve sevgisinin ifade anlarıyla dolu: ‘Bounty Law’ dizisi, set ortamları, yapımcı-prodüksiyon amiri tiplemeleri (Schwarz’ın yanı sıra Kurt Russell’ın canlandırdığı Randy örneğin), dönemin ünlü aktörleri (Steve McQueen mesela), zaman zaman filmlerine esin kaynağı olan ‘Sergio Corbucci sineması’na saygı duruşu gibi... Öte yandan yönetmenin alameti farikası niteliğindeki uzun ve soluksuz diyaloglar bu kez karşımıza pek çıkmıyor. Bu meselenin filmdeki en önemli adresi ‘Lancer’ın çekimleri sırasında Dalton’ın sekiz yaşındaki Trudi’yle muhabbet ettiği sekansta kıyıya vuruyor. Minik oyuncu Julia Butters’ın döktürdüğü bu sahneler, filmin en iyi bölümlerinden. Keza Cliff Booth’un Spahn Çiftliği’ne gidip eski dostu olan mekânın sahibi George Spahn’la görüşmek istediği bölüm de, “Bir Zamanlar Hollywood’da”yı ‘tarikat filmleri’ kategorisi’yle buluşturuyor adeta.
Bruce Lee’ye bu yapılır mı?
Lakin Tarantino’nun fazla acımasız davrandığı kısımlar da var kuşkusuz. Sharon Tate’in rol aldığı Matt Helm’in ‘The Wrecking Crew’ filmindeki aksiyon sahneleri için yardımcı olan Bruce Lee’ye çizdiği tipleme mesela. Efsanevi dövüş ustasına Booth’tan dayak yedirmenin nasıl bir esprisi ya da zekice yanı olabilir ki? Üstelik bu nefret niye? Ya da Tate’in kocasına armağan etmek üzere Thomas Hardy’nin bir romanını (‘Tess of the d’Urbervilles’) almaya gittiğinde, bir sinema salonuna girip kendi filmini izleme sekansı. Burada da Tate’i ‘aptal sarışın’vari göstermedeki ısrarlı çaba, bana pek manalı gelmedi. (Doğrusu ben “Ama bütün bunlar kurgu” diyerek işin içinden sıyrılmayı da kabul edemem!)
Galiba asıl büyük resimdeki problem şu: Tarantino, malum sinemayla yatıp kalkan biri ve bugüne kadar kendi zevklerine, beğenilerine, değer verdiği türlere, oyuncu ve yönetmenlere yönelik filmler çekti, öyküler anlattı. Lakin hiçbir zaman (bence) ‘orijinal’ olamadı, tür yenileyici, yeniden harmanlayıcıydı. Literatürdeki ismiyle ‘post-modernist’ bir çabaydı onunkisi. Kendi üslubumla kelime oyununa soyunarak tanırlarsam, ‘Yeniden çevrim’den mülhem ‘Yeniden yaşatım’dı Tarantino’nun yaptıkları. Bir tür ‘imitasyon’ yani... Şimdiki zamanda geçmişi yaşayıp yaşattırmak ya da...
‘Vietnam Savaşı’ mı, o da ne?
Bugünden geriye bakarken sadece sevdasını, tutkusunu ön plana çıkardı. Ne bir toplumsal bakışa, ne politik dokunuşlara (‘siyahi kahraman’lı filmleri bile, belli türleri yeniden yaşatmanın, hatırlatmanın ürünüydü), ne sosyokültürel tavırlara yeltendi. Bu elbette onun tercihi ama böylesi bir yaklaşım da çoğu kez anlattıklarını, bağlamlarından kopardı. Nitekim “Bir Zamanlar Hollywood’da”, Amerikan yakın tarihinin en utanç dolu sayfalarından biri olan ‘Vietnam Savaşı’ döneminde geçerken koca filmde meseleye dair tek bir eleştiri ya da hatırlatıcı tek cümle var; onu da ‘Manson çetesi’ne üye otostopçu kız sarf ediyor. Öte yandan film, baştan sona bir ‘erkeklik değerleri’ övgüsü; ‘harbi’ dostluk, sadakat, dayanışma, arkasını kollama vs üzerine. Kadınlar ise öyküde ya arzu nesnesi (Sharon Tate) ya da eşlerini darlayan ‘dırdırcı’lar (Dalton’ın İtalyan karısı Francesca ve Randy’nin eşi Janet gibi). Üstelik ana ikiliden birinin geçmişinde ağır bir suç var ve öykü bunun altını hiç deşmiyor. Ayrıca filmde Meksikalılarla, Polonyalılarla ilgili ‘ırkçı’ sayılacak ifadeler (göndermeler de denebilir) bulunuyor ama Tarantino’nun bu noktada, “N’apayım, bu karakterlerin suçu” savunmasına sığınarak sıyrılması mümkün!
Favorileriyle Robert Redford...
Leonardo DiCaprio’yla (özellikle kendisiyle hesaplaşma ve yer yer ağladığı sahnelerde muhteşem) Brad Pitt’in (favorileriyle adeta 70’lerin Robert Redford’u olmuş) mükemmel bir ikiliye (yoksa onlar zamanımızın ‘Butch Cassidy and the Sundance Kid’i mi?) hayat verdikleri filmde Sharon Tate’i canlandıran Margot Robbie de çok iyi... Keza Al Pacino’dan Kurt Russell’a, Bruce Dern’den Mike Moh’a kadar herkes...
Sonuç olarak Tarantino’nun ‘Manson çetesi’nin işlediği ‘Sharon Tate cinayeti’ni farklı yorumlayarak tıpkı ‘Soysuzlar Çetesi’nde (‘Inglourious Basterds’) olduğu gibi tarihi yeniden yazma işine soyunduğu ve geçmişin katillerinden, şiddete yüklenerek ve ortalığı kan gölüne çevirerek bir tür intikam aldığı (ya da seyirciyi ‘katarsis’ hissiyle buluşturduğu) “Bir Zamanlar Hollywood’da” izlenmesi zevkli bir film. Ama anlatılanların üzerinde düşünüldüğünde aynı oranda sevgi beslemeyeceğiniz ya da hoşgörüyle yaklaşmayacağınız türden bir çalışma olduğu da kesin. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/25.08.2019)
Diğer Yazılar
İçinde 10 milyon dolar olan bir çanta ve Rus mafya babasına teslim edilecek oğlu...Tokyo-Kyoto hattındaki bir hızlı trende geçen, Brad Pitt’in sürüklediği ‘Suikast Treni’, Kôtarô Isaka’nın romanından uyarlanmış. Dalgacı tonu belli noktalara kadar başarıyla seyreden bu aksiyon komedi, daha sonra karikatürize bir hal alıyor. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/06.08.2022)
İkinci Dünya Savaşı sırasında Müttefik Hava Kuvvetleri’ne ait bombardıman uçağında erkek mürettebat arasında yolculuk eden bir kadın yüzbaşı ve hem Japon jetlerine hem de kendilerine musallat olan Gremlin türü yaratığa karşı verdiği mücadele... Chloë Grace Moretz’in sürüklediği ‘Buluttaki Gölge’ feminist yapıda ilerleyen bir aksiyon filmi. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/30.07.2022)
Marvel Sinematik Evreni üyelerinden ‘Çekiçli İlah’ Thor’un dördüncü solo koşusu ‘Aşk ve Gök Gürültüsü’ kızının ölümüyle Tanrılara savaş açan Gorr’a karşı verilen mücadeleyi anlatıyor. Bu arada öyküde Thor’un yolu eski sevgilisi Jane Foster’la bir kez daha kesişiyor. Chris Hemsworth ve Natalie Portman’ın sürükledikleri filmin en akılda kalıcı performansları Christian Bale ve Russell Crowe’dan geliyor. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/ 09.07.2022)
Evliliği, ayrılma fikriyle ‘şiddet’li bir noktaya gelen Harper için her şey çok kötü gelişir... ‘Ex Machina’ ve ‘Annihilation’ gibi yönettiği filmlerin yanı sıra ‘Kumsal’, ‘28 Gün Sonra’, ‘Günışığı’, ‘Beni Asla Bırakma’ gibi yapımlardan da yazar kimliğiyle tanıdığımız Alex Garland, genel olarak eserlerinde ‘cennet’ metaforunu öne çıkarıyor. Onun karakterleri ruhlarındaki acıları dindirmek için gittikleri yerde problemlerinden kurtulmuyor, aksine çok daha zor denklemlerin içinde boğuşuyorlar... UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/03.06.2022)
Gaspar Noé’nin ‘yüreklerini yitirmeden önce akıllarını yitiren tüm insanlara’ adadığı son çalışması ‘Vortex’ biri demans problemleriyle uğraşan yaşlı bir çiftin hayatlarında dolaşıyor. Provokatif yapıtlarıyla tanıdığımız Arjantin kökenli yönetmen, kıvrımları son derece zor bu öyküyü ekranı ikiye bölerek farklı bir görsel dille anlatıyor. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/ 14.05.2022)
J.K. Rowling’in 2001 tarihli kitabı ‘Fantastik Canavarlar Nelerdir, Nerede Bulunurlar?’dan yola çıkarak çekilen ‘Fantastik Canavarlar’ serisinin üçüncü adımı ‘Dumbledore’un Sırları’... Film, büyücülerin ve cadıların dahil olduğu iyi ve kötünün mücadelesini faşizme ve Hitler Almanya’sının reflekslerine göndermelerle anlatıyor. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/16.04.2022)
Az görülen bir kan hastalığından mustarip bir doktor, kendine ve benzer rahatsızlığı olan yakın dostuna çare ararken vampir DNA’sıyla birleşmesi sonucu tuhaf bir yaratığa dönüşür... Morbius ‘Marvel Sinematik Evreni’nin yeni üyesi olarak podyumdaki yerini alıyor. Karakterle aynı adı taşıyan filmse görsel açıdan yer yer etkileyici olsa da vasatı aşamıyor. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/02.04.2022)
Kenneth Branagh’ın otobiyografik öğeler taşıyan filmi ‘Belfast’, Ağustos 1969’da Kuzey İrlanda’nın çalkantılı günlerinde geçiyor ve küçük bir çocuğun gözünden dönemin panoramasını çiziyor. Siyah-beyaz yapım En İyi Film ve En İyi Yönetmen de dahil yedi dalda Oscar’a aday. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/26.03.2022)
Farklı kuşaktan iki bekâr kadın ve doğum yaptıkları hastanede başlayan dostlukları... Pedro Almodóvar imzalı ‘Paralel Anneler’ kişisel dramların yanı sıra İspanyol İç Savaşı ve ‘Franco rejimi’nin günümüze uzanan tortularında da geziniyor. Yılın şu ana kadarki en iyi filmi denebilecek yapımda Penélope Cruz ve Milena Smit muhteşem oynuyorlar. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/19.03.2022)
Sadece kendisinin duyduğu tuhaf bir ses ve o sesin peşinde arayışa çıkan bir kadın botanikçi... Uhrevi filmlerin yönetmeni Apichatpong Weerasethakul’un imzasını taşıyan ‘Memoria’ insanın varoluşuna, zihinsel köklerine, arayışlarına, anılarına, belleğin birikimine ilişkin son derece etkileyici bir sinemasal yolculuk. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/132.03.2022)
Ünlü tiyatro klasiği ‘Cyrano de Bergerac’ farklı bir yorumla ve müzikal formatında huzurlarımızda. Karşılıksız olarak sevdiği kadına başkası adına romantik mektuplar yazan âşığın öyküsü, sinemaya İngiliz yönetmen Joe Wright tarafından uyarlanmış. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/26.02.2022)
‘6 Numaralı Kompartıman’ Moskova’dan kuzeybatıdaki Murmansk’a araştırma yapmak için giden arkeoloji öğrencisi Finli bir kadınla kaba saba, sarhoş bir Rus gencinin tren yolculuğunu anlatıyor. Juho Kuosmanen imzalı yapım geçen yıl Cannes’da Asghar Farhadi’nin ‘Kahraman’ıyla birlikte Büyük Ödül’ün (Grand Prix) sahibi olmuştu. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/19.02.2022)
Nil Nehri üzerinde seyreden lüks bir teknede art arda gelen cinayetler ve kanlı bir serüvene dönüşen bir düğün töreni... Kenneth Branagh, 2017 tarihli ‘Doğu Ekspresi’nde Cinayet’ten sonra Agatha Christie’nin bir başka ünlü romanı ‘Nil’de Ölüm’ü sinemaya taşırken dedektif Hercule Poirot rolünü yine kendisi üstlenmiş. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/12.02.2022)
Amerikan sinemasının yıllık değerlendirmesi niteliğindeki Oscar’ların bu yılki heyecanı için ilk adım atıldı. Salı günü açıklanan adaylarla Akademi kimlere göz kırptığını ya da kırpacağını, kimleri bu yıl görmezden geldiğini gösterdi. Listeler elimizde; artık 27 Mart’ta verilecek ödüllere kadar bol bol favoriler, sürpriz başarılara imza atabilecekler, geceye renk katacaklar vs. konuşulacak. Biz de ilk eldeki verilere göre kimi detaylarda dolaşalım ve kimi bilgileri paylaşalım dedik... UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/10.02.2022)
2020 Mart ayından bu güne, artık hayatta olmayan canım ‘Sinema’ dergisindeki ‘Sinemadan Çıkmış İnsan’ adlı köşemde, geçmiş sayılarda yayınlanmış eski yazılarımı paylaştım. 5 Mart 2021’den itibarense, sinema salonları perdelerini açana dek, her yeni hafta, o tarihe ait eski ‘sinemadan çıkmış insan / vizyonda bu hafta köşeleri’ni sizlerle buluşturdum. Sizlere her hafta sinema tarihinden 5 klasik film önerdiğim ‘Önce Tavsiyeler’ adlı bölüm ve geçmiş vizyon haftalarını anımsadığımız ‘Tarihte Bu Hafta’ adlı bölümler devam edecek! Sadece biri yerli yapım olmak üzere, Ağustos ayının ilk vizyon haftası beraberinde altı yeni filmle merhaba diyor sinemaseverlere! Şehir dışında bulunduğumdan dolayı izleme şansı bulamadığım; adına basın gösterimi düzenlenen haftanın tek yenisi olan ‘Bullet Train / Suikast Treni’ ve diğer yeniler; yapım notları olarak yer alıyor köşemizde bu hafta…
Çeyrek yüzyılı aşkın, başta pop olmak üzere müziğin tarihini tutan, radyo programları üreten, kitaplar, eleştiriler yazan, plaklar çalan Naim Dilmener bu uzun yürüyüşün Gazete Pazar ile Radikal adımlarında kaleme aldığı yazılarıyla, müzik serüvenimizden önemli ve değerli isimleri bizlerle paylaşıyor.
İçinde 10 milyon dolar olan bir çanta ve Rus mafya babasına teslim edilecek oğlu...Tokyo-Kyoto hattındaki bir hızlı trende geçen, Brad Pitt’in sürüklediği ‘Suikast Treni’, Kôtarô Isaka’nın romanından uyarlanmış. Dalgacı tonu belli noktalara kadar başarıyla seyreden bu aksiyon komedi, daha sonra karikatürize bir hal alıyor. UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/06.08.2022)
Geçen hafta yazılarımıza zorunlu bir Covid arası vermiştik. Aslında, sinema ve tiyatro gibi kapalı ortamlara çok sık girip çıkan biri olarak, şimdiye kadar iyi dayandığımı da söyleyebiliriz. Ama çok yakın zamana kadar, maske konusunda çok titiz olduğumu, salonda benden başka bir kişi bile olsa, hemen maskemi taktığımı belirtmek isterim. Son iki ayda maske olayını biraz saldıktan sonra, hastalığın gelip beni de yakalaması, tesadüf değildir diye düşünüyorum. Bu hastalığı geçiren pek çok kişinin söylediği gibi, öyle çok da rahat geçmiyor bilgisini de vermeli. Özellikle hastalığın ilk döneminde yakalananalar ya da yüksek yaş grubu kadar ağır geçirmemişimdir mutlaka ama, bir gül bahçesi de değil. Aşımıza ve önlemlerimize dikkat etmeye devam edelim uyarısını yaptıktan sonra, hastalık döneminin hemen öncesinde sinemalarda ve hastalık sırasında evde izlediğim filmlerden bir karma olan bu haftaki film notlarımıza geçelim.
Bu ara plaklar popüler. Kimi albümler yeniden basılıyor, döneminde plak olarak yayımlanmamış albümler plağa kaydediliyor. Sadece bunlar değil, yeni albümler de plaklar aracılığıyla dinleyiciye ulaştırılıyor. Ekseriyetle 33’lük plaklar bunlar ama benim gibi 45’lik sevdalılarını sevindiren hamleler de yok değil. MURAT MERİÇ (gazeteduvar.com.tr/03.10/2021)
Her biri meslekte en az 20 yılı devirmiş müzik yazarlarımızın saptadığı yerli grupların ‘şeref tablosu’nda Moğollar, Bulutsuzluk Özlemi ile ‘orta yaş’a dayanmış akranlar mor ve ötesi ile Duman gözüküyor. Hemen enselerinde Kurtalan Ekspres ile Dervişan yer alıyor. Bir alt basamakta ise, az zamanda çok iş yapmış Hardal ve Mazhar Fuat Özkan bulunuyor. Aslında gözler Mazharlar’ı daha üstte arıyor da, ‘ticaret’in dozunu kaçırmak bazen böyle sonuçlara neden oluyor.
Sinemamuzik.com, bir çoğu Altın Portakal’da jürilik de yapmış sinema yazarlarına sordu: ‘Antalya Altın Portakallı en iyi film hangisi’?... Birinciler listesinde ‘kortej’e çıkan ve bütün zamanların Altın Portakal birincilerini değerlendiren 31 sinema yazarının katıldığı araştırmada, Zeki Ökten’in 1980 tarihli Sürü filmi 213 puan toplayarak birinciliği kazandı. Sürü’yü 204 puanla Muhsin Bey (Yavuz Turgul) ve 192 puanla Uzak (Nuri Bilge Ceylan) izledi.
Sinemamuzik.com sinema yazarlarına sordu: ‘İlk uzun filmini 21. yüzyılda çeken en iyi 10 yerli yönetmen kim?... 30 sinema yazarının katıldığı araştırmada bol ödüllü Emin Alper 195 puan toplayarak birinciliği kazandı. Alper’i 145 puanla Pelin Esmer ve 136 puanla Özcan Alper izledi. Emin Alper'i 27 sinema yazarı listesine alırken, Pelin Esmer’e 25, Özcan Alper’e 20 listede yer verildi. Bazı popüler isimler ön sıralarda yer alamadı.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Barış Saydam, Bircan Usallı Silan, Burçak Evren, Cengiz Özkarabekir, Doğuşcan Göker, Haydar Ali Albayrak ile Şükran Kuyucak Esen tarafından hazırlanan ‘Fatma Girik’ kitabını piyasaya çıkardı. Kitap, Girik’in zor ve renkli sinema serüveninden, politik yaşamından, aile yaşantısından, özel hayatından kesitler sunuyor.