Uzun bir aranın ardından tekrar Haftasonu Gökyüzü Keyfi ile gökyüzünü keşfetmeye devam ediyoruz. Kışın ve baharın kapalı gökyüzünden hazır kurtulmuşken yaz gecelerini olabildiğince verimli değerlendirip gözlem listemize zorlu hedefler de almaya başlayabiliriz. Fakat hepsinden önce bu haftasonu gökyüzü bize gözlem için fırsat verecek mi, onu bir kontrol edelim.
Meteoblue’dan aldığım verilere göre haftasonu cumartesi ve pazar geceleri gayet açık bir gökyüzü bizi bekliyor. Cumartesi gün içinde tahmin edilen yağış, gece gökyüzü keyfimizi bozmayacak anlaşılan.
4 Temmuz Hava Durumu
5 Temmuz Hava Durumu
Aynı siteden sadece cumartesi gecesi için aldığım atmosferik görüş verilerine göre ise bulut endeksi koyu mavi rengiyle bulutsuz bir geceyi, görüş endeksi ise yeşil renk ve 4 puanla oldukça uygun bir gözlem gecesini işaret ediyor. Siz de gözlem bölgeniz için aynı verileri belirttiğim siteden edinebilirsiniz.
Atmosferik Görüş Verileri
Koşullar, Gökyüzü Keyfi’nin dönüşünün şerefine uygun görünüyor; o zaman yanımıza varsa gözlem aletlerimizi de alıp gökkubbenin altındaki yerimizi alabiliriz. Bu haftasonu gece boyunca güney yönünde Ay bize eşlik ediyor, hem de oldukça parlak bir şekilde. 7 Temmuz’da dolunaya ulaşacak Ay, parlaklığını yavaş yavaş arttırıyor. Bu nedenle gözlem hedeflerimizi güneyden ziyade doğu yönünden seçtim. Ayrıca 4 Temmuz Cumartesi gününün Dünya’nın Güneş’ten en uzak konumda olduğu (152.091.129 km) günöte konumunda olduğunu da eklemek gerekir. Bilindiği gibi Dünya Güneş’in etrafında çember bir yörüngeden ziyade Güneş’e yaklaşıp uzaklaştığı bir elips çiziyor. Yılın belirli günlerinde de Güneş’e en yakın ve en uzak noktalarda bulunuyor. En uzak ve en yakın noktaların mevsimlerle bir ilişkisi olmadığını eklemekte yarar var; mevsimlerin oluşmasının asıl sebebi Dünya’nın ekseninin eğik olması…
Gözleme çıkmadan önce yanınıza bir yıldız haritası almayı unutmayın. Skymaps’in hazırladığı aylık harika yıldız haritaları artık Türkçe’de yayınlanıyor. Mutlaka bir çıktısını alıp bütün ay boyunca yanınızdan ayırmayın! Şimdi de hedeflerimize birer birer göz atalım.
Yunus Takımyıldızı
Öncelikle gökyüzünü çıplak gözle seyretmeyi sevenler için geleneksel hedeflerimizden biraz büyük fakat gökyüzünde oldukça küçük bir yer kaplayan bir takımyıldızı Yunus’a (Delphinius) yönelelim. Yunus takımyıldızı yaz gökyüzünde Kanatlı At Pegasus ile Kartal Aquilae arasında küçük bir uçurtma görünümünde göze çarpar. Yunusun eski efsanelerin birinde haksız yere gemiden atılan peygamber Yunus’u ağzıyla kurtararak karaya taşımasıyla gökyüzündeki yerine layık görüldüğü de söylenir. Çıplak gözle şekli oluşturan 5 yıldız rahatlıkla seçilebilir. Bunlardan en parlak olanlarının (α ve β Delphinus) isimleri sırasıyla Sualocin ve Rotanev olarak biliniyor. Bu yıldızlar bu garip isimlerini 1800’lü yıllarda ünlü astronom Guisseppe Piazzi’nin asistanı Niccolo Cacciatore’ye (1780-1841) borçludurlar. Niccolo yıldız kataloğunu hazırlarken kimse fark etmeden kendi isminin latincesini, Nicolaus Venator, ters çevirerek Yunus’un en parlak iki yıldızına isim olarak vermiştir. Yunus, gökyüzünde küçük bir alan kapladığından dolayı içerisinde birkaç çift yıldız (γ Delphinus) dışında çok fazla dikkat çekici cisim de barındırmıyor.
Yunus Bulucu Haritası
Albireo
Kolay hedefimizin ardından zorluk seviyesini biraz daha arttıralım. Bu arada hala çıplak gözle gözlemden dürbüne terfi etmemiş okularımız için sevgili Tahir Şaban’ın Gökbilim dergisindeki “Gözlem için Dürbün Seçimi” yazısı birebir. Bakmadan geçmeyin! Kuzey yarım küredeki amatör astronomların yazın gözlem yaparken her gece en az bir kere uğradıkları bir adres bu haftaki dürbün hedefimiz: Albireo çift yıldızı. Kuğu takımyıldızındaki bu muhteşem çift yıldız benim ve bir çok amatörün favori çiftlerinden birisidir. Ortak bir kütle merkezi etrafında dönen turuncu dev bir yıldız ile ondan daha küçük fakat çok daha sıcak bir yıldızın oluşturdukları bu ikili, tripod üzerine sabitlenmiş bir dürbün ile ya da kücük bir teleskopla rahatlıkla bulunabilir. Kuğunun en uç bölgesinde, Çalgı takımyıldızındaki Vega’nın altında bulabilirsiniz Albireo’yu. Gözlem aletinizden baktığınızda büyülenmemeniz olanaksız; yan yana duran biri turuncu, diğer yeşilimsi-mavi renkte iki yıldız. Sistemin bize uzaklığı yaklaşık olarak 386 ışık yılı. Bu kadar uzakta bulunan iki yıldızın renkli dansını izlemek gerçekten heyecan verici…
Albireo Bulucu Haritası
M92
Bu haftaki derin gökyüzü hedefimiz bulunduğu konum itibariyle Herkül takımyıldızındaki ünlü M13 küresel yıldız kümesinin gölgesinde kalmış bir başka küresel yıldız kümesi: M92. Kuyruklu yıldız avcısı Charles Messier’in M92 olarak katalogladığı bu küme, 100 ışık yıllık alanda binlerce yıldız barındırıyor. Galaksimizde bilinen en yaşlı küresel yıldız kümelerinden biri olan M92’nin toplam kütlesi yaklaşık 400.000 Güneş kütlesine denk düşüyor ve bizden 27.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bu kümeyle ilgili ilginç bir bilgi ise geçen aylarda hatırlarsanız Dünya’nın ekseninin yaptığı 26.000 yıl periyotlu bir presesyon hareketinden bahsetmiştim. Yani 26.000 yılda bir dönüş eksenimiz tıpkı bir fırıldak gibi bir tur dönerek aynı noktayı gösteriyor. Bu hareketi sırasında da M92’nin 1 derece yakınında geçiyor. Günümüzden 14.000 yıl sonra yani 16.000 MS yılında M92 bizim “kutup küresel yıldız kümemiz” olacak. Kutup ayarı yapmak bu sönük küme ile o zamanın amatörleri için uğraştırıcı olacak gibi duruyor…
M92 (Kaynak: Hunter Wilson, Wikipedia)
M92’yi bulmak için şu sıralar gecenin ilerleyen saatlerinde gökyüzünde tepe noktasına yakın yer alan Herkül takımyıldızına yönelmemiz gerekiyor. M92, komşusu M13 kadar parlak olmasa da teleskopla kolaylıkla seçilebilir. Herkül’ün gövdesinin batısında, yukarıya kaldırdığı kolunun da altında yer alan bölgeyi aşağıdaki detaylı harita yardımıyla tarayarak kümeyi yakalayabilirsiniz. Görüş alanına girdiğinde orta büyüklükte bir telekopla (6’’-8”) küçük bir alana dağılmış puslu bir görüntü verirken, daha büyük açıklıklarda daha net bir görüntü verecektir. Kümenin yıldızlarını tek tek çözmek amatör bir teleskopla mümkün olmayacaktır.
M92 Bulucu Haritası
M92 Bulucu Haritası
Daha detaylı bir harita için yukarıdaki gösterimi kullanabilirsiniz. Haritanın sağ altındaki M13 ve diğer yıldızlar Herkül takım yıldızında bulunuyor.
Bu haftasonu Ay’ın izin verdiği kadar gözlemlerimizi yapmaya çalışacağız. Her zamanki gibi bu rehberden yararlanıp gözlem yaparsanız deneyimlerinizi yorum kısmından paylaşmayı unutmayın!
Yıldızların ışığının her zaman yolunuzu aydınlatması dileğiyle!
İlk önce Haftasonu Gökyüzü Keyfi’ne tekrar ve eskisi gibi yorum yapmanın beni ne kadar sevindirdiğini söylemek isterim.Uzun zaman oldu.Ama biz yine boş durmadık ve heyecanla ve zevkle gökyüzüne bakmaya devam ettik.Fazla söze gerek yok.
Yine bunu söylemek istiyorum:Çok güzel bir yazı olmuş Arif abi.Hedefler ilk günün açılışına uygun.Hedeflerden,benim en çok Yunus Takımyıldızı dikkatimi çekti.Yunus takımyıldızı gayet net gözüküyordu.Ama Ay,Albireo ve M92’yi görmeyi biraz zorlaştırdı.Ama astronomide çareler dükenmez.Ay’a her zaman suçlu gözüyle bakmak beni üzdü ve dün gece saat 4’e kadar oturdum.Bunun nedeni(ki normalde annem izin vermez böyle geç kalmama)annemin kaçırdığı dizilerin tekrarlarını izlemesiydi.Tabi bende bu arada boş durmadım ve gökyüzünün altında en güzel yerime kuruldum.E buradan birde ders çıktı,annenizin dizileri kaçırmasını sağlayın:)Ay batınca herşey ortaya çıktı tabi,samanyolu,yunus,albireo,jüpiter vs…
Doğu ufkunda sabah 4 civarı Mars’ta yerini aldı.Ülker takımyıldızı da boş durmadı ve bu birliğe katıldı.Yani gökyüzünün baş rol oyuncuları hepsi oradaydı.Bende 5’e doğru gökyüzünü terk ettim.Zaten güneş doğmak üzereydi ve yıldızlar geri çekilmeye başladı,sahne güneşindi.
İşte ilk açılış güzel oldu,her zamanki gibi..
Bir tavsiye de daha bulunayım,amatör astronomlar daha iyi bilir,gökyüzüne ayakta bakmak zorsa,yere bir örtü yada bahtaniye örtüp bakın,emin olun çok daha güzel şeyler görürsünüz.
Herzaman gökyüzüne bakmanız dileğiyle…
Merhaba,Sitenizdeki astronomi bilimi ile ilgili yazı ve dökümanları izliyorum.Bu bilgileri paylaşıma açtığınız için kalbi teşekkürlerimi arzederim.Saygı ve sevgilerimle…
Mehmet Bey yorumlarınız için teşekkürler!
Sevgili Gökçen tekrar Haftasonu Gökyüzü Keyfini takip ettiğini görmek çok güzel. Ben bıraktığım yerden devam ediyorum ama anlaşılan sen hiç ara vermemişsin; bunu duymak harika!
Bu haftaki hedefleri M92 haricinde aslında görece kolay seçtim. M92 ise Ay’ın parlaklığı nedeniyle pek erişilebilir değildi. Ay’ın parlaklığını tam kestiremedim desem yalan olmaz… Ama Albireo Ay’ın parlak ışığına rağmen açık bir şekilde görülebiliyordu; teleskoptan ise her zamanki gibi harika bir görüntü veriyordu.
Biz de bu haftasonu Saros Körfezinde şirin bir kasabanın sahilde arkadaşımla matımızı kurarak gökyüzünü seyrettik. Güney ufku Ay’ın parlaklığıyla fazla etkileyici olmasa da tepe noktası ve kuzey bölgesi Büyük Ayı, Ejderha ve Yaz Üçgeninin parlak yıldızlarıyla tepemizdeydi. Tam 23:00 sıraları ise arkasından parlak bir alev saçarak atmosfere giren bir metoru seyretmek ise harika bir deneyimdi. Gökyüzünü yere serilip seyretmek en büyük zevklerden biri benim için. Geçen yıl Antalya Saklıkent’teki gözlerm şenliğinde sabaha kadar yere uzanıp gökyüzünü çıplak gözle seyretmiştim. 15 gün sonra tekrar aynı yerde gökyüzünü seyredecek olmam da beni tekrar heyecanlandırıyor…