Lefke’de tarihin peşinde bir akademisyen-II
Pazar günkü yazımda, LAÜ Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Elnur Ağayev’den 20. yüzyıl başından günümüze Lefke’nin kısa tarihini paylaşmıştım (https://www.kibrispostasi.com/c1-KIBRIS_POSTASI_GAZETESI/j1929/a39416-lefkede-tarihin-pesinde-bir-akademisyeni).
Hocamız, Lefke ile ilgili 6 kitap yazdı, henüz! Ve kendisi Lefke tarihi o kadar zengin ki daha çok çalışma çıkar diyor.
Lefke, Aralık 2016’da ilçe olmasına rağmen henüz ekonomik anlamda bunun çok fazla getirisini göremedi. Lefke tarihini üzerine bu kadar çalışma yapmış olan hocamızı bulmuşken, Lefke ile ilgili önerilerini de sordum.
Soru: Hocam, Lefke’nin gelişimi ve hak ettiği değeri alması için önerileriniz nelerdir?
Öncelikle bir Akdeniz kenti olan Lefke’nin çehresinden başlamak lazımdır. Bugün Akdeniz kentlerini gezdiğinizde o kentler temizlikleriyle, çöpten arınmışlıklarıyla, kurulu düzenleriyle, sakin ve huzurlu ortamlarıyla dikkat çekmekteler. Maalesef bir Akdeniz kenti olan Lefke’de genel anlamda bu özellikleri görmek mümkün değildir. Bir düzensizlik hâkimdir. Çöpler, düzensiz yapılaşma, bozuk yollar dikkatleri çeker. Gece sokak ışıklarının yetersiz olması ulaşımı zorlaştırır.
Lefke’de çevre ve çöp konuları gündeme geldiğinde tek odak ve suçlama noktası vardır: Kıbrıs Maden Şirketi. Şirketin adadan ayrılmasından 40 yıldan fazla geçmiş. Onun bıraktığı sorunlar hala giderilmiş değildir. Bu anlamda büyük maliyeti gerektiren maden atıklarını temizleme projelerine merkezi yönetimin katkı koyması, desteklemesi gerekiyor. Lefke Belediyesi’nin ve Lefke halkının çevre temizliyi konusundaki duyarlığı yeterli değildir. Yazılı kaynaklardan hatırlıyorum, daha Lefke Belediyesi ilk kurulduğu dönemde yasalarında şöyle bir madde vardı: Çarşıda her dükkân sahibi ve mahallede her hane halkı hanesinin çevresindeki çöpleri temizlemekten sorumludur. Bu sorumluluğu yerine getirmeyenler cezalandırılacaklar diye. Yine 1930’ların sonundaki başka bir belgede evinin pis sularını sokağa akıttığından dolayı haneye ceza kesildiğini görüyoruz. Yani bu çevre, çöp, temizleme işi yerel yönetimin görevlerinden olmakla beraber sadece de onun değil, tüm halkın sorumluluk alması gereken bir görevdir.
Tabii ki Lefke çöplüğü sorununu bunların dışında tutmak lazım. Burada yerel yönetimin merkezi yönetimle iş birliği işinde hazırlayacağı ve örnekleri de çok bulunan çöp toplama projeleri devreye sokulmalı, önlemler alınmalıdır.
Adada tarihi yapıların fazla olduğu kadim bir mekândır Lefke. Grek dönemi, Bizans Dönemi, Venedik Dönemi, Osmanlı Dönemi, İngiliz Dönemi ve sonraki dönem yapılarına burada rastlamanız mümkündür. Bu yapıların bazıları merkezi yönetim tarafından restore edilmiş ve turizme açılmıştır ama kaderine terk edilmiş daha sayısız yapılar vardır Lefke bölgesinde, bunların restore edilmesi, işletilmesi ve turizme kazandırılması gerekiyor.
Seneler önce Avrupa Birliği projesi çerçevesinde Lefke çarşısının bir kısım yol ve yollar üzerinde bulunan yapıları restore edildi ve bu restore edilmiş kısım Lefke’ye güzel bir görünüm sundu. Ama çarşının önemli bir kısmı daha restorasyonu beklemektedir. Gün geçtikçe tarihi yapılar çöküp viran olmaktalar. Zaman kaybetmeden bunlara sahip çıkılması gerekiyor.
Lefke’de yılan hikâyesine dönen bir müze yapım projesi vardır. Kent müzesi mi, arkeoloji müze mi, maden müzesi mi olacak diye tartışıldı ama gelinen noktada yapımında bir sonuca varılmış değildir. Yapımını beklemektedir.
Bölgenin lokomotifi görünümünde olan Lefke Avrupa Üniversitesi bölgeye önemli katkı yapmaktadır. Lefke Avrupa Üniversitesi gerek ekonomik gerekse sosyal yönden bölge için önemli katma değer yaratmaktadır.
Bölge halkı ve kurumları tarafından LAÜ yönetimi ziyaret edilmekte ve bölgeye yönelik projeler değerlendirilmekte, desteklenmektedir. Bu desteklerin daha geniş zemine yayılması, sürdürebilirliğinin sağlanması gerekiyor.
Lefke bölgesinin önemli sağlık sorunları vardır. Bölge insanının kapsamlı ve sağlıklı bir sağlık taramasının yapılması elzemdir. Tarihi Cengiz Topel Hastanesi önemini korumakla beraber yeterli bulunmamaktadır. Bu anlamda Lefke Avrupa Üniversitesi’nde sağlık ve tıpa yönelik bölümlerin açılması gelecek açısından umut vermektedir.
Bunun yanında elzem olan diğer bir husus da sağlıklı hava ölçümlerinin yapılması zorunluluğudur. Bunun yapılması insanların rahat ve sağlıklı yaşamını, üretim ve tüketimini sağlayacaktır.
Lefke’nin önemli değerleri bulunmaktadır. Bu değerler hem Lefke’de yetişmiş insanlardır, hem de değişik dönemde gelip burada çalışmış, izler bırakıp gidenlerdir. Çeşitli alanda önemli görevler üstlenmiş bu değerlerin anılarını yaşatmak Lefke adına önemli olacaktır. Bu insanlarla ilgili araştırmaların yapılması teşvik edilmeli, isimleri belirli mekânlara verilmek suretiyle yaşatılmalıdır. Örneğin, Kıbrıs’ın hafızası, değerli ilim adamı, Türkiye’de ve Türk Dünyası’nda da çalışmalarıyla izler bırakmış Lefkeli Harit Fedai hocamızın anısına düzenlenecek uluslararası bir kongre Lefke’ye önemli değer katacaktır. Bu anlamda Lefkeli şair Fikret Demirağ adına her sene düzenlenen şiir şöleni örnek alınabilir. Dünyanın birçok ülkesinden ilim ve sanat adamlarının Lefke’de bir araya gelmesi Lefke’ye ancak fayda dokunduracaktır.
Tarihine bakıldığında Lefke’nin kültür ve sanat yaşamına değer katan unsurların dernek, kulüp ve cemiyetlerin olduğu görülmektedir. Bugün Lefke’de bu geleneğin izleri devam etse de yeterli düzeyde değildir ve yeterli destek görmemekteler. Bugün bu alanda bulunan eksikliklerin bir kısmını LAÜ’de bulunan öğrenci dernekleri doldurmaya çalışmaktalar. Ama Lefke’de inşa edilecek veya var olan yapılardan dönüştürülecek bir Kültür Merkezi neden böyle bir faaliyete ev sahipliği yapmasın.
Bu anlamda Lefke’deki sivil toplum örgütlerimi de vurgulamak lazım. Önemli projelere imza atıyorlar. Lefke’nin ekonomik ve kültürel değeri olan hurma, portakal ve cevize sahip çıkarak festivaller ve sanat etkinlikleri düzenliyorlar. Lefke’ye ekonomik ve kültürel değer katıyorlar. Lefke’ye daha kalıcı ve sürekliliği olan eserler kazandırmak önemli görevleri olmalı.
Lefke’de marka değeri olan Lefke Türk Spor Kulübü vardır. 1943 yılında kurulan kulübün önümüzdeki yıl 80. kuruluş yıldönümüdür. Kulüp ağırlıklı olarak ismini futbol alanında duyurmaktadır. Geçen yıl KKTC AKSA Süper Ligi’nde son maçta ikinciliği kaçırdı. Bu köklü kulübe Lefke’deki kuruluşların ve Lefke halkının sahip çıkması lazım. Kulübün diğer spor dallarına açılması bölge gençleri için önemli heyecan kaynağı olacaktır.
Bugün Lefke Kıbrıs’ta TV kanalı olan tek ilçedir. Geçen yıl kurulan Lefkehaber TV Lefke ile dünyanın, dünyanın değişik ülkelerinde yaşayan Kıbrıslılarla Lefke’nin iletişimini sağlamaktadır. Desteklenmeli ve ileri taşınmalıdır.
Çok doğru vurguladınız, Lefke 2016 yılında ilçe oldu. Ama hala ilçe olmanın gereklilikleri merkezi yönetim tarafından Lefke’de uygulanmış değildir. Ayrı ayrı kalemler üzerinde durmayacağım, yapılması gerekenler bellidir. Lefkeli gereğinin yapılmasını istemektedir.
Lefke’nin gelişimi ve hak ettiği değeri alması için daha çok unsurlar üzerinde durmak mümkündür. Ama burada durmak ve eski çalışmamdaki bir alıntıyla konuşmamı tamamlamak istiyorum.
İlk kitabım olan Güzelim Lefke kitabımda Lefke’nin güzelliğini kast ederek şöyle bir değerlendirme yapmıştım:
“’Lefke güzeldir’ ifadesi göreceli olmayan bir kavramdır. Lefke’ye gelip bölgenin insanını tanıyan, çarşısını dolaşan, tarihi mekânlarını ziyaret eden, portakal bahçelerinin kokusundan kendisinden geçenlerin günün sonunda ağızlarından gayrı ihtiyari şu ifade dökülür: Lefke güzeldir.”
Hâlâ bu fikrimde ısrarcıyım, evet, Lefke güzeldir. Ama bu güzelliği korumak, yaşatmak, ona sahip çıkmak bizim elimizdedir. Ataların bizlere bıraktığı bu mirası daha güzel, daha sakin, daha yaşanılır, daha huzurlu bir şekilde gelecek nesillere bırakmak zorundayız. Yoksa tarih de, gelecek nesil de bizleri affetmez…