Bitlis’in en eski tarihi dokularından olan Ulu Cami ile ilgili kesin bilgilere ulaşılamamaktadır. Sonuncu en esaslı onarımını 1651 yılında geçirmiştir. Esasına uygun olmayan onarımlar sonucu harim (dış avlu) bölümü özelliğini kaybetmiştir.
Bitlis Ulu Cami şehrin en eski yapısı olup Anadolu’nun da en erken tarihli yapılarından biridir. Simetrik planıyla kendinden sonra inşa edilecek yapılara örnek olan cami, plan açısından öncü bir eserdir. İnşa kitabesi olmayan yapının tarihi konusunda da kesin bir veri bulunmamaktadır. Kuzey cephe kapısında yer alan onarım kitabesine dayanarak yapının H 545 / M 1150 yılında tamir edildiği anlaşılmaktadır. Bu sebeple yapının 1150 yılı öncesi inşa edildiği kabul edilmektedir. Kuzey kapı kitabesinde ayrıca yapının Ebu’l Muzaffer Muhammed tarafından yaptırıldığı bilgisine ulaşılır. Ebu’l Muzaffer Muhammed’in Dilmaçoğullarından olduğu tahmin edilmektedir. Yapının mimarı hakkında ise herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.
Yapı günümüze kadar çeşitli onarımlar geçirmiştir. En esaslı onarımlar H 1062 / M 1651 yılında gerçekleşmiştir. Bitlis Ulu Cami, 1916’da Rus işgali sırasında zarar görmüş, 1960’ta da yıldırım düşmesi sonucu minarenin petek kısmı yıkılmıştır. Son onarımı ise 1985 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleşmiştir. Yapılan onarımlarla birlikte caminin iç mekânı elden geçirilmiş, minarenin yıkılan kısmı onarılmış ve eskiden üstü düz toprak dam olan cami kırma çatıyla kaplanmıştır. Aslına uygun yapılmayan onarımlar neticesinde özellikle harim (dış avlu) bölümü tarihi özelliğini yitirmiştir.
Kaynak: okuryazarim.com