4 Kasım'da Etiyopya Başbakanı, bir askeri üsse düzenlenen saldırının ardından Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinde Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'ne (TPLF) karşı askeri harekat emri verdi. Yüz binlerce insanın hayatını etkileyen çatışmalar, ülkenin ve bölgenin geri kalanının istikrarını bozma riskini barındırıyor.
Etiyopya'dan Sudan'a ilk geçişler 7 Kasım'da başladı. 25 Kasım itibarıyla Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) 42 bin kişinin geçiş yaptığını kaydetti, ancak birçok kişi kayıt altına alınmadığı için bu sayının daha yüksek olduğu tahmin ediliyor.
İnsanlar Sudan'a üç noktadan giriş yapıyor: Ana varış noktası, Sudan'ın doğusundaki Kassala eyaletindeki Hamdayet. Ülkeye gelenlerin üçte ikisi (yüzde 68) bu noktayı kullanıyor. Etiyopya’dan gelenlerin neredeyse üçte biri (yüzde 30) güneydoğudaki Gedaref eyaletinden giriş yaparken, çok küçük bir grup (yüzde iki) güneydeki Mavi Nil eyaleti üzerinden Sudan'a giriyor.
Bu yazıda, Sudan’ın doğu ve güneydoğusunda Etiyopyalı mültecilerin sığındığı noktalardan ikisinde ekiplerimizin nelere tanık olduğunu ve ihtiyaçlar doğrultusunda yürüttüğümüz faaliyetleri paylaşıyoruz.
Hamdayet Sınır Kapısı, Kassala
Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) ekipleri Hamdayet geçiş noktasında, Etiyopya'yı Sudan'dan ayıran nehri geçen insanlara bizzat tanık oluyor. Pek çok kişi yanlarına yol için birtakım temel malzemeler bile alamadan evlerini terk edip yola çıktıklarını söylüyor. Eşyalarını geride bırakmış, Sudan'a varmak için çok sert ve kurak bir ortamda saatlerce, bazen günlerce yürümek zorunda kalmışlar.
Mültecilerin çoğu Sudan'a vardıklarında Hamdayet'in geçiş ve sınır bölgesinde bulunuyor. Burada barınma, gıda, tuvalet altyapısı ve temiz içme suyuna erişimde ciddi sorunlar yaşanıyor. Mültecilerin büyük bir bölümü, özellikle kalacak yeri olmayanlar, sokakta uyumak zorunda kalıyor; yol kenarında, ağaçların altında, Hamdayet köyündeki pazar alanında. Bazı köy sakinleri Etiyopya’dan gelen insanları evlerinde ağırlıyor. Sudan'daki sınır köylerinde yaşayanlar şu ana kadar Etiyopyalı komşularına karşı son derece destekleyici davrandılar.
İnsanların geride kalan aile üyelerini getirmeye yardım etmek ya da eşyalarını toplamak için Etiyopya'ya geri döndüğünü de görüyoruz. Bazıları Etiyopya’da satabilecekleri mallarını satıp Sudan'a biraz olsun parayla dönmeye çalışıyor. Gelen insanların küçük bir kısmı ise daha önce Etiyopya'ya sığınan, şimdi oradan Sudan'a kaçmak zorunda kalan Eritreliler.
İlk MSF ekibi Hamdayet'e 16 Kasım'da vardı ve üç gün sonra faaliyetlere başladı. Bu geçiş noktasında, artan sayıda mültecinin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik ilk adım olarak sağlığı geliştirme, ruh sağlığı desteği ve yeni gelenleri beslenme durumları açısından tarama dâhil olmak üzere sağlık hizmetleri sunmaya başladık. Bunlara ek olarak su ve sanitasyon faaliyetleri yürütüyoruz.
Kurduğumuz klinikte görevli ekiplerimiz şu anda günde yaklaşık 300 muayene gerçekleştiriyor; en sık karşılaşılan sağlık sorunları solunum yolu enfeksiyonları, sıtma ve ishal ile ilgili. Klinikte az sayıda yaralı mülteci ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddete maruz kalmış bazı kişiler de muayene edildi. Tüberküloz (verem) gibi kronik rahatsızlıklar için sürekli tedaviye ihtiyaç duyan çok sayıda insan bulunuyor.
Um Rakuba Kampı, Gedaref
BM tarafından yapılan tarama ve kayıt işlemlerinin ardından, Hamdayet'e gelenlerin bazıları otobüslere yerleştirilip Etiyopya'dan gelenlere ayrılmış bölgedeki tek resmi kamp olan Gedaref eyaletindeki Um Rakuba Kampı’na götürülüyor. Um Rakuba, sınırdan araçla 7-8 saatlik bir mesafede. 10 bin kişiyi ağırlamak üzere planlanan kampta şu anda 8 binden fazla insan bulunuyor.
Sınırdan geçişler artarak devam ettiği için ek bir kamp kurulması üzerine konuşmalar sürüyor. Kamptaki sıhhi koşullar son derece kötü. Yeterli tuvalet olmaması (kamp nüfusuna göre minimum 288 tuvalet olması gerekirken yalnızca 58 tuvalet var) nedeniyle insanlar açıkta dışkılamak zorunda kalıyor.
Um Rakuba Kampı’nda 19-23 Kasım 2020 arasında 453 tıbbi muayene gerçekleştiren MSF ekipleri, çoğunlukla ishal ve idrar yolu enfeksiyonlarını tedavi ediyor. Kurşunla yaralanmış olan iki hasta ileri düzey tedavi için Gedaref Hastanesi’ne sevk edildi. 15 kişide şiddetli akut yetersiz beslenme ve 154 kişide orta derecede yetersiz beslenme tespit edildi. Bu kişilere besin takviyesi verildi. Bazı insanlar Etiyopya'da gördükleri veya yaşadıkları şiddet ve Sudan'a geliş yolculuğunun zorlu koşulları nedeniyle endişe ve uykusuzluk belirtileri gösteriyor.
MSF ile yaşadıklarını paylaşan 30'larının ortasında bir Etiyopyalı adam yaşadıklarını şöyle aktarıyor: "3 ya da 4 Kasım'da dükkandaydım, çalışıyordum. Aniden çatışma sesleri, çok yüksek sesler gelmeye başladı. Neden savaştıklarını bilmiyorum. Birçok insanın, hatta yaşlıların bile öldüğünü gördüm, pek çoğunu tanıyorum. Olanları anlayamıyorum, bunu neden yaptıklarını bilmiyorum."
"Tigray'de insanlar, genç yaşlı, çalılıkların arasında saklanıyor. En zoru da paramızın, pişirecek bir şeyimizin olmaması, çünkü kimse evinden bir şey getiremedi. Kaçmak zorunda kaldık. Ben yanıma anca iki çift pantolon alabildim. Savaş başlamadan önce elektrik ve telefonlar kesilmişti, bankalar kapanmıştı. Param orada kaldı, burada elimde hiçbir şey yok."
Ekiplerimizin karşılaştığı önemli bir sorun, bulaşıcı olmayan ve kronik hastalıkların tedavisi için ilaç tedarik edebilmek. Gerekli malzemeleri güvence altına almak için yerelde diğer kuruluşlarla birlikte çalışıyoruz.
Etiyopya'dan gelip kampta mülteci olarak kalanlar arasında birçok doktor da var. İnsani yardım çalışanlarının gece kampta kalmasına izin verilmediği için bu doktorlarla birlikte 24 saat kesintisiz tıbbi destek verilmesini mümkün kılacak bir sistem üzerine çalışıyoruz.
Hartum'daki MSF ekibi ise, tıbbi malzemelerin ithalatının kolaylaştırılması ve acil vize süreçlerinin işletilerek ülkeye daha fazla insani yardım çalışanının gelebilmesi için yetkililerle görüşmelerini sürdürüyor.