Kısırlığa Sebep Olan 3 S;
Yakın zamana kadar ülkemizde bebek sahibi olamayan çiftlerin sorununun sadece kadında olduğu düşüncesi yaygındı. Ancak yapılan araştırmalar tam aksini gösteriyor
Op. Dr. Seval TAŞDEMİR
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Türkiye’de 3 erkekten birinde infertilite vakası, yani kısırlık görülüyor. Erkeklerde kısırlığa neden olan sigara, sıcaklık, stresten uzak durulduğu ve modern tıbbın geliştirdiği yöntemler denendiğinde ise artık çocuk sahibi olmak çok kolay…
Erkeklerin korkulu rüyası infertilite; sperm sayısı, hareketliliği, normal yapıdaki sperm oranında azalma ve menide hiç sperm olmaması, meninin vajinaya ulaşmasını engelleyen anatomik bozukluklar ve cinsel fonksiyon bozukluklarıyla ortaya çıkıyor. Çocukluk çağında görülen inmemiş testisler, üreme organlarındaki enfeksiyonlar ve ileri yaşlardaki varikosal gibi başlıca etkenlerin yanında testis tümörleri, testislerde yaralanma, yüksek ateşli hastalıklar, üreme kanallarında tıkanıklık, geriye boşalma, sinir sistemine bağlı nedenler ve hormonal bozukluklar erkeklerde kısırlık sorununa yol açmaktadır.
ERKEKLER; SİGARA, SICAK VE STRESTEN UZAK DURUN
Fazla miktarda sigara içen erkeklerde sperm kalitesi bozulur, anormal yapıdaki spermlerin sayısı artar ve hareketliliği azalır. Eşlerde düşük ve anomalili doğum yapma riski artar. Sigara kullanmayı bıraktıktan sonra 4 ay içinde sigaranın üreme sağlığında yol açtığı zararlı etkilerin birçoğu kaybolur.
Bunun yanısıra yaz aylarında sperm sayısının azaldığı bilinmektedir. Sıcak hava sperm konsantrasyonu ve hareketli sperm sayısının azalmasına, anormal yapıdaki sperm oranının artmasına neden olur.
Strese uzun süre maruz kalan erkeklerde sperm hareketliliği ve sperm yapısında bozulma görülür. Ayrıca alkol, uyuşturucu, obezite, radyasyon ve kemoterapi kısırlıkta etkili olan diğer faktörler arasında yer almaktadır.
Erkek Kısırlığının Diğer Sebepleri
Varikosel
Varikosel yumurtalıkların etrafında oluşan varisli damarlardır. Her varikoseli olan erkek infertil değildir; fakat infertilite nedeni ile değerlendirilen erkeklerin yaklaşık üçte birinde varikosel vardır. Sıklıkla sol yumurtalıkta görülen hastalık kan akımının yavaşlamasına bağlı olarak skrotumda ısı artışına, sol böbrek üstü bezinden gelen ters yöndeki kan akımı ile testislerin yüksek düzeyde toksik atıklara maruz kalmasına ve üreme hormonlarının dengesinin bozulmasına neden olarak infertiliteye yol açar.
İnmemiş Testisler Kısırlığa Sebep Oluyor
Doğumda veya doğumdan sonra en geç bir yıl içerisinde testisler skrotuma (yumurtalık torbasına) iner. Testislerin her ikisi veya bir tanesinin skrotuma inmemesi kriptorşizm olarak adlandırılır. Bu vakalarda karın içinde yukarıda kalan testisler daha yüksek ısılara maruz kaldıkları için sperm üretimi bozulur. Çift taraflı inmemiş testis vakalarında menide hiç spermin olmaması görülebilir. İnmemiş testis vakalarında ileride testis tümörü gelişme ihtimali de fazladır. Testisler 1-2 yaşları arasında cerrahi ile skrotuma indirilirse ileride üreme sağlığı olumsuz etkilenmez. Erken tedavi edilmemiş vakalar yardımcı üreme teknikleri ile çocuk sahibi olabilir.
Enfeksiyonlar
Üreme organlarındaki enfeksiyonlar da kısırlığa yol açabilir. Bel soğukluğu, tüberküloz ve bazı bakteriyel enfeksiyonlar sırasında meydana gelen iltihaplanmalar üreme kanallarında tıkanıklıklara yol açar. Bakteriyel enfeksiyonlar sperm hareketini bozarak ve gelişmekte olan sperm hücrelerine zarar vererek kısırlığa neden olabilir. Cinsel temas yoluyla bulaşan ve oldukça yaygın olarak görülen klamidya, mikoplazma ve üreoplazma enfeksiyonları da sperm kalitesini bozarak infertiliteye neden olabilir. Kısırlığın engellenmesinde bu enfeksiyonların erken tanı ve tedavisi çok önemlidir. Ayrıca kabakulak hastalığı özellikle geç yaşta geçirildiğinde testis tutulumu görülebilir ve üreme sağlığında kalıcı hasar oluşabilir.
Çözüm Yolları
Yaygınlıkla sperm sayısında azlık, sperm hareketlerinde yavaşlık, sperm hücrelerindeki şekil bozuklukları veya menide hiç sperm hücresinin bulunmaması gibi nedenlerle yaşanan erkeğe bağlı kısırlığın çözümü için modern tıp birçok yöntem geliştirdi. Çiftlerin çocuk sahibi olmasına mani olan bu tarz sorunlar çeşitli tedavi yöntemleri sayesinde yüksek oranda olumlu yönde sonuçlanmaktadır.
Mikroenjeksiyon Tedavisi
İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) olarak da adlandırılan mikroenjeksiyon işleminde seçilen tek bir sperm hücresi bir yumurtanın içine enjekte edilir. Bu işlemden önce çeşitli kimyasallar kullanılarak yumurtanın etrafındaki hücreler temizlenir. Mikroenjeksiyon işlemi özel mikroskoplara takılan mikropipetler yardımıyla gerçekleştirilir.
1992 yılından beri uygulanmakta olan ICSI işlemi ile döllenme oranları yüzde 80–90’lara ulaşmıştır. Menide az sayıda spermi ya da sperm hareketliliği az olan, normal yapıdaki spermi az bulunan, normal sayıda spermi olmasına rağmen spermlerin yumurtayı dölleyemediği durumlarda mikroenjeksiyon tedavisi uygulanır.
Hiç Sperm Hücresi Yoksa…
Menide hiç sperm hücresi olmayan vakalarda sperm hücreleri üreme kanallarından veya yumurtalıklardan elde edilerek mikroenjeksiyon işlemi gerçekleştirilebilir. Lokal anestezi ile gerçekleştirilen ve yaklaşık 30 ila 60 dakika arasında süren bu işlemlerin erkeğin cinsel sağlığına hiçbir olumsuz etkisi yoktur. Bu programa alınan erkek hastalar bir ürolog tarafından değerlendirildikten sonra işlem hakkında bilgilendirilir. Menide hiç spermi bulunmayan vakaların yanısıra, menide normal yapıda spermi olmayan veya bulunan spermlerin hepsinin ölü olduğu vakalar bu işlemler için aday olabilir.
MESA ve TESE uygulamaları menisinde ölü veya canlı hiç spermi olmayan yoğun erkek infertilitesi vakalarında seçilen tedavi yöntemleridir. MESA, yumurtalık kanallarının tıkalı olduğu durumlarda uygulanır. TESE işlemi ise sperm kanallarında tıkanıklık olmamasına rağmen, menisinde hiç spermi olmayan hastalarda uygulanır. Bu hastalarda yumurtalıklarda sperm üretimi yetersizdir. Sperm hücreleri laboratuvarda hazırlanır. Hareketsiz spermlere hücre içi metabolizmayı hızlandıran kimyasallarla hareketlilik kazandırılır ve böylelikle mikroenjeksiyonda canlı spermlerin kullanılması mümkün olur. Ayrıca olgunluğunu tamamlamamış sperm hücreleri mikroenjeksiyon işleminden önce laboratuvarda zenginleştirilmiş besi yerlerinde ve inkübatörler içinde bekletilerek olgunlaştırılır.
Ağır Erkek Kısırlığı İçin MİKROTESE İşlemi
Menisinde hiç sperm bulunmayan erkeklerde lokal ya da genel anestezi altında 60-180 dakika arası değişen bir sperm elde etme işlemidir. MİKROTESE ile sperm gelişimi muhtemel olgun tübülüsler seçilerek doku kaybının en aza indiği sperm elde etme işlemidir. TESE yöntemiyle başarılı olunamamış ciddi genetik rahatsızlığı olan kişilerde ve ciddi sperm üretim bozukluğu olan hastalarda MİKROTESE yoluyla sperm elde edilebilmektedir. MİKROTESE uygulaması testis dokusunda kaybı en aza indirdiğinden oldukça avantajlı bir yöntemdir. Ayrıca büyük damarlara zarar verilmediği için operasyon sonrasında testislerde kan birikmesi ya da küçülme gibi sorunlar yaşanmamaktadır.