Kuşkusuz teknolojinin pek çok faydası var. Fakat teknolojiye bu denli erişimin sağlığımız ve refahımız üzerindeki olumsuz etkilerini de göz önünde bulundurmak önemlidir. Teknoloji çağı, çocuk gelişimi için uzun vadeli etkilerinin ne olup olmayacağını bilemeyecek kadar yenidir, bu sebeple teknoloji kullanımının etkileri daha uzun bir vadede anlaşılabilecektir.
Bağımlılık, bir şeyi yapmayı veya kullanmayı bırakamama olarak tanımlanabilir. Bir ürünün tüketiminde veya belirli davranışlarda kontrol eksikliği ile karakterize edilir. (Griffiths, 1995). Bağımlılık, olumsuz etkilerine rağmen aşırı tüketime veya sınırsız davranışın devam etmesine neden olur.
Peki ekran bağımlılığı terimini tam olarak hangi durumda kullanabiliriz?
Ekran kullanımı, üretkenlik, sosyal ilişkiler, fiziksel sağlık veya duygusal esenlik açısından günlük işleyişte bozulmaya yol açacak kadar zorlayıcı hale geldiğinde bağımlılık olarak tanımlanabilir. (Horwood ve Anglim, 2018). Bu, sizin veya çocuklarınızın ekran kullanımının işe veya okula müdahale ettiği, ilişkiler üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olduğu, hareketsizliği veya daha az uykuyu teşvik ettiği veya genel olarak sizi üzgün veya mutsuz hissettirdiği anlamına gelebilir.
Aşırı Teknoloji Kullanımının Olası Etkileri
Fiziksel sağlığa etkileri: Zayıf uyku döngüsü, kardiyovasküler risk faktörleri, yüksek tansiyon, obezite, düşük HDL kolesterol, zayıf stres regülasyonu, insülin direnci, görme bozukluğu ve azalmış kemik yoğunluğu gibi hastalıklar.
Psikolojik Sağlığa Etkileri: Depresif belirtiler, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile ilgili davranışlar, şiddet içerikli davranışları modelleme, antisosyal davranış için risk oluşturma, azalmış toplum yanlısı davranış.
Peki Ne Yapabilirim?
1- Olumlu Özellikleri Ön Plana Çıkararak İşe Başlayın
Çocuklarınızla ekran kullanımı hakkında bir diyalog başlattığınızda, elinizde birkaç olumlu şey olması önemlidir. Ekranlar hayatımıza gerçekten harika şeyler katıyor ve bunu kaybetmemeye özen göstermeliyiz. Çocuğunuz ekran süresi için kuralları ve kısıtlamaları uygulamaya başlamaya hazır olduğunuzda, ekranların sunabileceği iyi şeyler hakkında konuşarak konuşmaya başlayın, ardından ekranları sağlıklı bir şekilde kullandığımızdan emin olmamız gerektiği fikrini tanıtın.
Şu olumlu yönlerden bahsedebiliriz:
- Yakınlarda yaşamayan akrabaları görmek ve onlarla konuşmak için video görüşmelerini kullanmak
- Yeni şeyler öğrenme ve dünyayı keşfetme fırsatları
- Ayrı olduğumuzda birbirimizle konuşabileceğimizi bilerek kendinizi güvende hissedebiliyor olmamız.
2- Sağlıklı kullanımın bir örneğini oluşturmak için önce kendi ekran sürenizi kısaltın. Çocuklar bir bakıma sizin aynanızdır, ne söylediğinizden çok ne yaptığınıza dikkat ederler. Çocuklar etrafınızdayken televizyon ve telefona ayırdığınız vakti azaltın. Hiç kimsenin televizyon izlemediği zamanlarda televizyonu kapalı tutmaya özen gösterin.
3- Çocuklarınızla oyun oynamaya daha çok vakit ayırın. Çocuklar ebeveynleriyle, oynamayı severler. Eğer yerde onlarla oyuncaklarıyla oynayıp onlara yeni şeyler öğretirseniz ekran başında kalma süresiyle pek ilgilenmeyecekler.
Öneri: Her gün 20 dakikalık bir süreyi çocuğunuza ayırın ve bu zaman aralığında çocuğunuz ne istiyorsa onu yapın.
4- Ekran başında kalma süresi gerektirmeyen etkinlikleri teşvik edin.
5- Bağımsız oyunu teşvik edin. Şimdi bu biraz pratik gerektirebilir, ancak daha küçük çocukları bile kendi başlarına oynamaya yöneltmek tamamen mümkün. İlk başta bazı tepkiler olabilir, ancak yapacakları eğlenceli şeyler varsa, çoğu çocuk birkaç dakika da olsa kendi başına oynamayı başarabilir. Ebeveyn-çocuk dinamiği için yeni bir durum ise, bunu aşamalı olarak tanıtabilirsiniz.
Not: Tek başlarına oyunu teşvik etmeden önce ona yeterince vakit ayırıp ilgilendiğinizden emin olun.
6- Sınır koyun ve program oluşturun, böylece çocuklarınız ne bekleyeceğini bilir. Bir program oluşturun ve çocukların günde ne kadar ekran başında kalacağını belirleyin. Herkes için en uygun zamanın hangisi olduğuna ilişkin kurallar belirleyin. Bir sonraki aktiviteye geçmelerine yardımcı olmaya çalışın. ‘’Şimdi bir kitap okuyalım.’’ "En yüksek kuleyi kimin inşa edebileceğini görelim.’’ gibi.
7- Tutarlı ve istikrarlı olun. "Çocuğunuz günde bir saat ekran başında kalma süresinin olduğunu anlarsa, sizinle bazen tereddüt ettiğinizden daha az savaşacaklardır. Ancak sizin kuralınızı esnetebileceğinizi hissederlerse, ona saygı duymayacaklar ve onu uygulamaya çalıştığınızda sizinle bu konuda savaşacaklardır.’’ Kurallar konusunda kesin ve net olalım.
8- Ekran süresini bir ödül veya ceza haline getirmeyin. Ekran süresini bir ödüle veya cezaya şeklinde yansıtmayın, bu davranış ekran süresini daha da önemli bir şey gibi algılamalarına sebep olacaktır. Çocukların bir ödül olarak daha fazla ekran süresi kazanmalarına izin vermek gibi şeyler yapmaktan kaçının ve bunun yerine önceden belirlediğiniz sınırlara bağlı kalın. Gerekirse, ekran süresini içermeyen başka tür ödüller kullanın.
9- Arkadaşları ile daha fazla vakit geçirmesine özen gösterin.
10- Aile yemeklerinin ve araba yolculuklarının önemine güvenin. Aile olarak yemek yemek, ailevi bağları güçlendirmenin kanıtlanmış bir yoludur. Düzenli olarak aileleriyle yemek yiyen çocukların, yemeyenlere göre aile sohbetlerine katılma ve genel olarak iletişim kurma olasılıkları daha yüksektir. Aynı zamanda yemek sırasında televizyonun kapalı kalmasına da yardımcı oluyor.
11- Uzun ekran süresinin zararları hakkında çocuğunuzla konuşun. Çocuklarınız tehlikeleri anladıktan sonra, sizinle işbirliği yapacaklardır ve ceza verdiğinize dair izlenimleri kaybolacaktır. Çocuklarınıza, örneğin yaşına uygun olmayan filmler, şiddet içeren video oyunları ve uygunsuz görüntülerin çocukları nasıl olumsuz etkileyebileceğini veya onlara zarar verebileceğini anlayabilecekleri terimlerle açıklayabilirsiniz.
11- Çocuğunuzun bir cihazı kullanmadan önce, neden kullanmak istediğini söylemesini isteyin. Bu soruyu yöneltmek davranışlarını sorgulamalarını sağlayacaktır. Sadece sıkıldıkları veya alışkanlıkları bu yönde olduğu için kullanmak isteyebilirler. Ya da yaratıcı, eğitici bir şey için de kullanmak istiyor olabilirler.