Hiç etrafınızdaki insanları fark etmeden kırdığınız zamanlar oldu mu? Ya da hiç kendinizi aniden nasıl büyüdüğünü anlayamadığınız bir kavganın içinde buldunuz mu? Peki, şöyle sorsam karşınızdaki kişiyle bir türlü düzgün bir iletişim kuramadığınızı hissettiğiniz anlar oluyor mu hayatınızda?
Verilen cevapları az çok tahmin edebiliyorum. Hepimizin hayatında elbette iletişim kurmakta zorlandığımız kişiler veya zamanlar olmuştur ve olmaya da devam ediyordur. O zaman gelin bu ay hep beraber etkili iletişim kurmanın yollarını inceleyelim ve konuya ilk olarak iletişimin tanımını yaparak başlayalım:
İletişimi, birbirimizin duygu, düşünce ve bilgilerini paylaşarak birbirimizi anlama süreci olarak tanımlayabiliriz. Birbirimizin farkına vardığımız andan itibaren iletişim süreci başlar ve söylediğimiz / söylemediğimiz, yaptığımız / yapmadığımız her şey anlam kazanır.
İletişim her zaman her yerdedir; bizler istesek de, istemesek de bir iletişim ağı içinde yaşarız ve iletişim kurmamamız olanaksızdır. Mademki, bizler birbirimizle karşılaştığımızda iletişim kaçınılmaz olarak gerçekleşiyor, o halde amacımız iletişimin ETKİNLEŞTİRİLMESİ olmalıdır. İyi de bunu nasıl yapabiliriz?
Eğer iletmek istediğimizi karşımızdaki kişiye amaçladığımız biçimde iletebiliyorsak ve isteneni elde edebiliyorsak sonucunda da beklenen tepkiyi oluşturabiliyorsak iletişimimizi etkili bir şekilde kurmuşuz demektir. Burada aklımızdan çıkarmamamız gereken en önemli kavram ‘’empatik ilişki’’dir. Çünkü birbirimizle etkili bir iletişim kurmak istiyorsak birbirimize empati ile yaklaşmamız gerekir. Yani kendimizi karşımızdaki kişinin yerine koyup, olaylara karşımızdaki kişinin bakış açısı ile bakıp o kişinin duygularını ve düşüncelerini doğru olarak anlamaya ve hissetmeye çalışmalıyız. Empatinin temelinde ise karşımızdaki kişiyi dinlemenin yattığı gerçeğini de aklımızdan çıkarmamalıyız.
Madem dinlemek bu kadar önemli o zaman kendimize şu soruyu sormalıyız diye düşünüyorum:
‘’Birbirimizi ne kadar dinliyoruz’’?
İşte bu noktada birbirimizi dinlerken aşağıdaki bazı hataları yapabiliyoruz:
ü İlgisiz davranmak, başka şeylerle ilgilenmek
ü Kişinin konuşmasını bitirmesine izin vermemek
ü Kendi hikayemizi anlatmaya başlamak
ü Dalgın olmak, bazı ayrıntıları tam dinleyememek
ü Konuşma bitmeden öneriler vermek
ü Kişi hakkında olumlu ve olumsuz yargılarda bulunmak
ü Durumla ilgili varsayımlarda bulunmak (Bunun gibi mi?)
Elbette yukarıda yazılanları zaman zaman hepimiz yapıyoruz ve iletişim yolunu en baştan zorlaştırmış oluyoruz. O zaman bir de aşağıda yazılanlara göz atalım:
ü Beden dili ile karşı tarafla ilgilendiğimizi göstermek
ü Karşımızdakinin konuşmasını cesaretlendirmek
ü Anlamadığımız durumlar için açıklama istemek
ü Bize anlatılanı doğru anladığımızdan emin olmak adına karşımızdaki kişiye özetlemek
ü Duygularımızı kontrol altında alabilmek
ü Sabır
Kısacası birbirimizi içtenlikle dinlemenin ve anlamaya çalışmanın karşılıklı etkili bir iletişim için temel basamak olacağını aklımızdan çıkarmamalıyız.
Burada ortaya konulması gereken bir başka kavram ise aslında hepimizin kulak aşinası olduğu bir kavram: ‘’Ben Dili ve Sen Dili’’. Ben dili bizi rahatsız eden davranışın kendimizde nasıl bir duygu uyandırdığını ifade eden söyleyiş biçimine verilen isimdir. Özellikle sorun yaşadığımız zaman içimize atmamaya ve ilişkimizi bozmadan kendimizi ortaya koymaya yardımcı olur. Ben dili ile sen dili arasındaki önemli fark şudur: Ben dili konuşan kişi kendi iç dünyasındaki duyguları ifade eder ve duyguların ötesinde herhangi bir suçlama ve yargılamaya gitmez. Sen dilinde suçlama, yargılama ağır basar ve saldırganca bir tutum vardır. Sen dilinde suçlama olduğundan karşımızdaki kişi doğal olarak savunmaya geçer. Dolayısıyla ortada anlaşılamama durumu olduğu için sonuç tartışma ve kavgaya kadar gidebilir.
Örneğin: “Sürekli sözümü ağzıma tıkıyorsun.” (Sen Dili)
“Sözüm kesildiğinde sana söyleyeceklerimi unutabiliyorum. Unuttuğumu hatırlamaya çalışırken de söylediklerini dinlemekte ve anlamakta zorluk çekiyorum.” (Ben Dili)
Sizce hangisi etkili bir iletişim için daha verimli bir konuşma olur?
Gelelim çoğunlukla fark etmeden kullanıyor olduğumuz iletişim yollarına. Sizce insanlarla iletişimimizi sadece sözlü olarak mı sürdürürüz?
Tabii ki hayır, aslında daha fazla sözsüz olarak sürdürürüz. Yüzümüzle, elimizle, kolumuzla, duruşumuzla kısacası bedenimizle kendimizi ifade ederiz. Yani bedenimizin de bir dili vardır. Aşağıda da belirttiğimiz gibi beden dilimizi kullanış biçimimiz ilişkimizin olumlu gidişatı için çok önemlidir:
Göz ilişkisi:
İnsanların yüzüne bakanlar, bakmayanlardan daha çok hoşa gider. İnsanlarla, onları rahatsız etmeyecek ölçüde, ancak mümkün olduğu kadar çok göz ilişkisi kurmalıyız.
Yüz İfadesi:
Canlı olmalıyız. Mümkün olduğu kadar sıcak ve dostça tebessüm etmeli ve gülmeliyiz. Yüzümüz, çevremize olan ilgimizi yansıtmalı. Donuk ve ifadesiz gözükmekten kaçınmalıyız.
Beden Duruşu:
Eğer ayaktaysak, dik durmalıyız. Oturuyorsak sandalye ve koltuğumuzu tam olarak doldurup arkamıza yaslanmalıyız. Birisiyle konuşurken öne eğilip ilgimizi göstermeliyiz.
Yakınlık:
İnsanlara daima, onları rahatsız etmeyecek, mümkün olan en yakın mesafede durmaya gayret etmeliyiz.
Yöneliş:
Daima konuştuğunuz veya bizimle konuşan insana dönük durmalıyız. İkiden fazla insanla bir grup oluşturuyorsak, bizim için önemli olanların dışındakilere merkezimizi kapatmamalıyız. Mümkün olduğu kadar çok kişiye merkezimizi açık tutmalıyız.
Dış Görünüş:
Grup normlarına, toplumsal rol ve statümüze uygun giyinmeliyiz. Saç ve el bakımımıza özen göstermeliyiz. Kendimize gösterdiğimiz özen, kendimize verdiğimiz değerin ifadesidir.
Konuşmanın sözel özellikleri:
Çok fazla ve çok hızlı konuşmaktan kaçınmalıyız. Bir topluluk içinde dinlediğimize yaklaşık olarak eşit miktarda konuşmaya gayret etmeliyiz. Sesimizin yüksekliğini ve tonunu, bulunduğumuz çevreye göre ayarlamalıyız.
Son olarak, açık ve net olmayan, zamanlaması yanlış, muhatabı yanlış, mekanı ve biçimi yanlış, iletme aracı ve tarzı yanlış olan her iletişimin sonunun DRAMLA bitebileceğini ancak küçücük bir çabayla ilişkilerimizin daha anlamlı olmasına katkı sağlayabileceğimizi mutlaka aklımızda tutmalıyız. Mutluluk sizlerle olsun…
Ayşe Nurcan Özüçağlıyan
Klinik Psikolog
email@example.com