Güney Pakistan’daki günümüz Sind’inin tozlu ovalarında, çoğu insanın hiç duymadığı dünyanın en etkileyici antik şehirlerinden birinin kalıntıları yatıyor.
afif bir esinti, etrafımdaki antik kenti incelerken ılık sıcağı kesti. Milyonlarca kırmızı tuğla yürüyüş yolları ve kuyular oluşturdu ve tüm mahalleler ızgara benzeri bir şekilde yayıldı. Eski bir Budist stupa, zaman içinde yıpranmış sokakların üzerinde, aşağıda geniş bir merdivenle tamamlanmış büyük bir ortak havuzla yükseliyordu. Her nasılsa, sadece bir avuç insan buradaydı – neredeyse kendime ait bir yerim vardı.
Pakistan’ın güneyindeki tozlu Larkana kasabasının yaklaşık bir saat dışında, Mohenjo-daro tarihi bölgesindeydim. Bugün sadece kalıntılar kalırken, 4.500 yıl önce burası sadece dünyanın en eski şehirlerinden biri değil, aynı zamanda oldukça gelişmiş altyapılara sahip gelişen bir metropoldü.
Sindhi’de “ölü adamların höyüğü” anlamına gelen Mohenjo-daro, Tunç Çağı boyunca kuzeydoğu Afganistan’dan kuzeybatı Hindistan’a kadar hüküm süren bir zamanlar gelişen İndus Vadisi (Harappan olarak da bilinir) Uygarlığı’nın en büyük şehriydi. En az 40.000 kişinin yaşadığına inanılan Mohenjo-daro, MÖ 2500’den 1700’e kadar zenginleşti.
“Mezopotamya ve Mısır ile sosyal, kültürel, ekonomik ve dini bağlantıları olan bir şehir merkeziydi,” diye açıklıyor Mohenjo-daro’da çalışmak için ailesinin üçüncü kuşağı olan yerel bir rehber olan Irshad Ali Solangi.
Ancak, aynı zamanda gelişen Eski Mısır ve Mezopotamya şehirleriyle karşılaştırıldığında, çok az kişi Mohenjo-daro’yu duymuştur. MÖ 1700’de terk edildi ve bugüne kadar hiç kimse sakinlerin neden ayrıldığından veya nereye gittiklerinden tam olarak emin değil.
Arkeologlar antik kente ilk kez 1911 yılında bölgedeki bazı tuğla işçiliği raporlarını duyduktan sonra rastladılar. Bununla birlikte,Hindistan arkeolojık arastırması (ASI), tuğlaları herhangi bir antik çağa sahip olmadığı için reddetti ve site birkaç yıl daha bozulmadan kaldı. 1922 yılına kadar, bir ASI subayı olan Ar-Ge Banerji, Budistlerin tipik olarak meditasyon yaptığı höyük benzeri bir yapı olan gömülü bir stupa gördüğüne inanmıyordu. Bu, özellikle İngiliz arkeolog Sir John Marshall tarafından yapılan büyük ölçekli kazılara ve Mohenjo-daro’nun 1980’de Unesco dünya mirası olarak adlandırılmasına yol açtı. Ortaya çıkardıkları kalıntılar, tarihte daha önce görülmemiş bir kentleşme seviyesini ortaya çıkardı ve Unesco, Mohenjo-daro’yu İndus Vadisi’nin “en iyi korunmuş” harabesi olarak övdü.
Şehrin belki de en şaşırtıcı özelliği, çağdaşlarının çok ötesinde bir sanitasyon sistemiydi. Mısır ve Mezopotamya’da drenaj ve özel tuvaletler görülürken, zenginlerin lüksleriydi. Mohenjo-daro’da gizli tuvaletler ve kapalı kanalizasyonlar her yerdeydi. Kazıların başlamasından bu yana, ortak kullanım için 12m x 7m “Büyük Banyo” da dahil olmak üzere bir özel banyo sistemine ek olarak700 den fazla kuyu kurtarıldı. İnanılmaz bir şekilde, birçok özel konutta tuvaletler bulundu ve atıklar, sofistike, şehir çapında bir kanalizasyon sistemi aracılığıyla gizlice bertaraf edildi.
İÇİNDEKİLER
Bugün yaşamak isteyeceğimiz bir şehir seviyesinde bir karmaşıklık.
“Bugün yaşamak isteyeceğimiz bir şehir düzeyinde bir karmaşıklık,” diyor 2011 tarihli mohenjo daro The Body and the Domestication of Waste makalesini yazan Brooklyn’in Pratt Enstitüsü’nde arkeolog ve doçent olan Uzma Z Rizvi.
Mohenjo-daro sakinleri de çevrelerini anladılar. Şehir, İndus Nehri’nin hemen batısında bulunduğundan, kendilerini yıllık sellerden korumak için etkileyici taşkın savunma platformları ve drenaj sistemleri inşa ettiler. Dahası, Orta Asya’dan Orta Doğu’ya uzanan bir deniz ticareti ağının kilit oyuncularıydılar. Yüzyıllar boyunca, Mezopotamya’dan günümüz Umman’ına kadar her yerde sona eren karmaşık oyulmuş çanak çömlek, mücevher, figürin ve diğer eşyaları ürettiler.
Bugün, tarihi alan piknik masaları ve gölgeli, yemyeşil bahçelerle dolu yerel bir parka dönüştürülmüştür. Bununla birlikte, Pakistan’ın diğer bölgelerinden gelen gezginler nadiren bu uzak yere giderler ve dış turizm nadirdir. Eski ızgara benzeri sokaklarda dolanıyordum, birçok kuyuyu, çok ihtiyaç duyulan gölgeyi sağlayan yüksek duvarları ve kapalı drenajları aldım – bunların hepsinin binlerce yıl önce tasarlandığına şaşırdım.
Mohenjo-daro’nun sanitasyon ve kanalizasyon bertaraf sanatlarında ustalaşma yeteneği, sakinleri diğer erken uygarlıklardan ayıran tek gelişmiş özellik değildi. Arkeologlar, makine kıtlığına rağmen standartlaştırılmıs yapı malzemelerinin kullanıldığını belirttiler.
Rizvi, “Tüm tuğlalar, aynı şekilde olmasalar bile, 4: 2: 1 oranına sahiptir” diye açıkladı. “Tüm bu tuğlaların bir çeşit hassasiyet izlediğini kabul etmek önemlidir. Şehirlerinin nasıl görünmesini istediklerine dair bir his var. Her şeyi bir orantıya getirirseniz, içinden geçtiğiniz alanlar bile, doğal olarak bir oranın belirli bir duyarlılığını da takip eder. “
Güneşte kurutulması ve sonunda fırında pişirilmesinden yapılan tuğlalar, binlerce yıldır elementlerden kurtulmuştur. Konaklar, tapınaklar ve diğer statü göstergeleri gibi gösterişli mimariler Mohenjo-daro’nun tasarımında özellikle bulunmamakla birlikte, Rizvi bunun anıtsal mimarinin var olmadığı anlamına gelmediğini açıkladı.
“Burada anıtsallık gerçekten altyapının anıtsallığıdır” dedi.
Yukarı Şehir’den uzaklaşan tuğla yüklü bir kaldırımı geçerken kendimi Mohenjo-daro’nun 300’den fazla hektarlık alanının çoğunluğunu oluşturan ve şehrin gelişen mahallelerine ev sahipliği yapan Aşağı Şehir’de buldum. Organizasyon buradaki oyunun adıydı. Düzinelerce nispeten dar cadde, mükemmel 90 derecelik açılarla planlı bir ızgaraya yayıldı. Yerel evlerin kapıları – banyodakilerde dahil olmak üzere – bugün herhangi bir evde veya binada bulacağınızdan farklı olmayan eşikler kullandı.
Rizvi, “Bir eşik gördüğünüzde, birisinin içeride ve dışarıda olmanın ne anlama geldiğini düşündüğünü biliyorsunuz” dedi.
Kompleksin çimenli bir bölgesinde yer alan küçük bir bina olan Mohenjo daro müzesinde bu sakinler hakkında daha fazla bilgi edindim. Genellikle tek bir hayvana sahip yüzlerce dekoratif mühürün yanı sıra figürinler, mücevherler, aletler, oyuncaklar ve çanak çömlek parçaları sahadan başarıyla kazılmıştır. Cam raf sıralarında sergilenen kalıntılar, oldukça iyi korunmuştur.
Bir eşik gördüğünüzde, birisinin içeride ve dışarıda olmanın ne anlama geldiğini düşündüğünü bilirsiniz.
Eserler arasında iki heykel vardı: biri mücevher takan genç bir kadın ve karmaşık bir saç modeli; diğeri ise yüksek statüde görünen bakımlı bir adamdı.
Rizvi, “Bu seçkin beyefendi – rahip mi yoksa kral mı olduğunu bilmiyoruz – fiziksel süsleme ve fiziksel bakım söz konusu olduğunda bize detaylara dikkat ediyor” dedi. “Bu bize [sakinlerin] kendilerine, bedenlerine nasıl davrandıklarına dair fikir veriyor. Açıkçası, bir matematik anlayışı var. Açıkçası, geometrinin bir anlayışı var. Açıkçası, bir moda anlayışı var. “
Bununla birlikte, sakinlerin yaşamları ve zamanları hakkında çok daha fazla şeyin kilidini açabilecek önemli bir ayrıntı, ulaşılamaz olmaya devam ediyor.
Eski yazılar genellikle medeniyetlerin sırlarını ortaya çıkarırken, sakinleri İndus vadisi senaryosu olarak bilinen şeyi kullanan Mohenjo-daro için durum böyle olmamıştır. “400’den fazla işareti olan piktografik bir dildi. Hala çözülmedi,” dedi rehberim Solangi.
Mohenjo-daro’ya tam olarak ne olduğu henüz çözülmemiş başka bir gizemdir.
Toplu olarak, araştırmacılar şehrin neden MÖ 1700 civarında bir zamanda terk edildiğinden emin değiller, ancak iklim faktörlerinin bir rol oynadığına inanılıyor. Yine de, Rizvi, Mohenjo-daro’nun ortadan kaybolmasının anlık bir şey olmadığını açıkladı.
“Şehrin kendisi aniden tahliye edilmedi. MÖ 1900 civarında, bir değişimin gerçekleştiğini görüyorsunuz, maddi kayıtlarda şehirde yaşayan insanların daha az izi ortaya çıkmaya başlıyor. Herkes gitmiş değil, ama bakımsızlık içinde görmeye başladığınız bazı mahalleler var. Bu sonraki zaman dilimleri, önceki zaman dilimleriyle aynı nüfus yoğunluğuna sahip değildir. Şehri terk eden insanların yavaş hareketini görüyorsunuz “dedi.
Şimdi, birkaç bin yıl sonra, Ağustos 2022’de Pakistan’ı vuran yıkıcı süper sellerin ardından şehir bir kez daha tehlikede. Ülkenin dört bir yanındaki koruma çalışmalarına katılan bir arkeolog ve müzeolog olan Dr. Asma İbrahim, Mohenjo-daro’nun zarar görmesine rağmen, bölgeye yapılan selin arkeologların başlangıçta korktuğundan daha az olduğunu doğruladı.
Mohenjo-daro’nun ileriye dönük olarak nasıl korunabileceği sorulduğunda, İbrahim fazla suyu sahadan uzaklaştırmak için kanalların kullanılmasını önerdi, ancak “uzun vadeli bir stratejiye” ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
Bölge için kalıcı bir plan sadece arkeolojik alana değil, çevresinde yaşayan Solangi gibi birçok yerel halka da fayda sağlayacaktır. Solangi’nin Dandh köyündeki evinden stupa net bir şekilde görülebilir. “Benim için Mohenjo-daro eski uygarlığın hazinesidir. Gelecek nesiller için korumalıyız” dedi.
Patikalarda yürürken, Solangi’nin tanımına katıldım. Düzenli sokakları düşündüm ve tuğlaları mükemmel bir şekilde kestim. Büyük Hamam olarak bilinen zemin havuzu. Bugün Pakistan’da görülen bazı altyapılardan daha iyi performans gösterebilecek yaygın bir sanitasyon sistemi.
Solangi’nin zekice söylediği gibi, “Kamu serveti kamu refahına harcandı.”
Ve en azından bir süreliğine, yatırımları karşılığını verdi. Mohenjo-daro gelişti ve sakinleri zamanlarının normlarının çok ötesinde yaşam standartlarının tadını çıkarabildiler.
Birkaç saat sonra Larkana’ya dönerken gizli bir otoçekçekte otururken, yardım edemedim ama bir şükran duygusu hissettim. Binlerce yıl boyunca, Mohenjo-daro toprak ve kuma gömüldü, görünüşe göre İç Sindh ovalarında sonsuza dek kayboldu.
Yine de, Solangi ve arkeologlar gibi özel rehberlerin geçen yüzyıldaki yorulmak bilmeyen çabaları sayesinde, antik dünyanın en gelişmiş şehirlerinden biri bir kez daha yürüyebilir. Ve çoğu zaman, temiz, drenaj kaplı sokaklara sahip olacaksınız.
Pakistan, Asya kıtasında yer alan bir ülkedir. Pakistan, 1947 yılında Hindistan’dan ayrılarak kurulmuştur. Pakistan, Hindistan, Afganistan, İran ve Çin’le komşudur. Pakistan, ülkenin güneyinde deniz kıyısına sahiptir ve ülkenin güneydoğusunda Bengal Körfezi bulunur. Pakistan, ülkenin iç bölgesinde Himalayalar, Hindukush ve Karakoram dağlarına ev sahipliği yapmaktadır.
Pakistan, nüfus olarak dünyanın en büyük beşinci ülkesidir ve ülkenin nüfusunun çoğu Müslüman’dır. Pakistan’da, Urdu ve Pencap dilleri resmi dil olarak kullanılmaktadır. Ülkenin diğer bölgelerinde ise Punjabi, Sindhi, Baluchi ve Pashto gibi diller de konuşulmaktadır.
Pakistan ekonomisi, tarım ve tekstil sektörleri üzerine kuruludur. Tarım, ülkenin ekonomisinde önemli bir rol oynamaktadır ve ülkenin çiftçileri, pamuk, buğday, pirinç, mısır ve başka tahıl ürünleri yetiştirmektedir. Ülkenin tekstil sektörü ise, ülkenin en büyük ihracat sektörlerinden biridir ve ülkenin ihracatının önemli bir bölümünü oluşturur.
Pakistan, tarihi ve kültürel olarak da zengindir. Ülkenin başkenti Islamabad, modern bir şehir olarak kabul edilir ve ülkenin diğer bölgelerinde bulunan Lahore, Karachi ve Peshawar gibi şehirler de tarihi ve kültürel olarak zengindir. Pakistan, tarihi yapılar, müzeler, tiyatrolar ve sanat galerileri gibi turistik yerlere ev sahipliği yapmaktadır.
Son yıllarda, Pakistan, siyasi istikrar ve güvenlik sorunları ile karşı karşıya kalmıştır. Ülke, terör saldırılarının sıkça gerçekleştiği bir bölgede yer almaktadır ve bu nedenle ülkenin güvenliği ve istikrarı sürekli olarak tehlike altındadır.
Aynı zamanda, Pakistan, nükleer silah sahibi bir ülkedir ve bu nedenle, ülkenin nükleer gücü ve denge politikaları dünya çapında ele alınmaktadır.
Pakistan, son yıllarda, ekonomik açıdan da zorluklar ile karşı karşıya kalmıştır. Ülkenin borç yükü arttıkça, ekonomik sorunlar da büyümüştür ve ülkenin ekonomik istikrarı tehlikeye girmiştir. Ülkenin hükümeti, ekonomik sorunları çözmek için çeşitli reformlar yapmaya çalışmaktadır.
Sonuç olarak, Pakistan, tarihi, kültürel, ekonomik ve siyasi açıdan önemli bir ülkedir. Ülkenin geleceği, siyasi istikrarının sağlanması ve ekonomik sorunların çözülmesi ile belirlenecektir. Ancak, ülkenin güvenlik sorunları ve nükleer silah sahibi olması nedeniyle, dünya çapında takip edilmektedir.
—
Pakistan, Asya kıtasında yer alan bir ülkedir. Pakistan’ın başkenti Islamabad’dır. Pakistan, Hindistan’ın kuzeybatısında yer alır ve Afganistan, İran ve Çin ile sınırları vardır. Pakistan, 1947 yılında İngiltere’den ayrılarak bağımsızlığını kazanmıştır.
Pakistan, nüfusu bakımından dünyanın en büyük beşinci ülkesidir. Ülkede çok sayıda farklı etnik grup yaşar ve çeşitli diller konuşulur. Pakistan’da İslam, resmi dindir ve ülkede çok sayıda müslüman mezhebi bulunur.
Pakistan, zengin bitki örtüsüne sahip bir ülkedir ve çeşitli iklimleri içinde barındırır. Ülkenin batısında, yüksek dağlar bulunur ve Hindistan ve Afganistan sınırında yer alan Hindu Kush dağları Pakistan’a aittir.
Pakistan ekonomisi, tarım ve sanayi sektörlerine dayalıdır. Ülkede pamuk, su tütünü, buğday ve şeker kamışı gibi tarım ürünleri üretilir ve sanayi sektöründe ise tekstil, elektronik, otomobil ve gıda üretimi yapılır.
Pakistan, dünya çapında önemli bir stratejik öneme sahiptir. Ülke, Hindistan ile sınırı olan ve dünyadaki en büyük nüfusa sahip iki ülke arasında bulunur ve ayrıca Afganistan ve Çin ile de sınırları vardır. Bu nedenle Pakistan, Orta Doğu ve Asya’daki güç dengelerinin önemli bir parçasıdır.