Bu yazımızda, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun, Anayasa ve “çözüm süreci”, HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’ın ise özerklik ilanı ile ilgili olarak geçen hafta içerisinde yapmış oldukları açıklamaları, başkanlık sistemi tartışmaları ile birlikte değerlendireceğiz.
“Bu meclisin Anayasa yapacağından umutluyum” diyerek, partisinin yeni anayasa çalışmalarına katkı sağlayacağını ifade eden Kılıçdaroğlu, “çözüm süreci” ile ilgili olarak, “Şu anda çözüm sürecinden başka bir noktadayız. Öyle özyönetim falan olmaz, ne demek özyönetim? Türkiye Cumhuriyeti'nin olduğu yerde özyönetim olmaz. Ben yerel yönetimin güçlü olması taraftarıyım.” sözlerini kullanmış.
“Özyönetimin, özerkliğin inşası ve içinin doldurulması ve sürecin siyasi zeminde daha güçlü şekilde ilerletilmesi için çok yoğun tartışmalar yapacağız ve önemli kararlar alacağız. Bunların hepsini de hayata geçireceğiz” diye konuşan Selahattin Demirtaş’ın açıklamalarında öne çıkan konu ise Kılıçdaroğlu’nun reddettiğini söylediği “özyönetim-özerklik” konusu.
Her iki konuşmanın da, son dönemde “başkanlık” tartışmaları içerisinde sıkıştırılarak, esasını göremez hale getirildiğimiz Yeni Anayasa tartışmalarının özünü oluşturduğunu söylemeliyiz. Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu’na göre; Türkiye’de yeni bir anayasa yapılacaksa öncelikli konuların “anayasada yurttaşlık kavramı, merkez-çevre ilişkisi ile laiklik ekseni” olması gerekiyor.
TÜSİAD’ın 22 kişilik bir akademisyen gurubuna hazırlattığı Anayasa önerisinin hedefinde de aynı konular var. Ulus devlet, laiklik, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi yani merkez-çevre ilişkileri.
KILIÇDAROĞLU'NUN 'ÖZYÖNETİM' SÖZLERİ
Laiklik konusu, geçtiğimiz 13 yılda, anayasa değişikliğine gerek kalmadan AB’ci, ABD’ci “demokrasi” adına, söz konusu Anayasa taslaklarını hazırlayan ve hazırlatanların da desteğiyle büyük ölçüde halledilmiş durumda. Bir bütün olarak ele alınması gereken, ulus devlet ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, özerklik-özyönetim konuları ise içten dıştan tüm “demokratikleştirme”/kavramlarla oynayarak göz boyama çabalara karşın halen tam olarak halledilememiş durumda.
Henüz halledilememiş olması, (bu çalışmaların gerekçesi olan AB üyeliği hayali büyük ölçüde bitmiş de olsa) bu amaçtan vazgeçildiği anlamına gelmiyor. Davutoğlu, Kılıçdaroğlu ve Demirtaş’ın açıklamaları birlikte değerlendirildiğinde, söylemler arasında bazı farklılıklar olsa da yeni anayasa yapma konusunda mecliste genel bir irade ve isteğin olduğunu söylemek mümkün. Farklılık derken kastettiğimiz konu ise Kılıçdaroğlu’nun konuşmasında sarf ettiği “Öyle özyönetim falan olmaz ne demek özyönetim? Türkiye Cumhuriyeti'nin olduğu yerde özyönetim olmaz” sözleri.
Gerçekten ne tür farlılıklar olduğunu ya da farklılık olup olmadığını görmek için ise bazı kavramları yerli yerine oturtmak gerekiyor. İlk bakmamız gereken nokra Kılıçdaroğlu’nun savunduğu yerel yönetimlerin güçlendirilmesi amacı ve buna dayanak yaptığı “Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı” ile Bölgeli Devlet yapısı arasındaki ilişki. Söz konusu ilişki ile ilgili olarak, TÜSİAD’ın yukarıda sözünü etiğimiz Anayasa önerisindeki önemli bir ayrıntıya, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi derken kastedilen şeyin, Avrupa Yerel Yönetim Özerklik Şartına referansla, “Bölgeli Devlet” olduğunun açıkça ifade ediliyor olmasına dikkat çekmekte yarar var.
“Bölgeli devlet”in ne olduğunu anlamak için ise Prof. Dr. Naz Çavuşoğlu’nun, daha öncede bir yazımızda alıntıladığımız, Haziran 2002 tarihli “Bölgeli Devlette Egemenlik/Yetki Paylaşımı” başlıklı makalesine göz atmak yeterli. Anılan makalede, bölgeli devlet ile üniter devlet arasındaki fark; “bölgeli devlet modeli esas olarak devletin tekliği anlayışı üzerine kurulu olmasına karşın, etnik veya kültürel özellikler ya da ortak tarihi ya da ekonomik nedenlerle farklılaşan bölgelere tanınan siyasal özerklikle, klasik anlamıyla üniter devletin tek siyasal karar merkezli bir devlet olma biçimini aşındıran bir model” sözleriyle ifade edilmiş.
Prof. Çavuşoğlu’na göre, bölgeli devlet modelini klasik üniter devlet modelinden farklılaştıran şey, siyasal özerklik yani bölgelerin Anayasa ile kendilerine bırakılan alanlarda ve kendi statüleri uyarınca yasama yetkisine sahip olmaları. Bölgeli devletten bahsettiğimizde gittiğimiz yer ise kaçınılmaz olarak özerklik konusu oluyor. Bu durumda, Kılıçdaroğlu ile Demirtaş arasındaki yaklaşım farkının özerklik konusunda değil, özyönetime ilişkin olduğunu söylemek mümkün.
YANILTICI ŞEKİLDE...
Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) Eş Genel Başkanı Emine Ayna’ya göre ise özerklik ve öz yönetim aynı şey. “Halkın özyönetim kararının meşru olduğunu ve iktidarla müzakere yürütürlerse yönetim modeli olarak ‘özerkliği’ önereceklerini” söyleyen HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’ın da farklı düşünmediği anlaşılıyor.
Yanıltıcı şekilde, Anayasa konusunda en büyük tartışma “başkanlık sistemi çerçevesinde yaşanıyor görünse/gösterilse de, nereden bakarsanız bakın, tartışmanın esas olarak “özerklik”, bölgeli devlet konusuna gelip düğümlendiği anlaşılıyor. Görünen o ki, konu uluslar arası güçlerin de ısrarlı takipleriyle iyiden iyiye aciliyet kazanmış durumda. Ekonomide gelinen bağımlılık noktasının, ülkeyi bu türden siyasi “teşvik ve tavsiyelere” açık hale getirdiğini ise uzun süredir söylüyoruz.
Sonuç olarak, Başkanlık tartışması yaparken, nur topu gibi bir özerkliği/bölgeli devleti kucağımızda bulmamız mümkündür. Çiğdem Anad’ın, T24 internet sitesinde yazmış olduğu, “Başkanlıktan önce özerklik” başlıklı yazısında, “Bugün özerkliği tartışmazsanız, yarın sınırları ayırmak zorunda kalabilirsiniz. Üstelik bu sınırlar sadece doğu illeriyle sınırlı kalmayıp, batıyı da kapsayabilir” diyerek aba üstünden sopa gösteriyor olmasını, bu kapsamda önemsemek gerekiyor.
Yuvarlak konuşmalarla günü geçiştirmenin mümkün olmadığı, Cumhuriyet tarihinin en zor günlerini yaşıyoruz. Bu noktada başta siyasiler olmak üzere herkesin, neyi savunuyorsa onu açık ve net bir şekilde ifade etmesi, toplumu yanıltmaktan vazgeçmesi gerekiyor.
Ahmet Müfit
Odatv.com