İdare Mahkemesinin Görevleri Nelerdir
İdare mahkemesinde davalar kamuya karşı açılmaktadır ve davalı taraf hiçbir zaman gerçek kişi olmaz. İdari uyuşmazlıklar sebebiyle açılan davalarda davalı tarafı idarenin kendisi yani işlemi ya da eylemi gerçekleştiren kurum oluşturacaktır. Hem tam yargı davalarında hem de iptal davalarında görevli mahkeme idare mahkemesidir.
Hangi Davalar İdare Mahkemesinin Alanına Girer
İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar dışındaki:
İptal davalarını,
Tam yargı davalarını,
Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklardan hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idarî sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları görmekle görevlidir.
Nöbetçi mahkemenin görevleri
Nöbetçi mahkeme çalışmaya ara verme süresi içinde aşağıda yazılı işleri görür:
Yürütmenin durdurulmasına ve delillerin tespitine ait işler,
Kanunen belli süre içinde karara bağlanması gereken işleri yürütür.
İdare Mahkemesi delillerin tespiti için
Taraflar, idari dava açtıktan sonra bu davalara ilişkin delillerin tespitini ancak davaya bakan Danıştay, idare ve vergi mahkemelerinden isteyebilirler.
Davaya bakan Danıştay, İdare ve Vergi Mahkemeleri istemi uygun gördüğü takdirde üyelerden birini bu işle görevlendirebileceği gibi, tespitin mahalli idari veya adli yargı mercilerince yaptırılmasına da karar verebilir.
Delillerin tespiti istemi, idare mahkemesi tarafından ivedilikle karara bağlanır.
İdare Mahkemesinin Görevsizlik Ya da Yetkisizlik Durumu
İdare ve vergi mahkemeleri, idari yargının görev alanına giren bir davada görevsizlik veya yetkisizlik sebebiyle davanın reddine karar verirlerse dosyayı Danıştaya veya görevli ve yetkili idare veya vergi mahkemesine gönderirler.
Görevsizlik sebebiyle gönderilen dosyalarda Danıştay, davayı görevi içinde görmezse dosyanın yetkili ve görevli mahkemeye gönderilmesine karar verir.
Görevsizlik veya yetkisizlik sebebiyle dosyanın gönderildiği mahkeme kendisini görevsiz veya yetkisiz gördüğu takdirde, söz konusu mahkeme ile ilk görevsizlik veya yetkisizlik kararını veren mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresinde ise, uyuşmazlık bölge idare mahkemesince, aksi halde Danıştayca çözümlenir.
Görev ve yetki uyuşmazlıklarında Danıştay ve bölge idare mahkemesince verilen kararlar ilgili mahkemelere bildirilir ve bu husus taraflara tebliğ olunur.
Danıştay ve bölge idare mahkemesince görev ve yetki uyuşmazlıkları ile ilgili olarak verilen kararlar kesindir.
İdare Mahkemelerinde Yetki
Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Kamu görevlileri ile ilgili davalarda yetki:
Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir.
Kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal hakları ve mahalli idarelerin organları ile bu organların üyelerinin geçici bir tedbir olarak görevden uzaklaştırılmalarıyla ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.
Tam yargı davalarında idare mahkemesi yetkisi
İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında yetkili mahkeme,
Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili,
Zarar, bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer,
Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer idare mahkemesidir.
Örneğin zarar Ankara'da meydana gelmiş ise ve bu idarenin herhangi bir eyleminden kaynaklanmış ise yetkili mahkeme ankara idare mahkemesi olacaktır. Ya da bu durumlardan hiçbiri mevcut değilse ve davacının ikametgah adresi İstanbul ise bu durumda istanbul idare mahkemesi yetkili olacaktır.
İDARE HUKUKUNDA GÖREV VE YETKİ
İdare hukukunda görev ve yetki son derece önemlidir. Açılan davalarda görevli ve yetkili mahkemenin önceden bilinçli bir şekilde tayin edilmesi, yargılamanın geri kalanı için usul ekonomisi ve yargılamanın bir an evvel sonuçlanması bakımından önemi haizdir. Nitekim İdari Yargılama Usulünde görev ve yetkili mahkemelerin tayini kamu düzenine ilişkindir ve idare mahkemlerince kendiliğinden araştırılır. İdare mahkemeleri görevli ve yetkili olup olmadığını yargılamanın her aşamasında re'sen göz önünde bulundurur. Yargılama aşamasında idare mahkemesi görevli ve yetkili olmadığı sonucuna varırsa görevsizlik ve yetkisizlik kararı vererek dosyayı görevli ve yetkili idari yargı merciine gönderir. Davanın açıldığı esnada görevli ve yetkili idari merci tayini yapmak yukarıda da belirtmiş olduğumuz üzere davanın geri kalanı için önemlidir. Zira dava ilerlediği sırada mahkmenin görevsiz ya da yetkisiz olduğuna kanaat getirip dosyayı görevli ve yetkili idari yargı merciine göndermesi büyük bir zaman ve iş kaybına sebebiyet verecek, hükmün açıklanmasının uzamasına yol açacaktır.
İdare Hukukunda Görev
İdare hukukunda idari yargı mercilerinden idare mahkemeleri, idari davaları çözüme kavuşturmakta genel görevli mahkemelerdir. İptal davalarında idare mahkemeleri genel görevli mahkemelerdir. 2575 sayılı Danıştay Kanununun "ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalar" başlıklı 24'üncü maddesi;
Danıştay İlk Derece Mahkemesi Olarak;
Cumhurbaşkanı Kararlarına,
Cumhurbaşkanınca çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışındaki düzenleyici işlemlere,
Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere,
Danıştay İdari Dairesince veya İdari İşler Kurulunca verilen kararlar üzerine uygulanan eylem ve işlemlere,
Birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere,
Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararları ile bu Kurulun görev alanı ile ilgili Danıştay Başkanlığı işlemlerine,
Karşı açılacak iptal ve tam yargı davaları ile tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan idari davaları karara bağlar. Bu davalar ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da açılmak zorundadır. Aksi durumda başka mahkemelerde açılan davalar görevsizlik kararı ile sonuçlanacak ve dosya görevli mahkemeye gönderilecektir.
Danıştay ayrıca, belediyeler ile il özel idarelerinin seçimle gelen organlarının organlık sıfatlarını kaybetmeleri hakkındaki istemleri inceler ve karara bağlar.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulu Kanunu'nun 2'nci maddesinde yer alan davalar idari yargı mercilerinde çözümlenerek karara bağlanır. İdari eylemden kaynaklanmayan, idari işlem tanımına uymayan fiiller idari davanın konusunu oluşturmazlar. Özel hukuk ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar adli yargı mercilerinin görevlerine gireceğinden adli yargı mercileri tarafından sonuçlandırılır.
Kişisel kusurlarından dolayı, görevle ilgili olmayıp üçüncü kişiler tarafından doğrudan doğruya kamu görevlileri aleyhine açılacak davalarda görevli mahkemeler adli yargı yerleri olacağından idari yargı mercilerinde dava açılamayacak, açıldığında görevsizlik kararı verilerek dosya görevli mahkemeye gönderilecektir.
İdare Hukukunda Yetki
İdare hukukunda görevde olduğu gibi yetki de kamu düzenine ilişkindir. İdare mahkemeleri re'sen yetkili olup olmadığına karar verebilirler.
İdari Davalarda Genel Yetki
Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Kamu Görevlileri İle İlgili Davalarda Yetki
Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir.
Kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesi, emekli edilmeleri veya görevden uzaklaştırılmaları ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir.
Kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal hakları ve mahalli idarelerin organları ile bu organların üyelerinin geçici bir tedbir olarak görevden uzaklaştırılmalarıyla ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.
Özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, hâkim ve savcıların mali ve sosyal haklarına ve sicillerine ilişkin konularla, müfettiş hal kâğıtlarına karşı açacakları ve idare mahkemelerinin görevine giren davalarda yetkili mahkeme, hâkim veya savcının görev yaptığı yerin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesine en yakın bölge idare mahkemesinin bulunduğu yer idare mahkemesidir.
Taşınmaz Mallara İlişkin Davalarda Yetki
İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir.
Köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, mülki idari birimin, köy, belediye veya mahallenin bulunduğu yahut yeni bağlandığı yer idare mahkemesidir.
Taşınır Mallara İlişkin Davalarda Yetki
Taşınır mallara ilişkin davalarda yetkili mahkeme, taşınır malın bulunduğu yer idare mahkemesidir.
Tam Yargı Davalarında Yetki
İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında yetkili mahkeme, sırasıyla:
Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili,
Zarar, bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer,
Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer İdari mahkemesidir.
İdare Hukuku Avukatı Hukuki Değerlendirme
İdare hukuku avukatı olarak idari davaların yönetiminin uzmanlık gerektirdiğini söylemek hiç de güç değildir. İdare hukukunda iyi bir idare hukuku avukatı idari davanın açılacağı yeri ve davanın idare mahkemesinin görevine girip girmediğini önceden bilme kapasitesine ulaşmış olmalıdır. Ancak bazı idari davalar vardır ki davanın nerede açılacağını ya da idari davanın konusuna girip girmediğini kestirebilmek hatta ve hatta davalı kurumu tespit etmek oldukça zor olabilmektedir. Bu bakımdan idare hukukunda yanlış yerde idari dava açtıysanız örneğin ankara idare mahkemesinde açacağınız davayı istanbul idare mahkemesinde açmış iseniz mahkeme re'sen durumu gözetip yetkisizlik kararı vererek dava dosyasını yetkili idare mahkemesine gönderecektir. Burada davasını istanbul idare mahkemesinde açması gereken davacının ankara idare mahkemesinde dava açması sebebiyle herhangi bir kaybı bulunmamaktadır. Bu durum davacının zararına yol açmaz davacı bu durumdan ötürü maddi kayıp da yaşamaz. Aynı şekilde davacı davalı kurumu da yanlış göstermiş ise mahkeme hukuk davalarında olduğu gibi hususmetten red kararı vermeyecek dava konusuna göre davanın hangi idari birime açılması gerekiyorsa davalıyı o kurum olarak düzelterek dilekçeleri o kuruma gönderecektir. Örneğin davanızı milli savunma bakanlığına açmanız gerekirken jandarma genel komutanlığına açtınız yahut milli eğitim bakanlığına açmanız gerekirken valiliğe açtınız diyelim. Bu durumda davanın görüldüğü idare mahkemesi davanın milli eğitim bakanlığına karşı açılması gerektiğine karar verdiğinde hasım düzeltme kararı vermekte, valiliği davalı konumundan çıkarararak milli eğitim bakanlığını kendiliğinden davalı sıfatı vermekte ve dava dilekçesi ile eklerini yeni davalıya göndermektedir. Bu durumda da davacının herhangi bir kaybı maddi zararı ortaya çıkmamakta idare mahkemesi bu düzeltmeleri ve kararları İdari Yargılama Usulü Kanununa uygun olarak vermektedir.