Bankalar ve yetkili müesseselerin kendi aralarında veya birbirlerine yaptıkları kambiyo satışları için muamele vergisi %0 olarak belirlendi. Ancak, sigorta şirketleri için ayrı bir belirleme yok. Bu nedenle sigortacıların ve yatırım fonlarının kambiyo gider vergisi mükellefiyetlerinin genel düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmesi gerekiyor.
Yaklaşık 11 yıldır kambiyo (döviz) satış muamelelerine ilişkin BSMV (banka ve sigorta muameleleri vergisi ya da kambiyo gider vergisi) oranı yüzde sıfır olarak uygulanmaktayken, 15 Mayıs 2019 tarihinde bu oran önce bir Cumhurbaşkanlığı Kararıyla binde 1 olarak belirlenmiş, daha sonra 7194 Sayılı Kanun ile binde 2’ye çıkarılmış, 24 Mayıs 2020 tarihinde ise yine bir Cumhurbaşkanlığı Kararıyla yüzde 1’e yükseltilmişti. Bu uygulamanın istisnaları olarak da bazı işlemlerde hesaplanması gereken BSMV’nin oranı binde 0 (sıfır) olarak belirlenmişti.
BSMV oranlarının belirlendiği söz konusu Cumhurbaşkanlığı Kararlarında, bankalar ve yetkili müesseselerin kendi aralarında veya birbirlerine yaptıkları kambiyo satışları için yukarıdaki oran yüzde sıfır olarak belirlendi. Bu belirleme haricinde bu konuda Cumhurbaşkanlığı kararlarının hiçbirinde ya da 7194 Sayılı Kanun’da bankerler ya da sigorta şirketleri için ayrı bir belirleme yapılmadığını belirten EY Vergi Bölümü, Finansal Hizmetler Kıdemli Müdürü Merih Tümkaya, sigorta şirketleri ve yatırım fonlarının kambiyo gider vergisi mükellefiyetlerinin genel düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi:
EMEKLİLİK YATIRIM FONLARINDA VERGİLENDİRME
“Yatırım fonları tüzel kişiliği bulunmayan mal varlıklarıdır. Ancak tüzel kişiliği olmamasına rağmen bu fonlar vergi uygulamalarında tüzel kişiliği haiz bir sermaye şirketi kabul ediliyor. Dolayısıyla yatırım fonları diğer sermaye şirketleri gibi vergi mükellefidirler.
90 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre Gider Vergileri Kanunu’nun 28. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen muamele ve hizmetlerden herhangi birini esas iştigal konusu olarak yapanlar Gider Vergileri Kanunu uygulanmasında banker sayılıyor.
Emeklilik yatırım fonları ve menkul kıymet yatırım fonları Sermaye Piyasası Kanununun verdiği yetki ve izin çerçevesinde, Gider Vergileri Kanunu’nun 28. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen muamele ve hizmetlerden olan menkul kıymetlere ilişkin işlemleri esas iştigal konusu olarak yaptıklarından, bu fonlar Gider Vergileri Kanunu uygulamasında banker kabul ediliyor. Bu nedenle banker olarak kabul edilen söz konusu fonların bu işlemleri BSMV’ye tabi, diğer işlemler ise KDV’ye tabidir.
Gider Vergileri Kanunu’nun 29/t maddesi uyarınca, emeklilik yatırım fonlarının para ve sermaye piyasalarında yaptıkları işlemler nedeniyle elde ettikleri paralar BSMV’den istisnadır.
Dolayısıyla uygulamada bu fonlar, gerçekleştirdikleri belli muamelelerden dolayı BSMV mükellefi olmakla birlikte, BSMV’ye tabi olan ancak istisna kapsamında olmayan bir işlemi bulunmadığından BSMV hesaplamıyorlar.
Bununla birlikte kambiyo alım ve satım muameleleri de özü itibarıyla Gider Vergileri Kanunu kapsamındadır. Ancak bir bankerin gerçekleştirdiği bu işlemin BSMV kapsamında olabilmesi için, bankerin bu işlemleri esas iştigal konusu olarak yapıyor olması gerekiyor.
Bu nedenle, Gider Vergileri Kanunu uygulamasında banker kabul edilen emeklilik yatırım fonlarının gerçekleştirdiği kambiyo alım ve satım muamelelerinin BSMV kapsamında olup olmadığının analiz edilebilmesi için fonların bu işlemleri esas iştigal konusu olarak yapıp yapmadıklarının değerlendirilmesi gerekiyor.
Emeklilik yatırım fonlarının fon portföylerinin hangi yatırım araçları ve işlemlerden oluştuğu, Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine ilişkin Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5. Maddesinde yer alıyor. Söz konusu maddede ‘kambiyo’ fon portföyünü oluşturan bir yatırım aracı ya da işlem olarak sayılmıyor. Dolayısıyla, bu fonların, kambiyo alım ve satım muamelelerini esas iştigal konusu olarak yaptıklarını söylemek zor. Bu nedenle bu fonların gerçekleştirdikleri kambiyo alım ve satım muameleleri BSMV kapsamında değildir. Nitekim Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Türkiye Sigortalar Birliği’ne verilen 29.06.2020 tarih ve 70903105-180[29/03-12]-E.72788 sayılı muktezada da benzer bir yaklaşımın sergilendiği görülüyor.
SİGORTA ŞİRKETLERİNİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Bankerlerden farklı olarak sigorta şirketlerinin her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine aldıkları paralar BSMV’ye tabidir. Dolayısıyla, sigorta şirketlerinin bir muameleyi esas iştigal konusu olarak yapıp yapmadığının bir önemi bulunmuyor. Örneğin sigorta şirketlerinin gerçekleştirdikleri maddi duran varlık satışları da BSMV kapsamındadır.
Sigorta ve emeklilik şirketlerinin tüm muameleleri BSMV’ye tabi olduğundan, prensip olarak bu şirketlerin gerçekleştirdikleri kambiyo alım ve satım muameleleri de BSMV kapsamında olacaktır.
Bu muamelelerde BSMV hesaplanmaması için bu şirketlerin gerçekleştirdikleri söz konusu muamelelerin BSMV’den istisna tutulduğuna yönelik kanunda bir istisna düzenlemesi bulunması ya da Cumhurbaşkanlığı Kararı’nda bu işlemlerdeki BSMV oranlarının sıfır olarak belirlenmiş olması gerekiyor.
Mevcut durumda sigorta şirketlerinin gerçekleştirdikleri bu muameleler için mevzuatımızda yer alan herhangi bir istisna düzenlemesi bulunmadığı gibi, BSMV oranlarının belirlendiği Cumhurbaşkanlığı Kararlarında da bu işlemlerdeki BSMV oranın sıfır olarak uygulanabileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmuyor.
Dolayısıyla, buradan sigorta şirketlerinin gerçekleştireceği kambiyo satış işlemlerinin kambiyo gider vergisine tabi tutulması gerektiği yönünde bir sonuç çıkarılabilecektir. Ancak burada adil olmayan bir durum söz konusu. Sigorta şirketleri bankalardan gerçekleştirdikleri döviz alımlarında da kambiyo gider vergisi ödüyor. Satın aldıkları dövizi sonraki bir tarihte sattıklarında da kambiyo gider vergisi öderlerse, her bir döviz alım satım işleminden yüzde iki oranında (alışta %1, satışta %1) bir vergi ödenmiş olacak.
Bankalar ve yetkili müesseselerin bu şekilde bir durumla karşılaşmamaları için, bankalar ve yetkili müesseselerin kendi aralarında veya birbirlerine yaptıkları kambiyo satışlarındaki BSMV oranı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile yüzde 0 (sıfır) olarak uygulanıyor. Dolayısıyla bu kurumların gerçekleştirdikleri kambiyo alım ve satım işlemlerinde iki defa kambiyo gider vergisi ödenmiyor.
Sigorta şirketleri için de benzeri bir düzenlemenin gerçekleştirilmesine ihtiyaç duyulduğunu düşünüyoruz.”