Odama girip az durup çıkıyorum. Sonra tekrar girip girip çıkıyorum.
Neyin mi denemesini yapıyorum? İki ay öncesi bir pazartesi gününün. O gün hissettiğim, anlar gibi olmakla kalıp gibisini atamadığım şeyi, bugün bulacak ve anlayacak gibiyim. İki ay önce pazartesi günü ne mi olmuştu?
O sabah çalışmak için bilgisayarımı açıp, ardından (bir seslenmeden ötürü), hemen döneceğim zannıyla çıktığım odama -dışarıda bir yığın işten dolayı- öğleden sonra ikindiye doğru, kalabalıktan kendimi zorla kopara- rak ancak dönebilmiştim. Yaz sıcağından yorgun olarak odaya döndüğümde, odanın serin havası eşikte karşılamıştı beni. Bürümüştü derhâl büyüleyen bir serinlikle ve “Gel içeri, durma eşikte, dön dünyana, gel” demişti. O an odada hiç ses yokmuş gibi -o karmakarışık ruh hâlime ilaç gibi gelen- bir sessizlikti duyduğum. “Bu sıcakta ve seste, ne kadar güzel sessiz ve serin” de- miştim. Odanın ortasına doğru ilerlediğimde çok kısık bir müzik sesi (sabah açıp çıkmıştım, aynı keman sesi dönüp dönüp çalmıştı) vardı… Hayır; bu sesin, sessizliği bozduğunu düşünmemiştim. Bilakis, sessizliği derinleştir- diğini düşünmüştüm. “Düşünen bir sessizlik odamda beni beklemiş” diye aklımdan geçirmiştim. Bu beklentiyi yakalamış olmam, durup durup gü- lümsetecek kadar mutlu etmişti beni. Hasret kaldığım bir şeye kavuşmuşum gibi sevinç vardı içimde. Sevincin kıpırdanışıyla takındığım kanat hafifliği...
Dünyanın yükünü eşiğin gerisinde bırakmış gibi hafif, odaya girmiştim.
Tabii ki serinlikte; odanın kuzeyde olup öğleden sonra, ikindiye yakın saatlere kadar güneş almamasının ve bir de bu saate kadar perdelerin açıl- mayışının da etkisi vardı. Sessizlik ile kapalı perdeler, zihnimde soru olarak karşı karşıya gelmişti ansızın. Bir müddet izlemiş, sonra oturup bu çarpış- mayı yazmıştım.
Semra SARAÇ
Hemen, yedi-sekiz sayfa geriye gidip o pazartesi günkü yazdıklarımı okuyorum:
“Işık, ses miydi? Yoksa ışık, çok fazla şey çağrıştırıp, günü-gündüzü ha- tırlatıyor diye mi kalabalık ve çok sesliydi? Görüntü, çağrışımlar yapıp ses gibi bir algı mı veriyordu? Karşı apartmanları, sokağı ve dışarıdan kimseyi göremediğimden mi yani görüntü olmadığından mı odamda sessizlik oldu- ğunu düşünüyordum? Başka ne olabilirdi ki. Zaten beyaz tül ve yine beyaz güneşlikten gündüz dökülmüş içeri, günün keskin ışığı yok sadece. Bu arada, sabah oda da sıktığım parfümün kokusu da bir ses gibi yer edinmeye başla- masın mı hafızamda... Bunu fark edince hayretle ‘Koku da mı bir ses?’ dedim.
Belki de hafızamda yer edinenler, böyle ses buluyordu içimde. Gözümün gördükleri, hissettiklerim, kokusunu aldıklarım sese dönüşüyordu ya da hiç ses yokken de bu kalabalığı veya karışıklığı ses diye algılıyordum.
‘Ama ışık güçlü bir ses’ dedim ‘koku ise peşine düşülecek, izi sürülecek bir ses.’ (Işığı perdelemişsem de kokunun odadan çıkması zaman alacaktı.
Gerçi odadan falan çıkmasını istediğim yoktu, hatta hep kalmalıydı. Artık odayı onsuz düşünemiyordum.) Sessizliği bozuyor muydu koku? Muhakkak ki ışık kadar bozamaz çünkü ışık kadar açıkça bir şeye iliştiği görülmezdi.
Hele şimdi odamda ki koku, sessizliğin parçasıydı ve odaya münhasır gibiydi.
Sadece tek başına, yalnız, buğudan daha hafif, ahengini bozmadan ortamın, usulca, mırıldanır gibi ‘Baygın bir dikkatle beni hisset yeter’ diyordu. ‘Beni hisset.’ Ruhu yenileyen bir atmosferdi. Malum gibi ama değil, meçhulün esin kaynağı olup aratıyor o malumu. Hangi malumu mu? Erişilmeyecek olana, erişme zannını sadece. Malum, bu kadarcık zandı işte çünkü varmış gibi baş- layıp yokluğa değdiriyordu nihayetinde. Evet, kesinlikle yokluğa değiyordu sonunda, illa ki onunla ilgili bir hatıranız olmamış olsun. (Olursa şurada da dökmüştüm, şu kişide de vardı vs. diye, bir şeylere bağlayabilirsiniz.) Alıp başını gidenin peşinden alıp başınızı gidiyorsunuz, o denli özgür bırakıyor.
Koku bağ değil, bağlayıcı değil. Nâbi de, avaredir dememiş midir sevgilinin saçının kokusu için:
‘Âvâredür şemîm-i ser-i zülfi ey sabâ’
Kırlarda kuşların, çimenin, çiçeklerin, suların, yelelerin-saçların ve rüzgârın rüzgâra bırakılmışlığı. Çevreye dağılışı ve uçuculuğu gibi uçuran bir şey ya da şey değil de his demeliydim. Kanatsız da uçabilirmiş hissini ve- riyor. Koku kendiliğinden rüzgârı buluyordu ya da bizatihi rüzgâr oluyordu, yeni bir teneffüs… Bazen de rüzgâr onu bulup yayıyordu. (Edebiyatta sıkça
bir koku ver ki, hırkandan;’ dizesi gelmişti. Hele bir de Nedim’in, sabayla kokuyu buluşturması ki:
‘Sabâ ki dest ura ol zülfe müşk-i nâb kokar Açarsa ukde-i pîrâhenin gül-âb kokar’
[Sabâ elini, -sevgilinin- zülfüne vurursa saf misk kokar. Gömleğinin dü- ğümünü (düğmelerini) açarsa gülsuyu kokar])
Bu odada bizatihi rüzgâr olan koku vardı. Bunu hissediyordum.
‘Ya sessizliği bozmadığını söylediğim (kimsenin ses olduğunda tered- düt etmediği), kısık sesli müzik, ses mi? ‘Sesse niye sessizliği bozmuyordu?’
Muhakkak ki söz kadar sesli (sözde, sesten daha çok görüntü vardı) değildi müzik. Tabii, bu cevap değildi. Ses seviyesinden bahsetmiyordum, ‘Ses mi, değil mi?’ diye soruyordum. Ses olduğu gerçeğini inkâr edemesem de… ama odamda, sessizliğe ilişmeyen ve onunla örtüşen, ondan olan bir yanı vardı.
Ayırt edilemeyendi sessizlikten. Yahya Kemal Beyatlı’nın, ‘Eski Mûsîki’ şii- rinde eski musikimiz için:
‘Bu neslin ortada dâhicedir başardığı iş,
Vatan nasıl karışır mûsîkiyle, göstermiş.’ dediği gibi, bu keman sesi de odama öyle karışmış ve ondan olmuştu. Ayıramıyordum. Hem diğer zaman- larda da müzik, sessizliği rahatsız eden değildi. Akarak duygular üzerinden kayıp gittiğinden sadece akış ve ritimdi duyulan. Akış işte, sadece akış. Su gibi. Evet, müzik suydu. Su gibi çağıldaması, mırıldanması, suskunluğu, rit- mi vardı. (Tabii bazen de köpürmesi.) Sessizliği ya kendi derinliğinden ya da değdiği ruhun derinliğinden miydi? Sesse niye sessizliği bozmuyordu?
Yoksa sessizlikten başka bir şey mi anlıyordum ben?”
Böyle düşüncelerin ardından bir de düşüncemi sorgulamıştım:
“‘Ya düşünce, sessizliğin gayyası mıydı?’ Haricindeki bütün sesleri yakıp, eritip, yok edip, hiçbirini duyurmayıp tek başına yalnızlığında ilerleyen, de- rinleşen. Doğru ya, bir düşünceye gömüldüğümde sağırlaştığım kadar ne zaman duymaz oldum? O şekilde bakınca çevremi ne kadar görebildim?
Ya da oda ve odanın içinde saydıklarım yoktu, bizatihi düşüncemin kendisi hâkimdi ve o geziniyordu odada ve ben onun buğulu camlarının ardından bakıyordum. Önce nazarım bu buğulu camlara çarpıyordu ve ben gördüklerimi, daha sonra o camların arkasından görüyordum. Ama hayır!
Ne yani… Gördüklerim, kendi oldukları gibi değiller miydi şimdi?
Ah, hayatı kavrayışı (kavrayamayışı mı deseydim?) yok muydu şu bey- nin! Hayatı kavrayışı her bir duyuyla ve her bir duyunun uğradığı ayrı hâl ve ayrı an ile. Her kavradığımda farklı şeyler kalacak elimde. Bir elimdeki yeşil zümrüde bakacağım, bir kırmızı yakuta, bir gri çakıl taşına. Bir de ellerime bakacağım.”
Böyle düşünceler içinde bakmıştım ellerime uzun uzun. Ayırıp, bölüp, parçaladığımda tek tek analiz ettiğimde pek bir şey bulamazdım zaten ama onlara hep birden ya da onların bir araya gelerek oluşturduğu senteze baktı- ğımda da -bulacak gibi olmuşsam da- yine de bulamamıştım ve bakmıştım odaya uzun zaman. Neye baktığımı bilemeden meçhule bakar gibi.
“Bu odada başka bir şey var” demiştim, “daha başka bir şey, ama ne?” Bu- lamamıştım. “Sesi, sessizliği, ışığı, gölgeyi, kokuyu buluşturan ve birleştiren cazibedar hâle getiren ne… ?”
Bulamamıştım o gün. Bu yazıyı da bu soruyla bitirmiştim. Düşüncem- de tamamlanmayan bir şey olduğundan ve onu da o gün bulamadığımdan ben bitirmeme rağmen yarım kalmıştı aslında yani düşüncemde yarım kal- mıştı. Bir sonuca vardıramadığımdan o gün, hafızamda gizliden gizliye ye- rini koruyarak (cevapsız sorularımı hafızam -ben unutsam da- unutmadan cevabını bulana kadar hep biriktirdiği gibi…) sonucuna varmak için saklı kalmıştı. O günden sonra bu düşünceler, her odama girişimde bazen belli belirsiz bir düşünce, bazen belli belirsiz bir his olarak gitti geldi benimle ama ben, düşüncemin onu hâlâ aradığının farkında olmadan (bir şeyin beni, gittiğimin aksine, zorla başka yöne çektiğinin farkında olmadan) ertesi gün tamamlayamayacağım başka bir yazıya başlamıştım. Daha sonraki gün de başladığımı yarım bırakacağım başka bir yazıya. Bu yüzden tamamlanmayı bekleyen pek çok başlangıç birikmişti.
Ve bugün…
Bugün de o pazartesi günkü gibi bir kalabalıktan güçlükle kurtulup, san- ki de özlemle, evet özlemle geç kalmış olarak, o günkü aynı dekor ve aynı ha- vadaki odama girdiğimde birden aradığım şeyi bulduğumu fark ediyorum.
Sanki de tuzağımı kurmuş, pusuya çökmüş bir avcı gibi sessizce, saatlerce, günlerce, beklemişim. Öyle bir avcıyım ki neyi beklediğini çoktan unutmuş başka işlere dalıp gitmişim. Av kendiliğinden geldiğinde hatırlıyorum bu avı çok önceden beklediğimi. “Tamam bu işte!” deyip soruyla cevabı eşleştiri- yorum o zaman. Ne birilerine sorulan bir soru ne birilerinin verdiği cevap değil bu, değiştirilemez iki kere iki dört ederin kesinliği hiç değil. Yine, bir
artı birin eşittir iki edişi değil. Bir artı birin eşittir bir edişi yani birin büyü- mesi, çoğalması, yoğunlaşması. Hafızamın, kendisinin bulacağı ve kendini (aklımı, kalbimi, ruhumu) tatmin edecek bir cevap istediği. Bu arada hafı- zam, cevap olabilecek yakın seçenekleri hep toplamış, ta ki kesinkes tatmin edecek olanla karşılaşana kadar. Süzüp, eleyip, gözlemleyip, sindirip, yontup, cilalayıp, bin bir türlü kazı denemelerinden sonra ulaştığı öz. Adını hemen etiketleyip vermese de -şimdiki gibi- yaşattığı güçlü bir duyum. Cazibesi- nin peşinden götürebilecek ve sonunda o çekim gücüyle dillenebilecek. Her halükârda tatminkâr bir şekilde “Bu!” diyeceğim.
Şimdi, o cazibeyle o gün yazdığımı dönüp okudum ve hâlâ o cazibeyle odayı dinliyorum. Sonunda da odaya ilk girdiğimde hissettiğimi tekrar can- landırabilmek için, yeniden oda kapısından girip çıktığım şu an “Buldum!”
diyorum sevinçle. “Buldum!”:
“Bu odanın aurası.”
Bu odada o hava var işte: Yazmanın ruhu.
Bu müzik de ona yardımcı, bu perdelenen ışık da bu koku da.