Yazar: Mehmet Buğra
Tercüme:M.E.Batur
Çin Devletinin Doğu Türkistan'ı İlk İstilası (M.Ö. 5910):
Lop gölleri yanındaki Vuvli adındaki şehiri merkez yaptı. (Şimdilerde bu şehirden eser yoktur.) Çin tarihlerinin beyanına göre bu istila 49 yıl devam etmiştir. Bu müddet içinde Şarki Türkistan'da olan vaka hususunda malumatımız yoktur.
Şarki Türkistan'ın Çin İstilasından Kurtulması:
M.Ö. 10. yılında Hun Tanrıkut'u Şarki Türkistan'a yardım için asker yolladı. Bu yardım kuvveti geldiği zaman Hanların her biri öz yurdundaki Çinlileri yok ettiler ve Şarki Türkistan'ın doğu ve kuzeyindeki Hanlık devletleri Hun Tanrıkut'unun himayesine girdiler. Ama güneyde Hoten, Yarkent, Kaşgar, Uç, Kuça Hanları, Hun Devleti ile dost olarak kamilen müstakil surette yaşadılar. Güneydeki Han'ların hepsinden Yarkent devletinin hanı daha güçlü idi.
Şarki Türkistan Altı Şehir Hanları Arasında Dahili İhtilaf:
Miladi 40. yılda Yarkent Hanı Şarki Türkistan Hanlarını kendine tabii kılmak ve kutlu bir Türk devleti teşkil etmek için Hoten hanı İpar Han ile mücadele etmeye başladı. Az zamanda İpar Han'ı mağlup edip, öldürüp Hoten'i ve onda sora Kaşgarı aldı.
Miladi 41. yılda Kuçar'a hücum edip Kuçar Hanını savaşta öldürüp Kuçar'ı aldı ve öz oğlunu Kuçar'a Han tayin etti. Bundan sonra Yarkent Ham Kingit, Kucu, Lufan, Hanlıklarını da kendine tabi kılmak için gayretler sarfetti. Lakin o hanlıklar Hun devletinin himayesinde olduğu için muvaffak olamadı.
Miladi 48. yılında Hun devleti ikiye ayrıldığı vakitlerde Şarki Türkistan'dan Hun nüfuzu yok oldu. Ama bu vaziyet uzun süre devametmedi, çünkü kuzey Hun devleti kuvvetlenip Kucu, Lulan, Kingit, şark ve kuzeydeki başka hanları itaati altına aldı. Kuça Hanları da Yarkent Han'ından kurtulmak için Hun himayesine girdiler.
Yarkent Hanı miladi 20. yılına kadar Hoten, Kaşgar, Uç, memleketlerine hükümdarlığa devam etti. Bu müddet içinde Kuzey Hun devleti ile dostane tarzda ilişkilerde bulunurlardı.
Önceleri Yarkent Hanı'nın elinde ölen Hoten Hanı İpar Han'ın kardeşi oğlu Gündoğdu Han takriben miladi 20. yılında Yarkent Hanının zıddına ihtilal çıkarıp Hoteni aldı.
Ondan sonra Yarkent'e hücum edip o yeri işgal ettikten sonra Kaşgar ve Uç'u da alıp Yarkent Hanı'nın varisi olup Kutlu bir devlet kurdu. Gündoğdu Han Kuzey Hun Tanrıkut'u ile samimi dost idi ve bir Hun Sefiri Hoten ordusunda mevcut olurdu.
- 1456 defa okundu.