Şizofreni hastası olan kişilerin gerçeklikle bağları kopuktur. Bu nedenle psikotik olarak adlandırılırlar. Şizofrenisi olan kişiler sıklıkla varsanı ve sanrılar yaşarlar. Varsanılar sırasında çoğunlukla gerçekte olmayan sesler duyarlar. Dokunma, görme ya da koku almaya yönelik varsanılar şizofreniden çok madde kötüye kullanımı ya da beyin hasarı ile ilgilidir. Sanrılar sırasında da gerçek temeli olmayan yanlış inanışlar mevcuttur. Diğer insanlarla ve çevreyle olan ilişkilerini çarpıtan sanrılardır. Şizofrenisi olan kişiler kendilerine başkalarının zarar vereceği yönünde sanrılar yaşarlar. Uzaylılardan gelen mesajlar aldıklarını düşünebilirler. Kendi bedenlerini de kendilerine düşman olarak görebilirler. Konuşmaları dezorganize yani dağınık ve anlaşılması zordur. Şizofreni aylarca, yıllarca süren düşünce, iletişim, duygular ve davranışta meydana gelen bozulmaların olduğu, sanrı ve varsanıları içeren bir bozukluktur.
Sanrı: temeli bulunmayan gerçeklikle ilgili yanlış inançlardır
Varsanı: dışarıdan gelen bir uyaran olmamasına rağmen yaşanılan duyusal yaşantılardır.
Şizofreni Türleri Nelerdir?
- Paranoid şizofreni: bu şizofreni türünde kişiler aşırı şüphecidir. Karmaşık sanrılar mevcuttur. Bu kişiler kendilerini çok önemli bir insan olarak görebilirler (örn: peygamber olduğuna inanma, Napolyon olduğunu iddia etme gibi) çok büyük sırları bildiklerini ve bu sebeple ajanların onları izlediklerini düşünebilirler. Davranışsal olarak sorun göstermezler. Sanrıları da günlük hayata uygun ise anlaşılması zor olabilir. Sanrılarına karşı gelen kişilere karşı düşmanca tavır sergileyebilirler. Bu bozukluk paranoid kişilik bozukluğundan ayıran daha ağır seyreden bir rahatsızlık olmasıdır.
- Katatonik şizofreni: bu kişilerin hareketlerinde ağır bozulmalar meydana gelir. Hareket etmezler, konuşmazlar ya da aşırı konuşabilir, sürekli bağırabilirler. Hareket etmelerini söylendiği zamanlarda ise robot gibi hareket ederler. Kollarına ve bacaklarına bir şekil verildiğinde saatlerce o şekilde kalabilirler.
- Dağınık şizofreni: bu kişilerin hareketleri toplum için çocukça ve uygunsuz davranışlar gösterirler. Yüz buruşturma, çılgın jestler, uygunsuz kıkırdama gibi davranışlarda bulunurlar. Uygunsuz yer ve zamanlarda dışkı ve idrar yapabilirler. Çoğu zaman anlamsız konuşurlar. Bu sebeple anlaşılmaları zordur.
- Ayrışmamış şizofreni: sanı, varsanı ya da dezorganize konuşma gibi birkaç belirti bulunan ama diğer hiçbir alt tipe uymayan kişiler için kullanılan bir tanıdır.
DSM-V Şizofreni Tanı Kriterler
A.Aşağıdaki belirtilerden ikisinden (ya da daha çoğundan) her biri, bir aylık(ya da başarıyla tedavi edilmişse daha kısa) bir sürenin önemli bir kesiminde bulunur. Bunlardan en az birinin (1), (2) ya da (3) olması gerekir.
- Sanrılar.
- Varsanılar.
- Darmadağın konuşma (örn. sık sık konudan sapma gösterme ya da anlaşılmaz konuşma).
- İleri derecede dağınık davranış ya da katatoni davranışı.
Silik (negatif) belirtiler (duygusal katılımda azalma ya da kalkışamama).
B. Bu bozukluğun başlangıcından beri geçen zamanın önemli bir kesiminde, iş, kişilerarası ilişkiler ya da kendine bakım gibi, bir ya da birden çok ana alanda işlevsellik düzeyi, bu bozukluğun başlangıcından önce erişilen düzeyin belirgin olarak altındadır (ya da çocukluk ya da ergenlikte başlamışsa, kişilerarası, okulda ya da işle ilgili işlevsellik, erişilmesi beklenen düzeye erişemez).
C. Bu bozukluğun süregiden bulguları en az altı ay sürer. Bu altı aylık evre, A tanı ölçütünü karşılayan, en az bir aylık (ya da başarıyla tedavi edilmişse daha kısa süreli) belirtileri (açık evre belirtilerini) kapsamalıdır ve ön (prodromal) ve artakalan (rezidüel) belirti evrelerini kapsayabilir. Bu bozukluk, ön ya da artakalan evreleri sırasında, yalnızca silik (negatif) belirtilerle ya da bu hastalığın A tanı ölçütünde sıralanan iki ya da daha çok belirtinin eşik altı biçimleriyle (örn. yadırganacak denli olağana aykırı inançlar, olağandışı algısal yaşantılar) kendini gösterebilir.
D. Şizoduygulanımsal (şizoaffektif) bozukluk ya da psikoz özellikleri gösteren depresyon bozukluğu ya da ikiuçlu (bipolar) bozukluk dışlanır, çünkü ya 1) açık evre belirtileriyle eşzamanlı olarak yeğin (majör) depresyon ya da mani dönemleri ortaya çıkmamıştır ya da 2) açık evre belirtilerinin olduğu sırada duygudurum dönemleri ortaya çıkmışsa bile, bunlar hastalığın açık ve artakalan dönemlerinin toplam süresinin az bir kesiminde bulunmuştur.
E. Bu bozukluk, bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir madde, bir ilaç) ya da başka bir sağlık durumunun fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz.
F. Otizm açılımı kapsamında bir bozukluk ya da çocuklukta başlayan bir iletişim bozukluğu öyküsü varsa, şizofreni tanısı konabilmesi için gerekli diğer belirtilerin yanı sıra belirgin sanrılar ya da varsanılar da en az bir aylık (başarıyla tedavi edilmişse daha kısa) bir süreyle varsa, ayrıca şizofreni tanısı da konur.