Dul Kalmak Ne Demektir? Sorular ve Cevaplar
Dulken Ümitsizliği Yenmek
Yas süresi içinde dostları, yakınları, hatta dul kalan kişinin kendisini bile şaşırtan bir dönem daha görülür. Bu, ölümden beş ay kadar sonra, ölenin geri dönmeyeceğinin kabul edilmesinden sonra ortaya çıkar. Acı gerçek, ümitsizlik ve depresyona yol açar; günler geçmek bilmez, yaşam ve gelecek anlamsız görünür. Dulun en çok desteğe gereksinim duyduğu dönem budur. Onu gerçeklerden uzaklaştırmaya çalışmak bir işe yaramaz. Sevdiğini yitirdiğini kabul etmekten ve onsuz yaşamaya alışmaktan başka çaresi yoktur. Yeni bir hayat kurmaya ancak böyle başlayabilir.
Herkesin ölüme tepkisi değişiktir; ama genel olarak yeni yaşama alışmak, sandığımızdan çok daha uzun sürer. Dulun her gün biraz daha güçlenerek iyileşmesini beklemek yanlış olur. İniş ve çıkışlar olacaktır. Herhangi bir söz ya da davranış geçmişe dönmesine neden olabilir. Ama bu duygusal anlar günden güne azalacaktır (yine de dul kalan kişinin oldukça duyarlı olduğu ve kolayca incinebileceği unutulmamalıdır).
Ölüm yıldönümleri her zaman üzüntü verir. Bu günlerde dul kişinin yalnız kalmamasına dikkat edilmelidir. Yılbaşı ve bayramlar da güç dönemlerdir. Bu dönemlerde dulları aramak ve davet etmek yerinde olur. Teklifinizi kabul etmeseler bile, davet edilmekten memnun olacaklardır.
Dul Kalan Kişinin Yeni Rolü
Ölenin çocukları varsa, onların da yakınlığa, desteğe gereksinimleri olacaktır. Sağ kalan eşin fiziksel ve duygusal enerjisi yeterli olmayabilir. Bu yüzden dost ve komşuların alışveriş, yemek, çocukları okula götürmek, oyun oynatarak oyalamak gibi konularda yardımcı olması çok önemlidir.
Dul kalan kişinin, çocuklarının desteğine de gereksinimi büyüktür; çocukların acısını anlayıp paylaşmalarını ister. Daha sonraki yıllarda birbirine her konuda destek olacak bu kişiler, ölen anne ya da babalarından rahatça söz edebilmeli, onlardan yoksun kalmanın önemini dile getirmekten çekinmemelidir. Ölenden rahatça söz etmek konusunda dost ve komşular da yardımcı olabilir.
Yeni bir role alışma
Sağlıklarında iki eş de çalışmış ve ev işlerini eşit biçimde paylaşmışlarsa, birinin ölümü çok sayıda yeni sorun getirir. Yemek pişirmekten çamaşır yıkamaya, faturaları ödemekten alışverişe kadar değişen bu sorunlar, yeni şeyler öğrenip yeni alışkanlıklar edinmenin en güç olduğu dönemde ortaya çıkar. Eşin ölümü medeni durumda da değişiklik getirir. Geride kalan eş artık birisinin karısı ya da kocası değildir. Bu durum, evliliği mutlu sayılmayan kişileri bile etkiler. Hayatta kalanların, ölümü izleyen aylar ve yıllar boyunca durumlarına alışarak, yeni rollerini benimsemeleri kolay olmaz.
Eşini yitirenlerin bazen, kısa süren bir yas döneminden sonra hızla düzelerek, canlı, kararlı kişiliklere büründükleri gözlenir. Bu durum çevredekileri şaşırtmamalıdır. Bu ani değişiklik aslında kişinin hala şokun etkisinde olduğunu, ölüm olayını kabullenemediğini gösterir. Bu dönemde alacağı kararlardan ileride pişmanlık duyabileceğinden, ev değiştirme vb. büyük kararları bir süre erteletmeye çalışmak doğru olur.
Şok dönemini çoğunlukla arama dönemi izler. Eşini yitiren kişi durumu kabul etmez ve ölenin geri dönmesi beklentisine kapılır. Üzüntüsü bütün enerjisini ve dikkatini yitirmesine yol açar; gerçek anlamda acı veren duygusal taşkınlıklar ortaya çıkar. Bazen de şiddetli yalnızlık duygusu ve onu yalnız bıraktığı için ölene kızma gibi tepkiler görülür. Bu kızgınlık, dost ve akrabalara da yönelebildiğinden, ilgili kişilerin çok sabırlı ve anlayışlı olmaları gerekir.
Kimisi, önemsiz olayları anımsayarak pişmanlık duyar; kimisi de gerekenin yapılmadığı duygusuna kapılarak doktorları suçlar. Yakınları, bu kızgınlığın, onun bir daha doktora gitmemesine yol açacak kadar aşırıya varmasını önlemelidirler; çünkü eşini yitiren kişiler ilk yıllarda, geçirdikleri ruhsal baskılar yüzünden hastalıklara karşı daha duyarlı olurlar.
Dulluk Nedir
Eşin ölümü yaşamın en acı deneyimlerinden biridir. Ama çeşitli aşamalarını bilmek, bu güç günleri biraz olsun kolaylaştırabilir.
İnsanın yaşamını paylaştığı kişiyi yitirmesinden doğan acı ve üzüntüyü, zamandan başka hiçbir şey dindiremez. Ancak eşin ya da çok sevilen bir yakının ölümünden sonra yaşanan acının değişik evrelerinin neler olduğunun bilinmesi bir ölçüde de olsa yararlı olabilir. Böylece, hem insan kendisinden çok şey beklemeyi bırakır, hem de çevresindekilerin ona destek olması kolaylaşır.
Karı ya da kocanın ölümünden sonra sağ kalan eşte olayın şoku etkisini bir süre korur. Ölüm önceden beklenen bir şey bile olsa şok kaçınılmazdır. Hatta sağ kalan eşin aylardır hasta bakmış ve ölüm beklentisi içinde yaşamış olması da durumu değiştirmemekte, ölümle beklenmedik bir biçimde karşılaşanlarla aynı düzeyde etkilenmektedir.
Sevgi ve destek
Eşini yitiren kişinin ilk günlerdeki en önemli gereksinimi rahatlık ve yakınlarından yardım görmektir. O günlerde cenaze işleri ile ilgilenmek, evde yemek ve yeterli para bulunmasını sağlamak, hatta gerekli yerlere haber iletmek, telefona bakmak, istendiğinde söz konusu kişinin rahatsız edilmesini önlemek gibi işler, oldukça değerli yardımlardır. Kuşkusuz bütün bu işler incelikle yerine getirilmelidir. Dul kalan eşin fikri de alınabilir, ama çoğunlukla ayrıntılarla ilgilenmek istemeyecektir. Dul kalan kişiler bazen olaydan çok etkilenirler ve birçok konuda algılama güçleri azalır. Bu yüzden çevredekilerin o ölçüde sabırlı ve anlayışlı davranmaları, basit bir konuda bile söylediklerini birkaç kez yinelemekten çekinmemeleri gerekir.
Akrabaları ve yakın dostları olan dulun öteki tanıdıklarının da, kısa bir ziyaret, bir not ya da telefonla üzüntüsünü paylaştıklarını göstermeleri yararlı olabilir. Ölenin başkaları için de değerli olduğunu bilmek, yakınlarını avutur.
Dulluk Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
65 yaşındaki teyzem yeni dul kaldı. Ona nasıl yardımcı olabilirim?
Ona düzenli olarak mektup yazıp telefon etmeniz, eğer yakınsanız zaman zaman uğrayarak, kahve içip dertleşmeniz büyük destek olabilir. İlk günlerde yapabileceğiniz en büyük yardım ise, oturup, dile getirdiği üzüntüsünü dinlemektir. Kendini hazır hissedince alışverişe ya da yürüyüşe çıkmak için de yardımınızı isteyebilir.
Ona istediği zaman size uğramasını söylemeyin; karar veremeyebilir. Gününü belirterek davet edin. Bir yıl kadar sonra, hazır olduğunu fark edince, yeni insanlarla tanışmaya, yeni uğraşlar bulmaya yöneltin.
Babam birkaç ay önce dul kaldı. Onu bizimle birlikte tatile götürmemiz doğru olur mu?
Eğer onun açısından güç olmayacağına, uyum göstereceğine inanıyorsanız, evet. Dul kalan kişilerin çoğu ilk yıl içinde bu türden bir değişikliğe gereksinim duysalar da girişimde bulunacak enerjiyi bulamazlar ya da bulsalar bile, dul kaldıktan hemen sonra yabancılarla birlikte olmanın yalnızlıklarını büsbütün vurguladığını fark ederler.
Annem, babamın beş yıl önceki ölümünü çok metin karşılamıştı; ama geçenlerde kedisinin ölümü yüzünden depresyona girdi. Onun için ne yapabilirim?
Anlaşılan anneniz babanızın ölümünden sonra duygularını bastırmaya çalışıp, üzüntüsünü yaşayamamış ve kedisinin ölümü üzücü anıları tazeleyerek depresyona yol açmış. Ona, bir psikoloğa ya da psikiyatri uzmanına başvurmasını önerin. Büyük bir olasılıkla asıl gereksinimi, babanızın ölümü hakkındaki duygularını açabileceği anlayışlı bir dinleyicidir.