Bu yazımda, diyabetli gebeye uygulanabilecek hemşirelik yaklaşımlarından bahsedeceğim.
Gestasyonel Diyabet, anne ve bebek açısından önemli sıkıntılar oluşturma riski taşıdığından, dikkatli ve bilinçli bir şekilde izlem gerektiren kronik bir hastalıktır. Diyabetin tedavisinde kullanılan insülinin, 1921’de keşfi sonrasında gebelikte diyabette büyük ilerleme kaydedilmiştir.
1930-1970 yıllarında, diyabetli anne ve bu anneden doğan bebeklerde mortalite (ölüm) ve morbidite (hastalıklarında) önemli azalmalar görülmüştür.
Gebelik döneminde görülen diyabete “gestasyonel diyabet” denir. Bu diyabet farklı toplumlarda farklı sıklıklarda görülmekle beraber ortalama %3-5 sıklıkla seyreder.
Gebelik öncesi diyabete ise “pregestasyonel diyabet” denir bu durum ise gebelerin %0,3-0.5’inde problem oluşturabilmektedir.
Gestasyonel Diyabet İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
- Önceki gebeliklerinde Gestasyonel Diyabetes Mellitus öyküsü (GDM) olan kadınlar,
- Ailede Diabetes Mellitus(Şekersiz Şeker Hastalığı) öyküsü olanlar,
- Daha önceki gebeliklerinde 90 persentilden(büyüme eğrisi) fazla olan bebeği olanlar,
- Üç ve daha fazla düşük öyküsü olanlar,
- İleri yaşta gebe kalanlar, GDM için risk faktörleridir.
- Fetüs,(üçüncü gebelik ayı başından doğuma kadar ki devre içinde ana rahmindeki canlıya verilen addır. Fetüsün, gebelik haftasına göre iri olması, risk faktörleridir.
Seçici Tarama Kriterlerine Göre; diyabet açısından düşük risk var ise rutin tarama önerilmemektedir.
Peki, düşük riskte olduğumuzu nasıl anlayabiliriz?
Yirmi beş yaşın altındaki kişiler, yüksek riskli etnik grupta olmayan, normal kiloda olanlar, birinci derece akrabalarında diyabet hastalığı olmayanlar rutin tarama için düşük risk gurubuna girerler.
Orta riskte olanlar kimler?
İspanyol kökenli, Afrikalı, Yerli Amerikalı, Güney ve Doğu Asyalı gebeler orta risk taşımaktadır.
Peki, Ne yapmalılar?
24-28.haftalar arasında tarama testi yaptırmaları gerekir.
Gestasyonel Diyabetin Tanısı Nasıl Konulur?
Altın standart 100 gram 3 saatlik Oral Glikoz Toleransı Testi (OGTT)’dir. Günümüzde dünya çapında en sık kullanılan OGTT ise 75 gram ile yapılan OGTT’dir . Dünya Sağlık Örgütü de bu testi önermektedir.
Gestasyonel Diyabette Tedavi Nasıl Olur?
Diyabetik gebeler, diyet, egzersiz ve insülin tedavisi ile kontrol altında tutulmalıdır. ADA (Amerikan Diyabet Derneği), gebelik sırasında oral glikoz düşürücü ajanların kullanımını önermemektedir.
Chasan-Tabet ve arkadaşları Amerika’da 2009 yılında yaptıkları araştırmada, fiziksel aktivite ile gestasyonel diyabetin önlenmesi arasındaki ilişkiyi incelemişler ve 12. haftadan itibaren fiziksel aktivite ile ilgili gebelerle görüşmeler sonucunda gebelerin yürüme ve daha aktif yaşama konusunda cesaretlendiği ve sürekli yapılan egzersizlerin özellikle gestasyonel diyabete karşı toleransın geliştiğini saptamışlardır.
Diyabet hastalığının yönetiminde, tıbbi tedavinin yanı sıra hastaların kendi bakımlarında aktif rol almaları gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca hastaların tedavi ve bakımlarına katılmalarında hemşirelerin desteği ve danışmanlığının önemi tüm dünyada kabul edilen bir gerçektir.
Gestasyonel Diyabette Hemşirelik Bakımı
Diyabette gebelik öncesi bakım; diyabeti olan kadının gebe kalmadan önce kan glikoz seviyesinin kontrolünün iyi yapılmış olması çok önemlidir.
Birçok kadın ilk gebelik haftalarında gebe olduğunu farkına varmadıkları için fetüsün gelişim döneminde özellikle insüline bağımlı diyabetik gebelerde kontrol altına alınmış olmalıdır. Diyabetik gebelerin planlanmamış gebeliklerden kaçınılma konusunda eğitilmesi gerekir.
Diyabette doğum eyleminde bakım; Fetal tehlikeler nedeniyle gebeliğin 40. haftasından sonra kendiliğinden(spontan) doğum için beklemek önerilmez, eylem süresince aralıklı insülin gerekli olacaktır.
Doğum sırasında glikoz seviyelerinin normal değer aralığında olması şarttır. Eylem sırasında sıvı ve elektrolit dengesi korunmalıdır. Normal doğum planlanmış olsa bile doğumu gerçekleştirecek ekip, her zaman sezaryen girişimine de hazır olmalıdır. Hayati bulgular yönünden bebeğin kalp atımları sık takip edilmelidir. Anne vajinal kanama, fazla kanama yönünden takip edilmelidir.
Eğer doğum sezaryen planlanıyorsa gece insülin dozu yapılmalı, sabah dozu ise yapılmamalıdır.
Diyabette doğum sonrası bakım; En az 48 saat hemşire tarafından vital semptomların (tansiyon, nabız, ateş, saturasyon)izlenmesi gerekir. Anne emzirme konusunda teşvik edilmelidir. Sütten kesme sırasında, glikoz düzeyinde dalgalanma beklenmektedir. Bu nedenle glikoz izleminin dikkatle sürdürülmesi konusunda hastaya bilgi verilmelidir.
İnsülinin emzirme ile bebeğe geçmediği konusunda anneye bilgi verilmelidir. Ancak anne kan glikoz düzeyi yüksükse, anne sütünde glikoz düzeyi de yüksek bulunur.
Webster ve arkadaşları insüline bağımlı kadınların emzirme durumlarını incelemek için 19 insüline bağımlı kadın ve 18 diyabeti olmayan kadın ile yaptıkları çalışmada diyabetik kadınların %63’ünün, diyabetik olmayan kadınların %78’inin bebeklerini emzirdikleri saptanmıştır. Çalışmada ayrıca diyabetik kadınların daha çok sezaryenle doğum yaptığı ve bebeklerinin daha fazla özel bakım gerektirdiği, ayrıca diyabetik annelerin bebeklerini emzirme yerine daha çok yapay besledikleri bulunmuştur.
Kozhimannil ve arkadaşlarını yaptığı çalışmada; gebelik öncesi diyabeti olan ve gebelik esnasında diyabeti olan kadınların diğer kadınlara oranla daha çok depresyonda olduğu tespit edilmiştir.
Bu nedenle bu sıkıntıyı yaşayan annelere hemşireler tarafından uygun aile planlaması yöntemi seçilmeli ve bu durumu karşı uygun bilgiler verilmelidir.
Yani sonuç olarak; diyabetin gebelik üzerine olan etkisinin ve diyabetli kadına gebelikte oluşabilecek sorunların azaltılması, diyabetli anne adaylarının birinci ve ikinci basamak sağlık hizmetlerinde izlenmesiyle mümkün olacaktır.
Sağlık profesyonellerinin diyabetli gebeleri izlem konusunda daha dikkatli davranmaları, anne ve bebeklerde hastalık ve ölüm oranlarını düşürecektir.
Taşkın L. Gebelik ve diyabet. In: Taşkın L. Editors. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Ankara: 8 .Basım, Sistem Ofset Matbaacalık;2007.s.224-231
Aksu H, Yurtsev E. Gebelik, Diyabet ve hemşirelik bakımı; Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi Derleme (2009).s.50-58