Besi hayvanlarında konstantre yemin fazla veya kaba yemin yetersiz olduğu durumlarda ve rasyonda (bir hayvanın 24 saatlik bir periyot için enerji gereksinimi ve besin değerlerini sağlayan yem miktarı) rumende hızlı fermente olan karbonhidratların bulunduğu durumlarda ruminal laktik asidozis sıklıkla gözlenir.
Rumendeki uçucu yağ asitleri normalde rumendeki rumen mikroorganizmalarının bazik salgılarıyla tamponlanır. Rasyonda konsantre yemin fazla olması sonucu bazik tükürük salgısı azalır, tamponlama bozulur. Böylece rumendeki uçucu yağ asitlerinin birikir ve pH düşer. Asiditeyle etkinliği artan ve rumende hızlı fermente olan karbonhidratlar yüksek olduğunda kapsüllü bakteri olan Streptococcus bovis hızlı fermente olan ürünleri kısa sürede laktik aside çevirir. Uçucu yağ asitlerinin ve laktik asitin artmasıyla rumen pH’ sı düşer ve rumen mikroorganizmalar ölür. Mikroorganizmaların ölmesiyle uçucu yağ asitleri hiç tamponlanamaz, rumende birikir. Rumeni iyice asitleştirir, gittikçe asitleşen ortamda (pH 5’ nin altında) Streptococcus bovis yaşayamaz ve yerine asit ortama uyumlu Laktobasiller geçer. Laktobasiller rumende laktik asiti iyice arttırır. Asidite sonunda dört tablo oluşur:
1- Artan laktik asit sonucu rumen mikroorganizmaları ölür, bazik salgı azalır ve kaba yem azlığı sonucu musin yapılı tükrük salgısı sentezi azalır. Birde bunun yanında Str. bovis’ in musinleri parçalaması sonucu içerik iyice yapışkan hale gelir, rumen mikroorganizmalarının (mantarlar, bakteriler, protozoonlar) ölmesiyle selülozun parçalanması da durma noktasına gelir. İçerik birikir, rumen duvarına yapışır. Primer timpaniyle birlikte pH’nın 5’ in altın düşmesi rumen hareketleri durur, ’Ruminal Staz’ oluşur.
2- Normalde artan laktik asitin yapısında bulunan fermentasyon sonucu şekerden laktat oluşur. Oluşan laktat ve uçucu yağ asitleri, rumen pH’ sı düştüğünde rumen ve bağırsak duvarından emilerek kana geçer böylece rumenin pH’ sı korunur. Ancak Ruminal Asidozis’ de rumende uçucu yağ asidi ve laktat birikiminin önüne geçmek için kana yüksek miktarda bu iki asidik maddenin geçişi olur. Kanda aşırı derecede artan asidik moleküller ‘Sistemik Asidoz’ oluşturur.
3- Rumendeki artan laktik asit ve uçucu yağ asitleri osmotik basıncı arttırır. Artan osmotik basınç sonucu hidrostatik basıncı dengelemek amacıyla rumene dolaşımdaki su çekilir. Dolaşımdaki suyun bir kısmının rumene geçmesiyle genel dolaşımdaki su azalır, ‘Dehidrasyon’ şekillenir. Kandaki suyun azalmasıyla kanın yoğunluğu artar (Hemokonsantrasyon). Dolaşımdaki suyun azalmasıyla metabolizma su kaybını minimuma indirmeye çalışır ‘Anuri’ oluşur. Anuri devamında ‘Sirküler Kollabs (Şok)’ oluşur.
4- Uçucu yağ asitlerin ve laktik asidin yakıcı etkisiyle rumende venöz konjesyon, erozyon, ülser ve kanamayla karakterize ‘Kimyasal Ruminitis’ oluşur. Kimyasal Ruminitis’ in rumen mukozasındaki hasarı sonucu port-antre oluşmasıyla ‘Mikotik Ruminitis’ veya ‘Nekrobasiller Ruminitis’ oluşur. Kimyasal ruminitise mantarların (Mucor, Rhizopus, Absidia) dahil olmasıyla ‘Mikotik Ruminitis’ oluşur. Genelde akuttur. Kimyasal ruminitis lezyonlarına mantarın ilavesiyle damar affinitesi sonucu vaskülitis, tromboz ve ventral kesede geniş kanamalı infarktus gözlenir. Kronik olgularda granülomatoz yangı oluşabilir. Kimyasal Ruminitis’ e ek Fusobacterium necrophorum etkeninin dahil olmasıyla ve portal dolaşımla karaciğere gelmesiyle Nekrobasiller Ruminitis oluşur. Ön mideyle birlikte karaciğerde de pıhtılaşma nekrozu gözlendiğinden ‘Rumen-Karaciğer Nekrobasiller Kompleksi’ denir.
Kaynakça ;
-Gül Y. (2010). Latent Acidotic Stress; F.Ü.Sağ.Bil.Vet.Derg. 24 (1): 51 – 559