Terry Pratchett 12 Mart 2015’te aramızdan ayrıldı. Arkasında 41 romandan oluşan Discworld serisiyle birlikte fantastik edebiyata çerçeve oluşturan pek çok değerli eser bıraktı. Patrick Rothfuss, anılarını yazarın ölümünden 5 ay sonra, 24 Ağustos 2015’te yazdı.
Rothfuss, makalesinde Terry Pratchett’in 1995 yılında Onion dergisine verdiği bir röportaja da yer veriyor. Blog yazısının Türkçe’ye çevrilme sebebi de bu ilham verici sohbetten kaynaklanıyor. Pratchett röportajında, yazılmış ilk edebiyat eserinin fantazi kurgu olduğunu söyler ve fantazi edebiyatını hor gören muhabire küçük bir ders verir.
Terry Pratchett’in ölümü üzerine Patrick Rothfuss blog yazısı
Terry Pratchett, bu yılın başlarında Almanya’da gezerken öldü.
Pek sürpriz olmadı. Yıllardır hasta olduğunu biliyorduk. Kaçınılmaz sona hazırlanmak için yıllarımız vardı.
Ancak ölüm haberi beni derinden sarstı. Bu kadarını beklemiyordum.
Benim hakkımda çok şey biliyorsanız, muhtemelen benim bir Pratchett hayranı olduğumu da biliyorsunuzdur. Beni Goodreads’te takip ediyorsanız, coşkulu yorumlarımı da görmüşsünüzdür. O kadar övgü dolu eleştiriler yazıyorum ki, onu açıklanamaz bir şekilde sınırlıyorsunuz.
Pratchett’i şahsen tanımıyordum. Dürüst olmak gerekirse, onun hakkında pek bir şey bilmiyordum. Onu Madison’daki bir etkinlikte konuşurken gördüm ve çok kısa bir süre görüşme fırsatım oldu. Bunu blogda yazdım.
Gerçek şu ki, çalışmaları (ve onun hakkında bildiğim bazı şeyler) üzerimde çok büyük bir etki yarattı.
Yani evet, bu ölüm beni gerçekten etkiledi.
20’li veya 30’lu yaşlarındaysanız ve bu makaleyi çevrimiçi okuyorsanız, yazar fikirlerimizin neredeyse tamamen onların kitaplarını okumaktan geldiğini anlamanız zor olabilir. 1990’larda Devoniyen kıyılarında internet vızıldarken bile, sosyal medya ve yazar blogları gibi şeyler pek yoktu.
Ne de olsa Terry Pratchett ile ilk tanıştığım yerlerden biri 1995 yılında Onion dergisindeki bir röportajdı. Size o zamanki çerçeve hakkında bir fikir vermek istiyorum. Bir zamanlar The Onion’ın kağıda basılmış bir kopyasını alabildiğimiz zamanlar vardı. Üstelik dergi sadece kağıt üzerinde mevcuttu ve o günlerde bile onu sadece memleketim olan Madison, Wisconsin’de bulabiliyordunuz.
Pratchett’in o röportajda söyledikleri benim üzerimde büyük bir etki yarattı çünkü o noktada birkaç yıldır kendi romanım üzerinde çalışıyordum.
Biraz araştırmam gerekti (dediğim gibi bu röportaj internetten önce yayınlandı) ama The Interview’u buldum.
The Onion Magazine’de yayınlanan Terry Pratchett röportajı
Soğan: O büyük şapka da ne?
Pratchett: Ah… bu şapka. Bilmiyorum, bu… Bu şapkayı ya da buna benzer bir şeyi yıllardır takıyorum. Bir tane aldım ve beğendim. Sonra insanlar gördüklerinde fotoğrafımı çekmeye başladılar. Şimdi, İngiltere’nin her yerinde şapkamı takmasaydım insanlar benim kim olduğumu asla bilemezdi. Belki de bu şapkayı benim için hayranlara gönderebilirim. Şapkaları severim. Avustralya’da tur rezervasyonu yapmayı seviyorum. Çünkü Avustralya büyük bir şapka ülkesidir.
Sen gerçek bir yazarsın, dil yeteneğine, çizim yeteneğine sahipsin ve kitaplarında detaylara büyük önem veriyor gibisin. O kadar iyisin ki her türde yazabilirsin. Neden kurgu yazıyorsun?
İyi bir öğle yemeği yedim ve kendimi çok iyi hissediyorum. Bu yüzden hala hayattasın. Bence bu soruyu neden sorduğunu bana açıklamalısın.
İzole bir türdür.
bu doğru. Amerika Birleşik Devletleri adına konuşamam, kitaplarım burada makul bir şekilde satılıyor. Ancak Birleşik Krallık’ta dördüncü kitabımdan beri her kitap -sanırım seride yirmi tane yazdım- her biri ciltli veya karton kapaklı olarak ulusal en çok satan on kitaptan biri oldu. Çoğu zaman ikisi de. On ikinci veya on üçüncü kitap listelerde zirveye ulaştı. Gençler için altı kitap yazdım ve bunların hepsi hâlâ yetişkinler için en çok satanlar arasında. bir kere
Kitap bir zamanlar yetişkinler için en çok satanlar arasındaydı, başka bir başlık altında ciltsiz en çok satanlar arasında ve gençler için üçüncü bir en çok satanlar arasındaydı. Şimdi bana bunun bir tür getto olduğunu tekrar söyle.
Kesinlikle ciddi bir fantezi türünden daha az saygın olarak görülüyor.
(İç çeker) Şüphesiz anlatılan ilk roman kurmacaydı. Çocuklar kamp ateşinin yanında oturuyorlardı (Yorumu siz mi gönderdiniz? Tanıdık geliyorsunuz.) Çocuklar kamp ateşinin yanında otururken, yakıp tanrılar ve bunun gibi şeyler hakkında hikayeler anlatırlardı. Birbirlerine edebi hikayeler anlatmadılar. Ortabatıdaki bir üniversite kampüsünde birinci sınıf öğretim üyeleri olarak görev yaparken, erkek menopozunun zorluklarından şikayet etmediler.
Fantastik, hiç şüphesiz edebiyatın kaynağıdır, tüm edebi türlerin kaynaklandığı kaynaktır. Birkaç yüzyıl önce kimse itiraz etmezdi çünkü çoğu hikaye oldukça fantastikti. Orta Çağ’da insanlar, ÖLÜM’ün bir hikayedeki bir karakter olarak rolü hakkında iki kez düşünmediler. Bunun yankıları, örneğin, çok daha eski hikaye anlatıcılığına geri dönen The Journey to the Cross3’te görülebilir. Gılgamış Destanı, edebiyatın en eski eserlerinden biridir ve şu anda uyguladığımız bir standart olarak, kılıçları ve ilahi bağlantıları olan iri, kaslı adamlar vardı. Bu harika bir edebiyat. Fin ulusal edebiyatının Kalevala destanı veya İngiltere’deki Beowulf gibi. Bhagavad Gita’yı tam olarak telaffuz edemiyorum ama bu bir Hint destanı, ne demek istediğimi anlıyorsunuz. Diğer her şeyin dayandığı ulusal edebiyat, şu anda üzerine inşa ettiğimiz standartlara göre kurgudur.
Şimdi Amerikan edebiyatı hakkında ne düşünüyorsunuz bilmiyorum ama o zamanlar her ne ise, Moby Dick de bir kurgu eseriydi. Hayal gücü, diğer şeylerin tutabileceği bir tür plazmadır. Buranın bir getto olduğunu düşünmüyorum. Fantastik edebiyat, hemen hemen tüm diğer türlerin içinde yüzdüğü bir denizdir. Son birkaç yüzyılda farklı simgeler kullanan yeni bir kurgu türü gelişti ve bu ciddi bir edebiyat, Booker Ödülü’ne aday gösterilen edebiyat. Kurgu ciddi edebiyat olabilir. Fantezi genellikle ciddi edebiyat olmuştur. Gulliver’in Gezileri’nin irili ufaklı insanlar, atlar ve benzerleri arasında iyi vakit geçiren bir adam hakkında olduğunu düşünmek için oldukça üzülmüş olmalısınız. Kitabın konusu başka bir şeydi.
Mizah ve mizah çok ciddi yükler taşıyabilir. O yüzden trolleri, cüceleri filan çıkarıp herkese modaya uygun kıyafetler giydirin derim. Biraz acı çekmelerine izin verin. Virginia Woolf’tan defalarca bahsedin ve işte karşınızda! Oh ciddi bir romanım var! Ama aslında bunu yapmak zorunda değilsin.
(Sessizlik.) Kendim söylememe rağmen bu çok iyi bir cevaptı.
Kendime peynirli şapka almak için sabırsızlanıyorum.
Şapkaya geri dön.
Şapkaya geri dönelim… herkesin bir avantaja ihtiyacı vardır ve eğer bir şapka size bir avantaj sağlıyorsa, neden şapka takmıyorsunuz? Yazmaya başladığınızda, kalabalığın içinde sadece bir kişisiniz. Şapka işe yararsa, şapka takacağım. Hatta iki şapka takacağım! Aslında buradan ayrılmadan önce kesinlikle bir peynir şapka alacağım. Bunu Birleşik Krallık’ta hiç duymadık ve bence bu moda.
Pekala, kaydı durdurabilirsiniz.
* * *
Aslında bunu ilk okuduğumda nerede olduğumu hatırlıyorum. Şimdi, yirmi yıl sonra, dergiyi elime alıp okurken nerede oturduğumu hatırlıyorum.
Klişelere girip hayatımı değiştirdi demeyeceğim.
Gerçekten biliyor musun? Bunu yapacağım. Evet yapacağım. hayatım değişti.
Bunun hangi yıl olduğunu hatırlamanız gerekiyor. Yıl 1995’ti. Bu, Harry Potter yazılmadan önceydi. Neil Gaiman henüz hiçbir yerde yazmadı.
Pixar ilk filmini yayınladı. Matris yoktu. Altıncı his yoktu. Yüzüklerin Efendisi filmleri yoktu. Pan’s Labyrinth ve Hellboy 10 yıl araylaydı.
HBO’da Game of Thrones hiç olmadı. Kahretsin, bir Legend Scholar bile yoktu. Buffy the Vampire Slayer’a iki yıl vardı ve büyük TV tarafından aptalca parlatılan vampirlere hala yıllar vardı.
Yaklaşık iki yıldır fantastik romanımı yazıyordum ve fantastik kurguyu sevsem de içten içe bunun utanılacak bir şey olduğunu biliyordum. Fantastik romanlar, çocukken okuduğum kitaplardı ve insanlar onlar için benimle dalga geçerdi. Üniversitede bu konuda ders yoktu. Fanteziyi iliklerime kadar sevdiğimi bilmeme rağmen, her şeyin aptalca bir saçmalık olduğunu hissettim.
Bu günlerde bile insanlar hala fantaziden nefret ediyor. Bunu çocuk işi sanıyorlar. Değersiz diye reddederler. Gerçek edebiyat yok derler. İnsanlar Game of Thrones ve The Hobbit, Avengers ve Harry Potter’ın The Beatles’tan *gerçekten* daha büyük olduğunu söyleyebilirler.
Şimdi. O sırada etrafta olmasaydın, ne kadar kötü olduğunu anlayamazdın. İnsanlara bir fantastik roman üzerinde çalıştığımı söylediğimde, pek çok insan neden bahsettiğimi bilmiyordu.
“Bir fantezi romanı yazıyorum” derdim ve insanlar bana gözlerinde o kadar kafa karışıklığı ve endişeyle bakarlardı ki, “Neden?” soracaklar
Sonra o röportajı okudum ve bana umut verdi.
Patrick Rothfuss
1: Devoniyen, jeolojik çağ, Paleozoik çağın dördüncü bölümü. İşte bir Rothfuss şakası. Bu dönemde sudan karaya çıkan balıklar ile 1990’larda internetin yeni gelişimi arasındaki bir analojiye dayanmaktadır.
2: Bir şehir içinde bir azınlığın oluşturduğu, sıradan insanlardan farklı sosyal özelliklere sahip bir alan.
3: İlk bölümü 1678’de, ikinci bölümü 1684’te John Bünyan tarafından yazılan A Religion Alegorical Book.
Patrick Rothfuss’un ölüm ilanı hakkında ne düşünüyorsunuz? Terry Pratchett’in röportajda kurgu hakkında söylediklerine katılıyor musunuz? Lost Rihtım forumunda bizimle düşüncelerinizi paylaşabilirsiniz.
Kaynak: Blog.patrickrothfuss
facebook heyecan whatsapp
Diğer gönderilerimize göz at
- Antalya Kumluca Mobil Ödeme Bozdurma
- Kuledibi yayın hayatına başladı
- Yüzüklerin Efendisi’nde kara şeytanı oynayan aktörün iki yıldır nefret mektupları aldığı ortaya çıktı.
- Karanlığın atış denemesine Meryem Uzerli katıldı
- Angelina Jolie ünlü opera sanatçısı Maria Callas’a hayat veriyor
- İrlanda Korku Folklorundan İlham Alan 90’ların Ünlü Serisi “Leprechaun” Geri Dönüyor
- Venom 2: Let There Be Carnage incelemesi: Kahraman karşıtı ama komik
- The Witcher dizisinin çıkış tarihi belli oldu
- Yüzüklerin Efendisi serisi Peter Jackson’ın izinden gitmeyecek
- Tüm insanları yok et! 2 – Reddedilen inceleme: Basmakalıp Mizah ile Soğuk Savaş