Duvar dilini hiç duydunuz mu? Fazla değil 15 yıl öncesine kadar çok popüler bir iletişim aracıydı. Özellikle kadınların ana dili gibiydi. Apartmanlara göre uygulanışı değişirdi. Ama taşıdığı anlamlar aynıydı duvarların. Haneden haneye dostluk, kardeşlik, paylaşım, sevgi ve saygı taşırlardı. Annem ile komşumuz çok iyi konuşurlardı bu dili. 25 yıl çay veya kahve saatlerini duvar aracılığıyla belirlediler. Salon duvarına vurulduğunda kahve vakitlerinin geldiğini anlardık. Tabi 5 çayı için yine tıklamalar devreye girerdi. Yeni neslin anlayacağı şekilde konuşursak; önceden dürtmeler Facebook’tan değil duvarlardan oluyordu. Bilgisayar farelerinin yerine duvarlara veya kapılara tıklanırdı görüşmek için.
PETEKLERDEN MESAJ VAR
Annem o günleri anlatırken duvar dillerinin sadece çay ve kahve buluşmaları için kullanılmadığını hatırlattı. Kapıya terlik atmak “Hadi dışarıya çıkıyoruz” demekmiş, veya duvara birden fazla vurmak “Misafirler geldi, sen de acele et” anlamına geliyormuş. Biz ailece koyu Fenerbahçeliyiz. Komşularımız fanatik Beşiktaşlıydı. Derbi akşamları duvar dili ton değiştirdi bu yüzden. Devreye erkekler girerdi çünkü. 1993-1994 sezonunda İnönü Stadyumu’nda Uche’nin son dakika golüyle Beşiktaş’ı yendiğimiz gece komşumuzun duvarını yumruklamaktan ellerimiz kızarmıştı. Sonraki yıllarda duvardan haberleşmeden kalorifer peteklerine geçildi. Kaşıkla peteğe vurulduğunda “çay vakti geldi” demekti.
SANKİ İLK KEZ DUYMUŞ GİBİ
Bazı şanslılar günümüzde de böyle komşuluk ve dostluk ilişkisini hala sürdürebiliyor. Güney Amerika ülkesi Şili’de yaşayan genç yönetmen Maite Alberdi de şimdilerde çektiği belgesel filmle gündemde. 31 yaşındaki Alberdi, “Çay Zamanı” isimli filminde anneannesi ile 4 arkadaşının hayatını anlattı. 60 yıldır her ay bir kez çay sohbetlerinde buluşan yaşlı kadınların sıcak hikayesi. Filmin yaklaşık 7 dakikalık tanıtımını yayımlandı. 6 arkadaşın liseden mezun olduktan sonra her 10 yılda bir çektirdikleri fotoğraflarla başlıyor hikaye. Sonra bizdeki gibi çay ikramları ekranda beliriyor. Beyaz saçları ile ışıl ışıl parlayan bir grup üyesi, 16 yaşındaki aşkı Willy’i anlatıyor. Erkek arkadaşının gönderdiği fotoğrafı öğretmeninin bulmasından ve mektuplarının da annesinin eline nasıl geçtiğinden bahsediyor gülerek. Tüm kadınlar kahkaha atarken bir diğer grup üyesi, zaten bütün erkeklerin eşlerine karşı sadakatsiz olduğundan söz etmeye başlıyor. “Bunların doğasında var çok eşlilik” diyor.
Hayıflanma sesleri arasında ekranda “Bir yıl sonra” yazıyor. Ekip yine çay sohbetinde. Beyaz saçlı teyze hala Willy’i anlatmaktan vazgeçmemiş. Diğeri de “Erkeklerin doğasında sadakatsizlik var zaten” diyor ısrarla. Ardından bir yıl daha ileriye götürüyor yönetmen izleyicisini. Yaz ayı, masada çilekler. Willy yine ana gündem maddeleri. “Annem mektuplarımızı okuduğunda. ‘Bunu yapmaya hakkın yok’ demiştim. O da bana ‘Anneler her şeyi okur’ dedi. ‘Sana bu yetkiyi kim verdi?’ diye sorduğumda ise ‘Postacı’ cevabını verdi” diyor beyaz saçlı olan. Ama erkeklere güvenmeyen teyze, “Sadakatsizler, vefasızlar” deyip duruyor yine. Vefalı arkadaşların belgesel film için hatıra fotoğrafı çektirmeleriyle bitiyor hikaye.
KİBAR AMA UZAĞIZ
Yönetmen Maite Alberdi, tüm dünyaya “çayın bahane ortamın şahane” olduğunu haykırıyor. Kadınların anlattıkları hikayeler hep aynı, hatta kullandıkları sözcükler bile hiç değişmiyor aslında. Ama 60 yıldır sanki ilk kez duymuş gibi tepki veriyorlar. 60 yıldır birbirlerinin gözlerinin içene sevgiyle bakabiliyorlar. Çay Zamanı filmi gelecek ay yapılacak geleneksel Amsterdam Uluslararası Belgesel Film Festivali’nde jüri karşısına çıkacak. Alberdi ülkesine bir ödülle döner mi bilmiyorum, ama bana geçmişteki güzel günleri hatırlattı.
Annem ile komşumuz 3 yıldır zorunlu olarak birbirinden ayrı düştü. Komşularımız taşındı çünkü. Ama yine de neredeyse her gün görüşüyorlar. Günümüzde her ne kadar şanslı azınlık sıcak dostluklarını korusa da çoğumuz “mesafeli yaklaşımlarla” karşı karşıyayız. Komşularımız çok kibar oluyorlar genelde. Ama samimi bir dostluk kurulamıyor. Belki de kibarlığın arkasına sığınıp mesafe koyuyoruz karşımızdakilere. O yüzden de artık en popüler ifade “Bir çay daha iç” yerine “Hoşça kalın” oluyor.
(@selcukerennn)