TÜRKİYE’Yİ GEZİYORUZ – BİNGÖL…
Ve Bingöl… Tarih boyunca; Mittaniler, Hititler, Hurriler, Urartular, Sakalar, Medler, Persler, Selevkozlar, Romalılar ve Bizanslıların egemenliğine giren Bingöl, ortaçağda sık sık Müslümanlarla Bizanslılar arasında el değiştirmiş, Malazgirt Savaşı’ndan sonra Selçukluların, ardından Anadolu beyliklerinin, nihayetinde Osmanlının egemenliğine girmiş her kültür ve medeniyetten nasibini almıştır. Haliyle karış karış her bir toprağında keşfedilmeyi bekleyen eserler mevcut. Evliya Çelebi’nin kitabına konu olmuş, doğasıyla, insanıyla, tarihi dokusu ve dokunulmamış güzelliğiyle Bingöl’den sizin için seçtiklerimiz;
Bingöl Adı Nereden Geliyor?
Bingöl isminin birçok efsanesi bulunmaktadır. Biz yöre halkından en çok duyduğumuz iki efsaneyi paylaşıyoruz;
1- Evliya Çelebi Seyahatname’sinde; “Bir avcı, bir kuş vurur. onu gölde temizlerken, kuş canlanır ve göle dalıp kaybolur. Gölün ab-ı hayat kaynağı olduğu kanaatine varılır. Bu sır meydana çıkınca Allah’ın emriyle bin parçaya bölünür ve hangisinin ab-ı hayat kaynağı olduğu bilinmez olur.” diyerek ‘Bingöl’ isminin nereden geldiğiyle ilgili bir rivayeti nakletmiştir.
2- Bingöl bölgesinde savaşmakta olan iki ordudan birinde su sıkıntısı başlar. Bir kolu su bulmak için dağlara çıkar. Nitekim güzel bir su bulup içerler. Fakat bir dahaki sefere kolay bulunması için de suyun yanına bezden bir işaret koyarlar. Birliklerine dönen askerlerin yerine diğer bir kol su içmek için dağlara tırmanmaya başlar. Başlarındaki komutan bir tepeye çıkıp yüzlerce gölü aynı anda görünce, hayretini şöyle ifade eder; “Burası bir göl değil, bin göl.” Ve böylece o savaşın yapıldığı bölgedeki şehrin adı “BİNGÖL” olarak söylenilmeye başlar. İşte Bingöl adı bu ve benzeri hikayelerle ilişkilendirilmektedir.
Bingöl’ün Güzellikleri
Kiğı Kalesi
Tarihi savaşların, geçmiş dönemlerde şehri koruma yöntemlerinin en büyük mimari eserleridir kaleler. Bize döneminin şartlarını ve yaşanmışlıkları anlatırlar. Bizanslılar döneminden günümüze ulaşan Kiğı Kalesi de yapıldığı dönemin şartlarını ve günümüze kadar başından geçen olayları, taşıdığı izlerle anlatmaktadır. Acemler’den önce Hazreti Ömer zamanında fethedilen Kiğı, Müslümanlardan önce Roma hakimiyetinde bulunuyordu. Ebu Übeyde’nin Başkumandanlığı zamanında Halit Bin Velit Kiğı Kalesi’ni Roma Hanedanından Kiğa’nın oğlu Talon’dan teslim almıştır. Kale kayalıklar üzerinde kurulmuş ve Peri Suyuna bakmaktadır. Sarp kayalıklarla kaplı kalenin içerisinde bina harabeleri bulunmaktadır ve zamanında yapılan kazılarda çeşitli ev ve süs eşyalarına rastlandığı söylenmektedir.
Yüzen Ada
Keşfedilmeyi bekleyen ekolojik yapısıyla küçük ve yüzen bir ada düşünün… Ortasında hareket eden üç ada var. Birbirinden bağımsız olan adalar, üzerine binildiğinde sal gibi her tarafa ağır ağır hareket ediyor. İsterseniz bir sopa yardımıyla adayı istediğiniz tarafa yüzdürüyorsunuz. Adanın üzerinde 5 tane bodur ve dişbudak ağacı mevcut. Çevredeki bitkiler gölün suyuyla besleniyor. Ada üzerinde bulunan ot köklerinin sarılması olması nedeniyle toprak tamamen bitki kökleri ile kaynamış ve yapışmış. Derinliği 50 metre olduğu sanılan adanın şaşırtıcı ve eğlenceli doğal yapısı ziyaretçilerini hayretle keyiflendiriyor.
Kös Kaplıcaları
Hepimiz zaman zaman sağlık turizmi adı altında kaplıca suyu haberlerini okuyup, “gitmek lazım aslında böyle yerlere” deriz ve cümlemiz biter bitmez termali de sağlığı da unuturuz. Halbuki fena mı olur suyun içinde keyif yaparken hücrelerimiz tazelense, cildimiz ölü hücrelerinden arınırken kas ağrılarımız kendiliğinden geçse, tepeden tırnağa şifa bulsak… Türkiye’nin yüzlerce şifa kaynaklarından biri daha; Kös Kaplıcaları. Kös Kaplıcalarının suyu içildiğinde mide motolitesini artırdığını, maden suyu olarak içilebileceği, romatizma ve kadın hastalıklarına iyi geldiği bilinmektedir. Kaplıca suyu; bikarbonatlı, karbondioksitli ve karbon gazoz sular grubundandır. Klor, sülfat ve silikat gibi anyonlar ile demir ve alüminyum katyonları içerir. Sadece okumakla yetinmeyip gitmek isteyenler için Kös Kaplıcaları; Bingöl–Karlıova karayolunun 20. km’sinde yer almakta ve ulaşım yaz-kış rahatlıkla sağlanmaktadır.
Bingöl Mutfağı
Bingöl’ün kendine has pek çok lezzeti bulunmaktadır. Başlıca yöresel tatlar; ayran çorbası, gömme, mastuva, sörina pel, keldoş olarak sıralanabilir. Tava, keşkek, malez, pılık, turakı, tandır ekmeği ve burma kadayıf gibi lezzetler Bingöl mutfağını renklendirmektedir. Bingöl’ün tadı damağınızda kalacak tutmaç çorbası tarifi;
Tutmaç Çorbası
Malzemesi: 500 gr. Un, 1 kg. yoğurt, 2 baş sarımsak, 1 kaşık tereyağı, 200 gr. kavurma, yeteri kadar toz biber, nane ve tuz.
Yapılışı: Un biraz tuz ile yoğrulur. Hamur haline getirilip, yoğrulan hamur kağıt inceliğinde yufkalar haline getirilir. Temiz bir bez üzerinde tek tek istenilen büyüklükte kesilir. Önceden hazırlanmış yoğurda bir miktar su karıştırılıp hafif ateşte kaynayıncaya kadar karıştırılır. 5 dakika kaynadıktan sonra kesilmiş olan yufkalar ilave edilir. Bir miktar kavurma içine atılarak 15 dakika sonra ateşten indirilir. Tavada eritilen tereyağına isteğe göre acı biber, nane konarak ateşte kavrulur. Tabakta sos ilave edilerek servis yapılır. Afiyet olsun…
Bingöl Hatırası
Bingöl’e yolunuz düşerse kalıcı bir hatıra olarak halı, kilim, paspas, çorap, eldiven, heybe gibi el sanatları ürünleri alınabilir. Bu tarz ürünlerin yanı sıra ağzınıza layık Bingöl balı veya dut pekmezi de unutulmamalıdır.
Notunuzu Almayı Unutmayın!
Karlıova ilçesinde güneşin doğuşunu izlemeden; Sülbüs Dağı’nı ziyaret etmeden; Yolçatı Kayak Merkezi’nde tatil yapmadan; Santarius kalesi ve Kral Kızı kalesini görmedenKalkanlı Mağarası, Zağ Mağarsı ve Kübik Mağarasına bakmadan; mesire yerlerinde keyif yapmadan; dağlarında gezmeden; yöresel lezzetlerin tadına bakmadan; kendinize ve sevdiklerinize Bingöl balı almadan dönmeyin…
Bingöllü Ünlüler
Servet Kocakaya – Ali Sürmeli – Cevdet Yılmaz – Akif Beki - Abdullah Kiğılı - Aygül Erce –Nail yurtsever – Alişan – Olgun Şimşek – Cahit Gök.
Hazırlayan: Soner KARTAL – İrem OKUMUŞ