Arapça kökenli bir sözcük olan beyitin kelime anlamı ikiliktir. Edebi bir terim olan beyit ise; aynı ölçüyle yazılmış, anlamca birbiriyle ilişkili iki mısradan meydana gelen nazım birimidir. Farklı ölçüler kullanılarak yazılmış iki mısraya beyit demek doğru olmaz. Beyiti oluşturan dizelerin kendi arasında kafiyeli olması ise şart değildir.
Türk şiirinde beyit ilk defa İslamiyet etkisinde gelişen Türk edebiyatında kullanılmıştır. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında nazım birimi olarak sadece dörtlük kullanılmaktayken geçiş dönemi ile beraber şiirimiz beyitle tanışmıştır. Beyitle yazılmış ilk Türkçe eser “Kutadgu Bilig”dir. Bu nazım birimi, altın çağını ise Divan Edebiyatı’nda yaşamıştır. Klasik Türk şiiri olarak da bilinen Divan Edebiyatı’nda en çok kullanılan nazım birimi beyittir. Bu dönemde bir manzumenin uzunluğu beyit sayısı ile belirlenmiştir. Modern Türk şiiri ile beraber beyitler önemini kaybetse de varlığını sürdürmüştür. Yahya Kemal başta olmak üzere kimi şairler beyitten vazgeçmemişlerdir.
Divan şiirinde, çeşitli özellikleri nedeniyle beyitlere değişik isimler verilmiştir. Örneğin bir gazelin en güzel beyitine “beyt’ül gazel”, kasidenin en güzel beyitine “beyt’ül kasid”, bir manzumede şiirin önüne geçecek kadar güzel olacak beyite ise “şah beyit” ismi verilmiştir. Yine matla ve makta beyitleri de bu kapsamda değerlendirilebilir.
Bir şiirin parçası olmak yerine tek başına bulunabilen beyitler de vardır. Bu beyitlere “müfred” adı verilir. Seçkin bir zevke sahip olan herkes tarafından bilinen, dilden dile dolaşan, kusursuz beyitlere ise “berceste” adı verilmektedir.
Berceste Beyit Örnekleri
Garibindir anı hoş tut efendim işte biz gittik
Gönül derler ser-, kuyunda bir divanemiz kaldı (Hayali)
Gören sanur ki safadan sema-ı rah ederim
Döner döner bakarım kuy-ı yâre ah ederim (Esrar Dede)
O gül-endam bir al şale bürünsün yürüsün
Ucu gönlüm gibi ardınca sürünsün yürüsün (Enderunlu Vasıf)
Avazayi bu aleme Davud gibi sal
Baki kalan bu kubbede bir hoş sada imiş (Baki)
Beyitlerle Oluşmuş Nazım Biçimleri
Divan edebiyatında kullanılan;
gazel,
kaside,
mesnevi,
kıt’a,
müstezat
nazım biçimleri beyitlerle oluşmuştur.