Sübap Nedir?
Sübap; motorun üst kısmında yani motorun üst kapak kısmında bulunmakta olan ve motorun çalışması esnasında piston hareketlerine göre hava ve yakıt karışımını uygun anlarda açılarak, bu karışımın yanma odasına yani emme sübaplarına alınmasını sağlayan ve yanma sonucunda oluşan egzoz gazının uygun anda açılarak yanma odasından uzaklaşmasını sağlayan, egzoz sübapları ismi verilen hareketli parçalardır. Hareket kabiliyetini eksantrik milinden alırlar.
Sübap Ayarı Ne Zaman Gerekir?
Sübap ayarı, araçların motorları için hayati önem taşımaktadır. Aracınızın motorunun sübap ayarına ihtiyaç duyup duymadığını anlamak için şayet aracınızdan sübap sesi geliyorsa; örneklendirerek anlatmak gerekirse, şık şık olarak duyuluyorsa ya da birbirine çok zıt yapıda olan ve çok hızlı çarpan iki metalin sesine benzer bir ses veriyorsa, motorunuz çekiş yapmıyorsa ve yakıt tüketimi dikkatinizi çekecek seviyede artmışsa sübap ayarınız gevşemiş olabilir.
Gaza basmanıza rağmen aracınız sanki bir kuvvet onu geriye çekiyormuşçasına zorluyorsa, gazı almıyorsa, çok yakıt harcamasına karşın hızlanamıyorsa, yokuş aşağıya doğru konumda bile serbest bırakıldığında hızlanması gerekenden daha az hızlanıyorsa ve sabahları aracınızı çalıştırdığınızda zor çalışıyorsa sübap ayarlarınız sıkı olabilir.
Sübap Ayar Değerleri:
Sübap ayar değerleri, her motor için farklıdır. Bu değerler, aracınızın kataloğunda belirtilmiştir. Şayet aracınızın kataloğuna ulaşamıyorsanız veya sübap ayar değerleri bu katalogta belirtilmemişse; aracınızın markasında uzman olan servislerden veya aracınızı devamlı götürmekte olduğunuz ustanızdan bu değerleri öğrenebilirsiniz.
Sübap değerleri, soğuk ve sıcak motorlar için farklılık göstermektedir. Bu farklılığın sebebi; ısı farkı sebebiyle sübabın genleşmeye uğramasıdır. Eğer soğuk sübap ayarı yapmayı düşünüyorsanız; aracınızı bir gece önceden soğumaya bırakmalısınız ve motorunuzu hiç çalıştırmaksızın ertesi gün hava daha serinken sabah saatlerinde ayar işlemine başlamanız en sağlıklı sonuca ulaşmanızı sağlayacaktır.
Eli sübap ayarı yapmaya alışkın olmayan kişiler için, soğuk sübap ayarının yapılması tavsiye edilmektedir. Motorun ateşlenmesi sırasında teyit etmeniz uygun olacaktır. Ateşlemeli olan motorlarda bu sıra genellikle şu şekilde olmaktadır; 1-3, 4-2 şeklindedir. Bu sıralamaya uygun olarak çalışan motorlarda (motorunuzun 8 valf olduğu varsayılıyor) 1. sübap egzoz, 2.-3. sübaplar emme, 4.-5. sübaplar egzoz, 6.-7. sübaplar emme ve 8. sübapta egzoz sübabı olmaktadır. (otomobil motorları arasında farklılıkla olabileceği göz ardı edilmeksizin bu durumun teyit edilmesi faydalı olacaktır.)
Sübap Ayarını Yapmak İçin Gerekli Olan Malzemeler
1 adet sente çakısı (çok uygun fiyatlı bir malzeme olup sente ayarı, bu malzeme ile gerçekleştirilecektir.) 1 adet anahtar takımı, bir adet tornavida ve kriko bu işlemi gerçekleştirebilmeniz için gerekli olan malzemelerdir.
Sübap Ayarını Yapmaya Başlarken Dikkat Edilecek Hususlar
Eğer otomobiliniz önden çekişli ise; aracınızın ön tekerleklerini havaya kaldırın ve aracınızı 5. vitese takıp el frenini çekiniz. Bu işlemleri yaptıktan sonra aracınızın kaputunu açın ve karbüratör kapağını sökün. Piyano ve sübaplar olarak isimlendirilen kısımlar, bu kapağın arkasında yer almaktadır.
Motorunuzun muhtemel çalışma sırasına, yukarıda değinilmişti. Bu sıralamaya uygun olarak; 9 kuralı ismi verilen uygulamaya göre ayar gerçekleştirmek için ele alınmış olan motorda;
- Sübap: Egzoz
- Sübap: Emme
- Sübap: Emme
- Sübap: Egzoz
- Sübap: Egzoz
- Sübap: Emme
- Sübap: Emme
- Sübap: Egzoz olacaktır.
Aracın tekerleklerini çevirmek suretiyle, sübapların hareketini görmek için gözümüzün 1. ve 2. sübapta olması gerekmektedir. 1. ve 2. sübaplar, tam tepe konumda iken yani bu konuma bindirme noktası denilmektedir. Bu noktadayken, tekerlekleri sağa ve sola olmak üzere hafifçe çevirdiğinizde her iki sübabında hareketlenmesi gerekmektedir. Her iki sübapta üst noktada iken tekerlekleri bırakın. Bu konumdayken 1’i 9’a tamamlayan olarak tabir edilen; 8. sübaba ayarın gerçekleştirilmesi gerekmektedir. 7. sübabın ayarının yapılması içinde 2. sübaba bakılması gerekmektedir.
- ve 2. sübaplar bindirme noktasına getirildikten sonra her iki sübabında tam tepe noktada duruyor olması gerekmektedir. 8. sübaba egzoz, 7. sübaba emme ayarı yapılması gerekmektedir. Bu aşamada somunun bir anahtar vasıtasıyla tutulup gevşetilmesi ve üzerinde yer alan vidanın tornavida yardımıyla sıkılmasıyla ya da gevşetilmesiyle senteye getirilmesi gerekmektedir.
Sente çakısı ile uygun ölçekte olan sentenin seçilip, sübap boşluğuna getirilmesi gerekmektedir.
Sente çakısı, aynı bir bıçağın margarini keserken ele verdiği kıvamda olmalıdır. Yani tatlı ve sert olarak tanımlanabilecek bir kıvamda olmalıdır. Bu aşamada daha rahat olan geçişler boşluğa, daha sert olan geçişlerse sıkılığa işaret etmektedir. Tornavida vasıtasıyla uygun olan boşluk sağlanınca vidanın somunu sıkılabilir. Somunun sıkılması aşamasında, vidanın hareket etmemesi için tornavida ile vida tutulurken; anahtar ile de somunun sıkılması gerekmektedir.
Son olarak denemenin yapılmasından sonra 7. sübap emme vazifesi için ayarlanır. Bunun için tekrar tekerleklerin hareket ettirilmesi gerekmektedir. 3. ve 4. sübaplar binme noktasına getirilmelidir. Her iki sübapta binme noktasına geldiği zaman her ikiside tam tepe noktada olmalıdır. Bu şekilde 5. ve 6. sübaplarda ayarlanabilir. İşlemin tamamlanmasından sonra aynı işlemin 3. ve 4. sübaplar için yapılmasından sonra sıra 1. ve 2. sübapların ayarına gelmektedir. Bu işlemi gerçekleştirirken dikkat edildiyse hep 9’a tamamlayan sübap seçilmektedir.
- ve 2. sübapların ayarlanması aşamasında 7. ve 8. sübaplar bindirme noktasına getirilmektedir. Tüm bu işlemlerden sonra sübap ayarı işlemi tamamlanmış olur. Artık motorunuzu çalıştırabilirsiniz. Kontrol amaçlı karbüratör kapağını kapatmaksızın motorunuzu çalıştırınız çünkü sibop sesi yani şık şık olarak tanımlanan bir sesin gelip gelmediğini bu şekilde daha rahat anlarsınız. Eğer anormal olarak tanımlanabilecek bir ses yoksa işlem başarıyla gerçekleştirilmiş demektir. Fakat ayar değerleri normal olmasına karşın, sübap sesi gelmeye devam ediyorsa; sübap başlarında aşınma veya talaş olabilir. Bu durumda sübap ayar vidasını çıkartarak bir zımpara veya törpü yardımıyla şeklini düzeltip tekrar ayarlayabilirsiniz.
Sübap ayarının yapılması aşamasında piyano kısmını kesinlikle sökmemelisiniz. Çünkü piyanonun montajı için tork anahtarı gerekmektedir. Çalışırken piston içine bir malzeme düşürmemek içinse; bir pala veya gazete yardımıyla sübap boşluklarını kapatmanız uygun olacaktır. Kriko ile her iki tekerleği kaldırmanıza gerek yoktur. Diferansiyel sebebiyle tek tekeri kaldırmanız yeterli olacaktır. Ayrıca hidrolik iticili motorlara sübap ayarı yapılamaz.