Tahran
İran’da “reformcu kanat” olarak anlatılan bu siyasal hareket, ülkedeki müesses nizamın savunucuları olarak malum muhafazakarların karşısında daha çok demokrasi, özgürlük, toplumsal haklar ve dünya ile diyalog söylemleriyle öne çıktı.
Reformcuların lideri Hatemi, 1982-1992 yıllarında İrşad ve Kültür Bakanlığı görevinden sonrasında 1997’deki Cumhurbaşkanlığı seçimlerini sürpriz bir halde kazanarak hem İran’da hem de dünyada gündem oldu. 1997’de tutucu aday Natık Nuri’ye karşı kendisine asla talih verilmemiş Hatemi, oyların ortalama yüzde 70’ini alarak zamanı bir başarıya imza attı.
Hatemi, ülkede ilk kez ciddi reformlara imza atan isim oldu
Hatemi, izlediği reformcu politikalar sebebiyle 2001’de tekrardan girmiş olduğu Cumhurbaşkanlığı seçimlerini de daha yüksek bir oyla kazanmıştır ve ikinci döneminde müesses düzen ile problemler yaşadı.
Hatemi, devrimin peşinden oluşan siyasal atmosferi değiştiren ve ülkede ilk ciddi reformlara imza atan siyasetçi oldu. Gerek Cumhurbaşkanlığı döneminde gerek daha sonraki dönemde savunduğu siyasal görüşler sebebiyle Hatemi’nin basına çıkması yasaklandı.
Ahmedinejad, reformistlerin 8 senelik iktidarına son verdi
Hatemi’nin peşinden 2005 yılındaki seçimlerde muhafazakarların talibi Mahmud Ahmedinejad, reformistlerin talibi Ali Ekber Haşimi Rafsancani’ye karşı zafer elde ederek reformistlerin 8 senelik iktidarına son verdi. Ahmedinejad 2009’da olaylı geçen seçimleri de Yeşil Hareketi’nin liderleri Mir Hüseyin Musevi ve Mehdi Kerrubi’ye karşı kazanmıştır.
Ahmedinejad’ın 8 yıl devam eden iktidarının peşinden 2013 yılındaki seçimlerde reformistlerin talibi Rafsancani’nin Anayasayı Koruyucular Konseyi (AKK) tarafınca veto edilmesi üstüne reformistler kendilerine yakın buldukları Hasan Ruhani’ye destek vererek Cumhurbaşkanı seçilmesini sağlamış oldu.
Ruhani döneminde nükleer antak kalma imzalandı
Ruhani’nin birinci döneminde 2015’te P5+1 ülkeleri ile imzalanan nükleer anlaşmanın peşinden reformistler, 2017’deki seçimlerde de kendisine destek vererek rakibi tutucu aday İbrahim Reisi karşısında büyük farkla zafer kazanmasını sağlamış oldu.
Reformistlerin talibi Ruhani, 2017’de yüzde 73 katılımla gerçekleşen 12. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ortalama 24 milyon oy aldı ve yüzde 57,14 ile ilk turda Cumhurbaşkanı seçildi.
Reformistlerin oyları 4 yılda yüzde 57’den yüzde 8’e düştü
Sadece 2021’e gelindiğinde 18 Haziran Cuma günü meydana getirilen seçimlerde reformistlerin desteklediği Abdunnasır Himmeti bir tek 2 milyon 427 bin oy alarak yüzde 8’de kaldı. Buna bakılırsa reformistlerin oyları 4 yılda yüzde 57’den yüzde 8’e düşmüş oldu.
Reformistlerin kalesi olarak malum başkent Tahran’da seçimlere katılım yüzde 26’da kaldı. Ruhani’nin kazanılmış olduğu seçimlerde ise Tahran’da katılım oranı yüzde 65 olmuştu.
Şubat 2020’de meydana getirilen Meclis seçimlerinde de katılım yüzde 42’de kalmış ve vetolar sebebiyle muhafazakarlar kullanılan oyların yüzde 90’ından fazlasını alarak Mecliste ezici bir çoğunluğa ulaşmıştı. Sadece reformistler seçimleri blok olarak “boykot” sonucu almış olduğu ve siyasal liderler de bu sonucu desteklediği için bu durum hanelerine “yenilgi” olarak yazılmamıştı.
Reformist siyasetçi ile reformist seçmen arasındaki düşünce ayrılığı arttı
Son seçimlerde ise Hatemi başta olmak suretiyle reformistlerin mühim adları ve partiler Himmeti’yi destekleme sonucu aldı. Reformist siyasetçilerin almış olduğu seçimlere katılım sonucu seçmen üstünde hiçbir tesir uyandırmadı.
Bu seçimler, reformist seçmen ile reformist siyasetçiler arasındaki derin düşünce ayrılığı ve yaklaşım farkının da arttığını gösterdi. Reformist siyasetçiler yaşanmış olan gelişmeler üstüne sandığın hala bir çözüm olacağı yönünde bir düşünceye sahipken, geçen yıl meydana getirilen Meclis seçimleri ve cuma günkü Cumhurbaşkanlığı seçimleri reformist seçmenin bu düşünceden uzaklaştığını gösteriyor.
Reformistlerin kalesi Tahran’da katılım yüzde 26’da kaldı
Seçimlere iştirakı destekleyen bazı reformist siyasetçiler, seçim günü “boykot siyaseti çöktü” yönünde mesajlar atsa da reformistlerin kalesi Tahran’da, Şubat 2020’deki Meclis seçimleri ile cuma günkü Cumhurbaşkanlığı seçimleri içinde katılım yönünden hiçbir fark olmadı. Her iki seçimde de Tahran’da katılım yüzde 26’da kaldı.
Reformistlerin çöküşü ülkede umudunu sandığa bağlayanların sayısının azalmasına niçin oluyor. Bu durum reformist seçmen ile rejim arasındaki mesafeyi de açıyor. Reformist siyasetçiler ise halkın sandıktan umudunu kesmesinin “rejimin yıkılması için savaşım edenlerin” elini güçlendireceği uyarısında bulunuyor.
Reformist siyasetçiden “stratejimizi gözden geçirmeliyiz” mesajı
Son seçimlerde adaylığı veto edilen reformistlerin önde gelen isimlerinden Mustafa Taczade, seçim sonuçlarıyla ilgili toplumsal medya hesabından yapmış olduğu paylaşımda, şunları kaydetti:
“Rejimden oldukça umudum yok sadece reformistler olarak görüşümüzü ve stratejimizi gözden geçirmez ve çoğunluğun taleplerine uygun yaklaşımlar benimsemezsek kaybolan itimatı tekrardan tesis edemeyiz.”
“Reformistlerin yenilgisi diğerlerine kıyasla oldukça ağırdı”
Gene ülkenin önde gelen politika bilimcisi Sadık Zibakelam de reformistlerin çöküşüyle ilgili şu değerlendirmede bulunmuş oldu:
“Himmeti’ye verilen 2,5 milyon oy reformistlerin 24 senelik siyasal serüvenine sıkılan son kurşundu. Reformistler destekledikleri Himmeti’nin en fena ihtimalle 10 milyon oy almasını ve en iyi ihtimalle de seçimleri ikinci tura götürmesini bekliyordu. Reformistlerin yenilgisi diğerlerine kıyasla oldukça ağırdı.”