Gıda israfı tüm dünyada tartışılan ve önlenmeye çalışılan çok önemli bir konu. Birçok ülke bu konuda insanları bilgilendirmeye ve önlem almaya çalışıyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Çevre Programı tarafından hazırlanan 2021 BM Gıda İsrafı Endeksi Raporu’na göre:
- Türkiye’de her yıl 11,3 milyon tondan fazla gıda israf ediliyor.
- Türkiye’de her yıl kişi başına evlerde 93 kilogram (kg), restoranlarda 28 kg ve satış noktalarında 16 kg yiyecek çöpe atılıyor.
- Türkiye, dünya genelinde en fazla gıdanın israf edildiği ülkeler arasında yer alıyor.
Aynı rapora göre dünyada gıda israfının durumu ise şöyle:
- Dünya genelinde her yıl toplam 931 milyon ton gıda israf ediliyor. Bu, küresel çapta perakende satış noktaları, evler ve restoranlarda tüketime hazır gıdanın yüzde 17’sinin doğrudan çöpe gitmesi anlamına geliyor.
- İsrafın yüzde 61’i evlerde yapılıyor.
- Dünya genelinde israf edilen gıdanın toplamı, 40 tonluk 23 milyon kamyon dolusu yiyeceğe karşılık geliyor. Uzmanlar, “Bu kadar kamyonun uzunluğu dünyanın çevresinin yedi katı” diyor.
Ülkemizde İnsanlar Gıda İsrafı Hakkında Ne Düşünüyor?
NG Araştırma 22 Mart – 1 Nisan 2021 tarihleri arasında, Türkiye geneli, 15 yaş üzeri, 2178 kişinin katılımı ile online araştırma platformu benderimki.com üzerinde kamuoyu araştırması gerçekleştirdi.
Katılımcılara ülkemizde gıda israfının ne boyutta olduğu soruldu. %81’i israf olduğunu düşündüklerini belirtti.
Bu konuda Türkiye İsrafı Önleme Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Prof Dr. Aziz Akgül’ün 2019 yılında yaptığı açıklamaya göre; Türkiye’de 1 yılda israf edilen gıda miktarı 26 milyon tondur. Bunun karşılığı 214 milyar lira.
Evinde Gıda İsrafı Var mı?
Katılımcılara evlerinde gıda israfı olup olmadığı soruldu. %27’s evinde gıda israfı olduğunu söyledi. Bu sonuca bakıldığında insanların gıda israfı konusunda genel olarak başkalarını sorumlu tuttuğu görüldü. Ama Türkiye’de evlerde kişi başı yılda 93 kg gıda israfı yapılıyor.
İsraf etmek için çöpe kiloyla atmak gerekmiyor. Bir domatesi yiyemeden yarısını bile çürütüp çöpe atmak ya da bir kısmı çürüdü diye sağlam kısmını kurtarmadan tümünü çöpe atmak, ne kadar masum görünse de israf oluyor.
Yiyecekler Bitmeden Alışveriş Yapar Mısın?
Günlük yaşantımızda evdeki yiyeceklerin hepsini tüketmeyi bekliyor muyuz yoksa bitmeden tekrar alışverişe çıkıyor muyuz? Gıda israfının yüksek olmasında alışveriş tutumumuz da rol oynuyor olabilir mi? Ülkemizdeki gıda alışveriş alışkanlıkları da şöyle:
Evindeki yiyecekleri bitirmeden nadiren veya hiçbir zaman alışverişe çıkmayanlar yalnızca her 5 kişiden 1’i. Geriye kalan her 5 kişiden 4’ü ise evindeki yiyecekleri bitirmeye pek de dikkat etmiyor.
Alışverişte Fazladan Yiyecek Alır Mısın?
Markete gittiğimizde, ihtiyaç olmadan da bazı şeyler alınabiliyor. Marketteyken gerek sunumu, gerek fiyatı olsun o an almakta gerekli görülen ürünler bazen eve gelindiğinde gereksiz gelebiliyor. Bazen de yapılan alışverişin uzun süre idare etmesi için fazla fazla alışveriş yapılabiliyor. Özellikle pandemi döneminde daha fazla izole olabilmek için gıda alışverişi yapıldığı görüldü.
Sonuçlara bakıldığında insanların yaklaşık yarısı gıda alışverişlerinde ihtiyacından fazla aldığını belirtiyor. Evdeki yiyeceklerin bitmesini beklemeden alışverişe çıkıp ayrıca fazladan da yiyecek almak belki yaşam konforu açısından faydalı olabilir. Ama çevresel ekosisteme, ekonomiye ve diğer insanlara verilen zarar düşünüldüğünde ortaya çıkan tablo, bu davranışların sorgulanması gerektiğini gösteriyor.
Tabağında Yiyecek Bırakır Mısın?
Yiyilebilecek olandan fazla yemeğin tabağa alınması, israfı arttıran unsurlardan sadece bir tanesi. Bunun yanı sıra geleneksel misafirperverlik adetleri de israfa neden olabiliyor. Dışarıda yemeğe çıkıldığında bazı restoranlar müşterilerini iyi hissettirebilmek adına mezeleri, ekmekleri bol bol, bitmeden daha da fazla getiriyor. Günün sonunda gözler boyanıyor, belki iyi para da kazanılıyor. Ama küçük bir kesim tatmin olurken yapılan israfla hep birlikte kaybediliyor. Türkiye’de restoranlarda yılda kişi başı 28 kg gıda israfı yapılıyor.
Bu soruya verilen cevaplar, diğer durumlara göre daha olumlu bir noktada. Yenilebilecek olandan fazlasının tabaklara alınmamasına özen gösteriliyor. Yalnızca her 5 kişiden 1’inin tabağında bıraktığı yiyeceklerle israfa meyilli olduğu görülüyor.
Ya Bugünden Sonra?
Bu çalışmada, BM raporundaki bilgiler katılımcılarla paylaşılarak kişisel olarak yapılan israfın toplamda nasıl bir tablo ortaya çıkardığı bilmeleri sağlandı. Bu bilgilendirmeden sonra katılımcıların %56’sı artık israf etmeyeceğini söyledi. %40’ı ise zaten israf etmediğini ve bundan sonra da etmeyeceğini belirtti.