Ahilik ve Medeniyet
Ahilik haftası içerisindeyiz. Ahilik teşkilatının kuruluş niyeti ve gayesi, “insan ve medeniyet” kavramı üzerine tesis edilmiştir.
Ahiliği yakından ve uzaktan inceleyen herkes bu hakikati görebilir. “İnsanı yaşat ki, devlet yaşasın” felsefe ve inancı, Ahiliğin temelini oluşturur.
İnsan ihtiyaçlı bir varlıktır. Dolayısıyla bir insan ihtiyaçlarını tek başına karşılayamayacağına göre elbet diğer insanlarla iletişim ve ilişki içerisine girecektir.
Doğru iletişim ve doğru ilişki için ise elbet birtakım kurallar olması gerekir. İnsan hak ve hürriyetlerini de içine alan bu kaideler, Ahilik teşkilatında zirveye ulaşmıştır.
Bu açıdan baktığımızda, Osmanlı Devleti sadece yönetim, askerlik, eğitim ve dini hayatla değil, temeli değer yargılarıyla atılmış ticarî gelenek ve müesseseleriyle de öne çıkmıştır.
Bugün Osmanlı’yı 700 yıl yaşatan da bu unsurlardır. Ahilik teşkilatı ise bu anlayışın uygulayıcısı ve yöneticisi olmuştur. Yeri gelmişken, Ahi Evren kimdir kısaca bakalım:
•
Ahi Evran, bugün İran sınırlarında yer alan, devrinin önemli kültür merkezlerinden Hoy kasabasında doğmuştur. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir.
Ancak birçok kaynakta yer alan 93 yıl ömür sürdüğü bilgisinden hareketle, Hicrî 659’da (1261) vefat ettiği göz önünde bulundurulduğunda Ahi Evran’ın hicrî 566 (1171) yılında doğduğu anlaşılmaktadır.
Ahilik teşkilâtının kurucusu ve 32 esnaf zümresinin pîri kabul edilen Ahi Evran’ın asıl adı Mahmud’dur. Babasının adı ve doğum yerine nispeten Mahmud bin Ahmed el-Hoyî (Hoylu Ahmet’in oğlu Mahmud) denilmiştir.
Künyesi Ebu’l-Hakâyık (hakikatlerin babası), lakabı Nasîrüddîn’dir (dinin yardımcısı). Ahi şecerenâmelerinde ise Nimetullah (Allah’ın nimeti) olarak anılmaktadır.
Ahi Evran’ın ilk tahsil devresi, memleketi olan Azerbaycan’da geçmiş, gençliğinde Horasan ve Maveraünnehir’e giderek o yörede bulunan âlimlerden dersler almış ve dönemin büyük âlimlerinden Fahruddîn-i Râzî’den fen ve din ilimleri tahsil etmiştir.
•
Ahi Evran sadece ülkemizde tanınmaz. Orta Asya başta olmak üzere Ortadoğu, uzak Asya ile Afrika içlerine kadar onun öğretileri bilinir.
Ahi Evran, kurduğu Ahilik sistemi ile Anadolu’ya göç edenlere hem ekmek kapısı hem sığınak olmuş ve yine kurduğu ve kurdurduğu tekke ve zaviyelerle de iyi bir Müslüman ve vasıflı bir meslek sahibi olmaları için eğitim ve öğretime önem vermiştir.
Ahilik teşkilatının ve ahilerin dünya insanlığına sunduğu medeniyet sofrası şu çerçevede hayat bulmuş ve bulunması istenmiştir.
Kardeşliğin esas sayıldığı sistemin kilometre taşları; “cömertlik, yiğitlik, fedakârlık, dürüstlük, yapılan işin kalitesiyle, alanların ve satanların karşılıklı uyum ve mutlulukları” gibi daha sayılabilecek pek çok medeni şartlarla döşenmiştir.
•
Ezcümle Ahi Evran’dan:
“Hak ile sabır dileyip bize gelen bizdendir,
Akıl ve ahlak ile çalışıp bizi geçen bizdendir.”