Mehmet Güreli’nin hüzünlü kırılgan sesiyle usul usul söylediği Zamboni Sokağı şarkısı kulağımızda:
“Mary büyümüştü belki de,
Pinokyo herkesin cebinde
Benimse son mektup elimde
Burdayım işte birdenbire.”
Şarkının dediği gibi birdenbire burada, Bologna’da, Zamboni Sokağı’nın üstündeki Büyük Meydan’da oyuncu, yönetmen ve çocuk kitapları yazarı Görkem Yeltan’ı buluyoruz saçakların altında yürürken. Pinokyo’nun memleketi İtalya’yı ziyaret sebebini tahmin ediyoruz, ama yine de emin olmak için kendisine soruyoruz.
Görkem Yeltan'ı mart ayının son günlerinde Bologna'da bulma nedenimiz nedir?
Bologna'ya uzun yıllar önce çocuk kitapları fuarı için gelmiştim. Pastaya benzeyen kitapların her birinden çok etkilenmiştim. Fuar beni büyülemişti. O zamanlar Bologna Çocuk Kitapları Fuarı ülkemizde sayılı yayıncının bildiği, ziyaret ettiği bir fuardı. Ben de bir çocuk kitabı yazarı olarak dünyada ne olup bittiğini görmek istiyordum. Bu fuar tıpkı gittiğim diğer fuarlar ve film festivalleri gibi hayatımdan uzaklaştıramayacağım kıymetlim olmuştu. Bu yıl da bu nedenle Bologna'da bulunuyorum. Kitaplar ve edebiyat açısından, dünyada neler olup bittiğini izlemekten keyif aldığım bir oluşum bu fuar. Ayrıca şehrin de benim için gide gele öylesine büyük manaları oluşmaya başladı ki, Bologna'yı çok seviyorum. Yönetmenliğini yaptığım ilk filmin sesinin bu şehirde yapılması da benim için harika bir tesadüftür.
Bologna Çocuk Kitapları Fuarı’nı her yıl ziyaret eder misin?
Fuarın düzenlendiği tarih çekimlerimize denk gelmiyorsa muhakkak. Son üç yıl yapımını kendimizin üstlendiği filmlerimiz için verimliydi verimli olmasına, ama sevdiğim bu fuarla kavuşmama engel olan bir takvimi vardı. Filmimizin ses işlemleri için Bologna’ya geldiğimde fuar alanına bakıp iç geçirdiğimi ve kaçırdıklarımı düşünüp üzüldüğümü hatırlıyorum. Bu yılki iki filmimiz "Dört Köşeli Üçgen" ve "Bağcık" için değerli zamanlara denk gelse de fuarın tarihi, bu yıl gelebilmeyi çok istedim. Filmleri tamamlayabildiğimiz döneme denk geldiğinden şansım yaver gitti, gelebildim. Farklı ülkelerin kitaplarını, çizerlerini, hikayelerinin gittiği yerleri görmek, onları dinleyebilmek beni çok mutlu ediyor.
ÇOCUK FİLMLERİMİZ DE YOK...
Geçmiş senelerde Türkiye'den fuara katılım zayıf olurdu. Bu yıl Türkiye açısından durum nedir?
Türkiye standının olmadığı, Türkiye'den tek eserin yer almadığı Bologna Çocuk Kitapları Fuarlarını da görmüşlüğüm var. Bu yüzden şu anda katedilen gelişimin hoşuma gitmemesi mümkün değil. Türkiye Yayıncılar Birliği Başkanı Kenan Kocatürk ve Metin Celal ile sohbet etme imkanı bulduğumda onların sözleri, Türkiye'yi çocuk edebiyatında görmek istedikleri yerler beni umutlandırdı. Çocuk kitaplarımızın yollarının dünyaya doğru uzanacağını düşlüyorum. Bu yılki koleksiyonumuzdan söz edecek olursak, ne yazık ki yine iyi olduğunu düşünmüyorum. Örneğin standta resimli, büyük boy harika kitaplarımızdan çok azını görebiliyorsunuz. Türkiye'den yayıncı katılımı da, sergilenen eserlerin sayısı da azdı. Zaman içinde iyi bir temsiliyete doğru yol alınacaktır muhakkak. Bu yıl Çin yılıydı. Gördüklerim beni etkiledi. İleride Türkiye yılı olacağının hayalini kurmadığımı söylersem doğruyu söylememiş olurum.
Çocuklara yönelik kitap yazmaya başladığın ilk dönemle şimdiyi değerlendirir misin? Çocuk kitapları sektörü Türkiye'de nasıl bir gelişme gösterdi?
İlk kitabım yayımlanalı on sekiz yıl oldu. Yirmi yıldır bu dünyanın içinde olduğumu düşünürsek, elbette çok şey değişti. Olumlu adımlar, ilerlemeler söz konusu. Dünyanın geldiği yeri yakalamış olanlar, sanatsal yaratım ve evrensel fikirlerle vakit geçirenler, ki benim de Türkiye'deki hocalarım kabul ettiğim yazar ve çizerlerdir onlar, üretimlerine yenilerini ekliyorlar olsalar da bu eserler o kocaman havuzun içinde çok küçük kalıyor. Söz ettiğim eserler ve sanatçılarımız dışında, çocuk edebiyatı, minik okurlarla sohbetini yukarıdan bir bakışla yürütüyordu. "Dişini fırçala", "şöyle davran", "böylesi doğru" demeyi seviyordu. Bu da sıkıcılıkla el sıkışıyordu doğal olarak. Sektöre ilişkin verilerle konuşabilecek bilgiye sahip değilim, ama kendi durduğum yerden şunu söyleyebilirim: içerik değişimini tamamlama yönünde ilerlese de, iyi kitaplarımızın sayısı artsa da henüz okurumuzun bile eğitim kurumlarından bağımsız olamadığını görmekten üzüntü duyuyorum ben.
JAPONYA’DA MARKET SEPETİYLE KİTAP ALIYORLAR
Sektör arzu edilen seviyeye ulaşmak için neler yapmalı?
Üretenler çağdaşlarına gözlerini kulaklarını vermeli sanatla ilgili her alanda olduğu gibi. Çizerler tek tip çizgilerinden uzak durup değişik dünyalar için değişik eserler ortaya koymalı. Herkes kendine yeni kapılar açmalı. Peki bu nasıl olur? Öncelikle yazar ve çizerin desteklenmesiyle elbette. Üretimin niceliği değil de niteliğinden bahsedebilir hale gelmemiz çok önemli, sanata ilişkin her alanda olduğu gibi. Çocuk edebiyatına kazandırılabilecek pek çok çizer, ressam, animatörümüz, çizgi romancımız henüz bu alanı göremiyor. Yazıda harikalar yaratabileceklerini düşündüğüm yazarların da, kendine meslek olarak bu alanı seçebilecek gençlerin de ilgisini yeterince çekemiyor çocuk edebiyatı. Bunun için yayıncıların daha çok çaba harcaması, bu çabayı gösteren yayıncıların da desteklenmesi gerekiyor. Geçmişten gelen karakterlerimizden dünyaya mal olan yok. Bugün yaratılmayacağını kimse söyleyemez ama.
"O Türkiye'den!" denebilecek değerli çizim ve çizerlerimiz, yazarlarımız varken, daha da fazla olabilecekken dünyayla buluşamıyorlar. Aynı şey çocuk filmlerimiz için de geçerli. Çocuk filmleri festivallerine jüri üyesi olarak katıldığımda ya da fuarlara gittiğimde aynı eksiklik yanı başımda durup beni ürpertiyor. "Festivale çocuk filmlerinizi niye göndermiyorsunuz?" sorusunun "Çocuk filmlerimiz yok ki... Bazen tek tük çıkıyor," şeklinde, vermeyi beceremediğim cevabı beni mutsuz ediyor. Daha çok teşvik, iyi planlamalar ve çok çalışmaya ihtiyaç olduğunu söyleyebilirim kendi durduğum yerden. Tiyatro, müzik, çizgi roman... Her alan çocuk için aynı gelişimleri kaydetmeye başlarsa, birbirlerini besleyip, birbirlerinden güç alan sanatsal üretimler birlikte nefes alıp verebilecek hale gelirler. Yaşayan bu güzel varlığı göreceğime dair ümidim de var.
Türkiye'deki okulları dolaşıyorsun ve çocuklarla yakından iletişime geçiyorsun. Türkiye'de çocukların kitapla ilişkisi nedir?
Çocuklarla bir arada olmayı, onlarla birlikte hikaye uydurmayı çok seviyorum. Onlardan öğreniyor ve kimi zaman unuttuklarımı hatırlıyorum. Eğitim sistemimiz, aile yaşamlarımız ve ne yazık ki ülke olarak kitaba mesafeli bir bakışımız var. Japonya'da market sepetleriyle kitap alış verişi yapıldığını ilk kez gördüğümde heyecandan kalbim kulaklarımda atmıştı. Bu benim düşünemeyeceğim bir şeydi. Hayalini kurup, bir hikayenin içine yerleştirmekten büyük keyif alabilirdim ama var olduğunu görmek, izlemek büyük bir mutluluktu. Ülkemizde genel olarak gözlemlediğim kitaba bu mesafeli duruş. Bunun yanı sıra bir kütüphanecinin bireysel çabaları sonucunda çocukların rotasını okumaya, başka dünyaları tanımaya yönelttiğine de şahit oldum. Bu heyecan verici örnekleri ülkemizin her bölgesinde tek tek gözlemledim. Kitabı seven biri onun kendine yaşattığı mutlulukları başkalarından saklamıyor ve tanışmayanlara da olması gerektiği gibi sunuyor. Okuyan bir babaanne, arkadaş, çocukları kütüphaneye getiremediği için kitapları çocuklara götüren, bin çeşit formülle onların kitap kurdu olmasını sağlayan bir kütüphaneci, mesleğini sahiden seven, seçen bir öğretmen... Çok örneğe şahit oldum bugüne kadar kitap okumanın yaşattığı heyecanı herkesin yaşamasını isteyen, bu heyecanın dalga dalga yayılmasını sağlayan.
BAĞCIK FİLMİ, İSTANBUL FİLM FESTİVALİ’NDE
Oyunculuğun yanı sıra seni yönetmen olarak da görüyoruz. İlk filmin pek çok uluslararası festivalde seyirciyle buluştu. İkinci filmini tamamladın ve önümüzdeki günlerde İstanbul Film Festivali'nde gösterilecek... Kısaca "Bağcık" ın ana temasını anlatır mısın?
"Yemekteydik ve Karar Verdim" filminde, var olan ailenin içinde bir yolculuğa çıkmıştık. İkinci filmim "Bağcık"ta ise yeni kurulacak bir aileye dönüyoruz yüzümüzü. İki film birbirinin tersi yerlerde geziniyor bu anlamda. Yemekteydik ve Karar Verdim’de 4:3, Bağcık’ta 2:40 aspect ratio, görüntü oranlarıyla çalıştık. Bu oranların ilki sıkışmışlığa, ikincisi genişlemeye işaret ediyordu benim dünyamda. Hikayelerle doğru orantılı bir dil kurmayı hayal etmiştim. Ayrıca anamorphic lenslerle çalıştık ki bu Türkiye’de sinemada çok az kullanılıyor.
Temaya gelince, Bağcık filminde anne babalarını kaybeden iki küçük kız kardeş, anneannelerinin Kanada'ya gidişiyle yürüme engeli bulunan amcalarının Bodrum'daki evine yollanırlar. Orada kalacakları dönem, çocukların Kanada'ya yerleşebilmeleri için hazırlanacak resmi evrakların tamamlanması dönemidir. Onlara bakıcı olarak gelen plates hocası genç kadınla, kızların amcaları arasında duygusal bir yakınlaşma başlar. İki küçük kız kardeş, bu yakınlaşan ikiliyle birlikte Bodrum'da kalmak isteğindedir. Engeli yüzünden kızların kendisiyle yaşayamayacağına inanan amcanın da düşünceleri zamanla değişmeye başlar. Filmin adını senaryo ekibimizle sürdürdüğümüz çalışmalarımızda “Bağcık” koymamız da bu yüzden. Aile bağına gönderme niteliği taşıyan bu ismi çok seviyorum.
Bu filminde de konu çocukların etrafında gelişiyor. Çocuk dünyası Görkem'de önemli bir yere sahip diyebilir miyiz?
Deriz tabii ki. İki filmde de aile ve çocuklar ortak noktalar. Bir de çocuk edebiyatı hep yanıbaşımda duruyor. Nerelerde dolanıyorsanız, neleri seviyorsanız o taraflarda bir şeyler üretmek heyecan verici.
Üretim kadronuz kimlerden oluşuyor?
Bu filmin hikayesi benim ama senaryosunu Asuman Kafaoğlu Büke ve Yalçın Akyıldız’la birlikte yazdık. Bağcık’taki ana rollerden söz etmek isterim. Kaan Çakır için düşünmüştüm bu hikayeyi. Pınar Tuncegil’le çalışmak da en az Kaan Çakır’la çalışmak kadar ilham vericiydi. Yeltan ailesinin küçükleri Derin ve Alin, Kaan’la Pınar’a eşlik etmede zorlanmadılar, iyi çalışmışlardı ve ne yaptıklarını biliyorlardı. Dostlarım Ali Altuğ, Yeşim Koçak, Okan Yalabık ve Barış Yıldırım da benim hayal ettiğim oyunculardı. Ana rollerdeki iki çocuk oyuncumuz dışındaki tüm çocuk oyuncularımız da sanki bu hikaye için yaratılmış gibilerdi.
Düşünmeden edemiyor insan, oyunculuk, yönetmenlik, şarkı sözü yazarlığı, çocuk kitapları yazarlığı... Nasıl zaman buluyorsun tüm bunlara?
Çok çalışıyorum evet. Çok kitap okuyorum, çok film izliyorum, çok geziyorum, çok araştırıyorum, gördüğün gibi fuar geziyorum... Çekim yoksa, her sabah saat 6’da uyanıyorum ve öğlene kadar okuyorum. Üretmek için beslenmek zorundayız. Sinemada oyuncu olmak bir avantaj, zaten izleyip okuyan kişisin. Yönetmen olunca farklı bir pencereden izlemeye başladım sadece. Dünya sinemasını takip ediyorum. Uzakdoğu, Manga animeleri, Miyazaki, Takahata en sevdiklerim.
ZAMBONİ SOKAĞI CESURCA KONMUŞ BİR ALBÜM İSMİ
Film vizyonda izlenecek mi?
İKSV’nin film festivalinde izlenecek, ama vizyonda izlenmeyeceğini düşünüyorum. Çünkü Türkiye’de sadece vizyona yönelik yapılan prodüksiyonlar izleniyor. Sorun sinema salonu eksikliği değil aslında. İstanbul’da yeterli sayıda salon var. Anadolu’da maalesef böyle değil tabii. Eski salonlarımıza sahip çıkamıyoruz. Sinemaya gitme kültürü de yok oldu. Eskiden açık hava sinemalarına, konserlere, tiyatrolara gidilirdi, şimdi ise televizyon odaklı bir yaşam var. Bu sadece Türkiye’de değil, aslında tüm dünyada böyle. Şimdinin en iyi yanı belki de, internet aracılığıyla her şeye çok çabuk ulaşabiliyor olmamız. Örneğin ben istediğim yönetmenin filmini anında bulup izleyebiliyorum.
Bologna'nın sende özel bir yeri olduğunu düşünüyorum, yanılıyor muyum? Güreli'nin bestelediği, sözlerini senin yazdığın Zamboni Sokağı şarkısını bilmeyen yok herhalde! Sokağın Bologna'da olduğunu ise bilen azdır... Nedir Bologna senin için?
Bologna'ya fazlaca gidip geldiğimden ve elbette sevdiğimden bağlandım bu şehre. "Korkusuz Meles" kitabımda da "Hotel Pedrini" geçer. O da beni çok zor bir durumdan kurtaran bu şehirdeki otelin adıdır. Orada olmasını, hikayenin içinde, benim hayal ettiğim şekliyle yaşamasını istedim.
Zamboni Sokağı'nın sözlerini yazarken, bu ülkenin herkes tarafından bilinen karakteri Pinokyo'dan söz ederken, saçakların altından yürüyüp besteye sözleri uydurmak için denemeler yaparken şarkının böylesine bilineceğini hiç düşünmemiştim. Bu bilinirlikte Mehmet Güreli'nin harika bestesinin yeri çok önemli kuşkusuz ama Türkiye'de bilinmeyen bir sokağı albüm ismi yapmak da Mehmet Güreli gibi bir korkusuza yakışır ancak. Buna bağlı olarak da daha fazla bilindiğini söyleyebiliriz rahatlıkla. Bologna'dan, burada görüp, öğrendiklerimden, çocuk kitapçısını ziyaret ettiğim zaman duyduğum mutluluktan, kütüphaneye girip geçirdiğim saatlerden ve elbette fuarda gözlerimi zenginleştirenlerden fazlaca fikir girer sanırım yapacaklarımın içine.
Söyleşi: Birgül Göker Perdisa
Odatv.com