Ak akçe kara gün içindir. Para maddiyat zor günler için gereklidir. Ona göre kendimizi hazırlamalıyız.
Ak gün ağartır kara gün karartır. Güzel mutluluk dolu günler insanı mutlu eder neşelendirir. Dinç yapar. Huzursuz günler insanı moral men yıkar huzursuz eder. İnsanın huzurunu kaçırır.
Ak koyunun kara kuzusu da olur. Kimse kimsenin huyunu veya geleceğini bilemez. Çok iyi niyetli ahlaklı insanlardan da kötü evlatlar olabilir.
Akacak kan damarda durmaz. Eğer talihimizde bir aksilik varsa bir aksilikle karşılaşacaksak ne yaparsak yapalım o bizi gelip bulacaktır. Kurtuluşu yoktur.
Akan su kir tutmaz. Eğer su akıyorsa önündeki her şeyi sürükler getirir, bu kir de olsa böyledir, başka bir şeyde olsa.
Akara kokara bakma, çuvala girene bak. Yeni eski iyi köyü güzel çirkin bakma ne bulursan çuvala doldur. Senin göreceğin çuvala girendir.
Akça akıl öğretir don yürüyüş. İnsanın parası varsa çok şey düşünür yapar hayata geçirir. Elbise ise ancak havalı yürümeyi sağlar başka bir işe yaramaz
Akçalı adamdan dağlar da korkar. Kişinin parası var parasını faydalı işlerde değil de zararlı işlerde kullanırsa herkese zarar verir, insanlar değil her şey onların varlığından gelebilecek zararından korkar.
Akıl akıldan üstündür. İnsan kendi aklını beğenip böbürlenmemeli. Kendinden daha akıllı insanların var olabileceğini her zaman düşünmeli bilmeli. Kişi bir iş yaparken başkalarına tanışmalı akıl almalı olur ki ondan daha iyi düşünenler yeni fikirler üretenler de çıkabilir.
Akıl Defteri: Ajanda, Unutmamak için not alınan defter.
Akıl Hocası: Başkalarına akıl veren
Akıl için yol birdir. Karmaşık işlerin hallolmasında kime sorulursa sorulsun herkes aynı çareleri söyleyecektir. Aynı yolu gösterecektir.
Akıl kişiye sermayedir. İnsanın yapacağı işlerde en büyük sermayesi aklıdır. Yeter ki faydalı ve doğru kullanmasını bilsin.
Akıl olmayınca ne yapsın sakal. Kişiyi yönetende yücelten de aklıdır. Eğer akıl yoksa sakalla yaşla bir yere varılmaz. Bir iş başarılmaz.
Akıl unutur, kalem unutmaz. İnsan aklındakini unutabilir, ama not alınan deftere yazılan unutulmaz er veya geç gelir yerini bulur.
Akıl yaşta değil baştadır. İnsanın akıllanması için illa da yaşlanması gerekmez. Zekanın yaşla bir alakası yoktur.
Akılları pazara çıkarmışlar herkes kendi aklını almış. Herkes için en doğru akıl kendi aklıdır. Kolay kolay başkalarının aklını beğenmez.
Akıllı düşman akılsız dosttan iyidir. Akıllı düşmanında olsa nerede nasıl hareket edeceğini bilir bu yüzden iyidir. Akılsız dostsa nasıl hareket edeceğini bilmez her an başını derde sokabilir. Bunun için akıllı düşman daha iyidir.
Akıllı olup dünyanın kahrını çekmektense, deli ol dünya senin kahrını çeksin. İnsan akıllı olup her şeyle ilgilenmek herkesin derdini düşünmek çevresindekilere yardımcı olmak yol göstermektense deli ol herkes enin derdini düşünsün sana çare olmaya uğraşsın.
Akıllı söylemeden düşünür, akılsız düşünmeden söyler. Akıllı insan bir sözü söylemeden önce nereye varacağını ne gibi sonuçlar doğuracağını düşünerek söyler. Akılsız hiçbir şeyi düşünmeden olur orta konuşur. Sonuçta da ya başını derde sokar ya da insanların arasında huzursuzluk çıkarır.
Akıllının ayıp dediği ile ahmak iftihar eder. Akıllı insana göre ayıp olan bir davranışı akılsız insan düşünemediği için iftihar edilecek bir davranış olarak değerlendirir.
Akıllıyı geri atma, ahmağı kılavuz yapma. İnsan akıllı olandan her zaman akıl almalı onun fikirlerini değerlendirmeli akılsız insandan ise kılavuz olmaz. Ondan ancak zarar gelir.
Akılsız başa söz neylesin; lezzetsiz aşa tuz neylesin. İnsanda akıl yoksa nasihat fayda etmez, tıpkı lezzetsiz yemek gibi ne kadar tuz koyarsan koy lezzetlenmez
Akılsız başın cezasını ayaklar çeker. Düşünmeden yapılan bir işin sonucunda insanın bedeni yorulur. Hata insanın vücudunun herhangi bir organında değil aklındandır.
Akılsız köpeği yol kocatır. İnsan bir işi nasıl yapacağını bilmezse fuzuli uğraşmakla ömrünü geçirir.
Akla gelmeyen başa gelir: Yapılan bir işte hesaplanmayan bir iş başa gelince kişi zararını çeker.
Aklına turp sıkmak. Bir kişiye yanıldığını, budalaca düşündüğünü söylemek için kullanılır.
Aklına geleni işleme, her ağacı taşlama. İnsan her aklına gelen şeyi söylememeli her gördüğü davranışı veya olayı da eleştirmemeli. Konuşurken de düşünürken de iyi hesaplamalı.
Aklını yitirmek: Bir olay karşısında akla hayale gelmeyecek yanlış davranışlar göstermek.
Akraba ile ye iç alış veriş etme. İnsan dostları ile her şeyini paylaşmalı ama ticaret yapmamalı.
Akranı ile uçmayan kuş semada hu çeker. Kişi kendi ayarındakilerle ilişki kurmaz ve boyundan büyük işleri yapmaya kalkarsa sonunda çok zarda kalır Tek yapacağı artık Allah’a yalvarmaktır.
Akrebe niçin soktun demişler ne yapayım huyumdur demiş. Topluma zararlı olan bir insana niçin zarar verdiğini sormanın bir anlamı yok çünkü onun huyu o, çevresine zarar vermek üzere her şeyini kurmuş bu huyunu değiştiremezsiniz.
Aksayanla aksak, suya gidenle susak. Başkaları ne yaparsa onu yapan insanlara söylenen bir söz. Susak, bati yörelerinde su taşımak için kullanılan geniş ağızlı testi.
Aksam ahıra, sabah çayıra (nahira). Yiyip, içip yatmaktan başka hiçbir şey yapmayan insanlara. Nahir, kırlara otlatmaya gönderilen davar (koyun-kuzu-koç) sürüsü.
Aksam Hacı Mehmet, sabah eskici Yahudi. Bazen iyi ve dürüst görünen kurnaz, dalavereci, cimri kişiler Günü gününü tutmaz. Bir gün iyi bir gün kötü.
Aksam yezit diye öldürdüler, sabah şehit diye namazını kıldılar. Önce acımasızca suçlayıp öldürdüler sonra da üzülüp şehit namazı kıldılar.
Akşam bulutu kızardı sabah hava hoş, sabah bulutu kızardı, öğleye varmaz kış. Eğer akşamdan gökyüzünde bulutlar kızarmışsa yarın havanın güzel olacağına işarettir yok sabahtan bulut kızarmışsa öğleye kalmaz fırtına çıkacağına işarettir.
Akşamın hayrı sabahın şerri. Akşam karar almak için pek uygun biz zaman değildir. Artık beyin yorulmuştur. Sağlıklı karar veremeyebilir, en doğrusu sabahın dinlenmiş kafasıyla karar vermektir. Mutlaka yorgun kafayla verilecek karardan daha sağlıklı daha doğru daha faydalı bir karar olacaktır.
Akşamın işini sabaha bırakma. Her iş zamanında yapılmalı. Zamanı geçtik ten sonra yapılan işin hayrı olmaz.
Al Allah kulunu, zapt eyle delini. Yaptığı işe kimse engel olamadı sonunu düşünmeden korkusuzca ileriye atıldı.
Al malın iyisini çekme kaygısını. Eğer aldığın maldan hayır görmek sıkıntı çekmek istemiyorsan daima iyisini almalısın.
Al ile aslan tutulur, güç ile sıçan tutulmaz. Eğer kişi nasıl davranılacağını bilirse çok zor işleri de rahatlıkla halleder ama nasıl hareket edileceğini bilmezse çok basit işleri bile halledemez ağzına burnuna bulaştırır.
Ala keçi her zaman püsküllü oğlak doğurmaz: İnsan değerli bildiği bir kaynaktan her zaman değerli verim alamayabilir, alınacak diye bir kural da yoktur.
Alacakargaya kimse taş atmaz kekliğin peşinde koşan çok olur. Bir şeyin aslı orijinali varken kimse sahtesinin peşinden gitmez. İnsanlar daima gerçek ve doğru olanın peşinden gider.
Alacağın olsun da vereceğin olmasın. İnsan alacağından sıkıntı çekmez ama vereceği her zaman sıkıntı verir.
Alacakla verecek ödenmez. Kişinin başkalarına borcu varsa alacağına güvenip borcunu ihmal etmemeli alacağını alacak olduğu kişi zamanında veremeyebilir ama vereceğini zamanında ödemek zorunda olduğunu hiç aklından çıkarmamalı.
Alamadığın öküzün kuyruğunu tutma. İnsan yapamayacağı işi yapmaya kalkışmamalı sonra pişman olabilir.
Alçak atın binmesi kolaydır. Zayıf güçsüz olan ayaklar altına alınmaya mahkûmdur. Kişi zayıfsa kolay kolay başkalarının baskısından kurtulamaz.
Alçak eşek binmeye, öksüz çocuk dövmeye kolay. Nasıl ki alçak eşeğin binmesi kolay olursa, zayıf aciz kimsesizler de her zaman için başkalarının zulmüne uğramaya mahkûmdur.
Alçak uçan yüce konar, yüce uçan alçak konar. İnsan kibirlenmez mütevazılığını alçak gönüllüğünü sürdürdüğü sürece başkaları tarafından sevilir sayılır yüceltilir, fakat kendini beğenir başkalarını hor görürse insanlar ondan uzaklaşır. İnsanlar tarafından alçaltılır.
Kişi fakir yoksul olabilir ama zamanla çalışır gayret eder zengin olur. Kişi zengin olabilir ama oda zamanla zenginliğini kaybedip fakir düşebilir.
Alçak yer yiğidi hor gösterir. Kişi ne kadar becerikli ne kadar maharetli veya ne kadar yetkili olursa olsun bulunduğu ortam ona uygun değilse kendini gösteremez, Sıradan biri olarak görünür.
Alçak yerde tepecik kendini dağ sanır. Eğer bir toplulukta âlim yoksa cahiller kendilerini âlim sanırlar.
Alçak yerde yatma sel alır, yüksek yerde yatma yel alır. İnsan kendi konumuna göre kendi becerisine göre kendi zekasına göre yaşamalı, eğer kendi yapabileceğinden büyük işlere kalkarsa başaramaz zarar görür basit işlerle uğraşırsa boşuna zamanını harcar.
Aldı haberi, gitti kabari kabari. İyi haberi alınca koltukları kabara kabara sevine sevine gitti.
Alet işler el övünür. İnsan ne kadar maharetli ne kadar becerikli olursa olsun onu önemli yapar kullandığı alettir. Eğer alet olmasa becerisini gösteremez.
Âlemin maskarası olmak: Herkesin dilinde olmak, alay konusu olmak
Alıcı kuşun ömrü az olur. Başkalarına saldıran başkalarını huzursuz eden başkalarına hava atanların mutlaka karşılarına onlara dur diyen biri çıkar. Yaptıklarına pişman eder.
Alın teri dökmek: Başarmak için çok çalışmak
Alın Yazısı: Kader
Alışmış kudurmuştan beterdir. İnsan bir şeye alıştı mı ondan kolay kolay vazgeçemez. ütün gayretiyle isteğini yerine getirmeye çalışır.
Alışmış kursak bulamacını ister. Kişi bir şeye alıştı mı onu devamlı ister. Onsuz duramaz.
Altı aylık seyisliği var, kırk yıllık at boku (fışkı) eşeler (karıştırır). Deneyimsiz fakat çokbilmiş gibi davranan, beceriksizlik yapan, ortalığı karıştıran kişilere...
Almazsın, satmazsın, pazarda isin ne? İlgi alanına girmeyen konu üstünde gereksizce duran kişilere söylenir.
Alicengiz oyunu: Kurnazlık ve hile yapmak Kurnaz ve hilekâr olmak
Ali Kıran baş kesen: Zorba, dediğini zorla yaptıran kişi
Ali Faki' ya yazdırdık, daha beter azdırdık. Uzmanı sanarak gittikleri birinin durumu daha da karıştırması.
Âlim unutmuş kalem unutmamış. İnsan ne kadar bilgili olursa olsun bildiklerini unutur, ama bildiklerini not ederse bir yere yazarsa orada devamlı bilgilerine ulaşır
Alim olmak kolay adam olmak zordur. Bazı şeyler kolaydır çalışarak isteğine ulaşabilirsin ama bazı şeylerde vardır ki onlara ulaşmak için çalışmak tek başına yeterli olmaz. Çalışmanın yanında kişiliğin gelişmesi saygı sevgi yardım severlik gibi birçok özellik daha gerektirir. Bunu da herkes yapamaz.
Allah bilir ama kul da sezer. Her şey Allah’tan dır ama insanlarda aklı ile bazı olacak şeyleri sezer doğruyu yanlışı ayırır.
Allah çam isteyene çam, mum isteyene mum verir. Kişi Allah’tan neyi isterse Allah onu verir. Yeter ki istemesini bilsin.
Allah doğrunun yardımcısıdır. İnsan yaptığı işte davranışta doğru olunca; kısa vadede kaybetse bile mutlaka sonunda hakkettiğini kazanır. Kimse ona destek olmasa bile onun en büyük yardımcısı Allah’tır.
Allah insanın aklını alacağına canını alsın. İnsan için en büyük nimet canıdır, fakat akıl ondan daha önemlidir. Ölen insan ölür gider fakat aklını kaybeden ortada kalır ne bakanı olur nede derdini anlayanı sürünür sürünmektense ölmek daha iyidir.
Allah kardeşi kardeş yaratmış kesesini ayrı yaratmış. İnsanlar kardeştir ama karları zararları kazançları menfaatleri ayrıdır. Herkes kendi menfaatini düşünür. Menfaat olunca kardeşlik bir yere kadardır.
Allah verince kimin oğlu kimin kızı demez. Allah insana makam mevki veya zenginlik veya yetenek verecekse onun kimin nesi olduğuna bakmaz verir.
Allah verirse el getirir, sel getirir, yel getirir. Allah bir insana zengin olmak nasip etti mi o hiç umulmadık yerlerden gelip sahibini bulur.
Allah yaktığı yeri tez yeşertir. Bir yere afat gelmişse Allah o yere gelecekte bereket de verir. Yıkılıp gitti diye insanlar ümitsizliğe kapılmamalı
Allah’tan sıska ne yapsın muska. Kişi beceriksizse yeteneksizse ona muska ile dua ile beceri yetenek kazandıramazsınız.
Allah'ın bildiği kuldan saklanmaz. İnsan bir suç İşlediğinde cezadan kurtulmak için bunu saklamamalı. Çünkü Allah her şeyi bilir görür. Bu dünyada olmasa da öbür dünyada Allah’a hesabını vereceğimiz için suçları gizlememeli tam aksine söyleyip vicdani sorumluluktan çıkmalıyız.