Aliye ÖZENCİ
“ÇOCUĞU KORUYAN YASALAR YETERSİZ”… Kıbrıs Türk Pediatri Kurumu Başkanı Dr. Ayşe Sayılı Erenel, çocuk ihmal ve istismarını önlemek için ülkemizde yapılması gerekenler konusunda birçok bilimsel çalışmaları olduğunu ancak bir türlü uygulamaya konulamadığını belirtti. Ülkemizde Çocuk İzlem Merkezi’nin kurulmasının artık kaçınılmaz olduğunu vurgulayan Erenel, “Ciddi yasal düzenlemeler gerekiyor. En başta çocuğu koruyan yasaların yetersizliği dikkat çekiyor. Bunun için siyasi iradeyle beraber öneminin anlaşılması ve multidisipliner harekettir” dedi.
Kıbrıs Türk Pediatri Kurumu Başkanı Dr. Ayşe Sayılı Erenel, çocuklarımıza yönelik yapılan her türlü kötü muamelenin ‘ihmal’ ve ‘istismara’ girdiğini vurgulayarak ülkemizde de istismarın her anlamda yaşandığını söyledi.
Özellikle cinsel istismarının çocuk haklarının ağır ihlali anlamına geldiğini ifade eden Erenel, bu konuda birçok disiplinin çözüme dahil edilerek bir arada çalışılmasının önemine değindi.
Erenel, pediatri kurumlarına bu konuda önemli görevler düştüğünü belirterek “Yıllardır konunun önemine dikkati çektik, mağdur olan çocuğun bundan sonra en az yıpranarak doğru rehabilitasyonu konusunda bilimsel yaklaşımları ortaya koyduk. Ülkemizde bunları uygulamak bugüne kadar mümkün olamamıştır. Çocuk İzlem Merkezi gerekliliği artık kaçınılmazdır. Bunu yaparken ciddi yasal düzenlemeler gerekliliği olduğu aşikardır. En başta çocuğu koruyan yasaların yetersizliği dikkati çekmektedir. Bunun için siyasi iradeyle beraber öneminin anlaşılması ve multidisipliner harekettir” dedi.
Çocuk İzleme Merkezi konusunu ele aldıkça karşılarına çıkan en büyük sorunun yasal düzenlemelerdeki eksiklikler olduğuna dikkat çeken Erenel, eğitim düzeyinin ihmal ve istismarı anlamada önemli bir etken olduğu saptadıklarını, özellikle eğitim düzeyi düşük olan ailelere çocuk istismarı ve ihmali konusunda eğitim verilmesinin gerekli olduğunu söyledi.
SORU: Kıbrıs Türk Pediatri Kurumu ne zaman kuruldu?
ERENEL: Kıbrıs Türk Pediatri Kurumu, 25 Eylül 2002 tarihinde ülkemizde çocuk sağlığının gelişmesine ve bilimsel pediatrinin ilerlemesine hizmet amacı ile kurulan siyasi olmaktan çok mesleki bir örgüttür. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Çocuk Cerrahisi, Çocuk Psikiyatrisi ile çocuk yan dal uzmanlarından oluşan 100’e yakın üyemiz bulunmaktadır. Kuruluşundan önceki faaliyetleri de göz önünde bulundurulduğunda kurumumuz 20 yılı aşkın bir süredir başarı ile çalışmalarını yürütmektedir.
Kurumumuz, bilimsel çalışmaların desteklenmesini, üyeler arası standart uygulamaların oluşturulmasını ve fikir birliğinin olmasını hedeflemektedir. Meslektaşlarımız arası uyum çok önemlidir. Pediatri dalında yenilik ve uygulamaların üyelerimize kazandırılması için eğitimler düzenlemekteyiz.
SORU: Kıbrıs Türk Pediatri Kurumu olarak çocuk sağlığının gelişmesi ve ilerlemesi yönünde katıldığınız veya düzenlediğiniz çalışmalardan bahseder misiniz?
ERENEL: Kurumumuz ülkemizde çocuk sağlığının gelişmesi ve ilerlemesi yönünde hizmet etmekten kıvanç ve onur duymaktadır. Şöyle ki kuruluşumuzdan bu yana her yıl üyelerimizin Türkiye’deki ulusal pediatri kongrelerine katılmasına destek olduk. Her yıl ülkemizde çok sayıda konferanslar, sempozyumlar düzenledik ve çeşitli pediatri kongrelerine ev sahipliği yaptık.
Ülkemizde uluslararası pediatri kongresine 2007 yılında Türkiye Milli Pediatri Derneği ile birlikte ev sahipliği yaparak, kongre turizminin ülkemizde başlamasına öncülük etmiş olduk. Ayrıca yurt dışında gerçekleşen ulusal kongrelere de katılarak ülkemizi temsil ettik.
Çocuk istismarı konusunda ülkemizde çok değerli hocalarımızın katılımıyla 2011 yılında sempozyum gerçekleştirerek onu takiben geniş katılımlı bir çalıştay düzenledik. İlk kez ülkemizde her yönüyle çocuk istismarı bu kadar etraflıca masaya yatırılarak değerlendirilmiş ve çözüm önerileri üretilmeye çalışılmıştır. Ortaya çıkan en önemli sonuçlardan birisi Çocuk İzlem Merkezi’nin kurulmasının elzem ve kaçınılmaz oluşudur.
Aşı çalıştayları düzenleyerek ülkemizdeki ulusal aşı takviminin güncellenmesi konularında Sağlık Bakanlığı ile iş birliği içerisinde çalışmaktayız. İlk olarak 1 Ekim 2005’te ilgili paydaşlarla Ulusal Aşı Programımız ile ilgili workshop ve geniş katılımlı bir konferans düzenlemiş ve sonucunda ulusal aşı takvimimiz oluşturulmuştur. Bundan sonra her 2 yılda bir eğer varsa yeni çıkan aşıların takvime dahil edilmesi veya mevcut aşı uygulamalarında gerekli olan değişikliklerle takvimimizi güncellemekteyiz. Bu amaçla aralıklı olarak aşı çalıştayları yapıyoruz. Bilimsel toplantılar yanında okul sağlığı konularında da çalışmalarımız olmuştur.
Bilimsel toplantılar dışında okul sağlığı konularında yapılan çalışmalar
SORU: Bilimsel toplantılar yanında okul sağlığı konularında da çalışmalarda bulunduğunuzu söylediniz, bunları detaylandırabilir miyiz?
ERENEY: Obezitenin önlenmesi; Çölyak taraması; Hepatit A, Hepatit B ve Su çiçeği enfeksiyon sıklığının belirlenmesi üzerine çalışmalarımız oldu.
Çocuklarda obezitenin önlenmesi amacıyla okul kantinlerinde sağlıklı gıda satışının teşviki konularında ilgili bakanlıklarla görüşmelerimiz ve uygulamalara katkılarımız olmuştur. Okul kantinlerindeki uygulama tek başına obeziteyi önlemede yeterli olamayacak olsa dahi, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının küçük yaşlarda kazanılması konusunda temel bir adım olacağı muhakkaktır.
Çölyak taraması ise toplumda %1 gibi sık görülen bir hastalıktır. Temel neden glüten hassasiyetidir. Başlıca belirtileri demir eksikliğine bağlı kansızlık, boy kısalığı, sindirim sistemi rahatsızlığı belirtileri ve büyüme geriliğidir. Bu konuda farkındalık yaratmak ve ülkemizde sıklığının belirlenmesi konularında yapılan bilimsel çalışmalarda aktif görev aldık. Türkiye’deki Türk Pediatri Kurumu, KKTC Sağlık Bakanlığı, KKTC Eğitim Bakanlığı ve Kıbrıs Türk Pediatri Kurumu iş birliğinde, ülkemizde her ilçeden, ilkokul 1. ve 5.sınıflardan, 4000-5000 çocuk taranarak çalışma yürütüldü. Bu konuda kamu spotu oluşturarak farkındalık yarattık.
Ulusal aşı takvimine girmeden önce toplumumuzda çocuklarda Hepatit A, Hepatit B ve Suçiçeği enfeksiyon sıklığının belirlenmesi için yapılan çalışmalarda aktif görev aldık. Yapılan bu bilimsel çalışmaları, ülkemizde gerçekleşen 56. Milli Pediatri Kongresi’nde özel olarak yer alan ve çeşitli ülkelerden katılımcıların bulunduğu, Uluslararası Pediatri Toplantısı’nda, İngilizce olarak başarıyla sunduk.SORU: Kurum, hedefleri doğrultusunda birçok başarılı çalışmaya imza atıyor. Buna rağmen ülkemizde yaşanan sıkıntılar var mı?
ERENEL: Ülkemizde yapılan bilimsel çalışmalar ve sempozyumlar neticesinde alınan kararları uygulama noktasında zaman zaman sıkıntılar yaşamaktayız. Bu konuda en büyük eksikliği, bir siyasi irade ile başladığımız süreçte, değişen kadrolar nedeniyle işlerin yavaşlaması ve çoğu kez sil baştan yola çıkmak durumunda kalmamızdır. Bunların en başında “Çocuk İzlem Merkezi” (ÇİM) projemiz gelmekte.
“Çocuklara yönelik yapılan her türlü kötü muamele ihmal ve istismara girer”
SORU: Çocuk istismarı konusu hepimizi üzüyor. Kurum olarak bu konuda yaptığınız çalışmalar var mı?
ERENAY: Biliyoruz ki çocuklarımıza yönelik yapılan her türlü kötü muamele ihmal ve istismara girer. Ülkemizde de istismar her anlamda yaşanmakta. Özellikle cinsel istismar çocuk haklarının ağır bir ihlalidir. Burada en önemli husus, birçok disiplinin çözüme dahil edilerek bir arada çalışılması gerekliliğidir. Özellikle pediatri kurumlarına bu konuda önemli görevler düşmektedir. Biz uzun yıllardır konunun önemine dikkati çektik, mağdur olan çocuğun bundan sonra en az yıpranarak doğru rehabilitasyonu konusunda bilimsel yaklaşımları ortaya koyduk. Ülkemizde bunları uygulamak bugüne kadar mümkün olamamıştır. “Çocuk İzlem Merkezi” gerekliliği artık kaçınılmazdır. Bunu yaparken ciddi yasal düzenlemeler gerekliliği olduğu aşikardır. En başta çocuğu koruyan yasaların yetersizliği dikkati çekmektedir. Bunun için siyasi iradeyle beraber öneminin anlaşılması ve multidisipliner harekettir.
İstismar konusunda erken ve doğru müdahalenin önemi ortadadır. Çocukla nasıl iletişim kurulacağı, konu ile ilgili adli süreç, istismara karşı koruyucu yaklaşımlar gibi konunun pek çok bacağı vardır. Çocuklarımızı korumanın ve refahlarını sağlamanın ortak sorumluluk olduğu bilinciyle hareket ederek erken ve doğru müdahale için Sosyal Hizmetler Dairesi’ne de önemli saha görevleri düştüğünü görmekteyiz. Hem kurumsallaşma hem de mesleki çalışmalarımızı yürütmeye çalıştık ve çalışmaya devam ediyoruz. Yaptığımız etkinliklerde, meslektaşlarımıza katkı yapmak, dayanışmayı sağlamak ve aynı zamanda toplumumuza da mesajlar vermeyi hedef aldık.
SORU: Çocuk istismarı konusunda farkındalığı nasıl artırabiliriz?
ERENEL: ÇİM konusunu ele aldıkça karşımıza çıkan en büyük sorunun yasal düzenlemelerdeki eksiklikler olduğu anlaşılmıştır. Toplumumuzun duyarlı olduğunu düşünmekle birlikte farkındalığın daha çok yaratılabilmesi için medyaya, sivil toplum örgütlerine görevler düşmektedir. Bahse konu sorunun tespit ve çözümü için ise etkin yasal düzenlemelerle birlikte, konudan sorumlu kurum ve kuruluşların oluşturulması, çalışma, sağlık ve eğitim bakanlıklarıyla ilgili tüm paydaşların ortak hareket etmesi gerekmektedir. Ayrıca insan kaynağı ve maddi kaynağında yaratılması elzemdir. Bu şekilde hareket edilirse çözüme ulaşılabilir. Eğitim düzeyinin ihmal ve istismarı anlamada önemli bir etken olduğu saptanmış ve özellikle eğitim düzeyi düşük olan ailelere çocuk istismarı ve ihmali konusunda eğitim verilmesi gerekli olduğu yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur.
“Pandemi döneminde internet bağımlılığı sorunu ortaya çıkmıştır”
SORU: Çocuk yaşta yapılmaya başlanan birçok aşı var. Aşılama konusunda izlenen yol nedir?
ERENEL: İlk 5 yaş, çocukların enfeksiyonlara ve mikrobik hastalıklara sık olarak yakalandıkları bir dönemdir. Dünya Sağlık Örgütü’nün Zatürre Raporu'na göre, aşısı ve tedavisi mümkün bir hastalık olmasına karşın, zatürre hâlâ dünya genelinde çocuk ölümlerinin ilk sırasındaki yerini koruyor. Küresel çocuk ölümlerinin önüne geçilmesinde aşılamaların rolü çok büyüktür. Özellikle de aşı karşıtlığı konusu bu anlamda da önemlidir ve kabul edilemez. Aşılama konusunda hâlâ eksikliklerimiz olduğu ortadadır. Özellikle her çocuğun ücretsiz olarak aşıya ulaşma imkanı bulması çok önemlidir. Pandemi dönemi çocukların aşılamalarının aksamaması için büyük çaba sarf edilse de bir dönem güçlükler yaşanmıştır.
Okul döneminde üst solunum yolu nezle, grip, tonsillit, krup, kulak iltihabı, zatürre, bronşiolit enfeksiyonları sık rastlanılan hastalıkların başında gelmektedir. Bunun yanı sıra özellikle ülkemizde alerjik hastalıklar, obezite öne çıkmıştır. Özellikle pandemi döneminde internet bağımlılığı sorunu ortaya çıkmıştır. Zararlı kullanımı konusunda çocuklarımızı koruyabilmek için ailelere gerekli tedbirler anlatılmalı, okullarda siber zorbalık konusunda eğitimler verilmelidir Kurum olarak biz de bu konuda gerekli desteği verebilecek noktadayız.
SORU: Çocuk sağlığı takibini nasıl yapıyorsunuz? Nelere daha çok dikkat ediliyor?
ERENEL: Çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümü, yani çocuk doktorları doğumdan ergenliğe kadar uzanan süreç içinde yer alan bireylerin tanı, takip ve tedavisi ile ilgilenen bilim dalıdır. Sadece hastalıkların tedavisinden sorumlu olmayıp, sağlıklı nesiller yetişmesinden de sorumluyuz. Çocuğun erişkinden en önemli farkı 18 yaşına kadar sürekli olarak büyüyor olmasıdır.
Çocuk erişkinin küçültülmüş hali olmayıp her yaşın kendine özgü sorunları ve gelişimsel sorunları olmaktadır. Bebek, çocuk, ergen şeklinde yetişkinliğe adım atılan bir sürecin yakın takipçisi olmak biz çocuk hekimlerini en farklı kılan özelliktir. 0 ile 18 yaş arasında, çocuk olarak tanımlanan kişilerin doğumsal hastalıkları, doğum sonrası düzenli olarak uygulanması gereken aşı takibi, mental, fiziksel ve motor gelişimi pediatri hekimlerince takip edilir. Henüz iletişim becerisi gelişmemiş bebeklerin hastalıklarının zorlu tanı ve tedavisi ile ilgilenen hekimler, çocukluk döneminde bulunan bireylerin muayenelerini ise onların psikolojilerini göz önünde bulundurularak yapar. Çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümünün pek çok yan dalı da mevcuttur. Bu dallarda uzmanlaşan pediatristler, ek eğitim sürecinden geçerler. Çocuk hekimliğinde diğer pek çok uzmanlık alanına göre en önemli farklılık sağlam çocuk izleminin olması ve koruyucu hekimlik yönünü ön planda olmasıdır. Yani hastalık oluşmadan önlenmesi veya sorunun erken tespit edilerek vücutta başka zararlara neden olmadan tedavisinin mümkün kılınmasıdır.
SORU: Sağlıklı nesillerin yetişmesi için kurum olarak hedefleriniz nelerdir?
ERENEL: Sağlıklı nesiller yetiştirmek öncelikle sağlıklı çocuklarla mümkündür. Eğitim hayatına devam eden çocukların gün içinde evlerinden daha çok okulda zaman geçirdikleri düşünüldüğünde pek çok alanda çocuk sağlığıyla ilgili önlem alabilmek okullarda alınabilecek tedbirlerle mümkün olabilecektir. Kurumumuz çocukların ruh ve beden sağlıklarına yönelik tedbirlerin okul çağında alınabilmesi için çalışmalarda bulunmayı öncelikli hedefleri arasında tutmaktadır. Bu bağlamda çocuk istismarını ve ihmalini önleme ve müdahale çalışmaları bakımından, ilgili kurum ve kuruluşlarla çalıştay düzenlemek, yasal mevzuata ilişkin eksiklikleri gidermek bu yılki planlarımız arasındadır.
Özellikle obezite ve çölyak hastalığını önleme. Erken tanıma açısından okullarda sunulan gıdaların uygun hale getirilmesinin sağlanması konusunda farkındalık yaratmaya devam edeceğiz. Pandemi süreciyle uzaktan eğitimin hayatımıza girmesiyle çocuklarda uzun süreler internet kullanımı, beraberinde siber zorbalık ve başka pek çok bedensel, ruhsal sorunları da getirmiştir. Kurumumuzda bu sorunların tespit ve çözümüne yönelik gerekli eğitimleri verebilecek üyelerimiz mevcuttur. Önceki yıllarda bir ilçemizdeki lisede çocuk psikiyatristi üyelerimiz bu konuda sunumlar yapmışlardır. Tüm saydıklarımız bize yüz yüze eğitimin aslında ne kadar önemli ve gerekli olduğunu göstermektedir. Okullarımızın pandemiye rağmen mümkün olduğunca kapatılmadan yüz yüze eğitim hayatına devam etmesi gerekliliği tüm sağlık otoritelerince önerilmektedir. Bu aşamadan sonra umarız pandeminin kontrol altına alınmasıyla hedeflerimiz daha kolay gerçekleştirilebilir.