TYetişkinliğe geçişi işaretlemek için Brezilya’nın Javaé halkı, erkekliğin sırrını koruyan ilahi varlık Auranā’ya manyok ununu kurban eder. “Büyük Ruh’un Evi” olarak adlandırılan sazdan çatılı bir kulübede, tanrının ziyareti için un serilir.
Ancak geçen yılki ritüelde un yoktu.
Kabile normalde meyve ve diğer mahsullerin yanında manyok da yetiştiriyor, ancak geçen yıl cacique veya şef Vagner Javaé karpuzları sunu olarak kullandı ve bunlar bile kabile tarafından yetiştirilmedi. Bunun yerine Vagner, Bananal Adası’ndaki Boto Velho köyünü terk etmek ve yakındaki Lagoa da Confusão kasabasına gitmek zorunda kaldı.
Balık ve manyok unu geleneksel olarak köyün temel besinleridir. Ancak bölgedeki nehirlerdeki aşırı kuraklık nedeniyle su kıtlaştı ve balıklar yok oldu. Vagner’in Boto Velho’daki topluluğu balık tutmak veya yiyecek üretmek yerine onu satın almak zorunda kalıyor.
Muz Adası, Brezilya’nın Tocantins eyaletidünyanın en büyük olmasa da en büyük nehir adalarından biridir. Gezegendeki en zengin ve biyolojik çeşitlilik açısından en zengin iki biyom olan Cerrado ve Amazon arasında yaşamalarına rağmen, artık adada Javaé gibi ve yakınlarda Krahô-Takaywrá ve Krahô-Kanela gibi yerli halklar yaşıyor. doğuda ihtiyaçlarını karşılamak için kırsal kesimden ziyade süpermarketlere güveniyorlar.
Javaé ve Formoso nehirleri ile bunların kollarındaki kuraklık, sel, toprak erozyonu ve siltlenme, bu kabileler arasında gıda güvensizliğine yol açmıştır. Nehirler, hükümetin 1979’da onlarca yıldır başlattığı baraj ve sulama projelerinden etkilendi. Brezilya askeri rejimiBölgenin yoğun tarım merkezi haline getirilmesi amaçlandı. 45 yıl sonra, insanlar ve çevre üzerindeki kanıtlanmış etkilerine rağmen bu tür projeler hala geliştirilmeye devam ediyor.
Krahô’lar, 1970’lerde Brezilya askeri diktatörlüğü ve yerel yönetim tarafından desteklenen çiftçiler tarafından Lago da Praia’daki atalarının topraklarından zorla çıkarıldı ve kamyonlarla diğer bölgelere nakledildi.
Artık evleri şehrin gecekondu mahallelerini andırıyor. Bölge tartışmalı olduğundan bölge sakinleri kalıcı yapılar inşa edemiyor. Kulübeleri, büyük yerel çiftlik çalışanlarının bağışladığı veya kullanılmış pestisit kaplarıyla birlikte satılan tohum çuvallarından yapılmış büyük beyaz muşambalarla kaplı.
Takaywrá köyünün şefi José Valdete 2000’li yılların başından bu yana kendisi ve halkı, toprak dedikleri bölgeyi işgal ederek topraklarını geri almaya çalışıyor. Mata Alagada (orman sular altında kaldı), ancak en az üç kez ayrılmak zorunda kaldım.
Yaygın olarak bilinen Valdete, avcılık ve balıkçılığın yiyecek sağladığı günlerin yasını tutuyor; bunun, şu anda yaşadığı sekiz hektarlık arazide (yaklaşık 20 dönüm) artık mümkün olmadığını söylüyor. “Artık durum farklı çünkü topraklarımız yok” diyor. “Ve kendi bölgelerine sahip olanlar sıklıkla toplumu etkileyen mahsul kıtlığından muzdarip oluyor.”
Ona göre, endüstriyel tarım için nehirlerin yönünü değiştirecek yeni barajlar ve kanalların geliştirilmesi, toprak verimliliğinin azalmasına, ürün kayıplarına ve bölge sakinlerinin yer değiştirmesine yol açtı. “Bugün nehirde balık tutmaya kalkarsanız balığın hayatta kalamayacağını göreceksiniz. Su yok, dolayısıyla balık da yok.”
Krahô-Takaywrá halkı, resmi olarak kendilerine ait olmayan küçük bir arazide yaşamanın yanı sıra, barajlar ve sulama projelerinin neden olduğu değişiklikler nedeniyle her yıl sel mevsiminde taşınmak zorunda kalıyor. “Formoso Nehri’nin bir döngüsünde mahsur kaldılar. Nehir şiştiğinde yeraltı suyu da yükselir” diyor Filogônio Luiz. Yerli Misyon Konseyi (CIMI), bir Katolik savunuculuk grubu. “Bu durum aylardır devam ediyor.”
RTocantins’teki Krahô-Takaywrá ve Krahô-Kanela temsilcileri, STK’lar ve taban hareketleri üç yıl boyunca bölgedeki yerli halkın durumunu araştırdı. Raporda Cerrado Bölgelerinin Savunması için Daimi Halk MahkemesiTemmuz 2022’de yayınlanan araştırmada şunlar belirtildi: “Nehir dinamiklerindeki değişiklikler geleneksel tarım alanlarını yaşanmaz hale getirdi. Yerel halkın ana protein kaynağı olan balıkların sayısı ve çeşitliliği keskin bir şekilde azaldı ve pestisitler gıdaları kirletiyor.”
Takaywrá’nın yerli liderlerinden Levi Pêphão Brito Ribeiro Krahô, Urubu Nehri üzerindeki barajın balıkların yukarı yönde göçüne karşı aşılamaz bir engel teşkil ettiğini ve üremeyi etkilediğini söylüyor. “Bir zamanlar burada pirarucu ve kaplumbağa gibi balıklar bulunurdu ama artık orada değiller” diyor.
Luiz, Takaywrá’nın son yıllarda daha şiddetli su baskınları yaşadığına dikkat çekiyor. Bunu Javaé Nehri’nin, Goiás ve Mato Grosso gibi komşu eyaletlerdeki tarımsal-endüstriyel faaliyetler ve nehir kıyılarındaki ormansızlaşma nedeniyle kaynağı olan Araguaia Nehri’nin kaynaklarının siltlenmesinden etkilenmesine bağlıyor. .
Luiz’e göre Bananal Adası çevresindeki endüstriyel tarım, nehirlerin doğal su döngüsünü bozan sulama kanallarına dayanıyor. Güçlü pompalar ve kanallar kullanılarak su çekilmesinin Javaé nehir yatağındaki su kıtlığının bir başka nedeni olduğunu da ekliyor. “Kanallar nehirlerin yönünü değiştiriyor. Nehirler zaman zaman barajlarla kapatılıyor. Diğer durumlarda ise zamanla geliştirdikleri doğal korumayı kaybederler.”
Bu peyzaj değişiklikleri toprağın aşırı derecede ıslak veya aşırı kuru olmasına neden olmuştur. Her iki senaryoda da yerli topluluklar geleneksel tarım uygulamalarını sürdüremedi.
Doğal nehir taşkınlarına dayanan toprak verimliliği de Bananal Adası’ndaki kuraklık nedeniyle kötüleşti. Luiz, “Toprak, bir zamanlar yerli halkların geçimini ve gıda güvenliğini sağlayan kimyasal ve fiziksel özelliklerden yoksun” diyor.
Kanallar, başlatılan büyük ölçekli sulama projelerinin bir parçasıdır. Rio Formoso Projesi diktatörlük sırasında. Bu proje örneğini takip etti Xingu Yerli ParkıÜlkenin ilk yerli toprağı olan bu topraklar 1961’de kuruldu ve beyaz yerleşimciler ile gönüllü tecrit altında yaşayan yerli halk arasında zorla temas kuruldu. Luiz, “Sömürgeleştirmeye devam etmek için” bir sonraki adımın, yetkililerin ve çiftçilerin ormansızlaştırma dediği gibi “bölgesel temizliğe” devam etmek olduğunu söylüyor.
Arazi daha sonra bölgedeki tarımı ve ekonomik kalkınmayı teşvik etmeye yönelik resmi bir stratejinin parçası olarak Rio Formoso Tarımsal Sanayi Kooperatifi (Cooperformoso) gibi büyük kooperatiflere tahsis edildi. Bu kooperatifler, Luiz’e göre, gücün birkaç grubun elinde yoğunlaşmasına yol açan birleşme ve satın almalar yoluyla güçlenmeye başladı.
Wagno Milhomem, Başkan Tocantins’in güneybatısındaki kırsal üreticiler birliği ve başkan yardımcısı Tocantins Eyalet Sanayi Birliği, yerli halkın iddialarını reddediyor. Şöyle diyor: “Birçok mühendislik çalışması, barajların nehirlerin hacmini ve akışını etkilemeden kanalları besleyebileceğini gösterdi.”
Ona göre nehir akışındaki değişimin gıda güvenliği üzerinde hiçbir etkisi yok ve barajlar yalnızca haziran, temmuz ve ağustos aylarında faaliyet gösterdiğinden balık göçü bundan etkilenmiyor. Milhomem ayrıca barajların kaldırılmasının yerli halk için “iş, gelir, konut ve insanlık onurunun” kaybına yol açabileceğini savunuyor. “Barajlar aslında yaşam kalitesini artırdı” diyor. “Etkileri son derece olumlu.”
Federal savcılar, içme suyu sıkıntısı sorununu çözmek için bir su deposu ve geçici arıtma sisteminin kurulumunun yanı sıra bölgede Krahô-Takaywrá için “federal hükümete bir rezerv oluşturması yönünde talimat veren olumlu bir mahkeme kararı aldıklarını” söyledi. .
Bananal Adası ve çevresinde, bölgeyi yakından izleyen CIMI koordinatörü Laudovina Pereira, insan eylemlerinin doğanın döngülerini değiştirdiğini ve çevreyi ve yerli toplulukları etkilediğini gözlemliyor. Pereira, “Banal’da suyun olup olmadığına artık Tanrı karar vermiyor” diyor. “Artık çiftçi ve tarım sektörü var.”