Motor hacmi kısa bir tabirle silindir içindeki hacmin ölçülmesi ile ortaya çıkar. Bu hacim genellikle küsuratlı çıkar ve yukarı doğru yuvarlanarak söylenir.
Hacim hesaplarken gerekenler
Bore:
Motorun üstündeki çapın değeri boredir. Pistonlar tam bir daire olduğu için bunların bir çapı var ve bu bore olarak anlatılır. Borenin yakın kardeşi ise stroketur. Stroke ise pistonun ne kadar aşağı yukarı hareket ettiğini bizlere gösterir. Pistonun en yukarısındaki noktasından en aşağıdaki noktasını ölçersek strok ölçüsünü elde ederiz. Çoğu motorun teknik özellik kısmında bore ve strok yan yana gösterilir. Genel anlamda bore büyüdüğü zaman strok küçülmeye gider bu durum motorun hacmini sabit tutabilmek için yapılır. Bu da şu anlama gelir strok ne kadar küçükse motor o kadar devir çevirmeye meyilli olur. Çünkü pistonun hareket mesafesi kısadır ve hep bu kısa mesafede gidip gelir bu nedenle fazla devir çevirir. Ama yüksek tork üretemez. Tam tersine baktığımız zaman strok ne kadar büyükse o kadar tork üretir ama çevirdiği devir daha azdır. Genel mantık da böyledir. Dizellerde strok daha büyükken bore daha küçüktür bu yüzden de fazla devir çeviremezler. Bore ve strok değerleri yanında önemli olan değer de sıkıştırma oranıdır. Sıkıştırma oranı pistonun silindir içine aldığı hava yaktı karışımını ne kadar sıkıştırdığına bağlıdır.
Hacim Hesaplaması:
Piston en aşağıdayken silindir içinde bir hacim oluşur buna A hacmi diyelim yine piston en üste çıktığından bir hacim oluşur buna da B hacmi diyelim. Sıkıştırma oranını a/b olarak hesaplayabiliriz. Benzinlilerde daha düşük turbolarda ise 9,5-10 atmosferiklerde ise 12-13 civarlarında olur. Yani bu da demek olur ki içeriye aldığı hava yakıt karışımını 10 kat sıkıştırabiliyor. Dizellerde ise bu oran 20 lere kadar çıkabilmekte. Sıkıştırma oranının şöyle bir önemi var. Ne kadar fazlaysa motorun termal verimi o kadar fazladır. Bu şunu anlatır sıkışan hacimde ne kadar büyük bir patlama yaşarsanız patlama gerçekleştiği zaman bunu ne kadar geniş bir hacme yayarsanız motorun içine o kadar fazla enerji aktarmış olursunuz. Yani yaktığınız yakıtı ve havayı ne kadar uzun süre boyunca aktarabilirseniz o kadar fazla enerji motora geçmiş olur. Bu da daha fazla güç demektir. Yani aynı yakıtla daha fazla güç elde ediyorsunuz. Bu da doğrudan termal verimi etkiliyor. Ne kadar yüksek sıkıştırma oranına sahip bir motor yaparsanız termal verim o kadar yüksek olur. Bu da ne demek kısaca çok daha az yakan motor haline dönüşür.
Üreticiler genelde termal verimi yüksek motorlar üretir ki yakıt tasarrufu fazla olsun. Bunu yapabilmek için daha güçlü bloklar, daha güç malzemeler kullanmak gerekiyor. Daha büyük bir basınç oluştuğu için malzemelerin buna dayanması gerekiyor.
Motor hacmi nedir?
Motor hacmi doğrudan silindirin içindeki hacmi göstermiyor. Bu sıkıştırmanın gerçekleştiği alanı gösteriyor aslında. İngilizcesi ise swept volumedir. Pistonun ne kadar hacim süpürdüğü hesaplanır ve bu artık motor hacmine dönüşmüş olur. Hesaplaması bildiğimiz silindir hacmiyle aynı şeydir. Pistonun bore ve strok değerlerini kullanarak silindirin hacmini hesaplıyoruz. Ondan sonra da kaç silindir varsa onla da çarptığımızda motor hacmini bulmuş oluyoruz. Bu çarpma sonucu cc yi bulmuş oluruz ve küsuratlı bir sayı çıkar. Örneğin 1,6 motorlarda 1590 cc çıkar ve bunu 1000 e böldüğümüzde 1,59 gibi bir rakam elde ederiz fakat bu sayılar küsuratları yerine yukarı yuvarlanarak söylenir yani 1,59 olan motor 1,6 olarak geçer.