Yu Kuribayashi
Okayama Üniversitesi, Japonya
KARŞILAŞTIRMALI DİLBİLİM BAKIŞ AÇISIYLA TÜRKÇEDE OL- FİİLİ
Yap- /ol- karşıtlığı, Türkiye Türkçesi başta olmak üzere, diğer Türk dilleri ve Japonca gibi OV dizimli Altay tipi dillerinde sıklıkla görülmektedir. Geçişsiz bir fiil olma özelliği taşıyan ol- (Japoncası naru), bu özelliğini tüm cümleye yansıtır ve cümle genel itibarıyla geçişsizlik ifade eder. Diğer bir ifadeyle, eyleyenin (öznenin) açıkça yüzey yapıda görünmemesine bağlı olarak, cümlede güçlü bir niyet aranmaz ve olaylar doğal olarak gelişir. Kısacası bu yapıdaki cümleler oluş bildirir. Bağlamdan hareketle ol-lu ifadelerin sadece oluş bildirmediği, kimi zaman nezaket kimi zaman belirsizlik bildirme işlevlerinin olduğu da gözlemlenmektedir. Örneğin Türkçe yazılmış düğün davetiyelerinin üzerinde Biz evleniyoruz. ifadesi doğal ve gramatikal olarak doğru kabul edilirken, *Biz evleniyor oldu./*Biz evlenir oldu./ *Biz evleneceğiz oldu. ifadeleri gramatikal olarak doğru kabul edilmediği gibi doğal da değildir. Japoncada ise tam tersine Watasitati wa kekkon si-masu (yap-fiili). (Biz evleniyoruz.) ifadesi çok güçlü bir niyet belirttiğinden gramatikal olarak doğru olsa bile söylemlerde tercih edilmemektedir. Diğer taraftan Watasitati wa kekkon surukotoni nari-masita (ol-fiili). (*Biz evleniyor oldu./ *Biz evlenir oldu./ *Biz evleneceğiz oldu.) ifadesi en doğal kullanım şekli olarak kabul edilmektedir.
Ol- ifadelerinin kullanımıyla ilgili olarak, Türk dilleri arasında da farklılıklar olduğu gözlemlenmektedir. Örneğin Türkiye Türkçesinde kullanımı doğru kabul edilmeyen ifadelerin Uygur ve Kırgız Türkçelerinde kullanımının doğal ve yaygın oluşu oldukça dikkat çekici bir durumdur. Bu çalışmada, geçişsiz eylemin cümlenin tamamına etki etme gibi bir özelliğinin olup olmadığını tespit etmek için, yabancı dilden Japonca ve Türkçeye çevrilmiş olan bir romanda ol-/naru ifadeleri taranıp, tespit edilen örnekler üzerinden Japonca ve Türkçe karşılaştırılmaya çalışılacak ve Türkçedeki kullanımları üzerine görüşler sunulacaktır.
Tarih/Yer:
15.11.2017. (BİLGE KAĞAN SALONU) . 09.00-09.15