Çok bilinmeyen 10 bayram!
Geleceği bilmek imkansız. Fakat coğrafyamızda yüzyıllardan beri kutlanan bayramların tarihleri şimdiden belli! Birbirinden farklı kültürlerin yıl boyunca kutlanan kimisi bilinen, kimisi hiç duyulmamış bu bayramları takip ederek iştirak etmemiz mümkün. Farklı kültürlerin dünyalarına girerek, anlayarak, coşkulara, matemlere ortak olarak ötekiliği ortadan kaldırabiliriz. Daha barışçıl bir dünya için birbirimizin ihtiyaç ve inançlarına saygı duymak, bununla yetinmeyip yan yana kalabilmek için bu özel günlere ihtiyacımız var. Sizde bu bayramları takip edip katılarak dünya barışına, hoşgörüye, sevgiye, geçmişe ve geleceğe katkıda bulabilirsiniz…
Törkiş Halloween! Bocuk gecesi Balkan göçmenleri tarafından Tekirdağ’a getirilmiş bir adettir. Bocuk kelimesinin kökeni tam olarak bilinmemekle birlikte, korkutucu bir ögeyi temsi eder. Bocuk gecesinde “Bocuk dede, bocuk anası” adında bir varlığın, beyazlar giymiş insan görünümünde gezdiğine inanılır. Bu nedenle her evde kabak tatlısı pişer, kabak tatlısı yiyenlere Bocuk’un zarar vermeyeceğine inanılır. Gece yarısından sonra çeşitli kostümler ve beyaz çarşaflar giyinip, yüzler nişastayla boyanıp Bocuk kılığında evler dolaşılır, ev sakinleri korkutulur. Bocuk gecesinin yerel inanışlara göre evin bereketinin bol olması, hayvanlardan bol süt, bol yumurta alınması, mahsulün bereketli olması için yapıldığı görülür.
21 ŞUBAT APOKRİES KARNAVALI
Apokries Karnavalı Rumların kutladıkları Apokries karnavalı, antik çağdan günümüze uzanan bir tarih barındırır. Bu festivalin şarap ve festival tanrısı Dionysos’u onurlandırmak için yapılmaya başlandığına inanılır. Daha sonra ortaya çıkan Hristiyan Ortodoks inancıyla festival Büyük Oruç öncesi hazırlık ve kutlamaya evrilmiştir.
Büyük Oruç’tan 3 gün önce, karnavalın son günlerinde maskeler takılır, partiler ve karnaval geçitleri düzenlenir.
1 MART MARTENİÇKA GÜNÜ
Kırmızı-beyaz bilezik bayramı! Marteniçka, çok eskilere dayanan bir Bulgar halk geleneğidir. Baharın gelişinin kutlandığı bu günde, kırmızı-beyaz renkli iplerle bileğe takmak üzere bileklikler yapılır. Beyaz iplik temizliği, huzuru simgelerken, kırmızı iplik hayat ve sevgi anlamını taşır. Marteniçka adı verilen bu bileklikler, satın alınmaz hediye edilir. Dileklerle bileğe bağlanan Marteniçka, ilk turna kuşu veya leylek görülünceye kadar taşınır ve meyve vermiş bir ağaca asılır. Kimi yerlerde ise ağaca asmak yerine, akan suya atılır.
Nevruz; Orta Asya’dan Balkanlar’a, bir çok ulus, din ve inanıştan insan tarafından kutlanan geleneksel yeni yıl ve bahar bayramıdır. Nevruz efsanesi halkların yerel motiflerinden etkilenmiştir. Örneğin Türkler bugünü Ergenekon’dan çıktıkları gün vesilesiyle kutlarken, Kürtlerin Nevruz gelenekleri Demirci Kawa efsanesini dayanır. Aleviler bugünün Ali’nin doğum günü olduğuna inanırlar. Nevruz kutlamalarında halklar arasında bir çok ortak pratik vardır. Bunlardan en yaygını, büyük ateşler yakmak, bu ateşlerin üzerinden atlama ve bu sırada dua edilip, dilekler dilenmesidir. İnanışa göre Nevruz ateşinden atlayanlar hastalıklardan arınır, geçmiş yılın kötülüklerinden temizlenirler. Ayrıca ateşin etrafında dönerek çeşitli oyunlar oynanır, şarkılar söylenir. Birçok yöremizde Nevruz günü gençler dilekler dileyip soğuk suya girerler. En az üç kere bütün vücutlarını soğuk suya daldırırlarsa, kısmetlerinin açılacağına, dileklerinin gerçek olacağına inanırlar.
Orta Asya’dan Balkanlara birçok halk ve inanışın kutladığı Hıdrellez bayramının, Hızır ve İlyas peygamberlerin yeryüzünde buluşma günü olduğu varsayılır ve yaz mevsiminin gelmesi kutlanır. Hızır’ın bahar aylarında insanlar arasında dolaşarak sağlık, bolluk, kısmet dağıttığına inanılır. Bu nedenle Hıdrellez gecesi, Hızır’ın uğrayabileceği düşünülerek ambarların, para keselerinin ağızları açık bırakılır. Dilekler kağıda çizilerek kırmızı kurdele ile gül ağacına asılır. Hıdrellez bayramı yazın başlangıcını da işaret ettiği için tıpkı Nevruz’da olduğu gibi büyük ateşler yakılır; dilekler dilenip ateşin üzerinden atlanır.
Özellikle Trakya bölgesinde, Roman vatandaşların kutladığı Kakava bir bahar bayramıdır. Eski Mısır’da, Firavun’dan kaçan halkın denizi geçme efsanesine benzer bir mitin anıldığı bu şenlikte, sabah erken saatten su kenarına gidilip suya girilir, eller ve yüzler yıkanır. Gerçekleşmesini istediklerini dilekleri yazıp, nehre atarlar. Tıpkı Hıdrellez’de olduğu gibi ateşler yakılır, oyunlar oynanır, çeşitli eğlenceler düzenlenir. Hastalıklardan arınmak için çimenlerde yatılır. Canlılık ve bereket getirmesi için söğüt dalları toplanır, bu dallar daha sonra kapılara asılır. Bol bol içkinin tüketildiği bu şenlikte ayrıca çingenelerde çeribaşı diye isimlendirilmiş akıl danışılan, sözü geçen liderin seçimi de bugün yapılır.
Rumi takvime göre mayıs ayının yedinci günü gerçekleşen bu bayram, Doğu Karadeniz bölgesinde “Çepni Bayramı” olarak da bilinir. Gelenek uyarınca bu bayramda, deniz kenarına gidilir; tüm aile fertleri yıkanır, özellikle hastalar, çocuğu olmayan kadınlar, denize girip yedi defa dalganın üzerilerinden geçmesini sağlarlar. Sular ısınmamışsa, bunun yerine yedi dalganın üzerinden atlanır. Suyun insanın vücudunda bulunan ağrı ve sızıları iyileştirdiğine, uğursuzlukları alıp götürdüğüne inanılır. Müzik eşliğinde oyunların oynadığı, toplu yemeklerin yenildiği bugünde coğrafi şartlara göre yedi dere ağzı geçmek, sahilden denize yedi çift taş fırlatmak, yedi tas su dökmek gibi “7” rakamıyla ilgili pratikler gerçekleştirilir.
Alevi inancının büyük erenlerinden biri olan Abdal Musa, Horasan Erenler’inden biri olup, Hacı Beştaşi Veli’nin soyundandır. Bektaşiliği ilk inanlardan ve yaygınlaşmasında büyük rol oynayanlardan biridir. Söylentiye göre Bursa’nın fethine katılmış ve Geyikli Baba ile karşılıklı kerametler göstermişlerdir. Bu nedenle kimi kaynaklarda Bursa’da gömülü olduğu öne sürülse de, Kaygusuz Abdal menkıbesinde ve Hacı Bektaş velayetnamesinde Elmalı’da gömülü olduğu belirtilmiştir. Bektaşi ayinlerindeki on iki posttan on birincisi Abdal Musa Postu’dur. Elmalı’da bulunan tekkesi Bektaşiliğin önemli merkezlerinden biridir ve her sene Haziran ayında Abdal Musa Şenliklerine ev sahipliği yapar. Hacıbektaş dergahında hizmetinde sonra Hünkar Hacı Bektaşi Veli’den sonra posta oturmuştur. 12 Posttan “ayakcı postu” veya “Abdal Musa Postu” onun ile anılır. Adına lokmalar dağıtılır, aşkı için kurban kesilir ve Abdal Musa cemleri düzenlenir.
Su savaşı başlasın! Ermenilerin en önemli yortularından biri olan Vartavar, aslında Hristiyanlık öncesi bir pagan bayramıdır. İnanışa göre büyük tufan sonrası Nuh peygamberin Tanrı’ya şükranlarını sunmak için kurban kesip güvercin uçurduğu günün anıldığı Vartavar sırasında tufanı hatırlatmak için herkes birbirini suyla ıslatır. Mabetlerin güllerle süslenmesi nedeniyle Gül Bayramı olarak da bilinen Vartavar (vart Ermenice’de gül demektir) sırasında, güvercinler uçurulur, gül yaprakları dağıtılır, evler gül ile süslenir ve insanlar birbirlerini gül suyuyla ıslatırlar. Çok benzer bir pratik Vartivar adıyla Karadeniz Bölgesinde de gerçekleştirilir. Yöreye göre değişen tarihlerde, özellikle genç kızlar ve erkekler yaylaya çıkar, horon teper ve birbirlerini ıslatırlar.
Kürtlerin Nevroz’dan sonra en önemli bayramlarından biri olan Cejna Mihricane, inanışa göre Tanrı’nın bütün canlılara can verdiği gündür. Kürtçe’de “mihr” sevgi, “can” ise can, süreklilik anlına gelir. Nevroz nasıl ilkbaharın bayramı ise, Mihricane de sonbaharın bayramıdır.