Yaz aylarında sıkça rastlanan besin zehirlenmesi, genellikle hafif geçirilmekle birlikte hayati risk taşıyan sonuçlara da yol açabiliyor. Peki, gıda zehirlenmesi belirtileri nelerdir? Gıda zehirlenmesi ne kadar sürede ortaya çıkar? Gıda zehirlenmesine ne iyi gelir? Beslenme ve Diyet Uzmanı Dyt. Aysu Bekci ve Acıbadem Dr. Şinasi Can (Kadıköy) Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Evrim Demirel anlattı.
GIDA ZEHİRLENMESİ NE KADAR SÜREDE ORTAYA ÇIKAR?
Bu rahatsızlık daha çok kişinin bakteriler veya toksinlerle bozulmuş yiyecek-içecekleri tükettiğinde ortaya çıkıyor. Beslenme ve Diyet Uzmanı Dyt. Aysu Bekci, her bir besin zehirlenmesi sebebinde kuluçka sürelerinin farklı olduğunu belirterek, “Bazı zehirlenmelerde belirtiler 30 dakika ila bir saat içinde görülürken, besin zehirlenmelerinin çoğunda belirtiler 12-48 saat içinde meydana geliyor. Diğer türlerde ise belirtilerin görünmesi için ortalama birkaç gün ile bir hafta arasında süre geçmesi gerekiyor” diyor.
GIDA ZEHİRLENMESİ BELİRTİLERİ
En yaygın görülen belirtileri sindirim yolunun (mide ve bağırsak) enflamasyonundan kaynaklanan kusma, karın ağrısı ve ishal olan besin zehirlenmelerinde nedene bağlı olarak ateş ve üşüme, kanlı dışkılama, dehidrasyon, kas ağrıları, halsizlik ve bitkinlik de görülebiliyor.
GIDA ZEHİRLENMESİNE KARŞI NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Bu sorunla karşılaşmamak için besinlerin güvenilir yerlerden satın alınması ve tüketilmesi, her türlü gıda maddesinin etiket bilgisinin okunması, üretim ve son kullanma tarihine dikkat edilmesi ilk alınması gereken önlemler arasında yer alıyor.
GIDA ZEHİRLENMESİNE NE İYİ GELİR?
Hastaların bol miktarda miktarda sıvı almaları gerekir. Maden suyu ve bitkisel çay tüketimi bu açıdan oldukça fayda sağlar. Hastaya, vücudun ihtiyaç duyduğu elektrolitleri içeren özel bir toz karışım suya karıştırılarak verilebilir. Evde de 1 litre suya, 8 silme yemek kaşığı toz şeker ve 1 silme yemek kaşığı sofra tuzu karıştırılarak eşdeğer bir karışım elde edilebilir. Eğer hasta ağızdan sıvı alamıyorsa damar yolu ile sıvı elektrolit desteği gerekebilir.
GIDA ZEHİRLENMESİNİN NEDENLERİ
Gıda zehirlenmesi, mikroorganizmalar ya da onların toksinler ile kontamine gıdaların tüketilmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Gıdaların kontamine olmasındaki en önemli neden üretimi, taşınması, depolanması veya işlenmesi sırasındaki yetersiz hijyendir.
Bakteriyel olmayan gıda zehirlenmesinin en yaygın nedenleri arasında;
- Zehirli mantarlarlar
- Parazitler
- Ağır metaller (arsenik, kurşun, kadmiyum)
- Hayvan toksinleri bulunur.
Acıbadem Dr. Şinasi Can (Kadıköy) Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Evrim Demirel, besin zehirlenmesine karşı almanız gereken 10 önemli kuralı anlattı; önemli öneriler ve uyarılarda bulundu:
ÇİĞ ETLERİ DİĞER GIDALARDAN UZAK TUTUN
Alışveriş yaparken, yiyecekleri hazırlarken veya saklarken; çiğ kırmızı etleri, tavuk gibi kümes hayvanlarını, balık ve kabuklu deniz hayvanlarını diğer gıdalardan uzak tutun. Çünkü çiğ olan bu tür etlerde kolayca üreyen salmonellla, E.coli, staphylococcus aureus gibi bakteri ve virüsler, sebze- meyveye bulaştıklarında besin zehirlenmesi gelişebiliyor. Ayrıca eti kestiğiniz tahta ile sebze doğradığınız tahta aynı olmasın. Yine et kestiğiniz bıçakları, eti koyduğunuz yerleri ve ellerinizi; yemek pişirmeye başlamadan önce mutlaka sabunlu sıcak suyla yıkayın. Bu şekilde çapraz bulaşmayı önlersiniz.
ODA SICAKLIĞINDA ÇÖZDÜRMEYİN
Yüksek sıcaklığa dayanıklı olmayan yiyecekleri (kırmızı et, kümes hayvanları, balık, süt, peynir…) ortalama 5 derecenin üzerinde olan sıcaklıklarda uzun süre bulundurmayın. Oda sıcaklığı ortalama 21-22 derece civarlarında oluyor ve bu ortamdaki yiyecekler dışarıda kaldıkları süre içerisinde hızla zararlı bakteriler üretiyorlar. “Bu nedenle buzluğunuzdan çıkarmış olduğunuz donuk etleri oda sıcaklığında kesinlikle çözdürmeyin” uyarısında bulunan Beslenme ve Diyet Uzmanı Evrim Demirel, şöyle devam ediyor: “Donuk etinizin, pişirme işleminin bir gün öncesinde buzdolabının içinde çözünmesini sağlayın. Eğer acil çözünmesi gerekiyorsa, mikrodalga fırınınız varsa buz çözdürme programıyla çözdürüp, ardından hızlıca pişirin. Mikrodalga fırınınız yoksa akan ılık suyun içinde hızla çözdürüp yine bekletmeden pişirin. Dikkat etmeniz gereken bir başka önemli nokta ise çözülen etleri yeniden dondurmamak olmalı”
BUZDOLABINDA 1-2 SAATTEN FAZLA BEKLETMEYİN
Beslenme ve Diyet Uzmanı Evrim Demirel et gibi çok hızlı bozulan yiyecekleri hiç bekletmeden hızlıca soğutmanız veya dondurucuya kaldırmanız gerektiğini belirterek, “Özellikle kırmızı et ve tavuk gibi kümes hayvanlarını satın aldıktan sonra buzdolabında 1-2 saatten fazla bekletmeyin; ya pişirin ya da hızla dondurucuya kaldırın. Aksi halde besin zehirlenmesine neden olabilen mikroorganizmalar hızla çoğalıp, üreyebiliyorlar” diyor.
SON KULLANMA TARİHLERİNE DİKKAT!
Görünüşleri ve kokuları hiçbir şekilde değişmese bile son kullanma tarihleri geçmiş yiyecekleri asla tüketmeyin.
ŞİŞMİŞ VEYA ÇATLAMIŞSA ALMAYIN!
Beslenme ve Diyet Uzmanı Evrim Demirel, konserve gıdaların şiddetli besin zehirlenmelerine yol açabileceğini belirterek, “Konserve kutularının ağır darbeli, şişmiş veya çatlak olmamasına dikkat edin ve bu ürünleri satın almayın” diyor. Evde yaptığınız konservelerin de yapım esnasında kesinlikle hava almamaları çok önemli. Çünkü hava almış ürünlerde zehirlenmemize sebep olan zararlı mikroorganizmalar ürerler” diyor.
YUMURTAYI BUZDOLABINA YERLEŞTİRİRKEN YIKAMAYIN
“Yumurta uygun koşullarda satın alınmaz ve saklanmazsa çok tehlikeli olabiliyor” bilgisini veren Beslenme ve Diyet Uzmanı Evrim Demirel, önerilerini şöyle sıralıyor: “Salmonella ve E. Coli gibi bakterilerin bulaşmamaları için yumurtayı satın alırken üzerinde hayvan dışkısı ve kir olmamasına dikkat edin. Yine aynı nedenle çatlak yumurtaları almayın. Ayrıca buzdolabına asla yıkayarak kaldırmayın. Bunun nedeni ise yıkandıktan sonra yumurta kabuğunun üzerindeki gözeneklerin açılarak hastalık oluşturan mikroorganizmaların hızla yumurtanın içine girmelerine sebep olması. Yumurtayı kullanımından hemen önce yıkayıp, pişirmeli ve yine özellikle çaprak bulaş olmaması için yumurtaya dokunduktan sonra ellerinizi iyice yıkamalısınız.