Irak, 27 Mart’ta Suriye sınırına beton bariyerler dikti. Bu, Suriye tarafında Haseke ve Deyrizor vilayetlerinin karşısındaki Sincar dağlık bölgesi başta olmak üzere sınırdan teröristlerin sızmasını durdurmak amacıyla yapılıyor. Bu sadece 10 km’lik ilk etap. Irak, 2021’de benimsediği hendek kazma seçeneğinin sınırlı etkisinin ışığında bu adıma başvurdu. Ayrıca, DEAŞ’ın sürekli hapishanelere girme girişimlerinin yansımalarına ilişkin artan endişe ile sınırların güvenliğinin sağlanmasında geleneksel yöntemlerin etkisizliği, Haseke ve Deyrizor vilayetleriyle sınırların güvenliğinin sağlanmasının zorluğudur.
Irak makamlarının sınırdan Irak’a sızma dalgaları keşfettiklerine ek olarak, özellikle 2021 yazından bu yana Lübnan’dan gelen unsurlar, DEAŞ’ın sabotaj saldırıları gerçekleştirme olasılığı ve bariyerlerin kapsamı dışındaki noktalarda, özellikle Deyrizor vilayetinde sınırlar için güvenliğin sıkılaştırılması ihtiyacı da dahil olmak üzere, bu yeni seçeneğin karşı karşıya olduğu zorluklar var. Irak güçlerini hedef alma olasılığına karşı somut bariyerlerin yanı sıra katı önlemlerin alınması ve modern teknolojik gözetim araçlarına olan güveni artırması gerekiyor.
27 Mart’ta Irak hükümeti, Suriye sınırına yapılan beton bariyer yapımının tamamlandığını duyurdu. Bu, Irak makamları tarafından, yeniden geri dönmek ve geleneksel etki alanlarındaki faaliyetlerini yeniden sağlamak isteyen “DEAŞ” örgütünün unsurlarını takip etmek için yürütülen operasyonları desteklenmesine ek olarak, terör unsurlarının Suriye sınırından sızmasını önlemek ve Irak’ın batısındaki güvenlik durumunu kontrol etmek amacıyla yapılıyor. Yetkililer, DEAŞ’ın son birkaç aydır artan faaliyetlerine karşı askeri ve güvenlik operasyonlarını birden fazla bölgede sürdürüyor. Geçtiğimiz mart ayının son haftasında yetkililer, özellikle ülkenin kuzey ve batısındaki Selahuddin, Nineveh ve Anbar vilayetlerinde “Katı İrade” ve “Çöl Aslanları” adlı iki askeri operasyon başlattı.
Artan İtimat
Ülkeler arasındaki sınırların korunmasında beton bariyerlerin (veya duvarların) rolü son yıllarda önemli ölçüde artmıştır. Mülteci akını olgusuna ek olarak, “Arap Baharı” olarak bilinen olaylardan bu yana bölge ülkelerinin tanık olduğu gerilimler ve bunun getirdiği güvenlik yansımaları ışığında oldu.
Geçtiğimiz yıllarda bölge, Türkiye’nin İdlib kentinde Suriye sınırına yapacağını açıkladığı duvar gibi, yasadışı göç ve mültecilerle mücadele için beton duvarların inşasına tanık oldu. Üzerindeki çalışmalar, savaş durumu nedeniyle Suriye’den gelen mülteci akınından sonra 2016 yılında başladı. İsrail’in Gazze Şeridi sınırına ördüğü duvar gibi güvenlik nedenleriyle de yapılan duvarlar var. Irak, sınır bölgelerindeki bariyerlerin aksine, 2003 yılında ABD’nin Irak’ı işgalinden sonra “Yeşil Bölge” olarak bilinen bölgede bu tür engellere tanık oldu. Amerika Birleşik Devletleri tarafından kurulmuş, etrafı beton bariyerler ve dikenli tellerle çevrili, güvenli bir bölgedir.
Ana Boyutlar
Bu adımın, Suriye sınırına somut bir bariyer kurma yolunda ilerleyen Irak hükümetinin benimsediği yeni bir politikayı yansıttığı söylenebilir. Ancak, bu bariyeri kurmanın maliyetine ve Suriye sınırının 600 km’den fazla bir mesafeye uzandığı göz önüne alındığında, bunu sağlama olasılığına ek olarak bu adımı atmak için zaman çizelgesi net değil. Iraklı yetkililerin ilk etapta Haseke ve Deyrizor vilayetlerine tekabül eden bölgelerde sınıra beton bariyer dikmesi dikkat çekti ve bunlar görülmesi gereken en tehlikeli alanlardır. El Haseke Kürt “Suriye Demokratik Güçleri”nin (SDG) kontrolü altındayken, Suriye ordusu güçleri ve Şii milisler Deyrizor’un kontrolünü paylaşıyor. İki vilayet de dikkat çekici bir DEAŞ faaliyetine tanık oluyor. Öte yandan, Irak sınırında bariyerler, DEAŞ’ın en çok sızdığı sınır bölgesi olması nedeniyle Ninova Valiliği’nin Sincar ilçesinde kuruldu.
Bariyerin yüksekliği, çok sayıda rapora göre, yaklaşık üç buçuk metre uzunluğunda ve iki ülke arasındaki sınır boyunca 10 km’lik bir mesafeye kadar uzanıyor. Irak makamları, bariyerlerin arkasına ek kuvvetler yerleştirdiğini açıkladı. Ancak, net bir sayı belirtilmedi. Yetkililer, termal kameralar veya hareket sensörleri gibi teknolojik araçları kullanarak güvenlik sürecinin boyutlarını belirtmedi.
Birçok Motif
Irak makamları tarafından atılan bu adım, en öne çıkanları şu şekilde olmak üzere çeşitli hususlar ışığında açıklanabilir:
1- Geleneksel yollarla sınırları korumanın zorluğu: Irak, son yıllarda sınır güvenliği açısından bir krizle karşı karşıya kaldı. Özellikle sınır muhafızlarının DEAŞ unsurları tarafından sınırların güvenlik ihlaline karşı koyamamasıyla oldu. Ordu güçlerini, bu yılın başında görevi tekrar onlara devretmeden önce sınır muhafızlarına destek olmak için sınır güvenliğini devralmaya teşvik eden ölçüdedir. Bu, 600 km’den daha fazla bir mesafe için sınırın genişletilmesi ışığında, sınırların güvenliğini sağlamak için geleneksel olmayan yollarla çabaların desteklenmesi gerekiyor.
2- Hendek açmanın sınırlar üzerindeki etkisinin sınırlandırılması: Bu adım, Irak’ın 2021’de başvurduğu hendek kazma seçeneğinin sınırlı etkisini yansıtıyor. Özellikle DEAŞ’ın son 7 yılda maruz kaldığı zorluklar ve baskılarla bir arada yaşama kabiliyetinin artması ışığında diğer alternatif veya tamamlayıcı araçlara duyulan ihtiyaç arttı.
3- DEAŞ’ın Suriye’deki hapishanelere girmeye yönelik aralıksız girişimleri: Irak, DEAŞ militanlarının geçen Ocak ayında Suriye’deki Ghweran hapishanesini basmaya teşebbüs etmesinin ardından beton bariyeri inşa etmeye başladı. O dönemde Kültür Bakanı ve Irak hükümeti sözcüsü Hassan Nazım, Bakanlar Kurulu’nun Suriye sınırına somut bir güvenlik bariyeri inşa etme projesi için İçişleri Bakanlığı’nı finanse etmeyi kabul ettiğini duyurdu. Burada Irak, DEAŞ’ın binlerce üyesini barındıran kuzeydoğu Suriye’deki hapishanelere girme girişimlerinin ve sürekli girişimlerinin sonuçlarından korkmaktadır. Gelecekte bu unsurların kaçırılmasındaki başarı, bu unsurların bazılarının Irak’ın iç bölgelerine sızma olasılığıyla birlikte, Irak’ın karşı karşıya olduğu güvenlik sorunlarının tırmanmasına yol açacaktır.
4- Terör unsurlarının sızması olgusu devam ediyor: Bu, Irak’ın DEAŞ unsurlarının Suriye sınırından sızmasına karşı koyma girişimlerinden ayrı tutulamaz. Geçen ocak ayında yayınlanan birkaç rapor, 2021 yazından bu yana Suriye sınırı boyunca gruplar halinde Lübnan’dan Irak’a unsurların hareketini ortaya koydu. Irak makamları, aynı ay içinde Suriye’den 62 kişinin Irak topraklarına sızmasını engellediklerini de duyurdu. Genel olarak, sınır güvenliği operasyonları, Irak ordusunun DEAŞ unsurlarını takip etme çabalarını desteklemeye ve askeri operasyonlar sırasında düşen unsur eksikliğini telafi etmekten mahrum bırakmaya yardımcı oluyor.
5- Haseke ve Deyrizor ile sınırları kontrol eden engeller: Beton bariyerin ilk aşamasının Haseke ve Deyrizor vilayetlerinin karşı tarafında, özellikle de “Suriye Demokratik Güçleri”nin (SDG) kontrolü altındaki bölgelerde olduğu göz önüne alındığında, bu ikincisinin iki taraf arasındaki sınırları kontrol etme yeteneğinde tam bir düşüşe işaret ediyor. Ağırlıklı olarak geçen yılın son çeyreğinden bu yana Suriye’nin kuzeydoğu bölgelerine sızan DEAŞ hücreleriyle mücadele etmekle meşguliyet ışığında oldu. Özellikle Deyrizor’daki sınırların geri kalanı Şii milislerin kontrolü altındadır. Ayrıca Suriye’de İran ve İsrail arasında devam eden gerilim gibi diğer dosyalardaki rolüyle de meşguldür.
Farklı Zorluklar
Bununla birlikte, bu seçeneğin karşı karşıya olduğu ve aşağıdaki gibi ele alınabilecek birçok zorluk vardır:
1- Sınırları daha geniş ölçekte güvence altına almak: DEAŞ’ın özellikle son üç yılda bölgesel arenada meydana gelen değişikliklere uyum sağlama yeteneği ışığında örgütün, iki ülkenin “merkezi liderliğini” temsil ettiği göz önüne alındığında, iki ülke arasındaki sınırlardan unsurların sızması için alternatif seçenekler araması bekleniyor. Suriye’nin İdlib vilayetinde iki lider Ebubekir el-Bağdadi ve Ebu İbrahim el-Haşimi öldürüldü. Bu nedenle örgüt, kontrolü altındaki sınır bölgelerinde daha sıkı kontrol uygulamak için Suriye tarafı ile koordinasyon düzeyinin yükseltilmesi çağrısında bulunacak şekilde, kontrol noktasından uzaktaki sınırlardaki noktaları kullanmaya başvurabilir.
2- Bariyerlerin sabotaj saldırılarına maruz kalma olasılığı: DEAŞ, bu bariyerlerin bir kısmını yıkmak amacıyla önümüzdeki dönemde patlayıcı kullanarak beton bariyerlere sabotaj saldırıları gerçekleştirebilir. Bu, sınırın ötesinde birden fazla nokta düzeyinde olup, Irak ve Suriye’deki grupları arasında eşgüdümle, gruplar çerçevesinde değil, tek tek iki taraf arasına unsurların sızmasını kolaylaştırmaktadır.
3- İzlemede modern ekipmana ve güvenlik güçlerine itimat etmek: DEAŞ’ın faaliyetleri, son derece etkili olabilecek teknolojik gözetim araçlarına itimat gerekliliğini dikte ediyor. Irak hükümeti, güvenlik operasyonuna katkıda bulunmak için bariyerin arkasına güç yerleştirmeye çalışmasına rağmen, bu amaca ulaşmak, konuşlandırma sürecinin doğasına, bariyerlerin arkasında güvenlik sağlamakla görevli kuvvetlerin sayısına ve destek operasyonlarının sağlanmasına bağlıdır. Özellikle DEAŞ gruplarının Irak tarafından sürekli olarak hedef alınma olasılığı ile oldu.
Artan Kısıtlamalar
Sonuç olarak, Önümüzdeki dönemde sınıra somut bir bariyer çekilmesinin Irak makamlarının Suriye’den Irak’a terörist unsurların sızmasını engelleme çabalarına destek olabileceği söylenebilir. Bu yılın başlarında hendek kazmak ve sınır muhafızlarını yeniden görevlendirmek gibi bir dizi başka önlemi göz önünde bulundurmakta da fayda var. Ancak, ne kadar zor olursa olsun sızmanın yapılabileceği birden fazla nokta olduğu düşünüldüğünde, sınır ötesi sızma sürecini tamamen durdurması beklenmemektedir.