Günümüzde kaliteli ve etkin bir eğitim için teknolojinin sunduğu sınırsız olanaklardan faydalanmak kaçınılmaz bir hale gelmiştir. Ömür boyu öğrenme, etkin eğitimde yüksek kalite beklentisine yol açmakta ve esnek öğretim programlarına talep günden güne artmaktadır. E-öğrenme ortamları sayesinde, her düzeyden kullanıcıya, zaman ve mekan kısıtlaması olmadan ulaşılabilmekte, bu da yeni öğrenme fırsatları doğmasına sebep olmaktadır.
Ancak geleneksel web tabanlı öğrenme ortamlarının kullanıcı farkı gözetmeksizin aynı gezinim ve içerik yapısını sunmaları birtakım öğrenme problemlerine neden olabilmektedir. Bu problemlerin başında bilişsel yüklenme gelir. Bilişsel yüklenme, öğrenme sürecinde kullanıcıların sarfettikleri aşırı çaba, konsantrasyon ve zihinsel olarak aşırı yüklenme olarak da tanımlanabilir. Yapılan araştırmalar özellikle web tabanlı ortamlarda bilişsel yüklenmenin kullanıcıların gezinimleri ile ilgili problemlere yol açtığını göstermektedir.
Bu ortamlarda uyarlanabilir yaklaşımlar, yaşanılan problemleri azaltan ya da ortadan kaldıran çözümler sunmaya çalışırlar. Çok boyutlu bir yapı olarak ele alınan bilişsel yük yapısı, belli bir konuyu öğrenme eyleminin kullanıcının bilişsel sistemi üzerinde oluşturduğu baskı olarak ta tanımlanmaktadır. Bilişsel yükün gereğinden fazla olduğu durumlarda performansın düşmesi öğrenme sürecini olumsuz yönde etkileyecektir. Bilişsel yükü azaltmak için öncelikle anlatılan konunun sadeleştirilmesi gerekmektedir. İkinci önemli nokta ise bireysel farklılıkların önemine dikkat edilmesidir. Kullanıcılar birbirinden farklıdır ve herbir kullanıcının kendine özgü bir kapasitesi vardır. Kişiye özel uyarlamalar sayesinde kullanıcıların bilgi ve kavrayış düzeyine göre uygun bilgilerin sunulmasının, bilişsel yüklenme problemini de önleyebileceğine yönelik genel bir kanı vardır.
Bilişsel yüklenme ile ilgili problemleri çözmeye yönelik çalışmaları yapan araştırmacılar, web ortamlarının, kullanıcıların hedefleri, bilgileri ve tercihlerine uyarlanabilme yeteneğinin olmasının gerekliliği konusunda genel bir uzlaşı içindedirler. Çünkü uyarlanabilir web modeli temel alınarak hazırlanan ortamların diğerlerine göre en belirgin farkı, “kişiye göre uyarlanabilir” olmasıdır.
Araştırmalar web ortamlarında bilişsel yüklenmeyi en aza indirmek için ortam tasarımının ve uyarlamaların önemine dikkat çekmişlerdir. Örneğin web ortamında kullanıcıların tercihlerine, bilgi düzeylerine göre metin yerine ses kullanılması, içeriğin kullanıcıların tercihine göre görsel ya da işitsel algısına (kanalına) ya da herikisine birden hitap etmesi bilişsel yüklenmenin azaltılmasında etkilidir.
Bilişsel yüklenmeyi azaltmak ya da dengelemek için kullanıcıların özelliklerine göre farklı uyarlama teknikleri kullanılabilir. İçerik uyarlamalarında önemli görülen içerikler renklendirilerek kullanıcıların dikkatleri çekilebilir. Özellikle anlaşılması zor konularda resim ve canlandırmaların kullanılması konuların anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Bazı kullanıcılar konuları büyük parçalar halinde bazıları daha küçük bilgi parçacıkları halinde görmeyi tercih edebilir. Anlatılacak konular kullanıcıların tercihlerine göre farklı sayfalar halinde hazırlanabilir. Gezinim uyarlamalarında ise web tabanlı ortamlarda karşılaşılan yönlendirme problemlerini en aza indirmek için bağlantı yapısı basitleştirilebilir. Böylece kullanıcının öğrenme materyalinde izleyeceği en kısa yolu bulması sağlanabilir. Önbilgisi az olan ya da alan-bağımlı bilişsel stile sahip kullanıcılar için bağlantı sayısını en az düzeyde tutmak bilişsel yüklenmeyi dengeleyecektir. Konuyla ilgili önbilgisi olmayan kullanıcılar için doğrusal ve hiyerarşik yapının sunulması da bilişsel yüklenmeyi önlemede etkili olabilir.
Kullanıcı özelliklerine göre uyarlanabilen web ortamları bilgi çöplüğü içerisinde kaybolan kullanıcılar için bir çözüm önerisi olabilir. Bu sayede, farklı bilgi düzeyinde ve farklı beklentiler içerisinde olan kullanıcılar web ortamlarında istedikleri bilgiye çok daha çabuk ve sağlıklı bir biçimde ulaşabileceklerdir.
Sevgiyle kalın…