KOÇLUK YAKLAŞIMLARI – AÇIKLAMALAR
- PSİKODİNAMİK YAKLAŞIM
Psikodinamik koçluk yaklaşımının arka planı psikoanaliz ve psikoanaliz düşünce biçimleridir.
Bu yaklaşımda odak, bireyin ( danışanın ) geçmişi, dünü, yetiştiği aile odaklı ilişkilerdir.
Bu yaklaşımda kişilerin ÇOK HASSAS psikolojik savunma mekanizmalarının incelenmesi gerektiği için her koç için uygun ve güvenli bir yaklaşım değildir.
Koç ve danışan ilişkisinin aniden ve bazen de dramatik şekilde sona erdiği koçluk çalışmaları çoğunlukla yetkin olmayan bir koçun bu yaklaşımı benimsemesi ve danışana “ teşhis “ yada teşhisi andırır belirlemeler yapması durumunda olmaktadır.
Psikodinamik yaklaşım ancak, psikoloji, klinik psikoloji, psikiatri yada psikoterapi öğrenimi ve sertifikasyonu olan bir koçun benimseyebileceği bir yaklaşımdır.
Eğer koç yetkin ise bu yaklaşım YAŞAM, KİŞİSEL GELİŞİM ve YÖNETİCİ KOÇLUĞU çalışmalarında etkin olur.
Bu yaklaşımın en önemli inceliği koçun ( eğitimi yeterli olsa bile ) bir psikolog veya psikoterapist olmadığını ve danışanını “ tedavi “ etmek veya terapi uygulamak gibi bir yetki ve sorumluluğu olmadığının İYİ BİLİNMESİDİR
Psikoanaliz yüzyılı aşkın bir geçmişe sahiptir.
Koç hiç bir zaman psikoloğunuz veya psikoterapistiniz değildir.
Koçluk yaşamlarının her yönü genelde dengede olan kişiler arası bir ilişkidir.
- BİREY ODAKLI YAKLAŞIM YADA CARL ROGERS YAKLAŞIMI
Bu yaklaşım kaynağını Dr Carl ROGERS in çalışmalarının oluşturduğu “ insancıl
psikoloji “ akımında bulur. 50 yıldan fazla bir geçmişi bulunmaktadır.
Carl ROGERS yaklaşımında odak “şimdi ve buradaki “ bireydir, bireyin mazisi yada psikoloji geçmişi değildir.
ROGERS yaklaşımı, bireyde sonsuz potansiyel olduğunu varsayan, pratik ve iyimser bir yaklaşımdır. Bireylerin özde güvenilir olduklarını ve sorunlarını bir terapistin yardımından çok kendi çabaları ile çözebileceklerini varsayar.
ROGERS yaklaşımında bireyin kendi kararlarını kendisinin alma hakkı, samimiyet, tutarlılık, bireye ( danışana ) mutlak saygı ve danışanı olduğu gibi kabul etme ve anlayış ( empati ) esastır.
ROGERS yaklaşımını benimseyen bir koç, gerçekçi, olumlu, sabırlı, samimi olmalıdır ve bir koç maskesi veya kisvesi OLMAMASI, “ koçluk “ rolü oynamaması esastır.
Koçun odağı, danışanın kafasında nasıl bir model veya çerçeveye göre hareket ettiğini ve danışanın kendisi ve dünyayı nasıl algıladığını anlamaktır.
ROGERS Yaklaşımı YÖNETİCİ ve YÖNETİM ve İŞ YÖNETİM KOÇLUĞU uygulamalarında çok etkindir.
- ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ( COGNITIVE PSYCHOLOGY ) YAKLAŞIMI
Bu koçluk yaklaşım biçiminde odak bireyin kararlarını nasıl aldığıdır. Bu yaklaşımın
özü bireyin yaşam çevresinin iyi veya kötü olması değil, aldığı kararlara göre
kendinde yaratmış olduğu duygular ve bu duyguların yarattığı sonuçlardır. Düşünme
biçimimiz hislerimizi ve duygularımızı yaratır ve kontrol eder.
Bu yaklaşım belki Shakespeare in “ iyi ve kötü yoktur, iyi ve kötüyü düşünce yaratır “ sözcüğü ile özetlenebilir. ( There is nothing good or bad, thinking makes it so. )
Bu koçluk yaklaşımı düşüncelerimiz ve aldığımız kararlar odaklı olmakla birlikte moda olan bir deyimle pozitif düşünce tarafını tutmaz, tarafsızdır.
Bu yaklaşım düşünce biçimlerini inceler, düşünceyi çarpıtan konuları ( filtreleme, sansürleme, kişiselleştirme, suçlama vbg ), baskı altında yapılan düşünme hatalarını ( aşırı genelleme, abartma, önemsememe vbg ), mantıksal olmayan düşünme biçimlerini inceler.
Bu özellikleri nedeni ile bu koçluk yaklaşımı YÖNETİM, İŞ YÖNETİMİ, YÖNETİCİ KOÇLUKLARI için uygun olduğu kadar NLP KOÇLUĞU için de çok uygun bulunmaktadır.
Öğrenme Psikolojisi okulu aynı zamanda KİŞİSEL GELİŞİM VE İLETİŞİM KOÇLUKLARI için de çok uygun bulunmaktadır.
- SİSTEM YAKLAŞIMI
Çok ilginç koçluk uygulama alanları bulan bu yaklaşım, yukarıda açıkladığımız 3 yaklaşımdan farklı olarak, kaynağını sibernetik kavramlardan alan “ sistem yaklaşımı ve sistem teorilerinden “ almış sonra psikolojik yaklaşımlarla pragmatik bağları oluşmuştur.
Yaklaşımı belirleyen kavramlar, sistem bilimlerinin öncüsü sayılan Norbert WEİNER ve Ludwig von BARTALANFFY a ait bulunmaktadırlar.
Sistem yaklaşımında, enerji kullanım biçimlerinin tanımladığı açık ve kapalı sistemler vardır ve kendiside bir enerji sistemi olan insan pek çok alt sisteme sahip olduğu gibi aynı zamanda pek çok üst sistemin bir alt sistemidir. ( Örnek ; şirket, toplum vbg )
Sistem yaklaşımı anlayışında ; sistem, parçaları yada alt sistemlerinin toplamından daha büyüktür, sistem, alt sistemlerin bir toplamı değil, onların aldığı özel bir BİÇİMDİR ve alt sistemler birbirleri ilintili ve bağımlıdır.
Koçlukta “ sistem yaklaşımı “ hemen tahmin edilebileceğiniz gibi İŞ YÖNETME, YÖNETİM, YÖNETİCİ, KÜÇÜK İŞ YÖNETİMİ VE AİLE – AİLE İŞİ YÖNETİM KOÇLUKLARI için fevkalade uygundur ve yaygın şekilde kullanılmaktadır.
Sistem yaklaşımı, mühendislik ve fen bilimleri disiplinlerinden gelen koçlar için kolay öğrenilebilir/öğretilebilir bir koçluk türüdür.
Bu koçluk türü, aynı zamanda bir sistem bilimci olan Kurt LEWIN in Alan Teorisi
( Field Theory ) ile de ilgilidir ve bu anlamda diğer bazı koçluk yaklaşımlarında da eş yada ikiz yaklaşım anlam ve kuvvetindedir. ( Koçlukta GESTALT yaklaşımı, bu
bilgilendirme notunda bulacaksınız )
Bu koçluk yaklaşımında odak ; bireyin içine bulunduğu alt ve üst sistemlerin analizidir.
- VAROLUŞÇU FELSEFE YAKLAŞIMI
Bu koçluk yaklaşımı kaynağını psikolojiden çok felsefeden almış olan bir yaklaşım biçimidir.
Ancak, YÖNETİCİ KOÇLUĞU ( EX ECUTIVE COACHING ) için çok ve çok etkin olan bir yaklaşımdır.
Yaklaşım kaynağını “ var oluş, özden önce gelir “ felsefesinden almaktadır. ( Jean Paul
SARTRE, 1965 )
Bu yaklaşımda esas, önce var olmaktır. Nasılsa öyle. Hayatta bütünüyle mutlu olma
olasılığı yoktur. Kararlarımız “ var olmamızla “ ilgilidir, kararlarımızın “ bireysel “
yada “ sürü “ veya “ köle “ davranış biçimine uygun olması bize ait bir konudur.
Çatışmalarla ilgili kararlarımızı da “var olma “ tarzımız belirler.
Öte yandan, yaşamlarımızın, kişilik profillerimizin “ komedi “ tarafları da olabilir.
O halde hangi “ komedilerde “ ve “ kimin komedyenleriyiz “, soruları bu felsefe ve
koçluk yaklaşımının “ ağır “ sorularıdır.
Bu koçluk yaklaşımının özü, HAYATINIZIN EN ÖNEMLİ SORULARININ
YANITLARINI ANCAK VE ANCAK SİZİN KENDİNİZİN VEREBİLECEĞİDİR,
Sizin yerinize bir “ inanç “ veya “ öğretinin “ değil.
Varoluşçu felsefeyi benimseyen koçluk yaklaşımında “ gelecek belirsizdir, Kimse
geleceği göremez. Her an “ ölebileceğimiz “ olasılığı vardır. Evreni anlamaya
çalışmak mümkün olmadığı gibi “ absürddür “. ANCAK, BİZLER BU “
GERÇEKLERİ “ KABUL ETMEYİZ !
Kendi hayatımızı yaratır ve ona inanırız ta ki “ çatı başımıza geçene kadar “
Ancak, beklenmeyen ve olumsuz gelişmeler hep olacaktır ve bizler için öğrenme
fırsatlarıdırlar.
Bu yaklaşım, YÖNETİCİ KOÇLUĞU için olduğu kadar pek çok diğer koçluk için de
başarılı bulunmaktadır. SPİRİTÜEL KOÇLUK, İNANÇ KOÇLUĞU, DİN
KOÇLUĞU ( İnanç ve din koçluğu deyimleri, bilebildiğim kadar bana ait
bulunmaktadırlar. )
Tabii ki, bu yaklaşım KİŞİSEL GELİŞİM, İLİŞKİ – İLETİŞİM, YAŞAM
KOÇLUĞU uygulamaları için de etkindir.
- SOSYAL PSİKOLOJİ YAKLAŞIMI
Bu koçluk yaklaşımı Kurt LEWİN in “ Field Theory “ Alan Teorisi yaklaşımından çok etkilenmiştir. Yaklaşımın odağında bireyin sosyal çevresi ve bu çevresi ile etkileşme biçimi yer alır.
Bu nedenle Duygusal Zeka Yaklaşımı ile örtüştüğü alanlar çoktur.
Sosyal çevremizde yada çevrelerimizde hep “ tutarlı “ olamaya çalışırız. Bu yaklaşımda çevre ve içinde bulunulan “ sosyal durum “ kişilik ve kişisel özelliklerimizin önündedir.
Sosyal çevremizde kendimizi önemser ve büyütürüz, bu büyütülmüş görüntü gerçek değildir.
Sosyal çevre yada kişiler arası iletişimde önemli bazı özellikler şöyle sıralanmaktadır.
Etkin kişiler arası iletişim bir “ gerekçe “ ile başlamalıdır, gerekçe “ yeterince “ tekrarlanmalıdır, karşılılık önemli olduğu gibi sosyal uyum “ sosyallik “ ve “ tutarlılık çok önemlidir.
Sosyal psikoloji yaklaşımı odaklı kaynaklar sanki birer satış uygulama kitabıdırlar.
Bu yaklaşım SATIŞ, SATIŞ YÖNETİMİ, İLİŞKİ – İLETİŞİM ve SOSYAL YAŞAM KOÇLUKLARI için “ vazgeçilemez “ özellikte bulunmaktadır.
- HİPNOTİK YAKLAŞIM
Yaklaşım edebiyatta, net bir soru sormadan “ evet “ cevabı alabilme cazibesi şeklinde tanımlanmıştır. ( Albert CAMUS )
Hipnotik yaklaşımın tanımı üzerine bir uzlaşma yoktur.
Ancak, hipnotik durumun “ trans “ durumu olan hipnotik durumlar ve “ trans “ durumu olamayan hipnotik durumlar şeklinde ikiye ayrıldığını, koçluğun bunlardan “ trans olamayan hipnotik “ durumlarla ilgili olduğunu hemen belirlemek gerekir.
Bu yaklaşımda danışanı “ hipnotize “ etmek söz konusu değildir. Bireyleri “ hipnotize “ etmek mümkündür ancak, ülkemizde olduğu gibi, “ trans gerektiren hipnotizma “ eğitimi tıp yada diş hekimliği yada klinik psikoloji diploması bulunanlara özel bir eğitimle verilmektedir.
Zaten modern koçluk anlayışında, danışanının hipnotize eden, manipule eden ve sonra “ uyandıran “ bir koç yoktur, olamaması gerekir.
O halde Hipnotik Koçluk Yaklaşımının kullandığı teknikler ; hikaye anlatma tekniği, imgeleme teknikleri, metaforlar ve modelleme teknikleridir.
Bu tekniklerin genel özelliği, örneğin hikayenin, gerçek olamamasına rağmen öğretme, düşündürme, soru sordurma özellikleri olmasıdır ki, danışanın kendi kendisine “ dürüst “ sorular sorması tanımındaki koçluğun esasıdır.
Hipnotik Koçluk Yaklaşımı KİŞİSEL GELİŞİM , MOTİVASYON, YARATICILIK, LİDER KOÇLUĞU ve özellikle NLP KOÇLUĞU çalışmalarında kullanılabilir.
- DUYGUSAL ZEKA YAKLAŞIMI
Bu yaklaşım koçlukta en yeni yaklaşımlar arasında bulunmaktadır ve popülerliğini bir anlamda Daniel GOLEMAN a borçludur.
Duygusal zeka kavramı tanımının içine “ duygusal öz farkındalık “, “ öz değerlendirme “ , “ öz güven “, empati, hizmet bilinci ve örgütsel farkındalık olgularını alır.
Duygusal Zeka Yaklaşımı belki tek başına, diğer koçluk yaklaşımları kadar köklü olmasa bile koçluk sürecinin başlangıcı için çok yararlıdır.
Bu yaklaşım özellikle KİŞİSEL GELİŞİM, YÖNETİM GELİŞTİRME, LİDERLİK KOÇLUKLARI için çok etkin şekilde kullanılabilir.
Duygusal Zeka Yaklaşımı ile yapılan koçluklarda, anışanın kendisini değerlendirme teknikleri çok gelişmiştir ancak, bir koçluk yaklaşımı olarak diğer koçluk türlerinin tekniklerini kullanır.
- DAVRANIŞSAL KOÇLUK YAKLAŞIMI VEYA DAVRANIŞ TEORİLERİ YAKLAŞIMI
Kaynağını davranış psikolojisinden alır.
Davranış sonuçlarının bir fonksiyonudur.
Sonuçlar davranışlarımızı etkiler, belki de belirler. Sonuçları bilerek hareket etmek ( PAVLOV, SKINNER ) davranışları değiştirir.
Bu yaklaşımda “ istenilen davranışları “ yaratmak için kullanılan motifler, ödüller, kazanımlar ve “ tekrarları “ çok önemlidir.
Davranışsal Koçluk Yaklaşımı kısa sürede “ölçülebilir “ davranış değişikleri yaratmak için önemlidir ancak, ölçülebilirlik önemli bir sorun olabilir.
Bu yaklaşım ÖĞRENCİ, SINAV, MOTİVASYON KOÇLUKLARI için önemlidir.