Otoriter aile yaklaşımlarında, görünüşte bir disiplin olduğu, çocuğun kontrol altına alındığı ve her şeyin normal yürüdüğü görülse de, bu kısa süreli, sağlıksız ve verimsiz bir yoldur. Otoriter yaklaşımın, çocuğun yeteneklerinin gelişmesinde, başarısında ve olumlu davranışlar sergilemesinde engelleyici bir tutum olduğu bugün bilinen bir gerçektir. Ancak, birçok aile kolay ve kestirme zannettiği bu yaklaşımı uygulamaya da devam etmektedir.
Aileler, çocuğun gelişiminde son derece zararlı olan bu yaklaşımlarını terk etmek zorundadırlar.
B- İlgisiz ve Kayıtsız Aile Yaklaşımları
Çocuk eğitiminde, ailelerin bir kısmı da, aşırı derecede rahat, ilgisiz ve vurdumduymaz bir tutum içindedirler. Sahip olduğu çocuk başkasına ait gibi bir davranış gösterirler. Hassasiyetleri, tepkileri ve denetimleri çok zayıftır. Çocuğa bir model olamazlar ve ona bir davranış şablonu sunamazlar.
Çocuğun sorumluluklarından kaçınma vardır, çocuk bakımı için gerekli olgunluğa sahip değildirler. Bu daha ziyade genç evliliklerde ortaya çıkar. Bu tip ailelerde sevgisiz, reddedilen, itilen, güvensiz, insanlara öfke duyan, dikkat çekmek için olumsuz davranışlar geliştiren bireyler yetişir. Çocuk, ilgisiz, sevgisiz ve kontrolsüz bir ortamda yetiştiği için bencil ve şımarık olur. Bencillik ve şımarıklık çevresinde istenmeyen ve sevilmeyen çocuk olmasına neden olur. (Elmacıoğlu, 1998: 78)
C- Koruyucu Aile Yaklaşımları
Koruyuculuk, sık rastlanan bir başka ana baba tutumu olarak
gözlenmektedir. Ana babanın aşırı koruması, çocuğa gerektiğinden fazla kontrol ve özen göstermesi anlamına gelir. Bunun sonucu olarak çocuk, diğer kimselere aşırı bağımlı, güvensiz, duygusal kırıklıkları,olan bir kişi olabilir. Bu bağımlılık çocuğun yaşamı boyunca sürebilir ve aynı koruyucu tutumu gelecekte eşinden bekleyebilir. Daha çok anne-çocuk ilişkisinde ortaya çıkan bu aşırı koruyuculuğun ardında, annenin duygusal yalnızlığı yatmaktadır. Aşırı koruyucu görünümdeki anne, çocuğuyla öylesine bütünleşir, ona öylesine kalkan olur ki, 2 yaşlarındaki çatal kaşık kullanabilen çocuğa 8-9 yaşlarına gelse de eliyle yemek yedirir, kendi yatağında uyutur. Bu tür davranışlarıyla çocuğuna olan sevgisini dile getirdiğini, ona yardım ettiğini sanır. Ama gerçekte kendi yalnızlığını ve mutsuzluğunu telâfi etmektedir.
İlkokula kadar çocuğuna köfte, ekmek gibi taneli yiyecek ye-dirmeyip, likit gıda veren, suyu kaynatarak içiren ana baba örneklerimiz vardır. Böylesine koruyucu yaklaşım, çocuğun kendi kendini yöneten bir birey olmasını engeller, sosyal gelişimini zedeler, bağımlı bir kişi olmasına sebep olur. Çocuk, kendini gruba kabul ettirmek için, zaman zaman toplum dışı ve isyankâr davranışlara başvurabilir. (Yavuzer, 1999: 32)
Çocuk, toplum içinde tek başına bir iş yapabilecek cesarete ulaşamadığı için, sürekli olarak anne ve babanın yardımını ister. Bu da çocuğun kişilik yapısını zedeler ve olgunlaşma ve yeterlilik sürecini engeller.
Öğrencilerimden Yıldırım, yaşı on sekize geldiği hâlde, aşırı himaye görmüş olması nedeniyle, tek başına bir iş yapma yeteneği gelişmemişti. Anne ve babasından yardım ve öneri almadan bir şey yapamıyordu. Bir başka öğrencim de, anne ve babasından ayrı kaldığı için, yalnız başına öğrencilik hayatını sür-düremedi ve okulu bıraktı. Anne babalar çocuklarını rahat bırakmalılar ve kendilerini ifade etme imkânı vermelidirler.
22
I AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 23
D- Hoşgörülü Aile Yaklaşımları
Hoşgörülü tutum, anne babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları, onları desteklemeleri, çocukların bazı kısıtlamalar dışında, arzularını diledikleri biçimde gerçekleştirmelerine izin vermeleri anlamına gelir. Çocuk kabul edilmek ve onaylanmak ister. Eğer aile ortamı ona kendi benliğini tanımlama özgürlüğü veriyorsa, sağlıklı bir biçimde olgunlaşma yolunda gelişir. Ana babanın hoşgörüsünün normal bir düzeyde gerçekleşmesi, çocuğun kendine güvenen, girişimci, toplumsal bir birey olmasına yardım eder. Böyle bir tutumda evde kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırları bellidir. Bu sınırlar içinde çocuk özgürdür. Söz hakkı vardır. Duygu ve görüşlerine saygı duyulur. Sevgi ve teşvik görür. Yetişkinler tarafından dinlenir.
Anne babanın tutumları, çocuğun kişiliğinin oluşumunda ve karakterinin formasyonunda büyük önem taşır. Ana baba üçgeni, sevgi temeline dayanmalıdır. Özdeşim modeli olan ana baba bilmelidir ki, çocuğa nasıl bir davranış türü uygularsa, benzer davranışı da onda görecektir. (Yavuzer, 1999: 34)
Hoşgörünün dozu çok iyi ayarlanmalıdır. Hoşgörü adına her yapılanı hoş görmek ve aşırı serbest bir tutum sergilemek son derece yanlıştır.
Anne babanın çocuğun gelişim özelliklerini ve her gelişim döneminde nasıl bir davranış sergileyebileceğini bilmesi işi kolaylaştırır.
Çocuk yetiştirmeye ve çocuk eğitmeye hazırlanan anne babaların çocuk eğitiminin tekniğini ve inceliklerini bilmeleri gerekir. Yoksa, el yordamıyla, yaparak-bozarak bir yol izlemek zorunda kalırlar ki, bu da çocuk yetiştirmede başarıya götürmez.
Hoşgörü adına, aşın serbestliğin de çok zararlı olduğu bilinmelidir, Hoşgörü, kuralların işlediği, hayatın planlandığı, karşılıklı diyalogun oluştuğu, görüşlerin rahatlıkla anlatılıp, değer verildiği bir aile ortamıdır.
24
I AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
Çocuğunuzu İyi Tanıyın
Çocuk eğitimi, çocuğu iyi tanımakla başlar. Çocuğun davranışları iyi gözlenirse isabetli kararlar verilir ve etkili uygulama şansı doğar.
D. L. NOLTE
Çocuk eğitimine hazırlanan anne ve babalar, kendilerine şu soruları sormalıdırlar:
1- Çocuk eğitimiyle ilgili neler biliyorum?
2- Çocuğumu ne kadar tanıyorum?
Çocuk yetiştirme ve çocuğu eğitme göreviyle karşı karşıya kalan aileler, bu iki soruya cevap arayarak işe başlamalıdırlar.
Eğer çocuğunuzu yeteri kadar tanımıyorsanız veya onu eğitecek gerekli bilgi ve birikime sahip değilseniz, çocuk eğitiminde ne kadar başarılı olabilirsiniz?
Bu iki sorunun cevabı nelerdir, bunlarla ilgili ne gibi çalışmalar yapılmalıdır? Bu konu her aileyi az çok ilgilendirmektedir.
A- Çocuk Eğitimi Konusunda Kendinizi Nasıl Geliştirebilirsiniz?
1) Önce çocuk eğitimine psikolojik ve biyolojik olarak hazır olmalısınız ve içinizden bu isteği duymalısınız.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 25
2) Evinizi çocuk eğitimine hazırlamalısınız.
3) Çocuğun sağlık gelişimi ile ilgili gerekli kaynaklara ulaşmalısınız.
4) Çocuk psikolojisi, gelişim psikolojisi ve öğretim metotları alanında bilgiler edinmelisiniz.
5) Alanında uzman olan eğitimci ve psikolog ile sürekli irtibat içinde olmalısınız, onların tavsiyelerini dikkate almalısınız.
6) Çocuk eğitiminde deneyimi olan ve bu alanda başarılı olmuş ailelerin deneyimlerinden yararlanmalısınız.
7) Kendi kişisel davranışlarınızı, çocuk eğitimine göre yönlendirmelisiniz. Davranışlarınızın çocuğa model olacağını unutmamalısınız.
8) Çocuk eğitiminde, eşiniz ve ailenin diğer büyükleri ile birlikte hareket etmelisiniz.
9) Ailede, çocuğu ikilemde bırakıp, tereddüde düşürecek söz ve davranışlardan kaçınmalısınız.
10) Düzenli sağlık kontrolleri konusunda bir program hazırlamalısınız.
11) Çocuğun öğretmeninden yardım istemelisiniz.
Bu tavsiyeleri yerine getirdiğinizde, çocuk eğitimiyle ilgili yeterli bir seviyeye geldiğinizi göreceksiniz. Bundan sonraki işiniz, uygulamalannızın sonuçlarını sık sık test ederek, eksik veya yanlış davranışlarınızı düzeltmek olacaktır.
B- Çocuğunuzu Tanımak için Neler Yapmalısınız?
"Bir anne veya babanın çocuğunu tanımaya ne ihtiyacı var?" şeklinde bir soru oluşabilir. Çocuk her ne kadar o anne ve babanın evlâdı ise de, her anne ve baba iyi bir gözlemci olmadığı
26 »AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
için, çocuğunu yeterli ölçüde tanıyamaz. Çocuğunu tanıyama-madığı için de, uygulamada yanlışlıklar yapar, isabetsiz kararlar verir.
Bunun için neler yapılmalı?
1) Öncelikle çocuğunuzun gelişimini iyi takip edebilmeniz için, çocuk gelişimi ve çocuk psikolojisi kitaplarından yararlanınız. Bu şekilde, çocuğunuzun gelişimini izleyerek bilgi ve ölçülere sahip olursunuz.
2) Çocuğunuzun beslenme davranışlarını iyi izleyin, yemekler konusundaki tavırlarına dikkat edin. Neleri sevdiğini ve nelerden kaçtığını kaydedin. Bu şekilde beslenme problemlerini bilinçli olarak yapma imkânı bulmuş olursunuz.
3) Çocuğunuzun evdeki davranışlarını sürekli kontrol altında bulundurunuz. Nelere ilgi duyduğunu, neleri istediğini, neleri sevdiğini, neleri sevmediğini, neleri yapmaktan hoşlanıp, hoşlanmadığını tespit ediniz. Bu şekilde, çocukla olan ilişkilerinizde çocuğun davranışlarını bilirseniz, aranızda bir gerginlik yaşanmaz. En azından çocuğunuza nasıl yaklaşacağınızı belirlemiş olursunuz.
4) Çocuğunuzun arkadaş ve oyun eğilimlerine dikkat edin. Ne tip çocuklarla birlikte olmak istediğini, ne tür oyunları sevdiğini, hangi zararlı ve faydalı alışkanlıklar edindiğini öğrenmiş olursunuz. Bu size, çocuğunuzun problemlerine karşı çözüm yollan sunar, imkân verir ve işinizi kolaylaştırır.
5) Çocuğunuzun sevincini, kızgınlığını, heyecanını ve panik anını belirlemeye çalışın. Bu anlar çocuğun en sıkıntılı veya en kritik anlarıdır. Birçok çocuk bu anlarda problem yaşar. Bu anların problemsiz atlatılabilmesi için anne babanın iyi bir gözlemci olması lâzımdır.
camalarında çocuğun davranışları dikkatle izlenmeli, bu konularda problem yaşanıyorsa, gerekli tedbir zamanla alınmalıdır.
7) Anne baba, çocuğun korkularını, davranış bozukluklarını ve zararlı alışkanlıklarını zamanında bilebilmesi için de iyi bir gözlemci olmak zorundadır. Bu konularda geç kalındığında, çocuğun tüm hayatını etkileyecek zararlar çıkabilir.
Özet olarak; ana babalar, çocuklarının bilinmeyen yönlerini, davranış ayrıntılarını, beklentilerini, ilgilerini, korkularını ve isteklerini gözlemeli, belirlemelidir. Çocuğun huyu tespit edildikten sonra, ortaya çıkan problemleri çözmek kolaylaşacaktır.
28
I AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
Çocuk Eğitiminde Aile Fertlerinin Görevleri Nelerdir?
Çocuğun en mutlu olduğu yer kendi ailesidir. Annenin şefkati, babanın sevgisi, kardeşlerin desteği çocuğa doyumsuz bir huzur verir. En olumsuz bir aile, ailesizlikten daha iyidir. Çocukların başarısı ve toplumun huzuru için aile desteklenmelidir.
Niyazi BİRİNCİ
Aile fertleri ne yapmalı?
Çocuğun sağlıklı yetişmesi, düzenli bir eğitim alması ve hayatında başarılı olması için, huzurlu bir aile ortamına ihtiyacı vardır.
Aileyi bir bütün olarak kabul edersek, aile fertleri de bu bütünün vazgeçilmez parçalarıdır. Parçalarla bütün arasında ahenkli bir ilişki olabilmesi için anne baba ve çocukların karşılıklı olarak sevgi ve saygı ortamı içinde buluşmaları gerekir. Bazen de bu huzurlu birlikteliğe; anneanne, babaanne ve dedeler de iştirak eder.
Anlamlı bir aile bütünlüğünü sağlamak için özellikle anne baba ve çocuklar arasında sevgi duygusu yoğun bir şekilde yaşan-
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ I
29
malıdır. Yalnızca anne babanın çocuğunu sevmesi yeterli olma-mamakta, birbirlerini sevip saymada çocuklarına örnek model oluşturmaları da gerekmektedir.
Anne, baba ve bütün aile fertlerinin tavır ve davranışları çocuk için ideal örneklerdir. Çocuk bu hareketleri benimsemeye çalışır. Bu sebeple anne baba ve aile fertlerinin, çocuğun kişilik ve karakter gelişimine etkileri çok fazladır. Anne baba çocuğun nasıl olmasını istiyorlarsa, önce kendileri öyle olmak zorundadırlar.
Çocukların düzenli eğitim almalarında ve onların istenilen biçimde yetiştirilmelerinde aile fertlerinin ayrı ayrı sorumlulukları vardır. Bu sorumluluğun büyük bir kısmını anne ve baba üstlenir. Babaanne, anneanne ve dedeler ise zaman zaman bu sorumluluğa ortak olurlar. Ailedeki diğer büyük kardeşler de, çocuk eğitiminde bu sorumluluğu paylaşan diğer bireylerdir.
Çocuk eğitiminde ayrı ayrı sorumluluk alan aile fertlerinin ne gibi görevleri vardır? Bunları ana hatlarıyla şöyle ifade etmek mümkündür:
A- Annenin Görevleri
Çocuğuna, anne rahmindeyken kanını, bedeninin sıcaklığını, doğumdan sonra sütünü veren, temizliğini, bakımını ve beslenmesini üstlenen anne, çocuk eğitiminin en ağır, en yorucu ve en zor bölümünü üstlenir. Allah'ın kendisine verdiği sevgi ve şefkat hissiyle bu inanılmaz fedakârlığı büyük bir hazla yerine getirir.
Bütün bu olağanüstü fedakârlığa rağmen yine de yapması gereken önemli görevleri vardır.
1) Çocuk yetiştirmeyi, bilimsel yollarla yapması için, annenin bu konuda kendini yetiştirmiş olması gerekir.
2) Anne, çocuk gelişimini çok iyi bilmeli, yemek, uyku, temiz-ve sağlık kontrollerini iyi takip etmeli ve zamanında yapmalıdır.
3) Anne çalışan bir kadınsa, çocuğunun 0-3 yaşlan olduğu zamanda çalışmamayı tercih etmelidir. Çünkü çocuğuyla bu üç yıl içinde kuracağı fizyolojik temas ve duygusal ilişki, onunla bütünleşmesi ve çocuğun sağlıklı gelişimi yönünden çok önemlidir.
4) Eğer çalışmak zorundaysa, eve geldiğinde onunla yeteri kadar ilgilenmesi gerekir. Ayrıca, hafta içinde beraber olamadığı çocuğunun bu ayrılığını, hafta sonu telâfi etmesi lâzımdır.
5) Anne, her şeyden önce çocuğunun bağımsız bir varlık olduğunu kabul ederek, ona baskı yapmadan, sevgi ve şefkat duygularını aşılarsa, güzel duyguları çevresine dağıtan, hayatı seven, mutlu çocuklar yetiştirmiş olacaktır.
6) Başarılı bir anne-çocuk ilişkisinde, anne, çocuğuyla arkadaşlık eden, sabırlı, hoşgörülü, yerli yerinde uyarılar yapabilen, hataları güzel bir iletişimle ortadan kaldırmaya çalışan bir anlayış ve uygulama içinde olmalıdır.
7) Anne, çocuğunun yerine çalışmak, kendini siper etmek yerine ona destek olmayı bilmelidir.
8) Anne, çocuğunu kendini koruyacak biçimde yetiştirip, onun üzerindeki koruyucu ve kollayıcı olma özelliğini en aza indirmelidir.
9) Anne, çocuğunun yaşantısından haberdar olmakla birlikte onun özel bir yaşantısı olabileceğini kabul etmelidir. Çocuğunun hatıra defterini okumak, özel konuşmalarını dinlemek doğru değildir.
10) Ona yakın olmalı, saygı duymalı, davranışlarını desteklemeli ve cesaret vermelidir.
30
I AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ ¦ 31
11) Anneler her şeyin en iyisini kendilerinin bildiğini zannet-memeli ve daha sağlıklı çocuklar yetiştirmek için kendilerini çok yönlü geliştirmelidirler.
Kısaca anne, çocuk sevgisinde ve şefkatinde anne gibi olmalı, ama çocuk eğitiminde öğretmen gibi davranmalıdır.
B- Babanın Görevleri
Hiç kimse iyi bir baba olarak doğmaz. İyi baba olmak; sevgi, deneyim, sabır ve bilgilenme işidir. Babalık yaşantısı, eşinin hamile olmasıyla başlar. Bu dönemde baba adayı, doğum öncesindeki gelişimi adım adım eşiyle birlikte izler. Eşini gerginleştirecek ortamı oluşturmamaya özen gösterir. İşte babalık sorumluluğu da böylelikle başlamış olur.
Babanın görevlerini ana hatlarıyla şöyle belirtmek mümkündür:
1) Baba, ailede otoriteyi temsil eder. Ailenin sevk ve idaresi baba tarafından yapılır. Ailede çocukların neleri yapıp, nelerden sakınacakları baba tarafından öğretilir. Babanın bu rolü çocuk eğitimi açısından çok önemlidir. Bu otorite ne çok fazla ve ne de az olmalıdır. Fazla baskı gelişmeyi önler.
2) Babanın davranışları ile çocuk çok şeyler kavrar. Baba otoritesi ile çocuk hürriyetin anlamını anlar, değerini öğrenir. Baba otoritesi aynı zamanda toplumun kurallarını temsil eder. Bir takım yasaklar koyar, çocuk bu yasaklara karşı hareketlerini düzenler. Böylece hem hürriyeti, hem de yasakları tanımış olur. ikisi arasındaki farkı öğrenir. Karşılaştırma yapma imkânı bulur. Kısıtlandığı hallerde hürriyetin değerini kavrar.
3) Babanın otorite sahibi olması onun kırıcı ya da tahakküm edici olmasını gerektirmez. İyi bir baba çocuklara sevgi gösterirken, öte taraftan eğitim için lâzım olan sertliği de gösterir. Bu davranışların dozu çok önemlidir. Bir ilâç gibidir; dozu aşırıya
kaçan ilâç hastaya şifa olmadığı gibi çocuğa karşı hareketlerimizde aşırıya varan sert tutumlar ileride daha büyük problemlerle bizi karşı karşıya getirir.
4) Baba otoritesi fazla olduğu zaman özellikle hassas yapılı çocuklar bundan zarar görebilir. Hassas ruhlu çocuklar genellikle her şeyi düşünebilen, üstün zekâlı ve duygulu çocuklardır. Baskılardan dolayı bunlar genelde içe dönük bir kişilik geliştirmişlerdir. Bu nedenle onlar daha çok yardıma muhtaçtırlar. Bu çocuklar sert otoriteye sahip babanın davranışlarını unutmazlar, onları yıllarca hatırlarlar. Babaların bu şekilde hareketleri kişiliğin oturduğu ergenlik çağında tehlikelidir.
5) Baba, çocuğun her yaştaki ilgi ve ihtiyaçlarını bilmeli ve hareket ve tutumlarını buna göre ayarlamalıdır. Bu sebeplerden dolayı baba bilimsel bir eğitime sahip olmalıdır. Böyle bir eğitimden yoksunsa çocuğun hareketlerini kendi çocukluk davranışları ile karşılaştırmaya çalışmalıdır. (Yakut, 1997: 44)
6) Baba, çocuğun eğitiminden ve yetiştirilmesinden birinci derecede sorumlu bir kişidir. Baba, her şeyden önce çocuğun büyüme, gelişme ve kişilik kazanmasında önemli görevleri olduğunu bilmelidir.
7) Baba, gerektiğinde çocuğuyla ilgilenmeli, onunla müzeye, tiyatroya, sinemaya, balık tutmaya giden bir arkadaş olmalıdır. Gerektiğinde çocuğuna yapabileceği basit görevler vererek, onda kendine güven ve sorumluluk duygularının gelişmesine katkıda bulunmalıdır.
8) Baba, çocuğunun sorularını bıkıp usanmadan cevaplandıran, onunla sohbet eden bir arkadaş olmalıdır. Babanın çocuğuyla ortak faaliyetlerde bulunması, boş zamanını birlikte değerlendirmesi sayesinde çocukla baba birbirlerini daha yakından tanıma ve daha fazla yakınlaşma fırsatını bulacaklardır. Baba ve çocukta karşılıklı olarak sevgi ve saygı ancak bu şekilde
32
I AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ I
33
gelişebilir ve ancak bu şekilde çocuk, mutlu, başarılı, huzurlu, kendine güvenen, sorumluluğunu bilen, sağlıklı bir kişiliğe kavuşabilir. (Elmacıoğlu, 1998: 69)
C- Büyük Annelerin ve Dedelerin Görevleri
Torun sahibi olan yaşlı kimselerin, torunlarıyla iyi bir iletişim kurarak, karşılıklı sevgi ve saygı ortamı kurmaları gerekir. Torunlarıyla karşılıklı olarak sevgi ve saygıya dayanan, sıcak ve dengeli ilişkiler kurabilen yaşlılar, bu şekilde daha sağlıklı ve mutlu bir yaşlılık dönemi geçirirler.
Ülkemizde özellikle şehirlerimizde artık geniş aile, yerini anne baba ve evlenmemiş çocuklardan oluşan çekirdek aileye bı-raktıysa da hâlâ aile büyüklerinin (dede, nine) otoritesine dayalı geniş aile geçerliliğini korumakta ve varlığını sürdürmektedir. Dede ve ninenin torunlarıyla yakın teması arttıkça, ana babanın çocuğun eğitimindeki ağırlığı ve etkinliği azalmaktadır. Anne veya baba, dede veya nineyi kırmamak için özen gösterirken, dede veya nine de çocuğa karşı "hayırların tümüne karşı "evet" diyerek, aşırı bir hoşgörü içerisindedir. Bu durumda anne babasından olumsuz cevap alan çocuk, soluğu aile büyüklerinin yanında alır ve isteklerine büyük bir ihtimalle kavuşurlar. (Yavu-zer, 1999: 43)
Aile büyükleri, torunları tarafından sürekli sevilmek ve ilgilerini canlı tutmak için bu koruyucu tutumlarını sürdürürler. Çocuğun her isteğinin şartsız yerine getirilmesi, onda şımarık ve sorumsuz bir kişilik geliştirmektedir. Bu şekildeki aşırı hoşgörü ve koruyuculuk çocuğun eğitiminde denge ve tutarlılığı ortadan kaldırmaktadır.
Anne ve baba, çocuğun eğitimi ve yetiştirilmesinde birinci derecede yetkili ve sorumlu olmalıdırlar. Gerekirse nine ve dedeye çocuğun eğitimi ve terbiyesinde biraz mesafeli olmaları uya-
34
I AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
rıS1, onları kırmadan yapılmalı ve gereken ortam hazırlanmalıdır. Çocuğun eğitimi, terbiyesi ve yetiştirilmesinde direksiyon kesinlikle anne babada olmalıdır. (Elmacıoğlu, 1998: 74)
Nineler ve dedeler, çocuk eğitiminde yalnızca destekleyici rol oynamalıdırlar, asla anne ve baba görevine soyunmamalıdırlar. Çocuk eğitiminin hızla değiştiğinin farkına varırlarsa kendi eğitim anlayışlarında ısrarlı olmazlar.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ» 35
Anne ve Baba Sorumluluğuna Hazır Olun
Bebekler, çocuklar ve gençler, aile hayatının sorumluluğunu ve neşesini artırırlar, birlik ve beraberliği perçinlerler. Çok zaman aile hayatı bunlar için sürer.
Dr. L. TERR
A- Aile Hayatında Sorumluluk
Aile, sıradan iki kişinin bir araya geldiği bir mekân değildir. Aile hayatı, iki farklı insanın, birlikte yeni bir dünya kurup, büyük sorumluluk altına girdiği bir kurumdur.
Toplumun en küçük birimi olan aile, aynı zamanda küçük bir okuldur. (Bilgiseven, 1989: 30) Bu okulun öğretmenleri de, öğrencileri de, öncelikle anne ve babadır. Çünkü anne baba hem öğretirler, hem de öğrenirler.
Anne babanın çocuk eğitimine hazır olmaları gerekir. Aileye gelen bir bebek, anne babaya hem büyük bir sorumluluk yükler, hem de o aileye, taze bir kan, tatlı bir neşe ve o ailenin huzur ve direniş kaynağı olur. Aile hayatı, yeni gelen misafirle büyük bir değişiklik yaşar.
36 «AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ
B- Yeni doğan çocuk aileye ne gibi sorumluluk yükler?
1) Anne baba çocuk eğitimine hazır olmalı, eksikliklerini süratle gidermelidir. Çocuk bakımı, çocuk sağlığı ve çocuk eğitimi konusunda yeterli olunamadığı takdirde, telâfisi çok zor olaylarla karşılaşılabilir.
2) Çocuk bakımında ve çocuk sağlığında yardımlaşma şarttır. Ayrıca, çocuk sağlığı, çocuk bakımı ve çocuk eğitimiyle ilgili kaynak kişilerle irtibat içinde olabileceğiniz gibi, bu konuda kaynak kitaplar da bulundurmanız faydalı olur.
3) Çocuk sorumluluğunun el yordamıyla, demode olmuş metotlarla ve bir takım eskimiş şekillerle yerine getirilmesi son derece zararlıdır. Her konuda mutlaka bir uzmana danışmanız yararlı olur. Bu konuyu göz ardı eden bir çok aile, çocuğun sağlığını riske atmışlardır.
4) Çocuğun sağlıklı bakımı, sağlıklı bir anne ve sağlıklı bir baba olmakla mümkündür. Siz sağlık problemleri yaşarken, çocuğunuzla da gereği kadar ilgilenemezsiniz veya sizin hastalığınız doğrudan çocuğu etkiler.
5) Çocuk için son derece temiz ve hijyenik bir ortam hazırlamalısınız. Sizin temizliğiniz, evin temizliği, havalandırılması, ısmm yeteri ölçüde ayarlanması önemlidir. Çocuğun yatağı ve giysileri, çocuk sağlığını doğrudan etkileyeceği için temizliğine son derece titizlik gösterilmelidir.
6) Çocuğa verilecek anne sütünün yeterliliği ve yiyeceği mama ve yemeğin cinsi özenle takip edilmelidir. Sıradan ve rastge-le yiyeceklerin çocuğa zarar vereceği bilinmelidir.
7) Çocuğunuzu bakıcılara veya yapıcı kimselere bırakmanız gerektiğinde, bu konunun çok ciddi bir seçim olduğunu bilin. iyi tanımadığınız ve kendisinden kuşku duyduğunuz kimselerin, çocuğunuza zarar verebileceğini unutmayın.
AİLEDE VE OKULDA ÇOCUK EĞİTİMİ I
37
8) Çocuğunuzu bazen anneannesine veya babaannesine bırakıp onların görüş ve tavsiyelerini dinleyebilirsiniz. Bu şekilde hem onların tecrübelerinden yararlanırsınız, hem de onları onu-re edip, anneanne veya babaanne olmanın keyfini vermiş olursunuz.
9) Evdeki büyükleriniz, bebeğiniz için, "şöyle yap, böyle hareket et" gibi sık sık telkinlerde bulunabilirler. Onları saygıyla karşılayın. Ve söylediklerinde bebeğinizin lehine bir şeyler varsa uygulamada geri durmayın. Eğer uygulamanız sakıncalı ise, onları mümkün mertebe incitmeden işi savuşturmaya bakın.
10) Ninelerin, dedelerin, "torun sevgisi," "evlât sevgisi"nden daha ileri gelir. Onun için siz, onların bu ilgisini anlayışla karşılayın.
Aileye gelen ilk çocuk, bir yaşına girene kadar, o aileyi büyük bir imtihandan geçirir. Bu süre içinde de onlara çok şey kazandırır. Çocuk bir yaşına geldikten sonra aile, çocukla ilgili artık önemli şeyler biliyor demektir. Ama asıl eğitim süreci bir yaşından sonra başlayacaktır.
Anne baba çocukları bir yaşına gelinceye kadar daha çok bebek bakımı ve bebek sağlığı açısından yoğunlaşmışlardır. Bir yaşından itibaren de, çocuk eğitimi konusunda yoğunlaşmaları gerekecektir.