İran, Avrupa Birliği’nin (AB) nükleer müzakerelerde nihai antak kalma taslağı olarak sunmuş olduğu öneriye ilişkin ilettiği görüşlerine karşılık ABD’nin yanıtını aldığını duyurdu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, yapmış olduğu yazılı açıklamada, müzakerelerin koordinatörü AB tarafınca sunulan ve nükleer müzakerelerde nihai yol haritası olarak kabul edilen antak kalma taslağına ilişkin ABD’nin yanıtını aldıklarını söylemiş oldu.
Washington’un yanıtının AB vesilesiyle kendilerine iletildiğini aktaran Kenani, “ABD tarafının görüşlerinin detaylı incelenmesine başlandı. İran, incelemeyi tamamladıktan sonrasında bu konudaki görüşlerini koordinatöre (AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell) iletecek.” ifadelerini kullandı.
İran’ın ödün verdiği öne sürülmüştü
ABD yönetimindeki üst düzey bir yetkili önceki gün Reuters’e yapmış olduğu açıklamada İran’ın internasyonal denetçilerin Tahran’ın nükleer programıyla ilgili başlattıkları bazı soruşturmalara son verilmesi yolundaki ısrarı da içinde olmak suretiyle öne sürdüğü koşulların mühim bölümlerini geri çektiğini aktarmıştı.
ABD ve İran içinde görüş ayrılığının hala sürdüğünü ve nihai anlaşmaya ulaşmanın beklenenden uzun sürebileceğini kaydeden yetkili, ülkesinin istediği anlaşmaya nazaran, İran’ın oldukça sınırı olan seviyelerin üstünde uranyum zenginleştirmesinin ve stoklamasının yasaklanacağını sözlerine eklemişti.
İran ise nükleer programıyla ilgili Internasyonal Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile iş birliğini sürdürdüğünü ve nükleer tesislerinde 2015’te imzalanan nükleer anlaşmanın ötesinde herhangi bir denetime izin vermeyeceğini açıklamıştı.
İran ile nükleer antak kalma ve görüşme süreci
İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin (BMGK) sürekli üyeleri ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa ile Almanya (5+1) içinde yaptırımların kaldırılması karşılığında Tahran’ın nükleer faaliyetlerinin düzenlenmiş olduğu ve denetim altına alındığı antak kalma 2015’te imzalandı. Washington, eski Başkan Donald Trump döneminde, 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekilerek İran’a tekrardan yaptırım uygulamaya başlayınca Tahran da anlaşmadaki taahhütlerini kademeli olarak durdurdu ve tekrardan yüksek düzeyde uranyum zenginleştirme dahil bir takım adım attı.
Anlaşmanın tekrardan uygulanmasını sağlama ve ABD’nin anlaşmaya dönüşü için Nisan 2021’den beri Avrupa Birliğinin (AB) koordinatörlüğünde Viyana’da meydana getirilen müzakereler 8 Ağustos’ta sona ererken müzakerelerin koordinatörlüğünü üstüne alan AB’nin sunmuş olduğu taslak antak kalma metni sonrasında taraflar nihai anlaşmaya varma mevzusunda önceki aylara nazaran oldukça daha pozitif işaretler vermişti.
İran Dışişleri Bakanlığı, AB tarafınca sunulan ve nükleer müzakerelerde nihai yol haritası olarak kabul edilen antak kalma taslağına ilişkin görüşlerini 15 Ağustos’ta AB’ye iletmiş ve taslak metne verdikleri yanıta karşılık ABD’nin yanıtını beklediklerini açıklamıştı.
İran’ın yanıtını “makul” olarak niteleyen AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Borrell, dün mevzuyla ilgili açıklamasında, ABD’den pozitif cevap gelmesi halinde bu hafta sonu İran ile nükleer anlaşmaya varılabileceğini söylemişti.
Taraflar ne istiyor?
Washington, Tahran’ın anlaşmadaki taahhütlerine geri dönmesini, İran ise anlaşmadan ayrılan taraf olarak ilk olarak ABD’nin anlaşmaya dönerek tüm yaptırımları kaldırmasını ve anlaşmadan yeniden ayrılmayacağına dair güvence vermesini talep ediyor. İran ek olarak nihai antak kalma için nükleer programıyla ilgili internasyonal “siyasal soruşturmaların” kapatılmasını istiyor.
İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı İslami, 21 Ağustos’ta yapmış olduğu bir açıklamada, dünyadaki nükleer faaliyetlerin yalnızca yüzde 2’sinin İran’da gerçekleşmesine karşın internasyonal teftişlerin yüzde 25’inin İran’da yapıldığını söylemişti.