RASİM ÖZDENÖREN'İN ÖYKÜLERİNDE VAROLUŞÇULUĞUN İZLERİ
Abstract
Alanları birbirlerinden farklı da olsa edebiyat ve felsefe, tarihsel gelişimleri boyunca çoğu zaman karşılıklı etkileşim hâlinde olmuştur. Özellikle 1950'li yıllardan sonra yaygınlaşmaya başlayan varoluşçuluk akımının Türk edebiyatında roman, öykü ve şiirde etkili olmaya başladığı görülür. Modernist eğilimlerin yoğunlukta olduğu bir dönemde etkili olan bu akım, gerek edebî metinlerin kişilerinde gerekse işlenen temalarında önemli değişimlere yol açmıştır. Köklerinden kopmuş, kendine ve topluma yabancılaşmış, mutsuz ve huzursuz insanı dile getiren varoluşçuluk, bireyin tehdit altında olduğunu, manasız bir varlık hâline geldiğini ortaya koymaya çalışır. İki önemli savaş geçiren Avrupa'nın yaşadığı katliamlar, sürgün ve işkenceler sonucunda kaybettiği manevî değerlerin alt üst olmasıyla ortaya çıkan felsefî bir arayıştır varoluşçuluk. Bunun yanı sıra sanayileşmeyle birlikte makinenin nesnelleştirdiği dünyaya bir tepkidir. Dolayısıyla tekdüze hayatın nesnesi olan bireyi, yeniden inşa etme çabasıdır. Batı'da ortaya çıkan varoluşçuluğun Türk edebiyatında yankı bulması 1950'li yılların ortasına denk düşer. Kendi iç dünyasında yalnızlaşan insanların yaşadığı trajedi, Türk sanatçısı için vazgeçilemez tema olur. Varoluşçuluk Türk edebiyatında özellikle öyküde varlığını hissettirir. Bu felsefî akımdan etkilenenlerin başında Demir Özlü, Ferit Edgü, Orhan Duru, Leyla Erbil ve Adnan Özyalçıner gibi isimleri görmek mümkündür. Bu yazarlardan biri de Rasim Özdenören'dir. Onun öykülerinde varoluşsal problemlerle cebelleşen kişilerin büyük bölümü, Tanrı'nın kulu olma bilinciyle yaşamını düzenlediği görülür. Bu çalışmanın giriş kısmında, varoluşçuluğun genel çerçevesi çizildikten sonra, Türk edebiyatındaki yansıması üzerinde durulmuştur. Rasim Özdenören'nin öykülerindeki varoluşsal özellikler ise, kişiler ve temalar bazında olmak üzere iki ana başlık şeklinde irdelenmeye çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise çalışmanın genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır.Although the fields of Literature and philosophy are different, they have been mostly in interaction during their historical developments. Especially after 1950's it was noticed that the existentialism philosophy became widespread in novel, story and poem in Turkish Literature. This movement which became widespread in an era when modernist trends were widespread has caused significant changes in both the characters of the literary texts and in the themes used. Existentialism which depicts the man who lost connection with his past and became alienated to himself and the society, unhappy and restless has tried to assert the fact that the individual is under threat, has become a meaningless existence. Existentialism is a philosophical search appearing with the loss of spiritual values after Europe which underwent 2 significant wars, experienced massacres, exile and tortures. Besides this, it is a reaction to the world which the machine has objectivized. Thus, it is an effort to rebuild the individual who is the object of a monotonic life. It was in the middle of 1950's that the existentialism which appeared in the West became common in Turkish Literature. The tragedy experienced by people who become lonely is an indispensable theme for Turkish artist. Existentialism is mostly felt in stories in Turkish Literature. Some of the most deeply inspired authors are Demir Özlü, Ferit Edgü, Orhan Duru, Leyla Erbil and Adnan Özyalçıner. One of these authors is Rasim Özdenören. In his stories, it is observed that most of the characters who struggle with existential problems order their lives with the consciousness of being the creature of God. In the introduction part of this study, after drawing out the general framework of existentialism, the reflections of the philosophy on Turkish Literature have been focused. Existential features in the stories of Rasim Özdenören have been examined under two headings, one is the characters and the other is themes. In the conclusion part, a general evaluation of the study has been made.