GÜRÜLTÜ
Gürültü hakkında bilinmesi gerekenler
Gürültü, tarım çalışanlarının sık karşılaştığı bir fiziksel risk etmenidir. Sektörde traktörler, biçerdöverler, testereler, tahıl kurutucular, tabancalar, çiftlik hayvanları gibi birçok potansiyel gürültü kaynağı bulunmaktadır. Tarım çalışanlarının yaklaşık üçte biri 90 dB(A)’in üzerinde gürültü düzeyine maruz kalmaktadır. Araştırmalar, bu yüksek ses seviyelerine uzun süre maruz kalmanın gençler de dahil olmak üzere her yaştan tarım çalışanının gürültü kaynaklı işitme kaybı yaşamasına neden olduğunu göstermektedir. İşitme kaybı, bir traktörün devrilmesi veya makineden kaynaklanan bir yaralanma kadar dramatik veya ani değildir, ancak kalıcıdır.
Tarım alet ve makinelerinden kaynaklanan gürültü, kulakta çınlama veya sağırlığa kadar gidebilen kalıcı işitme hasarlarına sebebiyet verebilmektedir. Hasar, birkaç yıl içinde kademeli olarak ortaya çıkabilmekte ve çok geç oluncaya kadar fark edilmeden kalabilmektedir. İşitme kaybı, çalışanın yaşam kalitesinde ciddi bir kayba neden olmaktadır.
Erken işitme kaybı uyarılarından bazıları şunlardır:
- İşten sonra kulakların çınlaması,
- Normal bir sohbeti anlamada zorluk,
- Diğerleri yeterince duyabiliyorken radyo veya televizyondaki ses seviyesini yükseltmek,
- Çalan bir telefon veya kapı zili gibi arka plan seslerini duymamak.
Gürültü aynı zamanda işyerinde bir güvenlik tehlikesi oluşturabilir, iletişimi engelleyebilir ve güvenlik uyarılarını duymayı zorlaştırabilir.
Çalışanların gürültüye maruz kalmaları sonucu oluşabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle işitme ile ilgili risklerden korunmaları için asgari gereklilikler “Çalışanların Gürültü İle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik”te belirlenmiştir. Yönetmelik, yüksek gürültüye maruz kalmanın neden olduğu işitme hasarı riskini önlemeyi amaçlamaktadır. İşverenlerin riskleri değerlendirmeleri, gürültüye maruz kalma riskini azaltmak için gerekli önlemleri almaları, çalışanlara gürültünün diğer yöntemlerle azaltılamadığı yerlerde kulak koruyucusu sağlamaları ve gürültüye maruz kalma konusundaki yasal sınırların aşılmadığından emin olmaları gerekmektedir.
Yönetmeliğe göre maruziyet eylem ve sınır değerleri aşağıdaki gibidir:
- En düşük maruziyet eylem değeri 80 dB(A)
- En yüksek maruziyet eylem değeri 85 dB(A)
- Maruziyet sınır değeri 87 dB(A)
Maruziyet sınır değerleri uygulanırken, çalışanların maruziyetinin tespitinde, çalışanın kullandığı kişisel kulak koruyucu donanımların koruyucu etkisi de dikkate alınır. Maruziyet eylem değerlerinde kulak koruyucularının etkisi dikkate alınmaz.
Günlük gürültü maruziyetinin günden güne belirgin şekilde farklılık gösterdiğinin kesin olarak tespit edildiği işlerde, maruziyet sınır değerleri ile maruziyet eylem değerlerinin uygulanmasında günlük gürültü maruziyet düzeyi yerine, haftalık gürültü maruziyet düzeyi kullanılabilir. Bu işlerde; yeterli ölçümle tespit edilen haftalık gürültü maruziyet düzeyi, 87 dB(A) maruziyet sınır değerini aşamaz ve bu işlerle ilgili risklerin en aza indirilmesi için uygun tedbirler alınır.
Gürültü düzeyinin 85 dB(A) civarı olup olmadığını basit bir şekilde 2 m uzağınızdaki bir kişinin söylediklerini net bir şekilde duyup duymamanıza göre test edebilirsiniz. Eğer bu duyamama durumu 1 m uzaklıkta da devam ediyorsa gürültü 90 dB(A) civarıdır.
85 dB(A)’in üzerinde her 3 dB bu gürültü seviyesinde ‘güvenli çalışma süresi’ni yarılar yani 88 dB de bir kişi ancak 4 saat güvenli bir şekilde çalışabilir ve artan gürültü seviyelerinde bu aynı şekilde devam eder.
Tablo, belirli bir ses seviyesinin insan kulağı için tehlikeli hale gelmesinin ne kadar sürdüğünü göstermektedir.
|Gürültü Düzeyi dB||Güvenli Olarak Çalışılabilecek Süre|
|85||8 saat|
|88||4 saat|
|91||2 saat|
|94||1 saat|
|104||6 dakika|
|114||36 saniye|
Doğru kulak koruyucu donanım olmadan, sadece 2 dakika boyunca zincir testere çalıştırmak işitme kaybına neden olabilir!Aşağıdakileri aklınızın bir köşesinde bulundurunuz:
- Farklı gürültü kaynaklarına (traktörler, çiftlik hayvanları, tahıl kurutma makinesi gibi) maruziyet, tek kaynağa kısa süreli maruziyetler yaşasanız da kümülatif (üst üste eklenerek biriken) bir etkiye sahiptir.
- Hayvanlar gürültü eylem düzeylerinin üstünde gürültü çıkarabilirler.
Bazı tarımsal iş faaliyetlerinin gürültü düzeyleri tabloda gösterilmiştir. Karşılaştırıldığında, normal bir konuşmanın gürültü düzeyi 50–60 dB'dir.
Gürültüden kaynaklanan maruziyetin önlenmesi veya azaltılması için;
- Teknik gelişmelere uygun önlemler alınarak gürültüye maruziyetten kaynaklanan riskler kaynağında yok edilmeli veya en aza indirilmelidir.
- Maruziyeti önlemek veya azaltmak için;
1)Gürültüye maruziyetin daha az olduğu başka çalışma yöntemlerinin ve yapılan iş göz önünde bulundurularak, mümkün olan en düşük düzeyde gürültü yayan uygun iş ekipmanının seçilmesi,
Üretim metotlarını veya yeni makineleri seçerken sessiz makineler veya süreçleri seçiniz.
2) İşyerinin ve çalışılan yerlerin tasarımı ve düzenlenmesi,
3) Çalışanlara, iş ekipmanını gürültüye en az maruz kalacakları doğru ve güvenli bir şekilde kullanmaları için gerekli bilgi ve eğitimin verilmesi,
4) Gürültünün teknik yollarla azaltılması (hava yoluyla yayılan gürültünün, perdeleme, kapatma, gürültü emici örtülerle ve benzeri yöntemlerle azaltılması; yapıdan kaynaklanan gürültünün, yalıtım ve benzeri yöntemlerle azaltılması).
Gürültülü makineler veya süreçleri ses-yalıtıcı panellerle çevreleyin veya bunları ayrı odalara koyunuz. Egzoz sistemlerine susturucu takınız.
5) İşyeri, çalışma sistemleri ve iş ekipmanı için uygun bakım programlarının uygulanması,
6) Gürültüyü azaltacak bir iş organizasyonu ile maruziyet süresi ve gürültü düzeyinin sınırlanması ve yeterli dinlenme araları verilerek çalışma sürelerinin düzenlenmesi gibi önlemler alınmalıdır.
İş rotasyonuyla, gürültü korunakları sağlayarak veya işi gürültülü alanda çalışma gerektirmeyecek şekilde ayarlayarak maruziyet süresini azaltınız.
- En yüksek maruziyet eylem değerlerinin aşıldığının tespiti halinde,
1) Gürültüye maruziyeti azaltmak için teknik ve/veya organizasyona yönelik bir önlem programı işveren tarafından oluşturulmalıdır.
2) Gürültüye maruz kalınan çalışma yerleri uygun şekilde işveren tarafından işaretlenmelidir. İşaretlenen alanların sınırları belirlenerek teknik olarak mümkün ise bu alanlara girişlerin kontrollü yapılmasını sağlanmalıdır.
Maruziyetin 85dB ve üzerine ulaştığı alanları ‘kulak koruyucu bölgeleri’ olarak kulak koruyucu takılması giyilmesini gösterecek işaretlerle işaretleyin ve bu alanlara giren herkesin kulak koruyucularını kullandığından emin olunuz.
Gürültülü alandaki operatörlerinizin veya çalışanlarınızın kulak koruyucusu takmasını sağlayın ve onlara işitmeyle ilgili riskleri anlatınız. Çalışanlarınızın herhangi birinin işitmesinin etkilendiğini düşünüyorsanız tıbbi muayene olmalarını tavsiye ediniz.
Ayrıca;
- Unutulmamalıdır ki kulak koruması gürültü maruziyetinin kontrolünde başvurulacak son noktadır. Kulak manşonu, tıkacı veya işitme cihazı kullanmanız fark etmez, beklenen korunmayı ancak bu koruyucular iyi durumda, doğru boyuttaysa, kulağınıza oturuyorsa ve uygun şekilde takılıyorsa sağlanır.
- Koruyucuların etkili olması için bütün çalışmanız boyunca bu koruyucuları takmanız gerekmektedir.
- Makinelerin bakımı ve iş metotlarındaki değişiklikler gürültü düzeylerini etkileyebilir- gevşek paneller veya dengelenmemiş dönen parçalar gürültü ve titreşimi artırabilir.
Çok kısa bir süre bile koruyucunun çıkarılması sağlanan korumayı ciddi oranda azaltacaktır. Örneğin 8 saat takılan bir koruyucu bir saat çıkarıldığı takdirde sağlanan korunma 30 dB’den 9 dB’e düşecektir.
Gürültü yalnızca işitme kaybına neden olmaz, psikolojik ve fizyolojik etkileri de vardır. Gürültünün neden olduğu sağlık etkileri genel olarak aşağıdaki gibidir:
- İşitme duyusu ve yollarında zarar, geçici ve kalıcı işitme kaybı,
- Huzursuzluk, sinirlilik, uykusuzluk, konsantrasyon bozukluğu,
- Dikkat ve reaksiyon kapasitesinde zayıflama, çalışma etkinliğini azaltma, düşünmeyi engelleme,
- Çalışanın yeteneğinde azalma, iş başarısında düşüş, iş kazalarında artış,
- Karakter değişiklikleri, eğilimi olanlarda sorunların ve bunaltıların ağırlaşması,
- Aralıklı ve ani gürültüde kişide ani adrenalin deşarjına bağlı kalp atış oranında, solunum sayısında, kan basıncında artış.
KAYNAKLAR
1.International Labour Organization (ILO), Safety and Health in Agriculture, ILO Code of Practice, 2011, https://www.ilo.org/safework/info/standards-and-instruments/codes/WCMS_161135/lang--en/index.htm
2.Tarımda İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü.
3.Occupational Safety and Health Administration (OSHA), https://www.osha.gov/dsg/topics/agriculturaloperations/hazards_controls.html
4.Government of Western Australia Department of Commerce Worksafe, Noise in Agriculture, https://www.commerce.wa.gov.au/publications/industry-checklist-noise-agriculture
5.Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çalışanların Gürültü İle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, Resmi Gazete Sayı: 28721, Resmi Gazete Tarihi: 28/07/2013.
6.Açık Tarım Alanlarında İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü Müdürlüğü.
7.The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), https://www.cdc.gov/niosh/docs/2007-175/pdfs/2007-175.pdf?id=10.26616/NIOSHPUB2007175
8.Health and Safety Execution (HSE), http://www.hse.gov.uk/agriculture/topics/noise.htm