(2012/32) Bilindiği üzere, numune almaya ilişkin kurallar ile numune miktarları Gümrük Yönetmeliği’nin 198 ve 199 uncu maddelerinde belirlenmiştir. Ayrıca, Yönetmeliğin 198/ç maddesinde “Numune alımında emniyet tedbirlerinin alınmasında, temizlik kurallarına uyulmasında ve uygun numune kaplarının seçiminde Müsteşarlıkça belirlenen numune alma standartları…”nın göz önünde bulundurulacağı hükme bağlanmıştır.
Bu çerçevede hazırlanan “Numune Alma Kılavuzu” ekte yer almaktadır. Söz konusu kılavuzda eşya türüne göre numune alma yöntemleri, emniyet ve güvenlik tedbirleri, numune alımında kullanılacak alet ve teçhizat ile numune kapları belirtilmiştir.
Numune alımında, kılavuzda belirtilen emniyet ve güvenlik tedbirlerine riayet edilecek, numune alınacak eşyaya bağlı olarak gerek kılavuzda belirtilen gerekse eşyanın türüne göre gerekebilecek iş güvenliği aksesuar ve kıyafetleri kullanılacaktır.
Numune Alma Kılavuzu’nun 3 no.lu ekinde yer alan numune kapları, Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlükleri veya yetkilendirilecek bir Bölge Müdürlüğünce Döner Sermaye Bütçesi kullanılarak temin edilecektir. Numune kaplarının ücreti, kap adedi başına olmak üzere Gümrük Yönetmeliği’nin 189 uncu maddesi uyarınca beyan sahibi tarafından karşılanacaktır.
Aynı zamanda numune alma aleti olarak da kullanılan sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ve gaz haldeki eşya için gerekli numune kapları beyan sahiplerince tedarik edilerek numune alımında hazır bulundurulacaktır.
Kılavuzun 4 ve 5 no.lu eklerinde yer alan numune alımında kullanılacak alet ve teçhizattan gerekli olanlar ile koruyucu aksesuar ve kıyafetler, eşyanın bulunduğu geçici depolama yeri ve antrepo işletmeleri ile işletici kuruluşlarca hazır bulundurulacaktır. Anılan işletme ve işletici kuruluşların bulunmadığı yerlerde ihtiyaç duyulan alet, teçhizat ve aksesuarlar ilgili Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüklerince Döner Sermaye Bütçesi kullanılarak temin edilecektir.
Ekli “Numune Alma Kılavuzu”nda belirtilen numune alma alet ve teçhizat ile koruyucu aksesuar ve kıyafetler, işletmeler ve işletici kuruluşlarca bu Genelgenin yayımından itibaren 3 ay içerisinde temin edilerek hazır edilecektir. Öte yandan, gümrük idaresince temin edilecek olan numune alma alet ve teçhizatı, koruyucu aksesuar ve kıyafetler ile numune kaplarının kullanımına, bunların Bölge Müdürlüklerince tedarik edilmesini müteakip başlanacaktır.
EK-6. Tahlile Tabi Tutulacak Eşyadan Alınan Numunelerin Asgari Miktarı Taşınması ve Saklanmasına İlişkin Referans Tablo
73
SUNUŞ Gümrük vergilerinin tahakkuk ettirilmesi, muafiyet hükümlerinin uygulanması ya da ticaret politikası önlemlerinin belirlenebilmesi için eşyanın tarifesinin doğru olarak tespit edilebilmesi büyük önem arz etmektedir. Bunu sağlamak üzere gümrük laboratuvarına tahlil için gönderilen numunelerin, eşyayı temsil edecek şekilde alınması, analiz sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir olması için bir gerekliliktir.
Bu amaçla, gümrük laboratuvarlarımızın teknik donanım ve idari modernizasyonu gerçekleştirilmiştir. Laboratuvarlarımız, gelişmiş ülkelerin gümrük laboratuvarlarıyla eşdeğer düzeyde standart metodlar kullanarak çalışmaktadır. Laboratuvarlarımızda yapılan analizlerin sağlıklı ve güvenilir olması, tahlil için gönderilen numunelerin doğru ve usulüne uygun bir şekilde alınması ile doğrudan bağlantılıdır. Bu çerçevede hazırlanan bu kılavuz ile eşyadan alınacak numunenin standartlara uygun olması ve eşyayı temsil etmesi amaçlanmış, böylece laboratuvar analiz sonuçlarının sağlıklı, güvenilir ve hızlı bir biçimde elde edilmesi hedeflenmiştir.
Bu kılavuzda, numune almaya ilişkin temel bilgiler, tanımlar ile güvenli ve temiz çalışma ortamı hakkında bilgiler yer almaktadır. Ayrıca, özellikle eşyadan numune alma işleminde kullanılacak aletler, numune Kapları ve numune alma yöntemleri eşyanın türüne göre sistematik ve açıklayıcı bir biçimde sunulmaktadır. Numune alma yöntemleri belirlenirken başta Türk Standartları Enstitüsü’nün kabul ettiği standartlar, İtalya Gümrük İdarelerinin uyguladığı uluslararası standart metodlara göre belirlenmiş numune alma, saklama ve depolama yöntemleri ile Avrupa Birliği Komisyonu tarafından AB ülkelerinin ortak kullanımı için hazırlanan ve çalışmaları halen devam etmekte olan kısaca SAMANCTA (Sampling Manuel for Customs and Tax Authorities- Gümrük ve Vergi İdarelerinde Numune Alma Kılavuzu) olarak adlandırılan numune alma kılavuzundan faydalanılmıştır.
Kılavuz öncelikle analiz için eşyadan numune alan muayene memurlarının kullanımına sunulacaktır. Ayrıca kılavuzda yer alan emniyet ve güvenlik tedbirleri, tehlike sembol işaret, kod ve açıklamaları gümrüklü sahada işlem yapan tüm personele yol gösterici bir nitelik taşımaktadır. Kılavuzun, muayene memurlarımız başta olmak üzere ilgili tüm birimlerimiz ve çalışanlarımız için faydalı bir başvuru kaynağı olacağına inanıyor, kılavuzu hazırlayan Gümrükler Genel Müdürlüğü çalışanlarına teşekkür ediyorum.
Hayati YAZICI
Gümrük ve Ticaret Bakanı
A. AMAÇ
Bu kılavuz muayene ve analiz için gümrük laboratuvarlarına gönderilmek üzere tır, tank, varil, konteyner, bidon, kutu, çuval vb. çeşitli taşımacılık araçlarından katı, sıvı veya gaz haldeki her tür eşyadan numune alma usul ve esasları hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Doğru GTİP doğru analizle doğru analiz ise doğru alınmış numune ile yapılır. Dolayısıyla uygun donanım ve araçlarla eşyadan numunelerin her defasında eşyanın bütününü temsil edecek şekilde alınması büyük önem arz etmektedir.
B. KAPSAM
Bu kılavuz, eşyadan numune alma aşamasında uyulması gereken emniyet ve temizlik kuralları, güvenlik ve sağlık risk sembolleri ile ilgili bilgileri, kullanılan numune kapları, numune alma aletleri ve numune alma metotlarını kapsar.
C. TANIMLAR
ANALİZ NUMUNESİ: Bir eşyadan, eşyanın herhangi bir özelliğini tayin etmek için alınan, eşyanın tamamını temsil eden ve tahlile tabi tutulan numunelerdir.
ŞAHİT NUMUNE: Analiz sonuçlarına yapılabilecek itirazların çözümünde kullanılacak, analiz numunesi ile tamamen aynı koşullarda ve aynı nitelikte eş zamanlı olarak alınan, numune ile bire bir aynı özelliği gösteren numunedir.
NUMUNE ALMA: Bir numuneyi oluşturmak ve çekmek için uygulanan işlemdir.
MSDS, PSDS, DS: Eşya hakkında bilgiler içeren formlardır. İngilizce ve Türkçe açılımları aşağıda sıralanan ve her türlü kimyasal madde ve eşya için hazırlanmış olan, söz konusu eşyanın ya da kimyasalın adı, taşınması, saklanması, depolanması, temasta bulunulması gereken durumlarda hangi emniyet tedbirlerinin alınması gerektiği ifade edilen bu formların beyan sahibinden istenmesi gerekmektedir. Malzeme Güvenlik Bilgi Formları söz konusu kimyasal maddelerin tehlikeleri ve güvenli kullanımları için alınacak tedbirlerle ilgili bir başvuru kaynağıdır. Kısaltmaların açılımı ve türkçe karşılıkları şu şekildedir;
MSDS: “Material Safety Data Sheet”, “Malzeme Güvenlik Bilgi Formu”
PSDS: “Product Safety Data Sheet”, “Ürün Güvenlik Bilgi Formu”
DS: “Data Sheet”, “Bilgi Formu”
D. NUMUNE ALMA İŞLEMİNİN ÖNEMI
Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu belirleme ve Kalite Güvencesi bağlamında, doğru numune alımı son derece önemlidir. Belirli bir eşyanın kalitesi, özellikleri ya da kompozisyonu hakkında güvenilir ve doğru veri elde etmek için bu gereklidir.
Gelişen teknoloji ve gümrük laboratuvarlarının modernizasyonu sonucunda en gelişmiş tekniklerden yararlanarak son derece hassas düzeyde eşya analizleri yapılabilmektedir. Ancak numune alımı esnasında bir hata yapılması durumunda, sözü edilen en modern teknikler bile faydasız olacaktır. Çünkü numune alımının başlangıcında yapılan bir hata, analizin tüm evrelerine taşınacak ve hatalı sonuçlar elde edilmesine ve dolayısıyla numunenin eşyayı temsil etmeyen bir tarife istatistik pozisyonunda sınıflandırılmasına sebep olacaktır.
Kısaca, numunenin özellikleri ve kompozisyonu, alınmış olduğu eşyanın özellikleri ve kompozisyonu ile birebir uyuşmalıdır.
Numune alınırken birkaç temel aşama gözlemlenmelidir:
Numune alımının gerçekleştirildiği yer mümkün olduğunca temiz olmalıdır. Dış etkenlerin numuneyi değişime uğratmaması yönünden özen gösterilmelidir.
Numune alma aletlerinin temizlenmesinde kullanılan deterjanlar veya solventler de sonucun yanlış çıkmasına neden olabilir. Buyüzden temizlik sonrası çok iyi durulama ve kurutma gereklidir.
Numune alımında kullanılacak doğru ekipmanın seçilmesi son derece önemlidir. Doğru ekipman seçimi, eşyanın fiziksel ve kimyasal özellikleri ile eşyanın içinde bulunduğu konteynerlerin yanı sıra ekipmanın kendi bünyesinden numuneyi kirletecek herhangi bir madde açığa çıkarmayacak inert (etkileşime girmeyen) malzemeden yapılmış olmasına bağlıdır.
Genellikle, ekipmanın paslanmaz çelik ve yüksek kalitede sentetik ya da plastik malzemeden bilhassa teflondan yapılmış olması daha uygundur.
Ekipmanın hızla ve kolaylıkla temizlenebilmesi gerekir.
İhtiyaca bağlı olarak tek kullanımlık numune alma aletleri uygun olabilir.
Tekrar kullanılan türde olan ekipmanlarda hiçbir yarık ya da çatlak olmamalıdır. Artık materyal söz konusu çatlak içinde birikir ve kolayca çıkarılamazlar; bu, çapraz kontaminasyonun ve bellek etkilerinin kontrol edilemeyeceği anlamına gelir. Bilhassa, elektro-cilalanmış paslanmaz çelik ve teflon gibi pürüzsüz yüzeylere sahip ekipmanların kullanımı daha uygundur. Bu, numune artıklarının birikmesini önleyerek, temizliği büyük ölçüde kolaylaştırır.
E. NUMUNE ALMAYA İLİŞKİN GÜVENLİK TEDBİRLERİ
Numune alma ve taşınması süresince, numune alan personelin, numune donanımının ve numunenin zarar görmemesi için aşağıdaki kurallara uyulmalıdır:
Numune alımına başlamadan önce sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı için gerekli tedbirlerin alınması amacıyla eşyaya ait güvenlik bilgi formu ve/veya eşya üzerindeki etiket incelenerek, tehlike sembolleri ve güvenlik ibareleri hakkında bilgi alınır. Bu sembollere ait tüm açıklamalar Ek-1’de verilmiştir.
Kimyasal maddelerden numune alırken kesinlikle koruyucu plastik gözlük ve eldiven kullanılır. Gerekli hallerde yüz koruyucu siperler ve maskeler kullanılır. Eşyadan kaynaklanan buharın teneffüs edilmemesine dikkat edilir. Koruyucu aksesuarlara ait bilgiler Ek-2 Tablo.1’de verilmiştir. Eşyanın özelliği gereği ihtiyaç gösterebilecek başka koruyucu aksesuar ve kıyafetler varsa, numune alımında bunlar da ayrıca kullanılacaktır.
Numune almada orijinal eşyanın hasar görmemesi için tüm önlemler numune alımından önce alınır. Numune alırken dış etkilerin (yağmur, rüzgâr, sıcaklık, toz vb.) orijinal eşya ve alınan numune üzerinde herhangi bir etki yapmamasına dikkat edilmelidir.
Numune alımında kullanılacak aletler, numunesi alınan eşyaya ve amaçlanan maksada uygun olmalı, orijinal eşyayı kirletmeyecek ve kendi bünyesinden herhangi bir madde salmayacak ve herhangi bir kimyasal madde ile reaksiyona girmeyecek bir malzemeden yapılmalıdır. Numune olarak alınan maddenin de aşındırıcı özelliği hesap edilmelidir (örneğin flor ve florlu bileşikler camı aşındırır). Numune alma aparatı yüzeyi pürüzsüzleştirilmiş paslanmaz çelik, plastik (HDPE, LDPE, Teflon gibi) vb. maddelerden yapılmış olmalıdır.
Numunenin tehlike arz edip etmediği numune alma etiketine yazılır.
Gazlardan numune alımı sırasında, tüplerin basınçlı olduğu dikkate alınarak gerekli tedbir alınır.
Numune alma sırasında açılan paketlerin, bidonların, varillerin vb. işlem sonrasında usulüne uygun olarak kapatılması gerekir.
Tehlikeli sıvı maddeden musluk vasıtasıyla numune alınmasında, alınacak sıvının kaptan taşıp tehlike yaratmaması için musluk numune kabını dolduracak miktara göre ayarlanır.
Hava ile kolayca bozulabilen numuneler hariç, numunelerin genleşme ihtimaline karşı konulduğu kapların üst kısmında belli bir boşluk bırakılmalıdır.
Numune, taşımaya müsait olarak veya taşınırken kırılmasından doğacak sonuçların risklerini en aza indirecek bir şekilde taşınır.
Sıkıştırılmış gazlarla çalışırken yanıcı veya parlayıcı gazın sebep olduğu yangını, gazı kesmeden söndürmeye çalışmayın. Basınçlı hava veya gazı toz ve kir gidermek için kullanmayın ve kimseye doğrultmayın.
12) Kerosen, gaz yağı, pentan, benzin gibi, parlayıcı (alevlenir), patlayıcı, yanıcı vb. özelliklerdeki numunelerin alımında;
Önce tankın ve numune alma aparatının uygun şekilde topraklamasının yapıldığından emin olmak gerekir.
Aksi takdirde statik elektrik boşalması kıvılcım oluşumuna sebep olabilir. Bu kıvılcımlar da yeterli enerjiye sahip olduklarında, alevlenebilir sıvı buharlarını tutuşturabilirler. Ayrıca, statik elektrik boşalması, personelin bir elektrik şokuna maruz kalmasına sebep olabilir.
Numune alınacak tankta, parlama noktalarının üzerindeki bir sıcaklıkta alevlenen hidrokarbonların bulunması veya alevlenen hidrokarbon buharları veya sisleri oluşması durumunda statik elektriğin doğurabileceği tehlikeleri önlemek için tedbirler alınmalıdır.
Bilhassa deponun üstündeki boşlukta parlayıcı buhar-hava karışımının oluşmasına sebep olan temiz, rafine edilmiş uçucu ürünler ihtiva edenler olmak üzere, depolama tankları, karayolu tankerleri, demiryolu tankerleri, gemiler veya mavnalardan dolum esnasında numune alınmamalıdır.
Kıvılcım meydana gelmesini önlemek için, numune alınırken, numune alma hattı, devamlı surette topraklanmış vaziyette tutulmalıdır.
- Parlama noktasının üstünde veya parlama noktasına yakın bir sıcaklıkta veya içinde gaz bulunan tanka doldurulan kerosen, gazyağı gibi temiz, rafine edilmiş, uçucu ürünlerden numune alınması durumunda, transferin veya dolumun tamamlanmasından sonra 30 dakika dinlendirilmeden, iletken özellikteki hiçbir numune alma cihazı tanka sokulmamalıdır.
- Alevlenebilen buharların olması muhtemel alanlarda, kıvılcım çıkarabilecek ayakkabılar giyilmemelidir.
- Kuru bölgelerde lastik ayakkabılar giyilmemelidir.
- Elbiseler, pamuk, keten, veya yünden yapılmış olmalı, sentetik elyaflı elbiseler giyilmemelidir.
- Atmosferik elektrik hareketliliğinin veya yağışlı fırtınaların olduğu zamanlarda numune alma işlemi yapılmamalıdır.
- Numune alan personel, üzerinde olabilecek statik elektriği topraklamak için, numune alma işlemine başlamadan hemen önce, numune alma açıklığından en az 1 metre uzaklıktaki tankın bir kısmına temas etmelidir.
- Şekil.1’de sıvının içinde bulunduğu ve aktarılacağı kapların ve numune alma aparatının iletken (çelik gibi metalden yapılmış) özellikte olduğu durumda topraklama 1 numara ile, sıvının aktarılacağı kabın yalıtkan (cam gibi) olduğu durumda topraklamanın nasıl yapılacağı ise 2 numara ile gösterilmiştir.
Sekil 1. Topraklamada kullanılan düzenek.
F. NUMUNE ALMAYA İLİŞKİN TEMİZLİK KURALLARI
Numune alımı esnasında temizlik şartlarına riayet etmek, en az emniyet kuralları kadar önemlidir. Numunenin ve numune alan personelin zarar görmemesi için aşağıdaki temizlik kurallarına uyulmalıdır:
Bütün numune alma cihazlarının ve numune kaplarının kullanım esnasında temiz ve kuru olmasına dikkat edilmelidir.
Numune alma cihazları uygun bir fırça ile önce sıcak bir deterjan çözeltisi ile temizlenir sonra bolca çeşme suyu ile durulanıp az miktar saf su ile çalkalandıktan sonra kurumaya bırakılır. Eser miktarda madde kalıntıların temizlenmesi ise sıcak su ile yapılmalıdır. Sabun veya deterjanın yeterli temizliği sağlamadığı durumlarda, yıkama çözeltisi olarak bilinen kromik asit çözeltisi kullanılabilir. Madeni yağlar, motorin gibi yağlı numunelerde kullanılan aletler numunenin çözündüğü uygun bir organik çözücü ile temizlenir.
Numune alma işlemi esnasında, alınan numunenin veya numunesi alınacak eşyanın hiçbir şekilde kirlenmemesine azami dikkat edilir.
Numune kabı, numune alındıktan sonra derhal kapatılmalıdır.
Numune alma işlemi süresince, numuneyi alan kişi taşıma, aktarma ve depolama esnasında yabancı madde bulaşması ve numunenin kirlenmesinden kaçınmak için dikkat göstermelidir.
Numune alma işleminden sonra numune alma cihazı hemen temizlenmelidir.
Numune alma işlemi sırasında mutlaka eldiven kullanılmalıdır.
G. NUMUNE KAPLARINA İLİŞKİN GENEL ÖZELLİKLER
Numune alımı kadar numunenin içine konulacağı kaplar da önem arz eder. Numune kaplarında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
Numune kapları, içine konulan eşya ile reaksiyona girmeyen, korozyona uğramayan, dayanıklı, kaynaksız, eksiz, sızıntısız, vidalı kapakların kullanımına uygun ve güvenli mühürleme özelliğine sahip olmalıdır.
Kabın yapıldığı malzemeler cam, bazı plastikler (örn. HDPE, PP, PET) veya bazı metallerden (Paslanmaz çelik, alüminyum) olabilir.
Kabın şekli ve kapasitesi, numune alınacak ürünün gereksinimlerine uygun olmalıdır.
Numune Kapları metal veya plastik malzemeden yapılmış vidalı kapakla veya uygun bir kapak (hermetik kapak, sızdırmaz kapak) ile sıkıca kapatılmalıdır. Gerekli ise kapağın hava geçirmez bir plastik contası olmalıdır. Kabın kapatılmasını müteakip emniyet mührü açılmayı önleyecek şekilde tatbik edilmelidir.
Kullanılan tüm kapak ve contalar, çözünmeyen, emici olmayan, yağ geçirgenliği olmayan ve numunenin kokusuna, aromasına, özelliklerine ve bileşimine etki etmeyecek nitelikte olmalıdır. Kapaklar, koku geçirgenliği olmayan materyalden yapılmış veya kaplanmış olmalıdır.
Kullanımı uygun numune kapları ve numune alma aletleri Ek-3 ve Ek-4’te liste halinde verilmiştir. Ek-6 da ise tahlile tabi tutulacak eşyadan alınacak numunelerin asgari miktarı, saklanması ve taşınmasına ilişkin referans bir tablo verilmiştir. Söz konusu tablo bağlayıcı olmayıp yol gösterici niteliktedir. Bu tabloda ismen yer almayan eşya ile farklı özellikler gösteren eşya için kılavuz kapsamında verilen bilgiler doğrultusunda işlem yapılacaktır.
H. NUMUNE ALMA TÜRLERİ
1.Nokta Numune (İlk Numune):
Partinin herhangi bir yerinden alınan az miktardaki numunedir. Akış halindeki sıvılar için pompalama işlemi esnasında belirli bir zamanda boru hattından alınan numunedir.
2.Paçal Numune (Birleşik Numune):
Partiyi temsil eden bir numune elde etmek için, çok sayıda alınan ilk numunelerin bir araya getirilmesi ve karıştırılması suretiyle elde olunan numune miktarıdır. Birleşik numunenin normal tipleri, aşağıda belirtilenlerden birine göre yapılan numune birleştirme işlemiyle elde edilir:
Eşit oranlarda sırasıyla üst, orta ve alt seviye numunelerinin alınması ve biraraya getirilmesi.
Eşit oranlarda sırasıyla üst, orta ve emme seviyesi numunelerinin alınması ve bir araya getirilmesi.
Homojen olmayan eşyadan, üçten fazla seviyeden alınan bir seri nokta numunesinin temsil ettikleri eşya miktarı oranlarına göre alınması ve biraraya getirilmesi.
Muhtelif tanklardan ve gemi bölmelerinden temsil ettikleri miktarlarla orantılı olarak alınan farklı nokta numunelerinin biraraya getirilmesi.
3.Temsili Numune (Laboratuvar Numunesi):
Paçal numuneden alınan, partinin özellik ve durumunu bütünüyle temsil eden ve analiz için laboratuvara gönderilecek miktardaki numunedir.
4.Ortalama numune:
İlk numunelerden alınan uygun oranların karışımıdır.
5.Yüzey numunesi:
Eşyanın yüzeyinden alınan üründür.
6.Üst seviye numunesi:
Eşyanın bulunduğu kapta kapladığı hacmin yüzeyinden itibaren derinliğinin altıda biri kadar aşağıda olan seviyeden alınan nokta numunedir.
7.Orta seviye numunesi:
Eşyanın bulunduğu kapta kapladığı hacmin yüzeyinden itibaren derinliğinin yarısı kadar aşağıda olan seviyeden alınan numunedir.
8.Alt seviye numunesi:
Eşyanın bulunduğu kapta kapladığı hacmin yüzeyinden itibaren derinliğinin altıda beşi kadar aşağıda olan seviyeden alınan numunedir.
9.Emme seviyesi numunesi:
Sıvı eşya için, tanktan dışarıya pompalandığı en düşük seviyeden alınan numunedir.
10.Tepe numunesi:
Eşya yüzeyinden 15 cm aşağıdaki seviyeden alınan nokta numunesidir.
11.Dip numunesi:
Eşyanın bulunduğu kabın en alt kısmından alınan numunedir.
12.Sürekli olmayan numune:
Bir sıvının akışından ara sıra alınan numunedir.
13.Sürekli numune:
Bir sıvının akışından sürekli olarak alınan numunedir.
14.Devamlı numune:
Bir numune alma kabının, petrol üst seviyesinden dibe kadar indirilip, dışarı alındığında kabın yaklaşık dörtte üçü dolu olacak bir hızla hareket ettirilmesi suretiyle elde edilen numunedir.
15. Dörtleme metodu ile azaltılmış numune:
Eşyanın çeşitli bölgelerinden alınan tüm numuneler bir araya getirilerek birleştirildikten sonra düz bir yüzeyde yayılarak üstü düzlenir. Dört eşit parçaya bölünerek karşılıklı iki parçası atılır, kalan kısım karıştırılarak istenen miktarda numune kalıncaya kadar aynı işleme devam edilir.
1. KATILAR
1. Katı Eşya İçin Numune Kapları
Toz, partikül (iri taneli veya çok ince teneli), granül, tablet, pelet ve macun formundaki eşya katı madde olarak işlem görür. Katı haldeki eşya için en az 250 gr’lık numune kabı kullanılmalıdır (katılardan alınacak numune miktarı en az 250gr’dır).
Numune kapları yüksek kalite plastikten (HDPE, PC, PET, PP, PVC) veya cam malzemeden yapılmış ve ağzı geniş olmalıdır.
Güneş ışığı ile bozulabilecek eşya için ışık geçirmeyen opak koyu renkli plastik veya cam numune Kapları tercih edilmelidir.
Özellikle kağıt ve tekstil türü eşya için uygun ebatlarda, yüksek kalite plastikten yapılmış sızdırmaz ve emniyet kilitli torbalarda kullanılabilir.
Katı eşyaya uygun numune kabı türleri Ek-2’de Resim 1’de gösterilmiştir. Muayene memurunca ağzı emniyet mührü ile kapatılmış numune kabı, üzerine sabit mürekkepli kalemle gerekli bilgiler yazılmış olan numune etiketinin numune kabının kapağına değil kabın kendisine yapıştırılarak kapatılmalıdır.
2. Katı Eşya İçin Numune Alma Aletleri
a) Yığın halindeki katıdan numune alma sondası
Yığın halinde, çuval, fıçı ve teneke gibi kaplar içinde bulunan, taneleri aynı büyüklükte ve 10 mm. den iri olmayan eşyadan numune alınması için Ek-2’de yer alan Resim. 2a ve 2b’de gösterilen tipte sondalar kullanılır.
b) Kuru toz haldeki eşyadan numune alma sondası
Kuru toz haldeki eyadan numune alma sondaları ucu açık oluk şeklinde aletlerdir. Bunlar enine kesiti C şeklinde veya yarı dairesel olup, malzeme içine bir delik açar (Ek-2, Resim.3’de örnek olarak gösterilmiştir). Alet istenilen derinliğe ulaştığında, sapından döndürülerek numunenin oluktan içeri girmesi sağlandıktan sonra geri çekilerek numune alınır.
c) Dökme ve yığın eşyadan numune alma kürek ve kepçeleri
Dökme ve yığın haldeki katı eşyadan numune almada kullanılan kürek, kepçe, kaşık ve spatulalar, numune alma tipine ve eşyanın özelliğine uygun boyutlarda Ek-2 de Resim.4’de örnekleri verilen, pürüzsüz yüzeye sahip plastik veya paslanmaz çelikten olmalıdır.
3. Katı Eşyadan Numune Alma
a) Dökme Eşyadan Numune Alma
Vagon, kamyon, gemi ambarı vb. taşımacılık araçlarıyla gelen katı haldeki dökme eşyanın numunesi eşyanın içinde bulunduğu kabın değişik yerlerinden alınan ilk numunelerin karıştırılmasıyla elde edilir. Katı maddelerden numune alma işlemi katının homojenliğine göre değişim gösterebilir. Laboratuvara gönderilecek numune, katı haldeki eşyanın homojenliğine bağlı olarak elde edilmelidir. Bunun için;
• Homojen haldeki dökme eşyadan numune alımında aşağıdaki yöntem kullanılmalıdır:
- Uygun numune alma aleti ile yığının değişik noktalarından ilk numuneler alınır.
- Alınan bu ilk numuneler kuru, düzgün ve temiz bir yüzeye yayılır.
- Numuneler aşağıdaki şekildeki gibi rastgele numaralandırılmış bölümlere ayrılır.
- Numaralandırılmış bölümlerin her birinden yeni ilk numuneler alınır.
- Alınan bu numuneler ikişerli olarak karıştırılır ve tekrar ilk numune alınır.
- Karıştırma ve ilk numune alma işlemi numune ve şahit numune için yeterli miktar kalıncaya kadar devam eder.