İCTİHAT YAPABİLMENİN ŞARTLAR
53-İcmanın şartları ve ictihad yapacak kimselerde bulunması gereken şartlar nelerdir?
&Kur’an-ı Kerim’i bilmek
&Hz. Peygamberin sünnetini bilmek
&Kitap ve Sünnet’in nasih ve mensuhunu bilmek
&Arap diline tam bir şekilde vakıf olmak
&Fıkıh usulünü bilmek
&İslam hukukunun ana gayelerini bilmek,
&İslam hukukunun hikmet ve hedeflerini kavramış olmak.
&Fikir birliği edenlerin Hz. Muhammed’in ümmetinden, yani Müslüman olmaları;
&Fikir birliği edenlerin müçtehit olmaları;
&İcma’ın gerçekleştiği dönemde hayatta olan bütün müçtehitlerin fikir birliği etmiş olmaları;
&İcma’ın Hz. Peygamberin vefatından sonra gerçekleşmiş olası;
&Üzerinde fikir birliği edilen meselenin şer’i bir hükümle ilgili olması.
54-İctihadın bütün müslümanlara farzı kifaye olduğunu söyleyen âlim kimdir?
&Şatıbi
55-Müctehidin bulunmadığı bir zamanın olamayacağını söyleyen alim kimdir?
&Şevkani
56-Kendisine sorulan kırk sorudan sadece dördüne cevap vermiş, diğerlerine ise bilmiyorum demiştir. Kimdir bu âlim?
&İmam-ı Malik
57-Memlekette bir müctehid varsa karşılaşılan meselenin çözümü hakkında ictihad yapmasının hükmü nedir?
&Farzı ayındır
58-Memlekette birden fazla müctehid varsa karşılaşılan meselenin çözümü hakkında ictihad yapmanın hükmü nedir?
&Farzı kifayedir
59-Henüz ortaya çıkmamış, tasavvur edilen bir meselede ictihad yapmanın hükmü nedir?
&Menduptur
60-Kasden nassa(Kur’an, Sünnet, Akıl) aykırı olarak yapılan ictihadın hükmü ne olarak nitelendirilir?
&Haram
61-Hakkında Kur’an ve sünnette yer almayan ve ortaya yeni çıkan konularda hüküm vermek ancak ictihad ile mümkün olmaktadır. Bu olay nasıl çözülecektir?
&Vahyin ve akıl ile mümkün olacaktır. Vahiy ve akıl bir kardeş gibi birleşerek bu konuyu çözeceklerdir. Çünkü Kur’an; vahyi, aklın üstünde bir bilgi kaynağı olarak görmektedir. fakat aynı zamanda vahiy yoluyla konulan esasların doğruluğunun ancak akıl aracılığıyla muhakeme edileceğini söylemektedir.
62-Vahyin doğruluğu ve gerçekliği, onun dış dünyaya uygun olmasıyla bilinebilir. Akıl da tek başına vahyin doğruluğunu sağlayacak güce sahip değildir. O halde akıl vahyin doğruluğunu ancak dış dünyadan haraketle, vahyin bildirdiklerinin dış dünyada gerçekleşmesiyle bilinebilir. Bu görüş kime aittir?
&İmamı Maturidi’ye(333-944)
63-Hz. Peygamber (s.a.v.)’in Yemen’e vali olarak gönderirken “Gerektiğinde sorunları çözmede ictihad eder ve aklımı kullanırım” diyerek Rasulullah’ı sevindiren sahabi kimdir?
&Muaz b. Cebel
64-Kıyas’ın rükünleri; Asıl, fer’, aslın hükmü ve ortak illet olmak üzere dört rüknü vardır. Bunlar nasıl açıklanır?
&Bir ayet şarabın haramlığı hükmünü getirmekte, rakı konusunda bir açıklamada bulunmamaktadır. Rakının hükmünü bulmak için yapılacak kıyas işlemi açısından bu ayet ‘’asıl’’, ayetin şarabın değerine atfen taşıdığı haramlık niteliği ‘’aslın hükmü’’, şarabın haramlığı hükmünün konuluş gerekçesi olan sarhoş edicilik özelliği ‘’illet’’, hükmü bulunmaya çalışılan rakı ise ‘’fer’dir. Bu kıyas işlemi sayesinde naslarda hükmü açıkça belirtilmemiş bir meselenin hükmü bulunmuş olmaktadır.
65-Mansus illet ve müstenbat illet nedir?
&Asıldaki hükmün konuluş gerekçesi bazen açıkça belirtilmiş olur. Buna mansus iller denilir. Çoğu kere ise asılda sadece hüküm belirtilir, hükmün illeti yer almaz. Asılda açıkça yer almayan ve fakihler tarafından bulunup çıkarılacak olan illet ise müstenbat illettir.
66-Usulcülerin, ‘’Kıyas hükmü isbat etmez, izhar eder’’ sözü neyi anlatmaktadır?
&Kıyas işlemi bir hükmün ilkten konulması(isbat) değil, asılda potansiyel olarak var olan hükmün açığa çıkarılması anlamındadır.
67-Kıyas’ı kabul eden ve reddeden usulcüler kimlerdir?
&Kıyas’ın meşru bir yöntem olduğu Sünni ve Mutezili usulcülerin geneli tarafından kabul edilir. Çünkü bunlara göre sınırlı sayıdaki nasları, sınırsız hayat olaylarına yetiştirmenin başka yolu yoktur. Özellikle Zahiriler ve şia kıyası şiddetle reddederler.
68-Asli delillerin uzantısı olan deliller nelerdir?
&Önceki şeraitler: Hanefi ve Maliki usulcüler, red ve inkâr edilmeksizin Kuran ve Sünnette eski şeraitlere ait olduğu bildirilerek yer alan hükümlerin Müslümanları da bağladığını kabul eder.
&Sahabe sözü: Kabul edenler açısından sahabe sözü bağımsız bir delil olmayıp, özellikle sünnetin bir eki, uzantısı mahiyetindedir.
&Medine ameli: Maliki ekolü Medine ehlinin uygulamasına bir değer atfetmiş ve onu hüccet olarak görmüştür. Bu ekolün dışında kalan usulcülerin büyük çoğunluğu ise Medine uygulamasına özel bir değer atfetmemişlerdir. Kabul edenler açısından Medine ameli, sünnetin veya icmaın bir eki, uzantısı mahiyetindedir.