Afgan aktivist Omaid Sharifi’nin sanat kolektifi, yedi yıl boyunca Kabil’in labirenti andıran beton duvarlarını renkli duvar resimleriyle dönüştürmek için harcadı – ardından Taliban geldi.
İslamcıların başkenti ele geçirmesinden birkaç hafta sonra, sokak sanatı eserlerinin çoğu boyandı ve Taliban Afganistan’a yönelik katı görüşlerini yeniden dayatırken, bunların yerini sıkıcı propaganda sloganları aldı.
And it begun. The Taliban have started painting over our murals. They started with the historic one that marked the signing of #DohaDeal. #BaradarKhalilzadMural is no more. Instead, the black and white message says don’t trust the enemy’s propaganda, quoting Mullah Haibatullah. pic.twitter.com/Pls4McUQkj— Omaid H. Sharifi-امید حفیظه شریفی (@OmaidSharifi) September 3, 2021
ArtLords kolektifi 2014’ten bu yana ülke genelinde 2.200’den fazla duvar resmi yaratan Sharifi için sanatın üzerine beyaz boya yuvarlayan işçilerin görüntüleri derinden ön plana çıktı.
AFP’ye Pazartesi günü BAE’den yaptığı bir telefon görüşmesinde İslami cenaze törenlerinde cesetleri örtmek için kullanılan beyaz örtüye atıfta bulunarak, “Aklıma gelen görüntü (Taliban) şehrin üzerine bir ‘kaffan’ koyuyor” dedi.
Ancak Taliban, ArtLords’un çalışmalarını silse ve güvenliği için kaçmak zorunda kalmasına rağmen, Sharifi kampanyasına devam edeceğini söyledi.
Afgan mültecilerin barındığı bir tesisten konuşan 34 yaşındaki “Asla sessiz kalmayacağız” dedi.
“Dünyanın bizi duymasını sağlayacağız. Taliban’ın her gün utandığından emin olacağız.”
Silinen duvar resimleri arasında ABD özel elçisi Zalmay Halilzad ve Taliban’ın kurucu ortağı Abdul Ghani Baradar’ın Amerikan birliklerini Afganistan’dan çekmek için 2020 anlaşmasını imzaladıktan sonra el sıkıştığını gösteren bir resim vardı.
– ‘Herkes koşuyordu’ –
Sharifi, 2014 yılında ArtLords’u barış, sosyal adalet ve hesap verebilirlik için kampanya yapmak için sanattan yararlanarak kurdu.
Üretken grup, Afganistan’daki güçlüleri, savaş ağaları ve yozlaşmış hükümet yetkilileri de dahil olmak üzere sokak sanatıyla sık sık utandırdı.
Duvar resimleri Afgan kahramanlarını onurlandırdı, şiddet yerine diyalog çağrısı yaptı ve kadınlar için haklar talep etti.
ArtLords üyeleri ölüm tehditlerine göğüs gerdi ve aşırı İslamcılar tarafından kafir olarak damgalandı.
Tövbe etmediler ve sonuna kadar devam ettiler.
15 Ağustos sabahı, Taliban Kabil kapılarındayken, Şerifi ve beş meslektaşı bir hükümet binasının dışındaki bir duvar resmi üzerinde çalışmaya gittiler.
Birkaç saat içinde, paniğe kapılmış insanların devlet dairelerinden fırladığını gördüler ve ArtLords galerisine geri dönmeye karar verdiler.
Sharifi, “Bütün yollar kapatıldı” dedi.
“Ordu, polis her taraftan geliyor, arabalarını bırakıyor ve herkes koşuyordu.”
Grup nihayet galeriye ulaştığında, Kabil’in düştüğünü öğrendiler.
-‘Asla geçmez’-
Sharifi, İslamcılar ilk kez iktidara geldiklerinde 1996’da 10 yaşındaydı ve beş yıl sonra ABD liderliğindeki güçler onları devirene kadar onların sert yönetimine tanık oldu.
Bu sefer, “Pek bir şeyin değişmediğini umuyorum” dedi.
Şerifi gibi, birçok Afgan da Taliban’ın daha yumuşak bir hükümet iddialarına şüpheyle bakıyor.
Televizyonlar ve video kaset oynatıcılar da dahil olmak üzere halka açık infazları ve eğlence yasağını çok az kişi unuttu.
Şerifi AFP’ye verdiği demeçte, Kabil’deki bir futbol stadyumunda çeşitli suçlar için kafa kesme ve ampütasyonlar da dahil olmak üzere halka açık cezaları “canlı bir şekilde hatırladığını” söyledi.
“Merkez pazara gitmek için bisiklete bindiğimde… (Ben) bir sürü bozuk televizyon, bozuk kasetçalar ve tüm bu kasetler görürdüm” diye ekledi.
“Bu her zaman aklımda. Asla geçmiyor.”
Taliban’ın iktidardaki ilk döneminde konuşacak yerel medya yoktu ve insan ve hayvan resimleri yasaklandı.
– ‘Bu son değil’ –
Başkent düşerken, aralarında Şerifi gibi çok sayıda sanatçı ve aktivistin de bulunduğu on binlerce Afgan, Taliban yönetiminde yaşam korkusuyla Kabil havaalanına koştu.
“(Ayrılmak) çok zor bir seçim ve umarım kimse bizim yaşadıklarımızı yaşamaz” dedi.
“Afganistan benim evim, benim kimliğim… Tüm köklerimi söküp kendimi dünyanın başka bir yerine ekemem.”
Yıllardır ölüm tehditleriyle yaşadığı için Sharifi’nin birincil endişesi şiddet değildi.
“Korkunç kısım, sesim çıkmayacak olmasıydı” dedi.
“Beni gerçekten zorlayan şey, sesimi istememdi… İfade özgürlüğümü istiyorum.”
Kabil havaalanından yapılan kaotik hava taşımacılığı, son ABD birliklerinin 31 Ağustos’ta ayrılmasıyla sona erdi ve Batılı hükümetler, Taliban misillemelerine karşı savunmasız olarak tanımlanan Afganların çoğunun geride kaldığını kabul etti.
“Hepsi saklanıyor, hepsi korku içinde… Sadece Afganistan’dan çıkmanın bir yolunu bulmaya çalışıyorlar.”
Ve kampanya yapmaya ve sanat yaratmaya devam etme sözü verdi.
Sharifi, “Her şeyi geride bıraktım” dedi.
“Devam etmemi sağlayan tek şey, bunun son olmadığını düşünmem.”