Ülkemizde sanayi üretimi artıyor, cari açık artıyor, istihdam artıyor, banka karları artıyor, krediler gerilemiyor, kurlar arttı . Türkiye bir tercih noktasına geliyor. Sanayi üretimi artışı, istihdam artışı ve diğerlerine sevinenler, bu artışların ithalatı artıran ve dolayısıyla cari açığın küçülmesini ters etkileyen şeyler olduğunu düşünmeleri gerek, hele dış alemde ihracat pazarlarımızda yavaşlama gelirken.
Bu ikazdan sonra biz verilere bakalım! Eylül ayına ilişkin ödemeler dengesi verileri yayınlandı. Buna göre geçen yılın eylül ayında 3,8 milyar dolar olan aylık cari açık bu yılın aynı ayında neredeyse iki kat artarak 6,8 milyar dolara yükselmiş. Bunun sonucunda da on iki aylık hareketli toplamda yıllık cari açık rakamı 77 milyar dolar seviyesini geçti. Yıl sonunda bu rakamın 80-85 milyar dolar arasında bir yerlerde olacağı artık kesin gibi. Bu da GSYH oranı olarak yaklaşık yüzde 10 civarında rekor bir açığa karşılık geliyor.
Bu veriler açıklanırken Merkez Bankası Başkanı Erdem Başçı da Bakanlar Kurulu'nda 14 Kasım günü yaptığı sunumda cari açıktaki artışın yılın son çeyreğinden itibaren kontrol altına alındığını açıkladı. Bu sunumun bir kopyası Merkez Bankası'nın web sitesinde duruyor ve internet üzerinden incelemek mümkün. Aşağıdaki grafik Merkez Bankası Başkanı Başçı'nın sunumundan alındı.
Son açıklanan ödemeler dengesi verileri ışığında sunumu kısaca özetlersek, Merkez Bankası uzun süredir para politikası araçları ile iç talep ve ekonomik aktivitedeki tempoyu ayarlamaya çalışıyordu. Böylece bir yandan cari açıktaki artışı dizginlemeye çalışıyor, bir yandan da enflasyonu kontrol altında tutmak istiyordu. Kuşkusuz Merkez Bankası'nın attığı adımların etkileri gecikmeli ve zamana yayılmış bir şekilde gerçekleşecek. Başkan Başçı'nın açıklamalarında Merkez Bankası politikaları çerçevesinde, kısa vadeli sermaye akımlarına karşı son bir yılda alınan tedbirlerin büyük ölçüde amacına ulaştığı belirtiliyor. Zaten yukarıdaki grafikte de hem cari açıktaki artışın yavaşlaması hem de finansman kalitesindeki artış belirgin bir şekilde görülebiliyor.
Eylül ayı verilerine bakarsak, doğrudan yatırımlar kalemindeki düzelmenin devam ettiğini görüyoruz. Son on iki ayda dışarıdan gelen doğrudan yatırım rakamı toplam (brüt) 14,6 milyar dolara yükselmiş durumda. Geçen yıl sonunda bu rakam 9 milyar civarında idi. Net olarak da doğrudan yatırım kaleminde son on iki ayda 12,7 milyar dolar rakamına ulaşılmış. 2011'in ilk dokuz ayı göz önüne alındığında da geçen yıl 4,2 milyar dolar olan net doğrudan yatırımlar, iki kattan fazla artarak 9,3 milyar dolara ulaşmış. Uzun vadeli yatırım trendindeki olumlu gidişat cari açık riskini azaltıyor.
Ek olarak, son bir kaç ayda hükümet tarafında vergi artışı yoluyla bir dizi fren adımı atıldığını hatırlatmamız gerekiyor. Bu adımlar sonucunda cari açıktaki iyileşme trendinin yılın son çeyreğindeki ödemeler dengesi verilerinde belirgin bir şekilde görülmesi bekleniyor. Bu durum, enflasyonu kısa vadede olumsuz etkileyecek. Ancak hem tasarruf oranını artırmak, hem de ithalatı bir miktar dizginlemek için atılan bu vergi adımlarının pozitif etkilerini görmeye başlayacağız.