Ozon Tabakasını İncelten Maddelere dair Montreal Protokolü bugüne kadar imzalanan en başarılı çevre antlaşması olarak kabul edilmektedir. Ülkemiz 1991 yılından beri bu Protokole taraf olup, bu kapsamda son derece başarılı çalışmalar yürütmektedir. Birleşmiş Milletler uygulayıcılığında ve Bakanlığımız yürütücülüğünde yapılan projeler ile kapasite artırımı, eğitim, teknik yardım ve teknoloji transferi gibi aktiviteler yapılmaktadır. Mevcut ve devam eden projeler ve ilgili Mevzuat kapsamında ülkemizde ozon tabakasını incelten maddelerin (OTİM) ithalatı ve üretim aşamasında kullanımı sonlandırılmış, sadece mevcut soğutma ve iklimlendirme ekipmanları için servis amaçlı kullanımına izin verilen OTİM’lerin sonlandırma çalışmaları devam etmektedir.
Ozon Tabakasını İncelten Maddelere İlişkin Montreal Protokolü altında yer alan Kigali Değişikliği, Ekim 2016'da Ruanda'nın Kigali kentinde düzenlenen 28. Taraflar Toplantısı sırasında kabul edilmiştir. Kigali Değişikliğine şu ana kadar 125 ülke taraftır. Bu değişik ile küresel ısınma potansiyeli oldukça yüksek olan soğutma gazlarının (Hidroflorokarbonlar-HFC'ler) üretiminin ve tüketiminin aşamalı olarak azaltılması amaçlanmaktadır. Hidroflorokarbonlar, iklimlendirme ve soğutma ve ısı pompası, solvent, yangın söndürme sistemlerinde ve elektrikli şalt cihazlarında soğutma gazı olarak kullanılmaktadır.
Ozon tabakasına zarar vermedikleri bilinen hidroflorokarbonların iklim değişikliğini karbondioksitten binlerce kez daha fazla etkiledikleri bilinmektedir. Kigali Değişikliği ile birlikte iklim değişikliğini artıran güçlü sera gazlarının tüm dünyada hızla azaltılmaya başlanması hedeflenmektedir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 4 Mart 2021 tarihinde onaylanan Kigali Değişikliği, 28. Taraflar Toplantısı'nda Üzerinde Mutabakata Varılan Montreal Protokolü'ne Yönelik Değişikliğin (Kigali Değişikliği-2016) Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun, 11 Mart 2021 tarihli ve 31420 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Ayrıca Kigali Değişikliği’nin onaylanması hakkında Karar, 28 Eylül 2021 tarihli ve 31612 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Bu değişiklik ile 2050 itibariyle 80 milyar ton CO2 eşdeğeri emisyonun engellenmesi beklenmektedir. Bu şekilde küresel sıcaklık artışını 2°C’nin altında tutulması yönündeki amaca çok belirgin bir katkı sağlanacaktır.
Florlu sera gazı emisyonları iklimlendirme ve soğutma sistemleri kullanımındaki artışa bağlı olarak tüm dünyada ama özellikle gelişen ekonomilerde hızla artmaktadır. Kigali Değişikliği Paris Anlaşması 1,5 derece hedefi içinde kalınabilmesine büyük bir katkı yapacaktır. Birleşmiş Milletler Çevre Programı verilerine göre, florlu sera gazı üretim ve tüketiminin öngörülen takvimde azaltılması yüzyılın sonuna kadar 0,5 derecelik sıcaklık artışının önüne geçilmesini sağlayacaktır.
Ulusal Ozon Birimi Kurumsal Güçlendirme Projesi (IS)
Ulusal Ozon Birimi Kurumsal Güçlendirme Projesi (IS), Ülkemizin Montreal Protokolüne taraf olmasının ardından 1992 yılında uygulanmaya başlamıştır. Projenin 1. Fazı 1992-2000 yılları arasında uygulanmış olup, günümüze kadar 2 yılda bir yenilenerek devam ettirilmiştir. Şu anda projenin 9. fazı yürütülmektedir.
Uygulayıcı kuruluşu Birlemiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) olan Kurumsal Güçlendirme Projesi amacı, Ulusal Ozon Birimi olarak adlandırılan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Ozon Tabakasının Korunması ve Florlu Gazların Yönetimi Şube Müdürlüğünün, Montreal Protokolü ve ozon tabakasının korunmasına yönelik diğer ilgili ulusal ve uluslararası mevzuatın uygulanmasına yönelik idari ve teknik kapasitesinin güçlendirilmesine destek olmaktır. Faaliyetler, mevzuat geliştirme, kamuoyu bilinçlendirme ve bilgilendirme, kurumsal teknik altyapı güçlendirilmesi başlıklarında yayın, çalıştay, eğitsel faaliyet olarak gerçekleştirilmektedir.
Bu faaliyetlerin temelinde 16 Eylül Dünya Ozon Tabakasının Korunması Günü kutlamaları, yılda bir kez gerçekleştirilen ve kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcileri ile bir araya gelinerek özellikle mevcut ve yapılan çalışmalar ile ilgili bilgi verilen ve OTİM’lere ait bir sonraki yılın kotalarının paylaşıldığı Ozon Paneli yer almaktadır. Ayrıca Kamuoyunun bilinçlendirilmesi amacıyla yazılı ve görsel materyallerin basımı yapılmaktadır.
Projenin bütçe kaynağı Montreal Protokolü Çok Taraflı Fon (MLF)’dir.
Hidrokloroflorokarbonların Sonlandırma Yönetim Planı (HPMP) Projesi ;
Soğutma ve köpük sektörlerinde ülkemizde kullanılan Ozon Tabakasını İncelten Maddelerden Hidrokloroflorokarbonların (HCFC) ülkemizde mevcut kullanım durumlarının ortaya konularak, alternatif gaz ve teknolojilere geçişlerin sağlanması yönünde teknik ve teknolojik desteklerin verilmesidir. Bu proje ile
-Ülkemizdeki Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin Sonlandırılması
- Gümrük Müdürlüklerinin Ozon Tabakasını İncelten maddeler kapsamında bilinçlendirilmesi
- Ülkemizde Ozon Tabakasını Kullanan Son Kullanıcıların bilinçlendirilmesi
- Pilot Projelerin yapılması hedeflenmektedir.
Projenin bütçe kaynağı Montreal Protokolü Çok Taraflı Fon (MLF)dir.
Orta Doğuda Sürdürülebilir Soğutmanın Yaygınlaştırılması Projesi (COOL-UP)
Çevre ve Şehircilik Bakanlığının faydalanıcısı olduğu ve Uluslararası İklim İnisiyatifi (IKI: International Climate Initiative) tarafından desteklenenen “COOL_UP Scaling Up Sustainable Cooling in the Middle East (Orta Doğuda Sürdürülebilir Soğutmanın Yaygınlaştırılması)” başlıklı bölgesel proje, 2020 yılının Aralık ayında Alman Çevre, Doğa Koruma ve Nükleer Güvenlik Bakanlığı tarafından onaylanmış ve Ülkemizde proje 2021 yılının Nisan ayı itibariyle başlamış olup 6 yıl sürmesi planlanmaktadır. Projede yer alan diğer ülkeler, Mısır, Lübnan ve Ürdün’dür. Proje Ekibi; Guidehouse Energy Germany GmbH, Birleşmiş Milletler Kalkınma Teşkilatı Türkiye (UNDP Türkiye), Frankfurt School, ILK Dresden GmbH, Öko-Recherche GmbH, Yenilenebilir Eneri ve Enerji Verimliliği Bölgesel Merkezi (RCREE), Integrated Development Group, Royal Scientific Society- National Enegy Research Center, Enerji Koruma Lübnan Merkezi, İstanbul Aydın Üniversitesinden oluşan bir konsorsiyumdan oluşmaktadır.
COOL -UP Projesi, soğutma talebi azaltımında hızlandırılmış teknolojik değişiklikleri ile Kigali Değişikliği ve Paris Anlaşması’nın erken uygulamasını teşvik etmektedir. Program, konut ve ticari binalarda soğutma ve iklimlendirmeye yönelik çapraz bölümlere odaklanan bütünsel bir yaklaşımla sürdürülebilir soğutma zorluğunu ele almaktadır. Yaklaşım, dört ana temele dayanmaktadır:
1. Soğutma talebinin azaltılması (pasif tedbirler yoluyla),
2. Hidroflorokarbonların (HFC) azaltılmasının desteklenmesi,
3. Verimsiz soğutma cihazlarının ve soğutucu akışkanların güvenli olarak değişimi ve bertarafı,
4. Soğutucu cihazların işletimi, eğitim ve farkındalığın geliştirilmesi,
Sürdürülebilir soğutmayı arttırmaya yönelik potansiyel mekanizmalar, sektörler arası genel değerlendirmede politik/kurumsal, mali ve teknik açıdan teşvik edilen girişimlerle sağlanacaktır. Ayrıca proje; Türkiye’nin Ulusal Katkı Beyanında (NDC) yer alan değerlendirmeleri ve Kigali Değişikliği’nin uygulanmasını desteklemeyi, artan soğutma talebini önlemek için florlu sera gazı içermeyen ve enerji tasarruflu çözümleri teşvik etmek ve soğutma geçişini desteklemek üzere mali modeller geliştirmeyi, Türkiye için soğutma stratejisi hazırlamayı, doğal soğutucular kullanarak güvenlik standartları da dahil olmak üzere soğutma teknolojileri için minimum enerji verimliği standartları oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda proje boyunca bölgesel toplantılar ve çalışma ziyaretlerinin de yapılması planlanmaktadır.
Projenin tanıtım toplantısı, 6 Temmuz 2021 tarihinde ilgili kurum/kuruluşlarla, 23 Eylül 2021 tarihinde soğutma sektörü ile çevrimiçi olarak yapılmıştır.