2007 yılına kadar ekonomisiyle örnek gösterilen İrlanda, bugün %32 bütçe açığı ve %100 kamu borçluluk oranıyla savaşıyor. Peki ne oldu da ülke 3 yılda bu hale düştü? Avrupa şimdi ne yapmalı?
Bugün İrlanda'ya bakacağız. Avrupa'daki çöküşü kapitalizmle açıklamak, Sovyetlerin neden çöktüğünü de çoktan unutmuş olmak ideolojidir. Kendimize Mao'cu Çin'de mi, yoksa bugünkü 'uyduruk kapitalist' Çin mi yaşam mı daha iyi diye soralım.
İrlanda bir zamanlar kartaldı ve yüksekten uçuyordu. 2009'da resesyonda bile 4.6 milyon nüfuslu bu ülke kişi başına geliri 41 bin dolar civarında bir ekonomiydi.
İrlanda 2007'de PPP ölçütü ile GSMH'sı 193 milyar dolar olan ve 47 bin dolar civarındaki kişi başına gelir sahibi, yüzde 5.6 büyüyen bir ülke idi. Ama ekonomi 2008'de yüzde 3.5 ve 2009'da yüzde 7.6 daraldı. Fakat İrlanda 2009'da bile IMF tarafından dünyada kişi başına gelirde dokuz, Dünya Bankası tarafından altıncı yüksek gelirli ülke olarak sıralanıyordu.
İrlandanın kalkınma hamlesi 1980'lerde başlamıştı. 1980'li yılların başında kamu borcu, GSYİH oranı yüzde 120 olan İrlanda, Charles Hughey yönetiminde kamu harcaması azaltma operasyonuna girişmiş, sendikalar da üç yıl ücret dondurma teklifini kabul edince, enflasyon ve faiz düşürülmüş ve 2007'de bütçe açığı sıfıra inerken kamu borçluluk oranı da yüzde 25'e indirilmişti.
Bugün ise iki yılda çöken ülkede kamu borçluluk oranı yüzde 99 bütçe açığı da yüzde 32 boyutuna geldi. Neler oldu da üç yılda göçtüler?
Şimdi ülkeye biraz daha yakından bakalım. İrlanda 1 Ocak 1973'ten beri Avrupa Birliği, 1 Ocak 2002'den beri de euro tek para sistemi üyesi. Nüfusun yüzde 6'sı tarım, yüzde 27 kadarı sanayide, yüzde 67 kadarı da hizmetlerde istihdam edilmekte ve 4.6 milyon nüfusun içinde toplam işgücü 2.2 milyon kişi büyüklüğündedir.2008 öncesinde işsizlik yüzde 6.3 iken, 2009 sonu itibarıyla yüzde 11.8 düzeyini aşmıştır. Her yıl gelirinin yüzde 16'sını yatırıma aktaran ülkede enflasyon da 2008'de yüzde 4 düzeyinde idi. İrlanda, 2008'de 120 milyar dolar kadar ve 2009 yılında da, 109 milyar dolar kadar ihracat yaparken, ithalatı da 2008'de 84 ve 2009'da 63 milyar dolar kadar gerçekleşmişti. Cari denge açığı ise 2008'de 14 milyar dolar kadarken, 2009'da 7 milyar dolar civarında gerçekleşmiş bulunuyor. Euro tek para üyesi ülkenin döviz rezervleri 2 milyar dolar civarında ve kamu dış borcu da 2009 yılında sadece 2.5 milyar boyutunda idi.
Kalkınma yıllarında ekonomisinin esas motoru yabancı sermaye yatırımı olmuştu. Kurumlar vergisi yüzde 12.5 olan bu ülkeye kurumlar vergisi düşüklüğü nedeniyle yabancı sermaye yağmur gibi akmış ve 2009 sonunda stok rakamı olarak 195 milyar dolara gelmişti. Ülke kendisi de yurt dışında 172 milyar dolar yatırım yapmıştı. 1992'de dış ticaret ile ilşkili her türlü sınırlama ve yasak da kaldırılmış ve özellikle Amerikan şirketleri Avrupaya yakınlığı, iyi ingilizce bilen nüfusu ve düşük kurumlar vergisi nedeni ile birçok başka ülkeden şirketle beraber İrlandaya taşınmış, ihracatlarını bu ülkeden yapmaya başlamış ve ülkeyi uçuran faktör olmuştu. Ama sonra 2008-2009 krizinde her şey birde tersine döndü. Ne oldu da İrlanda aniden göçtü?
İrlanda ve Yunanistan'ın sorunları hiç benzemiyor
İRLANDA'NIN yapısı 'problem çocuk' Yunanistan'a da hiç benzemiyor. Ancak İrlanda vatandaşları zenginleşince tasarrufu bıraktılar ve düşük faiz döneminde banka kredileri ile konut aldılar. Bankaların bilançoları şişti, konut balonu göğü erdi. Sonra global krizde konut fiyatları düştü. Bankalar da finansmanı AB Merkez Bankası'ndan borç alarak sağladı. Yani mali hileci Yunanistan ile iç kaynaklı sorunlarla boğuşan İrlanda'nın durumları farklı. Merkel ve Sarkozy'nin saçmalaması ise durumu daha vahimleştirdi ve euro ve Avrupa Birliği sorgulanır hale geldi. Sonuçta dün belirttiğimiz gibi Avrupa milliyetçiliği bırakıp Federal yapıya gitmezse 'Tarzan' çok zor duruma düşer!