Bilgisayar Donanımı Yazıcılar ( printer ) 136 B İLG İSAYAR DONANIMI Kaya YAZICILAR (PRINTER) Yazıcılar, basitçe bilgisayardaki bilgileri, yazıları, resimleri vs. ka ğıda dökmeye yarayan aletlerdir. Bilgisayar kullanımının günden güne yaygınla şması ve neredeyse bütün bilgisayar destekli yazım i şlerinde yazıcıların kullanılması ile bu aygırların kullanımı her geçen gün artmaktadır. Farklı ihtiyaçlar do ğrultusunda farklı tipte yazıcıların üretilmesi, do ğal olarak yazıcı kavramının sınıflara ayrılmasına neden olmu ştur. Ev kullanıcılarına hitap eden yazıcılar ile ofis kullanıcılarına hitap eden yazıcılar farklı ihtiyaçları kar şılamak için üretilmi ştir. (Yazıcılar, genellikle bilgisayara LPT yani Line Printer Terminal (i şletim sistemlerinin yazcılara verdi ği genel isim) adı verilen porttan veya USB portundan sisteme ba ğlanırlar.) Letter Quality (LQ) yani harf kalitesi ise, yazıcıların sınıflandırılmasında kullanılan bir ifadedir. Yazıcının yaptı ğı baskının matbaa kalitesinde olup olmadı ğını açıklar. Lazer ve mürekkep püskürtmeli yazıcılar bu sınıfa dahildir. Daha özel amaçlar için kullanılan Dot-Matrix ve Thermal yazıcılar ise harf kalitesine sahip olmayan yazıcılardır. Dot-Matrix (Nokta Vuru şlu) Yazıcılar Yazıcı türleri içinde en yaygın kullanılanıdır İğneli yazıcı olarak da bilinir. Nokta vuru şlu yazıcıların yazma kafası, bir matris seklinde dizilmi ş küçük i ğnelerden olu şur. Nokta vuru şlu yazıcılarda bir karakterin ka ğıda basılması, yazma kafası içindeki i ğnelerin bilgisayardan gelen sinyallere ba ğlı olarak hareket etmesi ile olu şur. İğneler, elektro mıknatısların yardımı ile öne çıkarak, gergin duran mürekkepli bir şerit üzerinden nokta nokta vuru şlarla bir karakteri tanımlar. Bu sekilde, serit üzerinden kagida karakter basilmis olur. Bu yazicilarda kaliteyi belirleyen faktör yazma kafasi içindeki ignelerin sayisidir. 9, 18 ve 24 ignelik yazicilar bulunmaktadir. Bugün 9 ve 18 igneli yazicilar da kullanilmakla birlikte, 24 igneli matris yazicilar daha çok tercih edilmektedir. Igne sayisinin artisi, tek bir karakteri daha fazla nokta vurusu ile olusturmayi, dolayisiyla birim alana daha fazla nokta sigdirabilmeyi saglar. Bu ise, igne sayisinin artmasi ile kalite arasindaki paralelligi ortaya koymaktadir. 9 igneli yazicilarda ortalama çözünürlük, 216 x 240 dpi (dot per inch/ inç basina nokta sayisi) kadardir. Tüm yazıcılarda oldu ğu gibi nokta vuru şlularda da bir tampon bellek bulunmaktadır. Nokta vuru şlular için bu bellek genel olarak 4KB ile 32KB arasındadır. Karakter çe şitlili ğinin olu şturulması, bold karakterler için, ayni alana i ğnelerin çift vuru ş yapması ile, italik harfler için ise, farklı bir i ğneler matrisi kullanılması ile gerçekle şir. Bu nedenle matris yazıcılarda karakter (font) şayisi çok azdır. Son yıllarda nokta vuru şlu yazıcıların renkli olanları da üretilmi ştir. Yazma seritleri birkaç renkten olusan bu modeller, özellikle renk gerektiren grafikler için kullanilir. Genellikle kirmizi, sari ve mavi bantlar tasiyan serit, degisik renkler gerektiginde, BÖLÜM 8 137 B İLG İSAYAR DONANIMI Kaya ikinci bir motor yardimi ile asagi yukari hareket ettirilir. Ancak bu sekilde iyi bir renk kalitesi alma olanagi yoktur. Renkli matris yazicilar, yogun renk kalitesi gerektirmeyen islerde kullanilabilir Nokta vuru şlu yazıcılar, normal ka ğıt kullanabilmelerinin yansıra, kenarlarında delikler bulunan ve "sürekli form" adi verilen özel ka ğıtlara da baskı yapabilmektedir. Nokta vuru şlu yazıcılar, fatura kesmek gibi çok kopya gerektiren baskı i şlemleri için idealdir. Yazıcılar, uçları mürekkepli i ğnelere sahiptirler. İğneleri daktilo şeridi benzeri bir mürekkep kayna ğının üzerine vurarak baskıyı gerçekle ştirirler. Her vuru ştan sonra gözle zor görülebilecek çok ufak noktacıklar olu şur. Bu noktaların birle şiminden kullanılacak karakterler elde edilir. Nokta vuru şlu yazıcılar karbon ka ğıdı ya da benzeri bir cisim yardımıyla iki ka ğıda aynı anda basım yapabilmeleri sebebiyle, genel olarak düz yazı ve kalite gerektirmeyen basımlarda kullanılırlar. Bu tür yazıcılar sadece gri tonlama yani renksiz basım yaptıkları için bir resim ya da foto ğraf baskısı yaptıklarında çok fazla mürekkep tüketirler. Bu yazıcılar di ğer tip yazıcılara göre a şırı denebilecek seviyede gürültü çıkarabilirler ve Impact Printer da denilebilir. 80 ve 136 kolon olarak üretilmektedirler. Lazer Yazıcılar: Lazer yazıcılar çalı şma prensibi bakımından fotokopi makineleri ile aynı mantı ğa sahiptirler. Ka ğıt üzerindeki veri lazer ve ı şık yardımı ile aktive olup, elektrik yüklenen bir yüzeye aktarılır. Daha sonra toner yardımı ile grafik ve yazılar ka ğıt üzerinde olu şturulur. Hızlı ve kaliteli baskı yapabilirler. (Örn: Dakika da 20 sayfa gri tonlamalı baskı yapabilmektedirler.) Normal bir Dot-Matrix yazıcının dakikada 1 sayfa çıkardı ğı dü şünülürse -ki bunun kalitesi vasat durumdadır- lazer yazcısı olanlar çok şanslıdırlar. Lazer yazıcılarda ve fotokopi makinelerinde kullanılan mürekkebe toner adı verilir. Toner toz halinde kuru bir mürekkep şeklindedir. Tonerin bu i şte kullanılma sebebi ise aynı zamanda elektrostatik olu şudur. Böylece elektrik yükleri yardımı ile ka ğıt üzerinde istenilen herhangi bir noktaya yapı ştırılabilir. Bu tür yazıcılar genellikle siyah basım yaparlar ama teknolojinin geli şmesi ile birlikte renkli basım yapanlarını da bulunmaktadır. Lazer yazıcılar, su ana kadar üretilenler içinde, hızlı ve kaliteli baskı yapabilen, en iyi yazıcılardır. Üretildi ğinden beri masaüstü yayıncılık alanında vazgeçilmez bir araçtır. Bu yazıcılardan, matbaa kalitesinde çıkı ş alınabilmektedir. Özellikle aydınger ya da asetat üzerine çıkı ş alınabilmesi önemli bir özelli ğidir. Çünkü bu yolla baskı öncesi hazırlık a şamalarının yerine getirilmesi sa ğlanabilmektedir. Lazer yazicilar, fotokopi makinelerine benzemektedir. Lazer yazicilarda da fotokopi makinelerinde oldugu gibi toner kullanilmaktadir. 138 B İLG İSAYAR DONANIMI Kaya Ton er tanecikleri, bilgisayardan gelen veriler yardımı ile ka ğıt üzerine basılır. Herdir ton er taneci ğinin bir noktadaki yo ğunlu ğu çözünürlü ğü ifade etmektedir. Çözünürlük, dpi (dot per inch/ inç basına nokta şayisi) olarak gösterilen bir de ğerdir. Bugün yaygın olarak 600 dpi'lik lazer yazıcılar kullanılmaktadır. Yazıcının belle ğinde olu şturulan sayısal sayfa görünümü, lazer tabancası yardımı ile tambur üzerine aktarılır. Tamburun, lazer isiniyla manyetize edilen bölümlerine toner yapisir. Bu sekilde, tambura degen kagit üzerinde, istenilen karakter ve grafikler olusur. Lazer yazıcıların sessiz çalı şmaları, kalite ve hızlarının yanında en büyük özellikleridir. Lazer yazıcıların bir dezavantajı, sürekli form kullanamamasıdır. Bu yazıcıların hızı, ppm (page Per minute/dakikadaki sayfa şayisi) ile ölçülür. Di ğer yazıcılarda oldu ğu gibi lazer yazıcılar da bir mikroi şlemci ve bellek ta şımaktadır. Bellek 512KB ile 4MB arasında de ği şmektedir. Thermal Yazıcılar: Çok pahalı olan ve yaygın olarak kullanılamayan bir yazıcı tipidir. Çalı şma mantı ğı faks makineleri ile aynıdır. Isınan metal pinlerin, sıcaklık kar şısında siyaha dönü şen özel bir ka ğıt üzerine grafik ya da düz metinleri basması genel mantıklarıdır. Snapshot Yazıcılar: Çok yüksek kalitede foto ğraf baskısı yapmak için kullanılan yazıcı tipidir. İstenilen renk derinli ğine ve çözünürlük de ğerlerine ula şabilmek için özel termal sistemler kullanmaktadırlar Mürekkep Püskürtmeli Yazıcılar: Yaygın olarak kullanılan bu tür yazıcıların çalı şma mantı ğı çok basittir. Bu mantık adından da anla şılabilece ği gibi ka ğıt üstüne mürekkep püskürterek baskı yapar. Bu tür yazıcılar hızlı ve ucuz olduklarından ve renkli baskı da yapabildiklerinden dolayı ev kullanıcıları tarafından en çok tercih edilen yazıcı türüdür. Bu yazıcılar yaygın oldu ğu için hakkında daha fazla bilgi verece ğim. Ink-Jet yazıcılar kartu ş denilen mürekkeplerini içerisinde barındıran ve aynı zamanda püskürtme i şlemini de gerçekle ştiren özel tonerlere sahiptir. Renkli ve siyah olmak üzere iki çe şit kartu ş vardır. Kartu şlar yazıcının markası ve türüne göre çe şitlilik gösterebilirler. Bu yazıcılar, yazma kafaları delikler matrisinden olu şan yazıcılardır. Bu yazıcıların yazma kafasının ardında özel bir mürekkep içeren hazne bulunur. Bu hazneye kartus adi verilir. Kartustaki mürekkebin özelligi ise, manyetize edilebilmesidir. Bilgisayardan gelen komutlara bagli olarak haznenin belli bölgeleri manyetize edilir. Içerdeki sivi mürekkep, bu bölgelere denk düsen deliklerden disari firlatilir. Isitilarak firlatilan mürekkep kabarcigi dogrudan dogruya kagit üzerine yapisir. Mürekkep püskürtmeli yazicilar, yazma kafasi bakimindan, igneler matrisinden olusan 139 B İLG İSAYAR DONANIMI Kaya nokta vuruslu yazicilardan temel olarak ayrilirlar. Diger yandan nokta vuruslu yazicilar ile benzesen yönleri de vardir. Bunlardan ilki özellikle mürekkep kullanma sekilleridir. Digeri ise yazilari karakter karakter basmalaridir. Püskürtmeli yazıcıların nokta vuru şlulara göre en önemli üstünlükleri baskı kaliteleridir. Ancak yine de bir lazer yazıcı kadar iyi baskı yapamamaktadır. Nokta vuru şlularda oldu ğu gibi, karbon ka ğıdı ile baskı ço ğaltmaya olanak vermez. Mürekkep püskürtmeli yazıcılarda renkli baskı da yapılabilmektedir. Temel üç renk, üst üste ayni noktaya basıldı ğında di ğer renkler elde edilir. Bazı modeller dı şında renkli ve siyah kartu şlar ayrı ayrı bulunmaktadır. Mürekkep püskürtmeli yazıcıların çözünürlü ğü ise, 75 ile 600dpi arasında de ği şmektedir. Püskürtmeli yazıcılarda bulunan tampon bellek, l6KB ile 4MB arasındadır Bir Belgeyi Yazdırmak (Mürekkep Püskürtmeli Yazıcılarda) İlk olarak mürekkep kartu şlarının yerinde ve yazıcımızın i şletim sistemine uygun sürücülerinin yüklenmi ş olmalı oldu ğunu herhalde söylemeye gerek yoktur. Her şey hazır olduktan sonra yazıcımızı son olarak kalibrasyon i şlemine tabi tutmak gereklidir. Bu, kartu şların mümkün olan en kaliteli baskı için optimize edilmi ş olması anlamına gelmektedir. Tüm i şlemler bitti ğinde “print” yani “yazdır” komutu verdi ğimizde kar şımıza kalite ve sayfa yapısı ile ilgili ayarlar tablosu çıkacaktır. Bu bölümü de seçimlerimiz do ğrultusunda a ştıktan sonra sayfa, bilgileri kullandı ğımız yazılım ve portlar aracılı ğı ile yazıcıya iletilecektir. Yazıcı, sayfa yapısı hakkındaki tüm bilgiyi aldıktan sonra, mekanik aksamını devreye sokar. Özellikle ka ğıt gerekti ği şekilde rulolar üzerine ta şınır. Bu a şamada Out Of Paper yani ka ğıt bitti anlamına gelen, yazıcı üzerindeki ı şıklar veya yazılım aracılı ğı ile bize bir uyarı mesajı gelebilir. Böyle bir durumda yazıcımıza gerekti ği kadar ka ğıt yerle ştirip kaldı ğımız yerden yazdırma i şlemine devam edebiliriz. Hemen ardından kartu şlar ve nazzle adı verilen, enjektöre benzeyen ve mürekkebin püskürtülmesini sa ğlayan aletler hazırlanır. Kartu şlar bir mekanizma yardımı ile ka ğıt üzerine enine gidip gelmeye ba şlar. Tam bu esnada o satırın bilgileri do ğrultusunda mürekkep püskürtme i şlemi gerçekle şir. 300 Dpi çözünürlü ğünde bir satıra püskürtülen nokta sayısı yakla şık 2.475’dir. Bir yatayda yapılan bu gidi ş geli ş tamamlandıktan sonra rulo ka ğıdı ileri iter ve bo ş olan di ğer satırlar için i şlem tekrarlanır. Mürekkep püskürtmeli yazıcılar genelde Drop On Demand (DOD) adı verilen bir püskürtme tekni ği kullanırlar. Bu teknikte mürekkep damlalar halinde ka ğıt üzerine gönderilir ve kaliteli bir baskı elde edilir. Ve saniyede yakla şık 5000 ba ğımsız damlacık ka ğıt üzerine gönderilebilir. İşte bu şekilde yazdırma i şlemi tamamlanır. 140 B İLG İSAYAR DONANIMI Kaya TARAYICI (SCANNER) Taramak, (yada İngilizce “scanning”) ka ğıt ya da benzeri bir yüzey üzerindeki basılı grafiksel ya da metinsel karakterlerin dijitalize edilerek (yani bilgisayarın anlayaca ğı dile çevirerek) bilgisayar ortamına aktarılma i şlemidir. Tüm bilgisayar donanımlarında oldu ğu gibi tarayıcılar da, hitap etti ği kitlenin ihtiyaçlarına uygun olarak dizayn edilmekte ve teknik farklılıklar göstermektedir. Farklı ve pahalı teknolojiler do ğal olarak kalitenin çok önemli oldu ğu sektörel kullanıcılara, genelde fiyatı uygun olanlar ise ev kullanıcılarına göre üretilmektedir. Fotokopi makinesine benzeyen ve masaüstü kullanıma oldukça uygun flatbed, süpermarket kasalarındaki barkod okuyuculara benzeyen Half-Page ve genellikle ofislerde kullanılan, yalnızca serbest haldeki bir sayfayı tarayabilen Sheet-Fed tarayıcılar bu çe şitlenmenin en göze çarpan örneklerindendir. Son yıllarda bilgisayarlı yayıncık ve tasarım i şlerinin yaygınla şmasıyla birlikte sıkça kullanılan tarayıcılar, ka ğıt üzerindeki grafik ve resimleri (renkli ya da siyah-beyaz) bilgisayara aktaran aygıtlardır. Tarayıcıların çalı şma mantı ğı bir belgenin görsel olarak bilgisayar ortamına aktarılma i şlemidir. Burada pikseller öne çıkmaktadır. Piksel konusuna önceden de ğinmi ştim fakat kısa bir hatırlatma yapmak gerekirse, piksel; bir görüntü üzerindeki en küçük renk birimidir. Yani en küçük renk parçası. Ka ğıdın üzerinde a ğ şeklinde çizilmi ş binlerce minik kare hayal edin. Kareler sizin hayal gücünüz ve tarayıcınızın teknolojisine göre de ği şecektir. Siz kareleri her santim için bir satırda 300 tane kare olu şturacak kadar küçülttü ğünüzde tarayıcınızın ifadesi ile 300 dpi’lik çözünürlük de ğerine ula ştı ğınızda ilk bölümü yani kalite ayar kısmını atlattınız demektir. Tarayıcı ilk satırdan ba şlayarak tüm piksellerin yani çizdi ğimiz karelerin renk de ğerlerini ayrı ayrı almaya ba şlayacak. Ve bu de ğerler portlar yardımı ile kendi bilgisayarımıza aktarılıp ka ğıt üzerindeki kareler sırası ile kendi renk de ğerlerinde sıralanacaklar. İşte görüntümüz bilgisayar ortamına aktarıldı. Mantık çok basit kısaca resim minik karelere hayali olarak bölünür ve bu kareler tek tek sıra ile bilgisayar aktarılır ve orada o resmin aynısı olu şturulur. Klavyeler yardımıyla harf ve karakterler bilgisayara aktarabilir ama resimlerin aktarılması ancak tarayıcılarla olanaklıdır. Tarayıcıların çalı şma ilkeleri basit olmakla birlikte, lazer yazıcının tersi bir i şlem yaptı ğı söylenebilir. Taranacak ka ğıt, üst tarafından alta do ğru satır, ı şı ğa duyarlı elemanlar tarafından taranarak sayısalla ştırılır. Tarama sırasında taranan nesne bir ı şık kayna ğı tarafından aydınlatılır. Bu şekilde taramanın daha iyi yapılması sa ğlanır. Taranması istenen görüntü üzerinden ı şık geçtikten sonra bir mercek aracılı ğıyla fotoelektrik hücrelerden olu şan bir görüntü algılayıcı (image sensor) üzerine dü şürülür. Bu şekilde ı şık de ğeri ölçülerek bu de ğere göre bir voltaj de ğeri olu şur. 141 B İLG İSAYAR DONANIMI Kaya De ği şik voltajda elektrik sinyali üreten bu algılayıcı, daha ı şıklı ve daha açık tonlardaki şekilleri (desenleri) yüksek voltajla, koyu şekilleri ise dü şük voltajla gösterir. Buradaki analog sinyaller, bir analog sayısal dönü ştürücü devresi ile sayısalla ştırılarak bilgisayara iletilir. Sinyaller görüntü dosyası olarak bilgisayar ortamında olu şur ve resim dosyası formatinda kaydedilir. Bu resim dosyası üzerinde her türlü de ği şiklik yapılabilir. Tarayıcılar çözünürlüklerine, algılayabildikleri renk sayısına ve tarayabildikleri ka ğıt boyutuna göre çe şitli model ve tipte üretilmi şlerdir. Büyük boyutlarda olmayan çalı şmalar için genelde el tarayıcılar kullanılır. Sayfa üzerinde gezdirilerek kullanilirlar. A4 boyutundaki büyük tarayicilara göre bazi üstünlükleri vardir. A4 tarayicilar bir fotokopi makinesi gibi kullanilir. Örnegin, bir fotokopi makinesine veya A4 tarayiciya sigmayan kalin bir kitabin sayfalari el tarayicisi ile kolayca taranabilir. Bu ise, el tarayicilarinin, fiyatlari yaninda önemli bir üstünlüktür. Tarama Teknikleri OCR ( Optical Character Recognition ) OCR yani Optical Character Recegnition Türkçe olarak Optik Karakter Tanımlaması anlamına gelir. Resim dosyalarındaki fontları tanımlayarak metin dosyalarına çeviren programlara verilen genel bir addır. Günümüzde OCR programları tarayıcıların yanında ücretsiz olarak verilmektedir. Tarayıcılar yardımıyla resimlerle birlikte yazılar da bilgisayara aktarılabilmektedir. Ancak bilgisayar aktarılan yazıyı resim olarak görmektedir. Bu nedenle, bir foto ğraftan farklı olmayan grafik dosyası içindeki yazılar OCR (Optical Character Recognition/Optik Karakter Tanıma) adi verilen programlar aracılı ğıyla çözülüp metin (text) dosyalarına dönü ştürülür. Böylece OCR programıyla ASCII metinlere dönü ştürülen yazılar üzerinde her türlü de ği şiklikler yapılabilir. Hem de bu şekilde saklanan dosyalar, resim dosyalarından daha az yer kaplamaktadırlar. Ancak, bunlara ra ğmen OCR programlarının hatasız çalı şmaları henüz olanaklı de ğildir. Tarayıcıların bilgisayara takılması, yanlarında gelen 8 bitlik bir ara birim kartı yardımı ile gerçekle şirdi. Günümüzde tarayıcılar, her bilgisayarda olan USB portuna direkt ba ğlanabilmekte, ayrı bir karta ihtiyaç duyulmamaktadır. Daha sonra tarayicinin yazilimini sisteme yüklenir. İkinci bir tarama tekni ği ise MICR (Magnetic Ink Character Recegnition) yani Manyetik Mürekkep Karakter Atımlaması. Bu teknikte elektrik yüklenebilen 142 B İLG İSAYAR DONANIMI Kaya özel bir mürekkeple baskı yapılması ve yapılan bu baskının daha sonra özel algılayıcılar tarafından okunmasına mantı ğına dayanan özel bir tarama tekni ğidir. ASCII yani American Standart Code For Information Interchange ise karakterleri tanımlamak için kullanılan uluslar arası standarttır. ASCII 8 bit’lik bir de ğere sahiptir. Bu de ğer biri bo şluk olmak üzere 128 karaktere izin vermektedir. Bu İngilizce gibi diller için yeterli de ğildir. ASCII günümüzde kullanılan en yaygın karakter kodlama standardıdır. Bir di ğer karakter kodlama standardı olan Unicode da ASCII gibi karakter tanımlamalarının yapılabildi ği bir standartdır. ASCII’den farkı 16 bit’lik yapıda olu şmasıdır. Bu yapı ise Unicode’un 65.000 in üzerinde karakter tanımlamasına olanak verir. Bu yapı Japonca gibi dillerde kolaylıkla kullanılabilmektedir. EBCDIC Extended Binary-Coded Decimal Interchange Code ASCII ve Unicode gibi karakter kodlama yapılabilir. IBM firması tarafından geli ştirilmi ş olan EBCDIC yaygın bir standart de ğildir ve büyük çaplı IBM bilgisayarlarında kullanılır.