Çeviri konusunda sık sık benzer soruları alıyorum. Onlara genel bir yanıt vermek isterim. Tabii ki bunlar benim kişisel görüşlerim. Ben işin uzmanı değilim; sadece çok severek ve büyük bir titizlikle çeviri yapan biriyim. Yani amacım ahkam kesmek değil. Bu, üstadlarıma saygısızlık olur.
Benimle aynı fikirde olmayan meslektaşlarım olabilir. Onların görüşlerini de almak beni mutlu eder.
Bazı okurların “Yok artık. Bu benim ana dilim. Tabii ki çok iyi biliyorum,” dediğini duyar gibiyim. Ama durum maalesef bu değil. Evet, Türkçe ana dilimiz. Türkçe konuşuyor, Türkçe okuyor, Türkçe dinliyor, Türkçe yazıyoruz. Ancak bu kendi dilimizi çok iyi bildiğimiz anlamına gelmez. Bir eser çevirirken bunu Türkçe nasıl söyleriz sorusuna yanıt verebilmeli; ifade bozukluklarını yakalayabilmeliyiz.
Bu soruyla ilgili ikinci yanıt ise söz konusu yabancı dile ve o dilin ait olduğu kültüre ne kadar hakim olduğunuzdur. Elbette bilmediğimiz bir sürü kelime çıkacak karşımıza; elbette sık sık sözlük kullanacağız. Hatta bazen çok iyi bildiğim bir kelime için bile başka ne karşılığı var diye sözlüğe baktığım oluyor. Ama bazı durumlarda sözlükte yazan anlamlar bile yeterli olmuyor; siz o anlama yakın başka bir kelime kullanıyorsunuz. Sözlüğe baktım, karşılığı bu, bunu kullanmak zorundayım diye bir şey yok. Yabancı dilde yazan bir cümleyi aynen oradaki gibi çevirdiğinizde anlamsız ifadeler çıkabiliyor. Bu yüzden, hem yazarın tarzını koruyacaksınız, hem de yazdığınız cümle Türkçe’de anlaşılır olacak. Özellikle deyimler büyük sorun.
İnanın şunları gördüm:
Çalıların etrafında dolaşma. (Don’t beat around the bush)
Dökülmüş sütün arkasından ağlanmaz. (Don’t cry over the spilt milk)
Tozu ısır. (Bite the dust)
Cemal Süreyya’nın çok sevdiğim bir söz vardır; sık sık kullanırım. Kadınla ilgili söylenene katılmasam da 🙂*
Çeviri kadın gibidir. Sadığı güzel, güzeli sadık olmaz.
Buyurun size kelimesi kelimesine çeviri; hem de basılmış bir kitaptan:
Bu sırada, üstüpü didikleyicilerinin yapmacıksız, içten haykırışları aşağıdaki her bir zenci ve beyazı kaçıştırarak tüneklerinden düşüp kalabalığın içine dalıvermeleri, onu neredeyse güldürecekken, aynı zamanda saçmalamasına gerek olmadığını duyumsattı.
Özetle kelimelere sözlükten bakılmış ve yan yana yazılmış. Bu yapacaksanız, hiç yapmayın bence.
Bu konuyla ilgili son bir not:
Olmazsa olmaz şey genel kültür. Geniş bir yelpazeye sahip olmanız gerek. Okumalı, sorgulamalı, araştırmalısınız. En azında yazılanın kültürel ya da metaforik bir şey olduğunu anlayabilecek genel kültüre sahip olmalısınız. Bilmiyorsanız araştırmalı; gerekirse “çevirmen notu” düşmelisiniz.
Nereden başlamalıyım?
Bu sorunun cevabını gerçekten bilmiyorum. Biraz şans, biraz çevre sanırım. Ne derece etkili olur bilmem ama yayınevleriyle bağlantıya geçip deneme çevirisi almak bir yol olabilir.
Evde çalışmak zor olmuyor mu? Dikkatiniz dağılmıyor mu?
Evet, zaman zaman oluyor. Sizi bölen çok şey yaşayabiliyor; sevdiklerinize hayır diyemeyeceğiniz durumlarla karşılaşabiliyorsunuz. Çok ciddi bir öz disiplin gerekiyor. Rejime başlamak gibi düşünün. Hep bir gün sonra başlanır. Çeviride de aynı sorunu yaşayabilirsiniz. Buna asla fırsat vermemeniz gerekiyor. Bazen sevdiklerinizi kırma uğruna hayır diyebilmeniz, gerektiğinde kendinizi kapatabilmeniz şart. Sevdiklerime Açık Mektup
Bir Çevirmenin Güncesi
Umarım sorularınıza bir nebze yanıt verebilmişimdir. Meslekdaşlarımın görüşlerini merakla bekliyorum.