Tip 2 Diyabet Ve Oral Antidiyabetik Tedavi (Oad)
Tip 2 Diyabet (yani şeker hastalığı) tedavisi için daha önce uygun ve sağlıklı beslenmenin ve düzenli egzersiz yapmanın önemli olduğunu anlattım. Burada önemli olan şeker hastalığının sizinle ömür boyu beraber olacak bir hastalık olduğunu anlamak önemliydi. Neden? Çünkü o zaman yapmanız gerekenlerin bir zorunluluk değil, bir yaşam şekli olduğunu daha iyi anlayabilir ve kabul edebilirsiniz. Çünkü ancak sağlıklı yaşamaya dönük belli alışkanlıkların edinilmesi ile diyabete ait komplikasyonların ortaya çıkışı ertelenebilir.
Sağlıklı beslenme ve haraketli yaşam yada düzenli egzersiz bu kadar önemli ancak tedavi için yeterli değil ne yazık ki. Bu nedenle biz diyabetin (şeker hastalığı) tedavisi için ayrıca ilaçlar kullanıyoruz. Bu ilaçlar şeker düşürücü haplardan oluşuyor. Bunlara “oral anti diyabetik” adını veriyoruz. Yani diyabete karşı etkili olan ilaçlar.
Unutulmaması gereken önemli noktaları tekrar vurgulayalım:
Kan şekerinin sıkı kontrolü ile komplikasyonlar arasında ki bu sıkı ilişkiyi gördükten sonra hiperglisemi (kan şekeri yüksekliği) nedenlerini konuşabiliriz. Hiperglisemi çok çeşitli nedenler ve çok çeşitli yollar ile oluşur. Bunların herbirinin tedavisine yönelik farklı etkili ilaçlar bu nedenle üretilmiştir. Bunun nedeni çok net olarak Tip 2 Diyabetin sürekli olarak ilerleyen bir hastalık olmasıdır. Bu nedenden ötürü tedavi sürekli olarak sizin ihtiyacınıza göre değiştirilmek ve yenilenmek zorundadır.
Kan şekeri kontrolü ne kadar olursa komplikasyonlar engellenir?
Bu sorunun cevabı Tip 1 ve Tip 2 diyabetli hastalarda yapılan çok merkezli çok hastalı iki büyük çalışma ile verildi. Bunlardan ilki Tip 1 Diyabetli hastalarda yapılan DCCT (Diabetes Control and Complications Study), diğeri de İngiltere’de yapılan ve Tip 2 Diyabetli hastaların incelendiği UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) adlı çalışmalardır. Her iki kapsamlı çalışmada da normal kan şekeri düzeyinin çok az üzerinde seyreden kan şekeri bozukluklarında bile komplikasyonların ortaya çıktığı gösterilmiştir.
Yani hafif yükseklik var, çok da önemli değil gibi bir durum söz konusu değil. Tip 2 Diyabetin yol açtığı sorunların önlenmesi için mutlak kontrol elde edilmesi gerekir. Bu kontrol gücüne oral antidiyabetik tedaviler ve insülin tedavisi birlikte ulaşabilir. Ancak sorun bu kontrolün kalıcı olamamasıdır. Metabolik cerrahinin gücü etkinliği bu noktada ortaya daha net çıkmaktadır.
Oral AntiDiyabetik İlaçların Çeşitleri
Oral antidiyabetiklerin çok farklı çeşitleri vardır. Bunları etki mekanizmalarına (yani ne şekilde şekeri düşürdüklerine) göre birbirinden ayırıyoruz.
Bu ilaçlar yemekten pankreasda bulunan ve insülin üreten beta hücrelerini uyararak, insülin salgısını arttıran ilaçlardır. Bu ilaçlar normal insanda olduğu gibi bir insülin salgısı oluşturmaya çalışırlar. Normal insanda yemek yenmesi anında hızlı bir şekilde insülin kana salgılanır. Bu şekilde incebarsaktan siniyeler içinde emilen basit şeker (yani glukoz) kanda artmaya başladığı andan, salgılanan bu insülin karaciğerin bu şekeri almasını sağlar. Böylece ilk etapta bile kan şekeri normal düzeyde tutulur. İşte Tip 2 Diyabette bu çok erken ve hızlı insülin salınımı bozulmuştur. İnsülin salgısını arttıran bu ilaçlar, bozulmuş bu ilk faz insülin salgısını yerine koymaya çalışırlar.
Bu ilaçların farklı çeşitleri olsa da benzer etkiler gösterirler. Bu ilaçlar kullanıldığında yemekten hemen sonraki kan şekeriniz yüksek kalır. Çünkü ilaçların kanda yeterli düzeye ulaşması zaman alır. Yemekten sonraki geç dönemde ise, kan şekeri çok düşebilir. Çünkü geç başlayan insülin salgılatıcı etki, kan şekerinin düşmeye başladığı dönemde daha çok insülin salgılanmasına neden olmaktadır.
Sülfanilüre türevi ilaçlar erken faz insülin yanıtını düzeltmezler ve bu nedenle kullanılmazlar. Daha çok geç faz insülin düzeylerinin arttırılması amacıyla verilirler. Bu nedenden dolayı Yemek sonrası geç dönem ve açlık döneminde hipoglisemi oluştururlar.
Beta hücreleri üzerinde destekleyici bir etkileri olup olmadığı tartışmalıdır. Olsa bile bu etki bir yıl içinde tamamen ortadan klabilmektedir. UKPDS çalışmasında bu grup ilaç alan hastaların ilk bir yılda beta hücre fonksiyonlarının arttığı ancak bir yıl sonunda tamamen azaldığı tespit edilmiştir. Bu durum ilaca karşı beta hücrelerinde oluşan bir tolerans gelişimine bağlanmaktadır.
Bu ilaçlar genelde yemeklerden belli bir süre önce alınır ki insülin salgılatma etkileri yemek zamanı ile örtüşsün.
SULFANİLÜRE GRUBU
AMARYL (Glimepride)
GLUCOTROL (Glipizide)
Avantajlar
Dezavantajlar
MEGLİTİNİDE GRUBU
PRANDİN
STARLİX
Avantajlar
Dezavantajlar
İnsülin Direncini azaltan ilaçlar
Bu ilaçlar insülin direncini azaltmak ve insülinin etkisini arttırmak için, insülinin önündeki engelleri kaldıran etkilere sahiptirler.
Avantajlar
Dezavantajlar
Bu ilaçlar kabonhidratların emilimini azaltarak kan şekerinin yükselmesini önlerler. Kan şekerinin kontrolünde erken faz yükselmenin önlenmesinin önemini anlatmıştım. Önceki ilaçlar bu yükselmeyi engellmekte yetersiz kalmaktaydılar. İşte alfa-glukosidaz enzim inhibitörü dediğimiz bu ilaçlar bu nedenle üretilmişlerdir.
Yemeklerle alınan karbonhidratlar çok karmaşık yapıdadırlar. Bunların barsak hücreleri tarafından emilebilmeleri için barsakta parçalanarak basit şeker (glukoz) haline gelmeleri gerekir. Bu glukoz parçacıkları da bir takım özel proteinler tarafından barsak hücresi içine alınırlar. Bu proteinlerin baskılanması, barsaktan şekerin emilimini baskılar. Böylece yemekten sonra kan şekerinin hızla artması engellenir.
GLOCOBAY bu grubun en bilinen örneğidir. Basit şekerin barsaktan emilimini sağlayan enzim adı verilen proteinlerin baskılanmasını sağlar.
İnkretinler başlıca iki tanedir. GIP (Gastrointestinal Polipeptit) ve GLP-1 (Glukagon Benzeri Polipeptit-1). GIP ve GLP-1 ince barsağın farklı bölgelerinden salgılanırlar ve insülinin etkisini arttırırlar. GLP-1 çok daha güçlü bir etkiye sahiptir. GLP-1 hem beta hücrelerini uyarır ve insülin salgısını arttırır, hem de insüline karşı olan doku direncini baskılayarak azaltır. İnkretinler vücutta DPPP-4 (dipeptidilpeptidaz-4) adı verilen bir enzimle yıkılırlar.
İnkretin etkili ilaçlar işte bu iki koldan etki gösterecek şekilde mevcuttur.