ÖRNEK: XIX. yüzyıl sonlarına kadar Osmanlı tarihçileri İslamiyet’ten önceki Türk tarihiyle ilgilenmemişlerdir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisinin gecikmesinde etkili olduğu savunulabilir?
A) Türk milliyetçiliğinin uyanması
B) imparatorluğun bünyesindeki çeşitli toplumların milliyetçilik akımından etkilenmesi
C) Çeşitli alanlarda ıslahat yapılması
D) Avrupa’nın üstünlüğünün kabul edilmesi
E) Osmanlı Devleti’nin toprak kaybetmesi
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: XIX. yüzyıl sonlarına kadar Osmanlı tarihçilerinin İslam öncesi Türk tarihi ile ilgilenmemesi Türk milliyetçiliğinin uyanmasını geciktirmiştir.
Yanıt A
1. Gerileme ve Dağılma dönemlerinde Osmanlı-Avusturya savaşlarının Sırp topraklarında yapılması
2. Fransız ihtilâli ile yayılan milliyetçilik düşüncesinin Sırplarda bağımsız olma fikrini yayması
3. Avusturya, Rusya ve Fransa’nın Sırpları kışkırtması
4. Sırbistan’daki yöneticilerin halka kötü davranması
Osmanlı Devleti’nde oldukça geniş haklara sahip olan Rumlar, Ege ve Akdeniz’de serbest ticaret yoluyla zenginleşmişlerdi.
N edenleri
1.Fransız ihtilâli’nin getirdiği milliyetçilik düşüncesinin etkisi
2. Rusya ve Fransa’nın desteklemesi
3. Rumların Bizans imparatorluğu’nu tekrar kurma düşüncesi ve bu amaçları için kurdukları cemiyetlerin faaliyetlerde bulunması
4. AvrupalIların Rumları eski Yunan uygarlığının devamı olarak görmesi ve Rumlarla yakından ilgilenmesi
UYARI: Osmanlı Devleti’nde milliyetçilik fikrinin etkisiyle ilk isyan eden topluluk Sırplar, ilk bağımsız olan topluluk ise Yunanlılardır.
ÖRNEK: Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin, Rusya’nm özgürlük ve milliyetçilik düşüncesi karşısında bir politika izlediğinin göstergesi olduğu savunulabilir?
A) Balkan Slavlarını birleştirmek istemesi
B) Lehistan’ın iç işlerine karışması ve istediği kişiyi Leh kralı seçtirmek istemesi
C) Mora’da Yunanlıların bağımsız olmak için çıkarttıkları isyanı desteklemesi
D) Islahat hareketleriyle Osmanlı Devleti’nin güçlenmesinden çekinmesi
E) Yunanistan’a katılmak isteyen Giritli Rumları İngiltere ve Fransa’yla birlikte desteklemesi
2008 ÖSS
ÇÖZÜM: A, C, ve E seçenekleri Rusya’nın milliyetçilik yanlısı politikalar izlediğini gösterir. Rusların Lehistan’ın iç işlerine karışması ve istediği kişiyi Leh kralı seçtirmeleri ise özgürlük
ve milliyetçilik düşüncesi karşısında bir politika izlediğinin göstergesidir.
Yanıt B
UYARI: Mehmet Ali Paşa’nın başkaldırısı ile başlayan Mısır Sorunu, Avrupalı devletlerin karışması ve Rusların İstanbul’a gelmesi ile devletler arası bir sorun hâline gelmiştir.
ÖRNEK: I. ispanya’da Hristiyanlık baskılarından kaçan Yahudilerin Osmanlı Devleti’ne sığınması,
II. Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın ayaklanması,
III. Halifenin Mısır’dan İstanbul’a getirilmesi
gelişmelerinden hangileri, Osmanlı Devleti’nde dış sorun yaratmıştır?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2006 ÖSS
ÇÖZÜM: Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın ayaklanması, 1833 Hünkar iskelesi Antlaşması’na neden olmuştur.
Yanıt B
Bu antlaşmaya göre;
1. Osmanlı Devleti’ne bir saldırı yapılırsa Rusya Osmanlı devletine yardım gönderecektir.
2. Rusya bir savaşa girerse Osmanlı Devleti Boğazları Rusya’nın savaştığı devletlere kapatacaktı.
UYARI: Bu antlaşma ile Rusya’nın Boğazlar üzerinde elde ettiği haklar Avrupalı devletlerin çıkarlarına ters düştüğü için bu antlaşma Boğazlar Sorunu’nun ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
ÖRNEK: Hünkâr iskelesi Antlaşması’nda Osmanlı Devleti, Rusya bir saldırıya uğrarsa Boğazları kapatmayı kabul etmiştir. Bu durumdan büyük ölçüde rahats>z olan devletlerden
biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya B) İngiltere C) Avusturya D) Piyemonte E) ispanya
1989 ÖSS
ÇÖZÜM: Hünkâr iskelesi Antlaşması ile Osmanlı Devleti doğal olarak Rusya’ya yakınlaşmak zorunda kalmıştır. Çünkü Osmanlı siyasi yalnızlık içindedir. OsmanlI’nın Rusya’ya yaklaşması en çok, Boğazlar üzerindeki çıkarlarını kaybetme endişesine kapılan İngiltere’yi rahatsız etmiştir.
Yanıt B
Buna göre;
1. Mısır Osmanlı Devleti’ne bağlı kalacak, Mısır’ın yönetimi ise Mehmet Ali Paşa ve oğullarına bırakılacaktı.
2. Suriye, Girit ve Adana Osmanlı Devleti’ne geri verilecekti. Mehmet Ali Paşa bu antlaşmayı kabul etmek istemedi. Ancak, İngiltere ve Osmanlı Devleti’nin orduları karşısında başarılı olamadı ve bu antlaşmayı kabul etmek zorunda kaldı. Mısır Sorunu böylece çözülmüş oldu.
1. Boğazlar Osmanlı yönetiminde kalacaktı.
2. Barış zamanında Boğazlardan hiçbir devletin savaş gemisi geçemeyecekti.
UYARI: Bu antlaşmayla Boğazlar Sorunu İngiltere lehine çözülmüş oldu, böylece Boğazlar uluslararası bir statü kazandı.
Nedenleri
1. Rusya’nın İstanbul ve Boğazlar yoluyla sıcak denizlere inmek istemesi
2. Rusya’nın Balkan devletlerini egemenliğine almak istemesi
3. Rusya’nın Kudüs ve çevresindeki Ortodoksların haklarının korunmasını istemesi
4. Rusya’nın Osmanlı Devleti sınırları içinde yaşayan bütün Ortodoksların koruyuculuğunu üstlenmek istemesi
1 Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılacak ve Avrupa hukukundan yararlanabilecek, 2. Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin garantisi altında olacak,
3. Karadeniz’de hiçbir devletin donanması bulunmayacak,
4. Rusya ve Osmanlı Devleti, aldıkları toprakları geri verecekti.
ÖRNEK: Kırım Savaşı’nı kazanan devletlerden biri olarak Paris Antlaşmasına katılan Osmanl> Devleti’nin, bu antlaşmanın aşağıda verilen maddelerinden hangisiyle yenilmiş bir devlet durumuna düşürüldüğü anlaşılmaktadır?
A) Osmanlı Devleti’nin devletlerin genel hakları bakımından bir Avrupa devleti sayılması
B) Avrupa devletlerinin, Osmanlı Devleti’nin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanımaları
C) Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti’nden Hristiyan azınlığının haklarını yeniden düzenlemesini istemeleri
D) Osmanlı Devleti ile bu antlaşmayı imzalayan devletlerden biri arasında anlaşmazlık çıktığında, önce antlaşmayı imzalayan öteki devletlere başvurulması
E) OsmanlIlarla, Rusların Karadeniz’de tersane ve savaş gemisi bulundurmamaları
1981 ÖSS
ÇÖZÜM: 1853 – 1856 Osmanlı – Rus (Kırım) Harbi, İngiltere, Fransa ve İtalya’nın Osmanlı Devleti yanında savaşa girmesi sonucunda Ruslar yenildi ve barış istedi. Avusturya’nın
aracılığı ile (1856) Paris Antlaşması imzalandı. Buna göre;
– Osmanlı Devleti ilk kez bir Avrupa devleti sayıldı.
– Osmanlı Devletinin toprak bütünlüğü AvrupalI devletlerin garantisi altına alındı.
– Osmanlı Devleti ve Rusya Karadeni’zde savaş gemisi ve tersane bulundurmayacaktı.
– Osmanlı Devleti azınlıklar lehine (1856) Islahat Fermanı’nı yayınlayacaktı.
Paris Antlaşması Osmanlı Devleti’nin imzaladığı son kazançlı antlaşma olmasına rağmen “Osmanlı Devleti’nin Rusya ile birlikte Karadeniz’de tersane ve savaş gemisi bulunduramaması” Karadeniz’de yenilen Rusya ile Osmanlı Devleti de aynı şartlarda antlaşmaya zorlanarak yenik sayılmış oldu.
Yanıt E
Antlaşmanın Önemi
1. Osmanlı Devleti galip çıktğı savaştan “Karadenizde donanma bulundurulamayacak” maddesiyle yenik devlet durumuna düşmüştür.
2. Rusya’nın Osmanlı Devleti topraklarına yönelik emelleri geçici bir süre önlenmiştir.
3. Rusya’nın Karadeniz’de donanma bulunduramayacak olması ve tersane kuramaması İngiltere’nin Akdeniz ticareti ve sömürgelerine giden yolların güvenliğini sağlamıştır. Fransa’nın da Akdeniz’deki çıkarları korunmuştur.
4. Osmanlı Devleti’nin topraklarını kendi başına koruyamayacağı anlaşılmıştır.
NOT: P anslavizm , bütün Slavları bir araya toplam düşüncesidir.
ÖRNEK: 1876 yılında düzenlenen İstanbul Konferansı’nın toplandı ğı ilk gün, Osmanlı Devleti’nin Kanun-i Esasi’yi yürürlüğe koyması ve meşrutiyeti ilan etmesinin nedenlerinden
birinin aşağıdakilerden hangisi olduğu savunulabilir?
A) Konferansın alacağı kararlarda etkili olmak istemesi
B) Konferansın dağılmasını önlemeye çalışması
C) İngiltere’nin Kıbrıs’a yerleşmesini önlemek istemesi
D) Balkanlarda yapılacak ıslahat için Rusya’nın desteğini sağlamayı gerekli görmesi
E) Osmanlı-Rus savaşını önlemek amacıyla Londra’da toplanacak konferansı etkilemek istemesi
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: Osmanlı Devleti’nin İstanbul Konferansı’nın düzenlendiği gün Kanuniesasi’yi ilan etmesi konferansın alacağı kararlar üzerinde etkili olmak istemesi ile ilgilidir. Böylece
Avrupalıların Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışması engellenecekti.
Yanıt A
Bu antlaşmaya göre;
1. Sırbistan, Karadağ ve Romanya’ya bağımsızlık verilecek,
2. Osmanlı Devleti’ne bağlı bir Bulgaristan Prensliği kurulacak,
3. Kars, Ardahan ve Batum Ruslara bırakılacak,
4. Bosna – Hersek’in yönetimi Avusturya’ya verilecek,
5. Rumeli’de ve Doğu Anadolu’da Ermenilerin oturduğu yerlerde ve Rumların bulunduğu Girit’te ıslahat yapılacaktı.
UYARI: Ermeni Sorunu ilk olarak Berlin Konferansı’nda gündeme gelmiştir. Rusya Ayestefanos Antlaşması ile Bulgaristan üzerinde elde ettiği hakları kaybetmiştir. Böylece Rusya’nın Bulgaristan üzerinden Akdeniz’e inmesi engellenmiştir. y 1877 – 1878 Osmanlı – Rus Savaşı ve sonunda imzalanan Berlin Antlaşması Osmanlı Devleti’nin dağılmasını hızlandırmıştır. Rusya Kars, Ardahan ve Batum’u almış; İngiltere Kıbrıs’a yerleşmiş (1878); İngiltere Mısır’ı işgal etmiş (1882); Fransa Tunus’u zapt etmiştir (1881).
ÖRNEK: 1877-78 Osmanlı Rus Savaşı’ndan sonra yapılan Berlin Antlaşması’yla Bosna – Hersek’i denetimi altına alan Avusturya, Osmanlı Devleti’nde meşrutiyetin ilanının ilk günlerindeki iktidar boşluğundan yararlanarak bu toprakları kendine bağlamıştır. Avusturya’nın bu davramşının amacı aşağıdakilerden hangisinin engellenmesidir?
A) Süveyş Kanalı’nın açılmasının
B) Rusya’nın Balkanlar’da yayılmasının
C) Yunanistan’ın bağımsızlığını kazanmasının
D) Macar mültecilerinin Osmanlı Devleti’ne sığınmasının
E) Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp’ı İtalya’ya bırakmasının
2007 ÖSS
ÇÖZÜM: Avusturya – Macaristan imparatorluğu’nun Osmanlı Devleti’nde karışıklık olduğu dönemde Bosna Hersek’i topraklarına katması Rusların Balkanlar’da yayılmasını önleme amacını taşımaktadır.
Yanıt B