2009 yılında UNESCO tarafından ‘Yaşayan İnsan Hazinesi Ödülüne’ layık görülen Mehmet Gürsoy, Ülke TV’de yayınlanan bir programda çini sanatına bakış açısını, ve hayat öyküsünü anlattı.
‘Yaşayan İnsan Hazinesi’ ödüllü Mehmet Gürsoy, Kütahya’nın ‘UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası’ listesine alınması ile şehrin yeniden Çini’ye verdiği değeri artırması gerektiğine dikkat çekti.
“SANATI HALA ÖĞRENİYORUM”
Yaşan İnsan Hazinesi, Çini Sanatçısı Mehmet Gürsoy, sanatı hala öğrenmeye devam ettiğini belirterek, “Görebilirseniz çizersiniz, yaradılıştaki altın oranı ecdat görmüş bunu önce kağıda sonra toprağa nakşetmiş, metale nakşetmiş, ahşaba nakşetmiş, tekstile nakşetmiş. Gönlüme bir aşk düştü, o aşk hala devam ediyor. Sanatı hala öğreniyorum. Çünkü hiç görmediğimiz bir eser karşımıza çıkıyor.” Diye konuştu.
“BEN SANATI MUSİKİYE BENZETİRİM”
Memleketi Denizli olan ama 10 yaşından beri Kütahya’da yaşadığını söyleyen Gürsoy, “Resime olan merakım dolayısıyla 1975’li yıllarda Türk çini sanatına merak saldım. Tarihte yapılan çiniler çok daha güzel çok daha farklı. Camileri, sarayları türbeleri süslüyor. 1975’li yıllarda Kütahya’da yapılan çiniler aynı estetikte, aynı ehankte değildi. Anladım ki 16. Yüzyılda yapılan çiniler tarihe gömülü kalmış ve 400 yıl hiç kimse bu sanatın ucundan tutmamış. Bu sanat, tarihe gömülü kalmamalıdır, tekrar yaşamalıdır dedim ve uzun bir uğraş verdim. Hamdım, piştim, oldum hadisesi bizde de hamur ham, pişiyor, olgunlaşıyor ve oluyor. Ben sanatı musikiye benzetirim. Bana göre çini bir göz musikisidir. Ve bu musikinin notaları da laleler, karanfiller, güller, sümbüllerdir.” Diye konuştu.
“Değerler paylaşılınca anlam ve değer kazanır. Kütahya’nın bundan sonra yapması gerekenler var” diyen Mehmet Gürsoy, Kütahya’nın girişlerine yapılacak kapıların çini ile bezenmesi gerektiğini ifade etti.
“Benim görüşlerim arasında şehre yapılan giriş kapılarının mutlaka çini ile kaplanmalı. Bundan vazgeçmek olmaz, taş olmaz” diyen Gürsoy; “Bugün eksi 30 ve 40’lara dayanan çiniler üretebiliyoruz. Moskova duvarlarına yapıştırıyoruz yaptığımız ürünleri. 16. YY’daki çiniler şaheserdir, dünya müzelerini süsler ama bizim yaptıklarımız şuan onların bir kat üzerinde. Eski İznik ve Kütahya’da her şey çok güzel değildir. Elbette güzel olanlar var ama Kütahya’mızda her şey çok güzel” ifadelerini kullanıp şu tavsiyelerde bulundu:
“Bunun farkına varıp şehrin belirli bölgelerini çiniyle bezemek durumundayız. Taş kapıdan şehir merkezindeki vazoya kadar bana göre yüz metre ara ile çeşitli formlarda yapılan çini vazolarla şehre girilmelidir. Bu vazoları iş adamlarına yaptıralım. Birini İsmet Güral’a, birini Nafi Güral’a diğerini Keramika Seramik’e, kolejlere yaptıralım. Bunları yaptırdığımızda şehrin bir havası değişecektir. Sokak isimleri mutlaka çini ile yazılmalıdır. Mahallelere şehirde değer olmuş kişilerin adları verilmelidir. Ahmet Yakupoğlu mahallesi, Itri Mahallesi, Hisarlı Ahmet Mahallesi, Şair Şeyhi Mahallesi gibi isimlerin mutlaka değer haline getirmeliyiz. O zaman marka şehir oluruz. Şehirdeki ayakkabı boyacısından tutun da en üst bürokrata kadar herkes bunu görev edinmelidir. O zaman marka şehrin insanıyım imajını kendisinde görür. Restoranların servis tabaklarında çini imajı verilmelidir. Tabakların üzerine lale, karanfil, gül figürleri yapılmalı. Porselen kullanabilirler ancak çini imajlı olmalı. Şehirde pek çok yabancı isim taşıyan işetmeler var. Bunların isimlerinin değiştirilip bunlardan soyutlanmak gerekiyor.”
“ÇİNİ KIYMETLİ TAŞLARIN RENGİNİ SIR ALTINA GİZLEME SANATIDIR”
“Bu canım sanatın farkında değil kimse” diyen Gürsoy, çininin üzerinde Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluğunun zevklerini barındırdığına dikkat çekti.
Gürsoy; “Bu canım sanatın farkında değil kimse zanaat olarak kalmış. Bu sanatın üzerinde koskoca iki büyük imparatorluğun zevki var. Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluğu. Saraylardaki padişahların zevki var. Ulemanın zevki, sanatkarların zevki, şairlerin zevki, ediplerin, ressamların zevki var” ifadelerine yer verdiği konuşmasında şunlara değindi:
“Birer orkestra eseridir bunlar. Bu orkestranın zevki var. Bir çini objesine onbir kutsal el değer. Hamurdan sırlı çıkıma kadar. Bunun kimse farkında değil. Çiniye anlam kazandırılmamıştır. Bana göre çini bir göz musikisidir. Göz için şifalıdır. Bu musikinin notaları var. Lale, karanfil, gül, sümbüldür. Biz de şimdi çinimizde bunun farkına varabilenler yeniden yorumluyorlar. Diğer bir anlam da çini kıymetli taşların rengini sır altına gizleme sanatıdır. Çünkü üzerindeki renkler mücevher renkleridir. Bunu pek çok kimse bilmez. Mercan, zümrüt, firuze. Ecdat hep mücevher renklerinin bulunduğu mekanlarda yaşamayı tercih etmiş. Camisini bunlarla süslemiş, sarayını, konaklarını ve en son hakka giderken türbelerini bunlarla süslemiş. Bu anlamları hazmederek çiniye artı değer kazandırılır. Birkaç Kütahya tırı. Büyükşehirlerden başlayarak ‘Kütahya Tırı Ankara’da’. Bütün herkes Kütahya’nın farkına varır. Bu tır boş gitmeyecek. Bu benim yaşayan insan hazinem bu da benim yıldız adayım diye tanıtılmalı. Geleneksel kıyafetlerimiz zengin, yemeklerimiz zengin.
“BİZ DEĞERİ HEP YÜKSEKTE TUTTUK”
“BİR MERCAN KIRMIZISI İÇİN 400 SENE BEKLEMESİN BU ÜLKE”
2009 yılında UNESCO Yaşayan İnsan Hazinesi Ödülü’ne layık görüldüğünde kendisinden sonra sanatını kimin devam ettireceğinin sorulması üzerine Gürsoy; “UNESCO Yetkilileri ödül töreni sonrasında dediler ki sanatta el verme vardır elinizi kime veriyorsunuz diye sordular. Ben oğlum ve gelinime verdiğimi söyledim. Bu benim vasiyetimdir. Tüm birikimlerini onlara aktarıyorum. Reçetelerimi aktardım. Bir de Üniversite’deki akademisyenlik dönemimde bunu hak eden öğrencilerime verdim formülleri. Tarihe gömülü kalmasın. Bir Mercan Kırmızısı için 400 sene beklemesin bu ülke. Hiçbir zafere çiçekli yollardan gidilmez. Başarılı olduğumuza inanıyorum. Doğru yolda olduğumuzun tescili UNESCO tarafından verildi diye düşünüyorum” şeklinde konuştu.