Transkript
1 SAĞLIK ÇALIŞANLARI İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIKLARINDA UYGULAMALAR, YASAL SORUNLAR Hazırlayan: Dr. Gönül MALAT Halk Sağlığı Uzmanı Nilüfer Toplum Sağlığı Merkezi Çalışan sağlığı birim sorumlusu
2 İŞ SAĞLIĞI İŞ GÜVENLİĞİ İşyerlerinde işin yürütümü sırasında, çeşitli sebeplerden kaynaklanan sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak amacıyla yapılan sistemli ve bilimsel çalışmalardır.
3 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 20/06/2012 Tarihinde TBMM de Kabul edilmiş 30/06/2012 tarihinde Resmi Gazetede Yayımlanarak (Kademeli olarak) Yürürlüğe Girmiştir
4 İŞYERLERİ, YAPILAN İŞİN NİTELİĞİNE GÖRE TEHLİKE SINIFLARINA AYRILDI İşyerleri, Çok Tehlikeli, Tehlikeli, Az Tehlikeli olmak üzere üç tehlike sınıfına ayrıldı.
5 NEDEN TEHLİKE SINIFI? İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin daha etkin sunumu amacıyla. Bu sınıflama, genel olarak işyerleri özel olarak fabrikalar için uygun olsa da, sağlık çalışma alanı için ne yazık ki amacına uygun olmayabilir.
6 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE İLİŞKİN TEHLİKE SINIFLARI LİSTESİ TEBLİĞİ 86 numaralı ( kod ) başlıkla İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ Hastane hizmetleri ( 86.1 ) Tıp ve dişçilik ile ilgili uygulama faaliyetleri ( 86.2 ) Genel hekimlik uygulama faaliyetleri (86.21) Uzman hekimlik ile ilgili uygulama faaliyetleri ( ) 29 Mart 2013 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete
7 ÇOK TEHLİKELİ Birinci basamakta: Halk Sağlığı laboratuvarları Entegre Hastaneler??? Diş protez vs. laboratuvarları İkinci basamakta: Tüm hastaneler ( kamu özel ) Onkoloji, kadın-doğum, ruh-sinir, kemik hastaneleri Üçüncü basamakta: Kamu - özel vakıf tüm üniversite hastaneleri Kamuya bağlı eğitim araştırma hastaneleri
8 TEHLİKELİ Birinci basamakta: TSM - ASM VSD İl Halk Sağlığı Müdürlükleri İl ve İlçe Sağlık Müdürlükleri Eczaneler Diş Hekimliği Muayenehane ve Polikliniği 112 Acil Sağlık Hizmetleri OSGB ler????? İkinci basamakta: Ağız diş sağlığı hastaneleri, Dal merkezleri ( yataklı olmayan ) Diyaliz merkezleri (hastane dışı) Üçüncü basamakta: Fizyoterapi hizmetleri (tıp doktorları dışında yetkili kişilerce sağlanan fizyoterapi, ergoterapi vb. alanlardaki hizmetler) (hastane dışı)
9 AZ TEHLİKELİ Tıp doktorları dışında yetkili kişilerce sağlanan akıl sağlığı hizmetleri (psikoanalistler, psikologlar ve psikoterapistler tarafından sağlanan hizmetler) (hastane dışı) Paramedikal insan sağlığı hizmetleri (tıp doktorları dışında yetkili kişilerce sağlanan mesleki terapi, aroma terapi, konuşma terapisi, homeopati, besin tedavisi, ayak bakımı, diş hijyeni vb. hizmetler) (hastane dışı)
10 VSD LER Halk Sağlığı Müdürlükleri Bulaşıcı Hastalıklar Şube Müdürlükleri Diş Poliklinikleri Hastanelerin Enfeksiyon Klinikleri 112 Acil Sağlık Hizmetleri Ağız Diş Sağlığı Merkezleri Diyaliz Merkezleri
11 NE YAPMALIYIZ? SAĞLIK ÇALIŞMA ALANI İÇİN TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ ÇALIŞMA SINIFLAMALARINA EK ALT GRUPLAR OLUŞTURMALIYIZ Örn. TEHLİKELİ SINIF için a b c ÇOK TEHLİKELİ SINIF için a b c gibi
12 6331 SAYILI İSG KANUNU Kanun işverenleri, tarihinden itibaren çalışan sayısına bakılmaksızın tüm işyerlerinde, ( kamu- özel) yine kanunda belirlenen dört ana başlıkta Çalışanları hakları ve mesleki riskleri konusunda bilgilendirme İlkyardım Acil durum planları ve yangın İşyeri temizlik ve düzeni çalışanlarını eğitmekle yükümlü kıldı.
13 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Eğitim Her ne kadar kanun konu başlıkları ve asgari ders süreleri belirlenmiş olsa da bahsi geçen dört ana başlıktaki eğitim konuları çok farklı sürelerle uygulamaya geçti. Bu nedenle eğitimin etkinliği konusu tartışılır bir hal aldı. Az tehlikeli işyerleri için en az 8 saat, en az üç yılda bir tekrarlanır Tehlikeli işyerleri için en az 12 saat, en az iki yılda bir tekrarlanır Çok tehlikeli işyerleri için en az 16 saat, en az yılda bir tekrarlanır
14 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Eğitim Özellikle kamuda çalışan sağlıkçılarda iş kazaları ve meslek hastalıkları konusunda farkındalık yaratmak için çok önemli yerdedir. Bizim uygulamamızda yaklaşık 1200 sağlık çalışanı iki tam günü kapsayan bir programla, ön test-son test uygulanarak yapıldı.
15 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Eğitim Kamu sağlık çalışanlarının şimdiye kadar meslek hastalığı ve iş kazası geçirmesi yasal olarak mümkün olmadığından, üretim sektöründe ssk lı çalışanlar gibi konuyla ilgili farkındalıkları ne yazık ki yüksek değil. Etkin eğitimlerle farkındalığı yükseltsek bile henüz yasal haklarımızı almayacağız
16 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Eğitim Özel sektördeki sağlık çalışanlarının konuyla ilgili farkındalıkları yüksek olsa da, çalışanların iş güvencesi kaygıları nedeniyle yasal hakları olmasına rağmen, iş kazaları ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınmasında sıkıntılar yaşanmaktadır.
17 6331 SAYILI İSG KANUNU Kanun işverenleri çalışanları için, 50 den az çalışanı olan Az Tehlikeli işyerlerinde , Tehlikeli işyerlerinde , Çok Tehlikeli işyerlerinde , 50 den fazla çalışanı olan Az Tehlikeli işyerlerinde Tehlikeli işyerlerinde Çok Tehlikeli işyerlerinde tarihinden itibaren işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı hizmeti sunmakla yükümlü kıldı
18 6331 SAYILI İSG KANUNU Ek maddeyle hükümet, tüm kamu çalışma alanlarında İSG hizmetlerinin ( işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı ) verilmesini, sağlık alanı tehlikeli ve çok tehlikeli olmasına rağmen hemen tarihine erteledi tarihi gelmeden de tarihine tekrar erteledi.
19 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı hizmetleri TSM mize bağlı bir ortak sağlık güvenlik birimimiz var. Burada bir işyeri hekimimiz ve A sınıfı sertifikalı bir iş güvenliği uzmanımız mevcut. İki işyeriyle anlaşmamız var. 67 çalışanımız olmasına rağmen yasal engeller nedeniyle TSM mize hizmet veremiyor
20 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı hizmetleri Kamuda işyeri hekiminin yapması gereken işe giriş muayeneleri, periodik muayeneleri, çalışanın işe uygunluk muayeneleri vs. henüz yapılamıyor. Yapılsa bile kamudaki devinim o kadar yavaş o kadar hantal ki, çözümleri uygulamak oldukça uzun sürüyor.
21 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı hizmetleri Özel sektörde yasal zorunluluk nedeniyle genellikle a sınıfı iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi mevcut. İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği uzmanları yine genellikle hastanenin kendi personelinden oluşuyor. Bu durum yine iş güvencesi kaygıları nedeniyle etkin isg hizmetini engelleyecek koşullar oluşturabilmekte. Özel sektörde OSGB lerinden hizmet almayı tercih edenlerin sayısı düşük.
22 6331 SAYILI İSG KANUNU RİSK DEĞERLENDİRMELERİ: Kanuna göre, İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği uzmanının önemli görevlerinden birisi de işyerlerinde risk değerlendirmeleri yapmaktır. Aslında risk değerlendirmeleri doğru ve etkin yapıldığı takdirde iş kazaları ve meslek hastalıklarında koruyucu hatta önleyici nitelik taşımaktadır.
23 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Risk Değerlendirme ve Analizleri Hem kamu hem de özel sektörde yapılan risk değerlendirmeleri, bir standarda bağlı olmadığı için hedeflenen amacına uzak kalmıştır. İlimizin halk sağlığı laboratuvarı çok tehlikeli sınıfta olduğu için ilk önce burada risk değerlendirmesi yapılmıştır. Bu değerlendirme incelendiğinde de daha çok fiziksel ve biraz da kimyasal tehlikelerin irdelendiği ve bu konularda önlemler alınmaya çalışıldığını rahatlıkla görebilirsiniz. Bununla birlikte biyolojik tehlikelerin gereğince ele alınamadığını da rahatlıkla görebilirsiniz.
24 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Risk Değerlendirme ve Analizleri Sağlık alanında çalışan veya çalışacak olan iş güvenliği uzmanlarının biyolojik tehlikeleri de çok iyi bilmesi ve işyeri hekimiyle tam bir işbirliği içinde çalışması, biyolojik tehlikelere karşı gerekli önlemlerin alınmasını kolaylaştıracaktır.
25 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Risk Değerlendirme ve Analizleri Risk değerlendirmeleri İş Kazası ve Meslek Hastalıklarının bir nevi aşısıdır. Bu değerlendirmelerin esasını çalışanla ( işi yapan ) birlikte değerlendirmek oluşturur. Tanık olduğum risk değerlendirmeleri; genellikle iş güvenliği uzmanının elinde önceden oluşturulmuş formla bazen yalnız bazen de işyeri hekimiyle gezerek doldurulması şeklindedir. Bu durum önleyici amaçtan çok uzak kalınmasına neden olmaktadır.
26 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Risk Değerlendirme ve Analizleri Oysa etkin bir risk değerlendirmesi ve analiz yapmak işyerlerinde; sürekli iyileşmeyi ve gelişmeyi sağlayarak, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlemesi için çok kıymetlidir.
27 6331 SAYILI İSG KANUNU Tehlike durumunda çalışmaktan kaçınma İşyerindeki bina ve eklentilerinde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için Hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde; bu tehlike giderilinceye kadar, hayati tehlikenin niteliği ve bu tehlikeden doğabilecek riskin etkileyebileceği alan ile çalışanlar dikkate alınarak, işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur.
28 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Tehlike durumunda çalışmaktan kaçınma Sağlık çalışanları için pek de geçerli bir madde olduğu söylenemez. Bu maddede kast edilen genellikle fiziksel ve kimyasal tehlikelerdir. Sağlık çalışanları fizikselkimyasal tehlikelerle beraber biyolojik tehlikelerle de yoğun bir şekilde karşılaşabilirler.
29 KAMU - ÖZEL UYGULAMALARI Tehlike durumunda çalışmaktan kaçınma Sağlık alanında çalışmanın getirdiği ( dayattığı ) koşullar, ettiğimiz yemin ve etik kurallar; tehlike durumunda çalışmaktan kaçınma hakkımızı engelleyebilmektedir. örn. KKKA, dirençli TB, Ebola, Kızamıkçık vs.
30 6331 SAYILI İSG KANUNU MESLEK HASTALIĞI Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık
31 MESLEK HASTALIĞI Normalde meslek hastalıkları ve iş kazaları birbirinden bağımsız olaylardır. Genellikle de iş kazası meslek hastalığına dönüşmez. Sağlık çalışanlarını yine bu durumun dışında tutmak lazım. Biyolojik tehlikelerde iş kazaları, kolaylıkla meslek hastalıklarını oluşturabilir. KKKA, HIV, Hepatit B-C, vs
32 MESLEK HASTALIĞI Sağlık çalışanlarında aynı zamanda diğer ( fiziksel, kimyasal, ergonomik, psikososyal ) etkenlerle oluşan meslek hastalıkları da en az biyolojik tehlikeler kadar risk taşımaktadır. Radyasyon, elektromanyetik etkilenme vs
33 6331 SAYILI İSG KANUNU İŞ KAZASI İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olay
34 İŞ KAZASI Diğer sektörlerde önemsenmeyecek belki kayıtlara bile girmeyecek kadar küçük kazalar, sağlık çalışanlarında; ne yazık ki çok vahim sonuçlara neden olabilir. Bu nedenle sağlık sektöründe tüm iş kazalarının kayıt altına alınması, oluşmuş kazalardan çıkarılan sonuçların, çözüm önerileriyle ve önlem almak için ivedilikle paylaşılması şarttır.
35 İŞ KAZASI Çeşitli çalışmalar göstermiştir ki, kazadan sonra başvurulan sağlık kuruluşlarında, yaralanmaların en çok %60 kadarı rapor edilmektedir. Bu durum sağlık çalışanlarının, hem iş kazaları daha doğrusu çalışan sağlığı ve güvenliği kavramı konusundaki farkındalıklarının yetersizliğini, hem de kayıt ( sürveyans ) tutma ve bildirme konusundaki yetersizliklerini(? ) göstermektedir.
36 İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIKLARI VERİLERİ İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin tehlike sınıfları listesi Tebliğine göre İnsan Sağlığı hizmetleri verileri 2012 İş kazası Meslek hast E 71 5 K 60 0 T İş kazası Meslek hast E 55 0 K 45 0 T 100 0
37 İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIKLARI VERİLERİ 2010 Verileri Ne yazık ki iş kazaları ve meslek hastalıkları yalnızca illere göre verildiği için çalışma sektörü açısından bir ayrım yapılamıyor
38 BEYAZ KOD Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olaylarını takip etmek ve önlemler almak için oluşturulmuş bildirim sistemidir. Kamu ve özel tüm sağlık kuruluşlarında gerçekleşen şiddet olaylarını kapsar.
39 BEYAZ KOD Beyaz kod şiddet sınıflaması Sözel Şiddet Hakaret içeren sözler Tehdit içeren sözler Küfür içeren sözler Mesleki bilgiye yönelik alay içeren sözler Fiziksel Şiddet Çalışana uygulanan fiziksel şiddet Çalışana yönelik fiziksel şiddet teşebbüsü Kurum donanım ve yapılara zarar verme
40 SAĞLIK BAKANLIĞI NA 2012 YILINDA YAPILAN BEYAZ KOD BAŞVURULARI Başvuran Toplam başvuru sayısı 5050 Fiziksel şid 1612 Sözel şid 3438 Hekim 2817 Hekim dışı sağlık personeli 1511 Diş hekimi 259 İdari hizmet personeli Sözleşmeli şirket çalışanı Toplam 5050
41 SAĞLIK BAKANLIĞI NA 2012 YILINDA YAPILAN BEYAZ KOD BAŞVURULARI Devlet hast Eğitim Araş. Hast İstas. 290 ASM 552 Başvuru yapan kişi Sağlık çalışanı 1562 ADSM 233 Kurum yöneticisi 3488 Üniversite 173 Toplam 5050 Özel 79 Diğer 29
42 SAĞLIK BAKANLIĞI NA 2012 YILINDA YAPILAN BEYAZ KOD BAŞVURULARI Olayın gerçekleştiği yer Acil servis 1659 Poliklinikler 1637 Klinik / servisler 798 Ameliyathane / yoğun bakım 103 Tetkik bölümleri istasyonu / olgu yeri 284 Diğer 396 Beyaz Kod kod uygulamalarında ihbar yapılınca, Kamu davası haline geldiği için 113 bildirimi geri alınamaz. Bu durum zaman zaman sağlık çalışanının şikayette bulunmasını engellemektedir. Çünkü sağlık çalışanı, şayet 113 bildirimi ( şikayet ) yaparsa, şikayet edilen kişi tarafından genellikle tehdit edilmektedir.
43 Sağlık Çalışanları TEHLİKENİN FARKINDA MISINIZ?
44 Düşüncenin doğasında iletilmek vardır: Yazılmak, konuşulmak, gerçekleştirilmek. Düşünce çimen gibidir. Işığı arar, kalabalıkları sever, melezlenmek için can atar, üzerine basıldıkça daha iyi büyür. Ursula K. LEGUIN
45 TEŞEKKÜRLER