Tat alma üzerine düşündüğümüzde, evrensel bir lezzetin bulunup bulunmadığını merak ederiz. Başka bir deyişle, herkes tarafından sevilen bir aromanın var olup olmadığını. Lezzetten bahsediyoruz, çünkü lezzet yemek yeme keyfimizin suç ortağıdır. Dilsel tat, burun olmadan hiçbir şeydir. Bu durumda artık tattan değil, rayihidan bahsetmek gerekir; yani tat ve kokunun ince karışımından.
Herkes tarafından sevilen rahihaların başında hiç şüphesiz öncelikle bebeklerin dikkatini çekenler gelir. Bunlardan ilki süttür. Ancak tadı belli biri dönem ile sınırlıdır. Süt, erken çocukluk döneminin ve lezzet kültürümüzün özüdür. Ancak büyüdükçe her şey çeşitlilik göstermeye başlar. Diğer taraftan elma, portakal, çilek gibi bazı meyvelerde çoğu kişinin farklı biçimlerde hoşuna gider. Çikolata da oldukça iddialı bir lezzettir ama herkesi cezbetmez. Daha nötr tatlara göz attığımızdaysa, patates, makarna, pirinç ve tahıllar karşımıza çıkar. Özellikle baharat ve aromalarla çeşnilendirildiklerinde, çoğu kişi tarafından beğenilir.
Geriye baharatların en yumuşağı vanilya kalıyor. Salepgillerden olan vanilya hoşumuza gider, çünkü bize çocukluğumuzu hatırlatır, yediğimiz ilk çöreklerin ve şekerlemelerin aromasıdır. Bilinç dışımızda şekerle özdeşleşen kokudur. Büyük Amerikan gazlı içecek ve dondurma markalarının majör tat bileşeni olarak vanilyayı seçmesi de bu sebepledir. Peki, yeri doldurulamaz bu lezzet, çocuklukları boyunca onunla hiç karşılaşmayan Sibiryalılar ve Japonlar için ne ifade ediyor? Vanilyayı onlar da seviyor. Erken doğan bebekler üzerinde yapılan bir araştırmada kuvözlerine vanilya kokusu verildiğinde, bebeklerin kalp atış hızının düzenlendiği ve streslerinin azaldığı gözlemlenmiş. Vanilya güven veriyor, yatıştırıyor. Buradan, vanilyanın ana koku bileşeni vanilinin anneliğe özgü olduğu ve süt kokularında bulunduğu tespit edildi. İşte bu nedenle vanilya evrensel bir lezzettir ve organik kokusu bizim bir parçamız gibidir.
Yetiştirilen Üç Vanilya Çeşidi
Vanilla Planifoling
En çok satılan çeşittir. Koku kaynağı vanilindir. Daha çok Hint Okyanusu ve Orta Amerika’da bulunur. Reunion Adası’nda, Madagaskar’da ve Komorlar’ da Bourbon vanilya adıyla anılır.
Vanilla Tahitensiz
Çekirdeği daha çok parfüm sektöründe kullanılır. Aramosı daha karamelize ve hafifçe anasonludur. Bourbon vanilyaya göre iki kat daha pahalıdır, çünkü üretimi çok kısıtlıdır. Özellikle Tahiti’de bulunur.
Vanilla Pompona
Küçük çekirdekli ve az verim alınan bu vanilya çeşidinin yerini günümüzde planifolia almıştır. Antillerde, Brezilya’da ve Fransız Guyanası’nda bulunur.
www.instagram.com/acikvnet
www.twitter.com/acikve_net