En güncel nitelikli filmler Arı Sineması ile Kılıçoğlu Sinemasına gelirdi. Geç kalana bilet bulunmazdı. Önceden bilet alarak Cumartesi günleri Kılıçoğlu’na, Pazar günleri ise Arı’ya giderdim. Aşağıda saydığım Sinema salonları içinde kiliseden dönüşen Asri Sinemayı saymazsak Kılıçoğlu’nun ayrı bir yeri vardı. Girişindeki pasajda adı sanıyorum “Nur” olan bir pastane vardı. Flört eden gençler, sevgililer, nişanlılar bu pastanede buluşur, film saati gelince sinemaya girerlerdi. Kiremit Fabrikaları olan bir aileye aitti. Ateş tuğlası ile yapılmış özgün bir mimarisi vardı.
Kiremit ve Pişmiş Toprak Müzesi olması için yazılar yazdım. STK’lar da yıkılmasın sesi yükseltince kendiliğinden çıkmış görüntüsü verilen bir yangınla, sinema salonunun bulunduğu binayı hep yapılageldiği gibi yaktılar.Bu ailenin damadı ESO (Eskişehir Sanayi Odası) Başkanı olmasının verdiği güçle güzelim sinemayı yıkıp biçimsiz bir beton yığını dikti. Oysa orada fabrikanın günümüze kadar çıkarmış olduğu kiremit ve tuğla örnekleri ile Eskişehir Tepebaşı Belediyesinin her yıl düzenlediği Pişmiş Toprak sempozyumunda yapılan yapıtlar sergilenebilirdi.
O sinema ile birlikte birkaç kuşak Eskişehirlinin anıları yok oldu gitti. Neden balık hafızalı olduğumuz sorusunun yanıtlarını bu yık yapçı tavırlarda aramak gerekir. Çünkü belleği canlı tutan, yerleşmiş anıların soyut-somut görüntü ve oluşumlarıdır. Bizim komprador kentsoylu (burjuva), Ortaçağ Avrupa soyluları kadar bile değil. Ulus ve ekin (kültür) bilinçleri Koç ve Eczacıbaşı gibi bir iki örneğin dışında hiç gelişmedi.
Aşağıdaki sinema salonları kapandıktan sonra Atatürk Bulvarı üstündeki Migros’un üst katına AFM (Amerikan Film Merkezi) cep sinemaları açıldı. Kanatlı AVM ile Özdilek AVM sinemaları açılınca AFM’ler kapandı. Yerine kültür merkezi açıldı.
Anılarda kalan kışlık sinema salonları şunlardı.
1- Arı Sineması: İsmet İnönü Caddesinde bulunan bu sinema kare biçimli, balkon ve koltuktan oluşan iki bölümlüydü. Güncel ve nitelikli filmler oynatırdı.
2- Asri Sinema: Subay Orduevi yan sokağında, eski kiliseden bozma, salon ve balkondan oluşan iki bölümlüdür. Günümüzde Tepebaşı Belediyesi Zübeyde Hanım Kültür Merkezi olarak kullanılmaktadır.
3- Atlas Sineması: Sakarya Caddesi üzerinde Sizin Sinema’ya yakın bir yerdeydi. Ön Mevki, Koltuk, Hususi bölümleri vardı. Türk filmleri oynatırdı.
4- Büyük Sinema: Adı gibi Eskişehir’in en büyük sinemasıydı. Akarbaşı değirmeninden inen derenin Porsuk Çayı’na karıştığı yerde oluşan yarımadadaydı. Eski Otogar ile Lale Sineması arasında. Ön mevki, Hususi ve koltuk bölümleri vardı. Arkada localar bulunurdu. Türk filmleri oynatırdı. Sinema kapandıktan sonra Berk Düğün Salonu oldu. Daha sonra ise AVM olarak kullanıldı.
*
5- Doğan Sineması: Sıcaksular, Değirmen Sokak’ta bulunan bu sinema erotik filmler oynatırdı.
*
6- İkizler Sineması: Sakarya Caddesinde, tren geçidini geçtikten sonra, geçide yakın bir yerdeydi. Türk filmleri oynatırdı. Sadece adını duyardım
*
7- Kılıçoğlu Sineması: Köprübaşı’nda, İnönü Caddesi ile Porsuk Bulvarı arasında kalan dar alanda yer alıyordu. Alt salon ve balkon olmak üzere iki bölümdü. Her iki bölümde de koltuklar modern ve rahattı. Ses düzeni iyiydi.
8- Lale Sineması: Sıcaksular, Değirmen Sokak’da, Doğan Sineması’na yakın yerdeydi. Sürekli yabancı nitelikli filmler oynatırdı. Ön Mevkii, Hususi ve Koltuk bölümleri vardı. Bu sinemada izlediğim özgün adı I walk the Line olan “Sevgilimin Oyunu adlı filmden çok etkilenmiştim. Gregory Peck ile Tuesday Weld’in oynadığı filmin finalinde bir şarkı vardı. Çok beğenmiştim, araştırdım; ABD’li yerel bir şarkıcı olan Johnny Cash olduğunu bulmuştum.
*
9- Marmara Sineması: Hamamyolu Caddesini Yunusemre Caddesine (Eski Otogar’a) bağlayan Asarcıklı Caddesi üzerinde yer alıyordu. Türk filmleri oynatırdı. Dar, uzun sevimsiz bir sinemaydı.
*
10-Sizin Sinema: Eskişehir’in en küçük fakat iki balkonu olan tek sinemasıydı. Alt kat en ucuz bölüm olan “Ön Mevkii” idi, oturulacak sıralar tahtadandı. Üst balkon da “Balkon” bölümü olup oturulacak sıra sandalyeler deri kaplıydı. Alt balkon ise sinemanın en lüks bölümüydü ve “Koltuk” olarak adlandırılırdı. Koltuklar geniş ve rahattı. Sinema genellikle kovboy ve Tarzan filmleri oynatırdı. Eskişehir’in en ucuz sinemasıydı. Burada izlediğim “Gerçek Vietnam Savaş filminden çok etkilenmiştim. Bu sinemanın önünde küçük bir mangalda kestane pişirip satan biri vardı. Pahalı olduğu için her zaman alamazdım. O kestanelerin tadını bir daha hiçbir kestanede tadamadım.
*
11-Şan Sineması: Sivrihisar Caddesi üzerinde, eski otogara yakın bir yerdeydi.
12-Yeni Sinema: Porsuk Bulvarı üzerinde, bir dönem Tepebaşı Belediye binası olan Porsuk Termal Oteli karşısında yer alıyordu. Eskişehir’in kaliteli sinemalarından biriydi. Alt salon tamamen “Koltuk” üst balkon ise daha ucuz olan “Hususi” bölümleri vardı. Sinemanın iki girişi vardı. Yabancı filmler oynatırdı.
13- Yurt Sineması: İki Eylül Caddesi üzerinde, Süleyman Çakır Lisesi bitişiğindeydi. Eskişehir’in iyi sinemalarından biriydi. Sol bitişiğinde Yazlık Yurt Sineması vardı. Girişte ve üst katta olmak üzere iki fuayesi vardı.
*
14- Kurumlara özel sinemalar
– Şeker Fabrikası Sineması: Şeker Fabrikası bahçesi içinde bulunurdu. İlgili kurum çalışanları ve aileleri ücretsiz film izlerlerdi.
– 1 Hava Kuvvetleri Hava İkmal Bakım Merkezi Sineması: Eğitim ağırlıklı filmler oynatırdı. Genellikle ilkokullara toplu gösteriler yapardı. İzleyicileri askeri lojmanların çocuklarıydı.
– Anadolu Üniversitesi Kampüs Sineması: Bu sinema 1980’lerden sonra açıldı.
*
1970’li yıllarda 2 Eylül Caddesinde Ar Tiyatrosu adı altında beş yıl kadar bir tiyatro etkinliğini sürdürmüştü. Yazık ki fotoğraftan başka hakkında hiçbir bilgiye ulaşamadım.