Yllar boyu alannda baarl isimleri dnyann farkl lkelerine kaptrdk. Pek ou eitim iin gidip bir daha geri dnmeyenlerdi. Bir ksm da Trkiye’deki almalarla adn duyurup yurt dndan ald tekliflerin peinden gitti.
Bunun pek ok nedeni olsa da ne kan iki unsur ok belirleyici. Sunulan imknlar ve maddi olanaklar. Bu iki unsur son yllarda yaplan almalar, projeler ve desteklerle Trkiye lehine deiti. Artk konuulan beyin g deil, tersine beyin g.
EN OK HTYA DUYULAN KAYNAK NTELKL NSAN GC
Milli Teknoloji Hamlesi’nin ana hedeflerinden biri lkemizi bilim ve teknoloji alannda nc hale getirmek. Bu yolda en ok ihtiya duyulan kaynaksa phesiz nitelikli insan gc.
almalara liderlik edecek bilim insanlarn lkemize kazandrmak iin TBTAK tarafndan 2 vizyoner program hayata geirildi. Bunlardan biri 2232 Uluslararas Lider Aratrmaclar Program.
2018 sonunda ilk ars yaplan programla nc bilim insanlarna almalarn lkemizde srdrmeleri iin kapsaml imkn ve destekler sunuldu.
EN AZ 5 DOKTORA RENCS YETTRYORLAR
Program kapsamnda buraya gelen aratrmaclara hem ciddi burslar veriliyor hem de aratrma fonu salanyor. Trkiye’ye tadklar projeleri srdrecekleri kurumlara bir aratrma btesi veriliyor. Ayrca, lkemize dnen bilim insanlar en az 5 hekima rencisi yetitiriyor.
lk ar yapldnda 243 bilim insan Trkiye’ye dnmek zere programa bavuru yapt. Bunun zerine ileri aratrmalar yapan 127 bilim insan almalarn Trkiye’ye tad.
“EN NEML YATIRIMIN NSANA YAPILAN YATIRIM OLDUUNUN FARKINDAYIZ”
Sanayi ve Teknoloji Bakan Mustafa Varank, bilim insanlarnn lkemize dnmesi iin yrtlen almalarla ilgili TRT Haber‘e konutu.
Trkiye’yi dnyann en etkili 10 ekonomisi arasna sokmaya altklarn syleyen Varank, bunun yolunun yksek teknolojiye, katma deerli retime yatrm yapmaktan getiini anlatt.
“Biz aslnda en nemli yatrmn insana yaplan yatrm olduunun farkndayz. Bu yzden ocuklara, genlere dnk ok eitli programlar uyguluyoruz. Ama ayn zamanda bilim insanlarnn Trkiye’de daha fazla bilim retmesi ve elde ettikleri bilimi, bilgiyi ticariletirmeleri iin de hkmet olarak destekler veriyoruz. te bu manada da 2018 ylnda ilk defa bir programmz Sayn Cumhurbakanmz ilan etti; Uluslararas Lider Aratrmaclar Program. Biz burada zellikle dnyada alannda en deerli, gerek Trkiye’den gitmi Trk vatandal kkenli insanlara, gerekse uluslararas bilim insanlarn Trkiye’ye ekmek zere biz bu program tasarladk.”
“ARTLARI OK ZOR BR PROGRAM”
Uluslararas Lider Aratrmaclar Program’nn bilim insanlar arasndan bir tevecch grd bilgisini veren Bakan Varank, unlar syledi:
“Tabii Uluslararas Lider Aratrmaclar dediimizde zor artlar olan bir programdan bahsediyoruz. Eer bu programa bavuracaksanz dnyann en iyi 100 niversitesinden birinde alyor olmanz lazm veya dnyada en fazla Ar-Ge’ye yatrm yapan irketlerden birinde alyor olmanz lazm. Bu artlar tayorsanz veya yaymladnz makaleler asndan en fazla atf yaplan makaleler listesinde adnzn bulunmas gerekiyor. Bu artlar salyorsanz programa bavurabiliyorsunuz.”
Pek ok Trk bilim insanyla birlikte yabanclar da tercihlerini artk Trkiye’den yana kullanyor. Sizi o bilim insanlarndan birkayla tantracaz.
Ahmet Cemal Durgun
Dr. retim yesi Ahmet Cemal Durgun’un hikayesi ODT elektrik mhendislii blmnde balad, daha sonra hayat onu ABD’ye srkledi. Amerika’da Arizona Eyalet niversitesinde hekima almalarn tamamlad. Daha sonra teknoloji irketi Intel’in paketleme ve montaj biriminde iaret doruluu konular zerinde aratrma yapt.
Durgun iyi bir kariyere sahipti, Intel’de birok aratrmaya adn yazdrmt ama aklnda hep vatanna geri dnmek vard. Yaklak 6,5 yl orada altktan sonra da tekrar yurda dnd. Vatan hasreti TBTAK’n sunduu aratrma btesiyle son buldu. Dn hzland, imdi eitim hayatna balad niversitede aratrmalarna devam ediyor.
Fatih nci
Fatih nci de uzun yllar lkesinden uzak kalp geri dnme hayaline kavuanlardan biri. stanbul niversitesi’nden Harvard ve Stanford gibi kkl niversitelere kadar uzanan bir hikayesi var.
nci, Avustralya’nn kkl iki niversitesinde almalar yapt. Ayrca, Harvard Tp Fakltesi, Harvard MIT’de hem hekima almalarn hem hekima sonras almalarn srdrd.
Bilime adad hayatna artk Trkiye’de devam etmenin mutluunu yaayan nci’nin hedefi, Bilkent Ulusal Nanoteknoloji Aratrma Merkezi’nde mikro ipler reterek, kullanm kolay tbbi yenilikleri gnlk yaama uyarlamak.
“Laboratuvardaki her ey 2232 sayesinde”
lkesine dnmenin kendisi iin ciddi anlamda bir arzu olduunu syleyen nci, unlar anlatyor:
“Yapm olduum iler belli bir balamda baktnzda buradaki imknlarla da yaplabilirdi. Yapan says, yapabilen gruplar says ok azd fakat imknlar bunlara el vermekteydi. Ben de bu kvlcmn banda gelmek istedim. Eer siz burada bir nclk yapabilirseniz insanlarn ufkunu da aacaksnz, yeni alanlar ortaya karacaksnz. 2232’nin de sunmu olduu imkanlar ok nemliydi akas. nk hem size bir altyap sunuyor, grm olduunuz bu laboratuvardaki her ey bu 2232 sayesinde ve daha fazlas da olacak. Burada da rencilerimizi yetitirmek, bu alanda insanlar da yetitirmek istiyoruz akas. nk biz bu topraklarda doduk bydk.”
Erik Jeppesen
Tersine g bir yana, Trkiye artk yurt dndaki ‘beyin’leri de lkeye ekiyor. Trkiye artk terk edilen deil tercih edilen lke konumunda.
Nobel dll bilim insan Prof. Dr. Erik Jeppesen da aratrma iin Trkiye’yi seenlerden. Danimarkal bilim insan, tatl su glleri alanndaki aratrmalaryla bilim dnyasnda adn duyuran isimlerden.
2014 ylnda ailesiyle birlikte ksmen Trkiye’ye yerleen Jeppesen, burann aratrmalar iin olduka nemli bir yeri olduunu dnyor. ODT’de Trk bilim insanlaryla birlikte yrtt almalar sayesinde bilim dnyasnn kresel snma ve gllerle ilgili sorularna cevap bulacak.
Hasan Demirci
20 yldr beyin gcn yurt dnda harcayan Dr. retim yesi Hasan Demirci de Trkiye’nin teknoloji alanndaki gcn dnyaya duyurmak iin lkesine dnenlerden. Trkiye’ye katksn Ko niversitesi’nde Molekler Biyoloji ve Genetik Blmnde aratrmalarn devam ettirerek yapyor.
7 sene kadar Stanford’da bamsz aratrmac olarak kendi ekibiyle teknoloji gelitirme ve dier biyolojik yapsal zmleme almalar zerine alt.
“Daha sonra da 20 sene aradan sonra Trkiye’ye dn maceramz oldu” diyen Demirci, Trkiye’ye geli sreci hakknda u bilgileri veriyor.
“Biz burada btn bu emeimizi, btn bu gz nurumuzu yabanc rencileri eitmek ve oradaki almalara katkda bulunmak iin harcyorduk. Bir gn bir ilan grdk, Ko niversitesi molekler biyoloji blmne retim grevlisi aryor ve bu ilan Amerika’daki en prestijli dergilerde kt. Tabii biz de dayanamadk. Burada yaplanlar Ko niversitesinde bu inanlmaz baar, uluslararas baar beni de etkiledi tabii ki. Daha sonra ilan grdm zaman neden olmasn diye oraveya bir bavuru yaptm. Daha sonra tam biz dnrken TBTAK’n 2232 Uluslararas Lider Aratrmaclar Program ald. O srada Sanayi ve Teknoloji Bakan Yardmcs Mehmet Fatih Kar Bey Stanford niversitesine gelip oradaki bilim insanlaryla oturum dzenledi. Kendisine sormak istediimiz btn sorular sorduk. Bu programda neyi amaladklarn, Trkiye’ye neden geri dnmemiz gerektiini bize anlatt.”
Emrah Erolu
Emrah Erolu’nun herkese rnek olabilecek bir hayat yks var. 1980 ylnda Avusturya’nn minik bir kynde balad hayat. ocukluu ise bir marangoz atlyesinde geti. 20’li yalarda liseyi dardan okuyup niversiteye girmeye alt. Amacn 7 yl sonra gerekletirebildi. 2007’de biyoloji blmnde okumaya balayan Erolu, eitim serveni ise yle…
“Daha sonra master yaptm. Teknik kimveyalnda, biyoteknoloji blmnde masterma devam ettim. Zaten merakm vard, tp okumak iin niversite snavlarna girdim baardm da. 2-3 dnem falan tp okudum. ok hzl bir ekilde skldm, ezbere dayal olduu iin. Ondan nce 5-6 yl biyoloji teknik kimya gibi eyler okuyunca tp pek benim merakm sarmad, braktm ama ayn niversitede molekler tpta hekimaya devam ettim. Onu da bitirdikten sonra ksa dnem hekima sonras almas yaptm orada, oradan da Amerika’ya gittim Harvard’a. 2 yl da orada hekima sonras grevi yaptm. Oradayken de Trkiye’ye geldim.”
PROGRAMIN KNC ARISI DEVAM EDYOR
Bakan Varank, ikinci arnn devam ettiini syleyerek, artlar kolaylatrdklarn ve daha gen aratrmaclar da artk Trkiye’ye davet ettiklerini duyurdu.
“Beyin gnden sklkla bahsediliyor, evet insanlarmzn bir ksm yurt dnda almak istiyorlar, akademisyenlerimizin bir ksm yurt dnda tecrbe kazanmak istiyorlar. Ben Sanayi ve Teknoloji Bakan olarak unu ok ak syleyebilirim. Bizim bu insanlardan bir rahatszlk duymamamz lazm. nsanlarn tecrbe kazanmak iin oradaki bilgi ve birikimi renebilmek iin yurt dna gitmesinde hibir mahsur yok. Gitsinler, bilim insanlarmz yurt dnda alsnlar, tecrbe kazansnlar ama akllarnn bir kesinde her zaman lkeleri olsun. Ben Trkiye’ye nasl katk salayabilirim, bunu her zaman gnllerinde tutsunlar. Zaten bu insanlarmz da bu manada yurt dna gittiklerinde Trkiye’nin gnll eliliini yapyorlar. Buradaki akademik kurumlar arasnda iletiimi ve etkileimi salyorlar.”
TBTAK’n projesiyle artk pek ok bilim insan aratrmalarn Trkiye’de yrtyor. nemli beyinlerin Trkiye’de kalmalar ve tecrbelerini genlere aktarmalar, lke gelecei asndan altn deerinde.
Onlar, ilerleyen senelerde lkemize dnecek bilim insanlaryla birlikte gelecee k tutacak. O k sadece yurt dndaki Trklere deil, alannda dnyaca nl isimlere Trkiye’de almak, retmek, insanla katkda bulunmak iin yol gstermeye devam edecek.