ف Arapça Fe Harfi Nedir
Fa (ف) Arap alfabesinin yirminci harfi.
Osmanlı ve Fars alfabelerinde yirmi üçüncü. Latin asıllı bugünkü Türk alfa*besinde yedinci harf olup "fe" diye söy*lenir. Birçok yazı sisteminde aslî sesler (fonem) arasında yer almayan f Ural-Altay, Hint-Avrupa ve Sâmî dil ailelerinin bazı kollarında p, ph ve w seslerinden türemiş görünmektedir; dolayısıyla ye*rini bazan dudak-diş fonemlerinin sadalısı (cehrî, sonore) olan Vye, bazan du*dak seslerinden "b"ye. "p"ye veya çift dudak sesi "w"ye, bazan da nefesli du*dak seslerinden "bh", "ph"ye bırakır; me*selâ Yunan, Ermeni, Sanskrit, Tibet ve Kore dillerinde f yerine ph kullanılır. Es*ki Mısır, Kıbrıs ve Numidya dilleri ile İberce, Çince ve Japonca'da ana sesler ara*sında sayılan "f"ye genel Türk dilinin ana sesleri arasında bulunmadığı için Orhun ve Yenisey kitabelerinde rastlanmaz; La*tince'ye de eski Sâmî dillerdeki "vav"-dan dönüşerek geçmiştir.
Fâ Arap alfabesinin ilk noktalanan harf-lerindendir ve noktası yalnız Mağrib ya*zısında altına, diğer İslâmî yazıla*rın tamamında ise üstüne konulur. Arap*ça'da hurûfü'l-mebânîden (ana sesler, radicals) sayılan fâ harfi dudak ünsüzleri*nin (hurûfü'ş-sefeviyye, labiale) sert ve sa-dasız (mehmûs, sourd) şekli olup üst ön dişlerin alt dudağa bastırılarak nefesin sürekli verilmesi suretiyle çıkarılır; sız*malı ve titreşimsiz, zayıf sesli bir dudak-diş fonemidir. Fil ölçüsünün (ve*zin) birinci harfini teşkil ettiği için bu ve*zindeki kelimelerin ilk harfi "fâü'1-fiT adını alır. Kelimelerin aslî harfi olarak geldiği gibi bir başka aslî harfin yeri*ne bedel olarak, bazan da atıf, cevâ-bü'ş-şart vb. nin önüne zait olarak gelir. Meselâ aslî harf ola*rak fi'l ölçüsünün ilk, ikinci ( i" kufi) ve üçüncü harfi ko*numundadır. Bedel olarak "se" ün*süzünün yerini alabilir: "Sunime" yerine "fümme", "cedes" ye*rine "cedef", "sûm" yerine "fûm" ( tf) gibi. "İn tuhsin ileyye falla-hu mücâzîke" (Eğer bana iyilik edersen seni ödüllendirecek olan Allah'tır) ifadesinde f, bir isim ve ce*vap cümlesi olan "Allâhu mücâzîke'nin önüne, şart ile sonuç (cevâbü'ş-şart) ara*sında irtibatı temin etmesi için gerekli görülüp zait olarak getirilmiştir. Burada "fâ"nın gerekli görülmesinin sebebi, nor*malde şart ve sonuç kipindeki cümle*lerde, biri diğerinin meydana gelmesine yol açacak İstikbal bildiren iki fiil cümlesi bulunurken söz konusu örnekte sonuç cümlesinin fiil değil isim cümlesi olması*dır. Çünkü isim cümlesi aradaki irtibat temin edememekte, bu görev için bir atıf edatına ihtiyaç duyulmaktadır. Gramerci*ler edatlar arasında yalnız fâ harfine bu görevi yüklemişlerdir. İstik*bale yönelik şart cümlelerinde fâ edatı, yukarıdaki örnekte ve, "İn küntüm tuhibbûna'llâhe fettebiünî yuhbibkümu'llâh" Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin) âyetinde(Al-i İmrân 3/31) oldu*ğu gibi şartın sonucunu gösteren cüm*lelerin başına gelmekte, "lev" ile baş*layan şart cümleleri için ise mazi anla*mı taşıdıklarından dolayı kullanılmamak*tadır.
Bir edat olarak Kur'ân-ı Kerîm'de 2987 yerde geçen fâ har*fi emir, nehiy, soru, dua, temenni, beyan ve olumsuzluk bildiren cümlelere cevap teşkil eden gizli "en" ile nasbedilmiş muzâri fiillerin başında kullanılır ve iki ayrı cümlenin anlamını tek bir cümlede top*lar. Meselâ, "Lâ teştümhu feyeştümek" (Ona küfretme ki o da sana küfretmesin) gibi. "Sâiden", "kat", "hasbü" gibi kelime*lerin başında ise tezyin için zait olarak kullanılır. Fâ Arap dilcilerini ve usûl-i fıkıh âlimle*rini çok yakından ilgilendirir; çünkü bir cümlede bulunup bulunmaması çok farklı mâna ve hükümlerin çıkarılmasına se*bep olmaktadır.
Türkçe'ye girmiş bazı yabancı kelime*lerde p ve v ile yer değiştirdiği görülen harfi ebced hesabın*da seksen sayısına tekabül eder. Sırala*ma ve sınıflandırmalarda 7 rakamı, no*ta işaretlerini harflerle gösteren sistem*de de "fa" sesi yerine kullanılır.
TDV İslam Ansiklopedisi