

?hya ebced hesaplama ekran? için t?kla
ebced harflerine tekbül eden sayıları esas almak şartıyla, herhangi bir hdisenin trihini bir veya birden çok kelime, mısra veya beyit hlinde verecek şekilde, o ibrede yer alan harflerin sayı olarak toplam neticesini veren trih. Buna cümleler hesbı da denir.
Bzı hdisenin ortaya çıktığı trihi tesbit maksadıyla, harflerden karşıladığı sayılardan faydalanılarak yapılan bu sanatın yanında doğrudan doğruya çıplak trihler de söylenmiştir. Gerçekte ebced hesbı kullanılarak düşürülen trihler hüner işi olup kbiliyet meselesidir.
Doğrudan doğruya trih düşürmede lafız ve mn açıkça hdiseyi verir ve bir hesbı gerektirmez. Mesel Sultan Abdülazz Hanın şehid edilmesinden sonra akl dengesi bozulan ve doksan üç gün tahtta kalan Beşinci Murad için söylenen;
Doksan üçte doksan üç gün pdişhı dehr olup
Geçdi uzletghına Sultan Murdı nmurd
beyti ile;
Bk Efendi gitdi ukbya bin sekizde
mısraı bu tür trihe örnektir.
Ebced hesbı sistemi ile ortaya konan trihler çıplak trihten farklılık gösterir. Ebced eski alfabedeki harflerin bir sistem dhilinde mnsız sekiz kelimede verilmesidir. Ebced lafzı bunlardan ilki olduğu için sistem adını bu kelimeden almıştır. Bunlar sıra ile; ebced, hevvez, hutti, kelemen, safaş, karaşat, şehhaz, dazığ, lafızlarıdır. Bu şekilde harflerin sıralanışı ve mnsız birer kelimeye dökülmeleri ezberlemede kolaylık sağlamak içindir. Ebced hesbı sisteminde aşağıdaki şekilde görüldüğü üzere, her harfin rakam olarak bir karşılığı vardır:
elif1, be2, cim3, dal4;
he5, vav6, ze7;
ha8, tı9, ye10;
kef20, lam30, mim40, nun50;
sin60, ayın70, fe80, sad90;
kaf100, re200, şın300, te400;
se500, hı600, zel700;
dat800, zı900, gayın1000.
Bu diziliş Arap dilinin harflerine göredir. Farsçada kullanılan sesler için benzer harfler de yine asıl alfabedeki gibi değerlere sahiptir. gef20,
ye7, çim3, pe2 gibi. Bu durum Türkçedeki sesler için de aynıdır.
Ebced hesbında bir trihin belirlenmesi esas alınmıştır. Bu durumda her harfin bir sayı değeri veya kodu vardır. Bir trihin ortaya çıkması kelime, cümle, mısra veya beyti meydana getiren harflerin değerlerini hesaplayıp toplamakla olmaktadır. Buna trih çekmek trih düşürme ve trihlemek adları da verilmektedir. Bu trihi düşüren ise çok huss mnda ve sdece bu sanat içinde müverrih yahut da trihçi adıyla anılır. Bu adla anılan kimseler trih düşürürken; bulmak istedikleri trihi veren ibre şyet arzu edilen gibi olmazsa bzı kelimelerde yazı ve iml yönünden tasarrufa baş vururlar. Mesel: dav ve fetv kelimelerinin son harfleri Osmanlıca yazıda y ile yazılır ve okunur. Bunlardan y10, elif1 sayılarına eşittir. Eğer istenen trihte bu kelimelerden biri yer alıyorsa yazıda ebcedle trih düşüren yyi veya elifi seçebilir. Böylece bir seçim içine girerek istediği trihi elde edebilir. Bundan başka bzı kelimelerde, yalnız bu niyetle başka iml tasarruflarının da yapıldığını görmek mümkündür. Hatt bu tasarruflar kelimede birkaç iml ortaya çıkardığı gibi, yanlış yazmalara bile yol açar.
Bu şekilde trih düşürmelerin yanında bzı sanatkrlar yet ve hadslerden de faydalanarak ebcedle trih düşürmüşlerdir. Ftihin uzun Hasanı yendiği yıla düşürülen;
Ve yansurekellahu nasren azizen
H. 878 (1473)
trihi buna örnektir.
Ebcedle trih düşürme sanatı İstanbulun fethine kadar seyrek görülmesine rağmen bu trihten sonra canlılık gösterir. Ftih devri limlerinden İstanbulun ilk kdısı olan Hızır Bey, eski edebiyatımızda bu sanatın öncüsü olarak görülür. Asıl edebiyatımızda bu sanatın en mhir ustası Sürr (17521814/11651229)dir.
Sürr düşürdüğü trihlerde sdece trih vermemiş, ele aldığı ztı biriki mısra ile en iyi şekilde ifde de etmiştir. Bu güç onun tahslinden gelmektedir. önce Hüzn mahlası ile şiirler yazan Seyyid Osman daha sonra Şeyhülislm Tevfik Efendinin tavsiyesi ile Sürr mahlasını kullanmıştır. Sürr sdece kendi devrine değil, kendinden önceki zamanlar için de trihler düşürmüştür. Bu, şirin başka bir yönüdür. Fakat bu trihler devletin kaderini de ilgilendirir. Onun söylediği trih sayısı iki bini bulmaktadır.
Sürr bu sanatın altın çağını yaşatan şirdir. Ancak trih düşüren daha pekçok şir vardır. Bunun yanında müşterek trih düşüren şirler de görülmüştür. Mesel;
İlmi ehle medrese yapdırdı Şeh Abdülhamd (1195)
mısraını Sürr ile Tevfik söylemişlerdir.
Ebcedle trih düşürme günümüze kadar gelmiş, hicr trihler yanında mld trihlerde de görülmüştür. İsmil Yakutun şu trihi birkaç sene öncesinde hacdaki tünel hdisesinde kaybettiğimiz Prof. Dr. Amil Çelebioğlu için düşürülmüştür.
Çıkdı üçler hep berber haccı eylerken ed
Trihin Lebbeyke gufrnek ey mil dediler. (1410)
Buraya kadar olan izht, basit şekille düz trih düşürme sanatını içine almaktadır. Ancak bu hünerde çeşitli trih türleri ile de karşılaşılır. Ebcedle düşürülen bu trihlerin; tam, tamiyeli trihler, noktalı ve noktasız harflerle düşürülen, mucem muhmel trihler, katmerli trihler vs. olmak üzere pekçok çeşitleri vardır. Ayrıca, mnen, lafzen, mnen ve lafzen, karışık, santranç uslü trihlerle muammer trihler ve bilmeceli trihleri de zikretmek gerekir.
Arap edebiyatında pek görülmeyen ebcedle trih düşürme en çok; Türk ve Fars edebiyatlarında yer almıştır.
?hya ebced hesaplama ekran? için t?kla
ihya ebced hesaplama ekrani icin tikla
Ebced hesbında, harflerin sayı olarak değerleri şöyle hesaplanır: Ebced (elif):1, be:2, cim:3, dal:4, hevvez (he):5, vav:6, ze:7, hutt (ha):8, tı:9, ye:10, kelemen (kef):20, lam:30, mim:40, nun:50, safes (sin):60, ayın:70, fe:80, sad:90, karaşet (kaf):100, re:200, şin:300, te:400, şehaz (se):500, hı:600, zel:700, dazığ (dad):800, zı:900, gayın:1000. (Yeni Rehber Ansiklopedisi)
Arab bir ayın ilk günü ebced hesbına göre de bulunabilir. On iki arab ayın her harfine mahsus rakamlar şu beytteki on iki kelimenin birinci harfleridir. Her büyük harf, ebced hesbı ile bir adedi gösterir:
Hilmi bu dünyya hiç zahmet etme
Cemli dünyyı, vefsız zen buldu cümle
(M. Sıddk bin Sad)
İslm dninde ebced hesbından faydalanarak, hdiselerin oluşu, cmi, çeşme ve türbenin vs. yapılışının trihini düşürmek yasaklanmadı. Fakat hastanın adını, anasının adını ebced hesbı ile hesb edip, sana şöyle muska lzım deyip onu yazıp para almak haramdır. (Osmanlı Trihi Ansiklopedisi)
Besmelede bulunan on dokuz harfin ebced hesbı ile olan değerlerinin toplamı 786'dır. Bzı memleketlerde müslümanlar, kitaplarının mektuplarının başına, Besmele yerine ebced hesbı ile olan değerlerinin toplamını ve bundan başka bzı şif yetleri ve dular yerine de ebced hesbına göre rakamlar yazmaktadırlar. Bunların bu şekilde yazmalarını İslm dninin temel kitapları uygun bulmamaktadır. (M. Sıddk Gümüş)
ihya ebced hesaplama ekrani icin tikla


1. Allahü telnın ztına it sıfatlarından. Varlığının evveli, başlangıcı olmayan.
Biliniz ki, Allahü tel kadm olan ztı ile vardır. O'ndan başka her şey, O'nun var etmesi ile var olmuş, O'nun yaratması ile yokluktan varlığa gelmiştir. O, sonsuz olarak var idi. Kadmdir, ezeldir. Yni hep var idi. Varlığından evvel yokluk olamaz. O'ndan başka her şey yok idi. Bunların hepsini, O, sonradan yarattı. Kadm ve ezeli olan, bk ve ebed (sonsuz) olur. Hdis ve mahlk olan (sonradan yaratılan), fn ve geçici olur, yni yok olur. Allahü tel birdir. Varlığı lzım olan, yalnız O'dur. İbdete hakkı olan da, yalnız O'dur. O'ndan başka her şeyin var olmasına lüzum yoktur. Olsalar da olur, olmasalar da. O'ndan başka hiçbir şey, ibdet olunmağa lyık değildir. (İmmı Rabbn)
Allahü telnın kmil, noksan olmayan sıfatları vardır. Bunlar, hayt (diri olmak), ilim (bilmek), sem' (işitmek), basar (görmek), kudret (gücü yetmek), irde (istemek), kelm (söylemek) ve tekvn (yaratmak)'dir. Bu sekiz sıfata, sıftı sübtiyye denir. Bu sıfatları da kadmdir. Yni sonradan olma değildir. Kendinden ayrı olarak, ayrıca vardır. (Mevln Hlidi Bağdd)
2. Zaman bakımından eski olan şey.
Kadm, kıdemi üzre terk olunur yni; İslm esaslarına uygun olarak öteden beri mevcd olan şey, aksine dell olmadıkça eski şekli üzere bırakılır. Zarar kadm olmaz, yni zarar olan şeye kadm olduğuna dir karar verilip de bulunduğu hl üzere bırakılamaz. (Ali Haydar Efendi)