Öğrenmeye Açılan Pencere: PASS TEORİSİ
Çocukluğumuzda yaşadığımız “dersi dinliyorum ancak soruları yapamıyorum” cümleleri çevremizde gördüğümüz derslere odaklanmakta güçlük yaşayan öğrenciler, okuma zorluğu çeken ilkokul öğrencilerinin problemleri, öğrencinin derslerde yönergeleri anlamada zorluk çekmesi.Tüm bu söylemler tanıdık geldi mi peki?hepsi ya da birçoğu bizimde yaşadığımız ve çevremizde duyduğumuz okul çağı öğrenci problemlerini yansıtıyor .Gelin bu tür problemlerin nereden kaynaklandığını daha yakından inceleyip “Pass Teorisiyle”ilişkisini inceleyelim.
Öğrenme: Belli bilgi, beceri ve anlayışlar edinme; yeti ve yetenekleri geliştirme olarak tanımlanır.Bu süreçte birey, yaşantı ürünü ve kalıcı izli davranış geliştirmeye çalışır.
Kalıcı öğrenmeyi hedefleyen bilim adamlarından JP Das, Jack Naglieri ve Kirby (1994)tarafından geliştirilen Pass Teorisi insan davranışlarının laboratuvar ve sınıf ortamında incelenmesiyle elde edilen verilere ve beyin üzerindeki yürütülen incelemelere dayandırılarak oluşturulmuştur.
Pass Teorisi bilginin dört önemli bilişsel işleve dayandırmaktadır.Bunlar; Planlama(Plannıng),Eşzamanlılık (Smultaneous),Dikkat (Attention) ve Ardıl Bilişsel İşlemler(Successıve). Burada zihin üç fonksiyonel alana ayrılır.Birey bilgiyi aldıktan sonra bu dört temel bilişsel işlev yardımıyla çıktı sağlar.Bunun sonucunda öğrenme gerçekleşir.
1.)Planlama(Planning)beynin frontal bölgesinde yer alan üçüncü fonksiyon alanı planlama, problem çözme, stratejik düşünme, yaratıcılık ve sosyal beceri içeriyor.
Öğrencilerde eksikliği nasıl gözlemlenir?
- Organize olamayan öğrenciler
- Yanlış yazdığını/okuduğunu fark edemeyip bunu düzeltememek
- Ders çalışmaya ve ödev yapmaya nasıl ve nerede başlayacağı konusunda yaşadığı belirsizlikler
Öğrencinin planlama konusunda gelişiminin desteklenmesi için; nasıl plan yapılır,ne tür stratejiler geliştirmeliyiz?bu konularda konuşup değerlendirmeler yapılmalıdır.
2.)Dikkat(Attention)birinci fonksiyonel alan dikkattir.Dikkat alanı bilişsel aktivitelerde odaklanma ve istenmeyen uyarıcılara direnç göstermemize yardımcı olur.
Dikkat çeşitleri; odaklanma dikkati(birşeyin üzerinde doğrudan konsantre olmak),seçici dikkat(dikkatin başka yöne çekilmesine karşı direnci içerir)sürdürülen dikkat(beklenilen sürede odaklanmayı devam ettirebilmektir)
Bu üç dikkat alanı bireyin dikkatini toplayabilmişti için birlikte çalışır.
Öğrencilerde eksikliği nasıl gözlemlenir?
- Beş dakikadan fazla bir şeyin üzerinde odaklanamamak
- Sınıf içinde diğer uyarıcılara direnç gösterememek
- Soru tamamlanmadan cevap verme eğilimi
- Yanlış soruya cevap verme eğilimi
Velilerin ve öğretmenlerin öğrenciyle beraber eşgüdümlü sözlü komutlar oluşturması(tamam, dikkatini toplayabilirsin soru hakkında ne düşünüyorsun?),öğrenciye işlerini organize edebilmesi için ajanda kullanımını özendirmek faydalı uygulamalar olabilir.
3.)Eşzamanlılık(Smultaneous)ikincil fonksiyonel alan ve beynin tempoyla bölgesiyle analitik düşünme merkezinde yer alır. Eşzamanlı bilişsel süreçler; yazmayı ,konuşmayı ve anlamayı içerir.
Öğrencilerde eksikliği nasıl gözlenir?
- Bütün olarak kelimeyi anlamakta zorluk yaşamak
- Okuduğunu anlayamamak
- Kelime grupları arasında farklı olan sözcükleri bulmada zorluk çekmek
- Parça bütün ilişkisini kurmakta sorun yaşamak
Öğrencinin neden-sonuç bağlantısı kurmasını desteklemek,öğrencinin yazdığı ve okuduğu hikayeler hakkında anlatım yaptırmak, resim çizdirmek olumlu katkılar sağlayacaktır.
4.)Ardıl Bilişsel İşlevler(Successive)ikinci fonksiyonel alan olan beynin temporal bölgesiyle ilgili olan analitik düşünme merkezinde yer alır.Birbiriyle ilişkili ,örüntünü ve sıralamaya dayalı zihinsel aktivitelerdir.Bilginin akılda tutulmasını bakımından önemlidir.Bu alandaki problemler daha çok dil becerisinde dikkat çeker.
Öğrencilerde eksikliği nasıl gözlenir?
- Sözel yönergelere karşı tepkisinde tutarsızlık
- Yönergeleri tekrarlaması istendiğinde doğru orantılı olarak hatırlayamamak
- Heceleme becerisinde düşüklük
- Öğretmenin derste verdiği yönergeleri anlamada zorluk yaşamak
- Söz dizimi yapısını anlamakta başarısızlık
Öğrenciyle rutin olarak ;şiir ,şarkı ve tekerleme alıştırmalarının yapılması, günlük akışı konuşmak ve yönerge oyunları oynamak bu alandaki gelişimi desteklemek için olumlu katkılar oluşturur.
Ebeveynlere ve öğretmenlere neler önerilebilir?
- Kuralları belirli tek sonuçlu aktiviteler düzenleyin
- Okul çantasını hazırlaması ,ödevlerini yapma planı, giysilerini seçme tercihleri yapmasına izin verin
- Çocuklara yaşları ve gelişimlerini dikkate alarak sorumluluklar verilmesi(sofra kurmak ,markete gidip alışveriş yaptırmak, kıyafetleri katlamak , oyuncaklarını toplamak)
- Çocuğun araştırıp keşfedebilmesi ve birçok olasılık hakkında düşünebilmesi , alternatifler üretebilmesine izin vermek.
Psikolojik Danışman Tuva Ramazanoğlu
Kaynak
- Kirby, J.R. & Williams N. H. (2000). Learning Problems: A Cognitive Approach. Toronto: Kagan ve Woo Limited.
- Naglieri, J. & Das, J.P. (1997). Cognitive Assessment System Interpretive Handbook. Itasca, Illinois: Riverside Publishing