Tarihi, Kültürel Ve Doğal Değerlerin Korunması Ve Yönetiminde Yeni Bir Yaklaşım: Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi AlanıDilek Erden Erbey
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir Ve Bölge Planlama Bölümü, İstanbul
Kentsel, ekonomik ve politik dinamiklerin baskısı karşısında tarihi ve doğal alanların hassasiyeti ve korunmalarının önemi gün geçtikçe artmaktadır. Buna bağlı olarak koruma yaklaşımları da gelişim göstermekte ve etkin koruma için yeni yaklaşımlar geliştirilmektedir. Ülkemizde koruma alanındaki uygulamalar, uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tavsiye edilen ilkelere paralellik gösterse de halen, doğal ve kültürel mirasın korunması ve yönetiminde bütüncül ve etkin olmayan parçacıl yaklaşımların yarattığı sorunlar devam etmektedir. Anahtar Kelimeler: Alan Yönetimi, Tarihi Alan Yönetimi, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı
Doğal ve kültürel mirasın korunması ve yönetiminde önemli bir planlama aracı haline gelen alan yönetimi, giderek artan sayıda ve çeşitlilikte oluşturulan alan yönetim planları ile koruma mevzuatımızda ve uygulamalarında yerini almıştır. Alan yönetimi mevzuatına ek olarak, 19.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanun kapsamında; Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığının kurulması ve tarihi alan yönetimi yaklaşımının mevzuatımızda yerini alması ile ülkemizde koruma alanında yeni bir dönem başlamıştır.
Tarihi alan yönetimi yaklaşımı, alanın özgün nitelikleri nedeni ile 2863 sayılı yasaya bağlı oluşturulmuş olan 26006 sayılı Yönetmelikin sağladığı yönetimsel araçlardan farklı bir yasa ve yaklaşım niteliğindedir. Örgütsel yapılanma ve yetkiler bağlamında karşılaştırıldığında, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan yönetimi mevzuatının getirdiği en önemli farklılık; alan başkanlığının tüzel bir kişilik olması, alanın yerinden yönetilmesi, kendisine özgü bir mevzuatı, örgütlenme modeli ve bütçesinin bulunmasıdır. 26006 Sayılı Alan Yönetimi ile Anıt Eser Kurulunun Kuruluş ve Görevleri ile Yönetim Alanlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelike bağlı alan yönetimi yaklaşımında ise; alan başkanı, danışma kurulu ve eşgüdüm denetleme kurulunun atanması yetkisi Kültür ve Turizm Bakanlığındadır. Bakanlık tarafından belirlenen yönetim alanlarının mevzuatı ortaktır ve alana özgü bir bütçe yoktur.
Korumanın etkinliği bağlamında değerlendirildiğinde; tarihi alan yönetimi bütüncül koruma yaklaşımı temellidir; doğal, arkeolojik, tarihi ve kentsel kültür varlıklarının korunması ve yönetilmesine yönelik olarak tarihi alanı bir bütün olarak ele almaktadır. Bu açıdan, ülkemizde bugüne dek geliştirilmiş olan koruma yaklaşımlarından farklı olarak; kendine özgü örgütlenme, bütçe ve mevzuatı ile yerinden, etkin, ve bütüncüllük bağlamında değerlendirilmesi gereken önemli bir yeni yaklaşım olarak ortaya çıkmaktadır.
Ülkemizde oluşturulan tüm yönetim planı örneklerinin sağladığı deneyim ile tarihi alan yönetimi yaklaşımı, koruma ve yönetilmeyi bekleyen diğer tarihi alanlara yönelik özgün ve bütüncül yaklaşımların geliştirilmesinde önemli bir model oluşturacaktır.
A New Approach For Conservation Of Historical, Cultural And Natural Assets And Management: Çanakkale Battles Gallipoli Historical SiteDilek Erden Erbey
Mimar Sinan Fine Arts University, Faculty Of Architecture, Department Of City And Regional Planning, Istanbul
Facing the pressure of urban, economic and political dynamics, the importance of conserving the historical and natural areas gradually increases, paving the way for development of conservation approaches where new strategies are being fostered for effective means of conservation. Although the Turkish practice in the field of conservation are in parallel with the principles recommended by international institutions and organizations, there still are problems stemming from non-holistic and ineffective fragmented ways of approaches in conservation and management of heritage.Keywords: Site Management, Historical Site Management, Çanakkale Battles Gallipoli Historical Site
Site management, which has become an important planning tool in conservation and management of heritage, has been given its place in related regulations and conservation practice where an increasing number and diversity of site management plans take a considerable part. In addition to the site management legislation, The Law No. 6546, historical site management has accordingly been introduced into the conservation field as a new means of legislation and approach.
The "historical area management" approach displays a different stance from the administrative tools provided by the Regulation No. 26006 based on the specific characteristics of the area. When compared in terms of organizational structure and administration, the most important difference brought by the Law No. 6546 is that the Historical Area Presidency is a legal entity, an in-place management and that it has its own legislation, organizational model and own budget. According to the site management approach based on by-law numbered 26006 the president of the field, the advisory board and the authority to appoint the coordinating board are all commissioned by the Ministry and there is no specific budget determined for the area.
When assessed in terms of the effectiveness of conservation; historical area management is based on holistic conservation approach. In this respect, it emerges as an important new approach that should be evaluated with its own organization, budget and legislation, in-place governance, effectiveness and holisticality.
With the experience provided by all the management plans established in our country, the new approach of the historic area administration will become an important model in the development of holistic conservation approaches and other historic areas waiting to be managed.
Sorumlu Yazar: Dilek Erden Erbey, Türkiye

