Aile, toplumun temelidir. İslâm'ın aileye verdiği değerin ana fikrinde de bu gerçek yatar. İslâm, daima birlik olmayı, dışarıdan gelebilecek tehlikeleri birlik olarak bertaraf etmeyi, bu anlamda yardımlaşmayı ve birbirine destek olmayı öngören bir anlayışla bu birlikteliğin en önemli unsurunu savunur; aileyi. Sağlam bir aile için de sağlıklı bir evlilik hayatı ve hatta sağlıklı bir evlilik öncesi hayat gereklidir. Bu anlamda Şamlı âlim Vehbe Zuhaylî'nin kaleme aldığı “Evlenme ve Sonuçları” isimli eser öncesiyle sonrasıyla evlilik hayatını anlatan, olacaksa boşanmanın nasıl olması gerektiğini aynı şekilde öncesiyle sonrasıyla detaylandıran bir eser.
Günah ya da sevap olup olmadığını bilmediğimiz konular var
Eserin referansları aynı zamanda dinin referansları olan ayet ve hadislerdir. Bir Müslümanın temeli sağlam bir toplum vücuda getirmedeki ilk ve en önemli görevi sağlıklı bir ailenin temelini atmaktır. İşte bu eser, bu önemli nokta hakkında fıkhî bilgiler vermekte ve okuyan herkesi doğru istikamette yol almaya teşvik etmektedir. Kitapta evlenecek olanların birbirlerini görmesi, bunun derecesi, buradaki haramlar, mübahlar tek tek anlatılmış. Günümüzde günah ya da sevap olduğunu dahi bilmediğimiz pek çok bilgi burada veriliyor. İslâm, dürüstlüğü, verilen sözleri tutmayı, edilen yeminlere sadık kalmayı emreder. Bu anlamda insanın Allah'a verdiği söz de hatırlanabilir. Evliliği de bu açıdan değerlendirmek mümkündür. Bir ahitleşmenin sonucu olarak bir sözleşmeye bağlı kalmak atılan imzanın gereğidir. Belli belirsiz bu sözleşmeye ya da yemine aykırı davranmak ise sadece iki kişinin değil tüm toplumun sorunu haline gelecektir. Öngörülen ve işlediğinde düzeni kuran bu yapının yalnızca iki kişiden ibaret olmadığını toplumun ve hatta devletin temellerinde harç vazifesi gördüğünü tekrar edebiliriz.
Helallere ve haramlara dikkat çekiliyor
Prof. Dr. Vehbe Zuhaylî, ilerleyen sayfalarda evliliğin tarifini veriyor. Anlatılanların medeni hukuktan çok farklı olduğunu söylemem gerekiyor. Şer'i hukuk her iki tarafı da güvence altına alırken medeni hukukta bu güvencelerin neredeyse hiçbirini görmüyoruz. Zuhaylî, mezheplere göre evlilik çeşitleri hakkında da bilgiler veriyor. Burada kendisinin bir zamanlar Şam Üniversitesi Şeriat Fakültesi’nde İslâm Fıkhı ve Mezhepler bölüm başkanlığı görevini ifa ettiğini hatırlıyoruz. Bir yerde helal bir davranış varsa muhakkak ki bunun tersi davranışlar da vardır. Nasıl ki evlenme aşamasında ya da evlilik sırasında helaller ve haramlar varsa evlenilmesi haram olan kişiler de vardır. Burada yakın akrabalık ilişkileri ele alınmakta ve izah edilmektedir.
Mehir konusu
"Evliliğin Sonuçları" başlığı altında mehir ve hükümleri konusu işlenmiştir. Mehrin anlamı, türleri, miktarı, hak sahipleri, yükümlülükleri gibi alt başlıklar konunun çok daha iyi anlaşılmasına yardımcısı olmuştur. Mehir konusu da diğer haklarda olduğu gibi medeni hukukun gereken önemi vermediği ve bir nevi görmezden geldiği konulardan biri. Bu meselenin kadın hakları konusunda nasıl bir öneme sahip olduğu okudukça daha iyi anlaşılmaktadır. Kitapta bazı medeni kanunların kadının erkeğe karşı elde ettiği bütün malî hakları belirlediğini ama manevî ve ahlâkî haklarda eksik kaldığını belirtilmektedir. Çünkü bu konuda Kur'an ve Peygamber Efendimizin (s.a.) sünnetinden yararlanılmamaktadır.
Aile içinde birliğin, beraberliğin ve uyumun sağlanabilmesi için gerek erkeğin gerekse de kadının üzerine düşen görevleri yerine getirmesi gerekmektedir. Kitapta bu görevler zikredilmiş ve ailenin devamlılığı açısından taşıdığı önem anlatılmıştır. Bu bölümde de diğer bölümlerde olduğu gibi farklı mezheplerin meseleye bakış açıları verilmiş, kıyaslamalar yapılmıştır. Prof. Dr. Zuhaylî, daha ilk cümleden itibaren her bir konuyu aile kurumunun güçlenmesini hedefleyerek anlatmaktadır.
Boşanmanın da kuralları vardır
Bazen bazı şeyler yolunda gitmez ve boşanma gerçekleşir. Şüphesiz bu dünyanın sonu değildir. Ancak boşanmanın da belirli kuralları vardır. Vehbe Zuhaylî, ayrılığın iki çeşit olduğunu, bunların talak ve fesih ayrılığı olduğunu ifade eder. Diğer konularda olduğu gibi bu konuda da yine mezhepler arasında farklı uygulamalar vardır. Örneğin Malikîler, karı-koca arasında meydana gelecek ayrılığın on beş çeşit olduğunu söylerler. Konular yine ayrıntılı biçimde akıllarda soru işareti kalmayana kadar izah edilmiş, talak ile fesih arasındaki farklar madde madde sıralanmıştır. Dikkat çekici hususlardan biri ayrılmanın bazı durumlarda mahkeme kararına ihtiyaç duyup bazı durumlarda ihtiyaç duymamasıdır. Burada teknik terimlerle yapılan izah, mezhep uygulamalarıyla genişletiliyor. Talakın hangi şartlarda, ne şekilde gerçekleşeceği, kimin talak hakkına sahip olduğu gibi bilgiler Bakara Suresi ve Talak Suresi’nden alınan iki ayet eşliğinde verilmektedir. Talak gibi önemli konulardan biri de hul’ konusudur. Bu başlık altında hul’un vasfı, şartları, sonuçları anlatılmaktadır. Sonuç olarak boşanmanın da en az evlenme kadar önem arz ettiği ortadadır. Evlenme sırasında dikkat edilecek hususlara boşanma sırasında da dikkat edilmeli ve özellikle kadının bu boşanmadan dolayı yaşayacağı olası mağduriyetlerin önüne geçilmelidir.
Risale Yayınları’ndan çıkan “Evlenme ve Sonuçları”, Prof. Dr. Vehbe Zuhaylî’nin 10 ciltlik İslâm Fıkhı Ansiklopedisi isimli çalışmasının ilgili bölümüdür. Bu eser, günümüzde en çok yara alan kurumların başında gelen aile kurumunu korumada ve toplumun temelini ayakta tutabilmede faydalanılabilecek eserlerin başında gelmektedir.