Günümüzde Güneş Sisteminde 8 gezegen bulunmaktadır. Güneş sistemindeki bir cisme gezegen diyebilmemiz için çeşitli şartlar vardır. Bu şartlar; Güneş’in yörüngesinde bulunmak, yer çekimi kuvvetiyle şeklini küreye döndürebilecek kadar kütleye sahip olmak ve bulunduğu bölgedeki hakim gezegen olmaktır. Gezegenler ve özellikleri aşağıda detaylı şekilde anlatılmaktadır.
Güneş Sistemindeki gezegenler yapısal olarak Kayaç ve Gaz yapılı olmak üzere 2 sınıfta incelenir.
Kayaç Yapılı Gezegenler; Güneş’e en yakın dört gezegen olan Merkür, Venüs, Dünya ve Mars’dır. Büyüklüğü neredeyse Venüs ile aynı olan gezegenimiz kayaç gezegenlerin en büyüğüdür. Güneşten gelen toz ve gazlardan oluşan, çarpışmalar yaşayan, ısı ve kütle çekimi ile kayaç toplara dönüşen bu gezegenlerin hepsi hayatına bu şekilde başlamış ancak sonra farklılaşmıştır.
Gaz Yapılı Gezegenler; Güneş Sistemi’nin soğuk dış bölgelerinde kalan bu gezegenler, üzerine uzay araçlarının inebileceği yerler değildir. Gaz devleri olarak bilinen Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün gezegenlerinin sadece çekirdekleri katı durumdadır. Gezegenlerin yapısında büyük oradan Hidrojen ve Helyum bulunur. Bu gezegenlerde başlangıçta kayaç ve buz parçalarından oluşmaktaydı. Ancak zamanla katman üstüne katman gazı kendisine çekerek dev gezegenlere dönüştüler.
Gezegenlerin Büyüklük Sıralaması
Güneşe Uzaklık Sıralamasına Göre Gezegenler ve Özellikleri
Merkür
Komşu gezegenlerimizin en küçüğü olan Merkür aynı zamanda Güneş’e en yakın olan gezegendir.
Merkür’ün kendisini Güneş’in kavurucu ısısından koruyan ince bir atmosferi bulunur.
Merkür, diğer katı gezegenler gibi kayaç ve metallerden oluşur. Merkür, Dünya hariç tüm gezegenlerden yoğundur. Bu nedenle Merkür çekirdeğinin demir ağırlıklı olduğu düşünülüyor.
Merkür, kendi çevresinde çok yavaş döner yani bir turu yaklaşık 59 Dünya günü kadardır. Güneş etrafındaki turunu ise 88 günde tamamlar ve Güneş etrafında en hızlı dönen gezegendir.
Uzun gündüzlerde gezegenin sıcaklığı 430 dereceyi bulabiliyor. Ancak ince atmosferi sayesinde ısı kolaylıkla uzaya kaçar ve geceleri ısı -180 dereceye kadar düşer. Başka hiçbir gezegende bu denli sıcaklık farklı görülmez.
Merkür gezegeni ilkbahar ve sonbahar döneminde Alacakaranlık ve Şafak vakti ufukta küçük bir parıltı olarak görülebilir.
AYRINTILAR İÇİN https://www.antbilgi.com/gunes-sisteminin-en-kucugu-merkur/
Venüs
Venüs Gezegeni Güneşe en yakın 2. gezegen ve bizim en yakın komşumuzdur.
1610 yılında İtalyan gök bilimci Galilei Galileo tarafından teleskopla gözlemlenen ilk gezegen olmuştur. Ayrıca 1962 yılında uzay aracıyla ziyaret edilen ilk gezegendir.
Venüs’ün ortalama yarıçapı 6052 km km’dir ve Dünya yarıçapının 0.95 katıdır. 4,8676×1024 kg ağırlığında olan gezegen, bu özelliği ile Dünya’nın yaklaşık 0.815 katıdır.
Venüs’te bir yıl, yani Venüs’ün güneş etrafında bir tur dönüşü 225 dünya günü sürmektedir.
Dünya ve Venüs boyut bakımından benzer ancak özellikleri bakımından çok farklı gezegenlerdir.
Aşk gezegeni olarak bilinen Venüs ismini Roma aşk tanrıçası Venüs’ten alır. Ayrıca Zühre, Sabah yıldızı, Çolpan veya Çoban Yıldızı olarak da bilinir.
AYRINTILAR İÇİN https://www.antbilgi.com/venus-gezegeninin-ilginc-ozellikleri/
Dünya
Dünya her biri özgün kimyasal bileşime sahip üç ana katmandan meydana gelir. Bu katmanlar çekirdek, manto ve kabuktur. Dünya yüzeyini saran atmosfer ise gezegende yeşeren yaşamı koruyan önemli bir unsurdur.
Dünya’nın katı dış katmanı olan ve kabuk ile mantonun en üst tabakasından oluşan taş küre sadece Dünya’ya has bir özelliktir.
Ayrıca büyük miktarda suyun katı, sıvı ve gaz halde bulunduğu bilinen tek gezegendir.
Dünya’nın en iç katmanı sıcak demir-nikel alaşımından oluşur ve burada sıcaklık yaklaşık 5500 derecedir.
Mars
Kızıl gezegen Mars adını Roma savaş tanrısından alır. Astroloji bakımından gezegen tutku, mücadele ve şehvetle ilişkilendirilir.
Yüzeyindeki paslı, kızıl, demir zengini tozlarla lekeli bir görüntüye sahip olan Mars Güneş’e uzaklığı ile 4. sırada yer alır.
Mars’ın eksen eğikliği 25,2 derecedir. Kendi ekseni etrafında 24,6 saat de dönerken, Yörünge dönemi ise 687 Dünya günüdür.
Mars’da ki en düşük sıcaklık -143 °C, en yüksek sıcaklık ise 35 °C kadardır.
Yaklaşık 4.6 milyar yaşında olan Mars, Merkür’den sonra en küçük 2. gezegendir.
Yüzeyinin kızıl-turuncu görünümü hematit ya da pas adıyla tanınan demir oksitten kaynaklanır.
İnce bir atmosferi olan Mars, gerek Ay’daki gibi meteor kraterlerini, gerekse Dünya’daki gibi volkan, vadi, çöl ve kutup bölgelerini içeren yeryüzüne sahiptir.
AYRINTILAR İÇİN https://www.antbilgi.com/kizil-gezegen-marsin-ozellikleri/
Jüpiter
Güneş’ten sonra Güneş Sistemi’ndeki en büyük gök cismi olan Jüpiter, renkli bulutlarla şerit şerit boyanan şişkin bir gaz kütlesidir.
İsmini Roma mitolojisindeki tanrılardan biri olan Jüpiter’den almıştır.
İlk kez MÖ 8. yüzyılda Babiller tarafından keşfedilmiştir. 8 uzay aracı bugüne kadar Jüpiter‘i ziyaret etti.
Çok hızlı dönen bu dev gezegende sürekli rüzgar ve fırtınalar yaşanır. Gezegenin kütle çekimi pek çok uyduyu yörüngesine çekecek kadar güçlüdür.
Asteroit Kuşağı’nın ötesinde ki ilk gezegen olan Jüpiter‘in Güneşe olan uzaklığı Dünya’nın uzaklığının 5 katıdır. Kendi ekseni etrafında dönüşü 10 saatten kısa süren gezegenin Güneş Sistemi’ndeki günleri en kısa olan gezegendir.
Jüpiter‘in kütlesi Dünya’nın 318 katı, kütle çekimi ise 2.36 katı kadardır. Ayrıca Jüpiter‘in kütlesi diğer gezegenlerin toplamının 2.5 katıdır. Kendi ekseni etrafında 9,93 saat, Güneş etrafında ise 11,86 Dünya yılı kadardır.
Jüpiter’in içine 1320 tane Dünya sığabilir.
AYRINTILAR İÇİN https://www.antbilgi.com/gunes-sisteminin-devi-jupiter/
Satürn
Halkaları ile en ihtişamlı gezegenlerden biri olan Satürn Güneş’ten çok uzak ulan bir gezegendir.
Satürn’ün çekirdeğinin çapı yaklaşık 25.000 km’dir. Gezegenin yaklaşık 11.700 °C eriyik halde kayaç ve metallerden meydana gelir.
Satürn %96 Hidrojen, %3 oranında Helyum ve %1 oranında merkezde yoğunlaşan diğer ağır elementlerden oluşur.
Satürn’ün kütlesi Dünya’nın 95.2 katıdır. Kendi ekseni etrafında 10.66 saatte döner. Yani Satürn’ün 1 günü yaklaşık 10.5 Dünya saatine karşılık geliyor. Yörünge dönemi ise 29.46 Dünya yılıdır.
Satürn, üzerini kaplayan krema renginde amonyak bulutları ile gizemli bir gezegen olarak karşımıza çıkıyor.
Gezegende çok uzun zaman sürebilen elektrik fırtınaları oluşur ve yıldırımlar burada Dünya’da olduğundan binlerce kat daha kuvvetlidir.
Satürn, Güneş Sistemi’ndeki yoğunluğu en düşük gezegendir. Satürn’ün yoğunluğu sudan düşüktür. Büyük bir okyanusa Satürn bırakılabilseydi bu görkemli gezegen suyun üstünde yüzerdi.
AYRINTILAR İÇİN https://www.antbilgi.com/saturn-hakkinda-ilginc-bilgiler/
Uranüs
Yörüngesinde ilerlerken yatay eksende dönen tek gezegen olan Uranüs ilk olarak William Herschel tarafından 13 Mart 1781 tarihinde gözlemlenmiştir.
Güneş’e en uzak gezegen Uranüs değildir ancak Güneş Sisteminin en soğuk gezegenidir. Yüzey sıcaklığı -197 °C’dir.
Uranüs Dünya’ya ulaşan Güneş Işığının sadece %0,25’ni alabiliyor.
Uranüs kendi ekseni etrafındaki dönüşünü 17.2 saat, Güneş etrafında dönüşünü ise 84.3 Dünya yılında tamamlar.
Uranüs’ün 27 uydusu vardır. Bu uydular 3 gruba ayrılıyor. 5 adet Büyük Uydu, 13 adet Küçük Uydu, 9 adet Küçük Dış Uydudur. En büyük 2 uydu olan Titania ve Oberon, William Herschel tarafından keşfedildi.
AYRINTILAR İÇİN https://www.antbilgi.com/uranus-gezegeninin-ozellikleri/
Neptün
Güneş Sisteminde, Güneş’e uzaklığı bakımından 8. sırada yer alan bir gezegen olan Neptün ilk olarak 1846 yılında Johann Galle tarafından keşfedilmiştir.
Su, metan ve amonyaktan oluşan Neptün’ün kütlesi Dünya’nın 17 katı, hacmi ise 44 katıdır.
Neptün, Jüpiter ve Satürn’den sonra en büyük kütleye sahip 3. gezegendir.
Gezegenin kendi ekseni etrafında dönüşü 16.1 saat, Güneş etrafında dönüşü ise 168.4 Dünya yılı sürmektedir.
Uranüs ile neredeyse aynı büyüklükte olan Neptün Güneş’ten o kadar uzaktadır ki ancak teleskopla görülebilir. Neptün’ün Güneş’e uzaklığı Dünya’nın 30.1 katı kadardır.
Dinamik ve büyüleyici bir yapıya sahip olan Neptün’ün keşfedilen 14 uydusu bulunuyor.
AYRINTILAR İÇİN https://www.antbilgi.com/neptun-gezegeninin-ozellikleri/
KAYNAK: GEZEGENLER KİTABI(TÜBİTAK YAYINLARI), ANA BİRTANNİCA ANSİKLOPEDİSİ- FOTOĞRAF: PİXABAY