Ayfer Tunç’un yazarlık hayatının yirmi beşinci yılını tamamlamasıyla yayınlanan dördüncü romanı Dünya Ağrısı, hem yazar için hem de Türk Edebiyatı için önemli değişimleri simgeleyen sarsıcı bir metin. Ayfer Tunç’un diğer romanlarından (ve hatta öykülerinden) çok daha karamsar bir havaya sahip olan Dünya Ağrısı, depresif karakterleri ve karanlık mekan seçimleriyle bu duyguyu okuyucuya son derece başarılı yansıtmış. Aynı zamanda kitabın basıldığı Can Yayınları tarafından da oldukça önemli bir yayın olma özelliği gösteriyor Dünya Ağrısı—Can Yayınları, bu kitapla birlikte artık klasikleşmiş beyaz, tek resimli kapaklarını terk edip, daha öznel kapak tasarımlarına yöneldi. Böylece, hem Ayfer Tunç gibi nüfuslu bir yazar için, hem de Can Yayınları gibi önemli bir yayınevi için bir ilk kitap olma özelliği taşıyor Dünya Ağrısı.
Açıkçası Dünya Ağrısı’nı okuma nedenim çoğunlukla Can Yayınevi’nin bu tarihi anına tanık etme isteğimden doğdu. Sonuçta kurulduğu 1981 yılından beri sadece belirli bir şablona göre kapak hazırlayan bu ikonik yayınevinin kendi tasarım politikalarını terk etmesi şaşırılacak bir durum. Lâkin, bu vesileyle Ayfer Tunç gibi çok önemli bir Türk yazarla tanıştım, ve açık yüreklilikle belirtebilirim ki, yazarın kendine özgü dili ve kurmaca dünyası beni oldukça etkiledi. Özellikle Tunç’un bu romanında kendi dil kabiliyetinin ve simgesel anlatımının doruğuna çıktığını söyleyebilirim. Yazarın sözcük seçimleri ve anlatım yapısı hep karamsar bir yazım dili oluşturmak için kullanılmış, ve bu sayede içimizi sıkan, bizleri boğan cümleler roman boyunca sakınılmadan kullanılmış. Metnin bu özelliği dolayısıyla Tunç’un okuyucuyu düşünmeden, salt edebiyat için yazdığının kanısındayım. Böylece Dünya Ağrısı’nın son derece karamsar yapısı bakımından ancak Sartre ya da Yusuf Atılgan gibi yazarların romanlarıyla karşılaştırılabileceğini düşünüyorum.
Dünya Ağrısı aslında Mürşit’in romanı. Belirtilmeyen bir Orta Anadolu kentinde, babasından kalma, şöhretten düşmüş eski bir otel işletmek zorunda bırakılan Mürşit, hayatı boyunca mutluluk nedir bilmeden yaşamış bir karakter. Ayfer Tunç, romanında Mürşit’in hayatından bir kesit sunmuş bizlere—yaşlılığa girerken Madenci ile kurduğu ortak kederden doğan dostluk, hayata karşı hala hırslı oğlu ile kavgaları, eşiyle hiçbir zaman paylaşamadıkları aşk. Ana karakterin yan karakterler ile kurduğu ilişkiler üzerinden geliştirilen yalnızlık ve yabancılaşma teması, beni, etrafımdakilerle kurduğum ilişkilerimi sorgulamaya itti. Ayfer Tunç’un da burada amacının, zamane hastalığı olarak nitelendirilen ‘dünya ağrısı’ kavramını, kendi hayatımızda fark etmemiz yönünde olduğunu düşünüyorum. Bir bakıma burada yazar, okuyucuya kendisini tanıtarak, bilmediği özellikleri yüzüne vuruyor—bu sebepten ötürü de romanın oldukça rahatsız edici olabileceğini de belirtmem gerek.
Aynı zamanda Ayfer Tunç’un kullandığı dilin, oluşturduğu bu karamsar kurgusal düzenle birebir gittiği kanısındayım. ‘işkence’, ‘zehir’, ‘bakımsız’, ‘çirkin’, ‘hastalıklı’ gibi olumsuz ve rahatsız edici kelimeleri sakınmadan kullanan yazar, aynı zamanda intihar ve ölüm gibi temaları da enine boyuna tartışarak bizlerin genellikle alışık olmadığı, özgün bir yazım dil oluşturmuş. Başta alışmakta güçlük çeksem de, roman ilerledikçe ben de Tunç’un sözcük seçimine yatkın hale geldim, ve her geçen sayfayla dilini tekrar tekrar takdir ettim. Özellikle Türk Edebiyatı’nda kendine önemli bir yer edinmenin kullanılan dilin özgünlüğüne bağlı olduğunu düşünüyorum ve bu bağlamda Ayfer Tunç’un oldukça göz ardı edildiğini söyleyebilirim. Yazarın Dünya Ağrısı’nda kullandığı dil adeta depresyonu bir karakter olarak bizlere sunuyor ve bu özelliğiyle kesinlikle takdire şayan bir yazar Ayfer Tunç.
Ayrıca Dünya Ağrısı’nın çeşitli Dünya Edebiyatı Klasiklerinden de oldukça beslendiğini romanı okudukça fark ettim. Mürşit’in otelinde ve kentinde son derece mutsuz olmasına rağmen bir türlü yaşadığı yeri terk edemeyişi bana Tatar Çölü’nün baş karakteri Teğmen Drago’nun görev aldığı kaleyi, nefret etmesine rağmen yıllar boyu bırakamamasını hatırlattı. Aynı zamanda, Mürşit’in çocukken arkadaşlarıyla katıldığı bir linç eyleminin de bana Sineklerin Tanrısı’nı hatırlattığını söyleyebilirim. Yazarın dilinin de yine Yusuf Atılgan’dan biraz olsun nasibini aldığı kendini belli ediyor.
Ayfer Tunç ile beni tanıştıran Dünya Ağrısı’nın hem konusuyla hem de diliyle son dönem Türk Edebiyatı’nın oldukça önemli bir eseri olduğunu düşünüyorum. Özellikle yazarın yarattığı pesimist havaya karışmış umutsuz karakterlerin çok başarılı olarak okuyucuya aktarıldığına inanıyorum. Yer yer bu karamsar yapısıyla roman bizleri kendinden uzaklaştırabilse de bunun son derece yerinde kullanılmış bir edebi tarz olduğunu söyleyebilirim. Aynı zamanda hem Ayfer Tunç’un yazarlık hayatında Türk Edebiyatı bakımından, hem de Can Yayınları’nın kapak politikası doğrultusunda Türk yayıncılık tarihi yönünden, bir değişimi simgeleyen Dünya Ağrısı, bu yılın en önemli kitabı olmaya aday üstün bir roman.
Mert Eney