“Çalışan Gazeteciler Günü”, gazetecilik mesleğini icra edenleri onurlandırmak amacı ile 1961’den beri 10 Ocak günü düzenlenen Türkiye’ye özgü bir kutlama günüdür.
Hikâyesine gelecek olursak…
Gazetecilerin çalışma haklarına önemli iyileştirmeler getiren ve sosyal haklarını güvence altına alan “212” sayılı yasa 4 Ocak 1961 tarihinde kabul edilir. Yasanın 10 Ocak 1961 günü Resmi Gazetede yayınlanması üzerine 9 gazete sahibi (Akşam, Cumhuriyet, Dünya, Hürriyet, Milliyet, Tercüman, Vatan, Yeni İstanbul, Yeni Sabah), yasayı protesto ederler. Protesto amacı ile 3 gün süre ile gazeteleri yayımlamama kararı alırılar ve 10 Ocak 1961 sabahı, gazetelerini ellerine alan okuyucular, “Gazetemizi 3 Gün Kapatıyoruz” başlığı ve altında da dokuz gazete patronunun ortak bildirisi ile karşılaştılar.
“Dokuz Patron Olayı” olarak anılan bu gelişme karşısında, “hak ve basın özgürlüğüne” sahip çıkmak amacı ile gazeteciler de 10 Ocak 1961 tarihinde Babıali’deki İstanbul Gazeteciler Sendikası binası önünde toplanarak, valiliğe kadar yürüdüler. Gazeteciler Sendikası da aynı gün yaptığı toplantıda, patronların üç günlük boykotları süresinde, “Basın” adlı bir gazete yayınlama kararı alarak, 11, 12, 13 Ocak 1961 tarihlerinde kendi gazetelerini çıkardılar.
İşte o tarihten sonra 10 Ocak, “Çalışan Gazeteciler Bayramı” olarak kutlandı.
Yalnız 12 Mart 1971 askeri müdahalesinden sonra çalışanların hakları ve basın özgürlüğüne getirilen kısıtlamalara tepki olarak 10 Ocak tarihi, “Bayram” olmaktan çıkarıldı ve “Çalışan Gazeteciler Günü” olarak anılmaya başlandı.
Gazeteler, bir zamanlar aileler tarafından yönetilirdi. Bu aileler ve gazeteleri; Yunus Nadi “Cumhuriyet”, Karacan Ailesi “Milliyet”, Simavi Ailesi “Hürriyet”ten ibaretti.
1980’li yıllara gelindiğinde ise bu “aile” geleneği değişerek, basın dünyasına Uzan’lar, Ahmet Özal ve Aydın Doğan giriş yaptı. En köklü değişim ise Özal dönemindeki Asil Nadir’in “Güneş” gazetesi ile medya dünyasına hızlı bir giriş yapması ile oldu.
1990’larda, Korkmaz Yiğit’in medya dünyasına girmesi ile çıkması bir oldu. İlerleyen zamanda medya dünyasında pek çok şey değişti. Tekelleşme hızlandıkça hızlandı ve son olarak Doğan grubu da bu dünyaya veda etti veya ettirildi.
Yine aynı dönemde kimileri için gazete almak, sadece kupon biriktirme sebebi olmuştu. Kupon kesmeyi hobi edinen kişiler vardı ve bu grup, hangi gazetede ne promosyon olduğunu adı gibi bilirdi. Promosyon çılgınlığı öyle bir noktaya ulaşmıştı ki çekilişle ikramiyeler bile dağıtılıyordu. O dönemleri yaşamış çok kişinin kütüphanesinde hala o kuponlarla alınan bu kitaplar mevcuttur. Bu kitapların çoğunun baskı kalitesi ve dizgisi hiç yapılmamış gibi oldukça düşüktü. Umre için dahi insanlar kupon biriktirir ve hayallerine kavuşmayı beklerdi. İnanması zor olsa da kuponla daire sahibi bile olabilirdiniz. Başka bir kupon kampanyasında ise aylarca kupon biriktirenler ürünü almaya gittiğinde büyük bir şok yaşamıştı. “Müzik seti” diye almaya gittikleri ürün, avuç içi kadardı ve nice insanın hayalleri yıkılmıştı. Elbette bu kampanyayı yürüten gazeteye de binlerce tepki yağmış ve bu durum haberlere konu olmuştu.
Mehmet Ali Ilıcak’ın sahibi olduğu Akşam gazetesinin televizyon macerasını hatırlayanlarınız vardır elbette. 365 kupon karşılığındaki AKAI marka 37 ekran televizyon hayaline binlerce insan kanmıştı. Gazetenin sürekli zamlanması ile on binlerce alıcı yolun yarısında bu yöntemle saf dışı bırakıldı. Sonunda kuponlar bitti ve televizyon umudunda olan on binlerce garibanın hayali yatmış oldu.
Tiraj kaygısı olan gazetelerin izlediği bu yol her ne kadar etik gazeteciliğe yakışmadı ise de tarihte yerini almış bir dönemdir.
Günümüzde ise Türkiye’de Demirören Grubu, Hürriyet, Milliyet, Vatan, Posta, Fanatik, Kanal D, CNN Türk, Ciner Grubu, Habertürk Gazetesi, Habertürk TV, SHOW TV, Turkuaz Grubu, Sabah, ATV Televizyonu, Albayrak Grubu, Yeni Şafak Gazetesi, İhlas Grubu, Türkiye Gazetesi, TGRT, T Medya Grubu, Akşam, Star Gazetesi, 360 TV, Doğuş Grubu, NTV, Star TV ile -yeni kapanan- Takvim ile Güneş gazeteleri mevcuttur.
Bu gruplar turizm, inşaat, eğitim, sanayi, enerji gibi bilumum sektörde hizmet veriyor olup, pek de iktidarın sözünden çıkmazlar.
Bu grupların dışında kendi çizgilerinde kararlılık göstermeye çalışan Cumhuriyet Gazetesi, Sözcü Gazetesi, Birgün Gazetesi ve Evrensel Gazetesini de unutmamalıyız.
Dünyadaki siyaset medya ilişkisini “al gülüm ver gülüm” ilişkisi ile tanımlamak pek de yanlış olmaz.
Yukarıda sıralanan onlarca medya kuruluşlarında görev yapan mensuplar arasında 212’ye tabi olanların oranının sadece yüzde 10’un altında kaldığı gerçeği çok acıdır. Gazete ve televizyon kanallarında çalışan binlerce gazetecinin ezici çoğunluğu ne 212’li ne de Basın Kartı sahibi. Sektörün yeni istihdam alanı olan internet medyası ise 212 bir yana, hala herhangi bir yasal zemine bile sahip değil.
Gazetecilik mesleği günümüzde ne yazık ki çok zor şartlar altında gerçekleştiriliyor. Gazeteciler en zor dönemlerden birini yaşıyorlar. İşsiz kalan gazeteciler, ceza evinde yatan gazeteciler, sansüre karşı halen işini yapmaya çalışan gazeteciler azımsanmayacak sayıda.
Cezaevlerinde halen 91 gazeteci ve medya çalışanı bulunuyor. Mesleklerini yaptıkları için tutuklanan gazeteciler ile basın çalışanları serbest bırakılmalı ve benzer tutuklamalar son bulmalıdır.
Abdi İpekçi, Ahmet Taner Kışlalı, Çetin Emeç, Hrant Dink, Metin Göktepe, Uğur Mumcu ve bu mesleğe şehit verilen bütün gazetecilere saygı ile…