09.05.2012 - 01:00 | Son Güncelleme: 09.05.2012 - 01:00
Mihrümah Sultan Câmiinin sırrı
Mihrümah Sultan, asrının en zengin ve hayırsever hanımıydı. İstanbulun iki girişini süsleyen câmileri üzerine son zamanlarda bir de hikâye düzülmüştür...
Mihrümah Sultan, Kanunî Sultan Süleymanın sevgili hanımı Hürrem Sultandan dünyaya geldi. Beş oğlanın da biricik kızkardeşidir. Gerçi padişahın bir kızı daha vardı: Tasasız Râziye Sultan. Dünyadan yüz çevirmiş bu hanım, aynı zamanda süt amcası olan meşhur veli Yahya Efendiye bağlıydı. Genç yaşta vefat etti. Türbenin hemen girişinde medfundur. OSMANLILARIN HALA SULTANI Mihr ü mah, Farsça, güneş ve ay demektir. Fakat Mihrimah dile daha kolay gelmiştir. Annesinin dizi dibinde, iyi bir tahsil ve terbiye gördüğü, yazdığı mektuplardan anlaşılmaktadır. Kültürlü, güzel konuşur ve yazardı. Evlenecek çağa gelince kendisine namzet olarak Diyarbekr Beylerbeyi Rüstem Paşa seçildi. Sultanın göz kamaştırıcı düğünü, 1539da kardeşleri Bayezid ve Cihangirin sünnet düğünü ile beraber oldu. Babası tarafından çok sevilen ve fikirlerine kıymet verilen Mihrümah Sultan, 1558de annesinin vefatından sonra babasının müşaviri oldu. Âdeta valide sultan sıfatıyla hareket etti. Babasını Malta Seferine teşvik etti. Hatta kendi servetinden 400 kadırga yaptırıp donanmaya hediye etti. Lehistan Kralına gönderdiği tebrik mektubu Polonya arşivindedir. Kardeşi Sultan II. Selim ve yeğeni Sultan III. Murad zamanında yaşadı ve Hala Sultan adıyla itibar gördü. 1578 yılında İstanbulda vefat etti. Kendi yaptırdığı câmilere değil de, Süleymaniyedeki babasının türbesine defnedildi. Şair Bâkinin sultana yazdığı mersiye pek meşhurdur. Güzel değildi; ama çok zeki ve iyi huylu idi. Kıskançlığı ile meşhur Rüstem Paşa ile iyi geçinmesi buna delildir. Evlendikten hemen sonra rahatsızlandı ve hayatı hastalık sıkıntıları ile geçti. Annesi gibi dindarlığı ve hayırseverliği ile tanındı. Asrının en zengin kadınıydı. Sık sık hazineye borç verdi. Servetini hayır hasenata harcadı. Hayatını bu işe tahsis etti. Mimar Sinana Üsküdar ve Edirnekapıda iki câmi yaptırdı. Mekke-i mükerremedeki Ayn-ı Zübeyde adlı su kaynağını tamir etti. Donanmaya 192 kantar işlenmiş demir temin eden bir vakıf kurdu. Bir sadrazam eşi üç sadrazam annesi Mihrümah Sultan, bir oğlan ve bir kız doğurdu. Sultanzâde Osman Bey, annesinden iki sene evvel vefat etti. Kızı Ayşe Hümâşah Hanımsultan, sırasıyla Semiz Ali Paşa, Nişancı Feridun Bey ve nihayet şeyhi Aziz Mahmud Hüdâî ile evlendi. Hacca giden nâdir hanedan mensuplarındandır. Kendi yaptırdığı Üsküdar Aziz Mahmud Hüdâî Câmii haziresinde medfundur. Böylece Rüstem Paşa bir yana, Mihrümah Sultanın soyundan üç sadrazam daha gelmiştir. Mimar Sinan, Mihrümah Sultana âşık mıydı? Mihrimâh Sultan, şehrin iki girişinde, Üsküdar iskelesinde ve İstanbulun yedi tepesinden en yükseği olan Edirnekapıda iki câmi yaptırdı. Üsküdardaki câmi, medrese, imâret, tabhâne ve sıbyan mektebiyle bir külliye idi. Tek parti devrinde çoğu yıktırıldı. İki minareli câmiden başka sıbyan mektebi kütüphane, medrese de poliklinik olarak faaliyettedir. Edirnekapıdaki câmi, çeşme, medrese ve hamamdan ibaret bir külliyedir. Tek minarelidir. 1714, 1894 ve 1999 zelzelelerinde zarar gördü. Tamir olundu. Bu meyanda son zamanlarda bir de hikâye dillerde dolaşıyor: Gûyâ Mimar Sinan, babası tarafından Karaboğdan Seferine götürülen Mihrümah Sultanı görüp âşık olmuş. Onun gözüne girebilmek için Prut Nehri üzerine 13 günde bir köprü yapmış. İstemiş, vermemişler. O da aşkını sanatına dökmüş. Üsküdar Mihrümah Sultan Câmiine etekleri yerleri süpüren bir kadın silüeti vermiş. Edirnekapı Mihrümah Sultan Câmiinin içerisindeki sarkıt ve minare işlemelerinde de saçları topuklarını döven bir kadın hayali tasvir etmiş. Sultanın doğum günü olan 21 Martta Edirnekapıdaki câmiin tek minaresi ardından tepsi gibi kıpkırmızı güneş batarken, Üsküdardaki câmiin ardından ay doğmaktadır: Mihr ü Mah. Bu hoş hikâye, bir hayal mahsulüdür. Yakın zamanda yazılan bir romandan çıkmıştır. Bu hususta tarihî bir bilgi, hatta dedikodu bile yoktur. Orduda istihkâm zâbiti olan elli yaşında evli barklı Mimar Sinanın, sultanı görüp beğenmesi olacak iş değildir. Kaldı ki hanedan hanımlarının sefere götürülmesi vâki değildir. Üstelik sultanın doğum yılı bile belli değildir, nerede kaldı ayı ve günü belli olsun. Harab Mâbed Yakın devirde yaşamış şairlerden en sevdiğim Rıza Tevfik Bölükbaşı, Cihan Harbi sırasında Edirnekapı Mihrümah Câmiini gezmiş; zelzele sebebiyle harabiyetine üzülüp bir şiir yazmıştır. Çok alâka uyandıran bu şiir sayesinde câmi tamir ettirilmiştir. Şairin en güzel eserlerindendir. HARAB MÂBED Vardım eşiğine yüzümü sürdüm, Etrafını bütün dikenler almış, Ulu mihrâbında yazılar gördüm Kim bilir ne mutlu zamandan kalmış. Batan güneşlerin ölgün nigâhı, Karartıp bırakmış o kıblegâhı. Mazlum bir ümmetin baht-ı siyâhı Viran kubbesinde gölgeler salmış. İslâmın bahtiyar bir zamanında Âb-ı hayat varmış şadırvanında Şimdi harab olan sâyebânında Dem çeken kuşların ömrü azalmış. Âyât-ı hikmet var kitâbesinde Bir ders-i ibret var hitâbesinde Bağ-ı cennet olan harâbesinde Tekbir sedâları artık bunalmış. Hey Rızâ secdeye baş koy da dinle Taşlar dile gelsin senin derdinle Efsâne söyleyim, ağla hem dinle O şerefli mâzi meğer masalmış. Tarihi değiştiren bit Enderundan yetişme Hırvat asıllı Rüstem Paşa, sultandan yaşlıydı, yakışıklı değildi. Fakat fevkalâde zeki ve kabiliyetli idi. Bu sebeple hasmı çoktu. Bunlar evliliği engelleyebilmek için paşanın cüzzamlı olduğu dedikodusunu yaydılar. Bunun üzerine bir saray tabibi gizlice Diyarbekre gidip paşanın çamaşırına bit koydu. Bit yaşadı. Cüzzamlının çamaşırında bit yaşamadığı için, bu paşanın sıhhatine hamledildi. Zamanın bir şairi bunun için: Olacak bir kişinin bahtı kavî, tâlihi yâr/Kehlesi (biti) dahi mahallinde işe yarar demekten kendisini alamamıştır. Hatta hiç umulmayan bir şekilde yükselmeye vesile olan şeye kehle-i ikbâl (ikbal biti) demek tâbir olmuştur. Damat olduktan sonra kayınpeder ve kayınvâlidesinin gözüne giren Rüstem Paşa, kısa zaman sonra 44 yaşında sadrazam oldu. İki ayrı devrede 14 sene ile en uzun müddet makamda kalan sadrazamlardandır. Zekâsı, çalışkanlığı ve nizam bilmesi sebebiyle kendisini gösterdi. Demokratik ülkelerin başbakanları gibi müstakil çalıştı. Padişah bile kendisine müdahale etmezdi. Bu teveccühü çekemeyenler, Şehzâde Mustafanın idamını kendisinden bildiler. Böylece hasmı çoğaldı. Hep menfi bir şöhretle anıldı. Rüstem Paşa, Osmanlı tarihinin en zengin şahsiyetlerindendir. Sadece servetinin sayıldığı koca bir defter Topkapı Sarayındadır. Köle olduğu için bu koca servet hazineye kalmıştır. Sayısız hayratı vardır. Hele Eminönündeki Rüstem Paşa Câmii, dünyanın en güzel çinilerine sahiptir. İlme meraklıydı. Osmanlı tarihi yazmıştır. 5000 yazmadan müteşekkil zengin bir kütüphanesi vardı. Şiiri sevmez, şairleri kollamazdı. Bu sebeple çok hicvedilmiştir. İktisatlılığı eli sıkılık olarak değerlendirilmiştir. Hanımı, hatta kayınpederinin sağlığında 1561de vefat etti. Şehzâde Câmiindeki türbesinde medfundur. Beşiktaşta câmisi bulunan Kaptan-ı Derya Sinan Paşa kardeşidir.