mektubun tarihi gelişimi ile ilgili araştırma bilgi90'dan bulabilirsiniz
Mektup Türünün Özellikleri Tarihi Gelişimi ve Temsilcileri | Çokbilgi.com - Türkçe ve Edebiyat Güncesi
Edebî anlamda olmasa bile ilk Türkçe mektup örnekleri bin yıl öncesine, Doğu Türkistan’daki Uygurlara aittir. Mektubun, Türkçe karşılığı “betik/bitik”tir. İslamiyet’in kabulünden sonra “mektup” sözcüğü yaygınlık kazanmıştır.
Divan edebiyatında ise, mektup inşa (düzyazı) içinde değerlendirilmiştir. İnşa seçili düzyazı demektir; ancak edebiyatımızdaki ilk yazıya geçmiş mektup örnekleri olarak “münşeat” kitaplarındaki bu inşalar kabul edilmektedir. Tanzimat dönemine kadar, mektup inşa başlığı altında yer alır. Halk edebiyatında da türkülere, mânilere ve âşıkların manzum/mensur mektuplarına, asker mektuplanna –ki anonim kültür içinde değerlendirilebilir– yansıyan bir mektup kolu daha vardır.
Uzakta bulunan herhangi dosta, arkadaşa gönderilen ya da kamu kuruluşları arasında haberleşmeyi sağlayan bir yazı türüdür. Mektuplarda dilek ve arzu bildiren duygu ve düşüncelere yer verilir.
Mektupta kullanılacak anlatım, bunu okuyacak kişinin kültür düzeyine göre ayarlanır. Arkadaşa yazılacak bir mektupta kullanılacak dil, büyüğe yazılacak mektuptaki dilden elbette farklı olmalıdır.
Edebiyatımızda mektup türü, Tanzimat Edebiyatı döneminde gelişmeye başlar. Özellikle Abdülhak Hamit TARHAN ile Namık Kemal’in birbirlerine yazdıkları mektuplar, bu gelişmenin önemli ve tipik örnekleridir. Bilim, edebiyat ve siyaset adamlarının mektupları, ayrıca çağının özelliklerini yansıttığı için, birer “belge” niteliği de taşırlar.
Mektup Yazarken Dikkat Edilmesi Gerekenler:
Mektup türü için diğer türlerde olduğu gibi nasıl yazılacağı veya hangi özelliklere sahip olması gerektiği gibi konularda belirlenebilmiş kurallar söz konusu değildir. Mektubun sınırlarını tam olarak belirlemek mümkün değildir, çünkü yazan kişiye sınırsız konulan sınırsızca yazma özgürlüğü tanır ve yazan kişi farklı meslek, kültür, yaş ve statülerden olabilir. Bununla birlikte, mektup yazarken dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Mektup türünün nasıl yazılması gerektiği tanımlanamasa da mektup yazımından yola çıkarak her mektubun olmazsa olmazları vardır diyebiliriz:
• Mektuplar mutlaka bir hitapla başlamalıdır.
• Resmî bir makama mektup yazılıyorsa çizgisiz bir kâğıt ve renksiz bir zarf kullanılmalıdır; ancak özel mektuplarda renkli, desenli kâğıt ve zarf mektup kullanılabilir.
• Mektup, yazılan kişiye/kuruma göre bir üslupla kaleme alınmalıdır.
• Sağ üst köşeye tarih düşülmeli, yine mektubun sonuna kişi adını yazarak imzalamalıdır.
E-posta/iletide de dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Konu başlığına mutlaka hangi konuda yazdığımıza dair bir iki sözcük yazılmalıdır. Mektupta olduğu gibi, e-postalar/ iletiler de hitapla başlamalı ve bitiş sözcüklerine yer verilmelidir. E-posta’nın/ iletinin kime ya da kimlere gönderildiği dikkatli bir biçimde belirtilmelidir. Bir gruba e-posta/ileti gönderilecekse kişilerin e-posta/ileti adresleri to/kime alanına değil Bcc alanına yazılmalıdır. Bu şekilde, alıcıların birbirlerinin e-posta/ileti adreslerini görmesi engellenmiş olur. Her e-posta/ileti adres sisteminin bu özelliği mevcuttur.
Günümüzde iletişim yollarının çeşitlenmesi ve teknolojinin getirdiği olanaklarla mektup tercih edilen bir haberleşme aracı olmaktan çıkmıştır. Telefon, cep telefonu ve sonrasında internet kullanımının giderek yaygınlaşması bunda başlıca etkendir. Ancak elektronik postalar/iletiler yoluyla ve cep telefonlarındaki yazılı bilgi / mesaj gönderme seçenekleri sayesinde mektup yüzyılımızda da farklı bir biçimde yaşamaya devam etmektedir.
Günümüzde iletişim özelliğini kaybeden mektup, edebî bir tür olarak da ortadan kalkmıştır. Mektubun ortadan kalkmasının nedenlerinin başında bireyin haberleşme özgürlüğünün genişlemesi gelir.
|» “Mektup” sayfasına dön! «|
Yazı kaynağı : www.cokbilgi.com
Mektubun özellikleri, tarihi gelişimi ve türleri
Bir şeyden haber vermek, bir şeyi sormak, istemek veya duyguları bildirmek için birine posta yoluyla gönderilen metin, yazı.
Mektup türüne ait en eski metinler MÖ 15-16. yüzyıllara kadar gitmektedir. Bu mektuplar Mısır Firavunları tarafından yazdırılmıştır. Hitit krallarının yazdırmış olduğu mektuplar da bulunmaktadır. Bu mektuplar haber vermek veya emir ve istekleri bildirmek için yazıldığı için duyguları bildirmemektedir. Divan edebiyatında mektup türünün en önemli örneği Fuzuli’nin Şikayetnamesi’dir.
Mektup türündeki en önemli gelişme teknolojinin gelişmesiyle olmuştur. Mektuplar artık zarfa konma özelliğini neredeyse kaybetmek üzeredir. İnsanlar daha ekonomik ve çok daha hızlı olan elektronik postayı (e-posta) tercih etmektedirler.
Not: Elektronik postalar (e-posta) gönderildikleri ortamın özelliğinden dolayı bu adı almıştır. Mektuplar oluşturulma amacından yola çıkılarak sınıflandırılır.
Oluşturulma amaçlarına göre mektuplar:
1.Özel Mektup
2.Resmi mektuplar
3.İş Mektupları
Özel Mektup:
Uzakta bulunan bir arkadaş, dost, tanıdık veya herhangi bir kişinin diğerine yazdığı mektuptur.
Mektubun dil ve anlatımını belirleyen etkenler ele alınan konunun niteliği, mektubun göndericisi ile alıcısının birbirlerine karşı tutumlarıdır. Ayrıca gönderilen mektupta geçen konunun içeriğine göre özel mektuptaki üslup farklılaşır. Üzüntü ve sevinç ifade eden mektuplar aynı üslupla yazılmaz.
Mektupta anlatılanlar bilgi aktarmak amacıyla yazıldığıysa dil göndergesel işlevde, duygu ve heyecan aktarmak amacıyla yazıldıysa heyecana bağlı işlevde, gönderici alıcıdan bir şeyler yapmasını istiyorsa alıcıyı harekete işleviyle kullanılır.
Mektuplarda giriş, gelişme ve sonuç bölümleri bulunur. Bu bölümler bir mecburiyet olarak değil de duygu ve düşünceleri daha rahat anlatabilmek içindir. Giriş bölümünde mektubun yazılış amacı belirtilir, gelişme bölümünde asıl anlatılmak istenen ortaya konur ve ayrıntılara girilir, sonuç bölümünde iyi dileklerle mektup tamamlanır.
Eski edebiyatımızda mektupların bir araya getirildiği eserler mektubatlardır. Münşeatlarda mektuplara da yer verilmiştir. Mektupların Tanzimat’tan itibaren kitaplaşma süreci hızlanmıştır.
Özel mektup yazarken mektubun biçim özelliklerine de dikkat etmek gerekir. Bu özellikler şunlardır:
Mektuplar uzmanlık alanlarına göre edebi mektup, felsefi mektup, askeri mektup gibi isimler alır. Bu mektuplar da bir çeşit özel mektuptur. Özel mektuplardan farkı, bu mektuplarda şahsi konuların yanında fikri ve edebi konuların da işlenmesidir.
Özel mektuplarda kullanılan anlatım türleri konuya göre farklılık gösterir. Arkadaş, dost ve akrabalarımıza yazdığımız mektuplarda daha çok söyleşmeye bağlı anlatım, açıklayıcı anlatım, öyküleyici anlatım ve emredici anlatım kullanılır. Edebiyat ve düşünce adamlarının yazdığı mektuplarda yukarıda saydığımız anlatım türleriyle beraber tartışmacı, öğretici ve kanıtlayıcı anlatım türleri de kullanılır.
Resmi Mektup:
Kamu kurum ve kuruluşlarıyla kamu hizmeti veren tüzel kişi niteliği kazanmış oda, sendika, baro, meslek birliği gibi çeşitli kuruluşların vatandaşlara ve tüzel kişilere gönderdiği resmi içerikli her tür yazıdır.
Resmi mektupların biçim ve içerik bakımından nasıl olacağı yönetmeliklerle ve genelgelerle belirlenmiştir.
Resmi mektuplarda ciddi, duru, yalın ve açık bir anlatım vardır.
Resmi mektuplarda daha çok emredici anlatım vardır. Dilin alıcıyı harekete geçirme işlevi ve göndergesel işlev de kullanılır.
Resmi mektuplar çizgisiz beyaz kağıda yazılır. Postayla ve e-postayla gönderilir.
Dilekçe:
Herhangi bir istek, ihbar ve şikayetin bildirilmesi veya herhangi bir konuda bilgi istenmesi için sunulan imzalı ve adresli mektuplara denir.
Dilekçede sade, anlaşılır ve duru bir dil kullanılır. Yanlış anlamaya müsait ifadelerden kaçınılır.
Dilekçelerde istekler yasalara uygun olmalı, şikayetler de somut delillerle dile getirilmeli.
Dilekçeler doğru makama ulaştırılmalı.
Dilekçelerin biçim özellikleri:
İş Mektupları:
Ticari işletmelerin birbirlerine ve vatandaşlara, vatandaşların da bu işletmelere gönderdikleri iş, hizmet ve ticaret konul mektuplardır.
İş mektuplarında sipariş, satış, borç alıp verme isteği, bilgi isteme, bir ürün ya da hizmetle ilgili şikayeti dile getirme gibi konular ele alınır.
İş mektuplarında açık, anlaşılır, sade ve duru bir dil kullanılır. Ciddi bir üslubu vardır.
İş mektupları göndericinin özelliğine göre ikiye ayrılır:
1.İşletmelerin, kişilere ve başka işletmelere gönderdiği mektuplar:
Bu tür mektuplarda işletmenin adı, adresi ve logonun bulunduğu antetli beyaz kağıtlara bilgisayarla yazılır. Reklam mektupları, teklif-satış mektupları, sipariş, kredi ve teşekkür-özür mektupları bu mektuplara örnektir.
2.Kişilerin işletmelere gönderdikleri mektuplar:
Bu iş mektubunda gönderici, ticari veya sanayi faaliyetleri bulunan bir kuruluş ya da hizmet alım ilişkisine giren bir kişi olarak mektubunu yazar. Bu mektuplar ekonomiyle ilişkilidir. Gönderici çoğunlukla iş yerinden bir istekte bulunur veya iş yerinin ürün ve hizmetleriyle ilgili şikayetlerini bildirir.
Not: Bu tür iş mektuplarıyla dilekçeler biçimsel olarak anı özellikleri taşımaktadır. Fark, bu metinlerin gönderici ve alıcının birbirlerine karşı özel durumlarıdır. Dilekçede alıcı devlet, gönderici ise vatandaştır. Resmi makamlardan isteklerinin karşılanmasını ister.
İş mektuplarında dil göndergesel işlevde ve alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılır. Bu mektuplarda açıklayıcı ve emredici anlatımdan faydalanılır.
Mektubun Diğer Öğretici Metin Türleriyle İlişkisi
Bazı yazarlar çeşitli türlerde oluşturdukları metinleri mektupların özelliklerinden yararlanarak meydana getirmişlerdir. Böyle metinler bir yönüyle mektuba benzese de içerik ve işlev bakımından mektup değillerdir. Bunlar aslında deneme, makale, fıkra, eleştiri, gezi yazısı ve söyleyişi türünde yazılardır.
Edebiyatımızda bu şekilde mektubun samimi havasından ve hitap tarzından yararlanarak oluşturulmuş bazı eserler şunlardır:
Ahmet Rasim mektup biçiminde yazdığı “Şehir Mektupları” adlı eserinde fıkra ve sohbetlerini bir araya getirmiştir.
Cenap Şahabettin’in “Hac Yolunda”, Ahmet Rasim’in “Romanya Mektupları” , Falih Rıfkı Atay’ın “Londra Konferansı Mektupları” adlı mektup biçiminde yazdıkları eserleri gezi yazılarıdır. Nurullah Ataç’ın “Okuruma Mektuplar” adlı eseri denemedir. Namık Kemal’in Ziya Paşa’nın Harabat adlı antolojisini eleştirmek için yazdığı “Tahrib-i Harabat” ve “Takip” adlı eserleri mektup biçiminde düzenlenmiş eleştiri eserleridir.
Not: Açık mektup, kişiden kişiye seslenmekle birlikte o kişiye gönderilmek amacıyla değil de gazete, dergi gibi süreli yayınlarda ya da internet ormanında yayımlanmak üzere yazılmış mektuptur. Açık mektuplarda kişisel konular değil, geniş kitleleri ilgilendiren önemli güncel, siyasi ve sosyal konular ele alınır. Açık mektup, mektup türünün özelliklerinden faydalanılarak yazılan ve daha çok gazetelerde ve dergilerde yayımlanan mektuplardır.
Öğretici Metin Olan Mektupla Edebi Metinlerin İlişkisi
Edebi metinlerin bir kısmında metinlerin tamamı veya önemli bir bölümü kurmaca karakterlerin birbirlerine yazdıkları mektuplardan oluşur. Goethe’nin “Genç Werther’in Istırapları”, Halide Edip Adıvar’ın “Handan”ı, Reşat Nuri Güntekin’in “Bir Kadın Düşmanı” adlı eserleri buna örnektir. Bu eserlerde geçen kişiler, mekanlar ve olaylar kurmacadır. Bu sebeple bu metinler öğretici metin değil, edebi metindir.
Bazı edebi metinler de mektup biçiminde yazılmıştır. Yani sadece bir mektuptan oluşan şiir veya hikayedir. Bunlar tek başlarına birer edebi metindir. Necip Fazıl Kısakürek’in Zindandan Mehmede Mektup, Nazım Hikmet Ran’ın Bir Cezaevinde, Tecritteki Adamın Mektupları adlı şiirleri buna örnektir.
Mektup Örnekleri:
Cemil Meriç’in mektupları
Yazı kaynağı : edebiyatsultani.com
Mektubun Tarihsel Gelişimi
Dilimize Arapçadan geçen mektubun tarihi, yazının bulunduğu döneme kadar uzanmaktadır. MÖ 15-14. yüzyıllarda yazılan, Mısır firavunlarına ve Hitit krallarına ait diplomatik mektuplar bulunmuştur. 15. yüzyılda kâğıdın bulunması ile yaygın bir İletişim aracı hâline gelmiş, türe ait özellikler belirginleşmiştir. Latin Edebiyatı Dönemi’nde Cicero ve Horatius mektup türünde eserler yazmıştır. Türün ustaları ise ancak 18-19. yüzyılda yetişmiştir. Mme de Sevigne (Mim Dö Sevig), Voltaire (Volter), Rousseau (Ruso) bu türün ustalarındandır.
Mektup Türk edebiyatında da öteden beri kullanılmıştır. Divan edebiyatında mektupların bir araya getirildiği “münşeat”larda özel ve resmî mektuplara çokça yer verilmiştir. Divan edebiyatı sanatçıları mektubu daha çok, bir edebî tür olarak görmüşler ve mektuplarında süslü, ağır bir dil kullanmışlardır. Fuzuli’nin Şikâyetnamasi edebiyatımızdaki en ünlü mektuplardan biridir.
Mektup türü, Tanzimat Edebiyatı Dönemi’nde gelişmeye başlamıştır. Namık Kemal’in Avrupa’dan, Magosa’dan, Rod0s’tan yazdığı mektuplar meşhurdur. Abdülhak Hamit Tarhan’ın Mektuplar, Muallim Naci’nin Muhaberâtve Muhâverât adlı eserleri bu dönemde kitap hâline getirilen mektuplardan bazılarıdır.
Tanzimat’tan sonra yazılan mektuplarda içten ve doğal bir dil kullanılmıştır. Mektup geleneği Cumhuriyet Dönemi’nde de devam etmiştir. Nurullah Ataç’ın Okura Mektuplar, Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın Mektuplarla Halikarnas Balıkçısı, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Mektuplar, Cahit Sıtkı Tarancı’nın Ziyaya Mektuplar, Nazım Hikmet’in Kemal Tahire Hapishaneden Mektuplar adlı eserleri bu dönemde yazılan mektup türündeki eserlerdir.
Yazı kaynağı : www.eokultv.com
Yorumların yanıtı sitenin aşağı kısmında
Ali : bilmiyorum, keşke arkadaşlar yorumlarda yanıt versinler.