İslamiyette Hayvanlar
İslamiyet döneminde de hayvanların yeri bir başkadır. İslamiyette hayvanlar nasıldır, önemi nedir bunlara bakacağız ve hayvanlara dinimizce nasıl davranmalıyız bunları inceleyeceğiz.
İslamiyet Öncesi Arap Yarımadasında Hayvanlar
İslamiyet öncesi Arap Yarımadası, zulmün ve adaletsizliğin kol gezdiği, her zaman savaşların hüküm sürdüğü, zayıf insanlarla birlikte kadınlar ve kızlara hiçbir değerin verilmediği bir Cahiliye Dönemi içindeydi. Kız çocuklarına değer vermek bir yana diri diri toprağa gömüldüğü de bilinmektedir. İnsanlara bile verilen değerin bu seviyede olduğu bir toplumda hayvanlardan ya da hayvan haklarından bahsetmek de abesle iştigal etmek derecesinde boştur. Cahiliye döneminde hayvanlar da hiçbir değere sahip varlıklar değillerdi. Hayvanları kendilerine hizmet ve iş görme aracı olarak kullanan Araplar, hayvanlarına fütursuzca zulüm uygulamaktaydı.
Nitekim o günlere ışık tutan Ebu Vakıd’ın anlattığına göre; Rasulullah Medine’ye geldiği zaman Medineliler, diri olan bir devenin hörgücünü kesmekte ve koyunların da butlarından koparıp yemekteydi. Bu durumu gören Resullullah “Hayvan diriyken ondan kesilen bir şey meyte (leş) hükmündedir, yenilmez” demiştir.
İslamiyette Hayvanlar Önemi
İslamiyet’in doğuşu ve yayılması ile birlikte insanların esenliğe kavuşması başladığı gibi, Allah’ın yarattığı bin bir çeşit faydası olan hayvanların da cahiliye döneminin zulmünden kurtularak rahata eriştiğini söylemek mümkündür. Yukarıda anlatılan rivayette görüldüğü gibi İslam’ın anlayışı ile birlikte söz konusu hayvanlar acı ve işkenceden kurtarılmıştır. Allah Resulü’nün hayvanlara yapılmasını yasakladığı bir diğer durum ise canlı bir hayvanı bağlayıp karşıdan atış yaparak işkence etmek ve hayvanları hedef tahtası yapmaktır. Buhari, Zebaih, 25’te belirtilen bu hadis sayesinde hayvanları hedefe koyup ateş etmek önlenmiştir.
İslam inancında hayvanların önemi çeşitli şekillerde belirtilmiştir. Hayvanların, herhangi bir fayda sağlanmayan ve sebepsiz yere yani keyfi suretle öldürülmesini de yasaklamıştır. Gereksiz yere herhangi bir canlıya zarar verilmesinin önüne geçilen söz konusu yasak, hadislerle de desteklenmiştir.
İslam dini, cahiliye döneminin hayvanlara karşı gerçekleştirdiği eziyet ve işkenceleri yasaklamış ve hayvanlara merhamet etmeyi, merhametle muamele etmeyi, hayvanlara eziyet etmeye matuf hareketlerden kaçınmayı emretmektedir. Konuya ilişkin bir hadisten şu şekilde bahsetmek mümkündür. Rasulullah’ın buyurduğu üzere: “Bir kuşu ( gıda ihtiyacı sebebiyle ) keserken bile olsa, kim merhamet ederse, Allah da ona kıyamet günü merhamet eder.” (Taberânî, Kebîr, VIII, 234/7915; Beyhakî, Şuab, VII, 482)”. Söz konusu hadis, hayvanlara merhamet etmenin İslamiyet’teki önemine dair çok güzel bir örnek oluşturmaktadır.
Hayvanlara Nasıl Davranmalıyız?
İslamiyette hayvanın yerini gösteren, hayvanlara nasıl davranılmasını gerektiğine dair bir diğer örnek de şu şekilde rivayet edilmektedir. Sevade bin Rebi tarafından nakledilen duruma göre, Sevade bin Rebi, Hz. Muhammed’in huzuruna çıkmış ve kendisinden bir şeyler istemiştir. Hz. Muhammed, Sevade’ye birkaç tane deve verilmesini buyurmuş ve ardından şu sözleri söylemiştir: “Evine döndüğün zaman hâne halkına söyle, hayvanlara iyi baksınlar, yemlerini güzelce versinler! Yine onlara tırnaklarını kesmelerini emret ki hayvanları sağarken memelerini incitip yaralamasınlar!” (Ahmed, III, 484; Heysemî, V, 168, 259, VIII, 196). Örneğimizde gördüğümüz gibi, peygamberimizin insanlara, develeri sağarken memelerini incitip yaralamalarını önlemek adına tırnaklarını kesmelerini söylemesi, İslamiyet’in hayvanlara gösterdiği incelik ve merhametin ayrı bir göstergesidir.
İslamiyet hayvanların ulaşım, taşıma, iş yapma, beslenme ve diğer ihtiyaçlar bakımından kullanılabileceğini kabul etmekle beraber hayvanların kullanıldığı her durumun nasıl olması gerektiğini kurallara bağlamıştır. Dolayısıyla İslamiyet, Hz. Muhammed’in telkin ve talimatları ile birlikte iş yaptırılmasından kesilip yenilmesine kadar, hayvanların her durumuna özgü kurallar koyulması açısından, hayvanlara özgü bir hukukun oluştuğu da söylenebilmektedir. Cahiliye döneminin Arap Yarımadası’nda, insanların bile göremediği değer ve merhameti, İslamiyet ile birlikte Müslümanlar hayvanlara gösterir duruma gelmiştir. Böylelikle ortak yaşam alanına sahip olduğumuz diğer canlılara da yaşam hakkı tanınmıştır.