Hasan B. Ahmed B. Ali El-Kâtib’in Kemâlü Edebi’l-ğınâ adlı eseri
Abstract
HASAN B. AHMED B. ALİ EL-KÂTİB’İN KEMÂLÜ EDEBİ’L-ĞINÂ ADLI ESERİ Satır aralarında ve bazı kaynaklardan elde ettiğimiz bilgiler ışığında X. yüzyılın sonu veya XI. yüzyılın başlarında yazıldığı tahmin edilen Hasan b. Ahmed b. Ali el-Kâtib tarafından kaleme alınan ansiklopedik eser Kemâlü Edebi’l-Ğınâ kendi dönemi ve kendinden sonraki dönemlerin mûsikî yapısının anlaşılmasında önemli bir yer teşkil etmektedir. Hem nazarî hem de amelî mûsikînin inceliklerinin anlatıldığı bu eser kısaca sesin tanımı, sesin oluşumu, ses oranlarının ne zaman bulunduğu, insanda ses, perde, nağme, aralıklar, aralık çeşitleri, cins ve çeşitleri, cem’ ve çeşitleri, tarika, lahinlerin çeşitleri, faziletleri, lahinlerin manası, lahinler ile ilgili terimler, lahin-güfte ilişkisi, lahin-felek-nefis ilişkisi, îkâ tanımı ve çeşitleri, îkâya ait terimler, lahinlerin tertibi, mûsikişinas vasıfları, icrada yapılması gerekenler, bestekâr vasıfları, mûsikîşinasın imtihan edilmesi, lahinlerde hırsızlık, boğaza faydalı-zararlı şeyler, boğaz terimleri, dinleyicinin özellikleri ve enstrumanlara dair konuları içermektedir. Ayrıca bugün literatürde yer almayan yönetici, filozof, şair, mûsikişinas ve onlara ait kitap isimleri sayesinde mûsikî tarihinin karanlıkta kalmış boşlukların aydınlatılmasına yardımcı olacağı düşüncesindeyiz. Çalışmamızı kendi dönemine kadar yazılmış Fârâbî’nin Mûsikâ’lKebîr, İbn Sînâ’nın Kitâbü’ş-Şifâ, İbn Hurdâzbih’in Kitâbü’l-Melâhî, Kindî’nin mûsikî risâleleri, Harezmî’nin Mefâtihu’l-Ulûm, İhvan-ı Safâ’nın er-Resâil, Ebu’l iii Hüseyin ibn el-Hasan İbn el-Tahhân’ın Havi’l-Fünûn Ve Selvetü’l-Mahzûn adlı eserlerindeki ilgili bölümlerin ele alınarak, Kemâlü Edebi’l-Ğınâ ve kendi dönemine kadar yazılan bu eserler arasındaki benzerlik ve farklılıklar gösterildi.