Ahlat Selçuklu Mezarlığı
Selçuklu Mezarlığı
Ahlat – Bitlis
Dünyanın en büyük Türk – İslam mezarlığı olarak bilinen Selçuklu Mezarlığı, Selçukluların 12. ve 13. yüzyılda Ahlat’ta yapmış oldukları anıt eserler ve mezar taşlarının muhteşem görsellikteki işçiliği, insanların yaşam biçimlerini ve inanışlarını en güzel şekilde yansıtmaktadır. Kubbet-ül İslam olarak adlandırılan Ahlatta 210 dekarlık alanda 8169 mezar taşı bulunmaktadır.
Anadolu’da Türklerin uğrak yeri, zahid, abid, imam ve hafızların menşei olan Ahlat’ta Türk kültür tarihi bakımından olduğu kadar, sanat tarihi yönünden de büyük önem arz eden yüzlerce mezar taşı vardır. Büyüklük ve yapılarıyla korkunç bir tesir uyandıran bu mezarlar, 900 senelik bir Türk-İslam şehri olan Ahlat’ta toplanmışlardır.
Ahlat şahlar, Eyyubiler ve çoğunluğu İlhanlılar dönemine ait olan bu mezar taşlarını Prof. Dr. Beyhan Kara mağaralı hocamız, şahideli mezarlar , şahidesiz prizmatik sandukalar ve çatma lahidler olmak üzere üç sınıfa ayırmıştır. Bunlardan sayıları bin civarında olan şahideli mezarlar özellikle alışılmış ölçülerden çok büyük 3.50 m. yüksekliğe varan ve her cephesinde süsleme bulunan dikdörtgen prizma şeklindeki şahideleriyle Ahlat mezar taşlarını karakterize ve temsil etmektedir.Ahlat Belediyesi
1- Meydanlık Kabristanı ( Selçuklu Mezarlığı )
Ahlattın en büyük ve muazzam mezarlığı olan bu mezarlık doğudan batıya doğru İki kubbe Mahallesi ile Harabe şehir arasındaki geniş düzlüğü kaplamaktadır. Meydanlık Mezarlığında XII. asrın başından XVI. asra kadar tarihlenen muhletif tiplerde takriben bin kadar mezar taşının bulunduğunu belirten Prof. Dr. Beyhan Kara mağaralı hocamız bunun dışında yedi tanesi meydana çıkarılmış olan ve kazılarla sayılarının daha da artması muhtemel olan halkın “Akıt” dediği tümülüs tarzında mezarlarında mevcudiyetinden bahsetmektedir.
En önemli mezar taşlarının ve sanatkarların bulunduğu bu Selçuklu mezarlığı adeta Anadolu’nun Türk yurdu olduğunun ispatı açısından tapu mahiyetindedir.
2-Taht-ı Süleyman Mahallesi Mezarlığı
“Kara Şeyh” mezarlığı da denilen bu mezarlık ismiyle anılan mahallede bulunur. Burada XIV. asra ait pek çok şahideli eser, bir akıt ve bir koyun heykeli mevcuttur. Mezartaşları itina ile işlenmesine rağmen ikinci sınıf eserlerdir.
3-Kırklar Mezarlığı
“Kırk Kardaş” mezarlığı olarak da bilinir. İsmini aldığı mahallede bulunur. XIII. ve XIV. asra ait yapıları barındırmaktadır. Küçük ölçüde ve kabaca işlenmiş olan bu mezarların içinde bulunan sütun haindeki bir sanduka bu tipin Ahlat mezarlıklarında bulunanlarının en itinalılarındandır. Bu mezarlıkta ayrıca “Orta Asya Balbalları” nı anımsatan insan şeklinde arkaik şahideler de mevcuttur.
4-Merkez (Erkizan) Mezarlığı
“Kayalı Mezarlığı” olarak da anılan bu mezarlık Şeyh Necmeddin ve Erzen Hatun kümbetlerinin bulunduğu Erkizan Mahallesindedir. Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı hocamız bu mevkiinin isminin “Kayı” dan geldiğini söylemektedir. İşçilik bakımından bir özelliği olmayan mezarlar mevcuttur.
5-Harabe Şehir Mezarlığı
Eski şehrin merkezinde, Selçuklu Kalesi içindeki Harabe şehir’de bulunmaktadır. Mezarlıkta basit, işçiliği olmayan mezarlar ile iki akıt bulunmaktadır.
6- Kale Mezarlığı
Osmanlı kalesinin kuzeydoğusunda bulunan bu mezarlıkta, Ahlat’ın Osmanlı dönemi mezarları bulunmaktadır. Bu mezarlar, işçilik ve tezyinat bakımından önem taşımayan kabaca yapılmış mezarlardır. Meydanlık mezarlığı nasıl ki Ahlat’ta taş işçiliğinin zirvede olduğunu yansıtıyorsa, Kale mezarlığı da Ahlat’ta bu sanat kolunun artık sönmüş bulunduğunu ve Ahlat’ın bir sanat merkezi olma hüvviyetini kaybettiğini göstermektedir.
Akıtlar
Ahlat’ta uzun süre araştırma ve kazılar yapan Prof. Dr. Beyhan Karamağaralı’nın “Tümülüs tarzındaki eski Türk mezarları” diye tanımladığı ve Ahlat halkı tarafından “Akıt” diye adlandırılan kısmen toprağın altında bulunan bu mezarların gövdelerinin üzeri değişik şekilde tonozla örtülmüş ve iç mekanlar küçük mazgal pencereleri ile aydınlatılmıştır. Akıtlar; kare, dikdörtgen, sekizgen ve dairevi plan üzerine düzgün kesme taşla inşa edilmiş bir veya iç içe iki üç odadan oluşmaktadır.
Birinci Dünya Savaşı sırasında bölgeyi işgal etmiş olan Ruslar define bulmak amacıyla akıt dediğimiz bu mezarları tahrip etmişlerdir.
XI. ve XII. yy.larda inşa edilmiş akıtlara Anadolu’nun başka yerlerinde tesadüf edilemez. Anadolu’nun dışındaki tek örnek ise Turfan yakınlarındaki Astana civarında bulunan mezarlıktadır. Orta Asya Türk kültürünün fazlaca hissedildiği Ahlat’ta bu şekilde mezarların inşasını pek tabii karşılamak gerekir.
Ahlat’ta akıtlara Meydanlık Mezarlığında, İkikubbe Mahallesi ile Kale Mahallesi arasında, Taht-ı Süleyman Mahallesinde ve Sor köyünde rastlanmaktadır.
Ahlat Selçuklu Mezarlığına Nasıl Gidilir?
Adresi: İki Kubbe Mah. Ağrı Bitlis Yolu, Ahlat/Bitlis
Koordinatları: 38.742803, 42.459214