Ocak ayında yıllık enflasyonun gıda grubunda taze meyve ve sebze fiyatlarındaki düzeltmeyle düşüş kaydettiğine dikkat çeken Merkez Bankası, “Çiğ süt alım fiyatlarındaki artışın ve uluslararası tarımsal emtia fiyatlarının yansımalarıyla diğer gıda ürünlerinde enflasyon artmıştır” değerlendirmesini yaptı.
Merkez Bankası, Ocak ayı enflasyonuna ilişkin değerlendirmeleri içeren Aylık Fiyat Gelişmeleri Raporu’nu yayınladı.
Taze meyve sebzede fiyat düştü, diğer gıda ürünlerinde arttı
Tüketici fiyatlarının Ocak’ta yüzde 1,68 oranında arttığı, yıllık enflasyonun 0,37 puan yükselişle yüzde 14,97 olarak gerçekleştiği vurgulanan raporda, şunlar kaydedildi:
“Döviz kurunun birikimli yansımaları ve uluslararası fiyatların etkisiyle üretici fiyatlarındaki güçlü artış eğilimi devam etmiştir. Bu dönemde tüketici yıllık enflasyonundaki artışın sürükleyicisi temel mal ve enerji grupları olmuştur. Giyim dışında kalan temel mallarda; birikimli döviz kuru etkileri, talep koşulları, bazı sektörlerde süregelen arz kısıtları ve uluslararası metal fiyatlarındaki gelişmelere bağlı olarak fiyat artışları yüksek seyrini sürdürmüştür. Giyim enflasyonunda ise kısmi bir toparlanma gözlenmekle birlikte düşük düzeyler korunmuştur. Enerji enflasyonu, petrol fiyatlarındaki artış ile elektrik, şebeke suyu, doğalgaz gibi yönetilen/yönlendirilen kalemlerdeki gelişmeler neticesinde yükselmiştir.
Bu dönemde yıllık enflasyon hizmetlerde sınırlı ölçüde gerilerken, gıda grubunda taze meyve ve sebze fiyatlarındaki düzeltmeyle düşüş kaydetmiştir. Diğer taraftan, çiğ süt alım fiyatlarındaki artışın ve uluslararası tarımsal emtia fiyatlarının yansımalarıyla diğer gıda ürünlerinde enflasyon artmıştır.
“Covid-19 salgını ile birlikte hanehalkı tüketim kalıpları değişti”
Covid-19 salgını ile birlikte 2020 yılında hanehalkı tüketim kalıplarında önemli değişimler olmuş, bu doğrultuda TÜFE sepetindeki ağırlıklar güncellenmiştir. Salgından olumsuz etkilenen lokanta-otel, giyimayakkabı, eğitim, eğlence-kültür, ulaştırma gibi grupların sepet içerisindeki ağırlığı bir önceki yıla kıyasla gerilemiştir. Buna karşılık, gıda, konut, ev eşyası gibi alt grupların ağırlığı yükselmiştir. En belirgin değişim gıda ve alkolsüz içecekler grubunda olmuş; bu kalemin payı 3,17 puan artışla yüzde 25,94’e ulaşmıştır. Bu dönemde temel mal grubunun ağırlığı yükselirken, salgından olumsuz etkilenen hizmet sektörünün payı gerilemiştir.
Alt grupların yıllık tüketici enflasyonuna katkıları incelendiğinde, bir önceki aya göre temel mal ve enerji gruplarının katkıları sırasıyla 0,63 ve 0,30 puan artmış, gıda, alkol-tütün-altın ve hizmet gruplarının katkıları sırasıyla 0,38, 0,10 ve 0,08 puan azalmıştır.
Çiğ süt alım fiyatı, et fiyatları ve yağ fiyatları etkili oldu
Gıda ve alkolsüz içecek fiyatları Ocak ayında yüzde 2,48 oranında artmış, grup yıllık enflasyonu ise baz etkisiyle 2,50 puan azalarak yüzde 18,11 olmuştur. Bu dönemde yıllık enflasyon işlenmiş gıda grubunda 2,59 puan artışla yüzde 18,11’e yükselirken, işlenmemiş gıda grubunda baz etkileriyle 8,26 puan azalarak yüzde 18,08’e gerilemiştir. İşlenmemiş gıda grubunda mevsimsellikten arındırılmış veriler, sebze fiyatlarında oldukça belirgin olmak üzere taze meyve-sebze fiyatlarında aylık bazda önemli bir düşüşe işaret etmiştir.
Bu dönemde, diğer işlenmemiş gıda grubunda çiğ süt referans fiyatındaki ayarlamanın süt fiyatlarına (yüzde 14,52) yansıdığı gözlenirken, et fiyatlarındaki artışlar da dikkat çekmiştir. Ocak ayında işlenmiş gıda fiyatları aylık yüzde 3,75 gibi yüksek bir oranda artmıştır. Uluslararası yağ fiyatlarının etkilerinin görüldüğü katı-sıvı yağlar grubunda (yüzde 5,43) hızlı artışlar devam ederken, çiğ süt fiyat ayarlamasının dolaylı etkileri başta peynir ve diğer süt ürünleri (yüzde 10,48) olmak üzere ilgili gruplara geniş bir yayılımla yansımıştır. Bu gelişmelerle, taze meyve-sebze dışı gıda grubu yıllık enflasyonu yüzde 19,89’a yükselmiştir.
Alkollü içeceklerde ÖTV artışı, yıllık enflasyonu 11,73 puan artırdı
Ocak ayında alkollü içeceklerden alınan ÖTV, 2020 yılının ikinci yarısındaki yurt içi üretici enflasyonuna bağlı otomatik güncelleme mekanizmasıyla artırılmıştır. Bu çerçevede, alkollü içecekler grubunun yıllık enflasyonu 11,73 puan artarak yüzde 18,48 olmuştur.
Üretici enflasyonu
Yurt içi üretici fiyatları Ocak ayında yüzde 2,66 oranında yükselmiş, yıllık enflasyon 1,01 puan artarak yüzde 26,16 olmuştur. Üretici fiyatlarında gözlenen bu yükselişte, döviz kurunun birikimli yansımaları ve uluslararası emtia fiyatlarında süregelen artışların yanı sıra bazı sektörlerdeki arz kısıtları ve güçlü talep koşulları rol oynamıştır. Bu dönemde, özellikle tarımsal emtia ve petrol fiyatları belirgin bir artış kaydetmiştir. Petrol ve ana metal hariç imalat sanayi fiyatlarının eğilimi bir miktar gerilemekle birlikte yüksek seviyesini korumuştur.
Ana sanayi gruplarına göre incelendiğinde, yıllık enflasyon dayanıklı ve dayanıksız tüketim malları ile ara malı gruplarında yükselirken, enerji grubunda yatay seyretmiş, sermaye malı grubunda ise gerilemiştir. Aylık bazda ise dayanıklı ve dayanıksız tüketim mallarında daha belirgin olmak üzere bütün alt gruplarda fiyat artışları kaydedilmiştir. Ara malları grubu fiyat artışında kâğıt ürünleri, demir-çelik ve inşaat ara girdileri öne çıkarken, ana metal grubunda yıllık enflasyon yüzde 56,85’e ulaşmıştır.
“Tüketici fiyatları üzerinde üretici fiyatları kaynaklı baskılar sürüyor”
Sermaye malı fiyatlarındaki yükselişte demiryolu taşıtları, kara taşıtlarının parça ve aksesuarları ile makineler etkili olmuştur. Birçok sektöre girdi teşkil eden kâğıt ve kâğıt ürünlerindeki fiyat artışları hız kesmeden devam ederken, bu grupta yıllık enflasyon yüzde 42,55’e yükselmiştir. Dayanıklı tüketim malları fiyatlarındaki yükselişte mobilya, diğer ulaşım araçları ve ev aletleri fiyatlarındaki artışlar belirleyici olmuştur. Dayanıksız tüketim mallarında ise süt ürünlerindeki artışlar daha belirgin olmak üzere et ürünleri ve katı-sıvı yağlarda da fiyat artışları gözlenmiştir. Bu gelişmelerle, tüketici fiyatları üzerindeki üretici fiyatları kaynaklı baskılar, temel mal ve gıda gruplarında belirgin olmak üzere, güçlü bir şekilde devam etmiştir.”