LABORATUVAR NEDİR..................?
LABORATUVAR
nedir.....?
Çeşitli maddeler, alet, cihaz ve tertibatlar kullanılarak deney, araştırma ve incelemelerin yapıldığı yer.
Modern teknolojinin icabı olarak doğmuş olan kimya, fizik, biyoloji ve malzeme laboratuvarları önce yeni tecrübe ve araştırma yapılması,
sonra da üretimin kontrolünü sağlamak maksadıyla kurulmuştur.
Geçen yüzyılda laboratuvarlar gittikçe artan bir hızla çoğalmış olup, aynı zamanda her bilim dalına girme imkanını da sağlamıştır.
Bugün laboratuvarlarda çalışanlar, karmalı bir ihtisas örgüsüne göre ayrı ayrı vazifeler yüklenmişlerdir.
Umumiyetle bir araştırma merkezi, birbirinden ayrı belirli görevlere sahip birçok laboratuvardan meydana gelir.
Başka bir ifade ile, yarım asır öncesine varıncaya kadar ilmi gelişmede müstakil bir yeri olan laboratuvar,
bugün de tecrübi ilmi araştırmaların temel direği olmakta devam etmektedir.
Fizik, kimya ve biyoloji laboratuvarları ülkemizde hemen her lise ve ortaokulda mevcut olup, üniversitelerimizde yüksek ihtisas laboratuvarları da vardır.
Keşif ve buluşların çoğalmasının yolu laboratuvarların bol olması, içlerinin de zengin ve modern techizatla donatılmasından geçer.
Uzay laboratuvarları, insan ve eşyanın ağırlıksız hale geldiği, feza ortamında istenen ilmi deney, gözlem ve işlemler için gerekli alet ve malzemeyi ihtiva eden uzay araçlarıdır.
Bu araçlar insanlı olarak kullanıldığı gibi, gerektiğinde insansız bir uzay aracından da uzay laboratuvarı olarak faydalanmak mümkündür.
İnsanlı uzay laboratuvarları, aletlerle yapılan deney ve gözlemlere astronotların şahsi gözlem ve tecrübelerinin eklenebilmesi,
laboratuvarda ortaya çıkabilecek arızaların astronotlar tarafından giderilebilmesi açısından, insansız uzay laboratuvarlarından daha elverişlidir.
Ancak araçta astronot bulundurmanın çok tehlikeli veya imkansız olduğu hallerde,
mesela güneş çevresinde, radyasyon kuşağında, kızgın bir planet yüzeyinde veya uzayın derinliklerinde incelemede bulunmak istediğimiz zaman,
insansız uzay laboratuvarları kullanmak mecburiyeti ortaya çıkar.
Uzay laboratuvarları, fevkalade pahalıya mal olan, uzayda arızalanabilen, istenen yörüngede güçlükle tutulabilen hatta
(vaktiyle Skylab’ın başına geldiği gibi)
tehlikeli şekilde yeryüzüne düşüp parçalanabilen araçlardır. Bundan dolayı akla şöyle bir soru gelebilir:
Öyleyse uzay laboratuvarlarına neden ihtiyaç duyuluyor? Bunun cevabı, uzay şartlarının deney ve gözlemlerin yapılabilmesi bakımından iki büyük avantaj sağlamasıdır.
Bu iki avantaj; boşluk (vakum) ve ağırsızlık yahut çekimsizliktir.
Boşluk; laboratuvarın yükseldiği yörüngede, dünyayı saran atmosfer tabakasının olmamasından ileri gelir.
O yükseklikte, atmosferden olsa olsa, arasıra araca çarpan birkaç gaz molekülünden ibaret çok düşük bir
“kırıntı” kalmış olabilir.
Böyle bir durumda bile, uzayda sağlanan vakum bizimyeryüzünde en mükemmel aletlerle sağlayabileceğimiz vakumdan kat kat üstündür.
Çekimsizlik ise, yörüngede bulunan uzay aracında, merkezkaç kuvvetin çekim kuvvetini dengelemesinden ileri gelmektedir.
Zaten bu iki kuvvetin birbirini dengelemesi uzay aracının,
uzay boşluklarında kaybolmadan veya dünyaya düşüp parçalanmadan yörüngesi etrafında dönmesini sağlamaktadır.
Gerçekten de uzay laboratuvarlarında çekim gücünün dünyadakinin binde birine indiği, araç içinde bulunan insan ve eşyanın hemen hemen ağırlıksız hale geldiği gözlenmiştir.
Boşluk ve çekimsizlik; yeryüzünde gerçekleştirilmesi imkansız olan pekçok deney, gözlem ve işlemlerin yapılabilmesini sağlamaktadır.
EGE GRUP MİMARLIK
TARAFINDAN YAPILAN
HACETTEPE BİYOLOJİ LABAROTUVARI
LABORATUVAR
NASIL
OLMALIDIR
A....:)
Yönetim sisteminin uygulanması,
sürdürülmesi ve iyileştirilmesi de dâhil görevlerini yerine getirmek ve yönetim sisteminden veya deney ve/veya kalibrasyon
prosedürlerinden sapmaların oluşumunu tespit
etmek ve bu tür sapmaları önlemek veya en aza indirmek için gerekli işlemleri başlatmak üzere diğer sorumluluklarına bakmaksızın,
gerekli olan yetki ve kaynaklara sahip İdarî ve teknik personele sahip
olmalıdır
B....:)
Yönetiminin ve personelinin yapılan işin kalitesini olumsuz yönde etkileyebilecek
her türlü ticarî, malî ve diğer iç ve dış baskılardan ve etkilerden uzak tutulmasını sağlayan düzenlemelere sahip olmalıdır.
C...:)
Sonuçların elektronik olarak muhafazası ve iletimini koruma altına alan prosedürler de dahil olmak üzere,
müşterilerine ait gizli bilgilerin ve tescilli hakların korunmasını sağlayan,
politika ve prosedürlere sahip
olmalıdır.
D...:)
Yeterlik, tarafsızlık, karar verme veya çalışmasıyla ilgili dürüstlüğüne olan güveni azaltacak
herhangi bir faaliyette bulunmayı önleyecek politika ve prosedürlere sahip olmalıdır.
E...:)
Kuruluşu ve yönetim yapısını, herhangi bir ana kuruluş içindeki yerini; kalite yönetimi,
teknik faaliyetler ve destek hizmetleri arasındaki ilişkileri tarif etmelidir.
F...:)
Deney ve/veya kalibrasyon kalitesine doğrudan etkisi olan,
yönetme,
uygulama veya doğrulama görevini yerine getiren bütün personelin sorumluluklarını,
yetkilerini ve birbirleri ile olan ilişkilerini belirlemelidir.
G...:)
Personel adayları dâhil bütün deney ve kalibrasyon elemanlarının,
metotları ve prosedürleri ve her deney ve/veya kalibrasyonun hedefini bilen,
deney veya kalibrasyon sonuçlarını değerlendirebilen
uzmanlar
tarafından uygun şekilde yönlendirilmelerini sağlamalıdır.
F...:)
Laboratuvar işlemlerinde gerekli kaliteyi sağlamak için ihtiyaç duyulan
kaynakların temininden ve teknik işlemlerden genel olarak sorumlu bir teknik yönetime sahip olmalıdır.
İ...:)
Diğer görev ve sorumluluklarından bağımsız olarak,
kalite ile yönetim sisteminin uygulanmasını ve daima takip edilmesini sağlamak için gerekli yetki ve sorumluluğa sahip,
hangi isim altında olursa olsun bir kalite
yöneticisi atanmalı; bu yönetici, laboratuvar politikası ve kaynaklar
hakkında kararların alındığı en yüksek yönetim kademesine doğrudan ulaşabilmelidir.
J...:)
Kilit konumdaki yönetici personel için vekiller atanmalıdır
K...:)
Personelin, yapılan faaliyetlerin önemi ve bunların yönetim sisteminin hedeflerinin gerçekleştirilmesine nasıl katkıda bulunacağının bilincinde olması sağlanmalıdır.
Bireyler birden fazla göreve sahip olabilirler ve her görev için bir yardımcı atanması uygun olmayabilir.
Üst yönetim, laboratuvarda uygun iletişim süreçlerinin oluşturulmasını ve yönetim sisteminin etkin işleyişi için, etkin bir iletişimin gerçekleşmesini sağlamalıdır.
Laboratuvar, faaliyetlerinin kapsamına uygun bir yönetim sistemi oluşturmalı, uygulamalı ve sürdürülmelidir.
Laboratuvar, politika, sistem, program, prosedür ve talimatlarını, deney ve/veya kalibrasyon sonuçlarının kalitesini güvenceye alacak seviyede doküman hâline getirmelidir.
Sistem dokümantasyonu, ilgili personele iletilmeli ve bu personel tarafından anlaşılmış, ulaşılabilir ve uygulanabilir olmalıdır.
Bir laboratuvar tarafından yapılan deneylerin ve/veya kalibrasyonların doğruluk ve güvenilirliğini birçok faktör belirler.
Bu faktörler aşağıdakilerden gelen katkıları içerir:
− İnsan faktörü ,
− Yerleşim ve çevre şartları ,
− Deney ve kalibrasyon metotları ve bu metotların geçerli kılınması ,
− Cihazlar,
− Ölçme izlenebilirliği ,
− Numune alma ,
− Deney ve kalibrasyon malzemelerinin taşınması ,
− Deney ve/veya Kalibrasyon malzemelerine uygulanan işlemler ,
− Deney ve/veya Kalibrasyon sonuçlarının kalitesinin temini ,
− Sonuçların raporlanması ,
Faktörlerin toplam ölçüm belirsizliğine katkı derecesi, deneyden deneye ve kalibrasyondan kalibrasyona önemli farklılıklar gösterir.
Laboratuar; deney ve kalibrasyon metotlarının ve prosedürlerinin geliştirilmesinde,
personelin eğitilmesi ve vasıflandırılmasında,
kullanılacak cihazların seçiminde ve kalibrasyonunda bu faktörleri dikkate almalıdır.