Ferai Tınç: Kim kaybediyor?
Bunlar hiç değişmiyor. Hep aynı sorunlar. Bölünme, irtica ve cumhurbaşkanlığı mücadelesi. Türkiye yine bu mücadelenin ateşinde kavruluyor.
Oysa son bir aydır meydana gelen olaylar, sorunlarına saplanıp kaldıkça Türkiye'nin geleceğiyle ilgili büyük bölgesel projelerde aktör olma değil, etkili bir seyirci bile olamayacağı riskini ortaya koyuyor.
Bu durum pek kimsenin umurunda değil galiba.
Ya da durumun ciddiyetini kavrayanları kimse dinlemiyor.
Türkiye içe kapanıklığı, kendisiyle didişmeyi seviyor.
* * *
DIŞ basın son on gündür, Türkmenistan ile Rusya arasındaki doğalgaz anlaşmasını tartışıyor.
Yeltsin'in istifasından sonra Moskova, ‘Kaybettiklerini geri alma’ politikalarını hayata geçirirken, Türkmenistan doğalgazı üzerinde de etkin olmak istiyor. Türkmenistan, Hazar Geçişi projesinden ümidi kestiği için gazını Rusya'ya satmak zorunda kalıyor.
Türkiye ile Türkmenistan arasında yılda 16 milyar metreküplük gaz anlaşması var. Ancak Rusya ile yılda 50 milyar metreküplük anlaşma imzalanırsa, geçen yıl doğalgaz üretimi 23 milyar metreküp olan Türkmenistan'ın, Hazar Projesini gerçekleştirecek miktarda gaz sağlaması mümkün değil.
Böyle bir garanti olmadıkça Trans-Hazar ya da Hazar Geçişi Projesi için kredi bulmak da mümkün değil.
Hazar Geçiş projesinin tehlikeye girmesinde, Türkmenistan ve Azerbaycan'ın işbirliği güçlükleri olduğu kadar, Türkiye ve ABD'nin de hatası var. Bu projeye hiçbir zaman gerekli itina gösterilmedi. Zaman zaman müdahale ederek, birkaç anlaşma imzalayarak bu işler yürümüyor.
Nitekim bölgenin eski aktörleri Rusya ve İran, Türkiye ve ABD gibi acemi oyuncular karşısında, duruma hakim olmaya başlıyorlar.
* * *
DÜNKÜ yazımda, Hazar Denizi'nden geçecek olan doğal gaz boru hattı projesinin sekteye uğramasının, Bakû-Ceyhan'ı da olumsuz etkileyeceğine değinmiştim.
Washington'da bulunan Jamestown Foundation araştırma merkezinde görevli enerji uzmanı Vladimir Socor, The Wall Street Journal Gazetesi'nde bu hafta sonu yer alan makalesinde, Türkmen gazının Rusya'ya satışı ve Hazar Geçişi projesinin suya düşme olasılığıyla ilgili şunu yazıyor:
‘Böyle bir karar, ana boru hattı projesini de tehlikeye sokabilir. Çünkü, Washington’daki planlamacılara göre, petrol ana boru hattı (Bakü-Ceyhan) projesi, ancak doğalgaz boru hattıyla birlikte düşünüldüğünde ticari olarak çekici olabilir.'
Bakü'den gelen haberler, AGİT Zirvesi sırasında devlet başkanları arasında imzalanan anlaşmaya rağmen, Azerbaycan'daki yabancı şirketler konsorsiyumunun şimdi de İran seçeneği üzerinde çalıştıklarını fısıldıyor.
AIOC'nin toplantılarında Supsa'nın genişletilmesi ve İran ile swap anlaşması üzerinde duruluyor.
Yine son günlerde petrol uzmanları arasında ilginç bir görüş etkinlik kazanıyor.
‘Azerbaycan, Supsa’nın kapasite artırımına izin vermez. O nedenle Çeçenistan savaşı sona erince, Azeri gazı bir süre daha Rusya üzerinden dünya pazarlarına çıkacak.'
* * *
İRAN Dışişleri Bakanı Harrazi, Davos'ta bir ay önce, dünyanın önde gelen iş ve siyaset liderlerine ‘Biz iyi bir petrol ve gaz pazarıyız. Hazar petrolüne talibiz. Hem kendi tüketimimiz için hem de sevkiyat kolaylıklarımız açısından’ diyordu.
Son gelen haberler, bazı yabancı firmaların Türkmen petrolünü İran'a satma anlaşmaları yaptıklarını belirtiyor. Bunlar swap anlaşmaları, yani Türkmen petrolü İran pazarında tüketilecek, İran kendi petrolünü dünya pazarlarına satacak. Bir İsviçre firmasının, swap yöntemiyle İran ambargosunu delip daha fazla miktarda petrolü İran üzerinden dünya pazarlarına çıkartabilmek için Hazar kıyısından İran'a günde 370 bin varil petrol taşıyacak bir boru hattı hazırlığı içinde olduğu haberleri geliyor.
Bütün bunlar, Bakü-Ceyhan tartışmaları sürerken Hazar petrolünün değişik yollardan ve değişik formüllerle dünya pazarlarına çıkartılması çalışmalarının sürdüğünü gösteriyor.
Bölgesel projelerde aktör olmak enerji, sabır ve çalışma istiyor. Türkiye'nin dışarıya enerjisi kalmıyor.
Uzmanlar, son gelişmelerde kim kaybediyor sorusuna, ‘Türkiye’nin şansı pek yaver gitmiyor' yanıtını veriyorlar.