Toplumsal fobi nedir?
Toplumsal anksiyete ismiyle da bilinen ,kişinin öteki beşerler tarafından yargılanabileceği tasası yaşadığı toplumsal ortamlarda rezil olacağı fikri ve bu mevzuda daima ve bariz dehşetinin olduğu bir tıp korku bozukluğudur. Kişi küçük düşmekten, utanç yaşayacağı bir davranışta bulunacağından korkar. Toplumsal fobisi bulunan şahıslar öbür beşerlerle etkileşime geçerken ya da bir işi diğerlerinin yanında yerine getirmesi gerektiği durumlarda korkarlar ve mümkün olduğunca kaçınma davranışı sergilerler.
Toplumsal fobi , anksiyete bozuklukları ortasında en sık görülen bozukluk tipidir, en az 6 ay mühletle kişinin diğerleri tarafından kıymetlendirilebileceği durumlardan kaçması, bundan tasa ve endişe duyması olarak tanım edilebilir.
Toplumsal fobi belirtileri nelerdir?
Yüz kızarması, titreme, çarpıntı, terleme, kaslarda gerginlik, mide rahatsızlığı, ses titremesi, kekeleme, boğaz kuruması toplumsal fobinin en sık karşılaşılan belirtileridir.
Belirtiler ekseriyetle hangi durumlarda görülür?
Liebowitz Toplumsal Fobi Ölçeği’nde belirlenen toplumsal durumlar şunlardır;
Toplum içinde telefonla görüşme, küçük bir küme etkinliğinde yer alma, toplum içinde yemek yeme, toplum içinde bir şeyler içme, yetkili biri ile konuşma, dinleyiciler önünde konuşma, rol yapma, partiye/ cümbüşe gitme, öbürleri tarafından izlenirken çalışma, diğerleri tarafından izlenirken yazma, çok güzel tanımadığı biriyle telefonda görüşme, çok âlâ tanımadığı biriyle yüz yüze konuşma, yabancılarla müsabaka, genel tuvaletleri kullanma, birilerinin oturduğu odaya girme, ilgi odağı olma, bir toplantıda hazırlıksız konuşma yapma, yetenek, yeti yahut bilgi testine tabi tutulma, âlâ tanımadığı birine onaylanmadığını yahut tıpkı fikirde olmadığını tabir etme, çok âlâ tanımadığı birinin gözlerinin içine bakma, evvelden hazırlanmış bir raporu bir kümeye sözel olarak sunma, romantik yahut cinsel bağ maksadıyla birini tavlamaya çalışma, alınan bir malı parasını geri almak üzere iade etme, parti / davet verme, ısrarlı bir satıcıya karşı koyma.
Toplumsal fobi teşhis kriterleri nelerdir?
DSM 5’e nazaran teşhis kriterleri şunlardır;
A. Kişinin, diğerlerince değerlendirilebilecek olduğu bir ya da birden çok toplumsal durumda bariz bir kaygı ya da telaş duyması. Örnekler ortasında toplumsal etkileşmeler (Karşılıklı konuşma, tanımadık beşerlerle karşılaşma), gözlenme (Yemek yerken ya da içerken) ve oburlarının önünde bir aksiyonu gerçekleştirme (bir sunum yapma) vardır.
B. Kişi, olumsuz olarak değerlendirilebilecek bir biçimde davranmaktan ya da telaş duyduğuna ait belirtiler göstermekten korkar (küçük düşeceği ya da utanç duyacaği bir biçimde; diğerlerince dışlanacağı ya da oburlarının kırılmasına yol açacak bir biçimde).
C. Kelam konusu toplumsal durumlar, neredeyse her vakit, dehşet ya da tasa doğurur.
D. Kelam konusu toplumsal durumlardan kaçınılır ya da ağır bir kaygı ya da tasa ile bunlara katlanılır.
E. Duyulan kaygı ya da tasa, kelam konusu toplumsal ortamlarda çekinilen duruma nazaran ve toplumsal-kültürel bağlamda orantısızdır.
F. Kaygı, telaş ya da kaçınma daima bir durumdur, 6 ay yahut daha uzun sürer.
G. Dehşet, dert ya da kaçınma klinik açıdan besbelli bir külfete ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da değerli öteki fonksiyonellik alanlarında fonksiyonellikte düşmeye neden olur.
H. Dehşet, telaş ya da kaçınma bir unsurun ( Berbata kullanılabilen bir unsur, bir ilaç) ya da öteki bir sıhhat durumununfizyoloji ile ilgili tesirlerine bağlanamaz.
I. Endişe, korku ya da kaçınma, panik bozukluğu, vücut algısı bozukluğu ya da otizm açılımı kapsamında bozukluk üzere diğer bir ruhsal bozukla daha uygun açıklanamaz.
J. Sıhhati ilgilendiren öbür bir durum varsa (Parkinson hastalığı, şişmanlık, yanık ya da yaralanmadan kaynaklanan biçimsel bozukluk), kaygı, telaş ya da kaçınma bu durumla açıkça ilişkisizdir ya da çok bir seviyededir.
Toplumsal fobi neden oluşur?
Kalıtsallık: güçlü bir kalıtsal bağ olmasa da aile geçmişinde toplumsal fobi olan şahısların hastalığa yakalanma oranı daha yüksektir. Tekrar de toplumsal fobinin ne kadarının kalıtsallığa, ne kadarının öğrenilmiş davranışa bağlı olarak geliştiği net değildir.
Beyin yapısı: Amygdala ismi verilen ve beynimizin ortasında bulunan küçücük bir çekirdeğin toplumsal fobisi olan insanlarda daha etkin çalıştığı belirlenmiştir. Öbür bir iddia, tasa duyan beyinde bir grup kimyasal ve elektriksel bozukluklar olduğudur; mesela serotonin ismi verilen bu hususun toplumsal fobisi olan insanların beyninde olağandan az olduğu öne sürülmektedir.
Etraf: Toplumsal tasa tıpkı vakitte öğrenilmiş bir davranış olabilir. Örneğin toplumsal ortamda dert duyan bir erişkinin davranışını gözlemleyen ya da birinci toplumsal tecrübelerinden birinde yanılgı yapıp arkadaşlarının üstüne güldüğü bir çocuk birebir utanç hissini duyacağı dehşetiyle bu davranıştan kaçınabilir.
Toplumsal fobi ne vakit başlar? Kimlerde daha sık görülür?
Toplumsal fobinin başlangıç yaşı 13-24 yaş ortasındadır. Toplumsal fobiklerin tedaviye başvurma müddeti yapılan çalışmalar sonucunda 6 aydan 20 yıla kadar uzayabildiğini göstermektedir. Görülme sıklığı ise yüzde 25’e kadar ulaşabilmektedir. Alan çalışmalarına nazaran bayanlarda daha sık görülürken klinik çalışmalarda ise erkeklerde daha sık gözlenmiştir. Bunun nedeni erkeklerin tedaviye daha çok başvurması olabilir.
Toplumsal fobi tedavisi nasıldır?
Toplumsal Fobi tedavisi olan bir hastalıktır. Toplumsal Fobi’de ilaç tedavisi ve psikoterapi uygulanır. En sık uygulanan usul Bilişsel Davranışçı terapi’dir. Dert hisleri ve tasaya karşı oluşan bedensel reaksiyonların tanınması, telaşa sebep olan durumlardaki fikirlerin neler olduğunu manaya, bunlara karşı başa çıkma stratejileri geliştirme üzere basamaklar uygulanır.