1 Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Population Studies, 2004, 26, TÜRKİYE DE 20. YÜZYILIN SON ÇEYREĞİNDE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI DEĞİŞİMİ VE GÜNÜMÜZ EVLİLİK ÖZELLİKLERİ Bu çalışmanın temel amacı 1978 Türkiye Doğurganlık Araştırması (TDA-1978) ve 2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA-2003) veri setleri içinden evlenme ve evliliğe ait bazı temel özelliklerin değişimini incelemektir. Araştırma sırasındaki medeni durum, kadının yaşı, yaşanılan bölge, kadının öğrenim düzeyi, evlilik sayısı ve ilk evlenme yaşı gibi her iki veri setinde de kullanılabilecek durumdaki değişkenler yardımı ile son 25 yılda evlenmeye ilişkin özelliklerin değişimi incelenmiştir. Bunlara ek olarak, sadece TNSA-2003 verisetinde yer alan bazı değişkenler yardımı ile özellikle ilk evlenme yaşı ve çiftler arasındaki nikah türüne ilişkin ayrıntılı analizler yapılmıştır. Sonuçlar, son 25 yılda boşanmış nüfusun yüzdesel olarak artttığını, evli kadın yüzdesinin ise düştüğünü göstermektedir. Diğer taraftan, ilk evlenme yaşı ortlaması çeyrek asırda Türkiye geneli için 2 yaş artmıştır. İlk evlenme yaşının bölge, yerleşim yeri tipi, akrabalık durumu, anadil ve öğrenim düzeyine göre farklılık gösterdiği görülmüştür. Batı bölgesinde ve kentsel alanda yaşayan, lise ve üstü öğrenime sahip, anadili Türkçe ve eşi ile akraba olmayan kadınlarda daha yüksek olduğu hesaplanmıştır. Diğer taraftan, çiftlerin nikah türü TNSA-2003 verisinden hesaplanmış olup, öğrenim durumu düşük, kırsal yerleşim alanlarında yaşayan, ilk evliliğini küçük yaşta yapmış, geniş aile yapısı içerinde yaşayan, anadili Türkçe dışında bir dil olan ve eşi ile akrabalık bulunan kadınların sadece dini nikaha sahip olma oranlarının diğer kadınlara göre yüksek olduğu görülmüştür. GİRİŞ Sabahat TEZCAN* Yadigar COŞKUN** Evlilik ve aile üzerine yapılan çalışmalar sosyal bilimlerde önemli bir yer tutmaktadır. Evlilik ve aile literatürü incelendiğinde her iki kavram açısından da evrensel bir tanımın olmadığı görülmektedir. Demografi sözlüğünde, karşı cinsten iki birey tarafından oluşturulmuş, resmi, dini veya ülkesel farklılıklara göre geleneksel olarak başka türlerde gerçekleştirilen meşru bir birliktelik olarak tanımlanırken (Pressat, 1988), Birleşmiş Milletler tarafından verilen evlilik tanımı kadın ve erkeğin yasal birleşmesi olarak ifade bulmuştur. Bu tanımdaki yasal birleşme kavramının ülkeden ülkeye ve yasalara göre farklılık gösterebildiği vurgulanmıştır (BM, 2001). Tanım ne olursa olsun birbirinden farklı ritüeller, gelenekler; yapılanmalar ve özellikler göstermesine rağmen evlilik kurumu evrenseldir (Bulut, 1991; Celkan, 1991; Coleman, 2003; Rowland, 2003; Adams, 2004; Encyclopædia Britannica, 2007). Bireylerin sosyal yaşantısının bir parçası olan evlilik hemen tüm toplumlarda doğurganlıkla birlikte değerlendirilmektedir. Doğurganlık davranışı için evlenme bir önkoşul olmamakla birlikte dünyanın hemen tüm ülkelerinde doğumların neredeyse tamamı evlilik kurumu içerisinde gerçekleştirilmektedir (Rowland, Türkiye deki evlilikler üzerine yapılan çalışmalar, uluslararası literatürle benzerlik göstererek, yapılan çalışmalarda asıl ilgi evliliğin oluşumu ve evlilik süreci üzerinedir. Öte yandan, evlilik ile oluşturulan ailenin yapısı birçok diğer sosyalbilimde olduğu gibi nüfusbilim açısından da önemle üzerinde durulan konulardan biri olarak görülmektedir. Osmanlı döneminden başlayarak aile ve evlilik konularında birçok çalışma yapılmış, genellikle küçük ölçekli araştırma sonuçlarına dayanan bu çalışmalar Türkiye de aile yapısı * Prof. Dr., Hacettepe Üniversitesi, Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü ** Araştırma Görevlisi, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü
2 16 S. TEZCAN, Y. COŞKUN hakkında dönemsel ve sosyo-kültürel sonuçlar sunmaktadır (TCBAAKB, 1991) yılından itibaren 5 yıllık aralıklarla Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü nce (HÜNEE) gerçekleştirilen nüfus ve sağlık araştırmaları sosyal ve sağlığa ilişkin birçok konunun yanı sıra evlilik ve aile yapısı hakkında da bilgi toplamaktadır. Türkiye de aile üzerine en önemli çalışmalardan birisi Serim Timur tarafından 1972 yılında yayınlanan Türkiye de Aile Yapısı adlı çalışmadır yılında gerçekleştirilen Türkiye de Aile Yapısı ve Sorunları Araştırması (1968- TAYSA) verisi kullanılarak hazırlanmış olan bu çalışma aile çalışmaları açısından mihenk taşı olarak değerlendirilmektedir. Türkiye nüfusu için ulusal düzeyde gerçekleştirilen 1968-TAYSA çalışma sonuçları kullanılarak aile tipolojileri oluşturulmuş, daha sonra bu konuda yapılan çalışmalar için (Hancıoğlu, 1985; Ünalan, 1986, 1988a, 1988b, 1990, 1994; Koç, 1992, 1997; Koç ve Koç, 1998; Yavuz, 2002) yolgösterici bulgular ve tartışmalar sunulmuştur. Timur aile tipolojilerinin yanı sıra bu çalışma içerisinde de önemli bir yer bulan çiftler arasında kıyılan nikahın şekli ve ilk evlenme yaşı gibi konulara ilişkin sonuçları paylaşmıştır. Bu çalışma ile HÜNEE tarafından gerçekleştirilen 2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması nda (TNSA-2003) evlilikle ilgili bazı özelliklerin görüşülen kadınların sosyodemografik karakteristiklerine göre ne düzeyde farklılaştığı incelenmektedir. Evlenmeyle ilgili özelliklerin değişiminin incelenmesi amacıyla HÜNEE tarafından 1978 yılında yapılan Türkiye Doğurganlık Araştırması (TDA-1978) veri seti içinde evlilik özelliklerine ilişkin kullanılabilecek değişkenler belirlenerek TNSA-2003 sonuçları ile aynı tablolarda sunulmuştur. Araştırma tarihleri için kesitsel bilgi veren bu iki çalışmanın, verileri karşılaştırmalı bir biçimde değerlendirilerek son 25 yıllık bir dönemde olabilecek değişimler incelenebilecektir. Diğer taraftan TDA-1978 veri setinden hesaplanamayan bazı sosyo-demografik değişkenler Türkiye nüfusu üzerine ulusal düzeydeki en güncel veri olan 2003 TNSA veri setinden hesaplanarak sunulmaktadır. Evlenme ile doğrudan ilişkili olan aile tipleri veya evlendikten sonraki sürece ilişkin bulgular bu çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır. Çalışmada ilk evlenme yaşı ve nikah şekli üzerine ayrıntılı analizler sunulmaktadır. İlk evlenme yaşı ve çiftlerin nikah şekillerini belirleyen olası sosyo-demografik faktörler incelenmektedir. Evlenme ile ilgili literatür incelendiğinde nikah şekli ve belirleyen sosyodemografik faktörler yapılan çalışmaların birçoğunda, ilk evlenme yaşı ile doğurganlık arasındaki ilişki çalışılmıştır (Laphan, 1970; Berksan, 1971; Kavadarlı, 1982; Soyer, 1982, Tezcan ve Coşkun, 2002). Bu çalışmada da ilk evlenme yaşı ve kadınların doğurganlık düzeyi ve diğer bazı sosyodemografik değişkenler ile birlikte değerlendirilmiştir. Bu çalışmada yukarıda bahsedildiği üzere 1978 Türkiye Doğurganlık Araştırması ve 2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması verileri kullanılmıştır. TDA-1978 Eylül-Kasım 1978 tarihleri arasında 5,137 hanehalkı ve 4,431 evlenmiş kadın ile görüşülerek gerçekleştirilmiştir. Ulusal temsili olan eşit olasılıklı (kendiliğinden ağırlıklı) seçilmiş yaklaşık 100 hanehalkının oluşturduğu kümeler üzerinden çalışma gerçekleştirilmiştir. Hanehalkı ve Evlenmiş kadın sorukağıtları kullanılmıştır (HÜNEE, 1980). Diğer taraftan, Ulusal düzeyde yürütülen nüfus ve sağlık araştırmalarının sonuncusu olan TNSA-2003 çerçevesinde 10,836 hanehalkı ve 8,075 kadın görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Yine TDA-1978 e benzer şekilde hanehalkı ve Evlenmiş kadın sorukağıdı kullanılmıştır. TNSA-2003 ün örneklem seçiminde ağırlıklı, çok aşamalı, tabakalı küme örneklemesi yaklaşımı kullanılmıştır (HÜNEE, 2004) Veri setleri arasında karşılaştırma yapılabilmesi için bazı değişkenler yeniden gruplandırılmış, TDA-1978 veri setinde değişken içindeki kategoriler 2003 veri setindeki yapıya benzetilmiştir (örn. öğrenim durumu değişkeninin kategorileri, 2003 TNSA veri setindeki kategoriler kullanılarak 1978 verisinde yeniden gruplanmıştır).
3 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 17 BULGULAR Bu bölümde TDA-1978 ve TNSA-2003 te görüşülen kadınların sosyo demografik özellikleri evlenmeye ilişkin bazı göstergeler açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Yapılan analizlerde TDA-1978 den Kavadarlı (1982) tarafından gerçekleştirilen evlilikle ilgili çalışmanın sonuçları ile bazı yüzdelerin farklı olduğu görülmüş olup, TDA-1978 den kullanılan tüm değerler tekrar hesaplanmıştır 1. Tablo 1 de doğurgan yaşlardaki kadınların medeni durumları 1978 ve 2003 yılları için sunulmuştur. Araştırma tarihinde hiç evlenmemiş olduklarını belirten kadınlar 1978 yılında %25 iken artmış ve 2003 yılında %31.2 olmuştur. 29 yaş altındaki kadınlarda bu oran 1978 de %42.0 iken, 2003 yılında %55.1 dir. Araştırma tarihinde evli ve eşi ölmüş kadınların yüzdesinde azalma görülmekte iken, boşanmış kadınların yüzdesinde belirgin bir artış görülmektedir. Son 25 yılda medeni durumdaki bu değişimler yaş grupları arasında yüzdesel farklılıklar göstermesine rağmen eğilim tüm yaş gruplarında benzerdir TDA sonuçlarına göre yaş grubu içerisindeki kadınların sadece %1.1 i hiç evlenmemiş iken bu oran TNSA-2003 a göre %2.4 e yükselmiştir. Tablo Yaş Arası Tüm Kadınların Medeni Durumları (TDA-1978, TNSA-2003) Yaş Grubu Toplam < Medeni Durum n % n % Evli , , Hiç Evlenmemiş , , Dul Boşanmış Ayrı Yaşıyor Toplam 3,663 6,535 1,415 3,230 1,256 2,634 6, , Tablo 2 de TDA-1978 ve TNSA-2003 araştırmalarında görüşülen yaş arası kadınların çeşitli sosyo-demografik özelliklere göre araştırma sırasındaki medeni durumları incelenmektedir. Bölgeler arasında hem 1978 hem de 2003 sonuçları kendi içinde değerlendirildiğinde farklılıklar olmakla beraber yıllar arasında tüm bölgelerde hiç evlenmemiş kadınların yüzdesinin arttığı görülmektedir. TDA-1978 de Doğu bölgesinde en düşük düzeyde (%23.7) olan evlenmemiş kadın yüzdesi TNSA-2003 de en yüksek (%36.8) çıkmıştır. Evlenme yüzdelerinin tüm bölgelerde belirgin şekilde düştüğü görülmekle birlikte son 25 yıldaki en büyük farklılaşma Doğu bölgesinde gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 5 li yaş gruplarına göre medeni durum incelendiğinde, beklenildiği gibi yaş grupları yükseldikçe evlenme yüzdelerinde yükselme görülmektedir. Buna tek istisna olarak TDA-1978 de yaş grubu arasında yer alan kadınlardır.öte yandan, görüşülen kadınların öğrenim düzeylerine göre medeni durumları incelendiğinde; öğrenimi olmayan veya ilkokulu bitirememiş kadınlar arasında son 25 yılda çok belirgin bir şekilde azalan evlenme yüzdeleri diğer öğrenim gruplarında evlenme oranları artmış olmasına rağmen genel yapıda oldukça etkili olmuş ve son 25 yıldaki değişim üzerinde önemli rol oynamıştır. Her iki araştırmada da en az ilköğretim ikinci kademe mezunu olan kadınlar arasında evlenme oranları en düşük düzeyde hesaplanmıştır. 1 Kavadarlı nın çalışmasında yaş arası kadınların medeni durum yüzdeleri: hiç evlenmemiş % 26.0, halen evli % 70.9, dul % 2.3 ve boşanmış ve ayrılmış ise % 0.8 olarak sunulmuştur. Bu çalışma kapsamında verisetinden elde edilen bugular hiç evlenmemiş % 25.0, halen evli % 71.9, dul % 2.3 ve boşanmış ve ayrılmış ise % 0.8 dir.
4 18 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Tablo Yaş Arası Tüm Kadınların Bazı Tanımlayıcı Özellikleri (TDA-1978, TNSA-2003) Medeni Durum Hiç Evlenmemiş Halen Evli Evlenmiş Toplam Özellikler %* %* %* %* %* %* n % n % Bölge Batı , , Güney , Orta , , Kuzey Doğu , , Yaş Grubu , , , , , , , , , Öğrenim Düzeyi Öğrenimi Yok /İlkokul Bitirmemiş ,375 53,4 2, İlköğretim Birinci Kademe ,231 35,3 5, İlköğretim İkinci Kademe ,3 1, Lise ve Üzeri ,0 2, Toplam , , Evlenmiş kadın grubu, halen evli kadınların yanı sıra boşanmış/eşi ölmüş/ayrı yaşıyor kategorilerindeki kadınları da kapsamaktadır. *Satır yüzdeleri Tablo 3 te yaş arası kadınların araştırma tarihlerinde beyan ettikleri evlilik sayısı sunulmaktadır. TDA-1978 sonuçlarına göre birden fazla evlilik yapan kadınlar %4.2 iken, TNSA sonuçlarına göre %3.3 e düşmüştür. Tablo Yaş Arası Evlenmiş Kadınların Evlilik Sayısı (TDA-1978, TNSA-2003) TDA-1978 TNSA-2003 Evlilik Sayısı n % n % Bir 4, , Birden fazla Toplam 4, ,0 8, ,0 Tablo 4 te görüşülen kadınların ilk evlenme yaşlarına göre dağılımı ile ortalama ve ortanca ilk evlenme yaşları yaş gruplarına göre sunulmaktadır. TDA-1978 sonuçlarına göre yaş kadınların %57.3 ü 18 yaşından önce evlenmişken, TNSA-2003 e göre aynı oran %34.0 a düşmüştür. Son 25 yılda ilk evlenme yaşı ortalaması (sırasıyla 17.4 ve 19.4) ve ortanca değeri (sırasıyla 17 ve 19) 2 yaş yükselmiştir. Bu çalışmada ilk evlenme yaşı tablolarda ortalama ve
5 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 19 ortanca değerleri bir arada verilmiştir. Böylece hem özellikle demografik çalışmalarda önemli bir ölçüt olan ortanca değerlerinde hem de daha önce evlenme yaşı ile ilgili yapılan çalışmalarda sıklıkla kullanılan ortalama ilk evlenme yaşı ölçütündeki değişimler birarada değerlendirilebilecektir. Bu çalışmada ana tartışma ortalama ilk evlenme yaşı değerlerinin farklılaşması üzerinden olmaktadır. Tablo 4. İlk Evlenme Yaşı (TDA-1978, TNSA-2003) Yaş Grubu TDA-1978 TNSA-2003 < Toplam 4,423 8,075 Ortanca Yaş: Ortalama Yaş: Std.Sapma: 3.3 3,8 Tablo 5 te yaş arası kadınların yaşanılan bölge, yaş grubu ve öğrenim düzeyine göre ilk evlenme yaşları yerleşim yeri tipi ayrımında sunulmaktadır. İlk evlenme yaşında bölge ve yerleşim yerinin türüne göre 25 yıllık farklılaşma incelendiğinde, kent için ortalama 1.5 ile 2.1 yaş artış görülürken, kırda bu artış 1.9 ile 2.6 yaş arasında gerçekleşmiştir. Kentsel alanlarda en yüksek artış Orta bölgesinde, kırda ise en yüksek artış Güney bölgesinde gözlenmiştir. TDA-1978 ve TNSA-2003 sonuçlarına göre ortalama ilk evlenme yaşı Doğu bölgesinde en düşük, Batı bölgesinde ise en yüksektir. Yaş grupları ve yerleşim yerinin türü açısından ilk evlenme yaşı değişimi incelendiğinde, her iki araştırmada da, tüm yaş gruplarında kentsel bölgelerde yaşayan kadınların ilk evlenme yaşları kırda yaşayan kadınlardan daha yüksektir. 25 yılda ilk evlenme yaşındaki farklılaşma incelendiğinde yaş grubundaki kadınlarda ilk evlenme yaşındaki artış hem kentte, hem kırda hem de toplam olarak diğer yaş gruplarına göre daha yüksektir (sırasıyla, 2.0, 2.4 ve 2.4). Diğer taraftan görüşülen kadınların ilk evlenme yaşı öğrenim durumları ve yaşadıkları yerleşim yerine göre kontrol edilerek incelendiğinde, öğrenim durumu arttıkça ilk evlenme yaşının da arttığı görülmektedir. TDA-1978 sonuçlarına göre öğrenimi olmayan veya ilkokul bitirmemiş kadınlar ile lise ve üstü öğrenime sahip kadınların ilk evlenme yaşları arasındaki fark 5.0 yaştır. Bu fark TNSA te 5.8 olarak bulunmuştur. Diğer taraftan aynı öğrenim düzeylerinde yer alan kadınlar arasında son 25 yılda meydana gelen ilk evlenme yaşındaki değişiklik incelendiğinde tüm öğrenim düzeylerinde artış görünmekle birlikte en düşük artış en alt öğrenim düzeyinde iken, en yüksek artış en üst öğrenim düzeyine sahip kadınlarda görülmektedir. Kadınların, öğrenim düzeyleri ve yaşadıkları bölgeye göre ilk evlenme yaşı ortalamaları incelendiğinde belirgin bir farklılaşma görülmemiştir.
6 20 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Tablo Yaş Arası Evlenmiş Kadınların Bazı Özelliklerine göre İlk Evlenme Yaşındaki Farklılaşmalar (TDA-1978, TNSA-2003) Yerleşim Yerinin Türü TDA-1978 TNSA-2003 Ortalamaların İlk Evlenme Yaşı İlk Evlenme Yaşı Farkları ( ) n ortanca ortalama SD n ortanca ortalama SD Bölge Kent , Batı Kır Ara Toplam 1, , Kent Güney Kır Ara Toplam Kent , Orta Kır Ara Toplam 1, , Kent Kuzey Kır Ara Toplam Kent Doğu Kır Ara Toplam , Yaş Grubu Kent , Kır Ara Toplam 1, , Kent , Kır Ara Toplam 1, , Kent Kır Ara Toplam , Öğrenim Öğrenimi Yok İlköğretim Birinci Kademe İlköğretim İkinci Kademe Lise ve üstü Türkiye Kent Kır Ara Toplam 2, , Kent , Kır , Ara Toplam 1, , Kent , Kır Ara Toplam , Kent Kır Ara Toplam Kent 2, , Kır 2, , Toplam 4, ,
7 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 21 Tablo 6 da TDA-1978 ve TNSA-2003 de görüşülen yaş kadınların ilk evlenme yaşları yaşadıkları bölgeye ve öğrenim durumlarına göre sunulmaktadır. TDA-1978 sonuçlarına göre öğrenimi olmayan veya ilkokulu bitirmemiş ve Doğu bölgesinde yaşayan kadınlarda ilk evlenme yaşı en düşük (16.1), Batı bölgesinde ise en yüksektir (17.6). Öte yandan tüm öğrenim düzeyleri arasında en yüksek ilk evlenme yaşı ortalaması ilköğretim ikinci kademe ve üstü öğrenime sahip kadınlar arasındadır. Öğrenimi olmayan kadınlar ile ilköğretim ikinci kademe ve üstü öğrenime sahip kadınlar arasında ilk evlenme yaşında belirgin bir farklılaşma görülürken, öğrenimin artmasıyla birlikte ilk evlenme yaşında da yükselme gözlenmiştir. Türkiye geneli için öğrenimi olmayan kadınlar ile ilköğretim ikinci kademe ve üstü öğrenime sahip kadınlar arsında ilk evlenme yaşı ortalamaları farkı 4.2 yaş olarak bulunmuştur. Diğer taraftan TNSA-2003 sonuçları değerlendirildiğinde ilk evlenme yaşında en düşük değerlerin, TDA-1978 sonuçları ile uyumlu bir şekilde Doğu bölgesinde öğrenimi olmayan kadınlar arasında olduğu görülmektedir. En yüksek ilk evlenme yaşı hem TDA-1978, hem de TNSA-2003 sonuçlarına göre Kuzey bölgesinde yaşayan ve ilköğretim ikinci kademe ve üstü öğrenime sahip kadınlarda olduğu görülmektedir. Son 25 yılda ilk evlenme yaşında bölge ve öğrenim durumuna göre farklılaşma incelendiğinde en yüksek değerlere sahip Kuzey bölgesinde yaşayan ilköğretim ve üstü öğrenime sahip kadınlar hariç tüm gruplarda yükselme görülmüş, bu grupta ise -0.1 yaş düşme görülmüştür. Bu farklılık çok dikkat çekici olmamakla birlikte tüm yapıya aykırı bir durumda olduğundan vurgulanmıştır. Diğer taraftan en büyük farklılaşmalar hemen tüm bölgelerde ilköğretim birinci kademe öğrenime sahip kadınlarda görülürken Orta bölgesinde yaşayan öğrenimi olmayan kadınlardaki ilk evlenme yaşındaki yükseliş dikkat çekicidir. Türkiye genelinde öğrenim durumuna göre son 25 yılda meydana gelen ilk evlenme yaşı farklılaşması en yüksek oranda ilköğretim birinci kademe düzeyinde öğrenime sahip kadınlar arasında gözlemlenirken (1.4 yaş), en düşük artış ise ilköğretim ikinci kademe ve üzerinde öğrenime sahip kadınlar arasındadır (0.7 yaş).
8 22 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Tablo Yaş arası Evlenmiş Kadınların Bölgelere ve Öğrenim Düzeyine göre İlk Evlenme Yaşı (TDA-1978, TNSA-2003) TDA-1978 TNSA-2003 Bölge Öğrenim Durumu N İlk Evlenme Yaşı ortanca ortalama SD N İlk Evlenme Yaşı ortanca ortalama SD Ortalamaların Farkları ( ) Öğrenimi Yok Batı İlk. Birinci Kademe , İlk. İkinci Kademe Ara Toplam 1, , Güney Orta Kuzey Doğu Türkiye Öğrenimi Yok İlk. Birinci Kademe İlk. İkinci Kademe Ara Toplam Öğrenimi Yok İlk. Birinci Kademe , İlk. İkinci Kademe Ara Toplam 1, , Öğrenimi Yok İlk. Birinci Kademe İlk. İkinci Kademe Ara Toplam Öğrenimi Yok İlk. Birinci Kademe İlk. İkinci Kademe Ara Toplam , Öğrenimi Yok 2, , İlk. Birinci Kademe 1, , İlk. İkinci Kademe , Toplam 4, , Bu bölümde TDA-1978 veri seti içerisinde hesaplanamayan ancak bu çalışma kapsamında önemli olduğuna inanılan ve çalışmanın yapısını tamamlayacağı düşünülen evlenmeyle ilgili TNSA-2003 verileri incelenmektedir. Tablo 7 de TNSA-2003 kapsamında görüşülen kadınların bazı tanımlayıcı özellikleri sunulmaktadır. Görüşülen kadınların araştırma sırasındaki medeni durumları yaşadıkları yerleşim yerinin türüne göre incelendiğinde kent ve kır arasında %3 lük bir farklılaşma görülmektedir. Kırda evlenme oranları daha düşük iken kentte daha yüksek olarak görünmektedir. Araştırma tarihinde kentte yaşayan kadınların % 69.7 si kırda yaşayan kadınların ise % 66.6 sı en az bir kere evlenmişlerdir. Öte yandan görüşülen kadınların araştırma tarihindeki çalışma ve medeni durumları bir arada incelendiğinde, çalışan kadınların % 34.1 inin hiç evlenmemiş olduğu, çalışmayan kadınlarda ise bu oranın %30.3 olduğu görülmektedir.
9 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 23 Tablo Yaş Arası Tüm Kadınların Yerleşim Yerinin Türü ve Çalışma Durumlarına Göre Medeni Durumları (TNSA-2003) Medeni Durum Hiç Evlenmemiş Halen Evli Evlenmiş Toplam Özellikler %* %* %* n % Yerleşim Yerinin Türü Kent , Kır , Çalışma Durumu Halen Çalışmıyor ,6 9, Halen Çalışıyor ,2 3, Türkiye , Evlenmiş kadın grubu,halen evli kadınların yanı sıra boşanmış/eşi ölmüş/ayrı yaşıyor kategorilerindeki kadınları da kapsamaktadır. *Satır yüzdeleri Tablo 8 de TNSA-2003 kapsamında görüşülen kadınların öğrenim durumları ve anadillerine göre ilk evlenme yaşı incelenmektedir. Türkiye geneli incelendiğinde anadili Türkçe olan kadınlar ile diğer bir anadile sahip kadınlar arasında ortalama olarak 1.5 yaşlık bir farklılık görülmekte, anadili Türkçe olan kadınlar ortalama olarak 19.8 yaşında ilk evliliklerini gerçekleştirirken, diğer anadile sahip kadınlarda ilk evlenme yaşı 18.3 olarak hesaplanmıştır. Öğrenimi olmayan veya ilkokulu bitirmemiş, anadili Türkçe olan kadınlar ortalama olarak 18.4 ilk evlenme yaşına sahipken diğer bir anadile sahip kadınlarda ilk evlenme yaşı 17.4 tür. Öğrenim düzeyi yükseldikçe Türkçe anadile sahip kadınlar ile diğer anadile sahip kadınlar arasındaki ilk evlenme yaş farkının önce kapandığı ortaokul ve üstü öğrenime sahip kadınlarda Türkçe anadile sahip kadınların ilk evlenme yaşının diğer bir anadile sahip kadınlara göre düşük olduğu görülmektedir. Türkçe dışında bir anadile sahip kadınların sayısının oldukça düşük olmasının bu farklılığı yaratmış olabileceği düşünülmektedir.
10 24 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Tablo Yaş arası Evlenmiş Kadınların Öğrenim Düzeyi ve Anadile göre İlk Evlenme Yaşı (TNSA-2003) İlk Evlenme Yaşı Öğrenim Anadili N ortanca ortalama SD Türkçe Öğrenimi Yok/İlk. bitirmemiş Diğer Ara Toplam 1, Türkçe 3, İlk. Birinci Kademe Diğer Ara Toplam 3, Türkçe 1, İlk. İkinci Kademe Diğer Ara Toplam 1, Türkçe Lise ve üstü Diğer Ara Toplam Türkçe 5, Türkiye Diğer 1, Toplam 6, Ortalamaların Farkları (Türkçe-Diğer) TNSA-2003 kapsamında görüşülen yaş arası kadınların anadil ve yerleşim yerinin türüne göre ilk evlenme yaşı Tablo 9 da sunulmaktadır. Anadili Türkçe olup kentte yaşayan kadınlar için ilk evlenme yaşı 20.1 ken kırda yaşayan kadınlarda 0.8 lik bir yaş farkı ile ilk evlenme yaşı ortalaması 19.3 tir. Diğer taraftan Türkçe dışında bir dil konuşan kadınlar incelendiğinde kır veya kentte yaşayan gruplar arasında belirgin bir farklılık görülmemiştir. Diğer taraftan, anadili Türkçe olan kadınlar ile başka bir anadile sahip kadınların arasında ilk evlenme yaşı arasında 1.5 yaşlık bir fark hesaplanmıştır (sırasıyla 19.8 ve 18.3). Tablo Yaş arası Evlenmiş Kadınların Anadillerine ve Yerleşim Yerinin Türüne göre İlk Evlenme Yaşı (TNSA-2003) İlk Evlenme Yaşı Yerleşim Anadili Yerinin Türü N ortanca ortalama SD Kent 4, Türkçe Kır 1, Ara Toplam 5, Kent Diğer Kır Ara Toplam Kent 4, Türkiye Kır 1, Toplam 6, Ortalamaların Farkları (Kent-Kır) Tablo 10 da, TNSA-2003 te görüşülen yaş arası kadınların yaşadıkları bölge ve kocalarıyla akrabalık ilişkisine göre ilk evlenme yaşı ortalama ve ortanca değerleri sunulmaktadır. Türkiye geneli bulguları değerlendirildiğinde akraba evliliği yapan kadınların ilk evlenme yaşı
11 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 25 akraba evliliği yapmayanlara göre ortalama 1.5 yaş daha düşüktür (sırasıyla 18.4 ve 19.9). Diğer taraftan bölgeler arası farklılaşma incelendiğinde akraba evliliği yapan kadınlar akraba dışı evlilik yapan kadınlara göre her bölgede daha erken yaşta evlendikleri görülmekle birlikte en büyük farklılık Batı bölgesinde görülmektedir (1.6 yaş). Bölgeler arası akrabalık durumuna göre en düşük ilk evlenme yaşı farkı Doğu bölgesinde olup (1.0 yaş) akraba evliliği yapan kadınların ilk evlenme yaşı 17.9 iken akraba evliliği yapmayan kadınlarda ortalama ilk evlenme yaşı 18.9 olarak hesaplanmıştır. Tablo Yaş arası Evlenmiş Kadınların Bölge ve Kocasıyla Akrabalığına göre İlk Evlenme Yaşı (TNSA-2003) Akrabalık İlk Evlenme Yaşı Bölge Durumu n ortanca ortalama SD Akraba değil 2, Batı Akraba Ara Toplam 2, Akraba değil Güney Akraba Ara Toplam Akraba değil 1, Orta Akraba Ara Toplam 1, Akraba değil Kuzey Akraba Ara Toplam Akraba değil Doğu Akraba Alt Toplam 1, Akraba değil 5, Türkiye Akraba 1, Toplam 6, Ortalamaların Farkları (Akraba değil-akraba) Tablo 11 de TNSA-2003 te yaş grubu kadınların ilk evlenme yaşına göre nikah şekli sunulmaktadır. Kadınların %92.9 u hem resmi hem de dini nikaha sahipken, %3.7 si sadece dini nikaha, %3.4 ü ise sadece resmi nikaha sahip olduğunu belirtmiştir. Genel yapı ilk evlenme yaşının artmasıyla sadece resmi nikaha sahip kadınların yüzdesinin arttığıdır yaş grubundaki kadınların sadece %3.4 ü sadece resmi nikaha sahipken ilk evlenme yaşı yaş arasında olan kadınların %15.9 u, 31 ve üstü bir yaşta ilk evliliklerini gerçekleştiren kadınların %14.6 sı sadece resmi nikaha sahiptir. 14 ve daha erken bir yaşta ilk evliliğini gerçekleştiren kadınların en yüksek yüzde ile (%7.6) sadece dini nikaha sahip olduğu görülmektedir.
12 26 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Tablo Yaş arası Evlenmiş Kadınların İlk Evlenme Yaşına Göre Nikah Şekli (TNSA-2003) Nikah Şekli* Özellikler resmi+dini sadece dini sadece resmi Toplam %** İlk Evlenme Yaşı < Türkiye , * Satır Yüzdeleri ** Sütun Yüzdeleri Görüşülen kadınların evliliklerine karar veren kişi/kişiler ve kocası ile akrabalık durumuna göre nikah şekli Tablo 14 te verilmektedir. Evliliklerin yarısından fazlasına (%54.8) ailelerin karar vermiş olduğu, çiftlerin birlikte karar vererek gerçekleştirilen evliliklerin tüm evliliklerin % 0.5 i olduğu görülmektedir. Diğer taraftan kadınların %4.6 sı evliliklerine aileleri ve kendileri dışında başka kişilerin karar verdiğini, kendi rızaları ile eşlerine kaçtıklarını veya rızaları dışında kaçırıldıklarını ifade etmişlerdir. Aileleri tarafından evliliklerine karar verilen çiftlerde sadece resmi nikaha sahip olma yüzdesi en düşük düzeyde (%2.0) görülürken, çiftlerin kendilerince evliliğe karar verildiği durumlarda sadece resmi nikaha sahip olma yüzdesi Türkiye ortalamasından %1.8; ailenin evliliğe karar verdiği çiftlerden %3.2 daha fazladır En yüksek oranda sadece dini nikaha sahip grubun evliliğine diğer kişilerin karar verdiği veya kaçma veya kaçırılma ile evliliğin gerçekleştiği çiftler arasında olduğu (%8.8), bu grubu %6.4 ile ailelerin kararı ile evlenen çiftlerin izlediği görülmektedir. Sadece dini nikaha sahip olan çiftler arasında en düşük yüzdenin evlilik kararının çitlerce verildiği evliliklerde olduğu görülmüştür (%4.6). Çiftlerin birbirleriyle olan akrabalık durumlarına göre nikah şekilleri değerlendirildiğinde Akraba olan çiftlerin %9.5 u sadece dini nikaha sahipken, sadece resmi nikaha sahip olanlar ise %2.4 tür. Akraba olan çiftlerde hem resmi hem de dini nikaha sahip olanlar%88.2 olarak hesaplanmıştır.öte yandan akraba olmayan çiftlerde sadece dini nikaha sahip olanların oranı akraba olan çiftlerin nerede yarısıdır (%4.8). Akraba olmayan çiftlerde her iki nikaha birden sahip olanların oranı %91.6 olarak hesaplanmış olup sadece resmi nikaha sahip olanların oranı ise Türkiye ortalamasına oldukça yakındır (%3.6).
13 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 27 Tablo Yaş Arası Evlenmiş Kadınların Evlilik Kararı ile Kocasıyla Akrabalık Durumuna göre Nikah Şekli (TNSA-2003) Özellikler resmi+dini sadece dini Nikah Şekli* sadece resmi Toplam %** Evliliğe karar veren Aile , Kendileri , Diğer kişiler/kaçtı/kaçırıldı Akrabalık durumu Akraba değil , Akraba , Türkiye , * Satır Yüzdeleri ** Sütun Yüzdeleri Tablo 13 te TNSA-2003 kapsamında görüşülen yaş arası evlenmiş kadınların yaşanılan bölge, yaşanılan yerleşim yerinin türü, yaş grubu, öğrenim düzeyi ve anadiline göre nikah şekli incelenmektedir. Bölgelere göre nikah şekli incelendiğinde en yüksek düzeyde sadece dini nikaha sahip kadınların Doğu bölgesinde (%14.6), en düşük düzeyin ise Batı bölgesinde olduğu görülmektedir. Yine Doğu bölgesinde sadece resmi nikaha sahip kadınların oranı %2.5, resmi ve dini nikaha birlikte sahip olanların ise %82.9 ile diğer bölgeler içerisinde en düşük düzeyde olduğu görülmektedir. Öte yandan Güney bölgesinde yaşayan kadınlar arasında sadece dini nikaha sahip olanların (%6.9) Doğu bölgesi dışındaki bölgelere göre yüksek yüzde ile yer alması dikkat çekicidir. Kentte yaşayan kadınlar ile kırda yaşayan kadınların nikah şekillerine göre farklılaşması incelendiğinde; kırda yaşayan kadınlar arasında sadece dini nikaha sahip olanların, kentte yaşayanlara göre çok yüksek olduğu görülmektedir (sırasıyla %8.4 ve %4.7). Öte yandan sadece resmi nikaha sahip kadın oranı kırda yaşayanlara arasında %1.9 iken kentte yaşayanlarda %4.0 dır. Kadınların yaş grupları ve nikah şekli incelendiğinde yaş grubundaki kadınlar arasında sadece dini nikaha sahip olanların %16.6 olduğu yaş grubundaki kadınlarda ise bu oranın %3.1 e kadar düştüğü görülmektedir. Diğer taraftan ve yaş grubu kadınlar arasında sadece resmi nikaha sahip olanların oranı %3.1, yaş grubunda ise %4.2 dir. Öte yandan kadınların öğrenim düzeyi arttıkça sadece dini nikaha sahip olanların yüzdesinin belirgin bir şekilde düştüğü, sadece resmi nikaha sahip olanların yüzdesinin ise arttığı görülmektedir. Hiç öğrenimi olmayan veya ilkokul mezunu olmayan kadınlarda %14.8 olan sadece dini nikaha sahip olma yüzdesi, lise ve üstü öğrenime sahip kadınlarda %0.9 a kadar düşmektedir. Sadece resmi nikaha sahip olma yüzdesi Lise ve üstü kadınlarda %8.9 iken öğrenimi olmayan veya ilkokul mezunu kadınlarda % 2.5 un altındadır. Her iki nikaha birden sahip olmanın ilkokul veya ortaokul mezunu kadınlar arasında en yüksek (sırasıyla %93.9 ve %93.8), öğrenimi olmayan veya ilkokul bitirmemiş kadınlarda ise en düşük düzeydedir (%82.8). Görüşülen kadınların anadillerine göre nikah şekli incelendiğinde; anadili Kürtçe ve lehçeleri olan kadınların %21.8 inin sadece dini nikaha sahipken, anadili Türkçe olan kadınlarda bu oran %3.0, diğer bir anadile sahip kadınlarda ise %7.7 dir. Anadili Türkçe olan kadınlarda her iki nikaha birden sahip olma Türkçe dışında bir anadile sahip kadınlara göre yüksektir. Diğer taraftan, sadece resmi nikaha sahip kadınlar %5.2 ile en yüksek oranda anadili Türkçe ve Kürtçe ve lehçeleri dışında olan kadınlar arasında görülmektedir.
14 28 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Tablo Yaş Arası Evlenmiş Kadınların Bazı Betimleyici Özelliklerine göre Nikah Şekli (TNSA-2003) Nikah Şekli* Özellikler resmi+dini sadece dini sadece resmi Toplam %** Bölge Batı , Güney , Orta , Kuzey Doğu , Yerleşim Yerinin Türü Kent , Kır , Yaş Grubu , , , , Öğrenim Düzeyi Öğrenimi Yok İlkokul Ortaokul Lise ve üstü Anadili Türkçe , Kürtçe ve Lehçeleri , Diğer Türkiye , * Satır Yüzdeleri ** Sütun Yüzdeleri SONUÇ VE TARTIŞMA Bu çalışmada TDA-1978 ve TNSA-2003 verileri evlilikle ilişkili sosyo demografik değişkenlerdeki değişimi incelemek üzere karşılaştırmalı olarak kullanılmış; TDA-1978 den hesaplanmayan ancak evlilikle ilgili özelliklere ilişkin durumu ortaya koymada yardımcı bazı göstergeler sadece TNSA-2003 ten hesaplanmıştır. Hanehalkı verisinden hesaplanan, son 25 yıllık süreç içerisinde yaş grubundaki kadınların medeni durumlarının değişimi incelendiğinde; hiç evlenmemiş kadın yüzdesinin tüm yaş gruplarında arttığı görülmektedir den 2003 yılına gelindiğinde hiç evlenmemiş kadın yüzdesinin artarken; neredeyse aynı oranda araştırma tarihinde evli olan kadın yüzdesinin ise azaldığı görülmektedir. Yine bir diğer dikkat çekici nokta 25 yılda boşanmış kadın yüzdesinin %0.3 ten %1.6 ya çıkmış olmasıdır yaş kadınların medeni durum yüzdelerindeki bu değişim nüfus sayımlarında da görülmektedir yılında hiç evlenmemiş kadınların yüzdesi 24.5 iken 1980 yılında % 25.3 e çıkmış 2000 yılı nüfus sayımında ise bu oran % 30.6 ya yükselmiştir. Benzer şekilde 1975 ve 1980 yılı nüfus sayımlarında %0.7 olan boşanmış yaş kadın yüzdesi, 2000 nüfus sayımında %1.5 e çıktığı görülmüştür. (DİE, 1982, 1984, 2003)
15 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 29 Son 25 yılda tüm bölgelerde hiç evlenmemiş nüfus yüzdesi artarken, halen evli nüfus yüzdesinde düşüş görülmektedir. Öte yandan bölgelere göre karşılaştırmalı olarak medeni durum incelenirken bölge içerisindeki yaş yapısı dikkate alınmalıdır. Özellikle Doğu bölgesinde yaş grubundaki kadın nüfusun yüksek oluşu bu bölgedeki araştırma sırasında medeni durum yüzdelerini etkilemektedir. Bu noktada yapılan analizlerde yaş ile medeni durum arasındaki ilişki görülmekte yaşın artması ile birlikte beklendiği üzere hiç evlenmemiş kadın yüzdesinde düşüş görülmektedir. Evlenme ve yeniden evlenme oranlarının 25 yılda gerilemiş olduğu görülmüştür. İlk evlenme yaşının sosyo-demografik değişkenlere göre incelenmesi, evlenme ve doğurganlık çalışmalarında önemli bir yer tutmaktadır. İlk evlenme yaşının doğurganlığa olan etkisi üzerine ulusal ve uluslararası literatürde birçok çalışma bulunmaktadır. Diğer sosyo demografik değişkenler sabit tutulduğunda ilk evlenme yaşının doğurganlık üzerinde etkili olduğu kabul edilmektedir İlk evlenme yaşının çeşitli nedenlerle ertelenmesi, evlilikte geçirilen doğurganlık döneminin kısalmasına yol açmaktadır. Dönemin kısalması doğurganlık örüntüsünde değişikliğe yol açmakta ve olası bir sonuç olarak doğurganlık hızlarının düşüşüne yol açmaktadır. Örneğin ikinci dünya savaşı sonrası gerçekleşen yüksek doğurganlık hızlarının yaşandığı baby boom döneminin ardından doğurganlıktaki hızlı düşüşü etkileyen faktörlerden birisi olarak ilk evlenme yaşındaki yükseliş gösterilmektedir (UN, 2003). Diğer taraftan kuşaklar arası yaş farkının açılması, nüfusun sayısal olarak artış hızının azalmasına yol açmaktadır. TDA-1978 ve TNSA-2003 araştırma verilerinden hesaplanan ilk evlenme yaşı bulguları değerlendirildiğinde; son 25 yılda ilk evlenme yaşı ortalama ve ortanca değerlerinin 2 yaş arttığı görülmektedir. Özellikle 1950 lerden sonra hız kazanan köyden kente göçün kadının toplumsal hayata katılımı, cinsiyet rollerinin dönüşümü, çalışma ve eğitim imkanlarından daha fazla yararlanması noktalarında değişimlere yol açmıştır (Culpan ve Marzotto, 1982; Erman, 1998, 2001). Bu araştırma kapsamında değerlendirilen dönemde köyden kente göçün devam etmesi, özellikle kentte yaşayan kadınların öğrenim, çalışma gibi ilk evlenme yaşını erteleyen süreçlere katılımın artmasının ilk evlenme yaşının genel artışında etkili olabileceği düşünülmektedir. Diğer taraftan, kentte yaşayan kadınlar ile kırda yaşayan kadınlar arasındaki ilk evlenme yaşı ortalama farkları nispeten kapanmış olup. Kırda yaşayan kadınlar arsında ilk evlenme yaşındaki artışın kentte yaşayanlara nazaran daha belirgin olduğu gözlemlenmiştir. Tüm dünyada 1970 lerde yükselen yeni dalga feminizm akımı toplumsal harekete donusmus ve kadınların kazanımlarına büyük katkıda bulunmuştur. Türkiye de ise Osmanlı dönemi sonrası kadın hakları açısından kırılma noktası olarak kabul edilebilecek 1926 yılında Medeni Kanun un kabul edilmesi ile başlayan sosyal ve hukuksal anlamdaki kazanımların özellikle son yılda hız kazandığı görülmektedir. Tüm dünyada karşılık bulan kadın hareketinin baskısı 1980 lerdeki Türk feminist hareketinin özellikle toplumsal cinsiyet rolleri ve erkek egemen toplumsal yapıya yönelik eleştirileri ile 1979 yılında Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi ile başlayan uluslar arası sözleşmeler ve eylem planlarına uyum ihtiyacından kaynaklı Medeni Kanun da 2001 yılında eşitlik ve ayrımcılığın kaldırılması yönünde değişiklik yapılmıştır. Özellikle son 25 yılda kadının toplumsal cinsiyet rollerinde meydana gelen değişimler ve kadının kendi bedeni ve doğurganlığı üzerinde söz sahibi olması gelişmekte olan tüm ülkelerde olduğu gibi gerek ilk evlenme yaşının yükselmesinde gerek toplam doğurganlık hızının düşmesinde etkili olmuştur (Islam and Ahmed, 1998; Cleland, 2002; Özberk, 2003; Bongaarts, 2003). İlk evlenme yaşında bölgesel farklılaşma halen belirgin olarak devam etmekte olup, özellikle Doğu bölgesinde yaşayan kadınların ilk evlenme yaşı ortalamaları diğer bölgelerle karşılaştırıldığında daha düşüktür. Literatür incelendiğinde öğrenimin ilk evlenme yaşı üzerinde erteleyici bir etkiye sahip olduğu üzerine yaklaşımlar mevcuttur (Kazgan, 1979; Özbay, 1979;
16 30 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Tezcan ve Coşkun, 2002). Gerek TDA-1978 gerekse TNSA-2003 sonuçları öğrenim düzeyi arttıkça ilk evlenme yaşının da arttığını ortaya koymaktadır. Hiç öğrenimi olmayan kadınlar ile lise ve üstü öğrenime sahip kadınlar arasında ilk evlenme yaşı ortalamaları farkı TDA-1978 de 5 yaş, TNSA te ise 5.8 yaştır. Öğrenim durumuna göre ilk evlenme yaşının değişimi bölgeler kontrol edilerek analizler yapıldığında da gözlenmiştir. TNSA-2003 sonuçlarına göre kadının anadiline göre ilk evlenme yaşında 1,5 yaşlık bir farklılık görünmektedir. Anadili Türkçe olan kadınların diğer bir anadile sahip kadınlara göre ortalama olarak daha geç evlendikleri görülmüştür. TNSA-1998 bulguları ile örtüşmekle beraber ortalama 2 yaşlık farkın yarım yaş kadar kapandığı görülmektedir. Diğer taraftan Türklerin İslamiyet i seçmesi ile aile yapısında önemli değişimler olmuş (Kuran, 1991), akraba evlilikleri yaygınlaşmıştır (Meriç, 1991; Doğan, 1993). Çiftlerin akraba olup olmadıklarına göre ilk evlenme yaşında farklılık görülmekte, akraba evliliği yapan kadınların, yapmayanlara göre ortalama olarak 1.5 yaş daha erken evlendikleri görülmekte olup TNSA-1998 bulguları ile büyük ölçüde örtüşmektedir. Öte yandan önceki yapılan çalışmalarla uyumlu bir şekilde özellikle sanayileşmenin yoğun olduğu Batı bölgesinde akraba evliliklerinin nispeten az olması beklentisine (Atalay, 1991) uygun bir şekilde en az düzeyde gerçekleşmekte olup (Ulusoy ve Tunçbilek, 1997; Hancıoğlu ve diğerleri, 2001; Tezcan ve Coşkun, 2002) en yüksek akraba evliliği oranı Doğu bölgesinde görülmektedir. Müslüman Osmanlı ailelerinde egemen olan dini nikah halen yaygın olarak sürdürülmekte olup, TNSA-2003 sonuçları hem dini hem de resmi nikaha sahip kadınların en büyük grubu (%90.8) oluşturduğunu göstermektedir. Kadının sadece dini nikaha sahip olmasının hem sosyal hem de yasal süreçlerde özellikle kadın açısından sıkıntılar doğurması, her iki nikah şeklinin birden tercih edilmesine yol açmaktadır. Resmi evliliklerin genellikle dinin nikahla birlikte yapıldığı ancak sadece dini nikah sahipliğinin ortadan kaybolmadığı anlaşılmaktadır (Kağıtçıbaşı, 1982). Özellikle kırsal yörelerde ve erken yaşlarda gerçekleştirilen evliliklerde tercihin dini nikah olduğu, ancak belirtildiği gibi resmi nikahın da süreç içerisinde kıyılmasının yaygın olduğu anlaşılmaktadır. Akraba evliliği yapan çiftlerde Türkiye ortalamasından daha yüksek düzeyde sadece dini nikaha sahip olma yüzdesi görülmüştür. Evlenmenin oluşumu sürecinde ailelerin evliliğe karar vermesi durumunun oldukça yaygın olduğu bilinmekle birlikte (Timur, 1979) evliliklerine aileler tarafından karar verilen veya kendi rızasıyla kaçan veya kaçırılan çiftler arasında sadece dini nikaha sahip olanların yüzdesinin daha yüksek olduğu görülmüştür. TNSA-1998 sonuçları ile örtüşen bir şekilde özellikle Doğu bölgesinde yaşayan, yerleşim yeri tipi kır olan, öğrenimi olmayan ve anadili Türkçe dışında bir dil olan kadınlar arasında sadece dini nikaha sahip olma yüzdesinin belirgin olarak yüksek olduğu görülmektedir. Bireyin evlenme yolu ile edindiği hakların yasalarca güvence altına alınabilmesi için gerekli olan resmi nikahın tüm evlilikleri kapsaması çalışmalarında özellikle bu gruplardaki kadınlara ulaşma önemlidir. Evlilik sürecinin bir bütün olarak değerlendirilmesi, evliliğe ilişkin kadın ve erkeğin özelliklerinin yapılan araştırmalarda çalışılması sosyal bilimler açısından, özellikle Türkiye gibi evliliğin yaygın olduğu toplumlarda önemlidir. Yapılan çalışmalarda ifade bulan ve ilk evlenme yaşı, nikah şekli veya medeni durumu etkilediği düşünülen değişkenlerin tek tek etkisi olabileceği gibi bu değişkenlerin bir arada etkisi olabileceğini düşünmek diğer birçok sosyal olayda olduğu gibi olasıdır. Evlilikle ilgili yapılan çalışmalarda çoklu analiz yöntemlerini kullanmanın çalışmaların niteliğini arttıracağı düşünülmektedir.
17 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 31 KAYNAKÇA Adams, N.B. (2004) Families and Family Study in International Perspective. Journal of Marriage and Family. Vol. 66, pp Atalay, B. (1991) Sanayileşme ve Kentleşmenin Ailenin Değişmesinde Etkileri içinde Aile Ansiklopedisi, Cilt 3, T.C. Başbakanlık Araştırma Kurumu Yayınları, Genel yayın no: 72, Bilim Serisi 11; s Berksan (1971) Türkiye de evliliğin yapısı ve bu yapının doğurganlık üzerine etkileri içinde T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu, der. Beylü Dikeçligil ve Ahmet Çiğdem, Aile Yazıları 4. Evlilik Kurumu ve İlişkileri, Bilim Serisi 5/4, s , Ankara. Birleşmiş Milletler (2001) Principles and Recommendations for a Vital Statistics System Revision 2, Sales No. E. 01.XVII.10, United Nations, New York, 2001 Bongaarts, J. (2003) "Completing the fertility transition in the developing world: The role of educational differences and fertility preferences" Population Studies 57(3): Bulut, I. (1991) Türkiye de Erken Evlenme içinde Aile Ansiklopedisi, Cilt 2, T.C. Başbakanlık Araştırma Kurumu Yayınları, Genel yayın no: 72, Bilim Serisi 11; s Celkan, H.Y.(1991) Beşeri Kültür ün Temel Öğesi Aile Aile ve Toplum Dergisi. Yıl:1, Cilt: 1, Sayı: 1, s Celland, J. (2002) Education and future fertility trends, with special reference to mid-transitional countries, in Proceedings of Expert Group Meeting on Completing the Fertility Transition, Population Division, United Nations. Coale, A.J. (1965) Factors Associated with the Development of Low Fertility: An Historic Summary United Nations World Population Conference 1965 (WPC/WP/194). Coleman, D.A. (2003) Partner Choice and the Growth of Ethnic Minority Populations. Marriage in Multi-Ethnic Society, Netherlands Demographic Society Annual Conference, Het Trippenhuis, Amsterdam. Culpan, O. ve Marzotto, T. (1982) Changing Attitudes toward Work and Marriage: Turkey in Transition. Signs, Vol. 8, No.2, pp Doğan, L. (1993), Türkiye de Nüfusun Kültürel, Dini ve Politik Özellikleri Türkiye de Nüfus Konuları, Politika Öncelikleri. Ed. Aykut Toros, H.Ü. Nüfus Etütleri Enstitüsü, s Ankara. Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) (1982) Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri. Yayın no: 988, Ankara. Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) (1984) Genel Nüfus Sayımı, Sosyal ve Ekonomik Nitelikler. Yayın no: 1072, Ankara.
18 32 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) (2003) 2000 Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri. Yayın no: 2759, Ankara. Erman, T. (1998) The Impact of Migration on Turkish Rural Women: Four Emergent Patterns. Gender and Society, Vol. 12, No. 2, pp Encyclopædia Britannica (2007) "marriage" Britannica Concise Encyclopedia. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (1980) Turkish Fertility Survey: Vol.1 and Vol 2. Hacettepe University, Ankara. Hacettepe Üniverisitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (2004) Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü, Devlet Planlama Teşkilatı ve Avrupa Birliği, Ankara, Hancıoğlu, A. (1985), Türkiye de Aile Biçimleri ve Aile Büyüklüğü. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Teknik Demografi Programı, Bilim Uzmanlığı Tezi. Hancıoğlu, A. ve diğerleri. (2001), Türkiye de Akraba Evlilikleri: 1998 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Nüfusbilim Yazıları, No. 3. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Ankara. Islam, M.N., ve Ahmed, A.U. (1998) Age at first marriage and its determinants in Bangladesh Asia-Pacific Population Journal, 13(2), Çiğdem Kağıtçıbaşı (1982) Introduction in Sex Roles, Family, and Community in Turkey. Ed. Kağıtçıbaşı, Ç. Indiana University Turkish Studies 3, pp Indiana, USA. Kavadarlı, S. (1982), 1978 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasında Evlenme ve Doğurganlık, Nüfus Bilim Dergisi, Sayı: 2-3, s , Ankara. Kazgan, G. (1979), Türk Ekonomisinde Kadınların İşgücüne Katılması, Mesleki Dağılımı, Eğitim Düzeyi ve Sosyo- Ekonomik Düzeyi Türkiye de Kadın.Türk Sosyal Bilimler Derneği, s , Ankara. Koç, İ. (1992), Türkiye de Evlenme Hızları ve Evlenme Hızlarının Yaşam Tablosu Yöntemi ile Analizi Nüfus Bilim Dergisi, Sayı: 14, s , Ankara. Koç, İ. (1997), Female Headed Households in Turkey and Socio-Demographic and Economic Characteristics of Female Household Heads The Turkish Journal of Population Studies, Vol. 19. pp Koç, İ. ve Koç, D. (1998), Türkiye de Evliliğe Karar Verme Süreci ve Bu Sürece Etkide Bulunan Faktörler Nüfus Bilim Dergisi, Sayı: 20. s , Ankara. Kuran, E. (1991), Türkler Ailesinin Mahiyeti ve Tarihi Gelişmesi. Aile Yazıları 1. Bilim Serisi 5/1. Der. Beylü Dikeçligil ve Ahmet Çiğdem. T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı Yayınları. s , Ankara.
19 TÜRKİYE DE KADINLARDA İLK EVLENME YAŞI 33 Laphan, R.J. (1970), Family Planning and Fertility in Tunisia, Demography, 7: Meriç, Ü.(1991), İslam da Aile Aile Yazıları 2. Bilim Serisi 5/2. Der. Beylü Dikeçligil ve Ahmet Çiğdem. T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı Yayınları. s , Ankara. Özbay, F. (1979), Türkiye de Kırsal / Kentsel Kesimde Eğitimin Kadınlar Üzerine Etkisi Türkiye de Kadın.Türk Sosyal Bilimler Derneği, s , Ankara. Özberk, E. (2003) Nüfus Politikaları ve Kadın Bedeni Üzerindeki Denetim. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. T.C. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Çalışmaları Anabilim Dalı, Ankara. Pressat, R. (1988), The Dictionary of Demography. Ed. Christopher Wilson. Basil Blackwell Inc. Oxford, UK. Rowland, D.T. (2003) Demographic Methods and Concepts. Oxford University Press Inc. New York, USA. Soyer, G.B. (1982), Evlilik Oranlarının Doğurganlık Üzerine Etkisi. Nüfus Dinamiği Programı Bilim Uzmanlığı Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Tezcan, S. Coşkun, Y. (2002) Türkiye de Doğurgan Çağdaki Kadınların Evlenme ile İlgili Bazı Özellikleri 1998 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Sonuçları. Nüfusbilim Dergisi, Cilt. 24, S. 3-22, Ankara. Timur, S. (1972), Türkiye de Aile Yapısı. Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara. Timur, S. (1979), Türkiye de Aile Yapısının Belirleyicileri Türkiye de Kadın. Türk Sosyal Bilimler Derneği, s , Ankara. T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı (TCBAAKB) (1991) Aile Yazıları. der. Beylü Dikeçligil ve Ahmet Çiğdem, Bilim Serisi, Ankara. Ulusoy, M. ve Tunçbilek, E. (1987), Türkiye de Akraba Evlilikleri ve Çocuk Ölümlerine Etkisi Nüfus Bilim Dergisi, Sayı: 19, s Ankara. Ünalan, T. (1986), Some Social and Economic Characteristics of the Family Types in Turkey with Special Reference to the Blacksea and Mediterranean Regions. Hacettepe University Institute of Population Studies, Thesis in Master of Arts. Ünalan, T. (1988a), Family Size Preferences in Turkey The Turkish Journal of Population Studies, Vol. 10. pp Ünalan, T. (1988b), Türkiye de Çekirdek Aileler Nüfus Bilim Dergisi, Sayı: 10, s Ankara. Ünalan, T. (1990), A Comparative Analysis of Family Size Preferences in Turkey The Turkish Journal of Population Studies, Vol. 12. pp
20 34 S. TEZCAN, Y. COŞKUN Ünalan, T. (1994), İdeal Evlenme ve Doğum Yaşları Nüfus Bilim Dergisi, Sayı: 16, s , Ankara. Yavuz, S. (2002), Household Composition and Complexity: Findings form Turkish Demographic and Health Survey, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Ankara. SUMMARY THE AGE AT FIRST MARRIAGE CHANGES IN THE LAST QUARTER OF THE 20 th CENTURY AND CURRENT MARRIAGE CHARACTERISTICS IN TURKEY The aim of this study is to evaluate the trend and the changes of marriage and some basic characteristics of marriage by using 1978 Turkish Fertility Survey (TFS-1978) and Demographic and Health Survey Turkey 2003 (TDHS-2003). The change at the characteristics of marriage in 25 years is studied with the available variables like marital status at the time of survey, age, region, education, number of marriages and age at first marriage of the woman. In addition, by using the variables available in TDHS-2003 detailed analysis was made especially on age at first marriage and marital ceremony. Results indicate that at the last 25 years, divorced female population is increased whereas the percent of married women at the time of survey is decreased. On the other hand, average number of age at first marriage increased 2 years within the century quarter. Age at first marriage differs by region, type of place of residence, relationship with husband, mother tongue and education. Women living in West region and urban areas have high school and more education; have Turkish mother tongue, and no relationship with their husband have higher age at first marriage. On the other hand, the marriage ceremony of the couples is estimated from TDHS-2003 and the results show that the women have lower education, living in rural areas, have lower age at first marriage, living in extended families, have mother tongue different from Turkish and have relationship with their husbands have high percent of having only religious ceremony.
DOĞURGANLIĞI BELİRLEYEN DİĞER ARA DEĞİŞKENLER 7 Banu Akadlı Ergöçmen ve Mehmet Ali Eryurt Bu bölümde gebeliği önleyici yöntem kullanımı dışında kadının gebe kalma riskini etkileyen temel faktörler incelenmektedir.
Türkiye de Kadınların İç Göç Örüntüsü ve İç Göç Nedenleri Doç. Dr. Mehmet Ali Eryurt Ar. Gör. Ayşe Abbasoğlu Özgören Ar. Gör. Zehra Yayla Melek Özgür Duman 0 Eylül 205, Hilton Hotel, Ankara Neden Kadın
Erken Yaşlardaki Evlilikler ve Gebelikler Banu Akadlı Ergöçmen, Prof.Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu, Doç.Dr. 20 Mart 2015 Erken Evlilik/Çocuk Yaşta Evlilik Çocuk yaşta evlilik, fiziksel, fizyolojik ve psikolojik
DÜŞÜKLER VE ÖLÜ DOĞUMLAR 6 Sabahat Tezcan ve Alanur Çavlin Bozbeyoğlu Bu bölümde isteyerek düşükler, kendiliğinden düşükler ve ölü doğumlara ilişkin bulgular sunulmaktadır. Ölü doğumlar ve kendiliğinden
TÜRKİYE DE İMAM NİKAHI Yrd. Doç. Dr. Yaprak Civelek* Doç. Dr. İsmet Koç** Özet Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen 2003 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması verilerinin
g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...
Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Population Studies, 2004, 26, 35-44 35 TÜRKIYE DE ÇOCUKLARIN NÜFUSA KAYIT OLMAMASINI ETKİLEYEN DEĞIŞKENLER VE NÜFUSA KAYITLI OLMAYA GEÇİŞ SÜRECİ Temel amacı, nüfusa
KADINLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ VE STATÜLERİ 3 Attila Hancıoğlu ve Banu Akadlı Ergöçmen Bu bölümde, Türkiye de kadınların durumuna ilişkin bilgi verilmesi amaçlanmaktadır. Bölümde yer alan bilgiler, üreme
DOĞURGANLIK 4 İsmet Koç ve Erhan Özdemir Bu bölüm, günümüzdeki ve tamamlanmış doğurganlığın düzeyi, örüntüsü ve değişimi ve ilgili göstergeleri incelemenin yanında, doğum aralıklarını, doğurganlığa başlama
ANKARA TIP MECMUASI (THE JOURNAL OF THE FACULTY OF MEDICJNE) Vol. 47 : 95-108, 1994 GENÇ YAŞ EVLİLİKLERİNİN ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ Meltem Çöl" Deniz Çalışkan* Recep Akdur* Gençlik dönemine
ANKARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MECMUASI Cilt 57, Sayı 1, 2004 1-12 BEBEK ve ÇOCUK ÖLÜMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: TÜRKİYE NÜFUS ve SAĞLIK ARAŞTIRMASI, 1993 ve 1998 Şepnem Taşkın* Nazlı Atak** ÖZET Bu
213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz Doç. Dr. Alanur Çavlin 2 Aralık 214, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun
TNSA-2003 BÖLGE TOPLANTISI-IV KUZEYDOĞU ANADOLU DA ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI Prof. Dr. Sabahat Tezcan H.Ü. Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü 16 Haziran 2005 - KARS Bebek ve Çocuk Ölümlülüğü 0-4 Yaş Dönemindeki
DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 Banu Akadlı Ergöçmen ve Yadigar Coşkun Anne ve çocuk sağlığı açısından önemli bir konu olan doğum öncesi bakım ve doğuma yardıma ilişkin olarak TNSA-2003 den elde
TNSA-2003 TANITIM ve METODOLOJİ Bölge Toplantısı-VII Doç. Dr. Banu AKADLI ERGÖÇMEN Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü 01 Temmuz 2005 - TRABZON Niçin araştırma? Yaşamsal kayıt sistemimizden
2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara
2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı Araştırmanın Tanıtımı ve Metodoloji Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 2 Aralık 2014, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Kurumsal Yapı TNSA-2013 TÜBİTAK
HIV/AIDS E İLİŞKİN BİLGİ 13 A. Sinan Türkyılmaz, Turgay Ünalan ve H. Yaprak Civelek TNSA-2003 de cinsel yolla bulaşan hastalıklara (CYBH), özellikle AIDS e ilişkin bilgi düzeyini belirlemek üzere sorular
ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Hatice Yaprak Civelek 2. Doğum tarihi : 10.10.1972 3. Unvanı : Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Sosyoloji Selçuk Üniversitesi 1995 Y. Lisans
TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ NÜFUS ve KENTLEŞME 211 İÇİNDEKİLER 1.NÜFUS... 1 1.1. Nüfus Büyüklüğü, Nüfus Yoğunluğu ve Nüfus Artış Hızı... 3 1.2. Yaş ve Cinsiyet Dağılım Özellikleri... 8 1.2.1. Nüfusun
2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Sonuçları Toplantısı Türkiye de Aile Yapısının Değişimi: 1968-2013 İsmet Koç, HÜNEE Tuğba Adalı, HÜNEE Serdar Polat, Kalkınma Bakanlığı Hande
TANITIM VE METODOLOJİ Yrd.Doç.Dr. A. Sinan Türkyılmaz Arş.Gör. Tuğba Adalı 19 Kasım 2009 Grand Zorlu Otel Trabzon TNSA-2008 TÜBİTAK Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı
g Araştırma Notu 14/163 7 Mart 2014 REİSİ KADIN OLAN HER DÖRT HANEDEN BİRİ YOKSUL Gökçe Uysal * ve Mine Durmaz ** Yönetici özeti Gerek toplumsal cinsiyet eşitliği gerekse gelecek nesillerin fırsat eşitliği
213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Pelin Seçkiner 5 Şubat 215 Swiss Otel Büyük Efes, İzmir Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların
TABLOLAR VE ŞEKİLLER LİSTESİ BÖLÜM 1 GİRİŞ Tablo 1.1 Hanehalkı ve kişi görüşmelerinin sonuçları...15 BÖLÜM 2 HANEHALKI NÜFUSU VE KONUT ÖZELLİKLERİ Tablo 2.1 Yaş, yerleşim yeri ve cinsiyete göre hanehalkı
DEMOGRAFİ: Nüfus meselelerine sosyolojik bir bakış Ders 11 : Evlilikler, Aile ve Hane Yapısı Doç. Dr. Didem Danış Galatasaray Üniversitesi Sosyoloji Bölümü email@example.com Ders 11: Evlilikler, Aile ve
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VERİ ANALİZİ, İZLEME VE DEĞERLENDİRME DAİRE BAŞKANLIĞI TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ
Doç. Dr. Mehmet Ali Eryurt (Güncelleme Tarihi: 05 Haziran 2013) EĞİTİM Lisans (1999), Sosyoloji, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü Yan Dal (1997), Biyoloji, Ortadoğu
2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Sonuçları Toplantısı İSTEYEREK VE KENDİLİĞİNDEN DÜŞÜKLERİN YAYGINLIĞI VE DÜŞÜKLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Dr. Tuğba Adalı Doç. Dr. Alanur Çavlin
Doğurganlık ve Aile Planlaması İsmet Koç - Turgay Ünalan Doğurganlık ve Aile Planlaması Doğurganlık Aile Planlaması Doğurganlığı Belirleyen Ara Değişkenler Düşükler ve Ölü Doğumlar Doğurganlık Tercihleri
ÖNEKLEME HATALAI EK C A. Sinan Türkyılmaz Örneklem araştırmalarından elde edilen kestirimler (estimates) iki tip dan etkilenirler: (1) örneklem dışı lar ve (2) örneklem ları. Örneklem dışı lar, veri toplama
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2008 Ön Rapor Hacettepe Üniversitesi
TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ Sağlıklı Kentler Birliği Eğitim Prgramı Prof. Dr. SABAHAT TEZCAN Haccettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü TNSA 2008 İleri Analiz Sonuçları Türkiye de Doğurganlık, Üreme Sağlığı ve Yaşlılık Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Dr. Mehmet Ali Eryurt 16 Eylül 2010 / Hilton
213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 3. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Tuğba Adalı 19 Şubat 215 Greenpark Otel, Diyarbakır Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü TNSA-2008 in Sonuçları Bölgesel Toplantı 2 19 Kasım 2009, Trabzon Hanehalkı Nüfusunun ve Kadınların Temel Özellikleri Ar. Gör. Mehmet Ali Eryurt T.C. Sağlık
1. SOSYAL SERMAYE 1. Sosyal sermaye OECD tarafından grup içerisinde ya da gruplar arasında işbirliğini kolaylaştıran anlayışlar, paylaşılan değerler, normlarla birlikte ağlar olarak tanımlanmaktadır (1).
Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Population Studies, 2006-07, 28-29, 3-14 3 TÜRKİYE DE NÜFUS VE ÜREME SAĞLIĞINA İLİŞKİN SAYISAL BÜYÜKLÜKLER: 2003 TÜRKİYE NÜFUS VE SAĞLIK ARAŞTIRMASI BULGULARINA DAYALI
Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Giriş Türkiye dünyadaki en büyük sigara tüketici ülkelerden biridir. A.B.D. Tarım Bakanlığı verilerine göre, 199-1999 yılları arasında dünyadaki
T.C. KUZEY ANADOLU KALKINMA AJANSI TR82 Düzey 2 Bölgesi (Kastamonu, Çankırı, Sinop) Nüfus Projeksiyonu Planlama, Programlama ve Stratejik Araştırmalar Birimi Temmuz, 2013 1 İçindekiler Giriş... 3 Yöntem...
Araştırma Notu 16/191 7 Mart 2016 REİSİ KADIN OLAN 1,2 MİLYON HANE YOKSUNLUK İÇİNDE YAŞIYOR Gökçe Uysal * ve Mine Durmaz ** Yönetici özeti Gerek toplumsal cinsiyet eşitliği gerekse gelecek nesillerin fırsat
TÜTÜN ÜRÜNLERİ İMALAT SANAYİİ Hazırlayan Ömür GENÇ ESAM Müdür Yardımcısı 78 1. SEKTÖRÜN TANIMI Tütün ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 16 no lu gruplandırma
TÜRKIYE NIN EN BÜYÜK KULLANıLMAYAN POTANSIYELI : KADıNLAR T.C. Devlet Planlama Teşkilatı Dünya Bankası TEMEL BULGULAR Türkiye deki birçok kadın çalışmak istiyor ancak çalışmalarını engelleyen bazı zorluklarla
DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ İNTİHAR RAPORU 24. 09.2014 GİRİŞ: En basit anlamda insanın kendi
Sayı: 212-3 / 13 Aralık 212 EKONOMİ NOTLARI Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Özet: Akım kredi verileri, kredilerin dönemsel dinamiklerini daha net ortaya koyabilmektedir. Bu doğrultuda,
HANEHALKI İŞGÜCÜ ANKETİNDE YAPILAN YENİ DÜZENLEMELERE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR (1) Türkiye İstatistik Kurumu, işgücü piyasasının temel veri kaynağını oluşturan hanehalkı işgücü araştırmasını1988 yılından beri,
TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış I. GİRİŞ Doğumun sağlıklı koşullarda ve bir sağlık personelinin yardımıyla yaptırılmasının ve doğum
EKONOMİ NOTLARI Türkiye de Kadınlarda Evlilik Öncesi ve Sonrası Çalışma Durumu Arasındaki İlişki Ayşe Arzu Yavuz Devrim Yavuz Özet: Bu çalışmada Türkiye deki kadınlarda evlilik öncesi ve sonrası çalışıp
DEMOGRAFİK DÖNÜŞÜMLE YAŞLANAN NÜFUS TÜRKİYE Prof. Dr. Nükhet HOTAR AK PARTİ Genel Başkan Yardımcısı 30.09.2013 İçinde bulunduğumuz dönemde Türkiye orta yaş ve yaşlanmakta olan bir nüfus yapısına sahiptir.
Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 211 Harran Üniversitesi-UNFPA Hizmet için kanıt oluşturan sonuçlar açısından Hizmetleri planlama ve uygulama açısından
Cinsiyete göre çocuk nüfusu, 214 9.. Türkiye nüfusunun %29,4 ünü çocuk nüfusu oluşturmaktadır. 8.. 77 695 94 7.. 6.. 5.. 4.. 3.. 2.. 1.. 22 838 482 (%29,4) 11 725 257 (%15,1) 11 113 225 (%14,3) Türkiye
Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Population Studies, 2003, 25, 118-124 118 1999, Cilt: 21 NÜFUSBİLİM DERGİSİ: Cilt 21-25 Toplu Dizin, 1999-2003 THE TURKISH JOURNAL OF POPULATION STUDIES: Cumulative
+ Pratisyen Hekimlik Kongresi 16-18 Mayıs 2015 İstanbul Türkiye de Kadınların Sağlığı Prof. Dr. Nilay Etiler Kocaeli Üniversitesi Öğretim Üyesi Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Üyesi + Zaman: 2015
Araştırma Notu 12/129 07 Mart 2012 ÇALIŞMAK HAYAT KURTARIR Gökçe Uysal ψ ve Hande Paker ξ Yönetici Özeti Türkiye de uzun yıllardır sürdürülen çalışmalara karşın kadına karşı şiddet yok edilememiştir. Kadına
TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Hamit BİRTANE Uzman Mart 2012 TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Günümüz ekonomilerinin en büyük sorunlarından biri olan
T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ - Necla YILMAZ Yüksek Lisans Tezi Çorum
DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Adı Ekonomide Kadın Dersin Kodu Dersin Türü Dersin Seviyesi Seçmeli Lisans Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Dersin
Nüfus Projeksiyonlarında Yaşlı Nüfus ve Yaşlılara Yönelik Sosyal Politikalar Şebnem BEŞE CANPOLAT, PhD Dördüncü Nüfusbilim Kongresi 6 Kasım 2015 Ankara Sunumun içeriği Nüfusun yaşlanması ne demek? Nüfus
GENEL SOSYOEKONOMİK GÖRÜNÜM 2014 yılı Adrese Dayalı Nüfus Sayımı na göre Afyonkarahisar ın nüfusu 706.371 dir ve ülke genelinde 31. sıradadır. Bu nüfusun 402.241 i il ve ilçe merkezlerinde, 304.130 u ise
Kütahya nın Sosyo-Ekonomik Göstergeleri Dr. Mehmet AKYOL Manisa Bölge Müdürü Sunum İçeriği Nüfus Demografik Yapı Eğitim Kültür Sağlık İşgücü Sanayi Dış Ticaret Tarım Motorlu Taşıtlar Enerji Çevre Nüfus
15 Mayıs 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Mehmet Furkan KARACA, Yardımcı Araştırmacı Hanehalkı İşgücü Anketinde Yeni Düzenlemeler Avrupa Birliğine tam uyum
ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.
22 İL Hane Ziyaretleri 2015 Raporu 2015 yılı içerisinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunan 22 ilde 22864 kadın evlerinde ziyaret edilerek onlara aileleri, evlilikleri ve çocuklarıyla ilgili
GRAFİK LİSTESİ List of Graphics Grafik Sayfa Page Graphic 1.1 Ya grubuna göre özürlü nüfus oranı 7 1.1 The proportion of disabled population by age group 1.2 Ya grubuna göre süre en hastalı a sahip olan
DEMOGRAFİ: Nüfus meselelerine sosyolojik bir bakış Ders 7 : Türkiye de Demografik Dönüşüm Doç. Dr. Didem Danış Galatasaray Üniversitesi Sosyoloji Bölümü firstname.lastname@example.org Ders 7 : Türkiye de Demografik
NEE Nüfus Etütleri Enstitüsü Ağustos-Eylül 2012 1/13 Proje 1: TNSA-2013 Türkiye de son 5 yıldaki nüfus ve sağlık göstergelerindeki değişimi ve bu değişimin nedenlerini saptamak Türkiye; 15,000 hanehalkı
1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1.1. GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) 1. Ekonomik kalkınmanın önemli göstergelerinden biri olan kişi başına düşen GSYİH, TÜİK tarafından en son 2001 yılında hesaplanmıştır.
Kadın işçiler Dr. Nilay ETİLER Kocaeli Üniversitesi Toplumsal cinsiyete dayalı işbölümü İkincil konum Hizmet ve bakım ağırlıklı işler Doğurganlık özelliği Küresel Cinsiyet Eşitsizliği raporu 124. sırada
Araştırma Notu 16/192 8 Nisan 2016 ÜNİVERSİTE MEZUNU KADINLARIN İŞSİZLİKLE İMTİHANI Seyfettin Gürsel* Gökçe Uysal ve Mine Durmaz Yönetici Özeti Bu araştırma notunda Türkiye işgücü piyasasında son bir yıl
DERİ İŞLEME, SARACİYE VE AYAKKABI İMALATI Hazırlayan Ömür GENÇ ESAM Müdür Yardımcısı 174 1. SEKTÖRÜN TANIMI Derinin tabaklanması, işlenmesi; bavul, el çantası, saraçlık, koşum takımı ve ayakkabı imalatı
Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Sivas İli Ana-Çocuk Sağlığı Merkezine Başvuran Kadınların Aile Planlaması Yöntem Tercihleri ve Etkileyen Faktörler The Factors Which Effect the Family Planning Methods
Temel Bilişim Eğitiminin Yükseköğretimdeki Yeri: 2005-2012 Analizi Ercüment YILMAZ 1, Ali Haydar DOĞU 2 1 Karadeniz Teknik Üniversitesi, Enformatik Bölümü, Trabzon 2 Karadeniz Teknik Üniversitesi, Enformatik
AİLE PLANLAMASI 5 Turgay Ünalan, İsmet Koç ve Sabahat Tezcan Bu bölümde gebeliği önleyici bilgisi, tutum ve davranışları ile ilgili TNSA- 2003 sonuçları sunulmaktadır. Bölümde öncelikle farklı gebeliği
KRİMİNOLOJİ -I- Yar.Doç.Dr. Tuba TOPÇUOĞLU email@example.com 11 Aralık 2014 Suçun Ölçümü 2 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ SUÇUN ÖLÇÜMÜNDE KAYNAKLAR Resmi suç istatistikleri: Polis istatistikleri
OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri