Mehmet Yıldız “Nuri Pakdil: Nev-i Şahsına Münhasır Bir Dil Ustası” adlı incelemesiyle Edebiyat Daima’da.
Mehmet Yıldız | Nuri Pakdil: Nev-i Şahsına Münhasır Bir Dil Ustası
“Nev-i şahsına münhasır” Nuri Pakdil’e dair bir cümle kuracağınız zaman aklınıza ilk bu ifade gelecektir sanırım. Öyledir çünkü o bir “mesele” olarak yazma eylemini ciddiye alır ve çalakalem yazmayı bu meseleye yapılmış bir ihanet olarak görür. Bu sorumlu bakış açısı yepyeni bir retorik geliştirir yazarda. O, ürettiği metinlerde noktalama işaretlerine dahi yeni anlamlar, imgeler yükler. Edebiyata ve sanata bu denli bağlanış Pakdil’in şu cümleleriyle daha anlaşılır hale gelecektir: “Ben çoktan oyumu verdim: Sanata, edebiyata, bunlarla tutuşacak büyük ateş.” Pakdil, Bir Yazarın Notları-I, s.126.
Okura kolay teslim olmayan, şaşırtıcı bir dil, yoran ama bıktırmayan bir cümle kuruluşu, yer yer okurun nefesini kesen ve çarpan cümlelerle âdeta sadece kendisinin yürüyebileceği yeni bir yol açar. Bu yönüyle şeyh Galib’in şu beyitlerini sanırım Nuri Pakdil için de rahatlıkla dillendirebiliriz:
Tarz-ı selefe tekaddüm ettim
Bir başka lugat tekellüm ettim
Gencînede resm-i nev gözetdim
Ben açtım o genci ben tükettim
Şeyh Gâlib
Büyük ateşi tutuşturma cehdinde olan Pakdil’in şaşırtıcı imaj, buluş ve retorikle örülü dili elbette ki içerik bakımından da doyurucu, diriltici, sağlam ve sarsıcıdır. Pakdil’e özgü bu dilin arka planında belki de çocukluk yıllarına kadar götürebilecek bir arayış saklıdır: “İlk yazılarım: eğri, yuvarlak, çokgen kuş resimleriydi bunlar bir bakıma: yalnızlığımı yenme denemeleri. Bunlarla yenebilecek miydim yalnızlığımı?” Bir Yazarın Notları-I, s.13. Eğri, yuvarlak ve çokgen kuş resimleri Pakdil’in aykırı üslubunun ilk işaret fişekleridir âdeta.
Yine bir başka kitabında şu satırlar bize Pakdil’in yazı aşkının ne kadar ciddi olduğunu göstermektedir: “Dilin derin lâbirentlerinde, en önde yürüyen gene direniş.
Çağrışımlar alanını da o genişletir. Gerçekliği yeniden üretmek için, zihin, gecenin İlâhî görünürlü;lüğünü algılamaya başlarken, çoktaan arâzîye dağılarak güvenlik önlemlerini alandır direniş. Ben direnişi çok seviyorum; inandırıcılık gücü var da, ondan.” Kalem Kalesi s. 21
Pakdil’e dair yapılan tespitlerin en başında gelen şüphesiz “ yedi güzel adam ” lardan biri oluşudur. Edebiyat aşkıyla neredeyse ilk gençlik yıllarından itibaren bir edebiyat kardeşliği halkasının içindedir Pakdil. Yer yer fasılalar verilse de uzun bir döneme yayılan bu güzel yoldaşlık, gönüldaşlık üstadı eskilerin tabiriyle “yetim-i akran” kalma gibi bir büyük ve hüzünlü yalnızlıktan kurtarmış; Pakdil’in gönül ayinesinde güzel suretler nakşetmiş, yazma aşk ve şevkini kamçılamıştır: “Özellikle Maraş’taki lise yıllarımda, her gün olmasa da, bir şeyler yazardım. Büyük bir defterim vardı. Gece demez, gündüz demez, üşenmeden doldururdum sayfalarını.” Bir Yazarın Notları-I, s.13.
Peki, yazıya bu denli sevdalı bir kalem neden 13 yıl suskunluğu tercih etti? Oysa o devrimci, antikapitalist, antifiravunist, bir duruşa, klas bir duruşa sahipti. Elbette ki tası tarağı toplayıp gidecek bir yapıda değildi. Bu sükût onun nev-i şahsına münhasır üslubunun eyleme dönmüş haliydi. Öyle ya Edebiyat dergisinin yer aldığı Demirlerler Pasajı’ndan, Kay Yokuşu’nda biriken şaşkın kalabalığa paketlediği dergi ve kitaplarını dağıtması bir eylem, bir duruşun, muhalif ve klas bir duruşun Pakdilcesinden başka ne olabilir ki? Değil mi ki: “Hayır! Yazar havlu atmaz. Olsa olsa, Sükûtunu duvara asar, tüfek gibi; bakar.” Pakdil, Klâs Duruş, s.35.
Nitekim o da öyle yapacaktır, bürünüp suskunluğa sükûtunu 13 yıl boyunca duvara asar. Onun suskunluğu bir isyandır, bir karşı duruştur; insan beynini, ruhunu ve devrimci kişiliğini iğfal eden modern hayata, kapitalizme, atalete ve zihni aşınmaya:
Aşınan ayak topa vuramaz.
Aşınan beyin devrim yapamaz.
Aşınan âşık şık bir görüntü vermez.
Aşınan kumaştan güzel elbiseler dikilir mi? Kalem Kalesi s.45
Pakdil’in bu müstesna kişiliğinin en belirgin vasıflarından biri de fikir işçiliği, kelimeleri bir araya getirmedeki kuyumcu hassasiyeti pek az aydında görülebilecek bir rikkatli duruşu gözler önüne sermektedir: “Çok afili konuşurum sanırlar ya, gene de kelimelerin insan dudağıyla iffetli ilişkiler kurmasını dâ-ima öne çıkarırım. Saygılarımla.” Kalem Kalesi s.57
Kelimelerin insan dudağıyla, kalemiyle iffetli ilişkiler kurmasını önemseyen yazdıklarını tekrar tekrar gözden geçirerek en etkili, güzel ve kaliteliyi bulma gayretiyle dolu bir yazarın, günümüz haz ve hız döngüsüyle baştanbaşa malûl insanına yazacak ne çok reçetesi vardır. Vardır var olmasına lâkin o ilaçlara dokunacak göz nerde? “… çıldırma hepimizi önüne katmış bir yerlere götürüyor da haberimiz mi yok?” Kalem Kalesi s.74 Ne yazık ki Pakdil haklı, bir çıldırma hâli herkeste.
Yazı bir aşk değilse nedir? Pakdil için yazı ateşinin ilk düştüğü yer yürektir: “Üzerine yumulduğun o kaynak var ya: yazıyı yazı yapan: her gün and içeceksin, bir engeli daha aşmaya: yazıyı yüreğine yüreğine götürüp pişirmektir bu da. Aşkta kavrul ki, yazı da kavrulsun…” Klas Duruş s. 23
Çileye taliptir Pakdil, çileye yani yazmaya: “Çileyi çeken yazıyı yazandır. Bin çile de bin çeşit yazı demektir.” Klas Duruş s.41
Uzun süredir göremediği sevdiğinin “Bu gece uykuda rüyana geleceğim.” Diye haber göndermesinin ardından vuslat heyecanıyla gözlerine bir türlü uyku giremeyen ve gecelerce uykusuz kalan Divan şairinin heyecanıyla bekler Pakdil yazıyı, özler ve bekler: “Gözleriyle birbirinin olan sevgililer gibi olununca, yazıyla… ben ona derim, işte yazı… Bazan da tuşları görmeyeli asırlar olmuş sanıyorum.” Klas Duruş s.47
Pakdil, hayat karşısında kendisine klas bir duruş sağlayacak iki silahla mücehhezdir: iman ve hayal gücü: “Gerçek değil düzmece bir dünyaydı, okuduğum bütün okullarda, önüme konulan. Hayal gücümü harekete geçirmesem yıkılmıştım. Anlıyordum, Gök, elimden tutuyordu benim, bir de.” Klas Duruş s.49
Kelimelere inanır Pakdil, kelimelere yani kelama; adeta bu kapitalyürek dünyaya karşı onu ayakta ve dirençli kılan kalemini yüreğine batırıp mürekkebini oradan alarak yazar: “Sözcükler içimin uzantısıdır, insanlara… “Klas Duruş s.51
İblis ve beniâdem arasında süregelen kadim savaşta bir sığınak, bir karşı duruştur aynı zamanda edebiyat onun için: “Arşa en yakın duran, duadan sonra boyun eğmeyen edebiyattır iblise. Çünkü insanın vicdanına bağlıdır damarları.” Klas Duruş s.73
Bir ibadete hazırlanır gibi hazırlanır yazıya Pakdil ve tutuşturacağı büyük yangının kıvılcımlarının nerede olduğundan gayet emindir. Emindir ve kararlıdır o ateşi yakmaya: “Küllerin arasından kıvılcım aramaktır, yazı… Anlamak fiilinden meşaleler yapılmalı…” Klas Duruş s.105
Yazı dışında ikinci bir seçenek, bir alternatif yoktur yazarın zihninde. Bunu ifade ederken yine dilin elastikiyetini ve söz sanatlarını ustalıkla kullanmaktadır: “Yazı! Hep mi? Bağışlayın, titiz olamıyorum sizin gibi. Hiç duydun mu “tura” dediğimi? Doğru ya. Tüm koşullarda yazı!” Bir Yazarın Notları II s.9
Çok katmanlı imge-yoğun şiirsel bir dili vardır usta yazarın. Öyle ki her okuyan kendi meşrebine ve donanımına göre bir şeyler bulur Pakdil’in usta işi cümlelerinde, söz gelimi size şöyle beş kelimelik kısa bir cümle kurar: “ İnsan, sürekli okunan bir cümledir.” Bir Yazarın Notları II s.12. Bu kısacık cümlede bütün bir insanlık trajedisini, elest meclisini, cenabı Mevla’nın, “Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım” (Bakara30) ifadesini, meleklerin şaşkınlığını, iblisin itaatsizliğini “ve alleme Ademe’l esmae külleha”(Bakara31) sırrını okursunuz.
Bir aşçıdır Pakdil, titizlikle kurduğu gönül ve fikir sofrasına davet ederken bunu gelişigüzel yapmaz. Sofradan nasibinize düşen hisseyi size emanet ederken sadık bir refakatçi gibi son ana kadar yanınızdadır ve meramının “dizgi, düzelti hatası yapılmış” gibi bir yanlış anlama kurban gitmesini önlemek adına gerekli gördüğü her sayfada haşiye düşüp uyarısını yapar: “(*) : Doğrudur; dizgi, düzelti yanlışı yok.”
Yazı, onun yeni doğmuş bebeği ve o bu tüm dikkatini, rikkatini bu bebeğe hasreder: “yeni doğmuş bebekmişçesine üzerine titreyeceğiniz bir yazının doğum sancıları çoktan başlamıştır bile : tek öngereklilik kalemi elden düşürmemek.” Kalem Kalesi s.81
Bir devrimcidir Nuri Pakdil, yazarak, yanarak ve yakarak gerçekleştirecektir devrimini. O halde yazı onun en büyük gücü ve silahı olacaktır; bütün taarruzlarını bu cephe üzerinden yapar: “Hiç kuşkusuz; yazmak aynı zamanda bir Hücum Komutudur da.” Kalem Kalesi s. 82
KAYNAKÇA
Bir Yazarın Notları I, Nuri Pakdil, Edebiyat Dergisi Yayınları, Ankara,2011
Bir Yazarın Notları II, Nuri Pakdil, Edebiyat Dergisi Yayınları, Ankara,2014
Kalem Kalesi, Nuri Pakdil, Edebiyat Dergisi Yayınları, Ankara,2014
Klas Duruş, Nuri Pakdil, Edebiyat Dergisi Yayınları, Ankara,2014
DIB Kuran-ı Kerim Meali
Türk Düşünce Tarihinde Nuri Pakdil ve Modernleşme Anlayışı, Rüveyda Kılıç, Hitit Üniv. Çorum, 2015
Dilimin Döndüğünce Sustum, Sıddık Akbayır, DH Yayıncılık, Ankara
Hüsnü Aşk Şeyh Galib, Muhammed Nur Doğan, Yelkenli Yayınevi, İstanbul, 2017