Tamamen tekrardan programlanmış genlere haiz ilk memeli Çin’de üretildi28 Ağustos 2022
Genetikçiler doğada sadece milyonlarca yıl içinde meydana gelebilecek biyolojik değişimleri farelerde oldukca kısa bir sürede gerçekleştirmeyi başardı.
Çin Bilimler Akademisi’nden araştırmacılar, gen düzenleme teknolojisi CRISPR’ı kullanarak, kromozomlar düzeyinde gen mühendisliğini mümkün kılan bir araştırmaya imza attı.
Hakemli bilimsel mecmua Science’ta piyasaya çıkan araştırmada, tarihte ilk kez bir memelinin kromozomlarının düzenlenmiş olduğu ve bilim adamları tarafınca meydana getirilen bu değişikliklerin kalıcı olarak nesilden nesile aktarılabildiği ifade edildi.
Bu bölüm, mevzuyla ilgili referans noktalarını ihtiva eder. (Related Nodes field)
Araştırmacılar, deneyde yer edinen ve Xiao Zhu (Minik Bambu) isminde olan bir fareyi, “tamamen tekrardan programlanmış genlere haiz dünyanın ilk memelisi” duyuru etti.
Zira daha ilkin canlıların kromozomlarına yönelik insan müdahalesi, yalnızca maya benzer biçimde tek hücreli organizmalarla başarıya ulaşmış olmuştu.
Kromozomlar, yavruya her bir ebeveynden eşit sayıda geçen ve onlara eşi olmayan özelliklerini kazandıran, ikili setler halindeki gen paketleri olarak tanımlanıyor. Bunlar, bir hücrenin çekirdeğinde DNA’yı barındıran, Dünya’daki bir çok yaşam formunun üremesini ve evrimini yöneten ipliksi yapılar.
İnsanlarda (23’ü anneden, 23’ü babadan geçen) 46, farelerde ise (20’si anneden, 20’si babadan geçen) 40 kromozom mevcut.
Bir hayvanın haiz olduğu kromozomların değişmesi, sadece evrimin milyonlarca senelik seyri içinde mümkün oluyor.
Yeni araştırmada ise genetikçiler, laboratuvar farelerinde iki orta boy kromozomu (4 ve 5 numaralı kromozomlar) ve en büyük iki kromozomu (1 ve 2 numaralı kromozomlar) birleştirdi.
Sadece 1 ve 2 numaralı kromozomların birleştirildiği farelerin yavrulayamadığı görüldü. 4 ve 5 kromozomların birleştirildiği farelerde ise yavrulama ve kalıtsal aktarım başarıya ulaştı.
Araştırmacılara gore kromozomal tekrardan düzenlenmesi, üreme ve türlerin evrimleşebilmesi açısından bu gen paketlerinin oldukca mühim bulunduğunu gösteriyor.
Organik koşullarda da kromozomların ayrılması ve kaynaşması esnasında hatalar meydana gelebiliyor ve bu durum, kimi zaman kanser benzer biçimde ciddi hastalıklara niçin olabiliyor.
Aslen Çinli ekibin laboratuvarında da benzer bir durum gözlemlendi. Ekip, oldukca uzun 1 ve 2 numaralı kromozomları bir araya getirmeye çalıştığında fareler ya öldü ya da bozulma vücutlara ve garip davranışlara haiz oldu.
Sadece 4 ve 5 numaralı olanlar benzer biçimde daha kısa kromozomlar kullanıldığında daha sıhhatli ve nispeten düzgüsel görünen farelerin dünyaya geldiği anlaşıldı.
Bu farelerde toplam kromozom sayısı 19 çifte düşürüldü. Bu da naturel farelerdeki kromozom sayısından bir çift eksiltildiği anlamına geliyor.
Çin Bilimler Akademisi Zooloji Enstitüsü’nden araştırmacı Li Zhikun, “Memeli genomları, maya mantarı genomlarından oldukca daha karmaşık. Bu yüzden memelilerdeki tam kromozomal tekrardan düzenlemeler şimdiye dek başarısız oldu” dedi:
Genetiği değiştirilen bazı fareler anormal davranışlar sergiledi ve doğduktan sonrasında aşırı irileşti. Diğerlerindeyse doğurganlık düştü. Bu da genetik data değişiminin sınırı olan olmasına karşın, hayvan kromozomlarının birleştirilmesinin derin tesirleri olabileceğini düşündürüyor.
Independent Türkçe, Science Alert, South China Morning Post, Interesting Engineering
Derleyen: Çağla Üren