Uzun zamandan beri moda olan bir tartışma var. ABD'nin uzun zamandan beri gerilediği ve artık 'Dünyada bir numara olmadığı' tezi çeşitli çevrelerde tartışılıyor. RAND Corporation ve Stanford Üniversitesi'nden uluslararası iktisatçı Charles Wolf bu tezin gerçekçi olup olmadığı konusunda 14 Nisan tarihli Wall Street Journal'da bir özet inceleme yayınlamış, biz de özetin özetini aktarıyoruz.
Yale Üniversitesi tarihçisi Paul Kennedy 1980'li yıllara girilirken ABD'nin emperyalist çabaları ile 'yapabileceğinden fazlasını yapmaya soyunması' sonucu zayıf düştüğü tezini ortaya atmıştı. Son dönemde tarihçilerden N. Ferguson ve Martin Jacques da ABD ekonomisinin zayıflaması konusu üzerine odaklanmışlardı. Solcu iktisatçılar P. Krugman ve M. Kinsley ve sağcı iktisatçı Mark Helprin de alarm zillerini çalmakta idiler.
Tartışma birkaç farklı kavram çerçevesinde yapılmakta. Mutlak veya rölatif gerileme veya bazı ölçülebilir büyüklükler, örneğin GSYİH, askeri güç ve demografi bunlardan arasında.
10 YILDA YÜZDE 20 BÜYÜDÜ
Konuya mutlak gerileme açısından bakılırsa, son on yılda aslında ABD gerilememiş, ilerlemiş. 2000 yılı ile 2010 yılları arasında ABD GSYİH büyüklüğü reel olarak yüzde 20 büyümüş (2008-2009 resesyonu ve 2000 yılındaki dot-com balonu patlamasına rağmen)! Veya askeri harcamaya bakılırsa da ABD 2010 yılındaki askeri harcama olan 697 milyar dolar ile 2000 yılına göre yüzde 55 daha yüksekmiş. Veya demografi gözlüğü ile 2010 yılındaki 310 milyon kişilik nüfus 2000 yılından bu yana yüzde 10 artmış. Ve ABD'de göçmenler ve doğumlar nüfusu yaşlanmasını dengeliyor.
Ancak bu artışlara rağmen dünya geneline göre bazı önemli gerilemeler de var. 2000 yılında ABD GSYİH sayısı G-20 ülkelerinin toplam GSYİH sayısına göre yüzde 61 kadardı. 2010 yılında bu sayı yüzde 42 düzeyine inmiş. Gene 2000 yılında ABD GSYİH sayısı Çin GSYİH sayısının sekiz misli iken, 2010 yılında sadece 3 misli kadar. Japonya da ilginç bir durumda. ABD GSYİH sayısı 2000 yılında Japonya'nınkinin iki misli iken şimdi 2.6 misline çıkmış (deprem, tsunami ve nükleer kaza olayından evvelki sayılarla).
ABD askeri harcamaları 2000 yılında tüm NATO üyelerinin askeri harcamalarının 1.7 misli kadarken şimdi 2 mislini geçmiş bulunuyor, 2000 yılında Rusya'nın askeri harcamalarının 6 misli kadarken şimdi 2010 yılında 17 misli kadar ve gene 2000 yılında Çin askeri harcamalarının yedi misli kadarken şimdi 9 misli kadar.
Demografi gözlüğüyle bakılırsa 2000 yılında 282 milyon kişi olan ABD nüfusu dünyanın yüzde 4.6 kadarıydı, şimdi 2010 yılında ise 310 milyonluk nüfus yüzde 4.9 oranına yükselmiş. 2000 yılında ABD nüfusu 15 üyelik Avrupa Birliği nüfusunun yüzde 59 kadarı iken, şimdi 12 yeni üye eklenmiş olmasına rağmen 2010 yılında yüzde 62 kadarı.
G-20, ABD'YE FARK ATTI
ABD nüfusu son on yılda Japonya'nınkinden yüzde 10 daha fazla büyümüş, Rusya'nınkinden ise de yüzde 13 daha fazla büyüme sergilemiş. Çin ve Hindistan'ın 1.3 ve 1.2 milyar olan nüfuslarına bakılırsa da ABD nüfusu Çin'e göre yüzde 0.16 artmış ama Hindistan göre aynı oranda daralmış.
Özetle bu sayılar ne diyor?
ABD mutlak sayılarla GSYİH, askeri harcama ve demografi açısından ileri geçmiş. Ama rölatif gözlükle bakıldığında iş daha karmaşık. ABD GSYİH sayısı reel anlamda son on yılda yüzde 20 artmış olmasına rağmen, G-20 ülkelerine göre yüzde 19 civarında gerilemiş. Çin karşısındaki gerileme daha da büyük.
Askeri harcama sayılarında NATO, Çin ve Rusya'ya göre rölatif olarak büyümüş.
Demografi göz önüne alınırsa da Avrupa Birliğine göre küçük bir rölatif artış, Japonya ve Rusya'ya göre büyük artış, ve Çin ve Hindistan'a göre küçük rölatif düşüş yaşanmış.
Tabii yaratıcılık, innovasyon, girişimcilik gibi faktörler, kültür, mülkiyet hakları, hukuk ve siyasi özgürlük gibi önemli kavramlara burada değinilmiyor. Yani tablo tartışmada yer alan tarafların yazıp çizdiğinden çok daha karmaşık! Çünkü gerçek dünya çok karmaşık!