John Rawls
- Meslek : Filozof
- Doğum : 1921
- Ölüm : 2002
- Başlıca Eserleri : Bir Adalet Teorisi, Siyasi Liberalizm
ABD’li filozof John Rawls, 20. yüzyılın en önemli düşünürleri arasında yer almaktadır. 1971 tarihinde yayınladığı “Theory of Justice”(Adalet Teorisi) adlı eseri onun siyaset felsefesi alanında düşüncelerini en net olarak ortaya koydu. Aynı zamanda yapıt bu alanda yazılan en değerli eserler arasında görülmektedir. Kitabında işlediği en esaslı kavram ise “cehalet peçesi”dir. Ona göre cehalet örtüsünün gözleri bağladığı herkes adil ve eşitlikçi bir toplumda yaşamak isterdi. Rawls bu kavramı pratikte azınlıkların ve dezavantajlı grupların haklarını korumak için kullandı. Örneğin, “cehalet peçesi” altında bir kişinin fiziksel bir engelle doğup doğmayacağını bilmesi mümkün değildi. Rawls’ın mantığına göre tam da bu yüzden hükümet engelleri düşünerek çalışmalıydı.
A Theory of Justice basıltıktan sonra Rawls ABD’nin en önemli politik filozoflarından biri olarak görülmeye başlandı. Ona tam karşıt görüşler ise yine bir başka Harvard profesörü tarafından geldi. Muhafazakar eğilimli libeteryen Robert Nozick, Rawls’ı eleştirdi ve onun devletin adaleti sağlamadaki rolünü fazla abarttığını söylüyordu. Rawls her şeye rağmen özellikle solda yer alanlar için bir kahramandı. “Political Liberalism”(Siyasi Liberalizm) adıyla ikinci bir kitap çıkardı ve kendisine yöneltilen eleştirilerin çoğunu yanıtladı. Başkan Biil Clintom, Rawl seksen bir yaşında ölmeden önce övgüler düzmüştü. “John Rawls bir toplumda şanslı olanların daha az şanslı olanlara yardım etmesinin sadece ahlaki değil aynı zamanda mantıklı da olduğunu söyleyerek siyaset ve ahlak felsefesine önemli bir yenilik getirmiştir.”
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Molla Zeyrek
Hayatı hakkında kaynaklarda kesin bilgi olmayan Molla Zeyrek, uzun yıllar medreselerde eğitim vermiş bir alimdir. Doğum tarihi ve yeri hakkında net bilgiler yoktur. Sadece asıl adının Mehmed olduğu ancak ders aldığı hocası tarafından Zeyrek isminin verildiği bilinmektedir. Dönemin önemli eğitim yerlerinden birisi olan Bursa Sultan Murad Medresesi’nde müderris oldu ve İstanbul’un fethine katılan kişiler arasında yer aldı. Fetih sonrasında padişah eğitimin kesintiye uğramadan devam etmesi için İstanbul’da bulunan kiliseleri medreseye çevirmişti. Bu sırada Molla Zeyrek’in adı ile anılan Zeyrek semtinde yer alan kiliseyi de medreseye çevirerek alimi burada müderris görevine tayin etti. Bu görevi sonrasında Bursa’ya yeniden geri döndü ve burada hayatını tamamladı. Vefatı hakkında kesin bilgiler yoktur ve günümüzde mezarının kayıp olduğu bilinmektedir.
-
İttihat ve Terakki Cemiyeti
İttihat ve Terakki Cemiyeti kendisini “cem‘iyyet-i mukaddese” olarak ilân eden, çeşitli şehir ve kasabalarda ahaliye bağlılık belgeleri imzalattıran ve muhtelif bölgelere heyetler gönderen, fiilî müdahalelerin yanı sıra hükümete de doğrudan emirler veren bir cemiyetti. Cemiyet “kadın şubesi,” “ulemâ şubesi” gibi şubeler kurarak toplumdaki durumunu kuvvetlendirmeye çalışırken bir yandan da çeşitli meslekî örgütleri kendi denetimi altına almaya gayret ederek içtimaî hayatı da kontrol amacını güttü. Meclis-i Meb‘ûsan’ın açılması ile cemiyetin siyasî hayat üzerindeki tekeli bir ölçüde kırıldıysa da mebusların hepsinin cemiyet listelerinden seçilmesi ve cemiyet ileri gelenlerinden pek çoğunun mebus olması sebebiyle dolaylı kontrol sürdü. İttihat ve Terakkî’nin siyasî alandaki tekelci davranışları kısa sürede kendi içinde bölünmelere, kendisinden yeni siyasî partilerin doğmasına ve mecliste kendisine yönelik güçlü bir muhalefetin teşekkülüne sebep oldu. İttihat ve Terakkî ülkede muhalefeti sindirerek bir tek parti yönetimi kurdu, bu durum Mondros Mütarekesi sonrasına kadar devam etti. Ülkede her kuruma hâkim olduğu 1914-1918 yılları arasında savaş siyasetlerinin tesbit ve icrasında da birinci derecede rol oynadı.
-
Molla Arap
Antakya’ya da doğan Molla Arap babası ile amcaları Şeyh Hüseyin (Hasan) ve Şeyh Ahmed’den Arapça yanında fıkıh, usul ve kıraat dersleri aldıktan sonra Hasankeyf, Diyarbekir ve Tebriz’de tahsilini ilerletti. Tebriz dönüşünde Halep’te verdiği vaaz, ders ve fetvaları ile Arap ve Acem diyarında şöhret kazandı. Ardından Kudüs ve Mekke’de bir müddet öğrenim gördü, bu arada hac vazifesini yerine getirdi. Daha sonra Kahire’ye geçerek Celâleddin es-Süyûtî’den icâzet aldı. Burada kaleme aldığı en-Nihâye adlı eserini vaazlarını dinleyip sohbetlerine katılan Sultan Kayıtbay’a takdim etti. Molla Arap, Kayıtbay’ın vefatından sonra Osmanlı ülkesine göç ederek Bursa’ya yerleşti. Burada bir müddet vaaz verip halkın teveccühünü kazandı, ardından İstanbul’a giderek vaazlarına orada devam etti. II. Bayezid onun vaazlarını dinleyip sohbetlerine katıldı ve kendisine ihsanlarda bulundu, Molla Arap da yazdığı bazı eserlerini sultana ithaf etti.
-
Tevfik Fikret
Tevfik Fikret, Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecinde yetişmiş olan şair, öğretmen, yazardır. Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide) topluluğunun başını çeken Tevfik Fikret, devrimci ve idealist fikirleriyle Mustafa Kemal başta olmak üzere dönemin önemli isimlerini etkiledi. Türk edebiyatının batıya yönelmesinde payı vardır. Bir dönem Galatasaray Spor Kulübü'nün yönetiminde yer aldı. Galatasaray Lisesi'nde öğretmenlik ve müdürlük yaptı. Şiire ilk başladığı yıllarda Nazmi mahlasını kullandı. Abdülhamit yönetimine olan sert muhalefetiyle bilinir. İlk zamanlar yönetime övgüleri olsa da sonraları şiddetli öfkeyle karşımıza çıkar ve bu durum şiirinde kendini gösterir. Dönemin ünlü şairlerinden Mehmet Akif ile tartışmalara girdi. Gençliğe örnek gösterdiği ''Haluk'' karakterine, Mehmet Akif ''Asım'' ile karşılık verdi.
-
IV. Mustafa
Yirmi dokuzuncu Osmanlı padişahıdır. 1779 yılında doğan Şehzade Mustafa I. Abdülhamid’in oğludur. Küçük yaştan itibaren sarayda klasik bir eğitim aldı, babasıyla teftiş gezileri yaptı. Babasının ölümü üzerine tahta amcası III. Selim çıktı, ancak çocuğu olmadığı için Şehzade Mustafa’yı sevdi ve kolladı; rahat bir dönem yaşadı. III. Selim’in ıslahatları halk arasında bir ayaklanmaya neden olmuş ve padişahı tahttan indirmişlerdi. Bunun üzerine 1807 yılında yerine IV. Mustafa geçti ancak onun saltanatı III. Selim’in tahttan indirilmesine pişmanlık duyulmasına yol açtı. Çünkü IV. Mustafa dönemi kargaşa, asayişsizlik, devlet yapısındaki çözülme ve reform karşıtları arasındaki amansız mücadeleler ile geçti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun