Suç gelirlerinin aklanması ile daha etkin mücadele edilebilmesi ve mali sistemin suçlular tarafından kullanılmasının engellenebilmesi için, gerek uluslararası alanda gerekse iç hukukta finansal kuruluşlara ve diğer bazı meslek gruplarına yönelik bir takım yükümlülükler getirilmiştir.
Suç Gelirlerinin Aklanması ve terörün finansmanı ile mücadelede önleyici tedbirler olarak getirilen yükümlülükler aşağıda açıklanmıştır:
1 - Müşterinin Tanınması
5549 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi gereğince yükümlüler, kendileri nezdinde yapılan veya aracılık ettikleri işlemlerde işlem yapılmadan önce, işlem yapanlar ile nam veya hesaplarına işlem yapılanların kimliklerini tespit etmek zorundadır. Maddenin ikinci fıkrası gereğince kimlik tespitine esas belge nevilerini belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkili olup kimlik tespitini gerektiren işlem türleri, bunların parasal sınırları ve konuyla ilgili diğer usul ve esaslar yönetmelikle belirlenecektir. Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelikin üçüncü Bölümü altında Müşterinin Tanınmasına ilişkin Esaslar düzenlenmiştir. Buna göre;
Yükümlüler;
a) Sürekli is ilişkisi tesisinde tutar gözetmeksizin,
b) Islem tutari ya da birbiriyle baglantili birden fazla islemin toplam tutari yirmibin TL veya üzerinde oldugunda,
c) Elektronik transferlerde islem tutari ya da birbiriyle baglantili birden fazla islemin toplam tutari ikibin TL veya üzerinde oldugunda,
ç) Kaldirildi
d) Şüpheli islem bildirimini gerektiren durumlarda tutar gözetmeksizin,
e) Daha önce elde edilen müsteri kimlik bilgilerinin yeterliligi ve dogrulugu konusunda süphe oldugunda tutar gözetmeksizin,
kimlige iliskin bilgileri almak ve bu bilgilerin dogrulugunu teyit etmek suretiyle müsterilerinin ve müsterileri adina veya hesabina hareket edenlerin kimligini tespit etmek zorundadir.
Kimlik tespiti, is iliskisi tesisinden veya islem yapilmadan önce tamamlanir.
Sürekli is iliskisi tesisinde, is iliskisinin amaci ve mahiyeti hakkinda bilgi alinir..
Yönetmeligin Müsterinin Taninmasina Iliskin Esaslar baslikli üçüncü bölümünde ayrica gerçek kisiler, ticaret siciline kayitli tüzel kisiler, dernek ve vakiflar, sendika ve konfederasyonlar, siyasi partiler, yurtdisinda yerlesik tüzel kisiler, tüzel kisiligi olmayan tesekküller ve kamu kurumlarinin kimlik tespitine iliskin esaslar, baskasi adina hareket edenlerde kimlik tespiti, teyide esas belgelerin gerçekliginin kontrol edilmesi, müteakip islemlerde kimlik tespiti, gerçek faydalanicinin taninmasi ve tüzel kisilere özel dikkat gösterilmesi, özel dikkat gerektiren islemler, müsteri durumunun ve islemlerin izlenmesi, teknolojik risklere karsi tedbir alinmasi, üçüncü tarafa güven, islemin reddi ve is iliskisinin sona erdirilmesi, muhabirlik iliskisi, elektronik transferler, riskli ülkelerle iliskiler ve basitlestirilmis tedbirler konularinda düzenlemelere gidilmistir. Ayrintili bilgi için lütfen Yönetmelike bakiniz.
5549 sayılı Kanunun 4 maddesinin birinci fikrasina göre, yükümlüler nezdinde veya bunlar araciligiyla yapilan veya yapilmaya tesebbüs edilen islemlere konu malvarliginin yasa disi yollardan elde edildigine veya yasa disi amaçlarla kullanildigina dair herhangi bir bilgi, süphe veya süpheyi gerektirecek bir hususun bulunmasi halinde bu islemlerin yükümlüler tarafindan MASAKa bildirilmesi zorunludur.
Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmaninin Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelikin 27 (1)inci maddesine göre; şüpheli islem, yükümlüler nezdinde veya bunlar araciligiyla yapilan veya yapilmaya tesebbüs edilen isleme konu malvarliginin; yasa disi yollardan elde edildigine veya yasa disi amaçlarla kullanildigina, bu kapsamda terörist eylemler için ya da terör örgütleri, teröristler veya terörü finanse edenler tarafindan kullanildigina veya bunlarla ilgili ya da baglantili olduguna dair herhangi bir bilgi, süphe veya süpheyi gerektirecek bir hususun bulunmasi halidir.
Şüpheli islem bildirimi; gerçek kisi yükümlünün bizzat kendisi, tüzel kisi yükümlünün kanuni temsilcileri, tüzel kisiligi bulunmayanlarin yöneticileri veya bunlar tarafindan yetkili kilinanlar, uyum görevlisi atanan yükümlülerde ise bu görevliler tarafindan yerine getirilir.
5549 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fikrasina göre, yükümlüler, MASAK’a şüpheli islem bildiriminde bulunuldugunu, yükümlülük denetimi ile görevlendirilen denetim elemanlari ile yargilama sirasinda mahkemeler disinda, isleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açiklayamazlar.
3 - Uyum Görevlisi Atanmasi
5549 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde, bu Kanunla getirilen yükümlülüklere uyumu saglamak üzere gerekli yetki ile donatilmis idari düzeyde görevli tayin edilmesi bir yükümlülük olarak öngörülmüs bulunmaktadir.
Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmaninin Önlenmesine Iliskin Yükümlülüklere Uyum Programi Hakkında Yönetmelik ile, uyum görevlisi atanmasina iliskin usul ve esaslar belirlenmis olup buna göre;
- Bankalar,
- Sermaye piyasasi araci kurumlari,
- Sigorta ve emeklilik sirketleri,
- Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü (bankacılık faaliyetiyle sınırlı olmak üzere)
- Bankalar dışında banka kartı veya kredi kartı düzenleme yetkisini haiz kuruluşlar,
- Kambiyo mevzuatinda belirtilen yetkili müesseseler,
- Ödünç para verme işleri hakkındaki mevzuat kapsamındaki finansman ve faktoring şirketleri,
- Reasürans şirketleri,
- Finansal kiralama şirketleri ve
- Sermaye piyasası mevzuatı çerçevesinde takas ve saklama hizmeti veren kuruluşlar
- Vadeli işlemler aracılık şirketleri
Uyum görevlisi atamakla yükümlüdürler. Atanacak uyum görevlisinin görev, yetki ve sorumlulukları için lütfen Uyum Programı Yönetmeliğine bakınız.
4 - Uyum Programi Oluşturulması
11.10.2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanunun Eğitim, iç denetim, kontrol ve risk yönetim sistemleri ile diğer tedbirler başlıklı 5 inci maddesinde; Kanunun amacına uygun olarak eğitim, iç denetim, kontrol ve risk yönetim sistemleri oluşturulması ve bu Kanunla getirilen yükümlülüklere uyumu sağlamak üzere, gerekli yetki ile donatılmış idari düzeyde görevli tayin edilmesi de dahil, gereken tedbirlerin alınması konusunda, işletme büyüklükleri ve iş hacimlerini de dikkate alarak yükümlüleri ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığının yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Söz konusu madde hükmüne uygun olarak Maliye Bakanlığınca Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine ilişkin Yükümlülüklere Uyum Programı Hakkında Yönetmelik hazırlanmış ve 16 Eylül 2008 tarihli ve 26999 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
Yönetmelik, yükümlülerin suç gelirlerinin aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesi amacıyla uyum programı oluşturmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.
Yönetmelik ile, yükümlülerden; bankalar (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile kalkınma ve yatırım bankaları hariç), sermaye piyasası aracı kurumları, sigorta ve emeklilik şirketleri ile Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğünün (Bankacılık faaliyetiyle sınırlı olmak üzere) suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanının önlenmesine yönelik olarak bir uyum programı oluşturmaları istenmekte olup oluşturulacak uyum programı kapsamında anılan yükümlülerce aşağıdaki tedbirlerin alınması istenmektedir;
a) Kurum politikasi ve prosedürlerinin oluşturulması,
b) Risk yönetimi faaliyetlerinin yürütülmesi,
c) İzleme ve kontrol faaliyetlerinin yürütülmesi,
ç) Uyum görevlisi atanması ve uyum birimi oluşturulması,
d) Eğitim faaliyetlerinin yürütülmesi,
e) İç denetim faaliyetlerinin yürütülmesi.
5 - Bilgi ve Belge Verme Yükümlülüğü
Yükümlüler 5549 sayılı Kanunun7 nci maddesi gereğince Başkanlık ve denetim elemanları tarafından istenilecek her türlü bilgi, belge ve bunlara ilişkin her türlü ortamdaki kayıtları, bu kayıtlara erişimi sağlamak veya okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve şifreleri tam ve doğru olarak vermek ve gerekli kolaylığı sağlamakla yükümlüdür.
Kendisinden talepte bulunulanlar savunma hakkına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, özel kanunlarda yazılı hükümleri ileri sürerek bilgi ve belge vermekten kaçınamazlar.
6 - Muhafaza ve İbraz
Yükümlüler, 5549 sayılı Kanununun 8nci maddesi gereğince Kanunla getirilen yükümlülüklere ve işlemlerine ilişkin her türlü ortamdaki; belgeleri düzenleme tarihinden, defter ve kayıtları son kayıt tarihinden, kimlik tespitine ilişkin belgeleri ise son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl süreyle muhafaza ve istenmesi halinde yetkililere ibraz etmekle yükümlüdür. Yükümlü nezdindeki hesaplarla ilgili kimlik tespitine ilişkin belgelerin muhafaza süresinin başlangıç tarihi hesabın kapatıldığı tarihtir.
Başkanlığa yapılan şüpheli işlem bildirimine veya uyum görevlisine yapılan dahili bildirimlere yönelik belge ve kayıtlar, bildirime ek yapılan belgeler, uyum görevlilerince bildirimde bulunmama kararı verilen şüpheli işlemlere ilişkin yazılı gerekçeler, muhafaza ve ibraz yükümlülüğü kapsamındadır.
7 - Devamli bilgi verme
Yükümlüler 5549 sayılı Kanunun 6nci maddesi gereğince taraf oldukları veya aracılık ettikleri işlemlerden, Maliye Bakanlığınca belirlenecek tutarı asanları MASAKa bildirmek zorundadırlar.
Yükümlüler dışındaki kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki kurum ve kuruluşlardan da MASAKa devamlı bilgi vermeleri istenebilecektir.
8-Elektronik Tebligat
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanunun 9/A maddesine göre; 5549 sayılı Kanun ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun’un uygulanması kapsamında yapılacak tebligatların, 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 7/A maddesinde düzenlenen elektronik tebligata ilişkin usullere bağlı olmaksızın elektronik ortamda tebliğ edilebileceği ve tebligata elektronik ortamda cevap verilmesinin istenebileceği, bu şekilde yapılan tebligatların karşı tarafa ulaştığında tebliğ edilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
Ayrıca, mezkur maddede MASAK’a, elektronik ortamda yapılacak tebligatla ilgili her türlü teknik altyapıyı kurmaya veya kurulmuş olanları kullanma, tebliğe elverişli elektronik adres kullanma ve cevapların elektronik ortamda verilmesi zorunluluğu getirme, elektronik ortamda tebliğ yapılacaklar ile elektronik ortamdaki tebligata ilişkin diğer usul ve esasları belirleme yetkisi verilmiştir.
Bu yetkiye istinaden, MASAK tarafından oluşturulacak elektronik tebligat altyapısının işleyişine ilişkin usul ve esasları düzenleyen, “Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı Elektronik Tebligat Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” hazırlanmış ve 30 Mart 2015 tarihli ve 29311 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
Bu Yönetmeliğe göre MASAK tarafından 5549 sayılı Kanun ve 6415 sayılı Kanun kapsamında yapılacak tebligatların; bankalar, sermaye piyasası aracı kurumları, finansal kiralama, faktoring, finansman şirketleri, sigorta ve emeklilik şirketleri, portföy yönetim şirketleri, Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketine elektronik ortamda yapılması esas olup, sayılan yükümlüler dışında 5549 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde sayılan yükümlülerin de kendilerine bu Yönetmelik kapsamında elektronik tebligat yapılması için MASAK’a başvuru yapabileceği, başvuruda bulunan yükümlülere MASAK tarafından uygun görülmesi halinde elektronik ortamda tebligat yapılabileceği, kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacak muhatabın;
a) Başvuru için gerekli olan bilgi ve belgeleri süresinde, tam ve doğru olarak MASAK’a beyan etmekle,
b) Başvuru sırasında beyan edilen bilgilerde meydana gelecek değişiklikleri derhal MASAK’a bildirmekle,
c) Başvuru formunda belirtilen tüm şartlara riayet etmekle,
ç) Hesap açılışı sonrası kendisine sağlanan erişim bilgilerini korumakla, üçüncü kişilerle paylaşmamakla ve başkasına kullandırmamakla,
d) Hesaba erişim bilgilerinin istenmeyen şekilde üçüncü kişilerin eline geçtiğini tespit ettiğinde derhal MASAK’a bilgi vermekle,
Yükümlü olduğu düzenlenmiştir. Ayrıntılı bilgi için lütfen Yönetmeliğe bakınız.