Bu ve benzeri paylaşımlar için YouTube Kanalımıza abone olarak destek olabilirsiniz..
ZİLYETLİK
TANIM: Zilyetlik, kural olarak, bir eşya üzerinde zilyetlik iradesiyle fiili hâkimiyet sahibi olmaktır.
Zilyetliğin iki unsuru vardır.
1. Fiili hâkimiyet
2. Zilyetlik iradesi
Kural, bu iki unsurun birlikte bulunmasıdır. Aksi halde farazi iradeye bakılır. Zilyetlik bir hak değil, hukuken korunan fiili bir durumdur. Sosyal barışı sağlar.
ZİLYETLİĞİN TEMEL İŞLEVLERİ
- Taşınırlarda ayni hakkı açıklama işlevini görür (açıklık ilkesi, güvenin korunması ilkesi).
- Taşınırlarda ayni hakların kazanılmasını sağlar.
- Taşınırlarda zilyetlik ayni hakka karine teşkil Adi bir karine teşkil etmektedir.
- Zilyetlik iddia edilen hakka da (örneğin rehin hakkı) karine oluşturur.
- Zilyetlik hem taşınırlarda hem de taşınmazlarda özel koruma yolları sağlamaktadır.
- Zilyetlikte hem taşınırlarda hem taşınmazlarda kazandırıcı zamanaşımının gerçekleşmesi, malik sıfatıyla zilyetliğe bağlanmıştır.
Kadastro kanununda taşınmazlar bakımından zilyetliğe çok önemli bir işlev verilmiştir.
- Fiili hâkimiyet, eşyanın üzerinde, yanında, yakınında bulundurulmasıdır, örneğin para böyledir.
- Fakat her zaman böyle olması gerekmez. Fiili hâkimiyeti belirleyecek olan eşyanın niteliği ve zilyetliğin türüne göre, hayat tecrübeleri ve iş ilişkilerindeki anlayıştır. Önemli olan kendi koruma alanı içinde, hâkimiyet alanında bulundurmaktır, örneğin park yerindeki araba, kapıları kapalı ve kilitli bir ev böyledir.
- Zilyetlik için sadece fiili hâkimiyetin olması tek başına yetmez. Aynı zamanda zilyetlik iradesinin olması gerekir. Örneğin çantanıza haberiniz olmadan eroin paketi konulursa zilyet olunmaz, çünkü zilyetlik iradesi yoktur.
- Zilyetlik iradesinin açıklanması bir hukuki işlem değildir, bu nedenle tam fiil ehliyeti aranmaz. Zilyetlik iradesinde önemli olan, zilyetliğin anlamını anlayabilecek durumda olmadır. Küçükler, duruma göre akıl hastaları da zilyet olabilir. Ayırt etme gücü hiç yoksa zilyetlik iradesinin olmadığını söyleyebiliriz. Zilyetliğin anlamını anlayabilecek durumda olmayan bebeklerde zilyetlik iradesi yoktur.
- Zilyetlik iradesinin eşya ile temas anında olması şart değildir. Bazen zilyetlik iradesi önce gösterilip, fiili hâkimiyet sonra Örneğin evin girişine posta kutusu koymak zilyetlik iradesinin önceden gösterilmesidir. Fakat bu normal şeyler için geçerlidir. Posta kutusuna bir tabanca atılması durumunda zilyetlik gerçekleşmez.
- Bazen irade gerçekte olmasa bile farazi iradeden gidilir ve fiili hâkimiyet doğduğunda zilyet kabul edilir. Örneğin arkadaşınız bir kolye aldı ve haberiniz olmaksızın çantanıza koydu. Burada fiili hâkimiyet vardır, haberiniz olsaydı zilyetlik iradesi de olacaktı dolayısıyla farazi iradeniz vardır. Kolyenin zilyedi olursunuz. Örneğin evimizde varlığını unuttuğumuz, hatırlayamadığımız eşyalarımız, kitaplarımız vardır, burada da farazi irademizin olduğu kabul edilir.
- Zilyetlik, irade önceden varsa fiili hâkimiyetin ele geçirildiği anda kurulur; irade fiili hâkimiyetten sonra doğarsa iradenin doğduğu anda kazanılır.
- Bir şeyi geçici nedenlerle kısa bir süre için elde bulundurmakla zilyetlik kurulmaz, fiili hâkimiyetin geçici bir nedenle kullanılamaması da zilyetliği sona erdirmez, örneğin mağazada ayakkabı deneyen kişi zilyet olmaz, dükkân sahibinin de zilyetliği bitmez.
- Zilyetlik için fiili hâkimiyetin doğrudan kullanılması gerekli değildir. Bir şeyde fiili hâkimiyetini doğrudan doğruya sürdüren kimse dolaysız zilyet, başka bir kişi aracılığıyla sürdüren kimse dolaylı zilyettir.
- Hem fiili hâkimiyetin hem de zilyetlik iradesinin olmadığı zilyetlik durumu bir istisnadır. Bunun örneği mirasta görülür. Külli halef olan mirasçılar (yasal veya atanmış olanlar), mirasın açılmasıyla terekedeki mallara otomatik zilyet olurlar, ayrıca malik de olurlar. Mirasçıların bu mallar üzerinde fiili hâkimiyeti ele geçirmeleri ve zilyetlik iradesine sahip olmaları aranmaz. Cüzi halef olan mirasçılar, otomatik zilyet olmazlar, külli haleflerden talep etme hakları olur.