Hiper enflasyon
Konu başlıkları
Hiper enflasyonun nedenleri[değiştir | kaynağı değiştir]
Hiper enflasyonun en önemli nedeni aşırı parasal genişlemedir. Merkez Bankası bağımsız olmayan devletlerde para politikasını da hükümet yönetir. İşte bu noktada hükümetin maaşların ödenmesi, yatırım ya da bütçe açığının kapatılması için kontrolsüzce para basma kararı alması çok yüksek enflasyonlara neden olur.
Enflasyon yaratmanın dayanılmaz cazibesi[değiştir | kaynağı değiştir]
Yüksek enflasyonla boğuşan ülkelerin hiper enflasyon tuzağına düşmelerinin nedenlerinden biri de bilerek ve isteyerek hedeflenenden daha yüksek bir enflasyon düzeyi yaratmaktır. Enflasyonun %80 olduğu bir ülke düşünün. Böyle bir durumda ülkeden yerli para cinsinden alacağı olan kişiler kendilerini enflasyonun yıpratma payına karşı kendilerini korumak (örneğin memur sendikalarının zam haricinde enflasyon farkı da talep etmesi) yerine belli bir para isterlerse hükümet o parayı değersiz konuma düşürecek enflasyonu bilerek veya isteyerek oluşturabilir.
Hiper enflasyona özgü gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]
Hiper enflasyon durumlarında görülen bazı özel durumlar vardır. Örneğin hiper enflasyon dönemlerinde kredi talebi olağanüstü şekilde artar. Bunun da en temel nedeni kredi taksitlerini ödemenin zorluğunun dönemler içerisinde enflasyon oranına bağlı olarak git gide azalacak olmasıdır. Bunun yanı sıra hiper enflasyon durumlarında elde para tutmanın fırsat maliyeti çok pahallıdır. Bu durumda ülkedeki finansal okur yazarlık oranına bağlı olarak kişiler yerli parayı ya yüksek faizde değerlendirme ya da bir an evvel ellerinden çıkarma eğilimi gösterirler. İkinci durumun yoğun olduğu ülkelerde yüksek enflasyon düzeyine rağmen ekonomide sunni bir canlılık gözükebilir.
Hiper enflasyon döneminde kişiler kendilerini enflasyonun etkisinden korumak için yabancı para tutmaya başlarlar. Hiper enflasyon süreci ne kadar uzarsa, yabancı para cinsinden alışverişin niteliği de o denli artar. Örneğin ev sahipleri kira ücretini yabancı para cinsinden istemeye başlarlar.
Hiper enflasyonun çözümleri[değiştir | kaynağı değiştir]
Düşünülenin aksine kısa vadede %400'lük enflasyonu düşürmek %40'lık enflasyonu düşürmekten daha kolaydır. Çünkü böyle durumlarda daha önce siyasi maliyet yüzünden alınamamış tedbirler daha kolay alınabilmektedir. Üstelik %400'lük bir enflasyonu %200'e indirmenin siyasi kazancı, %40'lık enflasyonu %20'ye indirmekten daha fazla olabilir. İkincil olarak, çoğu zaman hiperenflasyona neden olan aşırı parasal genişlemeyi kontrol altına almak bile enflasyonu daha makul düzeylere indirmek için yeterli olabilmektedir.
Uzun vadeli çözümler için bütçe disiplinini sağlayacak reformların yapılması ön koşuldur. Bunun için de kararlı bir finsal istikrar programı uygulanmalıdır. Bu program dahilinde kurumsal açıdan yapılanma, vergilendirilmeyen tabanı vergilendirmeye çalışma, vergi idaresinin iyileştirilmesi ve harcama önceliklerinin kesin olarak belirlendiği bir mali reform önşarttır. [2]
En yüksek hiperenflasyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]
|Ülke||Para birimi||En yüksek enflasyonlu ay||Aylık en yüksek enflasyon||Günlük enflasyon||Fiyatın ikiye katlarnması için gerekli zaman|
|Macaristan||Macar pengősu||Temmuz 1944||4,19 × 1016 %||207 %||15 saat|
|Zimbabwe||Zimbabwe doları||Kasım 2008||7,96 × 1010 %||98 %||24,7 saat|
|Yugoslavya||Yugoslav dinarı||Ocak 1994||3,13 × 108 %||64,6%||1,4 gün|
|Almanya||Alman Papiermarkı||Ekim 1923||29.500 %||20,9 %||3,7 gün|
|Yunanistan||Yunan dirhemi||Ekim 1944||13.800 %||17,9 %||4,3 gün|
|Tayvan||Eski Tayvan doları||Mayıs 1949||2.178 %||11%||6,7 gün|
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
- ^ "Enflasyon". Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Terimler Sözlüğü. http://www.tcmb.gov.tr/yeni/iletisimgm/sozluk.htm#enflasyon. Erişim tarihi: 8 Şubat 2013.
- ^ "Para ikamesi, hiperenflasyon ve istikrar programları". Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma Genel Müdürlüğü. http://www.tcmb.gov.tr/research/discus/9629tur.pdf. Erişim tarihi: 8 Şubat 2013.