Türkiye’nin en kapsamlı ‘bölgesel kalkınma’ çalışması tanıtıldı
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, “Türkiye’de Kentsel ve Kırsal Yerleşim Sistemleri Araştırması (YER-SİS) Projesi”nin ülkede bugüne …
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, “Türkiye’de Kentsel ve Kırsal Yerleşim Sistemleri Araştırması (YER-SİS) Projesi”nin ülkede bugüne kadar yapılmış en kapsamlı coğrafik çalışma olduğunu belirterek, “Proje kapsamında uygulanan saha çalışmasıyla yaklaşık 38 bin köy, kırsal mahalle ve beldede anket yapıldı. Bu yerleşim yerlerindeki sosyoekonomik duruma ait ayrıntılı bilgiler toplandı.” dedi.
Bakan Varank, çevrim içi olarak gerçekleştirilen “YER-SİS Projesi”nin tanıtım seminerinde yaptığı konuşmada, Araştırma sonucunda elde edilen bulguların, kamu siyasetlerinin planlanmasında kıymetli bir girdi teşkil edeceğini söz ederek, özel bölüm kuruluşlarının da yatırım, tedarik ve lojistik planlamalarında temel data kaynaklarından biri olacağına dikkati çekti.
Kalkınmanın, kendilerinin temel öncelikleri ortasında olduğuna işaret eden Varank, “Bunun ehemmiyetini göstermek için partimizin ismine ‘kalkınma’ sözünü ekledik. Gerçekleştirdiğimiz tüm icraatlarda, sağladığımız bütün hizmetlerde kalkınmayı önceleyen adımlar attık.” diye konuştu.
Varank, kalkınma alanında elde edilen değerli muvaffakiyetlerin datalarla de teyit edildiğini vurgulayarak, bunu sistemli ve sürdürülebilir bir uygulama olarak ele aldıklarını lisana getirdi.
Kalkınmanın çok taraflı bir yapı olduğunu belirten Varank, kelam konusu kavramın eğitimden sıhhate, insan kaynağından alt ve üstyapılara, yatırım ve üretimden teknolojiye kadar birçok siyaset alanını içinde barındırdığını söyledi.
Varank, her bir siyaset alanının kendine mahsus iç dinamikleri olsa da “mekan” olgusunun hepsini ilgilendiren ortak nokta olduğunun altını çizerek, hangi siyasetin nasıl uygulanacağının yanı sıra uygulanacak yerin de siyasetin muvaffakiyetini belirlediğini, bunun yalnızca kamu için değil özel kesim için de değerli olduğunu anlattı.
YER-SİS Araştırması’nın bu manada kıymetli bir boşluğu doldurduğunu ve siyaset yapıcılara nitelikli bir altlık sunduğunu kaydeden Varank, şu değerlendirmelerde bulundu:
“(Yerleşim Sistemi) dediğimiz şey ülkedeki yerleşimlerin coğrafik dağılımını, sosyo-ekonomik yapılarını ve birbiriyle alakalarını tabir eder. Sürdürülebilir kalkınma için istikrarlı bir yerleşim sisteminin oluşturulması kural. Bölgelerimiz gelişmişlik açısından hayli heterojen bir yapıda. Bu durum, ulusal düzeyde belirlenen kalkınma siyasetlerinin bölgelerdeki yansımalarının ve etkinliklerinin farklılaşmasına yol açabiliyor.”
– “Yatırım teşviklerini bölgesel gelişmişlik farklarına nazaran revize ettik”
Varank, 2009’a kadar yatırım teşvik sisteminde bölgesel ayrımın olmadığını ve “genel teşvik” yaklaşımının hakim olduğunu anımsatarak, şöyle devam etti:
“Bu yaklaşım, yatırımların çoğunlukla makul bölgelere ağırlaşmasına neden oluyordu. Hükümetlerimiz devrinde bunu evvel bölge, sonra vilayet, en son da ilçe seviyesinde gelişmişlik farklarını dikkate alacak halde revize ettik. Kalkınmada öncelikli bölgelere daha cazip takviyelerin sunulduğu yeni teşvik sistemi yatırımcılar nezdinde büyük bir karşılık buldu. Özel kesim yatırımları ülke sathına daha istikrarlı bir formda yayılmaya başladı. 2020’de 4, 5 ve 6’ncı bölgeler için düzenlediğimiz yatırım teşvik evrakı sayısı 2008’e nazaran 5 kat artarak 2 bin 679 oldu. Bu dokümanlarla öngörülen yatırım fiyatı 13 kat artışla 54,7 milyar lira, istihdam ise 10 kat artışla 131 bine ulaştı. Mukayeseli olarak baktığımızda da kalkınmada öncelikli bölgelerdeki yatırım talebinin birinci 3 bölgeye nazaran daha süratli geliştiğini görüyoruz.”
Topyekun kalkınmada yerleşimlerin farklılaşan muhtaçlık ve potansiyellerini dikkate almanın değerine değinen Varank, “Bu şuurla, hükümetlerimiz devrinde ‘bölgesel kalkınma’ yaklaşımını temel bir siyaset alanı olarak belirledik. Bölgelerimizin potansiyelini harekete geçirmek, rekabet güçlerini artırmak için ağır bir mesai harcıyoruz. Gelişmişlik farklarını azaltmak için kamu yatırımlarından teşvik ve dayanaklara birçok alanda görece daha az gelişmiş bölgelere öncelik veriyoruz.” tabirini kullandı.
Varank, kalkınma ajansları ve bölge kalkınma yönetimleri aracılığıyla sayısız planlama ve tahlil çalışması yaptıklarını, takviye programları uyguladıklarını, tanıtım ve uyum faaliyetleri yürüttüklerini anlattı.
Bu kapsamda yer alan, “Sosyal Gelişmeyi Destekleme (SOGEP)”, “Cazibe Merkezlerini Destekleme” ve “Üreten Şehirler” üzere programlardan kelam eden Varank, YER-SİS Araştırması’nın da bu ve gibisi bölgesel kalkınma siyasetlerinin daha nitelikli ve ayrıntılı bir biçimde planlanmasına imkan vereceğini bildirdi.
– “18 tesir alanı bölgesi tespit ettik”
Varank, YER-SİS Araştırması’nın, yerleşimler ortasındaki insan, mal, sermaye ve bilgi akışlarının tahlil edildiği bir çalışma olarak tanımlanabileceğini belirterek, “Bu manada ülkemizde bugüne kadar yapılmış en kapsamlı coğrafik çalışma özelliğine sahip. Araştırmada öncelikle eğitim, sıhhat, ulaşım, irtibat, ticaret ve kargo boyutları prestijiyle Türkiye’deki tüm yerleşimler ortasında gerçekleşen akışlar yani bağlantılar tahlil edildi.” dedi.
Araştırmada, yerleşimlerin birbirlerine hizmet verme büyüklükleri ve tesir alanlarının da ortaya çıkarıldığını lisana getiren Varank, şu bilgileri verdi:
“Etki alanı dediğimiz kavram, hizmet merkezi niteliğindeki bir yerleşim yerinin ağır hizmet sunarak tesiri altına aldığı bölgeleri söz ediyor. Türkiye genelinde 18 tesir alanı bölgesi tespit ettik. Tesir alanı yaklaşımı bize bir yerleşimin yalnızca kendisi olarak değil, etkileşim kurduğu yerleşimlerle birlikte kıymetlendirilmesi imkanını veriyor. Örneğin bölge merkezi pozisyonunda olan Diyarbakır, Malatya, Erzurum ve Van üzere vilayetlere yapılan yatırımların tesir alanlarında bulunan yerleşimlere tesirini ölçebilecek, bu vilayetlere yapılacak kamu yatırımlarının ölçeğini bu durumu göz önünde bulundurularak ayarlayabileceğiz. Böylelikle bu vilayetler, metropollere olan göçün yavaşlatılmasında birer cazibe merkezi olarak değerlendirilebilecek. Çalışma sonuçları ayrıyeten kırsal kalkınma siyasetlerinin dizaynından yerelde aktif hizmet sunumu planlamasına kadar çok geniş bir alanda katkılar sunuyor. Tüm planlamacı ve icracı kurumlarımızın bu çalışmadan istifade edeceğine inanıyoruz.”
– “En yeni formülleri takip ettik”
Varank, Araştırmanın içeriği, kapsamı ve sonuçları prestijiyle da birçok yenilikçi özelliğe sahip olduğunu söz ederek, bölgesel gelişme ve mekansal planlama literatüründeki en aktüel prosedürlerle ülkedeki en küçük köylerden en büyük metropollere kadar tüm yerleşim yerlerinin Araştırma’nın kapsamına dahil edildiğini, yerleşimler ortasındaki alakaların çok boyutlu bir bakış açısıyla ortaya konulduğunu kaydetti.
Ayrıyeten, Araştırmaya mahsus yol ve ölçütler geliştirerek literatüre katkı sağlayacak yenilikçi bir yaklaşım benimsediklerinden bahseden Varank, çalışmanın bir Ar-Ge Projesi niteliğine de sahip olduğunu söyledi.
Varank, Araştırmanın Türkiye’deki kırsal alanlara yönelik ayrıntılı bir data altyapısını geliştirdiğini belirterek, şöyle konuştu:
“Proje kapsamında uygulanan saha çalışmasıyla yaklaşık 38 bin köy, kırsal mahalle ve beldede anket yapıldı. Bu yerleşim yerlerindeki sosyoekonomik duruma ait ayrıntılı bilgiler toplandı. Temel geçim kaynakları, üretim altyapısı ve nüfus hareketlilikleri data topladığımız ana başlıklardan yalnızca birkaçı. Çalışmanın en kıymetli çıktılarından biriyse dijital dünyanın gerekliliklerine uygun olarak geliştirdiğimiz ‘Karar Dayanak Portalı’. Bu sistemle, çalışmada kullanılan datalardan elde edilen sonuçları, coğrafik bilgi sistemi altyapısında görselleştirerek kamuoyuyla paylaşıyoruz. ‘www.yersis.gov.tr’ adresinden tüm sistemi inceleyebilir, istediğiniz bilgiye ulaşabilirsiniz. Karar dayanak sisteminin başta akademik çalışmalar olmak üzere bu alanda yapılacak yeni ve kapsamlı tahlillere öncülük etmesini umuyoruz.”
– “Bilimsel gerçeklik ve delil temel ilkemiz”
Bilimsel gerçeklik ve ispatın 18 yıldır uyguladıkları siyasetlerde her vakit temel unsurları olduğunu hatırlatan Varank, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Çağımızda en değerli yol göstericinin bilgi, bilginin kaynağının da hakikat bilgi olduğunun şuurundayız. Sorun ve gereksinimlerimizin belirlenmesinden, bu problemlere tesirli tahlillerin geliştirilmesine, uygulama sonuçlarının kıymetlendirilerek gerekli düzeltmelerin yapılmasına kadar bilgiye erişimi ve yanlışsız kullanımını çok önemsiyoruz. Bakanlığımız bünyesinde YER-SİS Araştırması’nın yanında Teşebbüsçü Bilgi Sistemi ve Sanayi Sicil Bilgi Sistemi üzere çok değerli data altyapıları kurduk. Bu bilgi kaynaklarını hem kendi siyaset üretim süreçlerimizde aktif bir formda kullanıyoruz, hem de araştırmacıların erişimine açıyoruz. Teknoloji Odaklı Sanayi Atılımı Programımız bu bilgi kaynaklarını kullanarak ve bilimsel sistemlere dayanarak geliştirdiğimiz örnek bir program. Cari açığın azaltılması, karmaşıklık ve ağırlaşma endeksleri, ileri-geri irtibatlar üzere birçok ölçütleri kullanarak yatırımı desteklenecek 919 eseri adeta terzi tarzıyla tespit ettik. İnşallah YER-SİS çalışması da delile dayalı bunun üzere bilimsel siyaset araçlarının geliştirilmesine kıymetli katkılar sağlayacak.”
TBMM Plan ve Bütçe Komitesi Lideri Cevdet Yılmaz ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürü Barış Yeniçeri de seminerin açılışında konuştular.