Kişilik bozuklukları, bireyin aile, sosyal ve iş yaşantısını olumsuz yönde etkileyen davranışlar bütünü ve mental uyumsuzluklardır. Kişilik bozuklukları farklı kategorilerde ve özelliklerde incelenir. Bu bozukluklara değinmeden önce kişiliğin ne olduğunu ve bizi nasıl etkilediğini inceleyelim.
Her duruma, toplumsal olgulara ve deneyimlenen yaşantılara bireylerin farklı tepki vermesi ve özgünlükleri kişiliklerinin yansımasıdır. Bireyin davranışlarına yön veren ve tavır bütününü oluşturan kişilik, hem biyolojik hem de bireyin tecrübelerine ve girdiği farklı ortamlara bağlı olarak şekillenir. Bu anlamda kişilik, insanların iç dünyasını yansıtan bir ayna olarak nitelendirilebilir. Kişilik, içinde bulundurulan kavramlarla şekillenir bunun için kavramları ayırt etmek önemlidir. Bu bağlamda, huy ve karakter kişilikten bağımsız ayırt edilemeyecek terimlerdir fakat çokça karıştırılır. “Huy biyolojik karakter ise bulunan ortama göre sosyal özellikler taşır.” (Aslan, 2008)
Kişilik Bozukluğu Nedir?
Kişilik bozukluğuna sahip olan insanlar toplum tarafından normal olarak nitelendirilenden daha farklı bir düşünce anlayışına sahiptirler. Bu yüzden sosyal, iş veya aile ilişkilerde kişinin iletişim kurmakta zorluk çekmesi ve içinde olduğu durumu anlamlandıramaması gibi sorunlar bu mental bozukluk türünde sıkça rastlanır.
Kişilik Bozukluğu Türleri
Kişilik bozukluklarını A Kümesi (Eksantrik) , B Kümesi (Dramatik) ve C kümesi (Endişeli) olarak farklılaşır.
A Kümesi (Eksantrik) Kişilik Bozuklukları
Paranoid Kişilik Bozukluğu olan bireyler insanlara karşı güvensiz ve kuşku duyan bir yapıdadırlar. Güvensizlikle birlikte gelen bir tektik halinde olma hissi ile bu bireyler daha saldırgan olurlar. Bu kişilik bozukluğuna sahip olan bireyleri anlamak diğer psikolojik problemlere göre daha zordur çünkü terapi esnasında kendilerini açığa çıkarmazlar. Bu bireyler genellikle partnerlerinin onları aldattığını veya arkadaşlarının onların arkasından iş çevirdiklerini ve başkalarının onlara zarar verme eğiliminde olduklarını düşünürler.
Şizoid Kişilik Bozukluğu, belirtileri arasındabireylerin sosyal olarak insanlardan uzak kalmayı tercih etmesi, daha içe dönük davranışlar ve keskin sınırlar vardır. Bu bireyler grupça yapılan aktivitelerden zevk almazlar. Aynı zamanda cinsel yönelime karşı ilgileri çok azdır.
Şizotipal Kişilik Bozukluğunda bireyler genel toplumsal düşüncelerden bağımsız daha ütopik ve batıl inançlara inanırlar. Genellikle toplumun küçük bir kesiminde görülen bu kişilik bozukluğu bireyler doğaüstü güçlere inanırlar ve bu durum onların gerçeklikten kopmasına yol açabilir.
B Kümesi (Dramatik) Kişilik Bozuklukları
Antisosyal Kişilik Bozukluğunda bireyler sosyal alanlardan kendilerini soyutlarlar. Bu kimlik bozukluğunu etkileyen faktörler de bireyin madde kullanması, toplumsal normlara karşı olan hırsızlık veya insanlara zarar verecek aktivitelerde bulunmasıdır. Bu anlamda sosyopat veya psikopat olarak adlandırılırlar. Bu kişiliklerin empati kurması ve sorumluluk hissetmesinde çok güçtür.
Sınırda Kişilik Bozukluğu, “borderline” olarak da adlandırılan bu kişilik bozukluğunda kişiler çevreleriyle ilişkilerinde ve kendilik duygularında oldukça tutarsızlardır. Çevresindeki insanları çok net çizgilerle, konuşulması gereken iyi insan ya da uzak durulması gereken kötü insan olarak ayırırlar ve bu yüzden ilişkilerinde genellikle çok başarılı değillerdir.
Histriyonik Kişilik Bozukluğuna sahip bireyler dramatik derecede duygusallığa, renkli ve çocuksu kişiliğe sahiplerdir. İlginin onlar üzerinde olmasını sağlamak için çeşitli yöntemler ve ağlama krizleri geçirebilirler. Aynı zamanda fiziksel görünümleri de dikkat çekici ve cinsel olarak cazibelidirler.
Narsistik Kişilik Bozukluğuna sahip bireyler olduğundan daha abartılı bir şekilde kendileri güçlü ve üstün görürler. Bireyler empati kurmakta güçlük çekerler ve çevresindeki insanların ona ilgi göstermesinden haz duyarlar.
C Kümesi (Endişeli) Kişilik Bozuklukları
Çekingen Kişilik Bozukluğu, bireyin kendini başkalarının üzerinden değerlendirmesi ve bu yüzden gelecek yorumlarla çok kırılgan bir yapıya sahip olmasıyla belirlenir. Kendini sosyal alanda yetersiz gören bireyler bu yüzden daha utangaç ve yalnız olurlar. Özgüvenini zedeleyecek eleştirilere karşın bireyler ağlama gibi duygusal tepkiler gösterebilirler.
Bağımlı Kişilik Bozukluğu, ihtiyaçlarını birileri aracılığıyla, bağımlı olarak karşılamaktan zevk alıp kendi herhangi bir sorumluluk üstlenmeye ve yalnız kaldıklarında rahatsız olan bireylerde görülür. Bu bireyler hayatlarını çevrelerinden aldıkları tavsiyelerle şekillendirip kendilerine bir güveni olmadığından tek başına herhangi bir işe girmezler.
Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluk, tekrar eden düşünceler, takıntılardan oluşan mental bir rahatsızlıktır. Bu anlamda obsesyon, bireyin zihninde canlanan ve isteği dışı gelişen düşüncelerdir. Kompulsiyon ise bu kaygı verici davranışları azaltmaya yönelik sergilenen davranışlardır. Bu davranışlar temizlik gibi başkalarının fark edebileceği düzeyde olacağı gibi zihin içerisinde isim veya sayıları tekrar etmek gibi de olabilir.
Kişiliğimiz tümüyle bizi diğer insanlardan ayıran özgün değerimizdir. Yukarıda tanımlanan özellikler her bireyde farklı yoğunlukta veya sayıda olsada bu durumda uzman yardımıyla ilerlemek en doğrusudur. Bu konuda uzmanlarımızdan da yardım alabilirsiniz.
Aslan, S. (2008). Kişilik, huy ve psikopatoloji. Rewiews, Cases and Hypotheses in Psychiatry RCHP, 2(1-2), 7-18.
Sinem Aslan