Abdal Yakub Tekkesi
- Önem : İstanbul'da Hekimoğlu Ali Paşa Külliyesi içinde kalan tekke
- Yapılış Tarihi : 17. yy.
- Yaptıran : Abdal Yâkub Dede
- Yer : İstanbul’da Davutpaşa ve Kocamustafapaşa semtleri arasında
Abdal Yâkub Dede tarafından 17. yüzyılın ortalarında, bugünkü Hekimoğlu Ali Paşa Camii şadırvanının bulunduğu yerde kurulan tekkenin Halvetiyye tarikatına daha sonrada Kādiriyye tarikatına intikal ettiği bilinir. Sadrazam Hekimoğlu Ali Paşa, külliyesini inşa ettirirken bu ilk tekkeyi yıktırarak biraz ilerisinde yenisini yaptırdı. Bugün var olan bu ikinci tekkedir. İnşaat sırasında, biri ilk tekkenin hazîresinde gömülü olan Abdal Yâkub Dede ile haleflerine, diğeri de Ali Paşa ve aile fertlerine ait olmak üzere iki bölümlü bir türbe yapıldı. Bütün bölümleriyle bugüne intikal etmiş olan Abdal Yâkub Tekkesi’nin harap durumdaki mutfak ve hamamı hariç, diğer kısımları halen mesken olarak kullanılır. Tekkeyi oluşturan unsurlardan derviş hücreleri, ortadan doğu-batı istikametinde uzanan bir kitle içinde sıralanır. Sayıları beş olan bu hücrelerin duvarları moloz taş ve tuğla ile örülü, üzerleri de aynı istikamette giden ve ahşap çatı ile gizlenen basık bir beşik tonozla örtülüdür. Bu hücreler dizisinin batı ucunda meydan odası, taamhâne veya mihmanhâne olması muhtemel, nispeten büyükçe ve üzeri doğrudan ahşap çatıyla örtülü bir mekân yer alır. Pencereleri, ocakları ve dolap nişleri bulunan bu yapıların kuzey cephesinde ahşap direklere oturan, zemini Arnavut kaldırımı döşeli bir sundurma uzanmakta ve kapılar buraya açılır.
Hücrelerin doğu ucunda ise alelâde bir ahşap mesken niteliğinde olan iki katlı harem ve selâmlık bölümleri bulunur. Bu grubun kuzeyinde, birbirine bitişik mutfak ve hamam yer alır. Kare planlı mutfağın duvarları bir sıra kesme taş, iki sıra tuğla ile örülü, üzeri de içeriden sivri tromplara, dışarıdan sekizgen kasnağa oturan kurşun kaplı bir kubbe ile örtülü. Bir sıra tuğladan örülmüş ince duvarlı ve beşik tonozlu tek mekândan ibaret, küçük bir halvet görünümündeki hamam, mutfağın güneybatı köşesinde yer alır. Hamamla mutfak ocağının arasında, içinde su kazanının durduğu bölme bulunmakta ve bundan ocağın aynı zamanda hamam külhanı olarak da kullanıldığı anlaşılır. Türk-İslâm mimarisinde pek az karşılaşılan bu mutfak-hamam terkibi, Abdal Yâkub Tekkesi’nin en dikkate değer mimari özelliğini oluşturur.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Tanman, M. Baha, Abdal Yâkub Tekkesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1988, Cilt:1, sf:66
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Abdülhak Molla
Türkiye’de karantina örgütünün kurulması, çiçek aşısının zorunlu hale getirilmesi ve tıp eğitimi alan öğrencilere otopsi hakkı verilmesi gibi önemli hizmetlere öncülük eden Abdülhak Molla, bir Osmanlı hekimi olduğu gibi aynı zamanda şairdir de. İstanbul’da dünyaya gelen Abdülhak Molla, medresede hekimlik eğitimi gördükten sonra Eski Saray’a hekim oldu. Haklarında çıkartılan Halet Efendi’nin arkasından konuştukları söylentisi nedeniyle kardeşi Hekimbaşı Mustafa ile birlikte Keşan’a sürüldü. Ancak küçük kardeşi tarihçi Hızır İlyas’ın girişimleri sayesinde bir yıl sonra İstanbul’a geri dönebildi. Bir süre eski görevine devam ettikten sonra Asakir-i Hassa’ya hekimbaşı olarak atandı. Medreseden yetişmesinden ötürü sırayla Selanik ve Yenişehir mollalığı, Mekke ve İstanbul payesi verildikten sonra hekimbaşılığa atandı. Daha sonra ise Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye nazırlığına seçildi. Aynı yıl içerisinde hem payesi alındı hem de hekimbaşılık görevinden alındı.
-
Molla Kâbız
Hz. İsa’nın Hz. Muhammed’den üstün olduğu fikrini ileri sürüp yaymaya çalışan kişi olarak tanınan Molla Kabız kaynaklarda “Kābız-ı Acem, Kābız-ı Acemî, Kābız-ı Mülhid, Kābız-ı Fâsid” gibi lakaplarla anılır. Molla Kabız İran kökenlidir ancak Anadolu’ya ne zaman geldiği bilinmemektedir. Osmanlı vekāyi‘nâmelerinde Kābız’la ilgili bütün bilgiler, onun iddiaları sebebiyle Dîvân-ı Hümâyun’da yargılanması ve idam edilmesinden ibarettir. Molla Kabız, Hz. Îsâ’nın Hz. Muhammed ile ilgili iddialar ileri sürdü, Bu görüşlerini halk içinde dillendirmesi ve toplum içinde kafa karışıklığı yaratması dolayısıyla Dîvân-ı Hümâyun’a sevk edildi. Vezîriâzam İbrâhim Paşa, meseleyi çözmeleri için Rumeli kazaskeri Fenârîzâde Muhyiddin Çelebi ile Anadolu Kazaskeri Kādirî Çelebi’yi görevlendirdi. Kābız kazaskerlere âyet ve hadisler çerçevesinde iddiasını tekrarlamış, fakat kazaskerler bu iddiaları tatminkâr bir şekilde cevaplandıramadı. Aksine öfkelenerek onu tehdit ettiler. Bunun üzerine vezîriâzam ilmî yetersizlikleri yüzünden kazaskerleri şiddetle eleştirdi ve bağırıp çağırmanın âcizlik alâmeti sayıldığını, ilim ehline yakışanın delillerle meseleyi çözmek olduğunu söyledi. Ardından Kābız hüküm verilmeksizin hapse konuldu.
-
İsmail Hakkı Uzunçarşılı
Osmanlı tarihi üzerine yaptığı çalışmalarıyla tanınan Cumhuriyet dönemi önemli tarihçilerinden İsmail Hakkı Uzunçarşılı, tarih camiası çevrelerince önemli bulunan kariyerinin ilk basamağı olarak temel eğitimleri aldıktan sonra Soğukçeşme Askeri Rüşdiyesine girdi, iki sene sonra ise Beyazıt Merkez Rüşdiyesi'ne nakledildi. Tarih ve coğrafyaya olan ilgisinin Mercan İdadisi’nde başladığını ifade eden Uzunçarşılı, buradan mezun olduğu gün İstanbul Dârülfünun’u Edebiyat bölümüne kaydoldu. Mezun olunca öğretmen olarak ilk görev yeri Kütahya İdadisi ve Sultanisi’nde sekiz yıl boyunca tarih ve coğrafya öğretmenliği yaptı. Çeşitli illerde de öğretmenlik yapan Uzunçarşılı, gazetelerde tarih yazıları yazarak yayıncılık faaliyetlerinde de bulundu.
-
Ömer Hilmi Efendi
Küçük yaşta hafızlık yaptıktan sonra pek çok hocadan faydalanan Ömer Hilmi Efendi, Muhaddis Şeyh Ebü’l-Kāsım Efendi’den Ṣaḥîḥ-i Buḫârî ve Saḥîḥ-i Müslim’i okudu, Kazasker Tikveşli Yûsuf Efendi’den icazet aldı. Fatih Camii’nde ders okutmaya başladı, ardından Fetvâhâne-i Âlî Pusula Odası’na girdi. Fetvâhâne-i Âlî Fetva Odası müvezziliğine tayin edildi, daha sonra Fetvâhâne-i Âlî başmüsevvidi oldu. Bu görevde iken Mecelle Cemiyeti’ne girdi. 5 Ağustos 1876’da Evkāf-ı Hümâyun Müfettişliği müsteşarlığına ve ertesi yıl Fetvâhâne-i Âlî fetva eminliğine getirildi. Kudüs mevleviyeti ve Haremeyn mevleviyeti payesini elde etti. 21 Şubat 1879’da ikinci defa Evkaf müsteşarlığına tayin edildi. 28 Aralık 1882’de Defter Emaneti şer‘ memuru oldu. 11 Temmuz 1885’te İstanbul mevleviyeti pâyesini aldı. 1 Haziran 1888’de Mahkeme-i Temyîz Hukuk Dairesi üyeliğine getirildi, bir ay sonra Mahkeme-i Temyîz’in birinci reisi oldu. Bu sırada Hukuk Mektebi’nde İslâm hukuku ve Mecelle üzerine dersler verdi.
-
Ali Sami Yen
Ali Sami Yen, Türk futbolcu ve Galatasaray Spor Kulübü'nün ilk başkanıdır. Sözlükçü yazar Şemsettin Sami'nin oğludur. Türkiye İdman Cemiyetleri Örgütü'nün kuruculuğunu, Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi'nin de başkanlığını yaptı. A Milli Takım'ın ilk teknik direktörüdür. Ölümünden sonra ismi Galatasaray'ın stadına verildi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun