Yirminci yüzyılın son çeyreğinden günümüze "Yargı", tarih boyunca eşine rastlanamayacak bir şekilde siyaset sahnesinde rol almaya başlamıştır. Geç keşfedilmiş güvenilir liman olarak görülen anayasa yargısı ise bu anlamda ön plana çıkmaktadır. Literatürde bu olguya dikkat çeken yayınlar arttığı gibi içinde bulunduğumuz zaman dilimini "anayasa yargısının altın çağı" olarak adlandıranlar da çıkmıştır. Birleşmiş Milletlere kayıtlı devletlerin yüzde seksenini aşkınının anayasal sistemlerinde anayasa yargısına yer vermeleri, ilk bakışta abartılı gelebilecek bu ifadeleri doğrular niteliktedir. Anayasa Yargısına teveccühün bu denli artması, hesap verebilir bir organ olmayan anayasa yargısı mercilerine yönelik endişeleri de beraberinde getirmiştir. Çağımızın meşruiyet membaı olarak tesmiye edebileceğimiz demokrasiden beslenmeyen bu kuvvet, aslında demokratik meşruiyet kavramına meydan okuyabilme nüvelerini de barındırmaktadır. Anayasacılık ile demokrasi arasındaki kadim karşıtlığın "anayasal demokrasi" kavramıyla teorik düzlemde aşılması ve anayasa yargısı vasıtasıyla da pratikte uygulanması, meşruluk krizi olmadığı gibi görünse de anayasa yargısına itirazlar da yükselmektedir. Tarihten günümüze meşruiyetin seyri, anayasa yargısının ortaya çıkışı ve demokrasiyle ilişkisi nihayetinde de anayasal demokrasinin sağlıklı işlemesine katkı sunan anayasa yargısının sınırlarını muhkem kılmaya yönelik önerilerimizi içeren bu çalışma doktora tezimin gözden geçirilmiş halidir.(ÖNSÖZDEN)
Doğru bir insan, toplum ve değer tanımıyla içeriği doldurulmadıkça demokrasiler, siyasal seçkinlerin, iktisadi seçkinlerin hizmetinde olduğu bir yönetim tarzı olmaktan kurtulamaz. Çalışma boyunca demokrasiye bakışın çift kutuplu olması içeriğe ilişkin değerlerle yakından ilgilidir. Yalnızca liberalizmin savunusunu yapan Batılı hakim paradigma olumsuz bakış açısıyla paranteze alınırken, halkın değerlerini iktidar mekanizmasına taşıma imkanı veren demokratik süreçlere bakış pozitiftir. Yazar, her şeye rağmen sorunların çözümü için demokrasinin iyi bir başlangıç noktası olacağı umudunu muhafaza etmektedir. Çalışma, siyasi partilerin demokratik işlevinin önemini göz önüne sererek, servetin süreç üzerindeki olumsuz etkilerinin ortadan kaldırılmasına yönelik çalışmalar için yol gösterici küçük bir adımdır. Keza 1982 Anayasası ve Siyasi Partiler Kanunu'nun sınırlayıcı olduğu kadar antidemokratik nitelikler taşıyan hükümlerinin mukayeseli olarak incelenmesi de daha demokratik daha rekabetçi bir siyasi partiler yasasının hazırlanması ihtiyacını görünür kılacaktır.(ÖNSÖZDEN)
İçindekiler
"Anayasal vergilendirme ilkeleri teoride ve uygulamada en çok karşılaşılan konulardan biri olmakla birlikte, bir bakıma Vergi Hukuku'nun da temellerini oluşturmaktadır. Bir vergi kanununun hazırlık aşamasından yürürlükten kalkmasına kadar geçen süreç içerisindeki her adımda etkisini gösteren ilkeler bu bağlamda büyük önem taşımaktadır. Vergi kanunlarının Anayasal ilkelere uygunluğu çağdaş ve demokratik hukuk devletinin bir gereği olmakla birlikte, ilkelerin olası ihlalinde ise Anayasa Mahkemesi denetim görevini gerçekleştirmektedir.
Anayasa Mahkemesi'nin yapmış olduğu bu denetim ve vermiş olduğu nihai kararlar, yürürlükteki kanun ve uygulamalara yön verebilmektedir.
Anayasa Mahkemesi Kararları ayrıntılı bir şekilde incelendiğinde, aslında Mahkeme üyelerinin verginin teorik ve kavramsal alanlarında kimi zaman fikir birliğine varamadıkları görülmektedir. Araştırmanın amacı da bu bağlamda, Anayasa Mahkemesi'nin Anayasal vergilendirme ilkeleri üzerindeki görüşlerini ayrıntılı olarak değerlendirmeye yöneliktir."
(Önsözden)
Konu Başlıkları
İçindekiler
"Kutsal olan kanun değil, hukuktur;
kanun hukuktan sonra gelir.
H. Triepel
Kamu Hukuku literatüründe önemli bir yer teşkil ettiğine inanılan normlar hiyerarşisine göre, toplumsal düzeni sağlamak üzere getirilen kurallar arasında kapsam ve nitelik açısından bir sıralama bulunmaktadır. Bu üstlük-altlık sıralamasında çekirdek düzenlemeler içeren Anayasa en üsttedir ve diğer tüm düzenlemeler Anayasaya aykırı hükümler içermemek kaydı ile Anayasa’dan sonra yer almaktadırlar. Ülkemizde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılan ve parlâmento kararları dışında kalan işlemler olarak tanımlanması mümkün olan kanunlar ise bu hiyerarşide ikinci basamakta yere sahiptir. Temel norm olan Anayasadaki birçok düzenlemenin kapsam ve ayrıntıları kanunlar ile açıklığa kavuştuğu için, mutlaka kanun ile düzenlenmesi gereken alanların neler olduğu ve kanunla düzenlenemeyip mutlaka Anayasal norma gereksinim duyan alanların neler olduğu konusu birçok tartışmayı beraberinde getirmiştir.
Anayasa Mahkemesi kararlarının kanun kavramı ekseninde değerlendirilmesi amacını taşıyan çalışmamız, doktrindeki yoğun tartışmalar ile Anayasa Mahkemesinin içtihatları bağlamında büyük öneme sahiptir. Çünkü oldukça soyut ve siyasi bir konu olan kanun kavramı, tercih edilecek yorum tarzına göre şekillenen bir kanun anlayışını doğurmaktadır. Anayasa koyucu veya yasa koyucu, tercihini yasama organını dolayısıyla da yasama işlemlerini güçlendirmek yönünde yapabileceği gibi, yasamanın sahip olduğu yetkileri önemli ölçüde yürütme ile paylaşması noktasında da tercih kullanabilecektir.
İnceleme konumuzun önemli bir tartışma konusunun odağında olması, Anayasa Mahkemesinin kararlarında kimi zaman tutarsızlıkların görülmesi, beraberinde çalışmamız açısından çeşitli güçlükleri ortaya çıkarmaktadır. Bu süreçte karşılaşılan zorluklar öncelikle teorik tartışmalardan ortak bir çıkarımda bulunarak çalışmamızın temelini oluşturmak noktasında olmuştur. Sonrasında ise, Mahkeme kararlarından kanun kavramının yorumlanması amacına hizmet edecek ölçütlerin çıkarılması aşamasında bazı zorluklarla karşılaşılmıştır. Özellikle doktrinde münhasıran kanun kavramını, çalışmamızdaki soru ve sorunlara çözüm olacak nitelikte cevaplayan bir eserin bulunmayışı dikkate değer görülmüştür. 1961 Anayasası döneminde kanun kavramının incelendiği eserin, kanun kavramını daha çok usulî boyutta değerlendirmiş olması ise sorular ve yanıtları açısından bizi tartışmaların ortasında bırakmıştır.
Anayasa Mahkemesinin kanun anlayışına ışık tutmasını beklediğimiz Mahkeme kararları ise, benimsenen bakış açısı yönünden dönem dönem farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklar, kanunla düzenleme-düzenleyememe alanının sınırları için gerekli ölçütlerin tespitini zorlaştırmıştır. Mahkemenin ortaya koyduğu ortak ölçütlerde kullanılan kavramların muğlaklığı ise bir başka sorunlu durum oluşturmuştur." (Önsözden)
"Hiçbir sınıflı toplumda hukuk sınıflar üstü bir konuma sahip olmamıştır ve olamaz da. Hukukun üstünlüğü palavrası ancak bilinçsiz kitleleri kandırmak içindir. Yine hiçbir sınıflı toplumda yargı egemen sınıftan ve onun devletinden bağımsız değildir. Dolayısıyla sorun yargının bağımsızlığı sorunu değil, hangi sınıfın egemen olduğudur.
Hukuk-politika ilişkisi eleştirel hukuk yaklaşımlarının en önemli çalışma konularından birisidir. Eleştirel hukukçuların birçoğu entelektüel enerjilerini, modern ve liberal hukuk teorilerinin tarafsız ve nötr olamayacağını ortaya koymak için harcarlar. Modern hukuk bilimi, önceden ilan edilmiş nötr ve tarafsız bir hukuk sistemi varsayımına dayanır. Liberal hukuk teorilerinin de taraf olduğu böyle bir hukuk sisteminde uyuşmazlıklar yargıçlar tarafından dedüktif usavurma (tasım) yoluyla çözülür. Yorum ve hukuk yaratma gibi durumları bir tarafa bırakırsak, tasım biçiminde işleyen hüküm kurma süreci mekanik ve formalist bir mantık esasına dayanır. Böyle bir sistemde, yargıcın ideolojik, politik ve moral tercihlerinin karar verme sürecinde etkili olmadığı ön kabul olarak varsayılır. Bu temel varsayımdan hareket eden liberal-modern hukuk sistemleri, hüküm kurma süreci ile politik ve moral tercihlerin birbirinden ayrıldığı bir hukuksal usavurma tekniğini benimserler ve böylece yargı kararlarını rasyonalize ederek haklılaştırırlar.
Hukuk binlerce yıldan beri süzülüp gelen ilkeleriyle insanlık evimizin çatısını oluşturuyor. Bu evi cehenneme çevirenlere, böyle bir hukukun bilgisiyle, bilinciyle karşı durmayı başarmalıyız. Bunların varlık tarzlarının hukukun dışına düştüğünü, hukuka bir saldırı oluşturduğunu anlatmalıyız. Hukuk fakültelerinde ve başka her düzlemde pozitif hukukun tahakküm yapısının çözümlenmesi hukuk bilimcilerinin görevlerinden sayılmalıdır. Pozitif hukuk daima özgürlüğe açılan bir pencere olmalıdır.
Yargı bağımsızlığı ve yargıç tarafsızlığı ilkeleri, demokratik bir devletin temel değerleri ve hukuk devleti ilkesi açısından, onların sessiz ve ilgisiz kalmaları gereken konular değildir. Bu ilkelerle ilgili ülkede tehdit söz konusu ise yargıçlar ve savcılar taraftır ve bu ilkelerin korunması için gerekli tüm önlemlerin alınmasını hakkına sahiptir." (Tanıtım Yazısı)
"Bu çalışmada çok hukukluluk, anayasa hukuku penceresinden ele alınmaktadır. Çok hukukluluk sosyal bir olgu olarak bir çok sosyolog tarafından irdelenmiştir. Ancak hukukçular tarafından konunun incelenmesi oldukça yenidir. Aynı egemenlik alanında bir arada yaşayan kuralların bir biri ile ve devlet tarafından konulan resmi kurallarla etkileşimi tezin araştırma sorusunu oluşturmaktadır. Çok hukukluluk ile anayasa hukukunun insan hakları, hukuk devleti, kadın hakları gibi bazı temel kavramları arasındaki gerilim noktaları ortaya konarak çözüm önerileri getirilmiştir. Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde öncelikle teorik planda konu tartışılmış, çok hukukluluk çeşitleri ve çok hukukluluğun tarihsel seyrine yer verilmiştir. İkinci bölümde İslam devletlerinde çok hukukluk ve Osmanlı millet sistemi tahlil edilmiştir. Daha sonra üçüncü bölümde Dünya genelinde incelenen 33 ülkeden çok hukukluluk örnekleri verilmiştir. Dördüncü bölümde ise Türkiye’deki çok hukukluluk tartışmalarına yer verilerek, sekiz ay süren nitel alan araştırması sonuçları ekseninde konu analiz edilmiştir." (Tanıtım Yazısı)
"Türk Anayasa Hukuku ve İnsan Hakları Hukuku Mevzuatı adlı iki ciltten oluşan kitap, üniversitelerde okutulan Anayasa Hukuku Genel Esaslar, Türk Anayasa Hukuku, İnsan Hakları Hukuku, Anayasa Yargısı, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru dersleri için yardımcı mevzuat ders kitabı olarak hazırlanmıştır. Mevzuat kitabında sadece anayasalara, ilgili kanunlara ve Türkiye’nin taraf olduğu kimi insan hakları sözleşmelerine yer verilmekle yetinilmemiş, ayrıca 15 Temmuz 2016 Türkiye’yi İşgal Teşebbüsü sonrası çıkarılan olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri de mevzuat kitabına eklenmiştir. Kitabın lisans-önlisans öğrencileri için yararlı olduğu kadar, hâkim, savcı, üniversite mensupları ve hukukun diğer alanlarında çalışan meslektaşlara da yararlı olacağı düşünülmektedir." (Önsözden)
İçindekiler