Hangi mahkemenin yetkili olduğu nasıl belirlenir? Yetkisiz bir mahkemede dava açılmışsa ne yapılmalıdır?
Hukuk sistemimizde mahkemelerin yetkisi belirlenirken, suçun işlenmiş olduğu yer dikkate alınır. Buna göre Bursa’da işlenmiş bir suça Ankara mahkemesi bakamaz. “Suçun işlendiği yer” deyiminden suçun hareketinin veya neticesinin gerçekleştiği yerlerden biri anlaşılabilir. Örneğin Aydın’da yaralanan bir kişi İzmir’de ölürse bu suç bakımından hem Aydın hem İzmir mahkemelerinin yetkili olması gündeme gelebilir. Mahkemeler hangi şehirde davanın daha kolay görüleceği gibi kriterleri göz önünde bulundurarak aralarında anlaşırlar ve yetkili mahkemeyi belirlerler.
Bazı suçlar yurtdışında işlenmişse bile kanun gereği bu suçların Türkiye’de kovuşturulması gündeme gelebilir (işkence, uyuşturucu ticareti, fuhuş gibi). Söz konusu suçlar, Türk Ceza Kanunu’nun 11. ilâ 13. maddeleri arasında ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir: Suçu işleyen kişinin Türkiye’de bulunması, bu suçları yurtdışında Türkiye aleyhine işleyen yabancının yargılanması için Adalet Bakanı’nın istemde bulunması gibi birtakım şartlar bulunmaktadır. Kanunda öngörülen şartlar yerine gelmişse bu suçların Türkiye’de kovuşturulması sırasında yetkili olacak mahkeme, kural olarak şüpheli veya sanığın Türkiye’de yakalandığı yer mahkemesidir. Eğer şüpheli veya sanık yakalanmamışsa Türkiye’deki son ikamet ettiği yer mahkemesi yetkili olur. Bu kişi Türkiye’de de ikamet etmiyorsa en son oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Kişinin Türkiye ile hiçbir bağı yoksa yetkili mahkemeyi Yargıtay belirler.
Yetkisiz bir mahkemede dava açılması durumunda sanık yetkisizlik iddiasında bulunabilir. İtiraz, duruşmada sorgudan önce bildirilmelidir. Görevsizlik iddiasının aksine yetkisizlik iddiası her zaman ileri sürülemez. İtiraz yerinde görülürse yetkisizlik kararı verilir. Yetkisizlik iddiası yerinde görülmez ve reddedilirse bu karara karşı itiraz edilebilecektir.