İzmir’de yaşamaya başlayan herkes...
Nurzen Amuran - 9 Eylül 2021 tarihinde İzmir, çok önemli bir etkinliğe imza atıyor. Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Teşkilatı Dördüncü Kültür Zirvesi, İzmir Büyükşehir Belediyesi ev sahipliğinde İzmir’de başlayacak. Kısa adıyla UCLG, “küresel anlamda yerel ve bölgesel yönetimler için en aktif örgüt” olarak biliniyor. “Yerel demokratik yönetimin küresel savunucusu rolünü üstlendiği” belirtiliyor. Bu kültür zirvesine hangi kuruluşlar katılıyor, şimdiye kadar hangi projeler gündeme getirilmiş ve bu uluslararası toplantı neden İzmir’de yapılıyor? Bu hafta, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Tunç Soyer’den hem bu kültür zirvesiyle ilgili bilgiler alacağız hem de İzmir’in küresel iklim krizinin yol açtığı deprem yangın ve seller nedeniyle gündemde olan çevre politikalarını konuşacağız.
Tunç Soyer’in son dönemdeki çalışmalarına baktığım zaman bir sözü dikkatimi çekmişti: “İzmir için iki ana hedefimiz var. Bunlardan ilki, şehrimizdeki refahı büyütmek; diğeri ise bu refahın ilimizin tüm mahallelerine eşit bir şekilde dağılmasını sağlamak.”
Bu hedef aklıma Londra Belediye Başkanı (İşçi Partili) Sadiq Khan’ı getirdi. İlk Müslüman belediye başkanı olan Sadig Kaan, rakibi Rothschild Ailesi'nden gelen Zac Goldsmith’i, büyük bir farkla devre dışı bırakmıştı. Seçimi kazandıktan sonra ilk açıklamasında, “Londra, korkunun yerine umudu ve bölünmelerin yerine birlik olmayı seçtiği için gururluyum.” demişti. Ve şunları eklemişti. “Korku bizi daha güvende kılmıyor, aksine zayıflatıyor. Ve korku siyasetinin şehrimizde yeri yok… Bütün Londralıların belediye başkanı olacağım, bu muhteşem şehrin bana verdiği fırsatlara sizin de ulaşacağınıza söz veriyorum" demişti.
Bugün İzmir’e bakınca kent kültürünü koruyan, doğasına duyarlı, çağdaşlığı hedef seçen, tarihinin dokunulmazlığını öne çıkaran, dayanışmayı, hakça bölüşümü kimliğinin bir özelliği haline getiren bir kent geliyor akla. İzmir halkı adeta barışın kardeşliğin simgesi olmuş.
Demokrasilerde yerel yönetimlerden söz edilince de akla, siyasetin en özellikli tarafı gelir. Önce siyasetin aktif yönü devreye girer, daha sonra hizmetin aktif yönü ağırlık kazanır. Başka bir deyişle, parti rozeti çıkarılır, birbirinden farklı düşünceleri temsil eden partililerin tümünün sesi olunur. Yerel yönetimler, ülkenin yönetimini üstlenen siyasi iktidarların yapması gerekenlerinin modelini oluşturur.
Sayın Soyer, demokrasinin sosyal yapısını ve birlikteliği öne çıkaran bir anlayışla yönetiyorsunuz İzmir’i. İsterseniz önce yerel yönetimlerde yönetici olmanın kırmızı çizgilerine bakalım, daha sonra 9 Eylül’de başlayacak toplantı hakkında bilgi alalım. Benim dikkatimi çeken bir özelliğiniz var. Merkezde yaşanan siyasi polemiklere girmemeye özen gösteriyorsunuz. Bu tavır farklı siyasi tercihi olanları da İzmirli olmakta birleştiriyor değil mi?
Tunç Soyer - Evet çok haklısınız, mümkün olduğunca merkezi polemiklerden uzak kalmaya ve işimi yapmaya çalışıyorum. İzmirlilere hizmet etmek için çabalıyorum. Benim bu tavrımın İzmirlileri bir arada tutmaya katkısı oluyorsa ne mutlu bana. Ama asıl etken, beni de şekillendiren İzmir’deki yaşam kültürü. İzmir öyle bir yerdir ki; burada yaşamaya başlayan herkesi yaşam kültürüyle kavrar. İzmir’de yaşamaya başlayan herkes hemen İzmirli olur. Dolayısıyla ben de kimin hangi siyasal görüşten olduğuyla ya da kimin daha önceden nerede yaşadığıyla ilgilenmeden, tüm İzmirlilere hizmet ediyorum.
Amuran - Siyasi iktidarla çatışmak yerine kentin birlikte yönetimini yürütmek üzere çağrıda bulunuyorsunuz. Sözgelimi, depremden zarar gören orta hasarlı binaların onarımı için Dünya Bankasından alacağınız kredi de Cumhurbaşkanı’nın imza onayı gibi. Onayın gecikmeden verilmesi iktidar partisine de puan kazandırmaz mı? Hizmeti engellemek değil, hizmeti desteklemek anlamına gelmez mi?
Soyer - Az önce de söylediğim gibi ben İzmir’e hizmet ediyorum. Önceliğim İzmir. Her konuda bu böyle. Bakın, biz 30 Ekim depremini şehir olarak çok travmatik bir biçimde yaşadık ama bu travmadan dayanışmayla, el ele çıkmayı bildik. Birimizin derdi hepimizin derdi oldu. Orta hasarlı binaların dönüşümü konusu da böyle. Bu, sadece o binaların sahiplerinin değil tüm İzmir’in sorunu. O yüzden Dünya Bankası'ndan almayı hedeflediğimiz 340 milyon dolarlık kredi sürecinin hızlanması için ortak hareket etme kararı kaldık. Göreceksiniz, İzmir’de kentsel dönüşüm için ortak irade göstererek Türkiye’ye örnek olacağız.
Amuran – Dünya Bankası kredisinin sonucunu heyecanla bekliyoruz. UCLG Kültür Zirvesi 9 Eylül’de başlıyor. UCLG nasıl bir platform? Zirve daha önce Bilbao, Buenos Aires gibi büyük merkezlerde gerçekleştirilmiş. İzmir hangi özellikleriyle toplantı merkezi olarak seçildi?
Soyer - Öncelikle İzmir’in Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Teşkilatı (UCLG) Kültür Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak olmasından büyük gurur duyduğumu söylemeliyim. Bu organizasyon Türkiye’de bir ilk olma özelliği taşıyor. UCLG, dünyanın farklı bölgelerinden 240 bin kenti, nüfus bakımından ise yaklaşık 5 milyar kişiyi temsil eden en kapsamlı yerel ve bölgesel yönetim ağı. Genel merkezi İspanya’nın Barselona kentinde. Ben de 2019 yılında UCLG Yönetim Kurulu'na seçildim. Böylece İzmir, dünyanın önde gelen yerel yönetim birliklerinden birinde üst düzey temsil yetkisi kazandı. UCLG, yerel yönetimler arasında işbirliklerinin kurulmasını sağlamak ve uluslararası deneyimleri paylaşmak amacıyla kurulmuş bir birlik. Sürdürülebilir kalkınmanın temel basamaklarından olan kültürü, kültürel çeşitliliği ve turizmi teşvik etmek amacıyla da her iki senede bir, açık çağrıyla Kültür Zirvesi’nin düzenlenmesi için üyeleri arasında bir yarışma yapıyor. Biz de Güney Afrika’nın Durban şehrinde 11-15 Kasım 2019 tarihleri arasında düzenlenen UCLG Kongresi’nde “Her Yer ve Herkes İçin Kültür” temasıyla Kültür Zirvesi’ne ev sahipliği yapmak için başvurumuzu yaptık. Gururla söylüyorum ki; İzmir bütün kıstaslardan tam puan alarak Rusya’nın Kazan ve Meksika’nın Merida kentlerini geride bıraktı. Ve şimdi de 9-11 Eylül tarihleri arasında Kültür Zirvesi’ne ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Vurgulamalıyım ki İzmir, 8 bin 500 yıllık tarihi boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve farklı kültürlerin buluşma noktası olmuş. Akdeniz’in en önemli liman kentlerinden biri. Deniz ve ticaret yolları sayesinde farklı insanları, fikirleri kendine çekmiş, farklı kültürler, dinler ve dillerle zenginleşmiş. Bu kültürel zenginlik bir miras olarak bugüne kadar gelmiş. O yüzden İzmir’de bir arada yaşama kültüründen söz edebiliyoruz. Ve biz işte böylesi bir şehirde, şehrin her köşesindeki bu yaşam kültürünü ve kent kültürünü daha görünür kılmak ve geliştirmek adına “Başka Bir Kültür Mümkün” diyerek, sürdürülebilir kalkınmada kültürün önemini vurgulayarak yola çıktık. Kültür politikalarımızla şehirdeki refahı arttırmayı, daha demokratik, kapsayıcı, adil, eşitlikçi, güvenli ve sürdürülebilir bir İzmir’i hedefledik. Bu vizyonun bir başka yönü de sınır ötesi ilişkilerin geliştirilmesi, etkileşimi ve çeşitliliği teşvik ederek İzmir’i önemli şehir ağları içerisinde bir merkez haline getirmekti. Bu amaçla da yolumuza devam ediyoruz. Sanıyorum İzmir’in bu zirveye ev sahibi kent olarak seçilmesi de bu vizyonun ürünü oldu.
Amuran - İzmir’de yapılacak Zirve’nin ana teması, “Kültür: Geleceğimizi Kurarken” olarak belirlenmiş sanıyorum. Hangi konular ön plana çıkarılıyor ve kimler katılıyor? Yapılacak etkinliği de kısaca açıklar mısınız?
Soyer - Biz bu zirvede kültürü, geleceği inşa etmek için birleştirici bir güç olarak ele alıyoruz. Yüksek kültüre indirgenerek bir lüks olarak görülen kültür, bu zirvede hem geçmişle olan bağımız hem de gelecek için rehberimiz olarak değerlendirilecek. Çünkü iklim krizi, engeller ve eşitsizlikler, toplumsal cinsiyet eşitliği gibi konularda kültürün yaratıcı çözümleri ve rolü büyük önem taşıyor. Dolayısıyla kültürü, kalkınmanın dördüncü ayağı ve küresel dayanışmanın temel bir bileşeni olarak görmek ve desteklemek, geleceğimiz için oldukça elzem. İzmir olarak kültürle geleceği inşa etme yolunda en önemsediğimiz kitle ise dezavantajlı mahallelerdeki gençler ve kadınlar. Toplumun üyelerine ortak bir bağ ve “biz” duygusunu kültürle sunmayı hedefliyoruz. Çünkü birlikte yaşama duygusunun gücü, paylaşılan kültürün oranıyla doğru orantılı.
Göreve geldiğimizden beri biz de kültürü yeniden inşa etmek için çalışıyoruz. Dayanışma kültürü, mahalle kültürü, bir arada yaşama kültürü, üretim kültürü, ticaret kültürü, tarım kültürü başta olmak üzere kültürün tüm alt elementlerine, kültür politikalarına yatırım yapmak üzere hareket ediyoruz. İşte Kültür Zirvesi, tüm bu anlayışımızın ve çalışmaların başlangıcı olacak.
Zirvede aynı zamanda dünya kentlerinin kültür ve kentsel dirençlilik ilişkisini değerlendireceğiz. Yerel sürdürülebilir kalkınmanın anahtarı olarak miras, yaratıcılık, çeşitlilik ve bilgi üzerine kültürel politikaların teşvik edilmesi konusunda fikir alışverişinde bulunacağız. Elbette kültüre duyduğumuz yoğun ihtiyacı açıkça ortaya koyan pandemi krizinin etkisini de ele alacağız. Özellikle pandemi sonrasında hayatımızda kültürü, kalkınmanın merkezine yerleştirmeye mecburuz. Aynı şekilde yaratıcı ekonomi ve kültürel çeşitlilikten kültürel haklara ve kültürel diplomasiye kadar birçok tema başlığımız var. Oturumlarla beraber deneyim paylaşımına imkan verecek çeşitli etkinlikler, atölye çalışmaları, somut projeler ve girişim önerilerini tanıtma olanağı sağlayan odak alan sunumları da olacak.
Pek çok ülkenin, pek çok kentin yerel yöneticileriyle, bilim insanları ve kültür üreticileriyle bir araya geleceğimizi söyleyebilirim. Zirveye İsveç’ten Hindistan’a, İspanya’dan Zimbabve’ye, Çin’den Amerika’ya, İngiltere’den Güney Kore’ye kadar pek çok ülkenin ulusal ve yerel yöneticileri, akademisyenler ve bilim insanları katılacak.
Amuran – Dileriz zirve tüm katılanlar adına olumlu geçer. Size başarılar diliyoruz. Şimdi gelelim kent hizmetlerinize, sizin çalışmalarınıza. Son aylarda yaşanan yangınlar seller yüzünden bazı kurumlarda, küresel iklim değişikliğinin yarattığı sorunlar, sanki ilk kez yaşanıyor gibi panik oluşturdu. Büyük can ve mal kayıpları yaşanırken önlemler de geç kalındı. Zararlar arttı. Önlemlerin yetersizliği, gecikmesi, çevreye duyarlı bir politikanın olmayışından mı kaynaklandı yoksa liyakat ve deneyimin eksikliğinden mi? Siz nasıl yorumladınız?
Soyer - Öncelikle artık şunu kabullenmeliyiz, bundan sonra iklim krizinin etkilerini çok daha sık ve çok daha yıkıcı bir biçimde yaşayacağız. Bilim bize bunu söylüyor. Ve tüm dünyada bundan sonraki politikalarımızı bu kabulle belirlemeli, bütün politikalarımızı çevreye duyarlı hale getirmeliyiz.
Biz zaten dirençli kentler yaratmanın önemini biliyorduk ve adımlarımızı buna göre atıyorduk. Örneğin göreve geldikten kısa bir süre sonra İklim Değişikliği ve Çevre Koruma Kontrol Dairesi’ni kurduk ki bu daire, Türkiye’deki belediyeler arasında ilkti. Türkiye’nin ilk yeşil şehir eylem planını hazırladık. Bu plan doğrultusunda politikalarımızı geliştirdik ve İzmir'in 2030 için yüzde 20 olan karbon emisyonu azaltım hedefini yüzde 40’a çıkardık. Yılda bin 250 tonluk karbon emisyonunu sekiz tesisin çatısına güneş paneli kurarak engelledik. Sürdürülebilir, çevreci ulaşıma ağırlık verdik: İzmir’deki bisiklet yolu, paylaşımlı yol dahil 87 kilometreye ulaştı, İZBAN, metro ve tramvay olmak üzere toplam raylı sistem hattı yaklaşık 180 kilometreye ulaştı. Yaşadıklarımızdan da dersler çıkardık. 30 Ekim depreminin ardından kentin röntgenini çekebilmek üzere yapı stoku envanteri hazırlatmaya başladık. Bunlar ilk aklıma gelenler.
Amuran - Orman yangınları doğanın sessiz feryatlarının en acı yaşandığı felaketlerden biri. Bu yangınlara, değindiğiniz gibi iklim değişikliğinin yarattığı bilinçle bakılırsa, alınacak önleyici tedbirlerle az zarar görebiliriz. Yangına ilk koşacak olanlar orman köylüleridir. Onlara gereken bilgi ve eğitim olanakları sağladınız mı? Bir de halkın katkısının yardımının planlı şekilde yapılması için hazırlıklarınız var mı?
Soyer - Büyük İzmir yangını bizi derinden üzdü. Yangının yarattığı tahribatın yaralarını sarmak, kentin ormanlarını korumak ve geliştirmek için “Orman İzmir” kampanyasını başlattık. Orman İzmir kampanyası kapsamında 60 su tankeri alıp orman köylerine dağıttık. Böylece köylere dağıtılan su tankeri sayısını 290’a çıkartmış olduk. Tankerlerin kullanımı için köylülerimize yangın eğitimi de verdik. Önümüzdeki dönemde daha fazla orman köyünün bu hizmetten faydalanması için tanker alımlarımız devam edecek. Örneğin şu anda 50 su tankeri daha alıyoruz. Ayrıca içinde su kazanı, pompa ve hortum bulunan beş adet yangın söndürme setiyle ilgili alım sürecimiz devam ediyor.
Orman İzmir kampanyası kapsamında 1 milyon 736 bin 155 liralık bağış toplandı. Bu bağışlarla 121 bin 599 yangına dirençli fidan, Torbalı’daki İklime ve Yangına Dirençli Orman Fidanlığı’nda kullanılmak üzere iki konteyner aldık. Kampanyanın en önemli hedefleri arasındaki 35 “Yaşayan Parklar” projesinde de önemli ölçüde yol aldık. 35 Yaşayan Park için Yelki Olivelo, Gediz Deltası, Yamanlar Dağı ve Flamingo Doğa Parkı, Meles Vadisi gibi farklı alanlar belirlendi ve her bir alanın planlama çalışmaları başlatıldı.
Ayrıca İzmir’deki yeni ağaçlandırma sahaları belirlendi, o alanlardaki ağaçlandırma çalışmaları sürüyor. Bunlar, halkımızın katkısıyla oldu. Bu dayanışmayı sürdürülebilir kılmak için yurttaşlarımızla güç birliğine devam ediyoruz. Bu yıl başlattığımız “Bir Fidan Bir Dünya” adlı dayanışma kampanyası da bu düşüncenin ürünü. Çünkü dirençli kent olabilmek için öncelikle birliktelik ve dayanışma gerekiyor.
Amuran - Ormanların restorasyonu, ormanların gelişimi ve korunması çok önemli. Kimlerle işbirliği yapıyorsunuz ve size göre ormanların zenginleştirilmesinde hangi kriterler öne çıkıyor, orman gelirlerinde çeşitliliği sağlayacak projeler neler olmalı, bu alanda birtakım kampanyalar düzenliyor musunuz?
Soyer - 2019’da temelini Orman İzmir kampanyasıyla attığımız proje oldukça büyüdü. Bir orman seferberliği başlattığımızı söyleyebilirim. Bu seferberlik kapsamında orman restorasyonu en önemli başlıklardan biri. İzmir yangın riski açısından çok hassas bir coğrafya. Farklı ağaç türlerinin yangına karşı dirençleri değişkenlik gösteriyor. Örneğin Kızılçam çok kolay yanıyor, doğası gereği kozalaklarıyla yangının yayılmasını tetikliyor ve yanan çamlar kendiliğinden tekrar yeşermiyor. Meşe gibi diğer ağaç ve maki türleri ise çıralı olmadıkları için gövdeleri daha geç yanıyor, yansa da kendilerini çok daha hızlı toparlıyor ve kendiliğinden yeşeriyor. Bu nedenle İzmir’in orman restorasyonu programında, tek tip çam ağaçlandırması yerine yangına daha dirençli meşe, menengiç, delice gibi ağaçların da yer aldığı çok çeşitli dikim politikası uygulanıyor. 2019’dan beri bu farklı türlerin üretimiyle ilgili kapsamlı bir program yürütüyoruz. Torbalı’da geniş bir fidanlık kuruyoruz. Burada sadece yangına dirençli ve sulama istemeyen peyzaj bitkilerinin fidanları yetiştirilecek.
Bu yıl ise sözünü ettiğim gibi “Bir Fidan, Bir Dünya” kampanyası başlattık ve İzmir dayanışmasını harekete geçirdik. Kampanyaya katılmak isteyenler, “birfidanbirdunya.org” sitesinden yangından sonra kendini yenileyebilen fidanları satın alabiliyor. Hedefimiz kent çeperinde yangından sonra kendini yenileyebilen dirençli orman alanları oluşturmak, bu alanları birer “yaşayan park” olarak İzmirliler için doğa keşif alanları haline getirmek ve ayrıca “yeşil koridorlar” oluşturarak parklarla ormanları birbirine bağlamak. Biz yanan alanların kendi haline bırakılması, kentte yapılacak yeni ağaçlandırma çalışmalarının ise yangından sonra kendini yenileyebilen fidanlarla yapılması gerektiğini düşünüyoruz.
Diğer yandan Türkiye’de ilk kez İzmir Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı bünyesinde Orman Köyleri ve Kırsal Alan Yangınları Şube Müdürlüğünü kuruyoruz. Bu şube, ormanlarda itfaiyecilik hizmetleri ayrı bir uzmanlık istediğinden orman köylerine ve yangın riski bulunan kırsal alanlara odaklanacak. Ayrıca 200 kişilik Orman Gönüllüleri Ekibi oluşturuyoruz. Bu ekip ise İzmir’in yangınlara sivil müdahale takımı olacak.
11 büyükşehir belediye başkanının kararıyla kısa sürede “Orman Bilim Kurulu” oluşturduk. Orman ekolojisi konusunda uzmanlaşmış akademisyen ve uzmanlardan oluşan 22 kişilik ekip, ormanların korunması ve yaşatılmasına yönelik çalışmalarında yerel yönetimlere danışmanlık yapacak.
Ayrıca Park Bahçeler Dairesi altında Yaşayan Parklar Şefliği’ni kurduk. 7’den 70’e İzmirliler bu parklarda, orman ekosistemi nedir, hangi ağaçlar var, hangi hayvanlar yaşıyor gibi bilgileri, dokunarak, yaşayarak öğrenebilecek. Bu çalışmanın ilk örneği, Güzelbahçe’nin Yelki Mahallesi’nde Olivelo Yaşayan Parkı adıyla hayata geçiriliyor.
Akdeniz ormanları konusunda dünya genelinde çok fazla bilimsel araştırma ve ciddi bir akademik birikim var. Bu çalışmaları yapan bilim insanlarını gelecek yılın ilk çeyreğinde İzmir’e davet edeceğiz.
Başlattığımız orman seferberliğiyle dayanışma ağları da örüyoruz. Muğla’da yangından etkilenen bal üreticilerine destek olmak için bölgede arıcılık yapan üretici örgütlerinden ve birliklerinden bal alacak, hayvancılıkla uğraşan üreticilere ise 7 bin çuval kuzu büyütme yemi dağıtacağız.
Amuran – Güzel bir dayanışma örneği. İklim değişikliğinin çevreye verdiği zararlardan biri de kuraklık. Kuraklığa karşı önlemler de alınması gerekiyor. İzmir ve çevresi tarım bölgesi. “Tarımsal ürün deseni planlayıp yeni bir tarım politikası oluşturmamız lazım” demiştiniz. Tarımda, “yetiştirilen ürüne göre su harcaması yerine, suya göre tercih edilen tarım ön plana çıkmalı” diyorsunuz. Bu bilinç işi. Bu bilincin yerleşmesinde nasıl bir uygulamanız var? Tarımla uğraşanlara gereken eğitim çalışmalarınız var mı ve kimlerden destek alıyorsunuz?
Soyer - Göreve geldiğimizde İzmir’in refahını arttıracağımızı ve bu refahın adil paylaşımını sağlayacağımızı söyledik. “Başka Bir Tarım Mümkün” vizyonundan doğan İzmir Tarımı modelimiz de iki ana hedefe kilitleniyor: Kuraklık ve yoksullukla mücadele. Yoksullukla mücadele hedefiyle tarımı tohum aşamasından başlayıp son tüketiciye uzanan bir süreç olarak planlıyoruz. Yani ürün deseninin planlanmasından lojistik, markalaştırma, satış, ihracat ve eğitim faaliyetlerine kadar çok boyutlu bir süreçten söz ediyoruz.
İzmir Tarımı modeliyle aynı zamanda doğru tarım uygulamalarıyla su kaynaklarını verimli kullanmayı esas alıyoruz. Örneğin çok su tüketen ürünler yerine, doğamıza uygun biçimde stratejik ürünleri teşvik ederek daha planlama aşamasında kuraklıkla mücadele ediyoruz. Böylece bugün tarımsal sulamada kullanılan suyun en az yüzde 50 oranında azaltılmasını hedefliyoruz. Tasarruf yapmak istediğimiz yüzde 50’nin büyük kısmını havza planlamasıyla, yani doğru ürünün doğru yerde ekilmesiyle sağlıyor; diğer kısmını ise salma sulama yerine modern tekniklerle gerçekleştiriyoruz.
Sasalı'da iklim değişikliği nedeniyle gelecekte olabilecek kuraklığa karşı toplumun bilgilendirildiği, tarımda doğru yöntemlerin uygulama seralarıyla anlatıldığı İzmir Tarımı Geliştirme Merkezi’ni de bu yüzden kurduk. Merkezde halkı ve çocukları bilgilendirmek için eğitim salonu, laboratuvar ve tarım kütüphanesi yer alıyor. Binanın dışında ise iklim değişikliğinin tarıma etkilerini gösteren uygulama seraları kuruldu. Bin metrekare alana yayılan üç serada 2080 yılına kadar oluşabilecek kuraklığa karşı alınacak önlemler hakkında vatandaşlar görsel olarak bilgilendiriliyor. Biyocoğrafya Laboratuvarı’nda çiftçimize hangi havzada hangi üretim modellerini uygulamaları konusunda bilgi veriyoruz. Buraya gelen üreticiye tamamen ücretsiz olarak nasıl tarım yapması gerektiği, o coğrafyaya en uygun ürünlerin hangileri olduğu konusunda eğitim veriliyor.
Tarımsal Hizmetler Daire Başkanlığımızın 19 stratejik hedefinden beşi, eğitimle ilgili. Arıcılık malzemesi, kuzu büyütme yemi, meyve fidanı ya da küçükbaş hayvan dağıtımı yaparken gidilen her yerde çiftçimize eğitim de veriyor, özellikle iklim değişikliğinin etkilerini anlatıyoruz. Onları kuraklıkla mücadele için doğru tarım uygulamalarının ne kadar elzem olduğu konusunda bilgilendiriyoruz. Ben bizzat ilçe turlarında kırsal mahallelerde tek tek üreticiler ve bölge halkıyla bir araya gelip anlatıyorum. En çok da üretmeye devam etmeleri gerektiğini söylüyorum. Çünkü gerçekten bu bir memleket meselesidir.
Diğer yandan doğa dostu ürünlerin bulunduğu Halkın Bakkalı sekiz şubeye ulaştı. Üretici ve tüketiciyi aracısız buluşturan üretici pazarlarımız da kentlinin sağlıklı ve ekonomik gıdaya erişmesi konusunda önemli bir işlev görüyor. Çünkü tek başına üreticinin bilinçlenmesi yeterli değil. Tüketici de bu halkanın bir parçası olmalı.
Amuran – Gerçekten tüketiciye düşen sorumluluklar da var. İzmir ve çevresinin önemli bir su sorunu olduğunu biliyoruz. Su ihtiyacı Gediz’den karşılanıyor. Ve Gediz sanayi atıkları nedeniyle kirlenmeye devam ediyor. Bir açıklamanızda Gediz’i tekrar hayata döndürmek istiyoruz demiştiniz. Kendi yasal sorumluluk ve yetkileriniz çerçevesinde nasıl bir çalışma yürüteceksiniz? Kirlenmenin önlenmesinde yasal yaptırımlar yeterli mi yoksa caydırıcı düzenlemelere ihtiyaç var mı?
Soyer - “Temiz Gediz Temiz Körfez” sloganıyla bir havza turuna çıktık. Ve kaynağından pırıl pırıl doğan Gediz Nehri’nin her adımda nasıl zehirlendiğini gördük. Bu havza turu sonucunda 12 maddelik deklarasyon açıkladık. Bunun içinde eksik arıtma tesislerinin yapılmasından denetlenmesine, bölgedeki madencilik faaliyetlerinin durdurulmasından alandaki düzensiz katı atık sahalarının rehabilite edilmesine kadar birçok başlık var. Bu 12 maddelik deklarasyonu yol haritası olarak belirleyerek hem İzmir Büyükşehir Belediyesi hem de Ege Belediyeler Birliği olarak elimizden gelen her şeyi yapacağız. Örneğin Gediz'in en kirli kollarından biri Alaşehir Çayı'nı temizlemek amacıyla Alaşehir bölgesinde 25 milyon liralık paket arıtma tesisi yapıyoruz.
Öte yandan Gediz’i kirleten kaynaklara dikkat çekmek ve gerekli önlemlerin alınmasını sağlamak amacıyla Çevre ve Şehircilik ile Tarım ve Orman Bakanlıklarının yanı sıra Uşak, Manisa ve Kütahya valilikleri ve ilgili belediye başkanlarına ve kirliliğe neden olan kurumların her birisine 12 ayrı yazı içeriğiyle toplam 62 yazı gönderdik. Gönderdiğimiz yazılarda tespit edilen kirlilik kaynaklarının koordinatları ve kirliliğin boyutlarını gösteren fotoğraflar da vardı. Ben ilgili kurumların gerekli tüm işleri yapacağına ve yasal yaptırımları uygulayacağına inanıyorum. Bu konuda İzmir Büyükşehir Belediyesi olarak da her türlü işbirliğine hazırız.
Gediz’i kurtarmak için hem kirlilik kaynaklarıyla ilgili denetim mekanizmalarının işletilmesi hem de kuraklıkla ilgili gerekli tedbirlerin alınması gerekiyor. Biz kuraklık nedeniyle can çekişen Marmara Gölü’ne hayat vermek için DSİ 2. Bölge Müdürlüğü’ne başvurarak göle bu yıl içinde bir milyon metreküp su vermek için de resmi yazı gönderdik.
Kuraklık konusunda zaten süren projelerimiz var. Bu kapsamda örneğin daha az su tüketen küçükbaş üretimini teşvik etmek için Gediz Havzası'nda da küçükbaş alımını destekleyeceğiz. Atalık tohumlarla, susuz hububat tarımı yapan üreticilerin ürünlerini taban fiyatının 3 katına, samanı ise güncel fiyatının 2 katına almayı taahhüt ediyoruz.
Amuran - Son yıllarda yaşadığımız küresel felaketler yanında en büyük sorunlarımızdan biri de sığınmacı göçünün giderek artması. Ülke insanı olarak konuksever bir ulusuz ancak işsizlik, hayat pahalığı, gelecek kaygısı herkesi tedirgin ediyor. Bu koşullarda göç hareketleri problem olarak değerlendiriliyor. Ama siz belediye olarak savaştan kaçanları yaşadığınız topluma entegre edecek bir çalışma başlattınız. Dünyada örneği var mı bilmiyorum ama İzmir Barosunun katkısıyla, Kentsel Adalet Şube Müdürlüğü kurdunuz. Bu müdürlük sığınmacılara nasıl bir katkı sunuyor ve ne gibi hizmetler götürüyorsunuz. Aldığınız sonuçlardan birkaç örnek verir misiniz?
Soyer - Tarih boyunca ticari potansiyeli, liman kenti oluşu ve coğrafi konumu sebebiyle yoğun iç ve dış göç alan İzmir’in son yıllarda da artan göç hareketliliğinden en fazla pay alan kentlerden biri olduğunu görüyoruz. Bu hareketlilik bizim kent politikalarımızı hak temelli ve bütünsel bir perspektifle planlamamızı ve kentin geleceğine dair önlemler almamızı gerekli kılıyor. Biliyoruz ki kapsayıcı kent politikaları geliştirilmezse toplumsal çatışmalar, gettolaşma, halk sağlığı sorunları, cinsiyet eşitsizliği ve kayıt dışı çalışma gibi durumlar ileride daha büyük bir sorun olarak karşımıza çıkacak. Biz bütün çalışmalarımızı kentte yaşayan herkesin insan onuruna yaraşır bir dünyada yaşam hakkı olduğu ilkesini esas alarak yapıyoruz. Kentimizde yaşayan herkesin temel hizmetlere erişiminin sağlanması ve haklarının korunmasının toplumsal huzurun koşullarından biri olduğuna inanıyoruz. İzmir’de her türlü ayrımcılığa karşı mücadele etmek, kentin bütününde toplumsal barışı tesis etmek, insan hakları, sosyal adalet ve bir arada yaşam kültürünün toplumun her kesimine yayılmasını sağlamak amacıyla sözünü ettiğiniz Kentsel Adalet ve Eşitlik Şube Müdürlüğü’nü kurduk.
Bu müdürlüğümüz kentteki herkesin, bilhassa kırılgan, dezavantajlı grupların kent hizmetlerine eşit ulaşabilmesi için çalışmalar yürütüyor. Kadınlar, çocuklar, yaşlılar, Romanlar, gençler, engelliler ve benzeri grupların refahını ve kentsel yaşamda içerilmelerini arttırıcı politika ve uygulamaları hayata geçiriyor. Kentimizdeki sığınmacılar, İçişleri Bakanlığı’na bağlı İl Göç İdaresi’ne kaydını yaptırdıktan sonra devlet tarafından hâlihazırda sağlanan eğitim, sağlık, sosyal yardım gibi temel hak ve hizmetlerden faydalanabiliyor. Biz de belediye olarak hizmet verirken kentte kayıtlı sığınmacıların da bu hizmetlere erişimlerini destekleyecek çalışmalar yürütüyoruz. Bu kapsamda Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu, Sığınmacılar ve Göçmenlerle Dayanışma Derneği gibi ulusal ve uluslararası kurumlarla işbirliği halinde çalışıyoruz.
Afet dönemlerinde, ortaklaşa çalıştığımız kurumlarla yaptığımız ihtiyaç tespiti doğrultusunda insani yardım malzemelerini ihtiyaç sahibi kişilere ulaştırdık. İzmir’deki yabancılara ve sığınmacılara temel hizmetleri anlatan bir rehber, kamu çalışanlarının kullanımı için de sığınmacıların hizmetlere erişimini anlatan bir bilgilendirme kitapçığı hazırladık. Büyükşehir Belediyesi personeliyle, ilgili kurum ve kuruluş çalışanlarıyla insan hakları, ayrımcılıkla ve nefret söylemiyle mücadele, göç mevzuatı gibi farklı konularda eğitimler düzenliyoruz.
Aynı zamanda İzmir Büyükşehir Belediyesi Engelli Hizmetleri Şube Müdürlüğü, Sığınmacılar ve Göçmenlerle Dayanışma Derneği ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu ortaklığı ile “Engelli Mültecilerin Koruma Hizmetlerine Erişimlerinin Artırılması” üzerine çalışmalarımız devam ediyor. Ayrıca kentte insan hakkı bilincini geliştirmek adına İzmir Barosu ile imzaladığımız “İzmir İnsan Hakları Başkenti” protokolü kapsamında “Adalet İçin Adli Yardım Aracı” projemizi hayata geçirdik. Projeyle sosyal adaletsizliğin yoğun olduğu ve şehrin merkeze uzak bölgelerinde kentlilerin adalete erişimlerinin desteklenmesi için doğrudan, ücretsiz hukuki destek sağlıyoruz.
Amuran - Yaşadığınız son depremin yaralarını sarmaya devam ediyorsunuz. Kentleşmede önemli olan yapılaşmanın sağlam ve planlı olması. Deprem sırasında depremzedelere ne gibi destekler verdiniz ve sonrası için neler yapmayı düşünüyorsunuz?
Soyer - 30 Ekim depreminin ardından adeta Büyükşehir’in tüm birimlerini seferber ettik. Bir yandan arama kurtarma ekiplerimiz devreye girdi, diğer yandan da anında çadır kentler oluşturduk. Barınma sorununu çözmek için ise depremzedeleri ve onlara destek olmak isteyenleri bir araya getiren “Bir Kira Bir Yuva” kampanyasını başlattık. Bu kapsamda taahhüt edilen kira desteği 42 milyon 649 bin lirayı buldu. Aynı zamanda depremzedelere Uzundere’deki konutlarımızda bir yıl boyunca ücretsiz barınma imkânı sunduk. Yine depremde evleri orta hasarlı olan bin 540 ailenin 5’er bin liralık kira destek ödemesini yaptık. Geçmişte Hilton oteller zincirinin işlettiği ve sözleşmesi bitince boşalttığı 5 yıldızlı otel binasının 380 odasını da barınma için açtık. Depremzedelere destek olmak isteyen kişi ve kurumları bir taraftan da Halkın Bakkalı üzerinden buluşturduk. Bu sayede beyaz eşya, mobilya, küçük ev aletleri, yiyecek, giyecek, barınma, kırtasiye gibi farklı kalemlerde 19 milyon TL tutarında bağış sağlandı.
Depremzedelere verdiğimiz desteğin yanında İzmir’i afetlere karşı dirençli bir kent yapmak üzere kapsamlı bir çalışma başlattık. Göreve geldiğimizde Büyükşehir bünyesinde Deprem Daire Başkanlığı’nı kurduk ve 200 milyon lira kaynak aktardık. İzmir’i depreme karşı güvenli kent haline getirmek için 2020 yılında “İzmir Depremi Ortak Akıl Buluşması”nı düzenledik. Kentteki mevcut yapı stokunun envanterini çıkarma kararı alarak İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi (İMO) ile bir protokol imzaladık. Yani konutların deprem güvenlik karnesini oluşturmaya yönelik bir proje başlattık. Bu sayede insanlar binalarının güvenli olup olmadığını öğrenebilecek diyebilirim. Depremden en çok etkilenen Bayraklı ilçesinde başlattığımız çalışmayı Ekim ayında tamamlayacağız. Bayraklı’nın ardından Konak, Karşıyaka ve Bornova ilçelerimizde aynı çalışma olacak ve projeyi İzmir’in geneline yayacağız. Böylece biz de öncelikli olarak hangi binalara müdahale edilmesi gerektiğini belirlemiş olacağız. Öte yandan Dünya Bankası'ndan uzun vadeli ve çok düşük faizli bir krediyi İzmir'e aktarmak için çalışmaya devam ediyoruz. 340 milyon doların üzerinde bir kredinin İzmir'e aktarılması halinde binlerce hane için kentsel dönüşüm çalışmasını başlatmış olacağız.
İzmir’de depremsellik araştırması yapmak ve zemin davranış modelini çıkartmak için İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, ODTÜ ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ile protokol imzaladık. Türkiye’nin en kapsamlı deprem araştırması projesi için yola çıkıyoruz. Tabii bir de İzmir’in altı ayrı bölgesinde yürüttüğümüz kentsel dönüşüm çalışması var. Tehlikeli konut alanı sınıfında olan gecekondu ve ruhsatsız kaçak yapıların bulunduğu Uzundere, Gaziemir, Örnekköy, Ege Mahallesi, Ballıkuyu ve Çiğli Güzeltepe’de anahtar teslim kentsel dönüşüm projeleri sürdürüyoruz. Altı bölgede devam eden kentsel dönüşüm çalışmalarıyla beraber ruhsatlı yapılar için de dönüşümü kolaylaştıracak önemli bir adım attık. 30 Ekim depremi sonrasında ağır ve orta hasarlı olarak tespit edilen yapılar ile 1998 sonrasında ruhsat alan veya 6306 sayılı yasayla riskli kabul edilen yapıların dönüşümü için kolaylık sağlayan düzenlemeyi Meclisimizden oy birliğiyle geçirdik.
Amuran - Yerel yönetimlerde şeffaflık ve güvenirlilik ön plana çıkıyor. Bir de sosyal demokrasinin gereği olan halkla veya halkın temsilcisi olan sivil toplum örgütleri ve meslek odalarıyla sendikalarla yapılan işbirliği ve dayanışma, birlikte çalışma gayreti, hizmetin gerçekleşmesini kolaylaştırıyor değil mi?
Soyer - Elbette. İşbirliği hizmeti kolaylaştırıyor ama kolaylığın ötesinde doğru olan da zaten bu. Bir kere biz ortak aklın önemine inanıyoruz. Örneğin pandemi sürecinde Türkiye’de ilk kez uygulamaya koyduğumuz Kriz Belediyeciliği kapsamında her hafta şehrimizdeki meslek odalarının, sivil toplum kuruluşlarının ve sendikaların temsilcileriyle bir araya geldik. Kentimizi dirençli kılmak için depremin hemen ardından deprem çalıştayı düzenledik ve o çalıştayda çıkan kararlar doğrultusunda Afet Bilim Kurulu oluşturduk. Meslek örgütleriyle, baromuzla çeşitli protokollerimiz var. Kısacası biz şehrimizi “ortak akılla” yönetiyoruz, ortak akılla yönetmeye de devam edeceğiz.
Amuran - Zaman zaman siyasi çıkarlar nedeniyle yerel yönetimlerle merkez arasındaki ilişkilerde yetkilerin kullanımında sorunlar oluyor. Yerel yönetimle ilgili mevzuatta, “Hizmeti kolaylaştırıcı” ne gibi düzenlemelere ihtiyacınız var?
Soyer - Son iki yılda yaşadığımız pandemi, yangın ve İzmir depremi bize şunu gösterdi. Yerel yönetimlerden beklenti mevzuatlarda tarif edilenlerden çok daha fazla. Belediyeler sadece çöp toplayıp altyapı hizmeti veren kurumlar değiller. Bu yüzden Türkiye’de yerel yönetimlerin hizmet potansiyellerini gerçeğe çevirecek, güncel durumu tarif eden bir yerel yönetim reformuna ihtiyaç var. Bu reform tarıma, turizme, ticarete, sanayiye, girişimciliğe, kültür sanata ve yaşamın tüm alanlarına yerelden bakmayı başaran bir çerçeveye sahip olmalı. Çünkü artık kentler çağındayız. Belediye hizmetlerinin dünyadaki gelişimine baktığınızda da dört temel konu üzerinde yoğunlaştığını görürsünüz. Bunlar insan, bilgi, kültür ve doğadır. Dünya belediyeciliğinin temel ayakları olarak belirginleşen bu kavramları İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin yeni stratejik planına yeni ilkelerimiz olarak dâhil ettik. Şehirdeki insanların talep ve beklentileri, kent ve kırsal yaşamın koşulları değişim gösteriyor. Bu değişimi iyi okuyabilmek, şeffaf ve demokratik bir yönetim anlayışını sergilemek için insan odaklı bir belediyecilik gerekiyor. Diğer yandan yönettiğimiz şehrin bilgi birikimini iyi analiz etmemiz ve buradan toplumsal çözümler üretmeyi başarmak zorundayız. Yaptığımız tüm kamusal hizmetlerde bilgi üretme ve paylaşma sorumluluğumuz var. Kültür odaklı bir yerel yönetim anlayışıyla da kendi toplumsal belleğimize sahip çıkmamız gerekiyor. Bunun temelinde de bir arada yaşama iradesi var. Doğaya gelince, en temel ilkelerimizden biri. Kendini doğanın sahibi gören anlayışın sonunda ciddi bir ekolojik krizle karşı karşıya kaldık. Yaşam alanlarımız ciddi tehditler altında. Afetlere karşı dirençli kentler yaratmaya mecburuz. Kentlerin sorunları gitgide artıyor ve bu sorunlarla eski yerel yönetim anlayışıyla başa çıkamayız. Bu yüzden köklü bir yerel yönetim reformuna ihtiyacımız var.
Amuran- Yerel Yönetim reformu için de yine ortak akıl devreye girmeli ve birlikte düşünerek yasal alt yapı oluşturulmalı. Başarılar diliyoruz. Bu ayrıntılı açıklamalarınız için de teşekkür ediyoruz.
Soyer - Ben teşekkür ederim.
Nurzen Amuran
Odatv.com