Kronik bir hastalık olan endometriozis* endometriuma benzeyen dokunun rahim dışına yerleşmesi durumudur.
Endometriotik odaklarda sürekli lokal inflamasyon meydana gelir.
Endometriozis doğurganlık çağındaki kadınların % 15’ni etkilemektedir, pelvik ağrı ve kısırlığa neden olabilir.
Genel olarak endometriozis tanısı konan kadınlar gebe kaldığında, gebeliğin hastalığı olumlu şekilde etkilediği ve gebelik sırasında ağrı şikayetlerinin geçeceği düşünülür; çünkü gebelikle beraber hem ovulasyon süreci, hem de buna bağlı endometriotik odaklardaki kanamalar durmaktadır. Ayrıca gebeliğe ilişkin farklı hormonal, metabolik ve bağışıklık sistemine ait değişikliklerin de bu dönemde olumlu rol oynadığı varsayılır.
Endometriozisli kadınlarla ilgili son yıllarda yayınlanan bazı olumsuz gebelik sonuçları bu nedenle büyük ilgi çekti. Bazı çalışmalar endometriozisle herhangi bir ilişki bulmazken; diğerleri bazı sorunlarla ilgili artmış risk bildirdiler.
Endometriozise bağlı sorunların özellikle gebeliğin ikinci yarısında ve doğum sırasında görüldüğü ifade edilmektedir.
Gebelikte karşılaşılan sorunlar hangi durumlarda daha fazla görülebilir?
- Erken başlayan ve çok genç yaşlarda görülen endometriozis erişkin yaşta görülen endometriozis olgularından farklıdır. Peritonda derin anjiogenik** lezyonların varlığı ile karakterizedir. Bu hastalarda preeklapsi de dahil olmak üzere gebelikte sorunlarla daha sık karşılaşılmaktadır.
- Endometriozis ne kadar ağırsa(ileri evre), sorunlarla karşılaşma riski o denli artabilir.
- Endometriozise peritoneal yüzeylerde sık rastlanmaktadır; ama periton dışında mesane, rektum veya diğer barsak bölümlerinde de derin olarak yerleşebilir. Derin yerleşim olduğunda ciddi sorunlar gelişebilir.
- Endometriozis nedeniyle daha önce geçirilen cerrahi operasyonlar da süreçte önemlidir.
Gebelikte hangi sorunlarla karşılaşılabilir?
- Düşük riski artabilir; genel olarak toplumda oran %20 iken, bu hastalarda düşük görülme oranı %25’e yükselmektedir.
- Dış gebelik, endometriozis olmayan kadınlara göre 2 kat daha fazla görülebilir.
- Çikolata kisti (endometrioma) gebelikte büyüyebilir; ancak nadiren kistin yırtılması, abse veya yumurtalığın torsiyonu oluşabilir.
- Preeklampsi Beraberinde olan adenomiyozis de sorunda rol oynayabilir.
- Plasenta previa
- Erken doğum Endometriozis nedeniyle tüp bebek tedavisi yapılan yapılan kadınlarda erken doğum ve plasenta previa riski artmıştır.
- Doğum öncesi veya sonrası kanama Bazı makalelerde 24 haftayı geçen gebelerde doğum öncesi ve sonrası kanama ile erken doğum riski yüksek bulunmuştur.
- Sezaryen Özellikle isteğe bağlı sezaryen oranlarının arttığı bildirilmektedir. Endometrioziste kısırlığın sık görülmesi, anne olma yaşının bu nedenle ileri yaşlara kayması ve tedavi ile elde edilen gebeliğin ‘kıymetli gebelik’ olduğu düşüncesi ile anne adayı sezaryen ile doğumu tercih edebilmektedir.Diğer bir nedense pelvik ağrıdan kaçınmak için hastanın sezaryen operasyonunu tercih edebilmesidir.
- Nadiren barsak perforasyonu, karın içine kanama gibi ciddi sağlık sorunları da meydana gelebilir, ancak gebelikte görülebilecek sorunların endometriozise bağlı artma riski oldukça düşüktür.
Gebelikte görülen bazı obstetrik sorunlar endometrioziste neden artabilir?
Bu sorunlara yol açabilecek nedenler hala bilinmiyor. Olası faktörler:
- Endometriozis nedeniyle periton sıvısında artmış sitokin düzeyleri, proenflamatuar ve anjiogenik değişiklikler erken doğumla ilgili risk artışını açıklayabilir.
- Endometriotik odaklarda kanama
- Plasenta oluşumunda defekt
- Gebeliğe bağlı hormonlarda değişim ve endometriotik dokunun desidualizasyonu
- Rahimde peristaltik hareketlerde lokal bir artış mikrotravmaya yol açabilir ve implantasyon bozulabilir. Preeklampsi ve erken doğumda bu faktörler rol oynayabilir.
- Junctional zone*** gebelikte plasenta gelişiminin olduğu yerdir. Endometriozisde bu dokuda kalınlaşma saptanmıştır.
Rahimde düz kaslardan oluşan miyometrium 2 farklı bölgeden meydana gelir: Endometriumun hemen altında yer alan bölge (junctional zone) ve daha dışta yer alan miyometrium.
Junctional zone hem yapısal, hem de fonksiyonel olarak diğer kısımdan farklıdır. Bu bölgenin düzensiz kalınlaşması adenomiyozis tanısında kullanılan bir kriterdir.
Bu konuda şimdiye kadar yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlar
- Endometriozisin gebeliğe zarar verebileceğine ilişkin delil bulunmuyor, bu nedenle endometriozis tanısı konan ve çocuk isteyen kadınların huzursuz olmasına gerek yok.
- Endometriozisin gebelik sonuçlarını olumsuz etkileyeceği söylenemez, ancak anne adaylarının çok az da olsa karşılaşabilecekleri riskler konusunda bilgilendirilmeleri önem taşır.
- Güncel bilgilerimiz endometrioziste gebelik takiplerinin diğer gebelerde olduğu şekilde yapılması şeklindedir; bu gebelerde sık takip yapılması önerilmiyor.
- Endometrioziste gebelikten önce yapılacak hormonal veya cerrahi tedavinin gebelik sonuçlarını değiştirmediği ifade edilmektedir.
- Gebelikte oluşabilecek sorunlara engel olmak amacıyla gebelik sırasında cerrahi tedavi uygulanması da önerilmiyor, çünkü yapılacak bu ameliyatların sonuçları iyileştireceğine yönelik elimizde delil bulunmuyor.