Tortikolis nedir
Boynun iki tarafında bulunan, başın sağ ve sol yana hareketini sağlayan V şeklindeki sternocleidomastoid kasının kısalması ve sertleşmesi sonucu boyun hareketlerinin kısıtlanmasına neden olan bir hastalıktır. Hastaların çoğunda tortikolis bulunan taraftaki kasın bitiminde ele gelen bir kitle ( şişlik ) bulunur. O tarafa doğru olan boyun hareketi değişik derecelerde kısıtlanmıştır ve kısıtlanmanın derecesi tedavinin seyrini belirler. İlk bakışta bebeğin boynunun tortikolis olan tarafa doğru eğildiği, boynun kısıldığı, kısa gözüktüğü, çenenin o taraf omuza doğru yaklaşıp, yüzünse ters tarafa baktığı fark edilir. Bebek yamuk bakar. Elle düzeltilmek istenirse düzelmediği gözlenir. Kafa ve yüz de asimetri bulunur. İlerleyen vakalarda yüz kasları iyi çalışmadığı için tortikolisin olduğu taraf yüz küçük kalır. Kas ve iskelet gelişimi olması gerektiği gibi olmadığı için sonradan bu yüz asimetrisi düzelmeyebilir. Boyun omurlarında, sırt omurlarında eğilme, omuz düşüklüğü, kalça çıkıklığı ve ayakta ortopedik problemler, görme sorunları, tedavi edilmeyen vakalarda ortaya çıkabilir.
Nedenleri
Temel olarak iki neden öne sürülmektedir
Anne karnında bebeğin anormal boyun pozisyonu ve zor doğum nedeni ile boyunda meydana gelen travma, hasar. Bu nedenle normal doğum sonrası daha sık görülür. Sezeryan sonrası da nadir olarak görülebilir.
Nereye başvurmak gerekir
Bebeğinizde böyle bir durumu fark ettiğinizde çocuk hastalıkları uzmanı, çocuk fizik tedavi ve rehabilitasyon özel dal polikliniği ve çocuk cerrahisi , çocuk nörolojisi poliklinikleri bulunan tam teşekküllü ve ekip çalışması yapılabilecek bir hastaneye başvurmak gerekir. Esas olarak tortikolisi çocuk fizik tedavi ve rehabilitasyon özel dal polikliniği ile çocuk cerrahisi takip eder.
Tanısı nasıl konur
Fizik muayene ve boyun ultrasonu ile tanı konur.
Tedavisi
Tedavisi fizik tedavi ve cerrahidir. Fizik tedavi ile düzelmeyen vakalarda altıncı aydan sonra ameliyat kararı düşünülür. Ameliyatı basittir. Sorunlu kasın kesilmesi şeklindedir. Özelliklede bir yıl içinde iyileşme kaydetmeyen ve boyun hareketleri daha da kısıtlanan hastalarda tedavi cerrahidir. Altı yaşına kadar fark edilmeyen hastalarda da cerrahi tedavi çalışmaları olmakla birlikte böyle geç kalınan vakalarda tedavi zordur. Boyun eğri kalabilir ya da boyun düzeltilse bile yüz asimetrisi düzelmez. Bu nedenle erken fizik tedavi önemlidir. Ameliyattan sonrada yeterli fizik tedavi yapılmaz ise tekrar edebilir.
Fizik tedavide en sık önerilen üç hareket vardır. Başı öne ve arkaya eğme günde üç kez onar defa yapılır. Başı iki yana eğme günde üç kez onar defa yapılır. Başı yana çevirip, gövde sabit tutularak, çeneden hafif bir şekilde bastırarak beşe kadar sayma ve bırakma. Özelliklede boynun dönemediği ters tarafa doğru günde üç kez onar defa yapıldığında en faydalı harekettir. Bu hareketler yavaş yapılmalıdır yoksa bebeğin başı döner.
Tortikoliste masaj ve vojta tedavisi de mevcuttur. Vojta tedavisi sertifikası olan fizyoterapislerden öğrenilmesi gerektiği ve yanlış yapılırsa hiçbir işe yaramadığı için külfetlidir. Kalp ve solunum problemi olan bebeklerde dikkat gerektirir. Temel amaç normal olmayan yapının birtakım hareketlerle normal hareketlere ve normal kas gelişimine dönüştürülmesidir.
Anne baba olarak neler yapılabilir
Bebek bir pozisyon yastığı ya da katlanmış battanyeler yardımı ile ters tarafa yan yatırılır. Yatağın eğimi de diğer tarafa dönemeyeceği şekilde ayarlanabilir. Bebeğe ters taraftan seslenilir. Ters tarafa dikkat çekici oyuncak ve resimler konulup mesela diğer taraf duvar olabilir. Kendiliğinden ters tarafa başını çevirmesi sağlanmaya çalışılır.
Sonuç
Hastaların dörtte üçü fizik tedavi ile, geri kalanın dörtte üçü ise cerrahi tedavi ile tamamen düzelir.