Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bilgisayar Mühendisliği A.B.D. Mobil ve Kablosuz Bilişim Dersi OSI – Oturum ve Sunum Katmanları Kenan BAYSAL
OSI Katman Modeli • İki bilgisayar arasındaki iletişimin nasıl olacağını tanımlar. • Herhangi bir donanım veya network tipine özel değildir. • Amacı; network mimarilerinin ve protokollerinin bir network ürünü bileşeni gibi kullanılmasını sağlamaktadır.
Katmanlar Arasındaki İlişki • Her bir katmanın görevi bir üst (yüksek) katmana servis sağlamaktır. • İki bilgisayar arasındaki iletişimde katmanlar sırasıyla iletişim kurarlar • Veri bir katmandan diğerine iletilmeden önce paketlere bölünür. • Paket bir aygıttan diğerine veri aktarmada kullanılan bir birim veridir. Her katmanda pakete ek bilgiler (formatlama ya da adresleme) eklenir. • Verinin iletimi üst katmandan alt katmana doğru olur. • Verinin kablo ile iletimi fiziksel katman tarafından gerçekleştirilir. Diğer bilgisayarda ise önce fiziksel katman ile karşılanan veri üst katmanlara doğru hareket eder.
Sunum Katmanı • Sunum Katmanı altıncı katman olarak Uygulama Katmanının altında yer alır. • Veri dönüştürücü olarak görev yapar. • Gelen ve giden verileri iki tarafında anlayacağı standart bir gösterime dönüştürür.
Sunum Katmanı • DOS ve Windows 9x metin tipli veriyi 8 bit ASCII olarak kaydederken XP tabanlı işletim sistemleri 16 bit Unicode'u kullanır Sunum katmanı bu gibi farklılıkları ortadan kaldırır. • Sunum katmanı çoğunlukla ağ ile ilgili değil, programlarla ilgilidir.
Sunum Katmanı • Sunum katmanı iki alt katmandan meydana gelir: • CASE • (Ortak Uygulama Servis Elemanı - Common Application Service Element) • SASE • (Özel Uygulama Servis Elemanı – Specific Application Service Element)
Sunum Katmanı • CASE • Alt katman olarak uygulama katmanı için ve oturum katmanı için hizmet sağlar • Oturum katmanı için istek hizmetlerine cevap verir. • ACSE, ROSE, CCR, RTSE gibi ortak uygulama servislerine destek sağlar.
Sunum Katmanı • SASE • Alt katmanı uygulamalara özel servisler sunar. Bu servislerden bazıları şöyledir; • FTAM (File Transfer, Access andManagment Protocol) • VT (Virtual Terminal) • MOTIS (Message OrintedTextInterchange Standart) • CMIP (Common Management Information Protocol) • JTM (Job Transfer andManipulation) • MMS (Manufacturing Messaging Service) • RDA (Remote Database Access) • DTP (DisturbutedTransactionProcessing)
Sunum Katmanı • FTAM (File Transfer, Access andManagment Protocol); istemci ile sunucu arasında açık bir ortamda dosya transfer hizmeti sağlar. • VT (Virtual Terminal); klavye, ekran ve yazıcı benzeri cihazlar ile terminal kontrol etmeyi sağlayan host uygulamaları sağlar. • MOTIS (Message OrintedTextInterchange Standart);TCP/IP’deki Simple Mail Transfer Protocol (SMTP) benzeri bir işlev görür. CMIP (Common Management Information Protocol); ağ yönetim uygulamaları ve yönetim aracıları arasında iletişim kurulmasını sağlar.
Sunum Katmanı • JTM (Job Transfer andManipulation); iş transferi ve veri işleme görevi gerçekleştirir. • MMS (Manufacturing Messaging Service); gerçek zamanlı veri işleme için mesajlaşma sistemi, ağ araçları ve bilgisayar programları arasında gözetimli denetim bilgileri sağlar. • RDA (Remote Database Access); veri tabanı erişimi için protokol standardıdır. • DTP (DisturbutedTransactionProcessing); iki veya daha fazla ağ sunucusunun dâhil olduğu işlemler topluluğudur. Genellikle işlem yöneticisi, bütün işlemleri kapsayan genel işlem yönetimi ve oluşturulmasından sorumluyken host işlem kaynaklarını sağlar.
Protokoller • Apple Filling Protocol - AFP • Independent Computing Architecture – ICA • Lightweight Presentation Protocol –LPP • NetWare Core Protocol – NCP • Network Data Representation – NDR • Telnet • External Data Representation - XDR • X.25 • AbstractSyntaxNotationOne - ASN.1
Apple Filling Protocol - AFP • Mac işletim sistemine dosya paylaşım servisi sağlayan ağ protokolüdür. • MAC OS 9 ve öncesinde öncelikli dosya hizmeti protokolü olarak kullanılmıştır.
Independent Computing Architecture – ICA • CITRIX firması tarafından geliştirilmiş uygulama sunucu sistemi için özel olarak geliştirilmiş bir protokol • Bu protokol istemci ile sunucu arasında geçen verinin özelliklerini hiçbir platforma bağlı kalmadan ortaya koyar. • Microsoft’un RDP (Remote Desktop Protocol) eşdeğeri bir hizmet sunar • Çalıştırıldığı sunucu üzerinden istemde bulunan bir sistemin altyapısı üzerinde ayrım yapmaz, Windows, Linux, Mac her türlü durumda ICA sayesinde sunucu üzerinden istemci olarak bağlantı kurabilirler
Lightweight Presentation Protocol –LPP • OSI uygulama hizmetlerine çizgi akımı yaklaşım desteği sunan bir protokol olarak tanımlanabilir.* *(http://www.javvin.com – network management & security)
NetWare Core Protocol – NCP • Genellikle NetWare işletim sistemi ile ilişkilendirilir • Ancak bazı parçaları Windows NT, Linux ve Unix’in çeşitli biçimlerinde uygulanmıştır. • Dosya erişimi, yazdırma işlemleri, dizin işlemleri, saat senkronizasyonu, mesajlaşma, uzaktan komut yürütme ve benzeri diğer ağ hizmetleri işlemlerinde kullanılır. • NoveleDirectory tarafından sunucular arasındaki dizin hizmetleri ağacı arasındaki veri değişimlerini senkronize etmek için kullanılmaktadır.
Network Data Representation – NDR • Ara yüz tanımlama dili (IDL) veri tiplerini sekizli dizileri üzerine eşleme tanımlaması yapar.
Telnet • İnternet veya yerel ağ bağlantısı üzerinden Virtual Terminal bağlantı kullanımında metin odaklı iki yönlü interaktif iletişim hizmeti sunan ağ bağlantı protokolüdür • Uzak bilgisayar üzerinde oturum açma izni sağlar. • Protokol sayesinde oturum açılan bilgisayar klavye ve ekranı sanki bağlanılan bilgisayarın bir uçbirimiymiş görev yapar.
External Data Representation - XDR • Bilgisayar ağlarında kullanılan veri kodlama ve tanımlama standart protokolüdür. • Farklı bilgisayar mimarileri arasında veri transferi yapma konusunda oldukça kullanışlıdır. • Sun Workstation, VAX, IBM-PC, ve Cray gibi birbirinden farklı mimarilere sahip makineler arasında iletişim sağlamakta kullanılmaktadır. • XDR veri formatı tanımlama dili kullanır. Bu dil sadece veri tanımlama işlevi görür, herhangi bir programlama dili gibi bir işlevi yoktur.
X.25 • X.25, anahtarlamalı geniş alan ağları (WAN – WideArea Network) için uygun ITU-T (International TelecommunicationUnion) standart protokolüdür • Hata oranı yüksek, hızı düşük olan şebekeler üzerinde gerçekleştirilen ilk paket anahtarlamalı geniş alan ağ servislerinden biridir.
AbstractSyntaxNotationOne - ASN.1 • OSI referans modelinin sunum katmanında kullanılan, verilerin nasıl gösterildiği, kodlandığı, yollandığı, alındığı ve okunduğunu anlatmaya yarayan standart genişletilebilir bir dildir
Oturum Katmanı • Ağda iki uygulamanın haberleşmesini sağlar. Uygulamalar arasındaki bağlantıları kurar, yönetir ve sonlandırır. • İki uygulama birbirini fark edecek ve aralarında bir diyalog başlatacaktır. • Bu katman yardımı ile farklı bilgisayarlardaki kullanıcılar arasında oturumlar kurulması sağlanır. Bu işlem oturumların kurulmasını, yönetilmesini ve bitirilmesini içerir
Oturum Katmanı • Örneğin bir Internet Explorer programı ile Web server uygulamasının oturum kurmalarını birbirleri ile ön konuşmalar yapmalarını sağlar. • Örneğin A bilgisayarı B üzerindeki yazıcıya yazdırırken, C bilgisayarı B üzerindeki diske erişiyorsa, B hem A ile olan, hem de C ile olan iletişimini aynı anda sürdürmek zorundadır. Oturum Katmanı farklı sistemler üzerinde açılan oturumları yönetir.
Oturum Katmanı • Oturum katmanı şu hizmetleri sağlar; • İletişim Yönetimi; kimin iletişim sırası olduğuna karar verir. • Senkronizasyon; iki oturum varlığını bilinen bir duruma taşır. • Faaliyet Yönetimi; faaliyet olarak adlandırılan mantıksal birimler halinde kullanıcıya veri sınırlandırma izni verir. • İstisna İşleme; genel bir hata raporlama mekanizmasıdır.
Protokoller • AppleTalk Data Stream Protocol - ADSP • AppleTalk Session Protocol – ASP • H.245 • ISO-SP (X.225, ISO 8327) • Internet Storage Name Service - iSNS • Layer 2 Forwarding Protocol – L2F • Layer 2 Tunneling Protocol – L2T • NetBIOS – Network Basic Input/OutputSystem • PasswordAuthentication Protocol -PAP • Point-to-Point Tunneling Protocol – PPTP • Remote Procedure Call – RPC • Real-Time Transport Control Protocol – RTCP • Short Message Peer-to-Peer Protocol – SMPP • SOCKS Protocol • Zone Information Protocol – ZIP • Sockets Direct Protocol – SDP
AppleTalk Data Stream Protocol - ADSP • AppleTalk Apple firması tarafından bilgisayarlar arası ağ bağlantısı için özel olarak geliştirilen bir uygulamadır • ADSP kullanılarak istemci uzak uç ile bir bağlantı oluşturabilir, veri gönderebilir veya veri alabilir ya da bağlantıyı sonlandırabilir. • Ayrıca ADSP, istemcinin kendi içinde kullanabileceği, uyarı mesajı mekanizması sağlar.
AppleTalk Session Protocol – ASP • AppleTalk uygulamasının oturum katmanında merkezini oluşturur • Biri iş istasyonu biri de sunucu olmak üzere iki ağ varlığı aralarında ASP oturumu oluşturabilirler. • Bu iki varlık arasındaki lojik iletişim eşsiz oturum tanımlayıcıları ile tanımlanır. • ASP komut yorumlama çalıştırma işi yapmaz.
AppleTalk Session Protocol – ASP • ASP hizmetleri ve özellikleri; • Oturum açma ve oturum kapatma. • Açık bir oturumda sunucuya komut gönderimi ve dönen komutların yanıtlanması. • Oturum sonunda iş istasyonundan sunucuya veri blokları yazımı • Sunucudan iş istasyonuna uyarı gönderimi • Oturum açılmadan sunucudan hizmet durum bilgisi alınması
H.245 • H.245,H.323 ve H.324 iletişim oturumları ile birlikte kullanılan ve telefon sinyali olmayan sinyal hat iletimini de içeren kanal kontrol protokolüdür. • Şifreleme, akış kontrol, öncelik istekleri ve medya akışında kullanılan lojik kanalların açılıp kapanması gibi multimedya iletişiminde ihtiyaç duyulan bilgi taşıma konularında işlevseldir.
ISO-SP (ISO - Service Provider) • OSI oturum katmanında, oturum açma kapama gibi konularda oturum yönetimi sağlar. • Bağlantının kopması durumunda yeniden bağlantı oluşturmayı sağlar. • Eğer oturum uzun bir süre kullanılmadıysa, oturumu bir sonraki kullanıma kadar kapatır.
Internet Storage Name Service - iSNS • iSNS sunucularda, IP depolama anahtarlarında ve hedef aygıtlarda dağıtılabilir hafif bir keşif protokolü olarak tasarlanmıştır. • Bölgeleme ve durum değişim yönetimi olarak da bilinen, IP depolama kaynaklarının kayıt, keşif ve yönetimi sağladığı olanaklardır. • İsim kayıt servisi nitelik ve adreslerini analogdan fiber kanala olacak şekilde kayıt edilmesi için IP depolama aygıtlarını aktif hale getirir.
Layer 2 Forwarding Protocol – L2F • Cisco System tarafından, özel sanal ağ bağlantıları kurmak amacıyla geliştirilmiş bir tarama protokolüdür. • L2F kendi başına şifreme veya gizlilik sağlamaz • L2F özellikle Point to Point Protocol (PPP) trafik taraması için tasarlanmıştır.
Layer 2 Tunneling Protocol – L2T • Sanal özel ağların (VPNs) desteğinde kullanılan tarama protokolüdür. • L2F gibi bu protokol de kendi başına şifreleme veya gizlilik desteği sağlamaz. • Şifreleme desteği sağlayan protokol üzerinde bulunur.
NetBIOS – Network Basic Input/OutputSystem • Bir yerel ağ (LAN) üzerindeki farklı bilgisayarların birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan bir sistemdir. • NetBIOS üzerinden aynı ağ üzerindeki bilgisayarların iletişimi, temel olarak WINS (Windows Internet Name Service) Sunucusunun bilgisayarların NetBIOS isimlerini IP adreslerine çözümlemesiyle gerçekleşir.
PasswordAuthentication Protocol -PAP • Şifre kullanan bir kimlik doğrulama protokolüdür. • PAP, kullanıcıların sunucu kaynaklarına erişmelerinden önce PPP tarafından kullanılır. • Hemen hemen bütün ağ işletim sistemi uzak sunucuları tarafından desteklenen bir protokoldür.
Point-to-Point Tunneling Protocol – PPTP • Internet üzerinden erişimi sağlayan protokoldür. • PPTP teknolojisi çok protokollü sanal bir network yaratır. • Uzaktan Erişim Hizmeti (RAS) Sunucularına modemler aracılığıyla ulaşılır. PPTP ise RAS sunuculara Internet üzerinden erişimi sağlar.
Remote Procedure Call – RPC • Temel anlamda istemci ve sunucu arasında yapılan işlemlerin iletişimi için tasarlanmıştır. • Bir işlemin gerçekleşmesi için bir gönderici ve birde alıcı vardır. Örneğin Microsoft Outlook ve Exchange sunucu ikilisi gibi. • Aynı şekilde sunucu üzerindeki bir çok serviste bu mimariyi kullanarak birbirleriyle haberleşirler. • Bu haberleştirmeyi güvenli kılan ve kolaylaştıran şey RPC’dir
Real-Time Transport Control Protocol – RTCP • Real-Time Transport Protocol (RTP)’nin bir alt protokolüdür. • RTP ile RTCP birlikte çalışırlar. • RTP gerçek zamanlı veri iletimi ile ilgilenirken; RTCP veri iletimini görüntüler • RTCP sayesinde veri alıcısı herhangi bir paket kaybının olup olmadığını tespit eder, ya da jitter* gecikmelerini gidermeye çalışır *paket iletiminde paketler arasındaki gecikme
SOCKS Protocol • İstemci-sunucu uygulamalarının şeffaf bir biçimde network güvenlik duvarı servislerini kullanmasına izin veren bir internet protokolüdür • SOCKS, SOCKETS in kısaltılmış şeklidir.
Zone Information Protocol – ZIP • AppleTalk ağı numaralarının bölge isimleri ile ilişkilendiren bir protokoldür.
Sockets Direct Protocol – SDP • Software WorkingGroup tarafından yüksek performanslı bilgi işlem ihtiyacını gidermek için tasarlanan bir ağ protokolüdür • Performans artışı sonucunda uzakta bulunan başka bir bilgisayara, doğrudan bir bilgisayarın hafızasından veri akışı sağlar.