Ceviz fidanı ülkemizin dört bir yanında yetişebilen kısa vadede ağaç haline gelip yetişen, yıllar boyu maddi getirisi en yüksek meyve ağaçlarındandır. Ülkemizin deniz kıyısı, ılıman iklime sahip batı kesimlerinde chandler ceviz fidanı, soğuk iklime sahip doğu kesimlerinde ise fernor ceviz fidanı dikilmelidir.
Meyve ağaçlarının düzgün ve kuvvetli bir taç oluşturmalarını, uzun zaman iyi ve bol ürün vermelerini, verimden düşen ağaçların tekrar verimli hale getirmek için ağaçların toprak üstü organlarına uygulanan kesme, bükme, tomurcuk, sürgün ve yaprak alma işlemlerinin tümüne budama denir.
Ceviz ağacının en önemli niteliklerinden birisi, değişik toprak ve iklimlere kolayca uyum sağlamasıdır. Ceviz ağacının yetiştirilmesi uzun zamana bağlı olmakla beraber, 400-1800 saat soğuklama ihtiyacıyla dünya üzerinde en çok yayılan meyve türlerinden birisidir. Ceviz deniz seviyesinden 1700 m. yükseklikteki alanlara kadar yayılış gösterir. Mutedil iklim meyve türlerinden olan ceviz, hem yüksek ve hem de düşük sıcaklığa karşı hassastır. Aşırı yaz sıcaklarında yeşil kabukta, yapraklarda yanmalar ve meyvelerde büzülmeler olur. Bu zararlanma +36°C’ de başlar +43°C’ de çok şiddetlenir.
FİDAN DİKİMİ NASIL YAPILIR
Aşılı ceviz fidanları ile bahçe kurulduğunda ağaçlar çeşidine göre 1-3 yıl içinde verime yatarlar.Dikim mesafeleri; ceviz fidanı büyük taç oluşturduğundan dikim mesafeleri geniş bırakılmalıdır. Ayrıca çeşit özellikleri bilinerek dikim mesafeleri bırakılmalıdır. Örneğin Chandler ceviz fidanı (Amerikan cevizi) diğer ceviz fidanı çeşitlerine göre daha küçük taç oluşturduğundan daha kısa mesafeler bırakılabilir. Yine toprak özellikleri de bilinerek mesafeler ayarlanmalıdır.Örneğin, daha kıraç, besin maddesince zengin olmayan, sulama imkanları daha kısıtlı yerlerde daha kısa mesafeler, derin, humuslu, havalanan, uygun sulama yapılabilen yerlerde ceviz fidanları daha uzak mesafelere dikilebilir.
Aşılı ceviz fidanı dikim mesafeleri doğal koşullara ve bakım koşullarına göre değişirse de ceviz fidanlarında en ideal dikim aralıkları; çeşidine göre 10 x 10 m, 8 x 8 m, 8×4 m, 7×7 m’dir.
DİKİM ARALIKLARINA GÖRE FİDAN SAYISI
7×3,5 m dikim aralığı = 1 dönüme 40 adet ceviz fidanı dikilir
8×4 m dikim aralığı = 1 dönüme 30 adet ceviz fidanı dikilir
7×7 m dikim aralığı = 1 dönüme 20 adet ceviz fidanı dikilir
10×7 m dikim aralığı = 1 dönüme 20 adet ceviz fidanı dikilir
8×8 m dikim aralığı = 1 dönüme 15 adet ceviz fidanı dikilir
9×9 m dikim aralığı = 1 dönüme 12 adet ceviz fidanı dikilir
10×10 m dikim aralığı = 1 dönüme 10 adet ceviz fidanı dikilir
Açık köklü ceviz fidanlarının dikimi kış dinlenme döneminde yapılır. Yani sonbahardan başlar, erken ilkbahara kadar devam eder. Açık köklüler için yaprak döktükten sonra fidanların dikilmesi daha uygundur. Poşetli/tüplü ceviz fidanlarının dikimi ise yılın on iki ayı yapılabilmektedir. Ceviz fidanı çukurları ortalama 60 cm genişliğinde ve 60 cm derinliğinde açılmalıdır. Fidan dikim çukurları açılırken çıkan toprak ya tek başına veya var ise yanmış küçük veya büyükbaş hayvan gübreleri ile karıştırılabilir ve fidan çukurlarına doldurulur. Ayrıca dikkatli davranmak koşuluyla dikim çukurlarının dibine 100-150 gram civarında kompoze gübre koyulup üzerine biraz toprak döküldükten sonra fidan köküyle temas etmeyecek şekilde ceviz fidanları yerleştirilebilir.Dikimden önce açık köklü ceviz fidanlarına kök budaması yapılır. Kök budamasında kalın kökler düzeltilir. Saçak kökler azaltılmaz.
Ceviz fidanı dikiminden sonra toprakta hava kalmayacak kadar bol can suyu verilmelidir. Dikim sonbaharda yapıldıysa gözlerin uyanması başlamadan önce, fidanların tepesi 40-50 cm den kesilir.Dikim sırasında aşılı ceviz fidanının aşı noktası topraktan 5-10 cm yukarıda olmalıdır. Rüzgarlı bölgelerde dikimden sonra ceviz fidanı hereğe bağlanır.
Cevizin en fazla ihtiyaç duyduğu macro elementler,azot ve potasyumdur.Dikimden önce yalnız fosfat ve potasyumlu gübre uygulanır.azotlu gübreleme yapılmaz.Dikim öncesi, ilk yıl kök gelişimini güçlendirmek için açılan fidan çukurlarının en dibine 250 gr tıriple süper fosfat ve 250 gr potasyum sülfat birlikte atılır.4-5 kürek toprak atılarak karıştırılır.Yeni dikilen bahçelerde hem dokuyu sertleştirme açısından hem meyve gözü yaptırma açısından hem de tacı geliştirme açısından dengeli bir gübreleme yapmanın çok önemi vardır.Eğer düzenli ve dengeli bir gübreleme yapılmazsa ayrım periyodu zamanında fidanın gelişimi ve meyve dökümünde ciddi dengesizlikler oluşur.
Ayrım periyodu nedir.?Ağaçlar uyanma zamanından sonra ki süreç de haziran,temmuz ve ağustos ayında gelişimine devam ederken bir sonraki sene için de ne yapacağına karar verir.yani bu gözler,meyve gözümü,yaprakmı, dalmı olucak.işte burada üreticinin yapması gereken,fosforla,borla,çinkoyla,organik gübrelerle,potasyumla toprağı desteklemektir. tedarikci firma tarafından sizlere verilecek sulama ve gübreleme programıyla bahçe uygulamasını devam ettireceksiniz ki ağaçlar zamanında meyveye yatsın zamanında kendisine gerektiği kadar dal ve yaprak oluştu
Ceviz, gıda sektöründe ağırlıklı olarak tatlı ve çikolata üretimi için kullanılıyor. Özellikle baklavanın ayrılmaz bir parçası konumunda. Yaprağı ve yeşil dış kabuğu farmakolojide kullanılıyor. Yeşil kabuk aynı zamanda doğal bir boya hammaddesi. Cevizin kerestesi de çok değerli ve kaplamada yaygın olarak kullanılıyor.
Ceviz bahçesi kaça kurulur?
Klasik dikimde sıra arası ve sıra üzeri mesafeler 7×7 ile 10×10 metre olarak tercih ediliyor. Klasik olarak dekar (dönüm) başına 10-20 adet fidan dikilebiliyor. Bazı bölgelerde bu sayı 31 de olabiliyor. Ancak bu sistemde mutlaka yan dallarda meyve veren çeşitler kullanılmalı. Çok iyi budama ve terbiye yapılmalı. Ağaçlar 10 yaşına geldiğinde, 8×4 metre dikim sıklığında kurulan bir bahçede seyreltmeyle 8×8 metre aralığına geçilmesi öneriliyor. Böylece arazi 10 yıl boş kalmamış oluyor.
Ceviz dikim zamanı fidanına göre değişiyor. Tüplü fidan kullanılacaksa mayıs-haziran ayları öneriliyor. Açık köklü fidan içinse ekolojik koşullara bağlı olarak kasım-aralık ve mart-nisan aylarında dikim yapılabilir. Fidan fiyatları 10-15 TL arasında değişiyor. İşçilik ve arsa dahil 1 dekarlık bahçenin kurulum maliyeti 1.500 TL’yi buluyor. Bu arada devletin 5 dekardan az olmamak kaydıyla dekar başına 300 TL destek verdiğini hatırlatalım.
Ceviz ağacı beşinci yılında meyve vermeye başlıyor. Asıl verim içinse 10’uncu yaşı beklemek gerekiyor. Bir ağaç ortalama 35 kg meyve verebiliyor. Uzmanlar, bu işten ciddi anlamda para kazanmak isteyen girişimcilere en azından 50 dekarla başlamalarını tavsiye ediyor.
Ceviz bahçesi kuracaklara mini tavsiyeler
>> Danışmanlık hizmeti veren kurum ve kuruluşlarla işbirliği halinde yatırıma başlamalı.
>> Projeyi ve fizibilite raporlarını deneyimli teknik elemanlar hazırlamalı.
>> Proje öncesi benzer yatırımlar incelenmeli.
>> Proje kapasitesinin ekonomik sınırları belirlenmeli.
>> Çiftlik bölgesi ve yerinin seçiminde SWOT (güçlü ve zayıf yönler, fırsatlar ve tehditler) analizi yapılmalı.
>> Yönetim ve işletme binalarının büyüklüğü ve gerekliliği analiz edilmeli.
>> Yatırımda tespit edilen riskler ve yüzdesi belirlenmeli.
>> Yatırımla ilgili teşvikler incelenmeli.
>> Geç yapraklanan ve yan dallarda meyve veren yani verimli ceviz çeşitleriyle bahçe kurulmalı.
>> Kapama ceviz bahçelerinde mutlaka damlama veya mini spring (yağmurlama) sulama sistemleri kurulmalı.
>> İlk yıllar özellikle gübreleme ve budamaya önem verilmeli…
Ceviz bahçesi bütün bahçeyi kaplayacak şekilde salma su ile sulanacağı gibi belli aralıklarla açılmış aralıklarlıda sulanabilir.
Sakıncaları; Bütün bahçeyi kaplayacak şekilde yapılan sulama,eğer arazi meyilli ise üst kısımlardaki verimli toprağın aşağı kısımlara doğru taşınmasına neden olacaktır. Buda hiç hesapta olmadığı halde üst kısımdaki ağaç köklerinin açılmasına, alt kısımdaki ağaç köklerinin dolmasına , kök boğazının toprak altında kalmasına neden olacaktır. Salma sulama usulünün bir başka sakıncası ise; Sulama sırasındaki buharlaşma nedeniyle çok fazla su kaybına neden olur. Buda sulama masrafını önemli ölçüde arttırır. Diğer bir sakıncası ve en önemlisi; Tabandaki tuzlanmayı yüzeye çıkarmış olmasıdır. Sonuç olarak arazinin çoraklaşmasına neden olur. Salma sulamadan sonra belli süre tarlaya girilmeyecek oluşu , toprak yüzeyinde kaymak tabakasının oluşu , bahçenin bütün yüzeyinde yabancı otların belirmesi buna bağlı olarak yabancı ot mücadelesinin giderlerinin artacak oluşu, hastalıklı bir ağaçtaki hastalığın diğer ağaçlara bulaşması gibi sonuçlarda bu sulama usulünün akla gelen diğer sakıncalarıdır.
Eğer bir sulama yapılacak ise , cevizlerin derin ve yayvan kök yaptıkları için bol ve seyrek sulama , sık ve yüzeysel sulamaya göre daha etkilidir.
Basınçlı sulama olarak bilinen Yağmurlama ve Damlama usulü sulamalar ise elbet en doğru sulama uygulamalarıdır.
Yağmurlama Sulamanın Sakıncalı Tarafı; Yağmurlama sulamada,damla sulamaya oranla daha fazla su harcanması ve sulamadan sonra bir kaymak tabakasının oluşması bu sulama usulünün sakıncalı tarafıdır. Diğer sakıncalı tarafı ise;Kuruluş masraflarının damla sulamaya oranla maliyetli oluşudur.
Yağmurlama Sulamanın Avantajı; İlk baharın geç gelen soğuklarında yağmurlama sulama ile ısının belli miktar yükseltilmesi ise bu sulama usulünün damlama sulamaya göre üstün olan tarafıdır.
Her iki sulama usulünde de kimyasal gübrelerin ve bazı toprak altı hastalıklarına karşı kullanılan ilaçların sulama suyuyla ağaçlara verile bilmesi, bu iki usulün geleneksel sulama usullerine göre avantajlı tarafıdır.
Hangi usulle sulama yapılırsa yapılsın, sulama suyunun ağacın bütün köklerine ulaşması gerekir. Sağlıklı bir gelişmede ağacın bütün kökleri ise genel olarak tacın iz düşümü alanı içine yayılmış durumdadır. Bu nedenle bir ceviz ağacının bütün köklerinin sulanabilmesi için, iz düşüm alanının tamamının sulanması gerekir. Ağaçların yaşayabilmeleri ve fotosentez faaliyetlerini sağlıklı bir şekilde yürütebilmeleri için suya ihtiyaç duydukları kadar, toprakta mevcut olan besin maddelerini alabilmeleri için de suya ihtiyaçları vardır. Çünkü ağaç kökleri vasıtasıyla sadece suda erimiş besin maddelerini alabilir. Bu bakımdan su olmazsa ,toprağın besin maddelerince zengin olması bir şey ifade etmez.
Aşağıda bakım programı bir tavsiye niteliğinde olup toprak tahlili sonuçlarına göre gübreleme ekolojik şartlara göre sulama yapılmalıdır.detaylı bilgi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Ceviz Fidanı Yetiştiriciliğinde Hangi Ay Neler Yapılır?
OCAK: Bitki dinlenme halindedir.iyi yanmış havyan gübresi etrafına atılarak toprağa karıştırılır.
ŞUBAT: bitki uyuma halindedir.iyi yanmış hayvan gübresi etrafına atılarak toprağa karıştırılır. don olmayan günlerde aşı kalemleri alınıp serin yerde muhafaza edilir.kalem aşısı yapılır
MART: Bitki uyanmaya hazırlanır. bordo bulamacı atılır. bitkiye yarma aşıya başlanır.bitkinin budanma zamanıdır.budanan yerler aşı macunuyla kapatılır
NİSAN: Bitki kök çalışmalarını hızlandırır.uyanmaya başlar.aşı yapımına devam edilir,toprak tahlillerine göre kimyasal gübreleme yapılır.bitkinin budanma zamanıdır.budanan yerler aşı macunuyla kapatılır.sulamaya başlanır.
MAYIS: Sulamaya devam edilir,seralarda ot alma işlemine devam edilir.yapılan aşıların bağları çözülür.
HAZİRAN: Sulamaya devam edilir,göz aşısı başlar gübreleme programı varsa gübrelemeye devam edilir.
TEMMUZ: Sulamaya devam edilir,göz aşısı yapılır.
AĞUSTOS: Sulamaya devam edilir,durgun yama aşısına başlanır.zorunlu olmadıkça kimyasal gübre kullanılmaz.
EYLÜL: Sulama programı sona erer durgun yama aşısına devam edilir.çatlamaya başlayan ceviz meyvesi toplanmaya başlanır.durgun ve yama aşısı devam eder.
EKİM: Ceviz meyvesi silkme ve toplama yöntemiyle hasata devam edilir.
KASIM: Bitki uyuma dönemine girmeye başlar, dökülen yapraklar toplanılarak bahçenin dışında yakılır.
ARALIK: Bitkinin uyuma dönemidir, kışları sert geçmeyen yerlerde ceviz budaması yapılır,budanan yerler sutut veya aşı macunuyla kapatılır.hayvansal gübre atılabilir.
Bodur Ceviz Fidanı olgusu ceviz yetiştiriciliğinde chandler ceviz fidanlarının yarı bodur yetişmesi ile ülkemizde yaygınlaşmış bir tabirdir.Aslında bodur ceviz fidanı ismi ile bir aşılı tescilli çeşit yoktur.
Bodur Ceviz Fidanı Kelimesi Bir Pazarlama Aracı Olmuştur!
Özellikle TV kanallarında rastlanan bu tabir chandlera itafen chandlerın namını kullanmak isteyen tüccarların bir pazarlama terimidir. Yani TV kanallarından yada internetten bu isimle satış yapan firmalardan bodur ceviz fidanı adı altında genelde aşısız çöğürlerin gönderildiği tespit edilmektedir. Bu çöğürlerin piyasa fiyatı adet başında 3 TL’yi geçmemektir. Yani TV’lerin kazandığı paraları siz düşünün. Kar edeceğim ucuza ceviz fidanı satın alacağım derken elinize piyasa da maddi değeri olmayan fidanları almış oluyorsunuz…
Bodur Ceviz Fidanı Hakkında Doç. Dr. Mehmet Sütyemez Hoca’nın Akademik Yazısı
Modern meyveciliğin temel hedefi hiç şüphesiz birim alandan azami kaliteli ve bol ürün elde etmektir. Bu amaçla tüm dünyada oluğu gibi ülkemizde de bu yönde bir çok araştırma ve çalışma yapılmış ve yapılmaya devam etmektedir.
Bu amaca yönelik olarak Dünya meyveciliğinde yıllar önce geliştirilen bodur anaçlar en yaygın olarak elma yetiştiriciliğinde kullanılmaktadır. Yani uzun yıllardır tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de en yoğun biçimde bodur anaç (M-9, M-106 gibi) elma yetiştiriciliğinde kullanılmaktadır.
Ancak şu an halihazırda ceviz yetiştiriciliğinde tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bodurlaştırıcı etkiye sahip yani bodur anaç, yada bodur ceviz çeşidi bilinmemektedir, kullanılmamaktadır. Net ifadeyle ceviz yetiştiriciliğinde ne bodur anaç bulunmaktadır nede bodur ceviz çeşidi bulunmaktadır. Şu ana kadar Dünya ve Ülkemiz literatüründe ve kaynaklarında bodur ceviz diye bir olay yoktur henüz bodur anaçlı ceviz yada bodur ceviz çeşidi ıslah edilmemiştir.
Ülkemiz de yoğun bir şekilde, bodur ceviz ya da salkım ceviz (şu an Topak ve Maraş- 12 ceviz çeşitleri dışında salkım ceviz bilinmemektedir) gibi çok değişik ceviz çeşitlerinin olduğu yada bu iddiayla ceviz çeşitlerinin pazarlandığı bilgileri ortalıkta dolaşmaktadır. Yok böyle bir şey, cevizde şu an bodurlaştırıcı etkiye sahip anaç ya da çeşit yoktur bu yüzden ceviz bahçesi tesis edecek yetiştiricilerimizin ya da yetiştirici adaylarının bahçe tesis ederken bu konuda dikkatli davranmaları kendi menfaatlarına olacaktır.
Sonuç olarak modern meyvecilikte olduğu gibi ceviz yetiştiriciliğinde de bahçe tesis ederken dikkat edilecek en önemli husus; güvenilir, standart, ismine doğru, kaliteli ve verimli çeşitle aşılı fidan seçimidir. Ancak bu şekilde en rantabıl bir üretim yapılıp en ekonomik gelir elde edilebilir.
Ülkemiz ve dünya ceviz yetiştiriciliğinde söz sahibi ülkelerin hiç birinde şu an “BODUR CEVİZ FİDANI” diye bir olgu yoktur. Ceviz yetiştiren yada yetiştireceklerin; şu an tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bodur ceviz diye adlandırılan bir çeşidin yada ceviz anacının olmadığını, bilmeleri ve ayrıca diktikleri ceviz ağaçları üzerinde ona göre beklenti içinde olmaları gerektiğini bilmelidirler.
Doç.Dr. Mehmet SÜTYEMEZ
KSÜ Ziraat Fak. Bahçe Bitkileri Bölümü- K.MARAŞ
Kaynak : http://ceviz.ksu.edu.tr/?page_id=90