David Lockwood & Matt Warwick / BBC Spor
FIFA, Katar’da 20 Kasım’da başlamış olacak Dünya Kupası’nın “ilk karbon nötr turnuva” olacağı iddia ediyor.
FIFA’ya göre Dünya Kupası’nda 3,6 milyon ton karbon üretilecek ve bu üretim bazı inisiyatiflerle dengelenecek.
Çevreciler ise bu iddianın “tehlikeli ve yanıltıcı” bulunduğunu, organizasyonun aslına bakarsak söylenenin üç katı daha büyük bir karbon ayak izi ortaya çıkartacağını söylüyor.
Lancaster Üniversitesi’nden Mike Berners-Lee, “FIFA’nın karbon ayak izi tahminini inceledik ve 10 milyon tonun oldukça üstünde bulunduğunu düşünüyoruz, doğrusu minimum üç katı” dedi.
Manchester Üniversitesi’nden iklim uzmanı Prof. Kevin Anderson da FIFA’nın iddiasının “oldukça yanıltıcı ve tehlikeli bulunduğunu” altını çizdi.
Anderson, “Bu turnuvanın direkt bir insani maliyeti olacak. Bir spor organizasyonu için devasa bir miktar bu. Bu emisyonların tesirleri dünya genelinde hissedilecek” dedi.
Berner-Lee de “Karbon nötr şaibeli bir terim. Dünya Kupası’nın seçtiği karbon dengelemesinde, atmosferden karbon temizlemiyor, doğrusu düzmece bir terim. Buna karbon nötr Dünya Kupası demek oldukça yanıltıcı. Dengelemek için karbon bile temizlenmiyor” diye konuştu.
Bilim adamları, FIFA’nın sürdürülebilirlik stratejisindeki karbon hesaplamalarının hatalı bulunduğunu, şüpheli karbon dengeleme uygulamasının sorumluluğunun taraftarlara yüklendiğini vurguluyor.
FIFA yetkilileri, Katar Dünya Kupası’nın üreteceği 3,6 milyon ton karbonun % 51,7’sinin, taraftarların uçuşları da dahil seyahatten kaynaklanacağını söylüyor. Kurum, her bir maç bileti sahibinin uçuşlarındaki karbon salımlarını da, toplu taşımada elektrik kullanılarak ve öteki bazı inisiyatiflerle dengeleyeceği taahhüddünde bulunuyor.
FIFA’nın yazılı açıklamasında, “FIFA iklim değişiminin günümüzün en zorlayıcı problemlerinden biri bulunduğunun bilincinde ve her birimizin derhal ve sürdürülebilir bir halde harekete geçmesi gerekiyor” deniliyor ve şöyleki devam ediliyor;
“FIFA ve ev sahibi ülke Katar ilk kez karbon nötr bir Dünya Kupası yapmayı taahhüt ediyor. Turnuva bağlantılı emisyonları azaltmak için kapsamlı inisiyatifler uygulanıyor. Bunlara enerji verimliliği yüksek stadyumlar, tasarımlarına yeşil sertifikalar, inşaları, operasyonları, düşük emisyonlu taşıma ve sürdürülebilir atık yönetimi uygulamaları da dahil.
“Tüm kalan emisyonlar ise internasyonal alanda tanınmış ve sertifikalı karbon kredilerine yatırımla dengelenecek. Bu gönüllü bir halde yapılıyor ve bu alanda spor sektöründe öncülük ediliyor. FIFA’nın UNFCCC İklim İçin Spor Çerçevesi’ne bağlanması ve 2040’ta net sıfır emisyona ulaşmayı hedefleyen kendi İklim Stratejisi ile daha fazlası yapılabilir ve yapılacak.”
‘Bu turnuva için inşa edilen altyapı’
Turnuvaya katılma hakkı elde edemeyen Norveç Ulusal Ekibi’nın oyuncularından Morten Thorsby, FIFA’nın iddiasını sorgulayan futbolcuları ve kuruluşları temsil ediyor.
Bu kuruluşların yayınladığı açık mektupta, “Bu turnuva, çevreye bıraktığı iz anlamında tam anlamıyla bir yıkım. Yalnız bu turnuva için tesisler inşa ettiler, bu asla iyi bir şey değil” denildi.
Mektupta, FIFA’nın karbon nötr olma iddialarından vazgeçmesi gerektiği vurgulanırken, gelecek Temmuz’da Avustralya ve Yeni Zelanda’da yapılacak 2023 Hanımefendiler Dünya Kupası’na dek çevre açısından “temiz” turnuvalara yaklaşımın gözden geçirilmesi çağrısı yapılmış oldu.
Mektubun imzacıları içinde, Thorsby, Wycombe Wanderers’tan David Wheeler, İngiliz futbol kulübü Forest Green Rovers, Roma forması giyen İsveçli oyuncu Elin Landstrom ve ABD’de Chicago Red Stars ekibinde oynayan Zoe Morse var.
Mektupta “İklim değişimi alt etmemiz ihtiyaç duyulan bir rakip ve uzatma dakikalarının sonundayız. Hangi formayı giyersek giyelim, hangi tezahüratı yaparsak yapalım, harekete geçmek hepimize kazandıracak. Sadece FIFA, bu altın fırsatı değerlendirmek yerine, en büyük gol şansını kaçırmak suretiyle pozisyon aldı. Turnuva ilk karbon nötr FIFA Dünya Kupası diye tanımlandı, doğrusu gezegenimizin üstündeki tüm tesiri sıfır olmalı” ifadeleri yer aldı.
Şikayetleri kim yapıyor?
FIFA’nın Katar Dünya Kupası’nın “karbon nötr” olduğu iddiasına, İngiltere, Fransa, İsviçre, Belçika ve Hollanda’da reklam şikayetleri yapılmış oldu.
Şikayetlerdeki temel argüman, FIFA’nın iddiasının karbon salımlarının olduğundan azca tahmin edilmesi ve dengeleme inisiyatiflerinin güvenilmezliği sebebiyle yanlış olduğu yönünde. Çevreciler tüketicilerin ve taraftarların bu şekilde yanıltıldıklarını korumak için çaba sarfediyor.
Katar Dünya Kupası’nın “karbon nötr” olma iddiası geçtiğimiz aylarda, Carbon Market Watch adlı kuruluşun raporunda, iddianın “yaratıcı muhasebeye” dayandığını ve “yanıltıcı” bulunduğunu söylemesiyle münakaşaya açılmıştı.
Açık mektupta ek olarak, seyahatlerin ortaya çıkartacağı karbon salımlarının “büyük bir oranda azca tahmin edilmiş olduğu ve bir turnuvanın karbon nötr olup olamayacağını gerçekleşmeden “tahmin etmenin olanaksız olduğu” ifade ediliyor. Karbon azaltma projelerinin etkinliği ve iyi mi ölçüm yapıldığı da sorgulanıyor.
Anderson, “Bu büyük etkinliklerde, Dünya Kupası ya da bir başka spor yada müzik organizasyonunda karbon nötr olunduğunun iddia edilmesi oldukça yanıltıcı ve durumu iyileştirmek bir yana, kötüleştiriyor” dedi.
“Deniz sıcaklığındaki artışı 1,5 dereceyle sınırlamak istiyoruz ve buna oldukça yakınlaştık” diyen Anderson, sözlerini şöyleki sürdürdü:
“İnsanları dünyanın bir yerinden diğer noktasına uçurarak ve dengelenmesi için insanların davranışlarını değiştirmesini beklemek hala işleri değişik bir halde yapmayı öğrenmediğimizi gösteriyor”
Anderson ek olarak “FIFA, alışılagelmiş şeyi yapmış oldu: hadi görkemli bir stada gidelim ve karbon salımını örtmek için birkaç karbon kredisi alalım. Hakikaten düşünmek yok, liderlik yok. FIFA her seviyede fiyasko” dedi.
Karbon emisyonları iyi mi dengelenir?
Berners-Lee de “FIFA karbon ayak izini aşırı derecede azca tahmin etti. Dünya Kupası oldukça mühim ve karbon ayak izi olması kaçınılmaz. Bunu şu anda mümkün olduğunca düşük tutmalıyız. Futbol uluslarına destek için Dünya Kupasını dünya genelinde dolaştırabilirsiniz fakat Katar bunlardan biri değil” dedi.
Berners-Lee sözlerini şöyleki sürdürdü:
“Bir örnek, FIFA’nın tüm tayyare yolculuklarının tek yön yapılacağını düşünmesi. Bu tam bir saçmalık.
“Karbon ayak izini dengelemeye en yakın inisiyatif, ağaç dikmek ve turbalıkları korumak benzer biçimde atmosferden karbon temizleyen programlar olabilir.
“FIFA’nın şimdiye kadarki en yeşil Dünya Kupası iddiası anlam ifade etmeyen. Ucuz ve iğrenç sözde dengeleme girişimleriyle, karbon salımlarının verdiği hasarı gideremezsiniz”
‘Mühim çevre programları’ neler?
FIFA’dan bir sözcü ise yapmış olduğu açıklamada, “2010’da bu turnuvaların ev sahipliklerini verdğiimizde, tüm planlamalarımızı ve operasyonlarımızı tanımlayan sürdürülebilirlik oldu” dedi ve ekledi:
“Mühim çevre programlarımız ülkede kalıcı bir miras bırakacak. Bunlara 1300 futbol sahası büyüklüğündeki 800 megawatt kapasiteli devasa bir güneş enerjisi tesisi, tasarım ve sürdürülebilirlikte yeni standartları belirleyen, en yeşil yapı sertifikalarını alan stadyumlar da dahil.”
“Bu Dünya Kupası’nın bütünlüklü yapısı yardımıyla iç hat uçuşları yapılmayacak ve taraftarlar stadyumlara uygar Doha Metrosu ile parasız gidecek, ek olarak 750 elektrikli otobüs de destek verecek”