Lösemi (Kan Kanseri) Nedir?Lösemi vücuttaki kan hücreleri ve kemik iliğini etkileyen bir kanser türüdür. Lösemi aynı zamanda kan kanseri olarak da bilinir. Kemiklerin içinde bulunan süngerimsi bir yapı olan kemik iliği, yeni kan hücreleri üretir. Kemik iliğinde üretilen kan hücreleri; akyuvarlar, alyuvarlar ve trombositlerdir. Ancak lösemide, kemik iliği anormal ve kontrolsüz bir şekilde lenfoid ve myeloid adı verilen öncül hücreler üretmeye başlar. Kanserli hücrelerin kontrolsüz ve aşırı çoğalması sonucu lösemi gelişir. Bu kanserli hücreler sağlıklı kan hücrelerinin yerini almaya başlar.
Lösemi, çoğunlukla lökosit ya da alyuvar adı verilen beyaz kan hücrelerinde gelişmeye başlar. İlerleyen zamanla diğer kan hücrelerini de etkileyebilir. Beyaz kan hücreleri, bağışıklık sisteminin temelini oluşturur. Bu nedenle lösemi; çeşitli enfeksiyonlara, kırmızı kan hücrelerinin eksikliğine (anemi) ve kanama bozukluklarına neden olabilir.
Lösemi, 15 yaşın altındaki çocuklarda yüzde 30 oran ile en yaygın görülen kanser türüdür. Ancak 55 yaşından büyük yetişkinlerde de ortaya çıkabilir. Günümüzde lösemilerin tedavi başarısı yaklaşık yüzde 85’e ulaşmıştır. Bunda hasta bakımındaki önemin artışı, gelişmiş laboratuvar olanakları ve risk sınıflandırılmasının daha iyi belirlenmesi gibi tedavi başarısını etkileyen pek çok faktör etkilidir.
Lösemi (Kan Kanseri) Türleri
Lösemiler hastalığın türüne ve ilerleyiş hızına göre 2 ayrı grupta sınıflandırılırlar. Hastalığın hangi hücrelerle başladığına göre Myleoid ya da Lenfoblastik, hastalığın ilerleme hızına ve şekline bağlı olarak akut ya da kronik olarak adlandırılırlar.Miyeloid veya lenfoblastik: Kanserin ilk ortaya çıktığı kan hücresi öncülüne göre lenfositer/lenfoblastik veya miyeloid olabilir. Lenfositer/lenfoblastik lösemilerin başlangıç noktası bağışıklık sisteminin viral enfeksiyonlarla mücadele eden hücrelerin öncülüyken, miyeloid lösemilerde başlangıç noktası kırmızı kan hücreleri, trombositler ile sıklıkla bakteriyel ve paraziter enfeksiyonlarla mücadele eden diğer bağışıklık hücrelerinin öncülleridir. Akut veya kronik: Akut tipte belirtiler birden ortaya çıkar. Hastalık hızlıca ilerler ve hızla büyüyen olgunlaşmamış kan hücrelerinin birikmesine neden olur. Kronik tipte ise belirtiler yıllar içinde ortaya çıkar. Kronik lösemiler akut lösemilere nazaran daha yavaş ilerler ancak olgunlaşmış anormal kan hücrelerinin birikmesine sebep olur. Lösemilerin yüzde 90’ı akut lösemilerdir.
Bu sınıflandırmalara bağlı olarak lösemilerin en yaygın türleri 4 grupta toplanır:Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)
Akut Lenfoblastik Lösemi ya da kısa ismiyle ALL, genellikle 15 yaşın altındaki çocuklarda ve genç ve nadiren 45 yaşın üzerindeki yetişkinlerde görülen en yaygın lösemi türüdür. Bu lösemi türünde, olgunlaşmamış lenfoblast adı verilen lenfosit adı verilen beyaz kan hücreleri hızla çoğalır. ALL, hızlı bir şekilde ilerler ve tedavi gerektirir.Akut Miyeloid lösemi (AML)
Akut Miyeloid Lösemi ya da kısa ismiyle AML, çocuklarda ve yetişkinlerde en sık görülen akut lösemi türüdür. Akut myeloid lösemide, olgunlaşmamış miyeloblast adı verilen miyeloid hücreler anormal bir şekilde büyür ve kontrolsüzce çoğalır. AML, hızlı bir şekilde ilerleyebilir ve hızlı tedavi gerektirebilir.Kronik Miyeloid Lösemi (KML)
Kronik miyeloid lösemi ya da kısa ismiyle KML, genellikle orta yaşlı yetişkinlerde görülen bir kanser türüdür. 25 yaşın altındaki kişilerde ve çocuklarda görrülme olasılığı düşüktür. KML'de, myeloid hücreleri etkileyen anormal bir gen mutasyonu bulunur. KML genellikle yavaş ve belirtisiz ilerler. Akut lösemi türlerinde olduğu gibi hızlı teşhis ve tedaviyi gerektirir.Kronik Lenfoblastik Lösemi (KLL)
Kronik Lenfoblastik Lösemi ya da kısa adıyla KLL, genellikle orta ve ileri yaşlarda görülen bir lösemi türüdür. KLL’de olgunlaşmış lenfositler kontrolsüzce çoğalır. KLL genellikle yavaş ilerler ancak akut lösemi türlerinde olduğu gibi erken teşhis ve bazı durumlarda uzun süreli takip gerektirir.
ALL, AML, KML ve KLL löseminin bazı yaygın türleridir ve daha nadir lösemi türleri de bulunmaktadır. Löseminin belirli bir türünün tanısı, hekimin klinik değerlendirmesi, fiziksel muayene, kan testleri, kemik iliği biyopsisi ve diğer görüntüleme yöntemleri gibi çeşitli faktörlere dayanarak konulur. Her bir lösemi türü; farklı semptomlar gösterebilir ve farklı tedavi yöntemleri gerektirebilir.
Lösemi (Kan Kanseri) Risk Faktörleri
Lösemi hastalarının yüzde 90'ında altta yatan bir neden saptanmaz. Lösemi genetik olarak jenerasyonlara aktarılan bir hastalık değildir. Lösemiye kalıtsal olarak yatkın olunmaz. kişinin ailesinde lösemi hikayesi bulunması onu risk grubuna almaz. Genetik geçişli hastalıklara sahip olmak lösemi için risk faktörü oluşturur. Löseminin risk faktörleri şu şekildedir:
⦁ Sigara kullanmak ya da sigara dumanına maruz kalmak: Sigara yalnızca lösemi için bir risk faktörü değildir. Sigara; kanserojen olduğu kanıtlanmış, tüm vücut sağlığını olumsuz etkileyen zararlı bir üründür. Genel vücut sağlığının korunması ve kanser risklerinin azaltılması için; sigara içmemek ve pasif olarak dumanına maruz kalmamak önemlidir.
⦁ Yüksek dozda radyoterapi ya da kemoterapi tedavisi görmüş olmak: Yüksek dozda kemoterapi ve radyoterapi tedavisi görmek, hücrelerin yapısında mutasyona neden olabilir. Lösemi hastalarının yüzde 10'unda başka nedenlerle alınan kemoterapi ve radyoterapi geçmişi bulunmaktadır.
⦁ Yüksek dozda radyasyona ve kimyasal ilaçlara maruz kalmak: Kemoterapi ve radyoterapi tedavilerinde olduğu gibi; kimyasal ilaçların ve diğer radyasyon kaynaklarının hücrelerin yapısının bozulmasına neden olduğu bilinmektedir. Benzen ve türevleri gibi petrokimya ürünlerinin kullanıldığı sanayi tesislerinde bulunan kişilerin lösemi geliştirme olasılığı yüksektir.
⦁ Down sendromuna sahip olmak: Down sendromlu çocuklarda Down sendromu bulunmayan yaşıtlarına oranla lösemi görülmesi olasılığı yaklaşık 20 kat daha fazladır. Down sendromu bulunan yenidoğanlarda farklı kromozom sayısı nedeniyle geçici miyeloproliferatif bozukluk yaşanması yaygındır. Bu durum çoğunlukla kendiliğinden ve hızlıca düzelir ancak çocuğun ilerleyen yaşlarda lösemi geliştirme riski bulunur.
⦁ Genetik mutasyonlar: Lösemi kan hücrelerinin yapısındaki değişikliklerden kaynaklanmaktadır. Kan hücrelerinin olağan yapısının bozulmasına sebep olan faktörler arasında genetik mutasyonlar bulunmaktadır. Bir kromozomun bir kısmının kaybolması ya da kopması sonucu başka bir kromozoma yapışması sonucu oluşan kromozom anomalilerine translokasyon adı verilir. Translokasyonlar sonucu 2 kromozomun yan yana gelmesi, bu kromozomların birleşerek kanserojen özellikli genler oluşturması ya da bazı genlerin farklı nitelikler kazanarak diğer genler üzerindeki etkileri gibi nedenlerle lösemi gelişme riski ortaya çıkar.
Lösemiye neden olduğu düşünülen bu nedenler dışında öpücük hastalığı nedeni olan Epstein-Barr gibi virüslerin lösemiyle ilişkisi olduğu düşünülmektedir. Çocukluk çağı akut lösemi hastalarının birçoğunda Epstein-Barr virüsünden kaynaklı EBV enfeksiyonu geçirdiği görülmektedir.
Lösemi (Kan Kanseri) Belirtileri
Löseminin erken evrelerinde görülen ilk belirtileri şu şekildedir:
⦁ Lenf düğümlerinde şişlik: Lenf düğümleri kan kanserinden hızlıca etkilenirler. Löseminin erken belirtisi olarak boyunda, koltukaltlarında ve kasıklarda bulunan lenf düğümlerinde geneli ağrısız şişlikler görülebilir.
⦁ Yorgunluk, halsizlik ve çabuk yorulma: Löseminin erken belirtileri arasında bitkinlik ve yorgunluk bulunur. Bağışıklık sisteminin kanserli hücrelerin yayılmasına verdiği tepki sonucu vücutta genel bir yorgunluk hissedilir.
⦁ Yüksek ateş ve gece terlemesi: Kan kanserinin (löseminin) erken evrelerinde enfeksiyonların gelişmesine bağlı olarak yüksek ateş, titreme ve özellikle gece teri görülebilir.
⦁ İştahsızlık ve planlanmamış kilo kaybı: Lösemi hastalarında yaygın ve erken görülen belirtilerden biri iştahsızlık ve kilo kaybıdır. Kanser hücrelerinin büyümesi ve bağışıklık sisteminin olağan ritminde olmaması nedeniyle vücudun enerji tüketiminde değişiklikler yaşanır.
Löseminin diğer belirtileri şu şekildedir:
⦁ Düşük trombosit düzeyi nedeniyle kolay kanama ve nedeni belli olmayan morluklar
⦁ Burun kanaması, diş etlerinde kanama, idrar ya da dışkıda kan görülmesi
⦁ Boğaz enfeksiyonları gibi enfeksiyonlara yatkınlık
⦁ Öksürük, göğüs ağrıları, nefes darlığı
⦁ Kemik ve eklemlerde ağrı
⦁ Ağız içi yaralar ve kanama
⦁ Deride döküntüler
⦁ Cildin altında çok küçük kırmızı lekeler
⦁ Dalakta büyümeye bağlı gelişen alt karın ağrıları ve şişliği
⦁ Yüksek beyaz kan hücresi sayısına bağlı olarak gelişen kulakta çınlama, zihinsel bulanıklık, felç riski ve uzun süreli ereksiyon
⦁ Çocuklarda nedeni belli olmayan bacak ağrılarıÇocuklarda Lösemi (Kan Kanseri) Belirtileri
Yenidoğan döneminden ergenliğe kadar her yaşta görülebilen lösemi, en sık 2-5 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Çocuklarda oluşan morluklar;
⦁ Vücudun yumuşak bölgelerindeyse,
⦁ Darbenin şiddetiyle orantısız büyüklükte,
⦁ Hiçbir darbe olmadan morluklar oluşuyorsa belirtiler ciddiye alınmalı ve hekime başvurulmalıdır.
Doktor tarafından yapılan fizik muayenede morlukların lokal ya da yaygın olarak büyümesi önemli bir bulgudur. Morlukların yanı sıra karaciğer ve dalak büyümesi varsa, çocuğun genel sağlık durumu bozulmuşsa ve kan sayımında sadece trombositler değil kan hücrelerinin değerleri, örneğin beyaz kan hücreleri de etkilenmişse, kırmızı kan hücreleri ve hemoglobini düşmüşse, genel tabloya bakarak altta yatan bir kanser şüphesi nedeniyle daha ileri incelemeler yapılır.
Çocukluk kanserleri tedavi edilebilen hastalıklar grubundadır ve bu nedenle erken tanı sayesinde hastalığın tamamen iyileşme şansı çok yüksektir.
Çocuklarda ve yetişkinlerde löseminin (kan kanserinin) belirtileri, löseminin türüne göre değişkenlik gösterebilmektedir. Löseminin türüne göre çeşitlenen diğer belirtiler şu şekildedir:Akut Myeloblastik Lösemi Belirtileri
⦁ Kansızlığa (anemi) bağlı olarak görülen halsizlik ve çabuk yorulma
⦁ Nefes darlığı
⦁ Ciltte morluklar
⦁ Vücuttaki enfeksiyonlara bağlı olarak gelişen ateş
⦁ Kemik ve eklem ağrıları
⦁ Diş eti ve burun kanamalarıAkut Lenfoblastik Lösemi Belirtileri
⦁ Kansızlığa (anemi) bağlı olarak görülen halsizlik ve çabuk yorulma
⦁ Nefes darlığı
⦁ Ciltte morluklar
⦁ Karaciğerin, dalağın ve lenf bezlerinin büyümesi
⦁ Vücuttaki enfeksiyonlara bağlı olarak gelişen ateş
⦁ Kemik ve eklem ağrıları
⦁ Diş eti ve burun kanamalarıKronik Myelositik Lösemi Belirtileri
⦁ Dalak büyümesine bağlı olarak karın ve sindirim sistemi sorunları
⦁ Kansızlığa (anemi) bağlı olarak görülen yorgunluk, halsizlik, çarpıntı, nefes darlığı
⦁ Vücutta genel olarak hissedilen ağrılar, kemik ve eklem ağrıları
⦁ Metabolizma hızının değişikliğinden kaynaklanan istemsiz kilo kaybı ve terlemeKronik Lenfositik Lösemi Belirtileri
⦁ Halsizlik, çabuk yorulma
⦁ Planlanmamış kilo kaybı
⦁ Yüksek ateş
⦁ Karaciğer ve dalakta büyüme
⦁ Boyunda, koltukaltında ve kasıklarda bulunan lenf düğümlerinde ele gelen şişlikler
Lösemi (Kan Kanseri) Tanısı Nasıl Konur?
Lösemi iyi bir hasta öyküsü ve fizik muayene ile teşhis edilir. Hasta genelde halsiz, bitkin, soluk, ateşli, lenf bezleri büyümüş, vücudunda morluklarla, karaciğeri, dalağı büyümüş şekilde doktora başvurur.
Muayeneden sonra tam kan sayımı ve periferik yayma testi yapılır. Periferik yayma testinde kan hücreleri mikroskop altında incelenir. Bu testlerde anormal kan hücresi varsa lösemi tanısı konur.
Ancak lösemi kemik iliğinden kaynaklanan bir kanser olduğundan kesin tanı kemik iliğinin alınıp patoloji, genetik ve akım sitometri laboratuvarındaki incelenmesi ile konur.Akut Myeloblastik Lösemi Tanı
⦁ Periferik yayma
⦁ Kemik iliği aspirasyonu ve gerekirse kemik iliği biyopsisi
⦁ Akış sitometrisi
⦁ Genetik testlerAkut Lenfoblastik Lösemi Tanı
⦁ Kan sayımı
⦁ Periferik yayma
⦁ Kemik iliği aspirasyonu ve gerekirse biyopsisi
⦁ Akış sitometrisi
⦁ Genetik testlerKronik Myelositik Lösemi Tanı
⦁ Kan sayımı
⦁ Periferik yayma
⦁ Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi
⦁ Genetik testler
Kronik Lenfositik Lösemi Tanı
⦁ Kan sayımı
⦁ Periferik yayma
⦁ Akış sitometrisi
⦁ Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi
⦁ Genetik testler
Lösemi (Kan Kanseri) Tedavisi
Löseminin tedavisi, hastalığın türüne, evresine ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Tedavi planı, bir multidisipliner ekibin (onkologlar, hematologlar, radyasyon uzmanları vb.) değerlendirmesiyle belirlenir. Her hastanın tedavi süreci farklı olabilir, doktorunuz en uygun tedavi seçeneklerini belirleyecektir.
Genellikle lösemi tedavisi, bir veya daha fazla tedavi yönteminin kombinasyonunu içerir:Kemoterapi: Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmek veya büyümelerini kontrol altına almak için kullanılan ilaçların kullanımını içerir. Bu ilaçlar, damar yolundan veya ağız yoluyla alınabilir. Merkezi sinir sistemini korumak ya da hasar varsa büyümesini önlemek için beyin omurilik sıvısına da kemoterapi verilebilir. Radyoterapi: Lösemide radyoterapi tedavisiyle yüksek enerjili ışınlar kanserli hücreleri hedef alarak bu hücrelerin büyümesini engeller. Kök hücre tedavisi uygulanacak lösemi hastaları için de öncesinde radyoterapi uygulaması yapılabilir. Hedefe Yönelik Tedaviler: Bazı lösemi türleri için özel hedefe yönelik ilaçlar mevcuttur. Bu ilaçlar, kanser hücrelerinde bulunan belirli hedeflere saldırarak çalışır. Hedefe yönelik tedaviler, belirli genetik mutasyonları olan lösemi türlerinde daha etkili olabilir.Car T Cell Tedavisi: Car T Cell tedavisi kansere karşı savaşmak için hastanın bağışıklık sistemini yeniden hedeflendirme tedavisidir. Hücresel bağışıklık sistemiminin ana elemanı olan T hücrelerinin genetiğini değiştirilerek, kanseri tanımayan bağışıklık sistemi hücrelerinin kanseri tanıyan ve onlarla savaşan hücrelere dönüştürülmesini esas almaktadır.Kemik İliği/ Kök Hücre Nakli: Lösemi başta olmak üzere kemoterapiye duyarlı yüksek riskli veya tekrarlayan lenfoma ve solid tümörlerde çok yüksek doz kemoterapiden sonra uygulanan bir tedavi modelidir. Kök hücre nakli; lösemili hastalarda hasar görmüş veya kanserli hücrelerle dolu olan kemik iliğinin, sağlıklı kök hücrelerle değiştirildiği bir tedavi yöntemidir. Kök hücreler, hastanın kendisinden (otolog) veya bir donörden (allojenik) alınabilir. Bu prosedür, yüksek dozda kemoterapi veya radyoterapinin ardından gerçekleştirilebilir.
Hastanın birinci derece yakınlarından alınan kök hücrelerle de kemik iliği nakli yapılabilmektedir. Haploidentikal nakil adı verilen bu yöntemde, alınan kök hücredeki uyumsuz dokular ayıklanır. Haploidentik kemik iliği nakli diğer nakil çeşitlerine göre daha fazla risk barındırmasına karşılık güncel teknolojilerle bu teknik tam uyumlu nakillere yaklaşmaktadır.
Acıbadem Kemik İliği Nakli Merkezlerimizde pediyatrik (çocuk) ve erişkinlere yapılan kemik iliği nakli hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için tıklayınız.
Löseminin bağışıklık sistemi üzerindeki etkilerini hafifletmek için hastalara immünoterapi uygulanabilir. Böylece enfeksiyonların önlenmesi hedeflenir. Lösemi hastalarının psikolojik destek almaları; hastalığın ürettiği stresin azaltılması ve hastalıkla mücadeledeki motivasyonun artması amacıyla önerilmektedir.Lösemi Türleri ve Tedavi Yöntemleri
Löseminin türüne ve evresine göre öncelikli tedavi yöntemleri belirlenmektedir. En yaygın 4 lösemi türü olan AML, ALL, KML ve KLL için çoğunlukla uygulanan tedavi yöntemleri ve kombinasyonları aşağıdaki gibidir.
Akut Myeloblastik Lösemi (AML)
⦁ Kemoterapi
⦁ Kemik iliği (kök hücre) nakli olarak yapılır.Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL)
⦁ Kemoterapi
⦁ Kemik iliği (kök hücre) nakli
⦁ İlaç tedavisi
⦁ Dirençli vakalarda kemik iliği (kök hücre) nakliKronik Lenfositik Lösemi (KLL)
⦁ Kemoterapi ve immünoterapi
⦁ Gerekirse radyoterapi
⦁ Gerekirse kemik iliği (kök hücre) nakli
Tedavinin Başarısı
En sık görülen akut lösemilerde hücre tipine ve hastalığın risk grubuna göre değişmek üzere tedavi edilebilirlik oranı yüzde 45’ten yüzde 85’e kadar yükselebilmektedir. Kalan hastalarda löseminin nüks etme ihtimali vardır.
Lösemiler tedavi edildikten sonra 10 yıl izlenir. Kontroller önce her ay, sonra 3 ay ve yıllık dönemlerde yapılır. Yıllar geçtikçe nüks ihtimali azalır. Çok ender olsa da 10 yıldan sonra nüks eden hastalar vardır.
Süregelen araştırmalarla lösemi hücresinin moleküler genetik karakterleri belirlendikçe hedefe yönelik yeni tedavi modelleri geliştirilmektedir. Günümüzde löseminin tipi ve risk grubuna göre hastalar ortalama 2-3 yıl süren bir tedavi görürler.
İlk tedaviye yanıt vermeyen veya yanıt verdiği halde daha sonra tekrarlayan lösemilerde, kemik iliği nakli tedavisi uygulanabilir.