“Atlar bir iklim yayıyor; neşe iklimi, aşk iklimi.” Bu sözler usta yazar Nebil Özgentürk’e ait. Ancak bu kadar güzel anlatılabilirdi atlar. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e At Sevdası belgeselinin galasında sözleştiğimiz Araştırmacı & Gazeteci Nebil Özgentürk ile bir araya geldik ve merak ettiklerimizi sorduk.
Sizi hepimiz tanıyor ve seviyoruz. Özellikle belgesellerinizi… Bu zamana kadar kaç belgesel hazırladınız?
Yönetmenliğini Nebil Özgentürk’ün yaptığı 1000’e yakın programa imza attık. Bunların 500-600’ü belgesel. Sabahları yayınlanan “Bir İnsan, Bir Hayat” programı ile yaklaşık 21 yıl önce programlar hazırlamaya başladık. O dönemde bir gazetede köşe yazarlığı yapıyordum ve programlar hazırlamak çok heyecan vericiydi. Evet, yazı kalır söz uçar; yazı ve sözün harman olduğu şey de belgeseldir. Belgesel bir yazının vücut bulmuş, görsel haline gelmiş şeklidir. Çocukluğumdan beri yazıya çok meraklıyım, minicik şiirlerle başlayan bir yazı hayatım var. 11-12 yaşındayken Türkiye’nin en büyük yazarlarıyla ve sinemacılarıyla tanıştım.
Belgesel hazırlamanın zorlukları nedir?
Bu belgeselin türüne göre değişkenlik gösteriyor. Çok eski zamanlara ait belgesellerin en büyük zorluğu görsel arşivinin olmamasıdır. Belgeselde yazdığınız yazıyı, görsellerle canlandırmak zorundasınız. Bir sinema tadı vermesi gerekir. Tarihi belgeselleri çok seviyorum.
Bu belgeselin hazırlanmasına nasıl karar verdiniz?
TJK’nın 120 yıllık müthiş bir geçmişi var fakat bu zamana kadar en ufak bir görsel çalışması yapılmamış. Bir dönem, Cumhuriyet Dönemi’ne ait birkaç belgesel denemesi olmuş fakat o çalışma bile arşivlerinde yok. Daha çok yarışlar ve at yetiştiriciliği üzerine çalışmalar yapılmış. Fakat TJK’nın içinde bulunan harika bir müze yapmışlar. 40 yıllık kitaplar Osmanlıcadan çevrilmiş. Bu müze bizim için harika bir yapı oldu ve bize sadece bu alt yapıya, beste yapmak kaldı. Biz belgesellerle neden tanındık biliyor musunuz? O arşivleri melodik hale getirdiğimiz için sevildik. TJK’nın da istediği Osmanlı’da at merakı ve sevdasıydı. Osmanlı’da atlar çok önemli. At ile aşk yaşamak, buluşmak, izlemek, binmek; saraydan, marabasına, halkına kadar merak edilen bir duyguydu. Büyük ailelerin tümü, atlarla ilgilenmiş. Geleneğimizde at çok önemli; gücün, bereketin sembolü, sevginin karşılığı. Ben size bir şey itiraf edeyim; hayatımda hiç hipodroma gitmemiş, at yarışı oynamamıştım. Atları çok severdim fakat uzaktan severdim. Karşıma böyle bir at hikayesi çıkınca bayıldım gerçekten.
At binmeyi denediniz mi? Ne düşünüyorsunuz atlar hakkında?
Hayır, hiç denemedim. Çok serseri bir adam olmama rağmen, bazı konularda serseriliğim yoktur. Ben yazma adamıyım. Bence atlar bir iklim yayıyor; neşe iklimi, aşk iklimi. Bir kentin güzelliğini at, hemen paylaşıyor. Bence Türkiye’de atlara olan ilgi futboldan daha çok gerekiyor, yaygınlaşması için biraz daha desteklemek lazım. At sektörünü yönetenlere de bir mesajım olacak bu belgesel.
Bu projeyle birlikte atlarla daha çok yakınlaştınız. Sizin ilginizi çeken ne oldu?
Atların kendisi… Benim için çarpıcı olan, bu kadar heybetli ve görkemli olan canlının, insana bu kadar yakın olması. Sektörle ilgili en çok dikkatimi çeken ise, atlara muazzam ilgi gösteren insanlar varmış. TJK’nın yapmış olduğu tüm etkinliklere birçok insanın ilgili gösterdiğini fark ettim. Farkında olmadığımız kadar insan, ilgi gösteriyormuş atlara.
Bu proje sırasında sizi mutlu eden olay neydi?
Ekipçe Karacabey’e gitmiştik. Oradaki çiftlik havası insana mutluluk, dinginlik veriyor. Atların çok uysal bir canlı olduğunu fark ediyorsun. TJK tarafında yapılan yarışların final noktası da muhteşem bir fotoğraf. Aynı anda yarışan birçok atın, finish’e varma anı nasıl bir şeydir? İşte bu fotoğraf beni çok etkiledi. Yine çarpıcı bir nokta da, meğerse bu sektör, milyon dolarlık bir sektörmüş. Bu sektörün daha da gelişip, ekonomiye katkısı olması lazım… Atı yetiştiren insanlara da ayrıca selam sunmak lazım.
Gala sonrası seyircilerin tepkileri nasıldı?
Yönetici kadrosu bir ay önce izlemiş ve çok beğenmişti. Galada izleyen birçok dostumun sevgiyle baktığını gördüm. Bir şeyi yaparsın ve gökyüzüne bırakırsın, o eser gökyüzünündür, herkesindir… Çünkü gökyüzü herkesindir.
Yeni projeler…
Evet, bizde yeni bir heyecan başladı. 1961 yılından, 2016’a kadar Türkiye’den Almanya’ya göç eden Türk işçilerinin hikâyelerini anlatıyoruz. Toplamda sekiz bölümlük bu belgeselde, 4 milyon insanın hikâyesi olacak. Aralık sonunda Almanya’da galanın olmasını planlıyoruz.
Bir projemiz daha var aslında… Can Dündar ile beraber Küba’ya gidip, sekiz gün çekim yaptık. Bu çekimde 3 adamın; Nazım Bey, Emin Bey ve bir fotoğraf sanatçısının Küba’daki hayatını anlattık. Çekimi tamamlayıp Türkiye’ye döndüğümüzde, Can tutuklandı; onunla beraber bu belgeselde tutuklandı. Bu belgeseli yayınlayan kanalda zorlandığımız için DVD kitap olarak yayınlayamaya karar verdik.
Araştırmacı & Gazeteci Nebil Özgentürk