Hayvanlar alemi ifade edilirken genellikle sürü psikolojisi örnek verilir. Bu hayvanlarında insanlar gibi bölge, sınır, içerisinde bölgesel alan belirleme ve aidiyet duygusunun sonucudur. Bu nedenle belirlenen yerler içinde bazen sürü bazen bireysel yaşam hakimdir. Kendi sınırlarında mutlak hakimiyet ile ortak hareket esastır. Bu yazımızda bir hayvandan bütünü anlamaya çalışacağız.
Pelikan
Pelikan, bir hayvan özelliği ile göç eden, sürü şeklinde yaşayan bir hayvan çeşididir. Uçan hayvanların genel faktörel yönlerinin yanında uzun gagalı olmaları ve gagalarının altında bulunan şiltemsi torba bu türün ayırıcı özelliğidir. Bu torbamsı yapı uzun gagalarıyla yakaladıkları avı hapseder. Genellikle balıkçıl tür oldukları için bu torba suyun süzülmesi işlevini de görür. Belki de en değişik bilinmeyen yönü ise çiftleşme zamanında gagalarının üstünde ortaya çıkan ve sonra yok olan elastik bir çıkıntıdır. Çiftleşme bitince erkek ve dişideki bu çıkıntı düşer.
Pelikanların en ayırıcı niteliği ise beslenme biçimleridir. Sulak alanlarındaki balıkları yeme şekilleri ile diğer hayvanlardan farklı davranışsal bir biçim gösterirler. Bir noktada uygun yiyeceğin bir hayvan tarafından keşfedilmesi diğer soydaş hayvanlarından aynı noktaya dalması ve hepsinin oradan beslenmek için saldırma biçimidir. Hepsi aynı noktaya gagasını daldırır.
İnsanın Davranışları
İnsanlarla en benzer yönü olan bu biçimsel davranış bizim inceleme noktamız olacaktır. Sürü davranışı… Ünlü bir düşünürümüz şöyle bir cümle kurmuştu. İnsanlara işlerine yaramayan bir nesne dahi olsa ucuz olduğunu söyleyin tüm her şeyi unutarak ona sahip olma isteği doğar. Bu hal ile en zayıf şeklimizi gösteririz. İşte bu noktada aynı noktaya yığılma bedelin daha düşük ve ulaşmanın kolay olduğu algısı ile eşgüdümlüdür. Bir markette veya shop alanlarında belli bir indirim yapılan alanlara bakınca görülebiliyor. Bir de popüler kültür içerisinde şöhret kazanan bir ürün ve yiyecek içinde aynı davranışı gösteriyoruz. Belki de sevmediğimiz bir alanda sırf adı ve tık için gidip yiyip resim yüklüyoruz. Bir insanın bir alanda şöhret kazanıp çok para kazanması da aynı etkiyi yaratıyor. Bir futbolcu iyi takıma gidip yüksek meblağlı gelir elde edince o tarafa yönelim artıyor.
Birileri belli sosyal kanal ve ağlarda popi olunca oraya yığılıyoruz… Olumsuz durumda ise aynı hareket yön değiştirerek karşımıza çıkıyor. Bir insanın zor duruma düşmesi benzer şekilde karşılanıyor. Kötü bir olay ya da durum sonucu elimize düşene de bir tekme algısıyla ben de bir cümle söyleyeyim algısı ile ağzına geleni söylemek… Savaş olan bölgelerden bütün insanların toplu olarak kaçması ve belki hepsi orada kalıp dirense -karşı koysa yerlerinden yurtlarından olmayacaklar. Biri kaçıyor biz de kaçalım. Sonra kocaman bir kalabalık neden kaçtığını bilmeyen… Ya da trafiğin sıkışık olduğunu bildiği halde aynı yöne doğru hareket etme ve bile bile o strese girme… İşte tüm bunlar bu hayvan ile bizim kitlesel haraketlerimizin benzer şeklini saklıyor. En büyük etken bu durumu yaratan duyguda saklı; Bilinmezlik ve Korku.
Günümüzün somut örneği korku ile bu psikolojik şeklimizin daha da ortaya saçılma durumunu gördük. Nedensel olarak uyarıların etkisi olsa da ihtiyacımız olmadığı halde bir sürü ürünü evlerimize yığdık. Bu durum tepkisel genlerin hareket gücünde saklı olan dürtümüzü canlandırdı. Korku ile oluşan davranışsal durum. Önünü görememenin yarattığı boşluk bilinmezlik hissi…Tüm saklı ilkel davranışlarımızı gözle görülür hela getirdi. Benzer tutumları bir çok kez günlük hayatta yapıyoruz.
Bir yerden yüksek bir ses geldiğinde refleks olarak yere yatıp veya yön değiştirip ani şekilde kaçmak bu durumun istek dışı meydana gelme şekline benziyor. Ayrım noktası ise bütünsel olarak tüm bireylerde ortak ve benzer şekilde görülmesi. Ortaya çıkan sıkıntıdan çok yarattığı etki, insanların yönelimleri; aynı ürünleri elde etme isteği bunun açık göstergesidir. Tüm dünyada insanlar aynı şekilde aynı yerlerde aynı hareket… Toplumbilimciler ve ruhbilimciler bu tür davranışları küresel olarak ilk defa görme olanağı buldular. Mutlaka inceleyip değerlendirmelerde bulunacaklardır.
İnsan binlerce yıllık kültür yapısında kendini var eden davranışsal tepkimelerde bulundu. Bu tavırlar çoğu zaman doğal aktarım şeklindeydi ve öğretilmesi için özel bir çaba harcanmadı. Tıpkı bir kuşun doğduğunda uçma davranışını bilmesi… Her canlı ait olduğu sürü neyi yapıyorsa alt katmanına kalıtımsal olarak aynı yapıyı aktarıyor. Bu durum hayvanlar arasında çok bariz şekilde görülse de insanlar da birbirlerine benzer yapıyı yansıtıyor ve koruyor.
Bu tür hareket ve durumu şöyle bir olaya benzetiyorum. Birbirinden habersiz ve çok uzak iki medeniyetin aynı şekilde mabet yapması gibi. İşin ilginç yanı ise bu topluluklar arasında bilinen hiç bir bağlantı yok. Mısır da piramiti yapan ile Güney Meksika’da Maya tapınaklarını yapan davranışsal tepki aynı olması şaşırtıcı. Şekil olarak birbirine benzemesi… İnsanlar her dönemde her şekilde benzer hareket yapma eğilimindeler. Bu gün çağın gereği global dünyada görerek de olsa…
Her ne olursa olsun bütün insanlar kolay-zor demeden aynı şeyi yapıyor. İstek ya da zorunluluk farketmeksizin sürü şeklinde davranma. Bir pelikan bir arı bir kuş türü… İnsan olarak sürü diyince de en çok koyuna benzetiliriz. Sebebi çoğumuzun bildiği uçurumdan atlayıp ölme ve sorgulamama meselesi. Aşağıyı bilmeden görmeden bakmadan öndekini tekrarlama… Bilmediğimiz korkuların, hastalıkların, savaşların içine atıldık. Öyle dipsiz bir kuyu ki ne yapacağımızı bilmeden herkesin yaptığını yaptık, yapıyoruz, yapmaya devam edeceğiz. Üzücü olan bireysel planlar yaparken bireysel yaşama özentimiz artarken kaderin ördüğü hayat ile baş başa kalarak yaşıyoruz. Birlikte hareket etmeye devam ediyoruz.