Beyni olmayan, denizlerde bir sağa bir sola süzülen denizanalarının, insanlarınkinden çok uzak bir dünyası olduğu düşünüyor olabilirsiniz. Ancak bilim insanları bu jölemsi yaratıkların, geçmiş deneyimlerden öğrenme konusundaki inanılmaz yetenekleri ile bize sandığımızdan çok daha fazla benzediğini öne sürüyor.
Yeni bir araştırmaya göre, minicik bir canlı olan Karayip kutu denizanası, mangrov habitatlarında gezinirken engelleri tanımasını sağlayan 24 gözden oluşan karmaşık bir görsel sisteme sahip. Kopenhag Üniversitesi tarafından açıklanan bu dönüm noktası niteliğindeki keşif, hayvanların karmaşık düşünceleri işleyebilmesi için merkezi beyinlerin şart olduğu yönündeki önceki görüşlere meydan okuyor.
Doçent Anders Garm, ‘‘Bu hayvanların bu kadar hızlı öğrenmesi şaşırtıcı; gelişmiş hayvanlarla hemen hemen aynı hızda’’ diye anlatıyor.
‘‘En basit sinir sistemi bile ileri düzeyde öğrenme kapasitesine sahip gibi görünüyor. Bu, evrimsel sinir sisteminin doğuşunda ortaya çıkan son derece temel bir hücresel mekanizma olabilir.’’
Denizanası 7,5 dakikada olayı çözdü
Karayip kutu denizanası (tripedalia cystophora) sıcak, tropik sularda yaşayan küçük bir canlı. Birçok kutu denizanası türünün sokması insanlar için ölümcül olsa da Karayipler’deki bu tür sadece birkaç gün boyunca acıya neden oluyor.
Current Biology’de yayınlanan son araştırmanın bir parçası olarak uzmanlar, denizanalarının ‘‘çağrışımsal öğrenme’’ yaşayıp yaşamadığını araştırdı. Çağrışımsal öğrenme, organizmaların zihinsel bağlantılar ve duyusal uyarımlar oluşturarak yeni şeyler öğrendiği süreci ifade ediyor. Buna insan hayatından bir örnek vermek gerekirse, sobaya dokunarak elini yakan bir çocuğun sıcak sobaların tehlikeli ve dokunması acı verici olduğunu öğrenmesi sayılabilir.
Denizanalarının bilişsel kapasitesini test etmek isteyen bilim insanları, bir Karayip kutu denizanasının doğal ortamını taklit etmek için yuvarlak bir tankı gri ve beyaz şeritlerle süsledi. Bu deneydeki gri şeritler, denizanasının bakış açısından ‘‘uzaktaki’’ mangrov köklerini temsil ediyordu.
Araştırmacılar denizanasının başlangıçta sürekli olarak bu ‘‘uzak şeritlere’’ çarptığına tanık oldu. Ancak bu durum 7,5 dakikalık bir sürenin ardından değişti. Denizanasının şaşırtıcı derecede kısa bir sürede, duvara olan ortalama mesafesini yaklaşık yüzde 50 oranında artırdığı ve duvarla teması yarı yarıya azalttığı gözlemlendi.
Karmaşık yapıları anlamak istiyorsanız, olabildiğince basit bir noktadan başlamak en iyisidir.’’
Bilim insanları bu öğrenme benzeri sürecin, türün ‘‘rhopalia’’ olarak adlandırılan görsel duyu merkezi sayesinde gerçekleştiğine inanıyor. Bu alışılmadık yapıların her biri, denizanasının engellerden kaçarken frekansı artan titreşim hareketini kontrol ediyor.
Bu keşfin ışığında ekip şimdi de bir denizanasının zihninin derinliklerine dalmayı ve bu canlıların anı oluşturma yeteneğini daha iyi anlamayı umuyor. Profesör Garm, ‘‘Karmaşık yapıları anlamak istiyorsanız, olabildiğince basit bir noktadan başlamak en iyisidir’’ diye ekliyor.
‘‘Denizanalarındaki bu nispeten basit sinir sistemlerine bakarak, tüm ayrıntıları ve davranışları nasıl gerçekleştirdiklerini anlama şansımız çok daha yüksek.’’
Kaynak: Daily Mail, Ceyda Yetim yerelleştirdi.