İstanbul'da İngiliz Yüksek Komiseri Sir H.Rumbold, Dışişleri Bakanı Curzon'a Mustafa Kemal'e karşı Kürtleri kullanma planı hakkında bir rapor gönderdi. Buna göre, Yunanlılar böyle bir olanak araştırıyorlar. Divan-ı Harb-i Örfi eski Başkanı Kürt Mustafa Paşa'ya, bir süre önce bu iş için İngiliz Yüksek Komiserliği'nce lrak'a gitmesi için izin çıkarıldı. Yunanların kullanmak istedikleri ikinci kişi Kürt Hakkı Bey de Bağdat'a gitmek için İngiliz Yüksek Komiserliği'ne başvurdu. Raporda bunların toplu bir Kürt hareketi yaratmasının ve Kürtleri Yunanlılarla işbirliğine sürüklemesinin kuşkulu olduğu da bildiriliyor.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Memleketine dönmekte olan Fransız Gazeteci Madam Gaulis, Kastamonu'ya geldi. Gençler Kulübü'nde sorulara verdiği cevapta, Türkiye'nin savaşı kazanacağından emin olduğunu, Fransız kamuoyunun da Türkleri anladığını, Fransa'da kamuoyunu aydınlatmak için çalışacağını söyledi.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Japonya'nın Olağanüstü İstanbul Elçisi Oşida, Padişah'ı ziyaret etti. Oşida, İstanbul'a 18 Nisan'da gelmişti
3 Yunan subayı ve 200 eri Bursa'nın Hamide köyüne geldi. Köy halkını topladı. Erkekleri çırılçıplak soyarak sopa ile dövdü. Kadınlara sarkıntılık yapıldı, onların eşyası alındı. Evlere girilerek yağma yapıldı. 14 Mayıs'ta bir yazı ile Soruşturma Kurulu'na başvuracak olan köy muhtarı Kaya, halkın hayatının tehlikede olduğunu bildirecektir. Kızılhaç temsilcisi ve İtilaf Devletleri temsilcileri bir İngiliz gemisiyle bu tip olayları soruşturmak için yarın İstanbul'dan Gemlik'e gidecektir.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Anılan casusu 11 Mayıs 1921’de Paris’ten İngiltere Dışişleri Bakanlığı’na gönderdiği bir yazıda “eskiden İstanbul’daki Posta Dairesi’nde çalıştığını, İngiltere’yi ikinci yurt olarak tanıdığı için, Whittall Şirketi’nde çalışan Nerses Noradungyan adlı başka bir Ermeni aracılığıyla, İngiltere’ye, istihbarat sahasında değerli hizmetlerde bulunduğunu, tüm savaş döneminde Britanya’ya sadık kaldığını, Fransa’da her çeşit yaşam kazancından yoksun ve çaresiz bir durumda olduğunu” ifade etmekte ve mali yardım talebinde bulunarak, yine hizmete hazır olduğunu bildirmektedir.
J.W.Whittall firması personelinden N. Noradungyan, 26 Temmuz 1921’de Diran’ın iddialarını doğrulamakta ve “O’nun çoğu kez kendisine, hükümetin telyazılarından sağladığı bilgileri verdiğini, kendisinin de bunları patronuna ilettiğini” yazmaktadır. Tüm bunlara karşın, İngiltere Dışişleri Bakanlığı, casusa yardımda bulunmamıştır.
Paravan Şirketlerin istihbarat sahasında kullanılmasına, bağımsız Yunanistan’ın temelini atma amacı olan Sinomasiya Örgütü’nün, XVII’nci yy’da, İzmir’de “Galatı Kardeşler” ve “Teopar Batı”, İstanbul’da ise “A. Kozadni” adlı şirketleri kurması, diğer bir örnek olarak gösterilebilir.
Şirketlerin görünürdeki faaliyetlerinin dışında, kendi ülkelerinin istihbarat teşkilatları istekleri doğrultusunda, haber temin etme gayretinde bulunması istihbarat sahası için olağan bir durumdur. Burada asıl dikkati çekmesi gereken konu, anlattıkları doğrulanmasına rağmen, Ermeni casusa herhangi bir yardımda bulunulmamasıdır. Bu durumdan. “Casusluğun, kişi tarafından karşı devlete yapılan bir hizmet olduğu, ancak devletin duygularının bulunmadığı, kendi ülkesine ihanet eden birisinin, hizmet ettiği karşı taraf devletine de ihanette bulunmasının ihtimal dahilinde bulunduğu, yardım yapılması halinde, anılan kişinin İngiltere hesabına casusluk yaptığının kabulü anlamına geleceği, bu nedenlerle yardım talebinin reddedildiği” sonuçlarını çıkarabiliriz. Ayrıca, Servis’in yerel halktan geçici olarak kullandığı casusların ilişkilerini, faaliyetlerinin bitiminde kestiği de söylenebilir.
MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİ İSTİHBARAT FAALİYETLERİ (1919-1922) / SERDAR YURTSEVER / 168
ASKERİ VAZİYET HAKKINDA HAKİMİYETİ MİLLİYE’E BEYANAT (11 MAYIS 1921)
Son olarak cepheleri teftişten Ankara’ya dönen Mustafa Kemal Paşa Hazretleri, askeri vaziyet hakkında görüşlerini soran Hakimiyeti Milliye yazarına aşağıdaki beyanatta bulunmuştur. Yunanlar bir müddetten beri yeni bir taarruzda bulunacaklarından bahsediyorlar. Evvelce iki kere talihlerini tecrübe eden Yunanlılar talihlerini bir kere daha tecrübe edecekler mi etmeyecekler mi bilmem. Fakat biz o suretle hazırız. Milli ordunun hazırlıkları mükemmel, manevi kuvveti yüksek ve azim her zamankinden kuvvetlidir.
BÜTÜN ESERLERİ ATATÜRK’ÜN CİLT 11 / 162