Son dönemlerde salgın endişesinden dolayı insanların hastaneye gitmeye çekinmesi, kolon kanserinde erken tanı şansını da engellemektedir. Özellikle ülkemizde hem erkekler hem de kadınlarda en fazla ölüme sebep olan kanser türleri arasında yer alır kolon kanseri. Sağlıksız beslenme alışkanlığı ve hareketsizliğin de getirdiği etkiyle hızlı bir yayılma dönemine girerken, tarama programlarının düzenli yaptırılmaması risk oranını da artırmaktadır.
Kolon kanseri nedir?
Kolon veya bağırsak kanseri Türkiye’de kadın ve erkeklerde kanserden ölümlerinde üçüncü sırada yer alıyor. Fakat kurallara uyulduğunda önlenen ve kolonoskopi sayesinde erken tanı konulduğunda tedavisinden olumlu sonuçlar oluşturan bir kanser türüdür. Çünkü bu kanser yüzde 98 oranında polip zemininde gelişmektedir. Kolonoskopi sayesinde poliplerin alınması da kanseri engellemektedir.
Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Nurdan Tözün, kolon kanserinin kolonoskopi ile büyük ölçüde önlenebileceğini vurguladı. Kolon kanserine dair doğru bilinen birçok yanlışın olduğunu da belirten Tözün, bu noktada da doğru bilinen 6 yanlışa değinerek uyarı ve önerilerde bulundu.
Kolon kanseri önlenebilir bir hastalık
Kolon kanseri, kalın bağırsağın en sonundaki rektum bölümü dışında kalan diğer alanlarda gelişen kanserlere deniyor ve kalın bağırsak kanseri olarak da biliniyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2020 yılı verilerine göre; kolon kanserinin içinde bulunduğu kolorektal kanserler dünyada erkeklerde ve kadınlarda en sık görülen 3. kanser türü olarak yerine koruyor.
2020 yılında dünyada yaklaşık 2 milyon, ülkemizde de yaklaşık 20 bin kişinin kolorektal kanser tanısı aldığı belirtiliyor. Üstelik son yıllarda, kolon kanserinin görülme sıklığının 50 yaş altındaki kişilerde gün geçtikçe arttığı, yapılan istatistiklerle ortaya konmuş. Kolon konserinin artık genç yaş grubunda daha fazla görülmesine sebep olarak; günümüzde giderek yaygınlaşan “Batı tipi beslenme alışkanlığı”, çağımızın önemli bir problemi olan “obezite” ve sigara kullanımındaki artış gibi etkenler gösteriliyor.
Kolon kanseri aslında büyük oranda önlenebilen ve erken tanı konulduğunda tedaviden oldukça yüz güldürücü sonuçlar alınabilen bir kanser türü. Çünkü bu kanserin yüzde 90 gibi büyük bir oranının nedeni polipler oluyor ve düzenli yapılan kolonoskopi taraması sayesinde bu lezyonlar kansere dönüşmeden önlenebiliyor.
Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Emir Çapkınoğlu, kolon kanserinden korunmak için hiçbir risk faktörü olmasa bile herkesin 45 yaşından itibaren düzenli olarak kolonoskopi taraması yaptırması gerektiğini belirterek, “Rutin taramalarda; her yıl gaitada gizli kana bakılması ve 5 yılda bir kolonoskopi açısından değerlendirilmeniz öneriliyor. Ancak tarama sıklığı, risk faktörleriniz ve ek hastalıklarınız gibi birçok etkene bağlı olarak değişiklik gösteriyor. Polipler kolonoskopide tespit edildiği takdirde işlem sırasında hemen alınabiliyor ve böylece daha sonra gelişebilecek olan kolon kanseri büyük oranda önleniyor. Ayrıca kanser gelişmiş ise erken evrede yakalanması sayesinde tamamen iyileşme sağlanabiliyor” diyor.
Pek çok etken sorumlu olsa da…
Kolon kanserinin oluşum nedeni henüz tam olarak bilinmese de, pek çok etkenin sorumlu olabileceği belirtiliyor. Kolon kanserinin oluşum sebepleri; önlenebilir ve önlemez olarak ikiye gruba ayrılıyor. Önlenemez nedenlerin en önemlisi, ailede kolon kanseri öyküsü bulunması. Ayrıca 50 yaşından büyük olmak, kolonda polip varlığı öyküsü, inflamatuar bağırsak hastalığı tanısı almış olmak da önlenemez sebepler arasında gösteriliyor.
Sigara, kronik alkol alımı, hareketsiz yaşam sürmek ve obezite ise önlenebilir nedenler arasında yer alıyor. Pek çok etken sorumlu olsa da, bağırsak içinde yerleşen polipler, kolon kanserinin en sık görülen nedeni olarak ilk sırada yer alıyor. Hemen herkeste gelişebilen polipler genellikle zararsız oluyorlar. Ancak poliplerden bazıları, 8-10 yıl gibi bir zaman diliminde, ölümcül olabilen kolon kanserine dönüşebiliyor. Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Emir Çapkınoğlu, çoğunlukla semptom vermedikleri için kolon poliplerinin ancak düzenli yapılan kolonoskopi yöntemiyle tespit edildiklerini anlatarak, “Kolon polipleri, 10-15 dakikada tamamlanan kolonoskopi yöntemiyle güvenli bir şekilde ve tamamen çıkartılabiliyor. Dolayısıyla kolon kanserinden en iyi korunma yöntemi, poliplerin düzenli olarak taranması ve çıkartılmasıdır” diyor.
Erken dönem belirtilerine dikkat!
Kolon kanseri belirtileri genellikle polipler kanserleşmeye başladıkça ortaya çıkıyor. Çoğunlukla daha sık veya daha az tuvalete gitme gibi bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler, karında şişkinlik ve gaitaya kan bulaşması gibi bazı belirtilerle kendini gösteriyor. Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Emir Çapkınoğlu, “Semptomlarını bilmek en azından kolon kanserinin erken evrede yakalanmasına yardımcı oluyor” diyerek, şöyle devam ediyor: “Bağırsak kanserinin en erken belirtisi çoğunlukla dışkıya bulaşan gizli kanama oluyor. Karın ağrısı ve şişkinlik gibi semptomlar ise genellikle tümör biraz daha büyüyünce ortaya çıkıyor”
Tedavinin başarı oranı çok yüksek!
Erken dönemde tanı konulduğunda bağırsak kanserinin tedavisinde oldukça başarılı sonuçlar alınabiliyor. Öyle ki özellikle bağırsak duvarına sınırlı şekilde yakalanmış olan erken evre kolon kanserinde 5 yıllık yaşam şansı yüzde 90 gibi yüksek bir oranda seyrediyor. Erken yakalanan kolon kanserinde, genellikle ilk olarak cerrahi yönteme başvuruluyor. Bu yöntemde tümörlü bölge ile çevresindeki dokular, lenf düğümleriyle birlikte çıkartılıyor. Lenf düğümleri, kanserli hücrelerin kolonun ötesine yayılıp yayılmadıklarının belirlenmesi için mikroskop altında inceleniyor. Kanser hücreleri çevreye yayılmamışsa erken evre bağırsak kanserinden bahsetmek mümkün oluyor ancak çevreye yayılım tespit edilirse, ileri evre kolon kanseri olarak değerlendiriliyor.
Genel Cerrahi Uzmanı Dr. Emir Çapkınoğlu, çoğu hastada kanserli bölüm çıkartıldıktan sonra kolonun iki ucunun hemen bağlanabildiğini belirterek, “Bu sayede hasta günlük yaşantısına daha hızlı dönüş yapabiliyor ve hayat kalitesi kaybı yaşanmıyor“ diyor. Kanserin evresine göre; ameliyat öncesinde veya sonrasında kemoterapi, nadiren de radyoterapi yöntemine başvuruluyor. Dr. Emir Çapkınoğlu, uzak organlara yayılmamış olan erken evre kolan kanserlerinde robot ve laparoskopi gibi kapalı tekniklere başvurulduğuna işaret ederek, “Bu yöntemler daha az ağrı ve daha az enfeksiyon riski sayesinde hastaların günlük yaşamlarına daha kısa sürede dönmeleri gibi önemli faydalar sağlıyorlar” diyor.
Kolon kanseri hakkında doğru bilinen 6 yanlış!
Toplum genelinde kolon kanserine yönelik bazı inanışlar bulunuyor. Özellikle bu yanlış inanışların erken teşhis imkanının da önüne geçtiğini bilmelisiniz. Hastalığın ileri evresine ulaşmasına neden olan bu yanlış inanışlar ve doğrularını Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Nurdan Tözün şu şekilde açıklıyor:
Makattan kan gelmesi hemoroid hastalığına işaret eder
Doğrusu: Hastaların birçoğu kötü bir şey çıkacak korkusundan dolayı makattan kan gelmesini hemoroid olarak yorumlar. Bu durum hekim başvurularını erteleyip alternatif tıbba yönelime sebep olabiliyor. Özellikle hekimler genç ve kronik kabızlığı olan hastaları muayenede bazen hemoroid ya da fissür varsa kanamayı bu duruma bağlayabiliyor. Fakat makattan kan gelme durumu bir kanserin veya büyük bir polipin işareti olabilir.
Bu hastalık genetik, benim ailemde kanser yok
Doğrusu: Kanserlerin yüzde 15’lik kısmı genetik bir zeminde oluşum gösteri. Bireyin birinci derecede bağırsak kanseri olması ya da ailevi kolon polipozisi bulunması kanser riskini artırır elbette. Fakat ailesinde hiç kanser olmayan kişilerde de bu kanserin gelişme riskinin olduğunu bilmelisiniz.
Kolonoskopi çok zor ve sancılı işlem, ölümcül bile olabilir
Doğrusu: Kolonoskopi uzman eller sayesinde ölümcül riski oldukça düşük olan bir işleme dönüşecektir. Bu işlem esnasında bağırsağın delinmesi ya da kanamada ihtimali yok denilecek kadar azdır. Kolonoskopi öncesinde de hasta eşlik eden hastalıklar açısından değerlendirilmeye alınır ve ilaçları ayarlanır. İşlem derin sedasyon yani uyku altında yapıldığından da hasta ağrı duymaz ve işlemde özel durumlar dışında da genel anestezi uygulanması gerekmez.
Hiçbir şikayetim yokken neden kolonoskopi yaptırayım ki
Doğrusu: İnanın hayatı boyunca kolon kanserine yakalanma riski yüzde 6 gibi bir olasılıktır ve kesinlikle küçümsenmemeli bu olasılık. Bu noktada her 18 kişiden 1’inde kolon kanseri gelişebiliyor. Kolon polipleri ve kolon kanserine obez kişiler ve sigara içenlerde, düzenli alkol kullananlar, işlenmiş gıdayla beslenenler, ailesinde bağırsak kanseri olanlar ve egzersiz yapmayanlarda sıkça rastlanır.
Kolon kanserini önleyen ilaçlar var
Doğrusu: Bu konu üzerine çok çalışmalar yapılmasına rağmen net bir sonuca ulaşım mümkün olmadı. Yani bazı çalışmalarda non streoid antinflamatuar ilaçların kalsiyum, magnezyum, folik asid, B6 ve B12 vitamini, D vitamini, statinler ve aspirinin kanseri önleyici etkisinden bahsedilse de, bu etkilinin geniş bir noktada doğrulanmadığı da gözlenir.
Bu hususta da başka amaçla aspirin kullananlarda belli bir marjinal iyiliğin elde edildiği söyleniyor. Fakat bu konuda yolun başında olunduğu bir gerçek. Bu hususta yapılacak en iyi şey sağlıklı ve liften zengin beslenmek. Ayrıca egzersiz yapıp, sigara ve alkolden de mümkün mertebe uzak durmak, kilo almamak olacaktır.
Kolon kanseri belirtileri neler?
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği’nin açıklamalarına göre kalın bağırsak kanseri belirtleri genel olarak şöyledir:
- İstemsiz kilo kaybı
- Kabızlık, ishal
- Dışkılama alışkanlığı değişikliği
- Kansızlık(anemi), halsizlik
- Ağrılı dışkılama
- Kitle
- Dışkı renginde değişiklik
- Dışkıda kan görülmesi ya da dışkılamadan sonra makattan kan gelmesi
- Gaz sancısı, kramp şikayetleri
- Bağırsağın tam olarak boşalmadığını hissetmek bağırsak kanserinin belirtileri arasındadır.
Kaynaklar:
Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Nurdan Tözün
Sağlık Ajandası | Sağlık Haberleri için sosyal medya hesaplarımızı da takip edebilirsiniz: