Eserleri birçok ödül almıÅtır. Türkiye’deki yaÅamının çoÄunu hapiste geçirmiÅ daha sonra Moskova’ya gitmiÅ ve Türk vatandaÅlıÄından çıkarılmıÅtır.
Nazım Hikmet,1938’de cezaevine girmiÅ ve Åiirleri yasaklanmıÅtır. Türkiye’de ancak ölümünden iki yıl sonra 1965’te Åiirleriyle yeniden önem kazanmıÅtır.
Ãslubu ve BaÅarıları
İlk Åiirlerini hece ölçüsü ile yazmaya baÅlamasına raÄmen içerik bakımından diÄer hececilerden uzaktı. Åiirsel geliÅimi arttıkça hece ölçüsü ile yetinmemeye ve Åiiri için yeni formlar aramaya baÅladı. Sovyetler BirliÄinde yaÅadıÄı ilk yıllar olan 1922-1925 arası bu arama tepe noktasına ulaÅtı. O dönemdeki birçok Åairden farklıydı.
Hece ölçüsünden ayrılarak Türkçenin vokal özellikleri ile harmoni oluÅturan serbest ölçüyü benimsedi. Mayakovski ve gelecekçilik taraftarı genç Sovyet Åairlerinden esinlendi. Åiirlerinden bir çoÄu Fuat Saka, Volkan Konak, Grup Yorum, Ezginin GünlüÄü ve Zülfü Livaneli gibi sanatçılar tarafından bestelendi.Ãnal Büyükgönenç tarafından özgün bir Åekilde yorumlanmıŠolan küçük bir kısmı ise 1979’da “Güzel Günler GöreceÄiz” ismiyle kaset olarak çıktı. Birkaç Åiiri ise Yunanlı besteci Manos Loïzos tarafından bestelendi. Ayrıca bazı Åiirleri Yeni Türkü’nün eski üyesi Selim Atakan ve Cem Karaca(çok yorgunum) tarafından bestelenmiÅtir.Ayrıca Fuat Saka’nın da biri Demir Gökgöl ile olmak üzere 2 adet Nazım Hikmet Åiirlerinden oluÅan albümü vardır.
Ailesi
Babası, Matbuat Umum müdürlüÄü ve Hamburg konsolosluÄu yapmıŠolan Hikmet Bey, annesi AyÅe Celile Hanım’dır.
Annesi Celile Hanım, piyano çalan, ressam denilebilecek ölçüde iyi resim yapan, Fransızca bilen bir kadındır. Celile Hanım, bir dilci ve eÄitimci de olanHasan Enver PaÅa’nın kızıdır. Hasan Enver PaÅa, Polonya’dan 1848 Ayaklanmaları sırasında Osmanlı İmparatorluÄu’na göç eden ve Osmanlı vatandaÅı olunca Mustafa Celalettin PaÅa adını alan Konstantin Borzecki’nin (Lehçe: Konstanty BorzÄcki, d. 1826 – ö. 1876) oÄludur. Mustafa Celaleddin PaÅaOsmanlı Ordusu’nda subay olarak görev yapmıŠve Türk tarihi üzerine önemli bir eser olan “Les Turcs anciens et modernes” (Eski ve yeni Türkler) kitabını yazmıÅtır. Celile Hanım’ın annesi ise Alman kökenli Osmanlı generali Mehmet Ali PaÅa’nın (Karl Detroit) kızı olan Leyla Hanım’dır. Celile Hanım’ın kız kardeÅi Münevver Hanım, Åair Oktay Rifat’ın annesidir.
Babası Hikmet Bey, Selanik’te, Hariciye Nezareti’nde (DıÅiÅleri BakanlıÄı) çalıÅan bir memurdur. Diyarbakır, Halep, Konya ve Sivas valilikleri yapmıŠolan Nazım PaÅa’nın oÄludur. Mevlevi tarikatından olan Nazım PaÅa aynı zamanda bir özgürlükçüdür. Kendisi Selanik’in son valisidir. Hikmet Bey henüz Nazım’ın çocukluÄunda memuriyetten ayrılır ve ailece Halep’e, Nazım’ın dedesinin yanına giderler. Orada yeni bir iÅ ve hayat kurmaya çalıÅırlar. BaÅarısız oluncaİstanbul’a gelirler. Hikmet Bey’in İstanbul’daki iÅ kurma denemeleri de iflasla neticelenir ve hiç hoÅlanmadıÄı memuriyet hayatına geri döner. Fransızca bildiÄi için yeniden Hariciye’ye atanır.
YaÅamı
Selanik’te doÄdu. Aslen 20 Kasım 1901 olan doÄum tarihi ailesi tarafından sene kaybetmemesi için 15 Ocak 1902 olarak kaydettirildi.
İlk Åiiri âFeryad-ı Vatanâ’ı 1913’te yazar. Aynı yıl Galatasaray Sultanisi’nde ortaokula baÅlar. 1917’de Heybeliada Bahriye Mektebi’ne girer. Sonrasında KurtuluÅ SavaÅı dolayısıyla Anadolu’ya geçer; fakat saÄlık sorunları yaÅaması nedeniyle bahriyeden ayrılmak zorunda kalır. Bu sırada Hamidye Kruvazörü’nde güverte subayıdır.
Bolu’ya öÄretmen olarak atanır. Daha sonra Batum üzerinden Moskova’ya giderek DoÄu Emekçileri Komünist Ãniversitesiânde siyasal bilimler ve iktisat okur. 1921’de gittiÄi Moskovaâda devrimin ilk yıllarına tanık olur ve komünizm ile tanıÅır. 1924’te Moskovaâda yayınlanan ilk Åiir kitabı â28 Kanunisaniâ sahnelenir. O yıl Türkiyeâye dönerek Aydınlık Dergisiânde çalıÅmaya baÅlar, ne var ki dergide yayınlanan Åiir ve yazılarından dolayı on beÅ yıl hapsi istenince tekrar Sovyetler BirliÄiâne gider.1928âde af kanunundan yararlanır ve Türkiye’ye döner. Bu defa Resimli Ay dergisinde çalıÅmaya baÅlar. 1938âde yirmi sekiz yıl hapis cezasına çarptırılır. 12 sene süren tutukluluktan sonra askere alınacaÄı ve öldürüleceÄi endiÅesiyle 1950 yılında Stalin yönetimindeki Sovyetler BirliÄi’ne giden Nazım, 25 Temmuz 1951 tarihinde Bakanlar Kurulunca Türkiye vatandaÅlıÄından çıkarılmasının ardından, büyük dedesi Mahmut Celaleddin PaÅa (Konstantin Borzecki)’nın memleketi olan Polonya’nın vatandaÅlıÄına geçerek Borzecki soyadını alır. 3 Haziran 1963 tarihine gelindiÄinde ise, Nazım Hikmet geçirdiÄi bir kalp krizi neticesinde hayata gözlerini yummuÅtur. 5 Ocak 2009 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile Türkiye vatandaÅlıÄı iade edilmiÅtir.
Davaları ve Sürgün
1925 yılından baÅlamak üzere Åiirleri ve yazıları yüzünden birçok kere yargılandı. 1938 yılında orduyu ayaklanmaya kıÅkırtmaya çalıÅtıÄı gerekçesiyle 28 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldı. İstanbul, Ankara, Ãankırı ve Bursa cezaevlerinde 12 yılı aÅkın kaldı. Bursa cezaevinde kaldıÄı yılları anlatan Mavi Gözlü Dev adlı film 2007 yılında vizyona girmiÅtir. 1950 yılında bir af yasasıyla salıverildi. Ancak sürekli izlendiÄi ve çürüÄe ayrıldıÄı halde 48 yaÅında yeniden askerlik yapmaya çaÄrılması ve öldürüleceÄi yolundaki duyumlar üzerine yurtdıÅına kaçtı. 25 Temmuz 1951 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından Türkiye vatandaÅlıÄından çıkarılmasına karar verildi. Sovyetler BirliÄi’nde Moskova yakınlarındaki yazarlar köyünde ve daha sonra da, eÅi Vera Tulyakova (Hikmet)ile Moskova’da yaÅadı. Memleket dıÅında geçirdiÄi yıllardaBulgaristan, Macaristan, Fransa, Küba, Mısır gibi dünya memleketlerini dolaÅtı, buralarda konferanslar düzenledi, savaÅ ve emperyalizm karÅıtı eylemlere katıldı, radyoprogramları yaptı. BudapeÅte Radyosu ve Bizim Radyo bunlardan bazılarıdır. Bu konuÅmaların bir kısmı bugüne ulaÅmıÅtır.
Davaları
- 1925 Ankara İstiklal Mahkemesi Davası
- 1927-1928 İstanbul AÄır Ceza Mahkemesi Davası
- 1928 Rize AÄır Ceza Mahkemesi Davası
- 1928 Ankara AÄır Ceza Mahkemesi Davası
- 1931 İstanbul İkinci Asliye Ceza Mahkemesi Davası
- 1933 İstanbul AÄır Ceza Mahkemesi Davası
- 1933 İstanbul Ãçüncü Asliye Ceza Mahkemesi Davası
- 1933-1934 Bursa AÄır Ceza Mahkemesi Davası
- 1936-1937 İstanbul AÄır Ceza Mahkemesi Davası
- 1938 Harp Okulu KomutanlıÄı Askeri Mahkemesi Davası
- 1938 Donanma KomutanlıÄı Askeri Mahkemesi Davası
Ãlümü ve sonrası
3 Haziran 1963 sabahı saat 06:30’da gazetesini almak üzere 2. kattaki dairesinden apartman kapısına yürümüŠve tam gazetesine uzanırken geçirdiÄi kalp krizi sonucunda ölmüÅtür. Ãlümü üzerine Sovyet Yazarlar BirliÄi salonunda yapılan törene yerli yabancı yüzlerce sanatçı iÅtirak etmiÅ ve tören siyah beyaz olarak kaydedilmiÅtir. Ãnlü Novo-Deviçye MezarlıÄı’nda (ÐоводевиÑÑе кладбиÑе) gömülüdür. Mezar taÅı siyah bir granitten olup meÅhur Åiirlerinden biri olan rüzgâra karÅı yürüyen adam figürü taŠüzerinde ebedileÅtirilmiÅtir.
2006 yılında Bakanlar Kurulunun Türk vatandaÅlıÄından çıkarılmalar ile ilgili yeni bir düzenleme yapması durumu belirdi. Yıllardır tartıÅılmakta olan Nâzım Hikmet’in Türk vatandaÅlıÄına yeniden kabul edilmesi yolu açılmıŠgibi gözükmesine raÄmen Bakanlar Kurulu bu maddenin sadece yaÅamakta olanlar için düzenlendiÄini ve Nâzım Hikmet’i kapsamadıÄını öne sürerek bu öneriyi reddetti.
Åair Nâzım Hikmet’in 2008 yılının ilk günlerinde, eÅi Piraye’nin torunu Kerem Bengü tarafından, Piraye’nin evrakları arasında, âDört Güvercinâ adında bir Åiiri ve 3 adet tamamlanmamıÅ roman taslaÄı bulundu.
Yeniden Türk VatandaÅlıÄına Alınması
2009 yılının 5 Ocak Günü “Nâzım Hikmet Ran’ın Türkiye Cumhuriyeti vatandaÅlıÄından çıkartılmasına iliÅkin Bakanlar Kurulu kararının yürürlükte kaldırılmasına iliÅkin önerge” Bakanlar Kurulu’nda imzaya açıldı.
Nâzım Hikmet Ran’a yeniden Türkiye Cumhuriyeti vatandaÅlıÄının iade edilmesine iliÅkin bir kararname hazırladıklarını ve bu teklifin imzaya açıldıÄını ifade eden Hükümet Sözcüsü Cemil Ãiçek yaptıÄı açıklamada, 1951 yılında vatandaÅlıktan çıkartılan Nâzım Hikmet Ran’ın yeniden Türk vatandaÅı olmasına iliÅkin önerinin Bakanlar Kurulu’nca oylanarak kabul edildiÄini söyledi.
Bakanlar Kurulu’nun 05.01.2009 tarihinde aldıÄı bu karar, 10.01.2009 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlandı ve Nâzım Hikmet Ran, 58 yıl sonra yeniden Türk vatandaÅı oldu.
Kaynak: http://tr.wikipedia.org