En değerli C vitamini depolarından birisi olan çilek bir diğer adı olan Fragaria, gülgiller familyası içinde bulunan bir bitki türü ve bu tür içinde yer alan türlerin meyvelerinin ortak adına çilek denir.
Dünya genelinde, isimlendirilmiş 20 ve üzeri çilek türü mevcuttur, çileğe ait çeşitli melezler bu sayıya dahil edilmemiştir. Dünya genelinde ticari olarak en çok yetiştirilen ve üretilen çilek türleri, bahçe çileği olarak isimlendirilen Fragaria ve ananassa melezinin karışımlarıdır.
Çilek nasıl yetiştirilir, üzümsü meyveler arasına dahil olan türlerden en önemli çilektir. Çileğin meyvesi aslında gerçek bir meyve değildir yenilen kısmı 40-60 kadar pistilin toplandığı bir çiçek topluluğudur.
Çilekler yüzeysel bir kök oluşturan otsu bir bitki türüdür. Çilek kökleri süzek topraklarda ortalama olarak 70–80 cm’ye kadar ilerler. Sert topraklarda ise çileğin kökleri yatay olarak büyür. Çileğin kök gövdesi veya taç kısmı çok kısalmış bir gövdeden oluşur.
Çileğin yaprakları genellikle 2/5 düzeninde spiral olarak sıralanmıştır. İlkbahar aylarında hava ısınınca oluşan embriyonik yapraklar 2-3 hafta geçtikten sonra tam büyüklüğüne ulaşır. Çilek bitkisinin her yaprağının 1-3 ay ömrü vardır.
Çilek kolları yaz ayı süresince yeni oluşan yaprakların koltuklarındaki tomurcuklarından oluşarak gelişmelerine devam ederler.
Çilek meyvesi salkım şeklinde oluşur. Çilek yetişmesinde iyi tozlanma şarttır. İyi tozlanmamış olan çileklerde şekil bozukluğu oluşur. Tozlanma sonrasında çilekler genel olarak 30-35 günde yenilir bir duruma ulaşır.
Çileğin sağlığa olan faydalarına gelecek olur isek;
Çilek için en çok sağlığa faydalı geldiği alanların başında cilt sağlığı gelmektedir, ayrıca vücut direncini arttıran bol miktarda yer alan A, C,B6 ve B12 vitaminlerini içerir. ayrıca çileğin içerisinde, kalsiyum, demir, fosfor, potasyum, selenyum, sodyum, manganez, magnezyum ve birçok besin bileşenini çok fazla çilek meyvesinin içinde bulundurur. Bu sebeple çileğin faydaları saymakla bitmiyor.
En değerli en çok antioksidan içeren meyve Çilek,
Cilt sağlığı için çilek, çilek meyvesinin içinde yer alan C vitamini, salisilik asit, antioksidanlar, eksfoliantlar cildimiz üzerinde meydana gelen kabarcıklara karşı çok fazla etkili bir meyvedir. Çilek yüz yıkama işlemlerinde bile oldukça fazla kullanılmaktadır. Çilek meyvesi cildi ölü olan hücrelerden ve yağlardan arındırarak temizler.
Ayrıca çileğin cildimiz üzerindeki diğer faydaları ise alerjik cilt kızarıklıkları, göz altı morlukları, cilt kirlenmesine ve cildi yumuşatma konusunda oldukça başarılı bir meyvedir.
Ayrıca çilek suyu cildimizin genç görünmesi için oldukça faydalıdır, yaşlılıktan kaynaklanan cilt sorunları, kırışıklıklar, çeşitli lekelere çilek suyu oldukça faydalıdır. Güneş ışıklarından kaynaklı cilt sorunlarını önler, bir çay kaşığı bal, pürelenmiş çilek ve iki çay kaşığı süt kremasını karıştırarak yüzünüze uygulayarak cildinizin koruyabilirsiniz.
Sivilce tedavisi için çileğin faydaları ise, çok önemli bir konumda yer almaktadır, çilek meyvesinin içinde yer alan C vitamini, Alfa Hidroksi Asitler (AHA), salisilik asit sayesinde, sivilce temizleme ve yağ bezelerini gidermeye karşı çok etkilidir. Yapacağınız taze çilek maskeleri ile birlikte donuk, hasarlı ve sivilce eğilimli cilt sahipleri çok rahatlayacaksınız. Bunun için yapmanız gereken maske bileşeni ise, 10 tane çileğe bir yemek kaşığı süt ilave edin ve sürekli karıştırın krem kıvamına gelince, 10-15 dakika süresince yüzünüze uygulayın. Haftada 1 kere yapılmasını tavsiye ederiz.
Göz altı şişlikleri için çileğin faydaları, yaşımız ilerledikçe veya az uyku ve stresten kaynaklanan göz altı şişliklerimiz içinde çilek tam bir kurtarıcıdır. Bunun için yapmanız gereken ise, 1 adet çileği ince ince dilimleyin ve 15 dakika süresince göz altlarınıza yerleştirin 15 dakika sonra ise yüzünüzü hafif sıcak bir su ile durulayın.
Kanser için çileğin faydaları, içerdiği yoğun antioksidan maddeler ile çilek kanser tedavisinde bünyemizi her zaman dirençli tutarak kansere karşı büyük bir koruma görevi üstlenir, fakat şunu unutmamak gerekir ki kansere yakalanmamak için en önemlisi ise sağlığımıza dikkat etmek.
Kemik sağlığı için çileğin faydaları, çileğin meyvesinin içinde barındırdığı K vitamini ve manganez kemik sağlığımız için oldukça önemli bir içeriğe sahiptir. Bebeklerimizin gelişme döneminde sağlıklı bir iskelet yapısına sahip olmasına yardımcı olurken, yaşlanınca oluşabilecek kemik rahatsızlıklarından bizi korur.
Kalp sağlığı için çileğin faydaları, çilek meyvesinin içinde barındırdığı birçok bileşen kalp sağlığına da oldukça faydalıdır ve önemlidir. Çilek kalp damar fonksiyonlarına yardımcı olması ile meşhur bir meyvedir. Ayrıca kanımızın pıhtılaşma eğilimini oldukça düşürür. Çilek bu özelliği ile birlikte felç ve inme gibi hastalıklara yakalanma riskimizi düşürür.
Göz sağlığı için çileğin faydaları, yaşlılığa bağlı olarak oluşan göz önündeki tabakalarımız için çilek oldukça önemli bir meyvedir. Oluşan tabaka görme yeteneğimizi düşürür. Çilekte bol miktarda yer alan C vitamini bu göz önü tabakanın oluşmasını engeller. Ayrıca çilek gözlerimizi zararlı güneş ışınlarından koruyarak retina ve korneayı güçlendirmeye yardımcı olur.
Saç sağlığı için çileğin faydaları, çileğin içerdiği B5 ve B6 vitaminleri saç sağlığı içinde çok önemli bir konumdadır. Çilek meyvesi B5 ve B6 vitaminlerini çok fazla içerdiğinden saç dökülmesini azaltabilir. Bunun için uygulayabileceğiniz karışım ise, 10 tane olgun çileği bir kapta ezin ve içerisine bir çorba kaşığı mayonez ekleyerek karıştırın. Hazırladığınız karışımı saç ve saç derisinin üzerine uygulayın. 15 dakika bekledikten sonra saçınızı ılık su ile durulayın. Bu karışımla beraber daha güçlü bir saç köküne sahip olacaksınız.
Ayak sağlığı için çileğin faydaları, çileğin diğer önemli özelliği ise etkili bir ayak temizleyici olmasıdır, ayaklarınızın her zaman zarif ve kibar görünmesi için şu karışımı uygulayabilirsiniz. 10 tane çileği bir kapta ezerek içine yulaf ekleyerek karıştırın ve bekletin ilk önce ayaklarınızı 15 dakika hafif sıcak bir suda bekletin daha sonra bu karışımı 20 dakika boyunca ayaklarınıza ovarak uygulayın.
Çilek yağının faydaları ise,
Çilek yağı daha çok pasta ve diğer şekerleme üretiminde kullanılan bir bileşendi ama artık sağlık alanında da çok fazla karşımıza çıkmaktadır, çilek yağının başlıca bazı faydaları ise,
- Çilek yağı cilt sağlığı için önemli bir bileşendir. Çilek yağı ile cildinizi yumuşatabilir ve mikroplardan arındırabilirsiniz.
- Çilek yağı ile kuru ciltlerde oluşan dökülmelere engel olabilir, cildinizi nemlendirebilirsiniz.
- Çilek yağının ayrıca cilt gözeneklerinizi açabilirsiniz ve daha derin bir nefes almasını sağlayabilirsiniz.
- Çilek yapı, sivilce ve siyah noktalara karşı tedavi aracı olarak kullanılır.
- Çilek yağını ayak temizliğinde kullanılabilir ve ayaklarınızın her zamankinden daha iyi görünmesine yardımcı olabilirsiniz.
Çileğin zararları ise,
Çileğin faydaları olduğu kadar bazı kişilerde görülebilecek bazı zararları da mevcuttur, her ne kadar çok güzel tadı ve kokusu olan sevilen bir meyvede olsa bazı insanlarda yan etkileri görülebilir, bu zararlardan bazıları ise,
- Çilek çok fazla tüketildiğinde, şişkinlik, alerji, kusma, ciltte kızarma, karın ağrısı, ishal gibi sorunlara yol açabilir.
- Aşırı çilek tüketimi midede yanma ve gaza sebep olabilir.
- Aşırı dağ çileği tüketimi ile birlikte zehirlenme meydana gelebilir.
- Bilmediğiniz çilek karışımlarından oluşan ve birbiri ile uyumlu olmayan karışımlardan kaynaklanan bazı sorunlar.
150 gr çilek için tahmini besin değerleri ise,
- 45 kalori
- 10 gram toplam karbonhidrat
- 5 gram besin lifi
- 6 gram şeker
- 2 gram protein
- 65 mg C vitamini
- 0.4 mg E vitamini
- 3.2 mcg K vitamini
- 0.6 mg niyasin
- 0.1 mg B6 vitamini
- 34.6 mcg folat
- 23 mg kalsiyum
- 0.6 mg demir
- 18.7 mg magnezyum
- 34.6 mg fosfor
- 220 mg potasyum
- 0.2 mg çinko
- 0.1 mg bakır
- 0.6 mg manganez
- 0.6 mcg selenyum
- 93.6 mg omega 3 yağ asidi
- 130 mg omega 6 yağ asidi
- 131 gram su içerir.
Yaz aylarında mutlaka fırsat buldukça çilek ve diğer sağlıklı meyveler, tüketmeye özen gösterelim, her zaman sağlıklı olmanız dileklerimizle.
Bilinen bazı çilek türleri ise,
Aliso çileği, meyvesi iri eti ise sert olan bu tür, verimli, tat kalitesi ise ortadır, bitkisi kuvvetli olan bu tür, çilek meyvesinin saptan ayrılması kolaydır, erken meyve veren ve serada yetiştirilmeye uygun bir çilek türüdür. Meyve uçlarında ise şekil bozukluğu sıkça görülür. Aliso çileği genelde reçel, marmelat ve meyve suyu üretimine uygun, sarılığa oldukça duyarlı olan bir çeşittir. Kışları ise ılık bölgeler için uygundur.
Tioga çileği, orta mevsimde olgunlaşan bir meyvesi vardır. bu türün meyve iri, verimli ve eti çok sert olur, tat kalitesi ise orta seviyededir, genellikle derin dondurma ve gıda sanayii için kullanılır, çileğin saptan kopması zorludur, botrisite dayanıklı.
Pocahontas çileği, hem erkenci hem de orta mevsim çileğidir, derin dondurmaya ve sanayiye uygun bir çilek türüdür, tat kalitesi orta seviyede, meyvenin saptan kopması kolay ve ayrıca meyve eti serttir.
Yalova-9 çileği, aliso ve Arnavutköy türlerinin melezi olan bir çeşittir. Erkenci ve seraya uygun bir çeşit olup, Akdeniz bölgesi için önerilen bir türdür. Meyve eti sert ayrıca verimli, koku ve tadı iyi olan çeşidin meyvesinin saptan kopması güçtür.
Yalova-15 çileği, tioga ve Arnavutköy çileğinin melezi olan bir türdür. Meyve eti sert ayrıca verimli ve tat kokusu oldukça iyi ve yerli çeşitleri aratmayacak aromaya sahiptir.
Yalova-104 çileği, çok verimli olan bir türdür iri bir türdür. Çilek meyvesi eti oldukça sert olan türün, koku ve tadı yabancı çeşitlerden çok daha iyidir.
Balcalı-1 çileği, uzun konik koyu kırmızı renkli olan türün meyve eti gayet sert ve aroması sofralara uygun bir türdür.
Balcalı-2 çileği, köşeli uzun bir yapısı olan, parlak kırmızı, meyve eti sert, aroması iyi sofralık bir türdür.
Balcalı-3 çileği, uzun konik bir yapısı olan çileğin parlak koyu kırmızı, meyve eti sert, meyvenin saptan kopması zor, aroması iyi sofralık bir türdür.
Douglas çileği, konik bir görünüme sahip türün kırmızı rengi meyve eti sert, saptan kopması kolay olan, aroması iyi, sofralık ve derin dondurmaya uygun çilek türüdür.
Dana çileği, uzun konik bir yapıya sahip olan, parlak kırmızı, meyve eti orta sertlikte olan, saptan kopma kolaylığı orta seviyede sofralık bir türdür açıkta yetiştirilmeye uygundur.
Brio çileği, konik kırmızı bir yapıya sahiptir, meyve eti sert, iyi aromalı, meyvenin saptan kopması zor sofralı ve açıkta yetiştirilmeye uygun bir çilek türüdür.
216 çileği, yuvarlak konik bir yapıya sahiptir, kırmızı, meyve eti sert, saptan kopması orta derecede olan, aroması gayet iyi sofralık erkenci ve iri meyveli olan bir çilek türüdür.
Pajaro çileği, konik bir yapıya sahiptir, koyu kırmızı rengi, meyve eti çok sert, meyvenin saptan kopması ise zor olan aroması çok iyi sofralık çilek türüdür.
Chandler çileği, konik bir yapıya sahiptir, kırmızı renkte meyve eti sert olan saptan kopması ise zor olan aroması iyi olan sofralık orta erkenci bir türdür.
Selva çileği, konik bir yapıya sahip kırmızı renkte meyve eti ise sert olan aroması orta olan sofralık ve yüksek verimli bir çilektir.
Red Chief çileği, uzun konik bir görünümdedir koyu kırmızı bir rengi vardır meyve eti gayet sert saptan kopması ise zor olan derin dondurma ve sanayiye uygun olan iyi aromalı bir çilek türüdür.
Hanoeye çileği, konik bir görünümde olan koyu kırmızı rengi olan meyve eti sert saptan kopması zor olan aroması lezzetli derin dondurma, sanayiye ve soğuk bölgelere uygun çilek türüdür.
Lester çileği, konik görünümde koyu kırmızı renkte olan meyve eti sert aroması gayet iyi derin dondurma ve sanayiye uygun bir çilek türüdür.
Osmanlı çileği, Türkiye’ye has bu çile türü pembe renkli, nisbeten küçük fakat son derece kuvvetli ve hoş bir aromaya sahiptir. Reçel ve tatlı yapımına daha müsaittir.
Dağ çileği, dağlık bölgelerde kendiliğinden yetişen, çok ufak meyveli fakat nefis aromalı cins tohumdan yetiştirilir.
Yediveren çilek, kış ayları dışında sürekli çilek veren türdür saksıda yetiştirmek için oldukça elverişlidir. Çoğunlukla ufak meyveli türü bilinir.