Trabzon, geçmişte bir çok devlete ve halka ev sahipliği yapmış önemli bir liman kentidir. Bu özelliğinden dolayı kentin farklı noktalarında bu kültürlere ait eserler barındırmaktadır. Kent içinde bu tarihi ve kültürel izlerin en iyi izlenebildiği alanların başında Boztepe gelmektedir. Çünkü bu tepe, bulunduğu coğrafi ve stratejik konumunun yanı sıra özellikle ilk ve orta çağ dönemlerinde önemli bir kült alanı olarak da ön plana çıkmıştır. Bu tarihi yapılardan olan Kızlar Manastırı, Boztepe Çay Bahçesi olarak adlandırılan bölgenin hemen altında şehre hakim kayaların üzerine inşaa edilmiştir.
Yazılı kaynaklara göre, 14. Yüzyılda (1349-1390 tarihlerinde) Pontus Rum Kralı III. Alexios döneminde inşa edilmiştir. Yapı, Theotokos Theoskepastos Manastırı ve Panaghia Theotocos Manastırı adlarıyla anılmıştır. Trabzon’un Sümela Manastırı, Vazelon Manastırı, Çal Mağarası, Sera Gölü, Ayasofya Camii, Peristera Manastırı ve Kaymaklı Manastırı gibi turizme açılan Kızlar Manastırı da yoğun bir ilgi görmektedir.
Kültür ve Turizm Bakanlığınca kapsamlı restorasyon ve rölöve çalışmaları 2018 yılı sonunda tamamlanmıştır. Kızlar Manastırı’nın mülkiyeti 2019 yılı Aralık ayında Trabzon Büyükşehir Belediyesine devredilmesine rağmen 2020 Aralık ayı itibariyle halen hizmete açılmamıştır.
Restorasyon sonrası Kızlar Manastırı farklı etkinliklere ev sahipliği yapacak şekilde planlanmaktadır. Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından manastır içerisinde misafirhane olarak kullanılan 4 katlı yerleşkenin 3 ve 4. katını sanatçıların ve sanatseverlerin hizmetine sunmak için bir galeri ve sanat merkezi yapılacak. Ziyaretçilerin sosyal ihtiyaçlarını karşılamak için modern bir kafeterya da planlanmaktadır. Gece ışıklandırması da tamamlanan manastırın, otopark sorunu ise şimdilik çıkmazda.
Kaya Kilisesi ve örneğine nadir rastlanan fresklerin gün yüzüne çıkarılması restorasyon projesinin en önemli kısmını oluştururken, restorasyonu tamamlanan ve ziyaretçilerine açılacağı günü bekleyen Kızlar Manastırı’nın bölgeye hareketlilik kazandırması bekleniyor.
MİMARİ VE TARİHİ BİLGİLERİ
Kızlar Manastırı, kilise ve avlusu ile tamamıyla kayaların üzerine inşa edilmiştir. Doğu batı doğrultulu olan yapının kuzey, doğu ve batı yönlerinde çevre duvarları mevcuttur. Yığma yapım sistemiyle inşa edilen yapıda kesme taş ve moloz taş malzeme kullanılmıştır. Manastır içerisinde keşiş hücreleri, kilise, şapel, çan kulesi, kütüphane, yemekhane ve toplanma salonu gibi bölümler bulunmaktadır.
Keşiş hücreleri manastırın kuzeyinde kalmaktadır. Arazinin eğimine oturmuş şekilde konumlanan yapıda iki avlu bulunmaktadır. İlk avlunun güneyinde kaya kilisesi, doğu yönündeki ikinci avlunun güneydoğusunda ise şapel yer almaktadır.
Kızlar Manastırı girişi yapının batı yönünde bulunmaktadır. Giriş kapısı yuvarlak kemerli, çift kanatlı ve demirden yapılmıştır. Kapının her iki yanında yivli sütunçeler bulunmaktadır. İlk avlunun batısında yer alan çan kulesi dört sütun üzerine yerleştirilmiştir. Yapı içerisinde bulunan kilise tek nefli ve tek apsislidir. Doğu yönündeki üst örtünün ortasında fener bulunmaktadır. Fener bölümünde pencere açıklıkları bulunmaktadır.
Yapı içerisinde günümüze ulaşmış yoğun freskler bulunmaktadır. Narteksi bulunmaktadır. Kilisenin içerisinde III. Alexios’un karısı Theodora ve annesi Eirene’nin freskleri bulunmaktadır. İkinci avluda bulunan şapel, tek nefli ve tek apsislidir. Kızlar Manastırı batı cephesinde bulunan girişi dikdörtgen formludur. Üst örtüsü günümüze ulaşmamıştır. Güneybatı yönünde bulunan mezar, 1879’da ölen Metropolit Costantios’a aittir. Orijinalinde kaide üzerinde yükselen dört sütunun yuvarlak kemerler oluşturduğu kırma çatılı yapıdan günümüze sadece kaidesi ve sütun ayakları ulaşmıştır. Yapılarda yuvarlak, basık kemerli ve dikdörtgen formlu olmak üzere farklı formlarda pencereler bulunmaktadır. Yapıların üst örtüleri günümüzde kırma çatı olup Alaturka kiremit ile kaplanmıştır.
KIZLAR MANASTIRI ULAŞIM
Kızlar Manastırı, Trabzon şehir merkezinden (Meydan Parkı) sürekli olarak hareket eden Boztepe dolmuşları ile 5 dakikalık bir yolculukla rahatlıkla ulaşabilecek mesafededir. Aynı zamanda Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından Boztepe Piknik Alanı Otobüs Seferleri düzenlenmekte.
Şehir merkezine yürüme mesafesinde bulunan manastıra, isterseniz dar ve yokuş sokakları sakin bir tempoda yürüyerek 15 dakikalık yürüyüşün sonunda da ulaşabilirsiniz.