Daha önce yazmaya başladığım illerimizi tanıtmaya çalıştığım yazı serimize bundan sonra wordpress ile devam edeceğim bu arada da eski yazıları wordpresste bulunması için bir araya topladım.
1. Bölüm
Bugün ki yazımız, yazı dizimizin dördüncü ili olan Ağrı hakkında olacaktır. Yazıya başlamadan önce artık klasiğimiz olan isteğimizi yine tekrar ediyorum; Ağrı ilimiz sizde ilk neyi çağrıştırıyor ya da Ağrı denildiğinde anda aklımıza neler geliyor yoruma yazmanızı rica ederim. Benim aklıma ilk gelenler şunlar;
• Ağrı dağı
• İshak Paşa Sarayı
Tarihi
Ağrı’nın tarihinin Paleolitik Çağa kadar uzandığı düşünülmektedir. Bilinen yazılı tarihine bakıldığında ise Ağrı’nın ev sahipliği yaptığı ilk medeniyet Hitiler’dir. Hititlerin Doğu Anadolu’daki gücünü yitirmeye başlamasıyla Hurriler’in egemenliğine geçmiştir. Hurriler krallık merkezi olan Urfa’ya uzaklığı dolayısıyla Ağrı’yı ellerinde çok uzun süre tutamamışlar ve bir dönem Mittani imparatorluğu hakimiyetinde kaldıktan sonra bölgede en köklü uygarlığı oluşturan Urartular’ın hakimiyetine geçmiştir. Kronolojik olarak baktığımızda Hitiler, Hurriler, Mittaniler, Urartular, Medler, Persler, Makedonya İmparatorluğu(Büyük İskender), Romalılar, Hun Türkleri, Sassaniler, Bizanslar, Araplar, Selçuklular, Selçukluların aralıklarla süren egemenlikleri Moğol akınlarıyla son bulmuştur. Sonra sırasıyla İlhanlılar, Celayirliler, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler son olaraksa Osmanlı İmparatorluğu egemenliğine girmiştir. I. Dünya Savaşı sırasında Ruslar tarafından işgal edilen ilimiz, 1921 yılında yapılan Kars Antlaşması ile Türkiye ye iade edilmiştir.
Görsel
Ağrı konumu itibariyle Orta Asya’dan gelen kavimlerin Anadolu’ya girişlerini sağlayan bir geçiş kapısı konumunda olduğundan dolayı birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Ancak bu medeniyetler Ağrı’yı bir giriş kapısı olarak gördüklerinden burada çok köklü ve yerleşik bir uygarlık oluşturmadıkları için bölge devamlı olarak istilalara uğramıştır.
İlçeleri
Ağrı’nın merkez dahil toplam 8 ilçesi vardır. Alfabetik olarak sayacak olursak; Ağrı Merkez, Diyadin, Doğubayazıt, Eleşkirt, Hamur, Patnos, Taşlıçay ve Tutak’tır.
2. Bölüm
İshak Paşa Sarayı
İshak Paşa ile Çolak Abdi Paşa tarafından 1685’te yaptırılmaya başlanan saray 1784 tarihinde tamamlanmıştır. Doğubeyazıt İlçesi’nin 5 km doğunda bulunan İshak Paşa Sarayı Lale Devrinin son büyük anıt yapısıdır. Yapımında kesme taştan kullanılan sarayın doğu cephesindeki giriş kapısı üzerinde kabartma ve süslemeleriyle Selçuklu sanatının özelliklerini yansıtır.
Topkapı Sarayı’ndan sonra ikinci en büyük teşkilatlı saraydır. İshak Paşa Sarayı, bünyesinde bulunan; camii, selamlık dairesi, türbe, merasim ve eğlence dairesi, aşevi ve harem dairesi ile aslında saraydan ziyade tam bir külliyedir. Ağrı’ya yolu düşenlerin mutlaka ziyaret etmesi gereken yerler listesinin başında yer alır.
Görsel
Doğubeyazıt Kalesi
Doğubeyazıt kalesi, Doğubayazıt ilçesinin yaklaşık 7 km. güneydoğusunda Karaburunda belleburç denilen sarp bir kayalık üzerinde kurulmuştur. Kalenin ilk olarak kim tarafından ve zaman yapıldığı kesin olarak bilinmemekle birlikte; kalede yer alan Urartu mezarları ve antik çağlara ait kalıntılar sebebiyle Urartular tarafından yapıldığı düşünülmektedir. Kale günümüzde harabe durumundadır.
Kalenin temelinde yer alan taşların cinsi ve kesme tekniği incelendiğinde, kalenin ilk Urartular tarafından yapıldığı, daha sonra Selçuklular ve Osmanlılar tarafından onarıldığı anlaşılıyor.
Görsel
Beyazıt Eski Camii
1514 Çaldıran Savaşı’ndan sonra Doğubeyazıt’ın Osmanlı topraklarına katılmasından sonra, padişah I. Selim Doğubayazıt Kalesinin yanında, kesme taştan merkezi kubbeli ve tek minareli bir camii yapılmıştır.
Görsel
Avnik Kalesi
Avnik Kalesi, Diyadin ilçesine yaklaşık 30 km’lik bir mesafede yer alıyor. Diğer adı Koçbaşı Kalesi olan kale hakkında oldukça az bilgi bulabildim. Urartular döneminde inşaa edildiği düşünülmektedir. Günümüzde kale harabe durumundandır.
Görsel
3. Bölüm
Ahmet Hani Kent Müzesi
Ağrı’nın Doğubeyazıt ilçesine yaklaşık 10 kilometre uzaklıkta olan Ahmet Hani Türbesi, İshak Paşa Sarayına oldukça yakın bir konumda bulunmaktadır. Aslında 1651 yılında Ağrı’da doğan Ahmet Hani adına yaptırılmış bir türbedir. Türbede İslâm alimi olan Ahmed-i Hani’nin eserleri, mumyalanmış insan figürleri ve yöreye özgü objelerin de sergilenmesi dolayısıyla müze olarak kullanılmaktadır.
Görsel
Meya Mağaraları
Ağrı Diyadin ilçesine yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta bulunan Meye Mağaraları bölgenin dikkat çeken tarihi eserlerindendir. Mağarada ve çevresinde birçok tarihi kalıntıyı rastlamak mümkündür. Bölgede tarih içinde görülen çeşitli dini inanışlar için tapınak, barınma yeri, oda ve mağaralar vardır. Mağarada yapılan odalar özellikle tehlikelerden korunmak amacıyla sarp kayalar üzerine inşa edilmiştir.
Görsel
Meteor Çukuru
Ağrı’nın Doğubeyazıt ilçesine yaklaşık 35 km uzaklıkta bulunmaktadır. 1892 yılında düşen bir göktaşı sebebiyle oluşmuştur. Dünyanın en derin ikinci meteor çukuru olma özelliğine sahip çukurun derinliği günümüzde 35 metre civarındadır.
Görsel
Nuh’un Gemisi
Ağrı Dağı’nın güney tarafına bakan kısmında olduğu düşünülmektedir. Çeşitli dönemlerde bilim insanları tarafından yapılan araştırmalarda bölgede yapılan yer altı radar görüntülerinde de gemi kalıntısı olduğu görülmüş. Bölge inanç turizmi için cazibe merkezi durumundadır.
Görsel
Ağrı Dağı
Türkiye’nin en yüksek dağı olan Ağrı dağının zirvesinde her mevsim kar bulunmaktadır. Ağrı dağının, Türkiye’nin en büyük dağı olmasının yanında Nuh’un gemisine ev sahipliği yapması dolayısıyla efsanevi özelliği vardır.
Görsel
Diyadin Kaplıcaları
Ağrı’nın Diyadin ilçesinde bulunan kaplıcalar ilçe merkezine yaklaşık 5 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Diyadin Kaplıcalarının suyu bikarbonat, kalsiyum, klorür, sülfat, ve karbondioksit içerir. Romatizma, nöroloji, kemik, kireçlenme, siyatik, cilt ve metabolizma rahatsızlıklarına iyi gelmektedir.
4. Bölüm
Geldik serimizin dördüncü ili olan Ağrı’nın mutfağına; Doğu Anadolu Bölgesi hayvancılık önemli gelir kaynaklarından birisi olması dolayısıyla bölge mutfağında da kırmızı et üzerine lezzetler ağırlıktadır.
Ayranaşı
Kabuğu soyulmuş buğdayın yanına nane ve kabak doğranarak, su ve ayran ile kaynatılması yapılan çorbadır.
Görsel
Abdigor Köftesi
Ağrı mutfağının en meşhur yemeği Abdigor köftesi’dir. Eğer Ağrı ilimize yolunuz düşerse mutlaka tadına bakmanı gerekler listesinin başına ekleyeceğimiz Abdigor köftesi; kırmızı et, soğan, yumurta ve çeşitli baharatların kullanılmasıyla yapılır.
Görsel
Goşteberg Et
Yapılışına baktığımızda bildiğimiz pişirme yöntemlerinden biraz farklı bir tarzda yapılan Goşterberg et yemeği; kuzu eti, soğan, tereyağı, salça ve goşteberg otunun bir hayvan postuna doldurulup üzerinin nemli toprak kapatıldıktan sonra üst kısmında ateş yakılmak suretiyle pişirilmesiyle yapılır. Yörede bu lezzet için buğulama da denilmektedir. Goşteberg et Ağrı’ya yolum düşerse mutlaka tatmak istediklerim listesinin ikinci sırasını almış durumdadır.
Görsel
Selekeli (Saç Kavurma)
Genç oğlak veya kuzu etinden yapılan bu yemekte ayrıca sarımsaklı yoğurt ve tereyağı da kullanılır.
Görsel
Alabalık
Ağrı’da bulunan balık gölü ve çevredeki derelerde bulunan kızıl alabalık ile yapılan kızartma, buğulama usulü yapılan Alabalık, balık sevenlerin gönlünde taht kurmaktadır.
Görsel
Devamı gelecek …
5. Bölüm
Hengel
Yapılışı ve içinde kullanılan malzemeler bakımindan bildiğimiz mantıya benzeyen bu hamur işi bölgede oldukça sevilen yemeklerdendir.
Görsel
Pişi (Bişi) Erdek
Hamur küçük parçalara bölünüp şekillendirildikten sonra kızgın yağda pişirilmesiyle yapılır. Hamurun her tarafı kızarınca bişimiz pişmiş olur.
Görsel
İçli Kete
Kete yumurta, süt, yağ, su ve un kullanılarak yapılan lezzetli bir hamur işidir. Oldukça zahetli bir hazırlanışı olsa da tadına baktığınızda tüm zahmetlere değdiğini göreceksiniz.
Görsel
Haşıl
Oldukça pratik bir yemek olan haşıl aslında bir çeşit keşkekte sayılabilir. Dövülmüş buğday haşlandıktan sonra tereyağı ve sarımsaklı yoğurt ile lezzet tamamlanır.
Görsel
Erişte
Anadolunun tamamına yakınında yapılan erişte un, yumurta, yağ kullanılarak yapılan hamurun küçük parçalar halinde kesilmeyle yapılan bir makarnadır. İlımizde bu hamur yeşil mercimekle ve bir miktar patates ile birlikte pişirilerek bir yemek yapılır.
Görsel
Bu yemeklerin yanında Ağrı ilimizdeki yaylalarda yapılan arıcılık ile üretilen beyaz çiçek balı da denenmesi gereken bir lezzettir.
Görsel
6. Bölüm
Adem Kılıççı
Adem Kılıçcı 1986 yılında Ağrı’da dünyaya gelmiştir. Boksör Adem Kılıççı ilk madalyasını 2004 yılında Antalya dünya Boks Şampiyonası’nda ikinci olarak gümüş almıştır. Acun Ilıcalı tarafından 2017 ve 2018 yılında düzenlenen Survivor yarışmasına da katılmıştır.
Görsel
Yıldız Tilbe
1966 yılının Temmuz ayında İzmir’in Konak ilçesine bağlı Gültepe semtinde bir gecekonduda dünyaya gelmiştir. Yıldız Tilbe baba tarafından Ağrılıdır.
Görsel
Savcı Sayan
1971 yılında Ağrı‘nın Tutak ilçesinde doğan Savcı Sayan 24 çocuklu bir ailenin 12. çocuk olarak dünyaya gelmiştir. CHP’nin eski Genel Başkanı Deniz Baykal’ın en yakınındaki isimler arasında yer almıştır. Kemal Kılıçtaroğlu ile yeniden yapılanan Chp’nin içinde yer almamıştır. Chp’den ayrıldıktan sonra 2015 yılında AK Parti İzmir Milletvekili adayı olmuş ancak seçilememiştir.
Görsel
Sema Keçik
Oyuncu Sema Keçik 1965 yılında Ağrı İli Diyadin İlçesi’nde dünyaya gelmiştir. Mimar Sinan Üniversitesi mezunudur. Bugüne kadar Yazı Tura, Bir Bulut Olsam, Muhteşem Yüzyıl, Aşk Yeniden, Nefesim Kesilene Kadar ve Yeni Gelin gibi birçok dizide rol almıştır.
Görsel
Özcan Deniz
Özcan Deniz 1972 yılında Ağrı’lı bir ailenin ikinci çocuğu olan Ankara doğmuştur.
İlk albümü olan Yine Ağlattın Beni ile 1992’de müzik piyasasına girmiştir. Müzik kariyerinin yanı sıra oyunculukta yapmaktadır.
Görsel
Ebubekir Öztürk
Aslen Ağrılı olan Ebubekir Öztürk 1978 yılında İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Bir dönem Şafak Sezer’in şoförlüğünü yapan oyuncu Şafak Sezer’in isteği üzerine Kutsal Damacana filminde oynamış ve oyunculuk kariyerine başlamıştır. Daha sonra bir çok filmde yer almıştır.
Görsel
Burhan Çaçan
Usta sanatçı Burhan Çaçan 1960 Ağrı Eleşkirt’te dünyaya gelmiştir. 1978 senesinde TRT Erzurum Radyosu tarafından düzenlenmiş olan amatör ses yarışmasını kazanmıştır. İlk albümünü ise 1981 senesinde çıkartarak müzik dünyasına giriştir. Burhan Çaçan müzisyenliğin yanı sıra birçok sinema filminde de yer almıştır.
Görsel
Ebru Yaşar
Ebru Yaşar Ağustos 1978 yılında Ankara’da dünyaya gelmiştir. Memur bir ailenin çocuğu olan Ebru Yaşar aslen Ağrı Eleşkirt’lidir. İstanbul Teknik Üniversitesi mezunudur. Seni Anan Benim İçin Doğurmuş isimli şarkısıyla müzik dünyasında çıkış yakalamıştır.
Görsel
7. Bölüm
Tarım
Ağrı ilimizde gelir kaynağı olarak hayvancılık tarımdan önce gelmektedir. Bölgenin iklimi ve tarım arazilerinin durumu değerlendirildiğinde bölgede yetişen tarım ürünleri sınırlıdır. Bunlar; buğday, arpa ve şeker pancarıdır. Ağrı ve Tendürek dağlarının eteklerinden doğan Murat Nehrinin kıyılarında da pamuk, kendir, pirinç, mısır ve çavdar yetiştrilir. Nehir her ne kadar su bakımından zengin olsada sulama sistemleri gelişmediğinden kısıtlı alanlar sulanmaktadır. Nehirden daha fazla yararlanıp yeni ovalarının sulanması için projeler yürütülmektedir.
Ayrıca bölgede Nasa tarafından astronotlar için besin olarak Kinoa yetiştiriciliğine de başlanmış olup giderek popülaritesi de artmaktadır. Kinoa bir tür tahıldır. Besin değerinin oldukça yüksek olmasından dolayı Nasa tarafından astronotların besinleri arası eklenmiştir.
## Hayvancılık Ağrı ilimizin en önemli gelir kaynağı hayvancılıktır. Ilimizin coğrafi yapısı ve iklimi tarım için pek elverişli olmasa da geniş meraları hayvancılık için oldukça uygun bir ortam sağlamaktadır. Ağrı’da çoğunlukla küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır. Bunların başında koyun ve keçi gelmektedir. Bununla birlikte büyükbaş hayvanlardan manda ve inekte beslenmektedir.