Sahn-ı Seman Medresesi
- Önem : Fatih Sultan Mehmed tarafından İstanbul’da kurulan yüksek dereceli medrese.
- Yapılış Tarihi : 1463
- Yaptıran : Fatih Sultan Mehmed
Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul’da kurulan yüksek dereceli medresedir. 1463 yılında inşasına başlanan külliye içinde yer alan yapının adı buradaki 8 yüksek dereceli medreseden gelir. Bu külliye Bizans’tan kalma Havariyyun Kilisesi harabelerinin temizlendiği alana inşa edilmiştir. Külliyedeki medreseler Semaniye ve Tetimme olmak üzere ikiye ayrılır. Ortasında camii yer alır ve camiinin sağındakiler Akdeniz, solundakiler Karadeniz medreseleri olarak anılır. Her medrese bir meydan etrafında 19 oda ve 1 tane dershaneden oluşur. Her oda da ise bir pencere, ocak, kandil yeri ve raf vardır. Her medrese dershanesinin arkasında geniş avlu, bu avlularda 4 tane hela ve gusülhane bulunur. Medresenin 19 odasından 2 tanesi muridlere, 2 tanesi hizmetlilere diğerleri talebelere ayrılmıştır. Toplamda oda sayısı 152 olup, sadece talebeye ait olanlar 120’dir.
Fatih medreseleri iki tek ve bir çift olmak üzere belirli bir üslupta yapıldı. Tarihsel süreçte depremler nedeni ile zarar gören yapı, restore edildi ve değişiklikler sonucunda günümüze ulaştı. Lakin bugün aynı işlevi yürütmemekte, 1924 yılında kapatılan medrese 1940 yılından sonra fakir talebeler için yurt olarak tahsis edildi. 1975 yılına gelindiğinde bazı binalar öğrenci yurdu, dispanser ve çocuk yurdu olarak kullanıldı. Tetimme medreseleri Sahn medreselerine gibi dörderden sekiz medrese halinde olup bu Tetimme Medreseleri Sahn Medreseleri’ni tamamlar niteliktedir. Derece itibari ile daha altında olup, Sahn’da okuyacak olan talebeleri hazırlama görevi görmektedir. Tetimme Medreselerin mimari özelliği olarak odalarda çifte pencere ve bir ocak olduğu, medresede toplam üçer hela bulunduğu söylenebilir. Tetimme Medreseleri’nin Akdeniz tarafındakiler bugün mevcut olmayıp, Karadeniz tarafındakiler ise aslını kaybetti. Bugün bir bölümünde Ali Kuşçu İlköğretim Okulu faaliyet göstermektedir. Diğer bölümü ise İstanbul Valiliği tarafından Kur’an kursu binası olarak tahsis edildi. Sahn da okuyan öğrencilerin ne kadar süreyle eğitim gördükleri kesin değildir. Öğrenci eğitim süresince okunması gereken dersleri kitap halinde veya kitapların belirli bölümlerini seçerek okuduğu için verilen bilgileri öğrenip hocası tarafından yeterli bulunmadıkça başka bir derse (kitaba) geçemezdi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Unan, Fahri, Sahn-ı Seman, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2008, c.35, sf.532-534
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ahmet Arvasi
Seyyid Ahmed Arvasî, Van gümrük müdürlüğünden emekli olan Abdulhakim Efendi ve Cevahir Hanım’ın oğlu olarak 15 Şubat 1932 de Ağrı’nın Doğubeyazıt ilçesinde dünyaya geldi. Cumhuriyet döneminin önemli fikir adamlarından biri olan Arvasi eğitim hayatına Van’da başladı. Lise eğitimini Erzurum Erkek Öğretmen Okulu ve Erciş Öğretmen Okulu’nda tamamladı. 1952 yılında Konya’da ilkokul öğretmenliği yaptı. 3 yıl süren görevinden sonra Ağrı’ya tayin edildi ve Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Pedagoji Bölümü’nde eğitime başladı. Pedagoji bölümünden mezun olduktan sonra Van, Balıkesir, Bursa ve İstanbul’da pedagoji öğretmenliği yaptı. Arvasi, cömert bir kişiliğe sahipti. Fakir çocukların okuyabilmesi için onların eğitimine yaptığı yardımlar ile bilinen Arvasi okurken kalem, defter alamayan öğrencilerin ihtiyaçlarını maaşı ile karşılamaya çalışarak eğitime ve çocuklara verdiği önemi gösterdi. Bir eğitimci ve fikir adamı olarak Türk eğitimine uzun süre hizmet etti.
-
Otlukbeli Savaşı
Bu savaş Osmanlılar’ın Anadolu’daki birliği sağlama mücadelesi içerisinde önemli bir yere sahipti. Fatih Sultan Mehmed’in Trabzon Rum Devleti’ni ortadan kaldırmasından ve Orta Anadolu’da Karamanoğulları üzerinde hâkimiyet tesis etmesinden sonra doğuda en güçlü rakibi, o sıralarda İran ve Doğu Anadolu’nun önemli bir kısmına sahip olan Akkoyunlu Devleti oldu. Akkoyunlular’ın başında bulunan Uzun Hasan, Anadolu’da Timur’un siyasetine benzer faaliyetlerde bulundu. Osmanlılarla savaş halindeki Venediklilerle de diplomatik ilişki kurdu. Macaristan, Rodos şövalyeleri ve Kıbrıs Krallığı ile de Osmanlı aleyhine ittifak çalışmalarında bulundu. Uzun Hasan, kendisine sığınan Karamanoğulları’ndan Pîr Ahmed ve Kasım beylerle İsfendiyaroğlu Kızıl Ahmed Bey’in tahrikleri neticesinde 20-30.000 kişilik bir orduyu Osmanlı topraklarına gönderdi. Bu baskın, Fatih Sultan Mehmed’in İran’a büyük gelir temin eden ipek ticareti güzergâhı üzerindeki Tokat’ta oluşturduğu yeni gümrük ihdasına Akkoyunlular’ın bir cevabı niteliği taşıyordu. Akkoyunlu ordusunun Osmanlı topraklarındaki harekâtının haberi İstanbul’a ulaşınca Fatih Sultan Mehmed hemen sefer hazırlıklarına başlanmasını emretti. Bütün kış her iki taraf nihaî karşılaşmanın hazırlıklarını tamamlamaya çalıştı. Otlukbeli tepelerini tutmuş olan Uzun Hasan Osmanlıları zor bir alanda savaşa mecbur tuttu.
-
Karaosmanoğulları
Karaosmanoğulları 18. yüzyılın ortalarından 19. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Batı Anadolu’nun en güçlü âyân ailesiydi. Türkmen asıllı olarak kabul edilen Kara Osman Ağa, Aydın’da deftere kaydedilmemiş Hristiyan halkın cizyesini kontrolle görevliydi. Bu işler sayesinde servet ve güç sahibi haline geldi ve adı Manisa âyanı arasında geçmeye başladı. Ailenin Manisa ve yöresindeki şehir, kasaba ve köylere kadar nüfuzunu yaymasında Kara Osman Ağa’nın büyük oğlu Hacı Mustafa Ağa’nın önemi büyüktür. Eminlik yapan Mustafa Ağa İran Seferi sırasında bölgeden istenen develerin toplanması işinde öne çıktı. İran seferlerinde gösterdiği başarılarla dikkat çekti. Manisa bölgesinde eşkıyanın yok edilmesinde önemli rol oynadı ve bu sayede Saruhan sancağı mütesellimliğine getirildi. Ancak Turgutlu ve Manisa halkının şikâyetleri sonucunda görevinden alındı ve iki ay sonra idam edildi. Mustafa Ağa’nın idamı nüfuzunu sarstıysa da büyük oğlu Atâullah, yeniden bölgede güç kazandı ve Manisa mütesellimliğini elde etti. Bergama voyvodası Araboğlu ile mücadelesi sırasında birçok köy yakıldı ve harap oldu. Bunun üzerine hakkında idam fermanı çıktı.
-
Eşrefoğlu Rumi
Kadiriler arasında Abdülkadir-i Geylani'den sonra tarikatın ikinci piri sayılan Eşrefoğlu Rumi’nin asıl adı Abdullah, babasının adı Ahmed Eşref’tir. Ailesi aslen Mekkeli olup peygamberin soyundan geldiği anlatılan ve şeyh ile âlimler yetiştiren bir ailede doğdu. Eşrefoğlu’nun çocukluk ve gençlik çağlarının İznik’te ailesi ile geçtiği bilinmektedir. İlerleyen yıllarda ise Bursa’ya gitti ve Çelebi Sultan Mehmed Medresesi’nde eğitim aldı. Medresenin tanınmış müderrislerinden Mevlana Hocazade ile Mevlana Tüsi'den büyük ölçüde istifade etti ve tahsilini burada tamamladı. Bunun ardından kaynaklardan edinilen bilgilere göre Eşrefoğlu gördüğü bir rüya üstüne medreseyi ve ilim yolunu terk etti. Tasavvuf yolunda daha ileri bir mertebeye ulaşmak için Ankara’ya Hacı Bayram-ı Veli’ye gitti. Burada on bir yıl süresince ağır bir şekilde çalıştıktan sonra Hacı Bayram-ı Veli, Eşrefoğlu’nu dergâha imam yaptı ve sonrasında onu kızı Hayrünisa ile evlendirdi. Ölüm tarihi konusunda kaynaklarda farklı görüşler bulunmaktadır ancak Eşrefoğlu Rumi 100’lü yaşlarında vefat ettiği bilinmektedir.
-
Bayram Paşa Külliyesi
Bayram Paşa Külliyesi adını onu yaptıran Veziriazam Bayram Paşa’dan almaktadır. Haseki Külliyesi’nin yanında bulunan medrese, sıbyan mektebi, çeşme, tekke ve türbeden oluşmaktadır. Bünyesinde cami bulunmamaktadır. Hassa Baş mimarı Kasım Ağa tarafından mimarlığının yapıldığı ve onun eseri olduğu bilinmektedir. Bayram Paşa Külliyesi’nin kuzey sınırını Haseki Caddesi oluşturmaktadır. Malzeme olarak külliye içerisinde kesme köfeki taşı ve moloz köfeki taşı kullanılmıştır. Sütun, kapı ve pencere bölgelerinde beyaz mermer tercih edilmiştir. Dışı ise kurşunla kaplanmıştır. Bayram Paşa Medresesi’nde İznik Süleyman Paşa Medresesi’nde ki tasarım ilkeleri sürdürülmüştür. Eskiden Üveys el-Karani’ye ait olduğu düşünülen ve Hz. Muhammed’in ayak izinin bulunduğu Bayram Paşa Tekkesi Kadem-i Şerif Tekkesi olarak da bilinmektedir. 16. yüzyılda Koca Sinan’ın yaptığı Atik Valide ve Sokullu Mehmet Paşa tekkelerinde karşımıza çıkan tarikat yapıları bu tekkede de karşımıza çıkmaktadır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun