Gençler Neden Yanlış Karar Verir?
Gençler, alışagelmişin dışında bazen kararlar alabiliyorlar. Örneğin ilginç kıyafet seçimleri, eğlence ortamında sarhoşluğun ötesine geçmek gibi. Peki ama neden?
Beyinde karar vermeyi kontrol eden kısımlar, yetişkin olana kadar fazlasıyla gelişme göstermiyor. Gençlerin gelişmekte olan beyinleri, o sürede yanlış karar almalarına neden olma ihtimali çok yüksektir. Ancak, aldığı yanlış kararları göz önünde bulundurma yetisi de bulunmayabilir. Böyle durumlarda aileler, gençlerin doğru karar almalarında yardımcı olabilirler.
Gençlerin Yaptıkları ile Bildikleri Arasındaki Farklar
Birçok çocuk küçük yaşlarda doğru ve yanlış davranışları ayırt etmeye başlıyor. Dilleri gelişmeye başladıkça bazı davranışların istenmeyen olmasının sebeplerini biliyorlar. Fakat baskı altında ve yaşıtlarının dikkatlerini üzerilerine çektiklerinde, gençlerin ve çocukların hata yapma olasılıkları fazladır. Gençlerin neyi bildiği ya da neyi seçtiği arasındaki fark soğuk ile sıcak tabir edilen durumlarda açıklanır. Soğuk durum, az duygusal uyarılma zamanlarında yapılan tercihlerdir. Bu dönemlerde gençler, mantıklı kararlar alabilir. Sıcak durumlar ise, yüksek duygusal uyarılma zamanında gerçekleşmektedir. Bu zamanlarda gençler, heyecanlı veya üzgün olabilir.
Gençler, özellikle sıcak durumlarda kendilerini kontrol edemez. Ayrıca sonuçlarını da göz önüne alamazlar ve bu yüzden risk alma olanakları çok fazladır. Karar verme üzerinde duygusal uyarılmanın etkisi, mesela aşırı derecede alkol almalarının sonucunu sadece arkadaşları ile paylaşmalarında görülebiliyor.
Gençlerde Hatalı Karar Vermenin Biyolojisi
Karar verme, beyin çalışmaları, duygusal tepkiler gibi birçok etken, 20’li yaşların ortalarına kadar gelişimini tamamlamaz. Beynin gelişimi ile sıcak hallerde zayıf tercihler yapma ihtimali riski arasındaki ilişkiye, psikososyal olgunluk adı verilir. Yapılan araştırmalara göre, 12 ile 17 yaş aralığındaki gençlerin psikososyal anlamda 18-23 yaşlarına göre daha az pozitiftirler. Ayrıca yetişkinlere göre psikolojik anlamda olgun olmadıkları bilinir. Bu olgunlaşmama durumu şunlara yol açabilir;
- Tercihlerinin sonuçlarını önceden tahmin edememe
- Heyecan arayıp çok fazla risk alma
- Yaşıtlarının baskılarına duyarlı olma
- Dürtüler ile seçimlerini yapma
- Bazı şeylerden keyif almayı erteleyebilme
- Kısa zamanlı kazanımlara adapte olma
Gençlerin Doğru Kararlar Almasına Destek Olmak
Özerklik ile bağımsız karar verme, gençlerin duygusal ve sosyal refaha sahip, kendine güvenen bireyler olması için büyük önem taşır. Aileler, yanlış yapılan tercihlerin yetişkin olmada gerekli olduğunu bilseler bile, herkes çocuğuna zarar verecek kararlar almasını engellemek ister. Gençleri doğru karar almada teşvik etmenin yolları;
- Gençlerin olaylar ile ilgili beklentilerini dikkatle dinleyin. Gelecek zamanda gençlerin yapılması gereken kararları verebileceğini unutmamalısınız.
- Risk oluşturan alternatifleri keşfetmesinden kaçınmayın.
- Çocuklarınızı düşünmeye özendirin ve baskı altında karar vermeleri zor olmasından dolayı yardımcı olmaya çalışın. Gerekirse detaylı görüşmek için yer değiştirin.
- Çekinmelerinin önüne geçip, size danışabilmeleri anlamında yardımcı olurken anlayışla davranın.
- Yalnız başlarına seçim yapmak zorunda değiller ve gerekirse zor zamanlarda yardım alacakları kişilerin listesini yapın.
- Öğrenme aşamalarında hata yapmalarına izin verin. Hataları sonrasında deneyimlerinizi onlarla paylaşın.