Ön ayaklarını büktüğünde dua ediyormuş gibi göründüklerinden dolayı Yunancada kâhin anlamına gelen ‘mantis’ adı verilen peygamberdeveleri, kafasını 180 derece döndürebilen tek böcek olarak da dikkatleri üzerine çeker.
Büyük kısmı tropik iklimlerde yaşayan peygamberdeveleri Afrika’dan Avrupa’ya kadar yayılım gösterir. Üçgen kafa yapıları vardır. Erkekler dişilerden daha küçüktür. En iyi bilinen türlerinden biri olan Mantis religiosa 7-12 cm uzunluğunda ve sarı, kahverengi, yeşil hatta bazen siyah tonlarında olsa da en güzel peygamberdevesi türünün Endonezya ya da Malezya’da görülen orkide peygamberdevesi olduğu söylenebilir.
Birçok efsane peygamberdevesi ile bağdaştırılır ve özellikle Afrika bölgesinde böceğin uğurlu olduğuna inanılır çünkü peygamberdeveleri uzun süre hareketsiz kalabilir veya başını kaldırmış ve ön ayaklarını açmış bir pozisyonda dua eder gibi hafifçe ileri geri sallanabilirler.
Çoğunlukla yerde durmak yerine bitkiler arasında bulunan bir peygamberdevesi, yeşil veya kahverengi yapraklara, kurumuş bir yaprağa, ince bir dala, likene, parlak renkli bir çiçeğe veya bir karıncaya benzeyecek şekilde gizlenebilir. Bu gizlenme yeteneği onu yırtıcılardan korur ve aynı zamanda avını takip ederken onu fark edilmez hale getirir.
Ön ayaklarını tıpkı bir kapan gibi kullanarak avlarını yakalayan peygamberdevelerinin besin listesinde yalnızca canlı ve kendilerinden küçük termit, karınca, hamam böceği, sinek, kene, cırcır böceği, çekirge, tahta kurdu gibi böcekler bulunur. Ancak yeterli seviyede protein alamadıklarında memeli hayvanlardan cüce fare ve sinek kuşu yedikleri de görülmüştür. Çiftleşme esnasında dişi peygamberdevelerinin eşlerini yemesi de bitmek bilmeyen bu açlığın bir sonucudur. Erkek böceğin kafası ve ayakları yense bile dişiyle çiftleşme kabiliyetini kaybetmez. Bir araştırmaya göre, bu çiftleşme biçiminin dişiye ve doğacak yavrulara birçok faydası var. Dişi peygamberdevesi kendisinin sindiremediği amino asitleri erkeğin vücudu sayesinde yavrulara iletir. Dişinin döllenme evresindeki besin kaynağının yaklaşık yüzde 63’ünü de yine eşi oluşturur. Öyle ki yapılan araştırmada eşini tüketen dişilerin diğerlerine oranla daha fazla yumurta ürettiği kanıtlanmıştır.
Dişiler kozaya benzer büyük bir kapsülün içine 100-200 yumurta bırakırlar. Kapsül, yumurtaları düşmanlardan ve kötü hava şartlarından korur. Peygamberdeveleri tipik olarak yaz sonunda veya sonbaharda yumurtalarını bırakırlar ve larvalar kış aylarında kapsül içinde gelişir. Larvaların kapsülden çıkması üç ila altı ay sürebilir. Genç peygamberdeveleri erişkinliğe ulaşana kadar 6-7 kez kabuk değiştirir. Yeni kabuk sertleşene kadar hareketsiz durmaları gerekir ki bu onları savunmasız hale getirir.
İnsanlara karşı zararsız olan peygamberdevelerinden, bahçelerde istenmeyen böceklere karşı biyolojik ajan olarak kullanılmak suretiyle faydalanılabilir.
Kaynaklar: