Fadime KUZU ALTANHAN / YENİGÜN - Asgari ücret, elektrik, doğalgaz derken birçok farklı kaleme gelen zamlar restoran ve mekan sahiplerini sıkıntıya sokuyor. Maliyet artışlarına karşı kendilerini korumaya çalışan işletmeciler çareyi menü fiyatlarında değişikliğe gitmekte buldu. Her yerden yağmur gibi zam yağdığını söyleyen işletmeciler fiyat artışının müşterilerin azalmasına da neden olacağını belirterek zamlardan en çok etkilenen sektörlerden biri olduklarını belirtti.
Üst üste gelen zamlara karşı menü fiyatlarında değişikliğe gitme yönünde bir karar almadıklarını söyleyen İzmir Lokantacılar ve Gazinocular Esnaf Odası Başkanı Aykut Yenice, "Zaten müşteri bulmakta zorlanıyoruz, çok zor durumdayız. Zam yapana da neden zam yaptın diye soramayız. Enflasyonun yüzde 36, elektriğin yüzde 150 olduğu bir yerde esnafta kendini korumak adına bir takım önlemler alacaktır. Bizim örgüt olarak böyle bir beklentimiz ya da kararımız yok" dedi.
Esnafın her gün gelen zamlar karşısında kendini koruyabileceği başka bir mekanizmasının olmadığını dile getiren Yenice, "Esnaf; devletten bir teşvik, bir yardım almıyor. Vergisi, SSK'sı sıfırlanmıyor. Aldığı tüketim maddesini üreterek satıyor ve bunun karşılığında para kazanıyor. Aldığı ete, tavuğa, elektriğe, doğalgaza zam gelmişse bunu nereden karşılayacak? Zaten esnaf pandemiden çıkmış, bizim böyle bir kararımız olmamasına rağmen esnafta bu zammı yaparsa kendi bünyesi içinde kendini korumak için bunu yapabilir. Çünkü fiyatlar tavan yaptı" diye konuştu.
"Zamları tamamen yansıtamıyoruz"
İzmir'in önde gelen restoranlarından birinin şefliğini yapan Ferhat Bahadır, "Elektrik, doğalgaz ve aldığımız ürünlere gelen zamları ne yazık ki müşterilerimize yansıtmak zorunda kalıyoruz. Ayçiçek yağı başta olmak üzere kullandığımız her ürüne zam geldiği için fiyatlara da bu durum yansıyacak. Alkole, şişe cama ve daha birçok kalem ürüne zam geldi. Bazı ürünlerde firmalar kesin fiyat bildirmedi. Dolayısıyla bunun bizim maliyetlere yansımasını daha göremiyoruz. Gelen zamlardan müşterilerimiz de etkileniyor, kişi başı 400-500 liraları bulan fiyatlar çıkıyor. Hesaplara yansıyınca tepki alıyoruz. Gelen fahiş zamları zaten tamamen yansıtamıyoruz.
Zam yapmadan ayakta kalma gibi bir şansımız yok. Geçtiğimiz yıla oranla aldığmız ürünlere yüzde 250 zam geldi. En son gelen zamlarla birlikte fiyatlar tavan yaptı. Elektriğe ciddi bir zam geldi. Ortalama 10 bin lira gelen faturaların bu zamla birlikte 22-24 bin liralara kadar çıkmasını bekliyoruz" açıklamalarında bulundu.
"Yağmur gibi zam geliyor"
Kordon'da mekanı bulunan Fezair Taşçı, "Haziran ayında personele yüzde 22 zam yapmıştım. Bunu üzerine asgari ücrete yüzde 40 oranında bir zam yapıldı. Dolayısıyla personel maliyetleri arttı. Alkole yüzde 47, balık fiyatlarına yüzde 40 oranında zam yapıldı. Her yerden yağmur gibi zam geliyor. Bizim gibi halka açık işletmelerde bir ürünü alıp üzerine 10 lira koyup satma imkanımız yok. Personel, temizlik elektrik ve işgaliye gibi birçok yan giderlerimiz var. En sıkıntılı en zorda olan sektörlerden biriyiz. Elektriğe gelen zam başlı başına bir girdi oluşturuyor. Geçen ay elektrik faturasını göndermediler. Bu ay iki aylık fatura zamlı olarak gelecek diye düşünüyorum. Iki ayda 40 bin lira gibi bir elektrik faturası gelecek gibi görünüyor. Maliyetlerimiz arttığı için zam yapmak zorundayız ancak bu durumda da gelen müşteri sayısında bir düşüş olacak. Eskiden haftada bir gün gelen müşterilerimiz fiyatların artmasıyla birlikte ayda bir gün gelecek. Personel çıkarmaları olacak. Tabiki bunların hiçbiri kurtuluş değil. Fiyatlardaki artış nedeniyle merdiven altı alkol üretimlerine yönelecekler. Bu durumda da sahte içkiden ölümlerin artmasına neden olacak. Ülkemiz gerçekten sıkıntılı bir hal aldı" ifadelerini kullandı.
"Maliyetlerimizi zamsız karşılayamayız"
Alsancak'ta mekanı bulunan Beşir Yıldırım, menülere zam yapmadıkları takdirde kapıya kilit vurmak zorunda kalacaklarını söyledi. Yıldırım, "Elektriğe yüzde 125 zam geldi. Sonuçta personele de bir zam yapmak zorundayız. Çalışan personeller asgari ücretle geçimini sağlayamadıkları için asgari ücretten daha fazlasını istiyorlar. Bir teneke yağ 60 liradan 140 liraya çıktı. Sadece bir kalem bu kadar arttı. İnsanlara yemekten sonra adisyonu götürürken biz utanıyoruz. Bir kişiye 400-500 lira hesap çıkıyor. Ayda dört kez dışarı çıkanlar ayda iki kez ancak dışarı çıkabiliyor. Zamlarla birlikte artan maliyetlerimizi karşılamak için zam yapmak zorundayız. Zam yapmayı istediğimizden değil ancak maliyetlerimizi başka türlü karşılamaya imkanımız yok. Hazırdaki paramız bize en fazla bir ay yeter. Bir ay sonra mekanın kapısına kilit vurmak zorunda kalırız" diye konuştu.
"Müşteri sayımız düşecek"
Bornova'da işletmecilik yapan Mehmet Okur, "İnsanların dükkan kiraları,personel giderleri arttı. Üstüne bir de elektrik, doğalgaza zam geldi. Tabiki menüler afaki bir şekilde artacak. Başka türlü bu işin içinden çıkamayız. Yanımda çalışan personellerin hepsine zam yaptık. Fiyat artışı müşteri sayısının azalmasına da neden olacak. Çok büyük bir zarar var. Elektriğin ne kadar geleceğini bilmiyoruz ama en az 6 bin liralık bir fatura bekliyoruz. Doğalgaz da da aynı şekilde. Herşey bu kadar zamlanırken mecburen bizde menü fiyatlarında değişikliğe gitmek zorunda kalacağız. Menü fiyatları artışı yapıldığında da bunun bize geri dönüşü ne olacak zamanla bunu öğreneceğiz. Türkiye tarihinde bu kadar yüksek zam olmamıştı. Zam yapmadığımız takdirde ayakta kalmamız mümkün değil" dedi.