Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, Türkiye’ye resmi ziyarette bulunan birinci AİHM Lideri olan Spano’yu kabulü, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde basına kapalı gerçekleşti.
Adalet Bakanı Abdulhamit Gül’ün de hazır bulunduğu kabul, 45 dakika sürdü.
Türkiye Adalet Akademisinde düzenlenen ’24. Devir Hakim ve Savcı Adayları Eğitimi Açılış Merasimi’ne, AİHM Başkanı Spano’nun yanı sıra Adalet Bakanı Abdulhamit Gül, Türkiye Adalet Akademisi Lideri Muhittin Özdemir ve AİHM Türkiye Hakimi Saadet Yüksel katıldı.
Spano, merasime katılan hakim ve savcı adaylarına verdiği insan hakları dersinin başında, kendisini davet eden Adalet Bakanı Gül ile Özdemir’e teşekkür etti.
AİHM Lideri olarak birinci defa Türkiye’yi ziyaret ettiğini belirten Spano, Adalet Akademisinde ders anlatmanın kendisi için değerli ve ayrıcalıklı bir aktiflik olduğunu vurguladı.
Konuşmasında, hukukun üstünlüğü unsurunun altını çizen Spano, “Bu prensip, Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi sisteminin kutup yıldızı. Bize yol gösteren, ileriye gitmemizi sağlayan parlak yıldız. Hukukun üstünlüğü unsuru, demokrasi ve insan onuru temel unsurlarıyla birlikte bugünkü tüzel ve ahlaki temeli ortaya koyuyor” sözünü kullandı.
Spano, konuşmasında, iç hukuk sisteminde misyon yapan yargıçların, hukukun üstünlüğüyle yönetilen demokratik toplumların inşasında ve korunmasında oynadığı role dikkat çekeceğini kaydetti.
Bu yıl, 4 Kasım 1950’de imzalanan Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin 70. yılını kutladıklarını lisana getiren Spano, “Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Kontratı ile ilgisi uzun ve güçlü bir ilgidir. Avrupa Kurulunun kurucu üyelerinden olan Türkiye, 18 Mayıs 1954’te mukaveleyi onaylayarak, ilk imza koyan ülkelerden biridir” dedi.
Geçen 70 yıl içinde çok kıymetli başarılara imza atıldığına işaret eden Spano, “Ancak, doğal ki çok net bir konu daha var ki o da Avrupa İnsan Hakları Kontratı’nda öngörüldüğü formuyla Avrupa Kurulunun pahaları, bugün aslında geçmişte olduğundan çok çok daha önemli” halinde konuştu.
‘Ekonomik kalkınma ve refahın devamı için devletler hukukun üstünlüğüyle yönetilmeli’
Bağımsız yargı ve hukukun üstünlüğü ortasındaki bağlantının temel alındığı ders anlatımında Spano, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne bakıldığında, hukukun üstünlüğünün, siyasi ve idari geleneklerle birlikte Avrupa ülkelerinin ortak mirasının bir kesimi olarak görüldüğünü bildirdi.
AİHM Lideri Spano, hukukun üstünlüğü bağlamındaki bedellerin, bilhassa birey ile devlet ortasındaki münasebetlerde, bireyleri keyfilikten muhafazaya odaklandığına dikkati çekti.
Spano, hukukun üstünlüğüyle yönetilme ve bunun insan hakları açısından kıymetine ait, demokratik toplumda, hukukun üstünlüğünün temelinde yatan ahlaki ideanın, insanın kişisel özelliklerine ve otonomisine duyulan hürmet olduğunu lisana getirdi.
Bu konunun mukavelede de vurgu yapılan mevzulardan biri olduğuna dikkati çeken Spano, “Kişinin niyet bağımsızlığını muhafazası ve beslemesi, hayatını dilediği üzere yönetmesi, toplumsal sorumluluklarını anlaması, memnunluk, muvaffakiyet ve iç huzuruna kavuşması için ve kişinin yaşadığı toplumun şeffaf, istikrarlı ve öngörülebilir olması, uyuşmazlık tahlilinde bağımsız ve tarafsız sistemlerden istifade edilebilmesi hukukun üstünlüğü çerçevesinde kavramsal açıdan çok önemlidir” dedi.
Ekonomik kalkınma ve refahın devamı için devletlerin hukukun üstünlüğüyle yönetilmesi gerektiğine vurgu yapan Spano, “Toplumda yargının işlevsiz olması, hukukun üstünlüğü ve insan haklarının temel alınmaması sonucu, topluma yabancı yatırım çekilmesi mümkün olmaz” tabirini kullandı.
Spano, hükümetin yetkisinin, şahısların istek ve yetkileriyle değil, hukukla düzenlenmesi ve sonlandırılması sonucunda, kanunların muğlak ve suistimale açık değil, açık ve anlaşılır olmasını gerektirdiğine işaret etti.
Kanunların, kanunları yapan kurumlardan farklı, bağımsız ve tarafsız kurumlarca yorumlanması ve uygulanması gerekliliğine işaret eden Spano, hukukun üstünlüğü çerçevesinde bu prensiplerin olmasına değindi.
Spano, “İktidardaki bireyler duruşmaları denetim edemez. Kanunlar yalnızca halka değil, birebir vakitte gücü elinde bulunduranlara da her an uygulanabilmelidir. Kanunun üzerinde hiç kimse yoktur” dedi.
Yargının bağımsızlığı konusu
Konuşmasında, yargı bağımsızlığına da değinen Spano, hukukun üstünlüğüyle yönetilen devletlerde, duruşmaların kesin ve bağlayıcı kararlarının istisnasız infaz edilmesi gerektiği değerlendirmesinde bulundu.
Spano, “Devletlerin, duruşmanın otoritesine hürmet göstermesi, yargıya duyulan inanç ve daha geniş yorumuyla hukukun üstünlüğü için kaçınılmaz ön koşuldur” formunda konuştu.
Lider Spano, 15 Temmuz darbe teşebbüsü sonrasındaki tutuklamalarla ilgili AİHM’e Türkiye’den şikayet ve müracaatların olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Mahkemenin içtihadı çok net biçimde ortaya koymaktadır ki yargıçların tutukluluğu çok önemli bir nezaret altındadır. (FETÖ üyesi eski Anayasa Duruşması Başkanvekili) Alparslan Altan kararında söylenmiş olduğu üzere 5. husus çerçevesinde tutukluluğun hukuka uygunluğunda üç öge nezaret altında olacaktır. Birincisi, yargının toplumda kıymetli bir rolü vardır zira adaletin garantörüdür. İkincisi, yargı mensuplarına muhafaza sağlanması gerekir zira fakat böylece bağımsız bir halde faaliyetlerini yerine getirebilirler. Üçüncü olarak da yargının, demokratik toplumda başka erkler ortasında kıymetli bir rolü vardır. Bu noktada erkler ayrılığı ve yargı bağımsızlığını sağlayabilmek için duruşmanın yargı mensuplarını korunmasına bilhassa dikkat etmesi gerekir.”
Bu mevzuda rastgele bir taraf tutmadığına işaret eden Spano, “Bu noktada, son kararlarda, Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Duruşmasında kullanılan tabirler, yüksek mahkemelerimiz ortasındaki bu diyaloğa çok fazla uymuyor. Bu tartışılması gereken bir husus ve isimli diyalog çerçevesinde bunu tartışacağımızı söz etmek istiyorum” dedi.