Özgür Taburoğlu: Topluca kasılan bir dünyayı izliyoruz
Belli tema ve konular üzerine yazdığı derinlikli kitapları ve Doğu Batı ile Birikim gibi çeşitli kaynaklardaki düşünce ve inceleme-eleştiri yazıları ile, Özgür Taburoğlu bu haftaki özel röportajımıza konuk olmayı kabul etti. Taburoğlu, Ankara’da bilgisayar mühendisi olarak çalışıyor. Yakın zamanda Hacettepe Sosyoloji’de doktorasını tamamladı. Yayımlanan çalışmaları: Dünyevi ve Kutsal: Modernlerin Maneviyat Arayışları (Metis, 2008), Kent Efsaneleri: Zamanımızın Batıl İnançları ve Takıntıları (Doğu Batı, 2011), Resim, Söz ve Yazı: İmge Yaratmanın ve Bozmanın Yolları (Doğu Batı, 2013), Boşluk, Aşırılık ve Keyfilik (Doğu Batı, 2016), Nazar: Başkası Nasıl Görür (Doğu Batı, 2017), Tanpınar Sözlüğü: Şahsi bir Masalın Simgeleri (Doğu Batı, 2019), Vicdan: Kendi olma Biçimleri (Doğu Batı, 2019).
Sanırım bu kısa biyografiyi, Dünya ve Türkiye’de son aylarda yaşananların yanına koyduğumuzda, söyleşimizin de gerekçesi kendiliğinden belli oldu gibi. Dilerseniz başlayalım…
‘Yeni medya’ üzerine de eğilen ‘Resim, Söz ve Yazı’ isimli kitabınızda 65’nci sayfada şöyle bir saptamanız var: “…Türlü kayıtsızlık, sabırsızlık ve yorgunluk türleriyle malûl kent sakinlerinden, imajlar arasında estetik deneyimler, sembolleştirmeler, imge yaratma ve bozma etkinlikleri, yaratıcı ve ezber bozucu okumalar beklemek de zorlaşır. ‘Yaratıcı okumalar’ son bulduğunda, imajlara fazla maruz kalmanın belirtisi olan takıntılar, tekrarlı ruhsal saplantılar, otistik deneyimler ortaya çıkar.” Günümüz koşullarında ekrana ve iletişime daha fazla yaklaşıp, uzaklaşan bireyler, bu karantinayı yeterince bilinçli olarak deneyimliyorlar mı? Yoksa herkes kendi medyasının vurdumduymaz, cemaat yaratıcı, oto-sansür ve sansür düşkünü patron-işçisine mi dönüşüyor? Ayrıca reel medya, sosyal medya, bağımsız olduğu iddiasındaki medya ve devlet, bu koşulları nasıl ‘değer’lendiriyor olabilir?
Resim, Söz ve Yazı’da, duyduğumuz ve ifade ettiğimiz dünya arasındaki geçişleri anlamaya çalışmıştım. Belirli bir duyumun hâkim olması dünyayla ilişkilerimizde takıntılı bir meyil yaratıyor olabilir. Dünya, sadece işitilen veya görülen bir yer değildir. Görülürken işitilen, size temas eden ve bakan bir genişliktir. Çok farklı duyum ve ifade olanaklarına sahip bir beden ve zihinle yeryüzünde gezindikçe kendisini açan bir dünyayla çevre dostu bir ilgi içinde olmak için duyular ve ifadelerimizin farklı biçimler edinmesi gerekli bence. Burada insani tecrübeyi daha da genişletmekten söz etmiyorum. Hatta mevcut anlama ve anlatma kalıplarını dağıtmak ve belki de biraz geri çekmek gerekli olabilir.
Yeryüzü ve diğer canlılar, onların da içinde olduğu ortak mekân ve zamanla kurduğumuz alâkalardan hiç hoşlanmadıklarını sayısız kez hatırlattılar bize. Farklı felaketler ve son olarak bu pandemi böyle bir yakınmaya ait cümleler kuşkusuz. Yaklaşık elli yıldır çevremizle bir multi-medya alıcısı gibi ilişki kurmamız, yeryüzünü sınırsız bir imkânlar sahası gibi görmemize neden oluyor. Kendimizi sınırsızca ifade etme çabasının genellikle ekolojik olmayan sonuçları oluyor. Kendimizi gerçekleştirme ve ifade eylemlerimiz sırasında genellikle teknik protezlere ihtiyaç duyuyoruz. Kendimizi anlatma gayretimiz, yerkürede sonsuz bir uğultuya, ışımalara, radyoaktiviteye neden oluyor.
Yeni medya da böyle sınırsız bir anlatımın, farkımızı dile getirmenin etkin bir ortamı gibi. Bu kadar kendi mecramıza gömülmemiz, başkalarıyla ortak bir dünyada yaşam sürdüğümüz duyusunu unutmamıza neden oluyor sanırım. Bu unutuşun “tehlike”sini bize Hölderlin üzerinden Heidegger defalarca hatırlattı. Baudrillard, etrafımızla böyle bir ilişkinin muhtemel sonuçları üzerine sayısız şey söyledi. Dünyayla alâkamızın daha sahici yollarını aramaktan söz etmiyorum. Ama Platon’un çok erkenden hatırlattığı gibi, her zaman bir temsiller ekranına yaklaşıp uzaklaşarak yaşadığımıza dair bir şuur sahibi olmak mümkün olabilir belki.
Temsil ekranının şuuru kaybolduğunda, yeryüzü, insan dünyasını farkına varmadığımız bir zamanda sular altında bırakıyor. Yeryüzü son tahlilde bu kadar güçlü olsa da, kendimizi geniş geniş anlattığımız imkânlar sahasının dışında sonlu, kırılgan bir başka var olandır. Buradaki tehlike, bir duyu kaybından ileri geliyor sanırım. Kendi özgün hikâyemize fazla kulak verdiğimizde ortaya çıkıyor. Tehlikeli bir unutkanlıkla beraber, gündelik dünyamıza yakın bir varlığın titreşimlerini, salınımlarını artık duyamıyoruz. Kendimizi anlatma arzusunun biraz geri çekilmesiyle bizi çevreleyenin duyusu belki yeniden ortaya çıkabilir. İki ay için sessizleşen kentlerde yakınımızdaki canlıların tekrar şehre inmesi gibi.
Çocukların karantina karşısında verdikleri tepkiler ve onlar için en iyi olanı sunabilmek hakkında neler diyebiliriz? Kendilerini nerede, hangi yöntemlerle güvencede hissedebiliyorlar? Uzaktan eğitim, sosyal mesafe, özlenen özgürlük… Birçok velinin çocuklarıyla aynı çatı altında yaşamak ve ‘eve ekmek’ derdinde olmak halinde olması da cabası. Hatta hastalığın ‘çocuklara özel’ bir türünün de yayıldığı haberleri, yurt dışından gelmeye başladı. Geleceğin bireyleri, size neler söylüyor?
Hatırlıyorum, kızım beş yaşındayken, “Ben eskiden şunu yapardım.” gibi cümleler kurardı. Sükûnetini kaybetmiş bir zamanın çocukları için böyle cümleler oldukça olağan bence. O da diğer yaşıtları gibi çok hızlı büyüdüğünden, kendisini düşsel bebeklik zamanlarını yitirmiş gibi duyuyordu sanki. Gençlik resimlerine göz gezdiren yaşlılar gibi, bebeklik resimlerine iç geçirerek bakıyordu.
Küçük bir çocukta bile ortaya çıkabilen bu nostalji, melankoli, herkes için zaman ve yer deneyimini altüst eden bir hızlanmanın sonucu gibi görülebilir. Kızımla aynı yaşta olan Greta Thunberg de çok önemli benim gözümde. Kızım Bejan’ın da sıkça sorduğu, “Son nesil biz mi olacağız?” sorusunu cevaplamaya çalışan çok sayıda yaşıtları kadar önemli. Zaten sadece doğru sorulmuş, özenle hazırlanmış sorulara cevaplar bulunabilir. Başkaları yerine sorup cevaplar arayan, vesayeten, başkasını karnından konuşan siyasal veya toplumsal herhangi bir girişim bu yüzden sonuçsuz kalmaya açık bence.
Greta’nın asberger olması onu daha güçlü kılıyor bence. “Nörolojik çeşitlilik” içinden dünyanın dramına önceden bilinmeyen bir bakış açısından bakıp, farklı bir momenti harekete geçiriyor. Sayıları hızla artan böyle bireyler, otizmden malûl olanlar gibi dünyayla ilişki dairesini kapatmamış bir fail türü bence. Dünyaya açıldıkları dar aralıktan dışarıya derinlemesine nüfuz ediyorlar. Dünyaya özenleri sahici ve güçlü; yalandan uzak. Çekingen görüntüleri altında, doğru ilişkilerle buluştuklarında, derin olduğu kadar nahif duyum, duygu ve düşüncelerini ortaya koyabiliyorlar.
Yine, pandemi gözlüğü (ve maskesiyle) okumanızı rica ettiğim bir alıntınıza daha gidelim. Nazar isimli kitabınızda şöyle diyorsunuz (s. 91): “Sartre, Lacan’ca söylenirse, ‘yanlış anlamaların’ şekil verdiği, kendisini aldatan ‘kimse’lerin başkasıyla karşılaşmadan kendi dünyalarını yaratmaya çalıştıklarını ortaya koyar. Özellikle kentli orta sınıf yaşam biçiminde, bu şekilde yalıtılmış olmak ve kendini kandırmak, bir poetika halini alır. Kent kalabalığı, deyim yerindeyse ‘kimsenin kimseye bulaşmadığı’ bir yaşamın muhiti olur…” Bu alıntıdan hareketle, Dünyada ‘normalleşme’nin nasıl seyrettiğini, keza ‘yabancılaşma’nın 2020’deki hali pür melâlini yorumlar mısınız?
Genellikle rant geliriyle geçinen, herkesin birbirine inşaat yaptığı memleketimizde yakın zamanlara kadar kimse evden içeri girmiyordu. Belli bir mesai düzeni içinde çalışmayan kalabalık bir kitle için hayat dışarıda bile daraltıcı iken, “hayat eve sığar” denilen bir zamana girer gibi olduk. Oysa evlerde birer pansiyoner gibi ikâmet ediyorduk. Birikim’de “1+1 Yaşam Formu” adlı bir yazı yazmıştım. Orada evlerin küçük olmasının neden mahsurunun olmayacağını anlatmaya çalışmıştım.
Sanırım her başka meselede olduğu gibi, pandemi adlı konu başlığı bize yeterince ilginç gelmekten, endişe verici olmaktan çıkınca, tekrar kafelerde, alışveriş merkezlerinde yaşamaya devam edeceğiz. Ama hayatın eve sığması için, ya rantla geçinmeniz ya da güvenceli bir işinizin olması gerekli gibi. Oysa proletaryadan ayrı bir sınıf olduğu zannedilen “prekarya” sınıfına dâhil bir kimsenin dışarı çıkması kaçınılmaz. Bazılarının hayatı eve sığdırabilmesi, onların dışarıdan kesintisiz hizmet sunmasına bağlı. Bu zamanların romantizmi, en niteliksiz işlerde çalışanların çabalarıyla mümkün olabildi. Biraz da onlar sayesinde, uzun zamandır sosyal mesafe bir norm olmuştu zaten. Bir kasiyere, kargocuya, mahalle esnafı gibi selam verip, iki cümle sarf etmeniz gerekli değil ne de olsa. Temassız kredi kartlarıyla birlikte kasiyer ile aramızdaki son dokunsal ilişki de yok oldu.
Bu dönem, önceden türlü paranoyalar içinde ifadesini bulsa da, başkasının hastalık yayıcı bir tehlike olduğunu meşru kıldı. Bırakın başka memleketlerin sakinlerinin şüpheli durumunu, şöyle ifadelere de rastladım: “Şirketimizin dışından gelenlere özellikle dikkat edelim” veya “Site sakini olmayanların takibine özen gösterelim”. Çocuklarını güvenlikli yaşam alanları dışına bırakmak konusunda gönülsüz anne ve babalar nazarında makul bir gerekçe de oluştu böylece. Dışarıda bekleyen organ mafyasının ve başka tekinsiz öznelerin yerini canlılık sınırında olsa da varlığından şüphe edilmeyen bir başkası aldı.
Bırakın bir başkasını, kendimizi bile organlarımıza göz diken birisi gibi görmeye başladık. Ellerimizle ne yapacağımızı bilemiyoruz. En temel motor becerilerimiz bozuldu. Bir kapıyı nasıl açacağımızı veya bir musluğu nasıl kapatacağımızı yeniden öğrenmeye çalışıyoruz. Ancak kesin olan, normalleşme ile yeni bir pedagoji bir arada mümkün olamaz. Özellikle de kendimizin ve başkasının bedeni arasındaki ilişkileri nasıl düzenleyeceğiz, en olağan karşılaşmaları nasıl yöneteceğiz gibi sorulara cevap ararken.
Devlet yetkilisi ağızlar, “Her yeri açıyoruz, kendinize iyi bakın!” diyerek geri çekilmeye başladılar. Fakat eğer dünya normalleşirse, bu arzu edilen, lüzumlu ve koruyucu beden terbiyesini yerleştirmek mümkün değil.
Değişimin, orta sınıf bir mantıkla veya kişisel gelişim kitaplarından alıntı yapar gibi, bireysel irade veya seçimlere terk edilemeyeceğinden neredeyse eminim. Yani değişim, gerçekten değişen ve normal olmaktan çıkan bir dünyada mümkün olabilir. Diyalektik materyalist düşüncenin bize öğrettiği gibi, maddi dünyadaki bir değişmeye cevaben bir zihniyet oluşturma ihtimalimiz daha güçlüdür. Pratikte cereyan edenin geri dönerek zihinlerimizde yeni öğretilere yer açması daha olası gibi.
Bizdeki yeni zihinsel yapılanma, değişmeden kalan, normale dönen bir dış dünyada uzun erimli olamaz. Evde oturarak, sayısız haber program takip ederek kazandığımız öğretinin kenarları ve köşeleri kısa zamanda törpülenir; zihnimize nakşedilenler silinir. Bu durumda herkes birkaç haftada aslına rücu eder; tehlikeli unutkanlık kısa sürede geri döner.
Yine, kişinin kendini kollamasına dönük narsisistik arayışı, ‘din’ kurumu üzerinden Kent Efsaneleri isimli kitabınızda da, detaylarıyla açmadan önce özetlediniz: (s. 23) “Böyle bir zamanın dindarı, çoğunlukla seçmece, eklektik bir metafizik kurar kendisine; astrolojiyi, Uzak Doğu bilgeliğini, yogayı, Feng Shui’yi, yakın veya uzak coğrafyaların mistik öğretilerini dilediğince birbirine ekler, neredeyse talan ederek, kendi özel mitolojisini yaratır.” Bu okuma, günümüz koşullarına nasıl yansıyor sizin için? Buna ek bir soru olarak, kişiler arası sevgi, aşk, güven, vicdan gibi ‘kökten’ duygusal tavır ve eğilimler, size göre nasıl evrilecek, ya da devriliyor, tek tek?
Hayatın eve sığması için bazı ruhsal disiplinleri gerçekten de tecrübe etmiş olmak faydalı olabilir. Meditasyon, yoga, reiki, türlü mistik, çileci öğretiler, özünde kalabalıklar arasında ve kısıtlı kaynaklar içerisindeki kimselerin dar yerlere sığabilmesi için geliştirilmiş terbiyelerdir. Ama bolluk içindeki yurttaşlar, her zaman için bu disiplinlere işlevsel biçimlerde yaklaşırlar. Yani daha geniş bir yerde, çok sayıda eşya ve zevk nesnesi arasında kalan fazla arzulu bir benliğin azami zevklenmesi için böyle öğretileri uygulamaya çalışırlar.
Örneğin meditasyon, ertesi güne daha yavaşlamış olarak uyanmak için değil de, daha hızlı, rekabetçi bir güne başlamak, iş arkadaşlarımıza onlardan daha yukarıda bir mertebede olduğunuzu göstermek üzere başvurduğumuz bir manzume olabilir. Yani bir başka coğrafyada veya zamanda nefsimizi ketlemek için başvurduğumuz bir terbiye, bir başka yerde benliğimizi daha keskin, kıyıcı ve hızlı yapmak için uygulanabilir. İçeride kalarak dışarıdaki imkânlardan uzak bir kimse için yavaşlamaya, sükûna yönelik terbiyeler öğretici olabilir. Ama kişisel gelişimcilerin veya mistik guruların kendini yalıtmayı, içe dönmeyi öğütledikleri bir özne üzerine düşünmekten çok, dünyada ve başkaları arasında kendine gelen, kendini bulan veya kaybeden bir failden söz etmek bana daha gerçekçi geliyor.
Üzerine yazdığınız bir diğer kitabınızda da vurguladınız. Dünyevi ve Kutsal’ı da alabildiğine sınayan günlerdeyiz. Bu anlamda milliyet, siyasal ideolojiler, bayraklar ve etnisite gibi türlü aidiyetler nereye varabilecek? Geçen hafta Prof. Ali Akay ile yaptığımız söyleşide de dile getirdik… Bilim insanları dünyanın toplasanız 50 senelik bir ‘aktif tarih’ daha yaşayacağını, bundan sonra ise ekolojik tahribat ve iklim değişikliği sebebiyle ‘yaşanmaz’ olacağını söylüyorlar. Bu durumda aynı şekilde, adalet, tarih, bilim, sanat ve sanat tarihi gibi türlü nice ‘İnsanlık birikimi’ne sizce ne olacak ? Büyük bir hatıra mı, çöplükten mi sayılacak?
Genel olarak büyük resme bakmak konusunda sanırım bir zafiyet var bende. Daha çok gündelik ve küçük izlenimlerden, intibalardan yola çıkıyorum. Küçük bazı belirtiler dışında ülkemizde veya dünyada neler olduğunu çok bilmiyorum. Zaten büyük resimlerin büyük özneleri ve onların büyük fiilleri benim gibilerin içine düştüğü bu karmaşadan, cehaletten sorumlular sanırım. Dünyada neler olduğu, Amerika, Rusya, Türkiye veya Çin’in ne istediği, küresel güçlerin ne yaptıkları, Rothschild ailesinin şu sıralar neyle meşgul oldukları konusunda bir fikrim yok.
Ama bu tabloyu anlama isteğiyle onu yaratma çabası ayrı düşünülemez. Dünyayı büyük resimlerden okuyanlar, oradaki çıkışsızlıklara, distopik görünüme de sebep oluyorlar galiba. Dünyayla bu kadar blok halinde ilgilenirseniz, o da en büyük öznenin kendisi olduğunu hatırlatır. Yeryüzü üzerinde yeterince fesat bir işleyiş var ve adı kapitalizm. Zaten onun işleyişi başlı başına bir komplo. Sürekli farklı adlarda, özneler kılığında ve suretlerde ortaya çıkıyor. Ona her sabah yeniden düzen verilmiş bir diyalektik içinden ve idmanlı bir eylemci gibi yaklaşmak gerekli.
Şimdi topluca kasılan bir dünyayı izliyoruz sözgelimi. Büyük resmi anlamamıza imkân vereceğini düşündüğümüz birikimler neye yarayacak, bu bilgi yığınları ne olacak diye düşünürken, evde kalanlara birçok arşiv, kütüphane açıldı. Aslında bu bilgi ve kanıt fazlasıyla, herkesin elinde telefonuyla muhabir olduğu hakikat-sonrası zamanlar bence en samimi ve en aleni zamanlar. Ama evde oyalanmayı bekleyenler için arşivlik bilginin dışında aktüel yayın olmayınca, önceden çekilmiş dizileri, maçları izlemeye başladık.
Özellikle yeni medya alıcısı, geçmişin birikimiyle çok ilgilenmiyor bence. Yani yeni olan veya burada ve şimdi cereyan eden onu daha çok heyecanlandırıyor. Canlı yayınlarla, yeni içeriklerle, önceki yığınların üzerine başkalarını eklemek istiyor. Ama bir yandan da kültür dünyası ve medya çalışanları, kültür tüketicileri alışkanlıklarını yitirmesinler diye fazladan bir çaba ortaya koyuyorlar doğal olarak; eve sığan hayat normale döndüğünde mevcut kültür sermayesi dağılmasın, alıcıların ilgisi değişmesin diye.
Önceden evde bir pansiyoner gibi kalan insanların bir anda evlerin kıyı köşelerine ve kendi iç dünyalarına dönmeleri ve dışarı çıktıklarında eskisi gibi olamayacakları ihtimali korku verici görünmüş olabilir. O kadar çok gösteri, gösteriş, izleme, izlenme, duyusal tecrübe ve ifade biçimleri var ki… Onlardan uzaklaşan bir kültür tüketicisi için bu birikim değersizleşir. Normalleşme denilen, sadece ekonomik sermayenin seyrelmemesi için arzulanmıyor. Eskisi gibi kültür ve sanat görünümünde şeyler de yeniden üretilmeli ve tüketilmeli. Örneğin hayatı eve sığdırabildiği için, sükûnetle etrafına bakan, temaşa ve tefekkür eden alıcılar, kültür dünyasının tahammül edemeyeceği bir tipleme olabilir.
Sadece eve değil, içine de kapanan ve yeni bir bedensel ve zihinsel terbiye geliştirmeyi başaran bir kimsenin kendisini ifşa edeceği gösterilere ihtiyacı azalır. Eğer zamanımızı niteleyen isimlerden birisi olarak “gösteri toplumu”ndan söz edebilirsek, bu tür bir fail o toplumda pek yaşam şansı bulamaz. Kendini sürekli anlatmak istemez ve kültürel protezlere fazla ilgi göstermez. Daha yavaş hareket eder, dinler, duyar, düşünür.
Guy Debord’a referansla, ‘Gösteri Toplumu’ndan adeta ‘gönderi toplumu’na sürüklenmiş haldeyiz. İnanılmaz bir bilgi kirliliği ve zaman darlığı patlaması yaşanıyor. Peki, Pandemi üzerine doğanın kendine gelişini neye yoruyorsunuz? Gecenin, gündüzün, mesafelerin, zahmetin geri gelişi üzerine yakın gelecek adına neler diyebilirsiniz?
Bunu, Tanpınar Sözlüğü isimli çalışmanıza referansla sorabilirim isterseniz… Bu anlamda aklıma Joseph Conrad’ın ‘Gizli Ajan’ isimli kitabı da geliyor… Zamanı yok etmeye çalışan bir anarşistin hikâyesinden yola çıkan o kitapta, Big Ben – Londra saat kulesi, bildiğiniz gibi yok edilmeye çalışılmıştı…
Walter Benjamin’in de benzer bir belirlemesi vardır. Sanırım Fransız Devrimi ertesinde, çok farklı kentlerde ve birbirlerinden habersiz kimselerin saat kulelerine ateş açtıklarını yazar. Devrim türünden büyük değişimler, aynı anda dışarıda, içeride, maddi dünyada, bedenlerde ve zihinlerde koşut bir şekilde ortaya çıkmalıdır. Bunlardan birisinin ileri geri kalması karşı devrime meydan veren bir boşluk veya aşırılığa sebep olur.
Tanpınar, Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nde ileri geri giden memleket saat ayarının imkânları üzerine yazar. Cumhuriyet ertesinde bu ortak zaman yaratılmadığından ülkede bir ayarsızlık ortaya çıkar. Zaman ve mekân koşut olmadığında orada bir büyük değişimden söz etmek mümkün olmaz.
Ama doğrusu zamanımızda böyle içtimai büyük bir zemberekten söz edemeyiz. Neredeyse her bireyde, hemen yanındakinden hatta ikiz kardeşinden bile ayrı çalışan bir zaman ayarı ortaya çıkabilir. Zamanın ritmini belirleyen zihinsel süreçler herkeste ayrı işliyor artık. Hatta aynı kişi de kendi içinde ileri geri giden birkaç zamanın hükmünde yaşam sürüyor olabilir. Giderek farklı adlar alan ruh hastalıkları da bu huzursuz zaman ve yer duyusuyla doğrudan ilişkili sanırım. Ama eve kapanan insanlar uzun zamandır ilk kez sükûnete kavuşmuş bir saatin zembereklerini duymuş olabilirler.
Birçok paylaşımda şehre inen vahşi hayvanların, dışarıya terk edilen evcil hayvanların, etrafı sarmış bitki örtüsünün resimlerine rastladım. Bu paylaşımı yapan arkadaşlarım, kendisinin olmadığı bir dünyaya dair gizli bir özlem duyuyor sanırım. İnsansevmez yazarların, düşünürlerin bu kadar çok okunması da bundan olabilir. Schopenhauer, Nietzsche, Dostoyevski, Cioran veya Camus gibileri, insana fazlasıyla maruz kalsa da, ona kayıtsız bir dünyayı tasvir etmek isterler. İnsansız dünya resimleri, biri diğerine ulanan aşırı eylemlerinden ve kendisinden usanmış bir bilinçdışının belirtisi de olabilir. Yani pasif agresif bir tavırla, ya doğayı kültürün bir uzanımı yapıyoruz ya da kendimizi yeryüzü belgesellerinde gibi ortadan siliyoruz. Oysa her eylemimiz doğanın parçası. Örneğin virüs doğal yollardan mı ortaya çıktı diye soruyoruz. Doğal olmayan bir şey yapmamıza imkân yok bence. Sadece kimi yaptıklarımızın sonuçları insanın zararına olabilir.
Heidegger gibi konuşursak, “şuradakini buraya koyan, oradakini öteye yerleştiren” antroposen türünden bir varlığın eylemleri sonucunda ortaya çıkıyor doğal felaketler. Yani yarasayı yiyen bir karıncayiyeni yiyen bir başka hayvanın taşıdığı virüs de laboratuvardan kaçmış bir başkası kadar doğal ya da değildir. Şeyleri birbiriyle ölçüsüzce karıştıran bir canlının davranışları yüzünden, bazı hayvanların besin zinciri değişiyor ve önceden yemediği şeyleri yemek durumunda kalıyor.
Küresel aydın ve siyasetçiler son dönemde ‘İlerici Enternasyonal’ diye bir oluşumu gündeme taşıdılar, bu konudaki yorumunuzu, Avrupa’nın, ABD’nin, Çin ve birçok ülkenin bile birbirine can derdiyle düştüğü şu günlerde sizden alabilir miyim?
Zamanında liberal ve sosyalist enternasyonal gibi yapılar da inşa edildi. Bu yeni girişim sanırım mevcut olanlara dönük bir güvensizliğin eseri olabilir. Bir de bu sıhhatsiz zamanlar, hem küresel bir dert hem de deva olarak, yeryüzüyle doğrudan bağ kuramayan, politik veya ekonomik ilgilere ayrıcalık veren girişimlerin sonuçsuzluğunu ilan ediyor olabilir. Topluca kasılan bir yeryüzüne karşı dünyamızı daha da tahkim etme, güvenliği artırma gibi tekliflerden uzak, yeryüzü adlı varlığın bize kendisini duyurmasına ve anlatmasına imkân veren bir faillik oluştururlar umarım.
Özellikle Türkiye’ye yönelik gözlemleriniz üzerinden, sınıf, seçim, gözetim, kamu ve fikir ile eylem hürriyeti ile, bireysel mahremiyet gibi unsurların yakın geleceğine nasıl bakmaktasınız?
Bunu, Greta ve onun bazı yaşıtları gibi doğru soruları oluşturmayı başarmış faillerin türlü eylemleri belirleyecek diye düşünüyorum. Ama eğer büyük resme dair bir kehanet telaffuz etmek gerekirse, üç olasılık bizi bekliyor olabilir:
Birincisi her zaman yaptığımız gibi, olanları unutmak. Bu sayede yaz sonuna doğru içinde bulunduğumuz tehlike tekrar aklımızdan çıkar ve bu ferahlıkla iskelelerden serin sulara atlayabiliriz.
İkincisi, komplocu düşüncenin de telaffuz ettiği, yüksek güvenlikli bir dünya beklentisi olabilir. Bu durumda en hafif tabirle “ılımlı otokrasi” dünyada geçerli bir siyasal model olabilir.
Üçüncüsü ve kuşkusuz en zoru da ortak yaşadığımız yeryüzü ve insan dünyası arasında yeni bir yaşam alanı kurma olasılığı olabilir. Mevcut yaşam biçimlerinin derinlemesine değişmesi ve hatta tasfiye edilmesi gereklidir bu durumda. Ama devletler, kurumlar, şirketler, kültür endüstrisi, küresel ilişkiler ve kendi benliklerimizin buna muazzam dirençler göstereceğini de önceden görmek mümkün.
Ama yine Heidegger’in Hölderlin üzerinden dile getirdiği gibi, “tehlike” ile “kurtarıcı güç” beraber sahneye çıkar ve kendi kadro ve dekorunu aynı anda inşa ederler. Burada kendi talihine kendisi sahip çıkan faillerin varlığı lüzumlu gibi. Talihini kaderi gibi yaşamayan, ortadaki tehlikenin hep bir kurtarıcı güç çağrışımı, imasını taşıdığını bilen ve kötümser bir irade sahibi olan… Kişisel gelişim öğretilerinden gelen her şeyi unutan. Böyle bir fail, ortak şekilde eyleyen bir topluluğun iradesi içinde kalmaya razı olmalıdır.
Dışarıdaki dünyayı, bir araya gelebilen, ortaklıklarını hatırlayan insanlar değiştirebilirler. Eve kapanmışların şunu anlamış olarak dışarı çıkmalarını umut etmeliyiz bu durumda: Her fırsatta farkını ilan eden, ferdi iradesine, arzusuna bu kadar bağlı olmaktan çok, başkalarıyla ortaklığını dillendirenlere kulak vermeli. Herhangi bir eylem, takatini farklılıklardan olduğu kadar ortaklıklardan da almalı. Örneğin bir başkasını dinlerken, bir yere bakarken, bir şeyi tadarken, temas ederken, onu anlamaya çalışırken, sadece o şeydeki farkın değil de, diğerleriyle ortaklığın fikrine de sahip olmalı.
Yani ne bizlerde fark yaratmaya dönük kişisel gelişim öğretilerine ne de aynı türe ait olduğumuzu aralıksız ilan eden biyosiyasete kapılmamak gerekli. Türün ve benliğin birbiriyle çelişen çağrıları arasında yer tutan bir kendilik, mizaç oluşturmak belki de mümkündür. Bu ara yerde bulunmaya imkân veren eylemleri, yakın zamanlı bir çalışmamda “vicdani yüklemler” diye ayırt etmiştim.
Cezaevlerinden pandemi nedeniyle çok sayıda ağır suç mahkûmu salınırken, gazeteciler ve aydınların içeride kalmalarını nasıl yorumluyorsunuz? İronik bir yaklaşımla, sizce daha mı ‘güven’deler (!?)
Doğrusu toptan bir bünye gibi hareket eden bir devletin uyrukları gibi yaşıyoruz. Bütün hegemonyanın, egemenliğin bir yerde toplandığı, kendi siyasal, kültürel, ekonomik keyfi olan bir iktidarın vicdanımızı sızlatan maceralarını seyretmekle geçiyor günlerimiz. “Sahiciye yakın” herhangi bir haber kanalı olmadığında, uyruk olmaya direnenler bu durumda viral kanallara kaydoluyorlar. Buralarda çoğu zaman komplocu düşüncelere yakalanıyorlar ve sonrasında en kötü olasılıkları telaffuz ediyorlar.
Bu durumda sözgelimi dünyada en kalemle çizilmiş gibi duran eğrilerden birisini izleyen pandemi grafiğimizi nasıl yorumlayacağımızı bilemiyoruz. Türkiye’nin yarısı, hikmetini çok anlamadığımız bir şekilde vaka/ölüm oranı en düşük ülkede yaşadığını, diğer yarısıysa akıllarımızla alay eden bir yönlendirmeye, algı yönetimine maruz kaldığını dile getiriyor. Her ikisi de hiperbolik yorumlar kuşkusuz ama doğrunun yaklaşık olarak ne olduğunu kavrama imkânına kavuşmak için, devletin bu toptancı keyfinin aralanması, perdenin, karartmanın arkasını görmek lazım.
Sosyal medya hesaplarımdaki arkadaşlarımın birçoğuna göre, bize türlü şekillerde hakaret eden bir devlet yapısı içinde hayat sürüyoruz ama bir türlü, bir araya gelip bu yapılanlara bir çözüm, karşılık üretemiyoruz.
Sürekli bir başka kehanetinin doğrulandığını fark ettiğimiz Baudrillard’ın bize öğrettiği bir başka şey de, aynı zihniyetin taşıyıcıları arasında yaşayanların kısa zamanda viral bir durum yaratmaları kaçınılmazdır. Üstelik bu sıhhatsizlik, çok geçmeden kalıtsal da olabilir.
Bilginin de büyük bir dezenfeksiyon içinde olduğu şu dönemde, siz hangi aygıt ve kaynaklardan beslenmektesiniz?
Doğrusu Gezi eylemlerinden bu yana, eskiden de biraz öyleydi ama okuduğum herhangi bir habere veya yoruma inanmakta zorlanıyorum. Birçok alternatif mecra da ana akım olanlara tepkiyle şekilleniyor. Dolayısıyla müspet ya da menfi nitelikte ama sonuçta aynı adamların maceralarına kulak veriyoruz. Onları etkinliklerini anlatan yeni veya eski medyaya kulak verdikçe, çok geniş ve hâlâ güzel bir dünyada olduğumuz duyusunu kaybediyoruz.
Böyle “sahici” kaynaklara dönük bir umutsuzlukla, kendimi viral kaynakların veya Netflix benzeri ortamların rahatlığına da terk etmemeye çalışıyorum. Böyle platformların mahsuru, sadece içeriğinde değil bence, daha çok biçiminde. Yaşadığımız dünyanın, o kadar da eğlenceli, entrikalı olmayan doğasına yabancılaşmamıza sebep oluyorlar sanırım; kurucu kıymette olan küçük resimler ve onun basit özneleri gözden kayboluyor.
Oysa hayatlarımızda büyük eylemlerden çok, maruz kaldığımız sıkıcı, eziyet verici, sürekli akıcılığını yitiren olaylar var. Hiperbolik maceralar ve aşırı fantezili, kurgulu dünyaların, büyük resimlerin tasvirleri, bence kendimiz, başkası ve yeryüzü hakkında başka izlenimlere sahip olmamıza mani oluyor; içeride ve dışarıda cereyan edenleri, gördüklerimizi ve bize bakanları fark etmemize, olanlara anlam vermemize engel oluyor.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
Sanat tarihçisi ve kuramcısı Nermin Saybaşılı, Metis Yayınları'nca basılan 'Mıknatıs-Ses' kitabıyla Dünya ve Türkiye çağdaş sanat hafızasında toplumsalın sesine kulak veriyor. Saybaşılı, Gezi'ye de sanat tarihsel örnekleriyle ses verdiği kitabından söz ederken, 'Şimdi virüsten ötürü toplumsal bir karantina altındayız; ama çok uzun zamandır toplumsal bir ses karantinasının hüküm sürdüğü de bir gerçeklik' diyor.
Sosyolog, yazar ve küratör Prof. Dr. Ali Akay, geçmişte yazdığı kitaplar ve yaptığı sergilere ithafen, pandemiyle birlikte geldiğimiz ‘ekran yaşamı’ ile sanatçı Seza Paker’in deyişiyle ‘beş duyumuzdan üçünü kaybettiğimize’ dikkat çekiyor. Akay yine, 2005’te ‘Doğaya Bulaşmak’ sergisine gönderme ile, “Şimdi bakınca, doğaya bulaşmak değil sorun, doğayla bulaşmak. Yani, aramızdaki aracıyı, virüsü kaldırmak. Ondan kaçıp, kurtulup, virüsünü bize bulaştırması yerine, doğayla bulaşalım biz,” diyor.
Karantinada tekrar göz gezdirdiğim Milli Reasürans Sanat Galerisi çıkışlı 2019-20 tarihli albüm - sergisi ile, Laleper Aytek 'Hayat Başka Yerde' diye objektifine, tüm subjektifiyle bas bas bağırıyor.
Londra'daki Serpentine Galerisi'nin 22 Nisan Dünya Günü vesilesiyle 60'ı bulan isimle başlattığı iki senelik çok disiplinli proje, 'Dünya'ya Dönüş'ü vadediyor. Girişim, küresel ısınmaya karşı verdiği mücadele ve enerjide sürdürülebilirliğe dair üretimiyle tanınan sanatçı Olafur Eliasson ile başladı.
Bir şeyin hakikatine varabilmek, bazen uğruna kendinizden de aşağı, dibe vurup, vazgeçmeyi gerektiriyor. Egon Schiele resimleri karşısında da, dünyaya yönelik önyargılı bakışlarınızdan böylece soyunmanız, dibe değmeyi göze alabilmeniz, yalnızca an ve gelecek meselesi...
Foto muhabiri ve ressam Henri Cartier-Bresson, Espas Yayınları'ndan çıkan biyografisi ve Thames & Hudson baskısı resim ile desenleriyle, yaşama iyi baktıkça içinde neleri görebileceğimizi belirleyen nice an ve anıyı önümüze, geleceğe bırakıyor.
Bir kıvılcıma bakıyor, değil mi? Nasıl çıkmıştı sahi Birinci Cihan Harbi? Maskeyi takanlar mı, indirenler yüzünden mi?
Cennet ve cehennem manzaralarını aynı anda yaşamaya alıştırıldığımız Dünya, hiç görmediğimiz manzaralar ve seslere tanıklık ediyor. Bu koşullarda yaklaşık çeyrek asır evvel kozmosa atılan altın plak dolu mesaj şişeleri ise, bizden yegâne yadigâr olacak gibi, hüzünle ilerliyor.
Şu ironiye bakın ki, insanlığın en çok birbirini ezercesine tuvalet kâğıdı rulolarına talepte bulunduğu şu günlerde, Eviner'in adeta bir medyum gibi performatif bir yaklaşımla bıraktığı bu bellek lekelerinde, insanlığın o birbirine salgın, tedirgin, kopyacı ama akılsız bakışları geziniyor. Rulo var, rulo var tabii... İnsanlık ? O yine tüm artığıyla arada kalıyor.
Selim Birsel’in ‘Yalıtılmış Bir Bakış’ sergisi virüsler, sığınmacılar, savaşların ilgi ve bilgi kirliliği kadar, insanlığın doğasındaki faşizme yönelik ısrarlı bir kuşku ve bunda gizlenen aydınlık gelecek umudu da var.
Cevdet Erek'in İstanbul Dolapdere'deki Arter'de yer alan 'Bergama Stereotip' isimli çalışması, son günlerde yaşanan kronolojik ve siyasal ıstırabın adeta en tiz anıtı, en kızıl simgesi... Değil Bergama, Türkiye ve çevresinde maruz kaldığımız nice alıntı ve çalıntıyı çağrıştıran bu trajik, bas ve tiz bu yapıt, Ağustos ayına dek hepimize hepimizi en sessiz çığlığı ile duyuracak gibi.
Siyasetten dış politikaya, kültürden kamusal alan hafızasına bir çok konuda yazgıdaş olan Türkiye ile Ukrayna, Kiev'de açılan Türkiye'den çağdaş sanat seçkisinde bir araya geldi. Küratörlüğünü Bedri Baykam'ın üstlendiği sergide, nesiller arası 26 sanatçının yapıtı bir arada...
Popüler, totaliter, kaba saba tavrı ile 1928 Cağaloğlu çıkışlı 'Yeni Köroğlu' gazetesinin aynı yılın Ağustos ayından, 1 Aralık'a kadar olan yeni alfabeye geçiş sürecindeki çabaları, Boğaziçi Üniversitesi'nden Dr. Erol Köroğlu tarafından anlatılacak. Tarihçi ve yazarın deyimi ile Türkiye'deki tükenmez 'duygu nebulası'nın kökenini taşıyan ibretlik yayının öyküsü, 'Arşivden Sonra?' projesi bünyesinde, SALT Galata'da 19 Şubat akşamı saat 19:00'da...
İstanbul sokakları, şu sıralarda açılan iki sergi üzerinden sanatın gündelik hayatla kurduğu ilişki ve ürettiği yapıcı çelişkileri yeniden sorguluyor. Alp Esin'in Muaf Beyoğlu ve Aslı Çavuşoğlu'nun Galeri Nev sergileri, buna iki örnek niteliğinde...
İmgenin bulaştığı hakikat virüsünü yapıtlarında mesele edinen Alpin Arda Bağcık, Berlin'deki kişisel sergisinin İstanbul uzantısında Pekin'deki Tiananmen Meydanı'nın boş görüntüsünü paylaşıyor. Zilberman Gallery'deki 25 yapıtlık, kendi hakikatinde adeta çürüyen eserin, küresel koronavirüsü salgını ile zamanlaması manidar...
Oğulcan Yiğit Özdemir, üçüncü kişisel sergisini Beyoğlu'nda bir sanat alanı olarak da kullanılan bir kafede açtı. Portre ağırlıklı sergisi için buluştuğumuz Özdemir, "Hesaplaşılması gereken bir tarihimiz olduğu ortada. Bu zaviyeden bakılınca bizdeki bienaller biraz vergi kaçakçılığı, biraz da halkla ilişkiler... " diyor.
İstanbul Çukurcuma'daki Platonik Art Project, bir süredir insanlığın tuvalet kültürüne ışık tutuyor. 30 Ocak'ta bitecek sergide, Nevzat Onmuş koleksiyonundaki popüler ve tarihsel nice eşya ve belge, bu nazik konuyu içten dışa, tüm temizliği ve titizliğiyle gündeme taşıyor.
Almanya'da yaşayan ve çalışan Suriyeli Manaf Halbouni'nin, savaş tamtamlarının susmadığı şu günlerde Tomtom Kaptan Mahallesi civarında yer alan 'Kendi Evinde' sergisi, hayal ve gerçeği karanlık ve ironik bir dille buluşturuyor. Sergi, Doğu'nun, Batı'nın yerine geçmesi halinde neler olabileceğine yönelik birçok soru ve yanıtla dolu.
Mahkeme kapılarındaki bekleyişten, açlık grevi ve ölüm oruçlarındaki bekleyişe, mültecilerin bekleyişinden, Bektaşilerin döngüsel zamana dair adalet bekleyişine bir çok 'zamane', kolektif dert, İletişim Yayınları'nca basılan 'Beklerken' kitabında . Özlem ve Özge Biner'in derlediği kitap, 10'a yakın kalemi buluşturmuş.
Ali ve N.Müge Cengizkan küratörlüğünde, Ankara Cer Modern'de 12 Ocak'a dek süren ve on binleri çeken 'Bir Şehir Kurmak: Ankara 1923-33' sergisinin misyonu, Cengizkan çifti için çok açık: "Bu araştırma çalışması, 'nostalji hastalığını' kapısından içeri sokmamaya çalıştı."
Mimarlık tarihi sergileriyle olduğu kadar, galerilerindeki zenginlikle de dikkat çeken Ankara, kültür sanat gündemindeki etkisini son günlerde fazlasıyla hissettiriyor. CerModern, Galeri Siyah Beyaz ve Galeri Nev sergileri, bunların en bariz delilleri.
Pera Müzesi'nde Engin Özendes küratörlüğü ve 10 Türkiyeli objektif eşliğinde açılan Fotoğrafın Ardında 180 Yıl sergisi, 1839'da Akdeniz kıyı kentlerine çıkılmış tarihsel bir 'fotografik hac'ı yâd ediyor. Sergi, Akdeniz coğrafyasının sosyal, mimarî ve tarihsel dönüşüm hikâyesini, 21'inci yüzyıl reaktifliğiyle, yeniden işliyor.
Geçen hafta Washington'da açılan ve farklı ülkelerden derlenmiş çağdaş Kürt sanatı üretimini yansıtan 'Dağların Üzerinden Konuşmak' sergisinin Mısırlı Küratörü Heba Elkayal'a göre "Bu sergi, politik olanın nasıl kişisel, kişisel olanın ise nasıl da politik olduğunun bir yansıması olarak alınmalı".
Washington D.C.'de faaliyet gösteren 'Ortadoğu Enstitüsü', Mısırlı kadın küratör ve eleştirmen Heba Elkayal'ın düzenlediği 'Dağlar Arasında Konuşmak' sergisine kapılarını açtı. 10 sanatçıyı farklı coğrafyalar üzerinden buluşturan sergi, çağdaş Kürt sanatından küresel ve güncel bir seçki niteliğinde. Sergiye Şener Özmen, Zehra Doğan ve Savaş Boyraz da katılıyor.
İstanbul Tophane'deki Depo, şu günlerde Türkiye çağdaş sanatının iki değerli kadın imzasını ağırlıyor. Nalân Yırtmaç ve Neriman Polat, yapıtlarıyla erkek egemen ve totaliter dünyaya daha farklı bakabilmek adına son derece önemli seçenekler ortaya koyuyor.
Yaşamı boyunca şöhretleri fotoğrafladıktan sonra son 10 yılı aşkın bir süredir kendini çağdaş sanat ve çevre duyarlığına adayan Michel Comte, 'Işık IV' sergisiyle Dirimart'ta. İstanbul Dolapdere'deki serginin en çarpıcı eseri ise, tabiata bir acı yorum getiren, 'Sonlanan Buzul' isimli devasa 'ağlama duvarı'.
Türkiye çağdaş sanatının öncü imzası Füsun Onur, Galeri Nev İstanbul'daki ilk kişisel sergisi 'Oda Müziği' ile İstanbul İstiklâl Caddesi'ndeki tarihi Mısır Apartımanı'nda. 26 Kasım'a dek süren etkinlik, Onur'un kariyerinde belli bir süredir yöneldiği müzikal kavramlara yasladığı, yeni ve yine samimi bir yorum olma niteliğinde.
Murat Germen, Galataport'a komşuluk eden Merdiven Art Space'te. Sanatçının ilginç yerleştirmesi, temelini Gezi Direnişi'ni çağrıştıran ve mekâna bakan ünlü 'Gökkuşağı Merdivenleri'nden alıyor. Yapıtı oluşturan ayak ve bacak görselleri ile çeşitli mesajlar ise, son 6-7 senedir çeşitli ortak ihtiyaçlardan dolayı bir araya gelme ihtiyacı duymuş bireylerin, halkların büyüyerek oluşturduğu kitlesel dayanışma hareketlerinin fotoğraflarından oluşuyor.
Uğur Güler, İstanbul Summart'ta açılan yeni sergisindeki eserlerinde teknik bakımdan foto-gerçekçi bir tavır gözetirken, zihinsel evreninde ise hayli kışkırtıcı, tabu devirir ve gerçeküstü bir cüretle, daha yoğun sorular soruyor.
Guido Casaretto'nun Polonya'nın Kraków MOCAK Güncel Sanat Müzesi'ne SAHA katkısıyla taşıdığı sanat teorisi ve pratiği, 'geleceğin arkeolojisi' deneyimini, bugünden yaşatıyor.
İş Sanat Kibele Galerisi'nde, kurumun 20 yıllık sergi geçmişini 61 sanatçı ve kapsamlı bir döküm ile yansıtan Kibele'nin Hafızası sergisi açıldı. Sanatta yetenek sınavlarının dahi kaldırıldığı günümüzde böylesi bir sergiye imza atan küratör, yazar, eleştirmen Emre Zeytinoğlu, "Bunları gördükten sonra, aslında bu resmiyetin de pek oluşmadığını anladım. Kimse, atölyesi, hocası, kendi dönemi veya da ilkelerine, eğitimine bağlı kalmıyor. Bu kadar farklı bir şey bulacağımı hiç düşünmüyordum. Dört, beş okul ama, beş benzemez bir arada" diyor.
Türkiye ve dünya 'Barış Pınarı' operasyonuna kilitlenmişken İstanbul'daki iki sergi, konunun on yıllardır gündemden düşmediğini sanat tarihsel yaklaşımla özetliyor. Her ikisi de kendi hattında özgürlük ve üretim mücadelesi veren Altan Gürman ve Kadri Özayten'in sergileri, ibretlik 'avangart' biyografi ve eserleriyle Arter ve Milli Reasürans'ta.
Merkez sağın zaferiyle çalkalanan Avusturya'nın başkentindeki Belvedere Müzesi'nde yer alan 'Materyal' sergisi, kendi coğrafyasındaki onca rengi, madeni, dokuyu bir biçimde unutan veya ziyan eden toplumlara birçok şeyi bağıra çağıra anlatıyor.
2019 Uluslararası Hrant Dink Ödülü’ne değer bulunan sivil toplum öncüsü Nebahat Akkoç ve Hindistan’da yaşadığı bölgedeki yoksulların, kadınların, çocukların ve dezavantajlı insanların hakları ve çevre için mücadele eden Agnes Kharshiing, Gazete Duvar’la buluştu.
Modern sanat tarihinin hırçın dehası, Fransa ve İspanya özelinde, dünya kültürünün ortak mirası Pablo Picasso, uzun bir aradan sonra yeniden bambaşka bir kurguyla Türkiye’de. İzmir Arkas Sanat Merkezi’ndeki ‘Picasso: Gösteri Sanatı’ sergisinde, ustaya ve yaşamına ait 90’a yakın özgün parça, disiplinler ötesi bir yaklaşımla, 5 Ocak’a dek ücretsiz izlenecek.
İstanbul Seyrantepe'de mimarlık, tasarım ve sanatı buluşturan Adas, tartışmaları artarak süren genetiği değiştirilmiş organizmalar konusunu, Belçika'da yaşayan sanatçı Ali Cabbar'ın 'Monster' sergisi ile gündeme taşıyor
İstanbul Bienali'yle 'yoğun, akıcı' sanat trafiğinde, içinden Türkiye, mizah, gizem, dönüşüm, teknoloji ve dostluk geçiren 'Pas-Geç' isimli sergide, küratör Nicolas Bourriaud'nun Fransa Montpellier'deki yüksek sanat okulundan altı genç sanatçı buluşacak. 18 Eylül'de Galata Galeri Bu'da açılacak etkinlik, Hindistan ve İtalya'dan sonra Türkiye'de sonuçlanarak kitaplaşacak.
İstanbul Havalimanı'nı 'kötü', Çamlıca Camisi'ni 'anlamsız' bulan Prof. Dr. Suha Özkan ile Türkiye'nin alanında gündem belirleyen kimi 'çatı' meselelerini konuştuk. Asırlık bir binada karşılıksız hizmet veren ve 9 Eylül'de de Murat Karayalçın'ı ağırlayacak Bodrum Mimarlık Kitaplığı'nın dördüncü yaşı vesilesiyle ziyaret ettiğimiz Özkan'a göre, Cumhurbaşkanlığı'nın Beştepe'deki konutu da, 'sıvama'. Ancak bununla beraber, yine de umut veren birçok küresel proje de var.
İletişim Yayınları'nca basılan 'Demokrasi Dışı Siyaset' kitabı, bir çok dünya ülkesinin kronolojisi üzerinden otoriterlik, diktatörlük ve demokratikleşme ilişkisine büyüteç tutuyor. Kitabın içerdiği önermeler ve konu başlıkları, adeta insan ilişkileri ile sanat dünyasını da yansıtır birer ayna etkisini görüyor.
ABD'li akademisyen Cal Newport'un 'Dijital Minimalizm' kitabı, okurları ekran bağımlılığı ile yüzleştiren örneklerle dolu. Farklı önerileriyle bu sorunla baş etmenin yollarını da içeren kitap, hayatlarımızdaki 'dijital ıvır zıvır'ı algılamamızda önemli bir eşik üretiyor.
Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi, sanat tarihçi ve eleştirmen Dr. Ebru Nalân Sülün'ün 'Türkiye'de Çağdaş Sanat Koleksiyonculuğu' isimli kitabı, raflarda. Kitap Türkiye sanat tarihini 'biriktirirken yazanların' perde arkasına bakıyor. Yayın, son çeyrek asrı belirleyen müze ve sergiler ile devlet ve özel sermayenin sanatı kamuya nasıl hibe ettiğinin röntgenini çekiyor.
Ressam, heykeltıraş ve tasarımcı Ayhan Tomak ile, Barış ve Hayat temalı kişisel sergi projesi için Büyükçekmece Belediyesi 20'nci Kültür ve Sanat Festivali'nde buluştuk. Antakyalı sanatçı, Türkiye'deki medeniyet zenginliği ile ağaç çeşitliliği arasında bir fark görmüyor; eserleriyle geleceğe dair estetik, sosyal kehanetlerde bulunuyor.
HDP eski Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş'ın belli bir süredir Edirne F tipi Cezaevi'nden eşi ve sosyal medya aracılığı ile bize ilettiği resimleri, kendi kendini yetiştiren, masum, samimi sanat insanlarının yarattığı 'naif' akıma yaklaşıyor. Bu vesileyle, ilgili akım üzerinden kendisi ve çabasını, zamanın benzer vakaları ve figürleri eşliğinde, bir daha anmak istedik.
ABD'li antropolog ve yazar Zoe West ile gazeteci - yazar Bikem Ekberzade, Hrant Dink Vakfı'nda 'Sözlü Tarih Yoluyla Adaleti Düşlemek' üzere bir aradaydı. Yakın zaman önce İstanbul'dan geçen ve tarihi, doğrudan bireylerin dilinden damıtmayı seçen West, buluşmamızda, uzun vadeli direnişlerin kolay olmadığı mesajını verip, İtalyan düşünür Gramsci'ye atıfta bulundu:"Aklın kötümserliği, iradenin iyimserliğidir"
Kamerun asıllı küratör ve yazar Bonaventure Soh Bejeng Ndikung, hafızanın küresel mülkiyeti ve ömrüne odaklandığı sunumuyla, geçen günlerin ilgi odağı oldu. Yeni yerine taşınmak üzere eylül ayına dek veda eden Studio X'te dinlediğimiz küratör ve yazarla, ileri sürdüğü ölümlü, sınırlı ve geçirgen arşiv modelleri üzerinden, fani dünyanın haline bakmayı denedik.
Yapı Kredi Yayınları ve Umur etiketli 'Düşünceler/İşler' kitabı, mimar Nevzat Sayın'ın son 10 yılı aşan emeğinin derlemesi. Sayın, Türkiye'de konut alanında en büyük spekülatörün devlet olması durumunda, büyük müteahhitlerin birer alt taşerona dönüştüğüne ve bunun da tıkanıklığa yol açtığına dikkati çekiyor.
Nilüfer Belediyesi’nin düzenlediği 3. Sanat Çalıştayı sona erdi. Çalıştaya katılan sanatçıların eserleri, Nilüfer Belediyesi’nin kente yeni kazandırdığı Galeri N’de sanatseverlerin izlenimine açıldı.
1983 Torino doğumlu sanatçı Davide Balliano'nun bir romandan ödünç aldığı İspanyolca 'Yılan' kelimesi ile kurduğu kavramsal tuvalleri, Dirimart'ta. Eserler, 'ikilik' kavramı ve onun sonsuz sarmal ihtimali üzerinden şekillenen tartışma ve fikir kıvrımlarını gündeme getiriyor.
Meksikalı Pablo Vargas Lugo, (Actos de Dios) - (Tanrı'nın İşleri) isimli çalışmasıyla 58'nci Venedik Bienali'nde. İncil'deki mucizeler ve kutsal anlatıları referans alan, Meksika Kültür Bakanlığı destekli acı mizah yüklü eser, tam da Bienal küratörü Ralph Rugoff'un aradığı türden, tabu deviren bir yaklaşım içeriyor. Bir ateist olan Lugo ile, Pier Paolo Pasolini'ye saygı duruşu yaptığı eseri ve çağrışımlarını konuştuk
DEPO İstanbul'da konaklayan ve 14 Temmuz'a dek sürecek olan 'Paylaşılan Kutsal Mekânlar' sergisi, üç semavî dinin çeşitli kültür ve coğrafyalardaki geçmiş ve güncel yansımalarını buluşturuyor. Güncel sanat, tarih ve sosyoloji ile antropolojiyi kucaklaştıran ve daha önce Tunus, Paris, Marakeş ve New York'ta türlü biçimleriyle izlenen sergi, çeşitli disiplinlerden 30'un üzerinde ismi bir araya getiriyor.
Londra Tate Modern'in Tate Exchange biriminde, Counterpoints sanat inisiyatifinin bir haftalık sergi programında 'Geride Kalanla' isimli yerleştirmesi ile boy gösteren Türkiyeli Kürt gazeteci ve sanatçı Zehra Doğan anlatıyor: Bırakın da biraz biz kendimizi anlatalım. Çünkü bizi en çok öldüren şey sanatsızlık. Başkalarından talimat veya onay alarak iyi sanat yapılsaydı, bugün en iyi sanatı 'devlet sanatçıları' yapardı.
Kirkor Sahakoğlu'nun 'Eksik', 'Ütopya' gibi görsel yolculuklarının yeni halkası 'Tutku', 27 Mayıs'a değin Millî Reasürans Sanat Galerisi'nde. Sanatçı, nar ve pastırma kızılı soyut yapıtlarından söz ederken, bu sürecin kendi içinde bir çile barındırdığını şöyle yorumluyor: "Biz bu çileyi kendi içimize isteyerek alıyor ve yaşıyoruz. Ne için? O uçurtmayı havada dik tutmakla ilgili bu. Peki o uçurtmayı havada tutan bulut mu? Hayır! O uçurtma, rüzgâra karşı tepkisi ile havada. Uçurtma da, reddettiği sürece havada."
58'inci Venedik Bienali bu yıl, Ralph Rugoff küratörlüğünde hazırlanmış. Bienale Türkiye resmî pavyonunda katılan sanatçı İnci Eviner, Fiat / TOFAŞ sponsorluğunda, 'Biz, Başka Yerde' isimli projesini sunuyor.
Mengü Ertel koleksiyonundaki Cihat Burak desenleri, Esma ve Murat Ertel'in sanat yönetmenliğinde düzenlenen Dostun Çekmecesinden sergisinde. Kavram ve içeriğini Esma Ertel'in ortaya koyduğu Bozlu Art Project'teki sergi, her bir imgenin kadeh tokuşukluğu yaşattığı, ibretlik, keyifli, vefakâr bir uğultu saçıyor.
Emirhan Eren'in modern tarihi nesne haline getiren otoriter anıt ve resmî bellek yapıları üzerinden tartıştığı çok disiplinli sergisi 'Ham', Versus Sanat Projesi'nde ziyarete açık. Eren, ilk kişisel sergisinde izleyiciyi mimarlık, sanat ve siyaset üzerinden eleştirel bir dünya turuna çıkarırken, soyut imgeleriyle de ideolojinin ele avuca gelmez portresini sorgulatmaya gayret ediyor.
Sanat tarihi boyunca Van Gogh'tan Fikret Muallâ'ya, Henri Matisse'den Paul Signac'a birçok fırçaya ilham veren Paris Notre Dame Katedrali için uluslararası mimarlık yarışması açıldı. Geçirdiği ağır yangınla kulesi ve çatısını yitiren tarihi Gotik yapının yenilenmesi için açılan yarışmaya, bu tarzı güncel sanat dilinde kullanan Belçikalı Wim Delvoye da talip oldu.
Altı yıl önce Paris'e, Seine nehri kıyısındaki tarihi bir yapının giriş katına yerleşen ve bugün, sekseninci yaşını bu kentte üst üste açtığı iki sergiyle karşılayan ressam ve heykeltıraş Mehmet Güleryüz’ün kapısını çaldık. Sanatçı, Galeri Cyril Guernieri’de geçen sene kışında sunduğu tuval ağırlıklı sergisi 'İç Mekân' ile, basın tarafından bir 'aydınlanma' yorumu eşliğinde, arşivlere girdi. Güleryüz'ün, yine aynı galerideki ikinci sergisi ise, 14 Mart ve 6 Nisan tarihleri arasında, 'Sızlanmalar Bahçesi' başlığı ile izlendi.
Studio-X, yerel seçim, havaalanı taşınması ve bahar yorgunu İstanbul'u, bir şair ile bir görsel sanatçının refakatiyle yeniden keşfe açık hale getirdi. Kafası sürekli güzel bu kadim kentin sekiz semtinden toplanan edebî ve plastik 'fenomen'ler, 8 Mayıs'a dek, 24 saat açık bir işkembeci iksiri gibi, meraklısını bekliyor.
İçerdiği dertler ve ürettiği estetik yaklaşımla ölümsüz bir değer kazanan birçok yapıtı bir araya getiren 'Kızıl' sergisi Paris'te büyük ilgi görüyor. Bu vesileyle henüz gitmemiş olanları uyaracak olursak, aynı kudretteki 'Rus Avangardı' sergisi ise Sabancı Müzesi'nde 7 Nisan'a dek ziyarete açık.
Çağdaş Bulgar sanatının verimli temsilcilerinden Krassimir Terziev, 'Unutulmaz Gelecek' manzarasını insanı sarhoş edecek trajikozmik imgelerle vaat ettiği kişisel sergisi ile İstanbul Beyoğlu'ndaki Versus Art Project'te. Akademisyen, küratör ve AICA Türkiye Başkanı Fırat Arapoğlu küratörlüğündeki sergi, 'Dünya(nın) Manzarası'na haiz görsel bir meyhane etkisi veriyor.
Magnum Fotoğraf Ajansı kurucularından, Bruno Barbey, 30 yıllık Fas izlenimleriyle Yapı Kredi bomontiada Leica Gallery'de. 1968 Paris'inde halkın direnişi ile Sartre-Beauvoir ikilisi ve Jean Luc Godard gibi yüzleri görüntüleyen ve Sarı Yelekliler gösterilerinin de halen tanıklığını yapan Barbey, her iki olay arasında da gerçeküstü bir benzerlik bulunduğuna dikkat çekiyor
Ömer Faruk'un 'avare karakterli' deneme kitabı 'Başkası Adına Konuşmanın Haysiyetsizliği', 6.45 etiketiyle raflarda. Kendini yazarken, dipnotlarıyla okumanın cüreti ve zevkini de tadan çalışma, kâh İstanbul Kadıköy'ün bar duvarları kâh Himalaya Dağları'nın eteklerinde varoluşun sınırları ve anlamının keşfine çıkıyor.
Yaşamı ve çalışmalarına Londra'da devam eden Seçil Erel'in 'Bir Başka Gerçeklik' sergisi, İstanbul'daki Millî Reasürans Sanat Galerisi'nde izlenebiliyor. Erel, iç ve dış düzen ile kaosu dengelediği yarı soyut kompozisyonları hakkında konuşurken, ilgili yapıtlara giden yolun, kişisel olarak yaşadığı değişimden beslendiğine dikkati çekiyor.
Ressam İhsan Oturmak'ın 'Açık Stratejiler Dizisi' sergisi, Öktem - Aykut sanat galerisinde. Türkiye'de 'Hem suçlu, hem güçlü' olmayı yansıtan 'ikircikli' imgeleriyle Oturmak, sergisinde sürekli olarak iktidardan şikayet ettiği halde, 'asıl iktidar' saydığı mevcut topluma yönelik, ibretlik bir ayna tutuyor.
Alpay Aksayar'ın 'Ve Sonrası' isimli sergisi, İstanbul Galatasaray'daki rh+ Artproject'te 8 Mart'a dek açık. Sergideki her üç bölüm de, aynı hikâyenin farklı parçalarını, bir yap-boz gibi önümüze bırakıyor. Eserler, karşımızda kendilerini önce yapıyor, daha sonra bozulup geri çekiliyor ve sizi kendi önyargılarınızla yüzleştiriyor.
C.A.M. Galeri'de sekiz uluslararası sanatçıyı bir araya getiren 'Her Story' sergisi, çok duraklı bir tren yolculuğu boyunca, içki, kahve, sigara ve artık daha ne ararsanız, onun çakır keyifliğiyle okuduğunuz, evrensel, renkli bir öykü seçkisini andırıyor.
Orhan Pamuk, İstanbul'daki evinin balkonundan geçip, objektifine binlerce 'an' olarak konan hayatı, yaklaşık altı aylık bir süzgeçten geçirdikten sonra, yine aynı kentte ve özel bir kitap eşliğinde sergiliyor. Yayıncı ve küratörü Gerhard Stiedl imzalı 'Balkon' kitabı ve sergisi için basın ve kamuoyu ile buluşan Pamuk, "Fotoğraf çekmek dürtülerimizden biri ve kaydetmek, saklamak, müze tarzı muhafaza etmek gibi bir endişe de var tabii fotoğrafçılıkta. Onun için, fotoğrafı geçici bir şey gibi görmüyorum. Hatta kâğıda basılmış fotoğraf, en kalıcı şeylerden biri. Biz, güzellik düşledik, küratör de süze süze, daha da güzel yaptı" ifadesini kullanıyor.
Yuşa Yalçıntaş'ın ikinci kişisel sergisi Yuka, tenis kortu formu ve akıl ve ritüellere dayalı nice imajı buluşturan kışkırtıcı yaklaşımıyla 2 Mart'a değin İstanbul Karaköy'deki Pi Artworks'de. Sanatçı, serginin 'akla' hizmet ettiğini ve yaşanılan deneyimin, bu estetik ve kültürel tenis 'maçı'nın da neticesini tayin edeceğini vurguluyor.
Yapıtlarını İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ermenistan gibi coğrafyalarda da üretip sergilemiş Benji Boyadgian'ın sanat anlayışı, güncel olanın muğlaklığının ürettiği her yer ve zamanda oluş yanılsamasını, mümkün olan en nazik marazları ile, sakince önümüze koyuyor. İstanbul'daki Öktem Aykut galerisinde ilk kez kişisel sergi açan sanatçının iki yapıtı, İstanbul Modern koleksiyonuna alındı.
Çocuklara rezil olmamak adına, Kasa Galeri'de yer alan 'Başka Gün Başka Hayat' isimli sergiden sağ ve masum halde çıkabilmeniz, asıl sizin kendi içinizdeki çocuğa gösterdiğiniz ya da bundan böyle gösterebileceğiniz olası yaklaşıma tavizsiz düzeyde bağımlı.
Hrant Dink Vakfı, Hrant Dink Hafıza Mekânı'nın oluşum detaylarını arşivsel değerde bir rapor refakatinde kamuoyu ile paylaştı. Açılışı için nisan ayının düşünüldüğü hafıza mekânı, Agos gazetesinin İstanbul Şişli'deki tarihi Sebat Apartmanı'nda yer alan eski ofisinde şekilleniyor. Sarkis'in 'Acılara dair bir pırlanta'sıyla da taçlanacak merkez adını Dink'in 23 yıl evvel yazdığı, halklar arası umut ve şifa yüklü, gelecek kuşaklara sevgiyle bakan bir köşe yazısından alıyor.
Toprak, ağaç, İstanbul, çiçek, yosun, kadın, güneş, ay ve deniz parfümlü bir sergi, İlhan Berk'in 100'üncü yıl yaş günü sergisi. Bu sergi özelinde, gerek imgeler ve gerekse kelimelerle dolu, koşulsuz sevginin asırlık İlhan kaynağından içmeniz için sayılı günler kaldı.
Birleşik Arap Emirlikleri'ne bağlı Dubai'de yer alan 'Küresel Köy', ziyaretçilerine gerçek ötesi vaatleri ve sıkı yönetime taş çıkaran sözde 'gezi’ özgürlüğü ile insanı adeta evinde hissettiriyor. Öyle ki, Paris'ten İstanbul'a, Londra'dan Afganistan'a bir çok noktaya adım attığınız bu Truman Show misali âlemde 1001 gece masalları, tek gecelik bir küresel maval yığınına dönüşüyor.
Birleşik Arap Emirlikleri'nin yedi parçasından Şarca'da, 'Ufuk' teması ile 21'incisi düzenlenen uluslararası 'İslâm Sanatları Festivali' başladı. Gülay Semercioğlu'nun yalın, kadınsı ve güncel motiflerinin yanında Türk kaligrafi ustalarıyla ayrıca değerlenen etkinlik, 19 Ocak'a dek sürecek. Festival Japonya'dan ABD'ye, Suudî Arabistan'dan Brezilya'ya onlarca ismin çağdaş yapıtları üzerinden, dünyada yaşatılan 'İslâm sanatı' tabirine dair yeni önermelerde bulunuyor.
70'inci yıldönümü kutlanan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, 'Büyük Resim' temalı sergi ile Tophane'deki Depo'da. Uluslararası Af Örgütü'nün düzenlediği etkinlikte, İnsan haklarının dünya ile Türkiye'ye çeşitli yansımalarını konu edinen ve aralarında mahpus sanatçıların da yer aldığı, 20'nin üzerinde isim bir arada.
SSCB dönemi ve sonrası Ermenistan’da oluşan kültür hareketleri, genç akademisyen ve yazar Dr. Angela Harutyunyan’ın sunumu eşliğinde önceki akşam Hrant Dink Vakfı Anarad Hığutyun Binası’nda masaya yatırıldı. Ermeni kültür varlıklarıyla Sivas, Adana ve Develi gibi örnekler üzerinden Türkiye’deki izleri AB’nin desteğiyle kitaplaştırarak kalıcılaştıran vakıf, ‘Ermenistan’da çağdaş sanat’ı çeşitli konuk ve başlıklarla yıl sonuna dek İstanbul’a taşımaya da devam edecek.
Çelenk Bafra küratörlüğünde Zilberman Galeri'de 2 Şubat'a dek yer alan 'Yeryüzünde Bir Sürgün' sergisi, dört uluslararası sanatçının Berlin, Suriye ve İstanbul özeline sindirdiği estetik, sosyal ve psikolojik tanıklıkları derliyor. Hayat ve dünyadan her daim 'başka türlü bir şey' isteyenleri İstiklal Caddesi'ndeki tarihi Mısır Apartımanı'nda buluşturan serginin yaslandığı iki değerli kalem, etkinliğe ismini de veren Brezilyalı Juan Goytisolo ve sürgünlükten ne yaşarken, ne de yazarken asla taviz vermemiş Tezer Özlü.
Maslak'taki Elgiz Müzesi'nde Ocak 2019'a dek açık kalacak 'Kaynak olarak ütopya ' sergisi, sekiz sanatçının tanıklığı ile geleceğin umut izlerini arıyor. Günümüze cesaretle bakan gerçekçi ve yer yer 'inanılmaz sahicilikteki' yapıtlar ile sergide adeta ütopya kaçtıkça distopya onu kovalıyor.
İstanbul doğumlu çok yönlü çağdaş sanatçı Albert Bitran, 9 Kasım'da Paris'te yaşama veda etti. Resim, heykel ve seramik sanatçısı, baskı resim ve gravür ustası Bitran ile, 'Paris Ekolü' olarak tanınan ve İstanbul'dan Paris'e göçen sanatçıların tamamı da anıları ve eserleriyle, sonsuzlukta tekrar buluşmuş oluyor.
Galeri Nev'deki Eda Gecikmez, Siyah Beyaz'daki Ahmet Oran, Kova Art Space'deki Videokamp ve CerModern'deki Eren Eyüboğlu sergileriyle, sanatta da 'Angara Havası' güneşli, parçalı bulutlu. Salt'ın faaliyetleriyle de düşünüldüğünde Ankara, aydınlığını her zevk, bakış ve derinliğe göre yaymaya devam ediyor.
Kendini 'fotoğrafçı vs.,' olarak tarifleyen akademisyen ve fotoğraf sanatçısı Orhan Cem Çetin'in iki kitabı, 'Bedava Gergedan' ile 'Tut', Fil Yayınları etiketiyle raflarda. Çetin'le Evin Sanat Galerisi'nde Eda Yiğit küratörlüğü ile henüz sona eren 'Sahne Arkası'nın arkasından konuştuk
Eindhoven’daki eski bir süt fabrikasında açılan ‘Robot Aşkı’ sergisine ilgi büyük. 50’ye yakın sanatçının katıldığı, türlü disiplin ve ülkelerdeki çalışmaları buluşturan, Türkiye’den de üç isme yer veren labirentimsi sergi, insanların insanlaştırmaya çalıştıkça kendilerine yabancılaştırdığı yapay zekâlı ‘varlık’ları, türlü yönlerden büyüteç altına alıyor.
Batman, Diyarbakır ve Berlin'den iki nesil uluslararası güncel sanatçı, İzmir Kemeraltı'ndaki tarihi bir handa yer alan Hayy'da konaklıyor. İsmini 'Hayat'tan alan bu 'Açık Alan'ı Ayşe Gür ve Saliha Yavuz kurdu. Hayy'ın açılış sergisi, 23 Kasım'a dek izleniyor. Adem Bulut, Barış Eviz ve çağdaş Alman sanat ekolü Hito Steyerl'i buluşturan, Monitor (İzmir), Loading (Diyarbakır) ve Kültür İçin Alan (İstanbul) destekli sergide, küratör Nursaç Sargon'un imzası var.
İstanbul'un pek çok noktasında izlenen kültür projeleri, hiç de öyle kapıdan bakılıp sadece not alınıp geçilmeyecek özgünlük, derinlik ve içerikleriyle göz dolduruyor. Boğaz'daki balık sezonu bereketiyle rekabet edercesine, galerilerde bariz bir kalabalık artışına vesile olan bu şaşırtıcı, derin sergilerden uğranılası bir kısmını sizler için derlemek istedik.
Sanatın bağımsızlığı ve ifade özgürlüğünü 'güvence' altında tutmak, ondan maddî, sembolik prestije yönelik menfaat sağlayanların iradesinde. Keza daha baştan, şapkayı önümüze koyalım: Bundan, sanat eleştirisi de nasibini alıyor veya âmiyane tabirle, işine geldiğince 'nasipleniyor'.
Arkas Sanat Merkezi'nin yıl başına kadar İzmir'e taşıdığı '1001 Gece' sergisi, Fransız yazar Antoine Galland'ın dünyaya mal ettiği ünlü edebî yapıtın kültür ve sanattaki yansımalarını bir araya taşıyor. Ücretsiz serginin çocuklara da, büyüklere de anlatacağı çok sayıda masal olduğu kadar, Oryantalizm meselesi üzerinden aktaracağı ibretlik gerçekler de mevcut
Osman Bozkut'un Daire sanat galerisinde açtığı 'Tersine Dünya' sergisi, gerçeküstü Türkiye'ye 'Tersine Dünya' olarak bakmayı öneriyor. Bozkurt, "Herkesin bir pozisyon aldığı ve gördüğü bir şey var ve doğrunun da o olduğunu düşünüyor. Fotoğraf da aynı şekilde düşünüyor" diyor.
Uluslararası Hrant Dink ödülünün bu yılki sahibi Çelikkan: 20'nci yüzyılda insan hakları hareketi yükselir ve gelişirken, genellikle baskı ve ihlaller, çoğunlukla askerî diktatörlükler eliyle yapılıyordu. Şimdi ise seçilmiş hükümetler eliyle yapılıyor. Bu da tabii, hak mücadelesi ile demokrasi ve demokratik değerler arasında bir gerilim yaratabiliyor. Dolayısıyla dünya için yeni bir durum bu...
Akademisyen, fotoğraf sanatçısı Murat Germen'in 'kesit retrospektif' yaklaşımıyla ortaya koyduğu 'Fotoğrafın Türlü Halleri', 31 Mart'a değin Mardin Sakıp Sabancı Müzesi Dilek Sabancı Sanat Galerisi'nde. Fotoğrafın içeriği, misyonu ve kimyası üzerine pek çok soru ve yanıtı barındıran 52 ayrı eseri bir araya getiren etkinlik, Germen'in daha önce izlenmemiş yapıtlarını içeriyor.
Alman Arkeoloji Enstitüsü, göçmen konumundaki Suriyeli arkeologların ülkelerindeki kültürel mirası kayıt altına almak üzere iki yıldır özel bir proje yürütüyor. Biri kadın beş kişinin ScOP kod isimli burs programındaki birbirinden özgün projeleri için Münih'ten İstanbul ve Halep'e uzanan geniş bir coğrafya söz konusu iken, girişimin tanıtımı geçen hafta başında, İstanbul'da gerçekleşti.
Sanat sezonu, artan davet ve programlarla hareketlilik göstermeye başladı. Ajandaları önceden doldurmak olası trafik sıkışıklıkları için birebir diyerek, elimizdekileri yoklamak istedik.
SALT'ın dört yıl önce İstanbul ve Ankara'da sergileyip, Sezin Romi ve Duygu Demir editörlüğünde kitaplaştırdığı İsmail Saray projesi 'İngiltere'den Sevgilerle', Türkiye'deki geri dönüşsüz beyin göçü nedeniyle kültür sanat figürleri ile emeğinin yurt içi ve dışında maruz kaldığı düşündürücü akıbet adına, sonuçlarıyla da ele alınması gereken bir vaka.
Türkiye tarihinin belki de en büyük ekonomik çalkantısını yaşadığımız, herkesin gözünü sayılardan alamadığı günlerdeyiz. Sanatın da sayılarla alıp veremediği oluyor elbette ve bunu bambaşka niyetlerle, en iyi dert edinenlerden biri de, eserleriyle İstanbul'a da gelen Roman Opalka'ydı.
Görüntü ve metinlerin birbiri içinden rahatça geçebildiği, tıpkı zamanın kendisi gibi ileri geri, kafanıza estiğince sarabildiğiniz bir bohça, 'Saat Kaç?' kitabı. Yapı Kredi Yayınları'ndan çıkan ve İtalyan küratör - çevirmen Maria Nadotti'nin hazırladığı kitap, John Berger'in Ocak 2017'deki ölümünden önce, çizer Selçuk Demirel ile tasarladıkları bir çalışmaya dayanıyor.
Heykeltıraş Seyhun Topuz, dostu ve meslektaşı Kuzgun Acar anısına, bulutları çağrıştıran dokuz parçalık büyük bir açık hava eserini Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi'nin Fıstıklı Terası'na konuşladı. Temelini vaktiyle Sabancı Müzesi'nde de izlenen, Acar'ın İMÇ'deki 'Kuşlar'ından alan proje, her yıl bir başka sanatçının heykel düzenlemesi ile güncellenerek gelenekselleşecek.
Magnum Fotoğraf Ajansı kurucu üyelerinden, daha 38 yaşında hayata veda eden Werner Bischof'un insanlık kadrajları, Leica Gallery İstanbul'da sergileniyor. Sanatçının yönetmen oğlu Marco Bischof, Ara Güler'in de açılışına katıldığı sergi hakkında konuşurken, "Bugünlerde birçok fotoğrafçı var, sadece güzel resimler çekiyorlar. Ancak, burada çok çok az mesaj edinebiliyoruz. Oysa babamın fotoğraflarında, son derece kuvvetli bir insanlık mesajını almak olası" diyor.
Berlinli sanat tarihçi ve küratör Nadim Samman'ın Akbank Sanat'ta düzenlediği 'Akbank 36'ncı Günümüz Sanatçıları Ödülü' sergisi, 28 Temmuz'a dek izlenecek. Sergi ödül töreninde konuşan ödül seçici kurulu üyesi, Prof. Hasan Bülent Kahraman, 'Doğa bitiyor' mesajı verirken, Türkiye'de özellikle şu soru akla geliyor: Ya sanatın doğası, o ne âlemde?
John Cage'in 'sessizlik' içeren 1952 tarihli modern klasiği 4' 33'' e yaslanan müzik, çağdaş sanat ve gastronomi ile kültür turizmi girişimi Cappadox, 9 Temmuz'a kadar Ortahisar Balkanderesi Vadisi'ndeki yapıtlara ev sahipliği yapmayı sürdürüyor. Fulya Erdemci ve sağ kolu Ilgın Deniz Akseloğlu küratörlüğündeki girişim, bugüne kadar yapılan dört etkinliğin aşılmayı bekleyen standartlarını geleceğe bırakıyor
Hakan Gürsoytrak, Evin Sanat Galerisi'nde yer verdiği yeni kolajlarını kendisi, Osman Nuri İyem ve Ece Balcıoğlu'nun yapıt okumaları eşliğinde kitaplaştırdı. Sanatçının yıllardır biriktirdiği ve çoğunluğu kâğıt malzemeyle yapılmış 101 kolajını buluşturduğu 'İstif' sergisi, 24 Haziran arifesinde, anlamlı bir Türkiye kolajı önermesinde bulunuyor.
Fotoğrafçı Alp Sime, imgebilimci, akademisyen Zeynep Sayın ve sanatçı İhsan Oturmak, İstanbul Karaköy'de Karavil Contemporary'nin Galata Rum Okulu ile düzenlediği 'Ölüme Ne İyi Gelir' sergisi için buluştu. 23 Haziran'a değin sürecek sergi üzerine biz de kendileriyle buluşarak sesler, suretler ve nesnelerin ölüm dersine sanat ve ürettiği kavramlar üzerinden çalıştığı bu ilginç tecrübeyi hep birlikte konuştuk
Pınar Öğrenci ve Minou Norouzi'nin İstanbul Tophane'deki MARSİstanbul'da hazırladıkları dokuz kişilik 'Mecazî Mekân' sergisi bugün bitiyor. Sergi, ulus devlet ve modern toplumun inşa edildiği Birinci Dünya Savaşı'ndan günümüze uzanarak, birçok muhalif harekete sahne olmuş Atina, Kahire, Halep, Tahran ve İzmir gibi farklı şehirlerden, mekânsal hikâyeler aktarıyor. Sergiye, savaş teması üzerine konuştuğumuz Suriyeli soyut dışavurumcu ressam Aladdin Alhassoun da katılıyor.
Ariel Sanat'taki Oda Projesi sergisi, hepimizin taşıdığı benlik evinde her daim bir odayı boş tutma olasılığı ve ihtiyacımızın altını, bireysel ve kolektif olarak çizen, bir anlamda varoluşun 'Oda Müziği'ni bestelemeye çalışan üç kadının çağrısını kalıcılaştırıyor.
Geçen haftanın gündem yaratan ve onlarca masum cana mal olmuş İsrail-Filistin geriliminin ardındaki insan hakları anlatısı, çağdaş sanat ve kültürde de önemli bir üretim ve yorum kaynağı. Paris, İstanbul, Beyrut ve Ramallah'ta, birbirinden farklı köken ve geçmişlerden isimlerce ortaya konulan eserlerde hep aynı niyetin, binbir yüz ve içerikli telaffuzu saklı gibi: Bir arada yaşama ve küresel barış umudu.
4'ncü Uluslararası Mardin Bienali yan etkinlikleri ve 'Counter-Bienal'iyle süredursun, İstanbul'un dört bir yanından da küratörlü, küratörsüz, kişisel veya tematik nice sergi, hani neredeyse 'bahar buketleri' gibi karşımıza çıkıyor
Üç yıllık sessizlikten sonra 49 yıllığına tahsis edilen Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi Dilek Sabancı Sanat Galerisi'nde 4 Mayıs'ta açılan "Ai Weiwei Mardin'de" sergisi ile, aynı günlerde açılan 4'ncü Uluslararası Mardin Bienali, OHAL koşullarındaki Türkiye'de sanatın da 'OHAL'ini gözler önüne sermesi bakımından, insana 'OHAL' dedirtecek izlenim ve eleştirilere mesken yaratıyor.
Başak Bugay'ın psikanalitik kuramları sanatın çağrışım dozu yüksek formlarıyla buluşturan "Saklanmak Keyiftir' sergisi, yapıtlarla izleyiciler arasında bitmeyen bir saklambaca davetiye çıkarıyor. Serginin sanat ve kültür tarihi üzerinden yapılan Zeynep Sayın imzalı okuması da cabası. Bugay'la, sergisini konuştuk.
Yılda 150 bin izleyiciyi selamlarken henüz iki hafta önce yenilenen 25 yıllık Dali Paris, 1930’lu yılllarda sevgilisi Gala ve dostu Paul Eluard vesilesiyle Montmartre’ı keşfeden ve burada Don Kişot serisinin ilk tohumlarını, bölgede gördüğü yeldeğirmenleri üzerinden atan ustaya saygı duruşu için, ideal ve gerçeküstü bir ziyaret mazereti
Dünyanın sonunu bekleyen tüm haberlere karşı, dünden bugüne birçok sanatçıyı içeren 125 tabloluk Türk izlenimcileri sergisi, Arkas Sanat Merkezi'yle İzmir'de. Etkinlik deyim yerindeyse dünkü İstanbul'u bugünkü İstanbul'dan bir nebze kaçırıp, ona İzmir'de hava aldıran bir nostalji ve ibret tecrübesi vadediyor.
Bu sergi, hayatta kazanılmak istenen bazı şeylerin ille de para ve rekabetle, kişileri yarış atına dönüştürme gayretiyle elde edilemeyeceğini, tüm coşkunluğu ve imece ruhuyla ispatlayan, anlatmak istediği hikâyelerden başkaca maddî manevi çıkarı olmayan, kooperatif bir imge / hayal tecrübesi. Tıpkı benzer umut, samimiyet ve ufuklarla daha önce ve halen düzenlenmekte olan nicesi gibi.
Sanatçı ve akademisyenler Elif Çelebi ve Çağrı Saray, siyasal ve ekonomik rant mağduru, 1'inci derece doğal SİT alanı İstanbul Validebağ Korusu üzerinden, Karaköy'deki Kasa Galeri'de 'Prevantoryum' sergisini düzenledi. İkili, 'olay yeri'nden elde ettikleri zihinsel ganimetten bizlere birtakım deliller savurup, kasanın kapısını da açık bırakıp firar eden bir çift sabıkalıdan farksız.
Sanatçı Gümüş Özdeş'in 'Yecüc' başlıklı 'yıkım' desenleri, İstanbul Beyoğlu'ndaki İsveç Sarayı'nda bulunan İsveç Başkonsolosluğu'nun Kültür Ataşeliği ofisinde. Ataşe Suzi Erşahin'in çağdaş Türkiye kadın sanatına çağrıda bulunduğu proje dizisi, kudretini alçak gönüllülüğüne borçlu
Akademisyen ve sanatçı Burak Delier, işten çıkarılmış gazeteci ve KHK'lı akademisyen üç yoldaşıyla, 'Bar' ve 'Dergi' kültürünü fikir ve tartışma üretimi adına melez ve kamusal bir varoluş alanına dönüştürdü. İlk sayısını 'OHAL' başlığı ile sunan, dert ortaklığıyla basılan ve yayılan Beyoğlu'ndaki 'Bardergi'nin metinleri, hayatın kızıl 'neon' menüsüne dahil.
Çağdaş sanatçı Nil Yalter'in son beş yıla uzanan yeni yapıtları, birbirlerini tamamlayan evrensel ve yerel bir bakış açısı ile Galerist'teki 'Karakum' sergisinde izlenmeye başladı. Yalter, küratör Melis Tezkan ile hazırladığı sergisinde İstanbul Hasköy'deki kalıp atölyeleri ve bölgenin sokaklarından uzay ve karanlık maddenin sınırsızlığına açılan bir geçit inşa ediyor
Osman Dinç'in, emeği ve yalnızlığı, kozmik enginlikle sarmaş dolaş kıldığı son heykelleri, 28 Mart'a dek Pi Artworks Karaköy'de. Bitimsiz bir düzende yalnızlık ve emeği cisimleştirdiği yapıtları üzerine söyleştiğimiz Dinç, "Eserde etkileşimin, zihinsel olmasından yanayım. Bu, işe kutsal bir boyut getiriyor ve izleyiciyi onun hakkında düşünmeye zorluyor" diyor.
İstanbul ve Ankara'da izlenen pek çok kişisel, karma ve tematik ya da küratöryel çıkışlı sergi, günümüzde yaşanan zaman - mekân ve birey gerilimini birbirinden bağımsız bir bereketle tartışıyor. Ve bu sergiler bitecek gibi değil.
Ressam Mahmut Celayir, eserleriyle İstanbul C.A.M. Gallery'de. Sanatçı, Zerdüşt inancına merkez teşkil eden kutsal metin Avesta'dan hareket ederek, ışığın kazanacağının altını çiziyor. Yaşadığımız zaman dilimini anlamak için belli, çok üzücü bir süreçten geçtiğimizi aktaran Celayir, bunun zorluğunu ise gizlemiyor.
20 sanatçının hayvanlar âlemi üzerinden insanlar âlemini gözlem ve tartışmaya açtığı Hayvanların Tarafı, 'biz'den 'başkası'nın varlığının altını aciliyetle çizen, çoksesliliği ve ifade çeşitliliğiyle arşivlik bir sergi.
Lara Ögel'in İstanbul Karaköy Galata Rum Okulu'nun 4'ncü katındaki 'İmtidâd' sergisi, Tanpınar'ın 'değişerek devam etmek ve devam ederek değişmek' manâsına kullandığı kavrama dayanıyor. Sergi, okulun kültürel, mimarî, pedagojik ve fiziksel mirası üzerinden, bir sosyal durum olarak 'şimdi'nin disiplinler arası analiz ve eleştirisine girişiyor.
Pelin Kırca, Kaan Müjdeci, Ayşe Erkmen ve Bernard Frize'in İstanbul'da birbirinden bağımsız iki sergi ve bir sinema filmi deneyimi üzerinden ürettikleri bilişsel ve estetik alternatif 'sığınak'lara, taşıdıkları farkındalık dayanışmasından ötürü bugünlerde dikkat etmekte fayda var.
Ressam Eşref Yıldırım'ın çeşitli teknik ve içerikteki yapıtları, 24 Şubat'a dek İstanbul Beyoğlu İstiklâl Caddesi'ndeki Mısır Apartımanı'nda yer alan Zilberman Gallery'de. Sergi, temelini Turgut Uyar'ın 'Yenilgi Günlüğü' isimli şiirinden alırken, Yıldırım, video yerleştirmeden günceye, tuvalden kolektif hafızaya sıçrayan bereketli arayışıyla, hepimizi ortak bir bellek testine tabi kılıyor.
Yıllar sonra tekrar buluştuğum Mardin’in çok dilli, çok din ve kültürlü o kadim taş sessizliğinde, tam da birlikte seslendirmeye gönüllü olduğum için merakımı cezbeden, mevcut gürültüyü toza bürüyen bu sorulara dair küskün ve haklı bir sabır var.
Yeri gelir, döneklik etmeden geri geri kendi güzergâhına çıkmayı, bir de -artık kime göre ise- ters yönden akan trafiğe kendi yaşam yakıtıyla başkaldırmayı gerektirir, bir kültür çıkmazı. Tıpkı, gidişleriyle şu 'İstanbul Okulu'nun artık yıllıklarda yaşayacak iki güzide hocası, Münir Özkul ve Aydın Boysan gibi.
Paris Jeu de Paume'daki Albert Renger-Patzsch fotoğrafları, yabancılaşmanın bereketiyle dolu. Modernliğin bulantısını barındıran kareler, akla karayı seçtiğimiz şu yeni yıl arifesinde insanı kendinden tahliye edip, ötekine buyur ediyor.
Leica Gallery'deki 'Persephone'un Kızkardeşleri' sergisi, Finlandiyalı genç objektif Anni Leppala ve bir süredir Kanada'da yaşayan Nazif Topçuoğlu'nun eserlerini buluşturdu. Aynı şişeden iki ayrı kadeh etkisi veren sergide bir tür oda müziği uyumu ve mahremiyeti dikkat çekiyor.
Ağırbaşlı bir sergi olarak hatırda kalan 'Ölüdoğa', her ne kadar eserler 'güzel' gibi görünse bile, asıl manzaranın çirkinliğini bize mümkün olan en kibar dille, hissettirmeyi başarıyor. Kendini insandan sakınan bu yansımalar, galiba en çok, onlara kimse bakmadığında, birbirleriyle daha fazla dertleşiyor...
Mehtap Baydu'nun Galeri Nev Ankara'daki yalın, derin, kadınsı yapıtları, kişinin kendisi ve dünya arasındaki mesafeyi anlayıp, eritip, ölçüp bize yeniden anlattığı, sessiz, tek kişilik, alabildiğine mahrem bir öykü kitabını andırıyor.
Türkiye sanatının seramik alanındaki mistik ve simge imzası Füreya, Akaretler sıra evlerde ocak ayına değin izleyiciyle buluşuyor. Kale Grubu'nın 60'ıncı yıl etkinliği olarak ücretsiz gezilen sergi, sanatçıya yaraşır bir saygı ve detaycılığın eseri olarak, yayını ve tasarımıyla da övgüyü hak ediyor.
Geçtiğimiz günlerde Christie's’in 450 milyon dolar ile kırdığı Leonardo da Vinci - Dünyanın Kurtarıcısı (Salvatore Mundi) rekorundan sonra, şimdi de önümüze başka bir 'birikim' kondu. Sotheby's Müzayede Evi, 20'nci yüzyılın simgesel vakalarından 1917 Rus Devrimi'nin asırlık yıldönümüne denk getirdiği mezatını, Sovyetler Birliği'ne adadı.
Birkaç gün önce Papa Francesco, beyaz bir Lamborghini'yi hayır amaçlı olarak imzalamış idi. Christie's'in de bu tarihi satış ile Christ'e / İsa Peygamber'e bu şekilde dokunması, size de mucize gibi gelebilir mi? Bu koşullar altında acaba eserin sahibini de merak etmek de, abes değil mi? Ha, eğer fikrimi sorarsanız, bu tablo yine olası iki kaynak/kaymaktan birine, Vatikan veya Le Louvre’a çoktan - artı değerinde - gitti.
"İnsanların birbirleriyle tek ilişkisi, meslekleri aracılığıyla ve her beş, altı, yedi yılda bir son derece özgül bir edimi yerine getirmeleriyle gerçekleşiyor, yani üzerinde birtakım adlar yazılı olan bir kâğıt parçasını alıp, onu bir seçmen sandığına atmakla. Halkın bir iktidarı olduğunu düşünmüyorum."
Bugüne değin 700'ün üzerine sergi açılışı yapan ICP'de 27 Eylül ve 7 Ocak tarihleri arasında, belgesel filmci ve fotoğraf sanatçısı Lauren Greenfield'in 'Zenginlik Nesli' isimli, retrospektif kapsamlı sergisi izleniyor. Bilginin imgeyle kol kola, video belgeseller eşliğinde sunulduğu sergideki, sanatçıya ait 200'ün üzerinde fotoğrafa, bu karelere konu olmuş kimi kişiliklerle yapılmış röportajlar da eşlik ediyor.
Tıpkı bir havalimanına girer gibi yoğun bir güvenlik önlemi ile içeri alındığınız, palto ve çantanızı emanete bıraktığınız, yoğun bir saygı ve nezaket atmosferinde ortalama üç saatinizi geçirebildiğiniz bir yapı, Mayıs 2014'te açılan 9/11 anıt ve müzesi. Yeraltına gözyaşları ile inilen bir anı madeni. İçerdiği anıların taşıyabileceği ruhsal seviyenin yoğunluğu sebebi ile her köşesine ince uzun kâğıt mendil ünitelerinin konduğu müzedeki hiç bir buluntuya dokunmanıza ise izin verilmiyor.
Borusan'ın 900 parçayı geçen güncel sanat koleksiyonundan bir seçki, 'Uvertür' niyetine New York'ta. Küratörlüğünü Borusan Contemporary artistik direktörü Kathleen Forde'un üstlendiği sergi, 28 Ekim'e dek açık. Kurumun Michigan Üniversitesi Güzel Sanatlar Müzesi sergisi devam ederken, Ai Wei Wei ise New York'ta 'komşuluk' üzerine şekillenen kamusal, çok boyutlu ''İyi Çitler İyi Komşular Yapar" adlı projesiyle boy gösteriyor.
Milli Reasürans Sanat Galerisi'nde 4 Kasım'a dek yer alan Serhat Kiraz sergisi Analemma'da, neredeyse akıl ve duygu arasındaki armoninin rekabetini bir daha yaşamaktayız. Serhat Kiraz, bu armoninin görselliği peşinde yıllarca koşmuş biri.
Ferhat Özgür'ün Balat'taki The Pill'de sergilediği 'Hayvan Çiftliği', günümüz siyaset, sanat ve canlılar dünyasına art arda türlü soru işaretleri bulaştıran bir 'cover' / yorum girişimi. Edebiyat, eleştiri ve çağdaş sanatın harmanlandığı sergide iktidar düşkünü domuz Napolyon'un ruhu gezinirken, onu neredeyse Gezi'nin 'sabıkalı' Penguenleri dikizliyor. Sergi, temelini George Orwell'in 1945 tarihli aynı adlı klasik romanından alıyor
İstanbul Sütlüce Rahmi M. Koç Sanayi Müzesi'ne komşu eski Anadolu Diş Deposu'nda, 'iyi bir komşu' temalı 15'nci Uluslararası İstanbul Bienali'ne komşu bir sergi olarak, 22 Kasım'a kadar, Tardu Kuman'ın bizlere emanet ettiği 'Pagan Sesler' işitiliyor.
“Arkeolojik bulgulardan, Çatalhöyük’te tüm yapıların konut işlevi taşıyan mekânlar olduğu ve toplumun, bu yapıların içinde gerçekleşen çeşitli ritüellerle organize edildiği anlaşılıyor. Duvar resimleri yapmak da bu ritüellerden biri." Afet sonrası toplanma alanlarımızın, Çatalhöyük'vari toplu konutlarla çevrelendiği bir çağda, bu performansı, komşu Beşiktaş ve Hasankeyf'te nasıl güncellerdik, en azından düşünmeye bile değer.
Özellikle bahar, yaz sonu ve kış aylarında mimarlık ve diğer disiplinler adına çeşitli tez çalışmaları yapan uzmanların kapısını aşındırdığı Bodrum Mimarlık Kitaplığı, modern mimarlık tarihi adına ilginç parçaları bünyesinde barındırıyor. Kültürel imece ile oluşturulmuş sivil bir tarih deposu olan kitaplık, Yasemin Aysan ve Süha Özkan imzasıyla, vaktiyle eski bir mandalina bahçesinde yer alan 110 yıllık eski bir taş yapıdan dönüştürülmüş.
Türkiye'nin içinde olduğu bir çok konuya kendiliğinden el atmış Ai Weiwei'nin SSM'de açacağı ilk kişisel sergisinin, aynı samimiyet, doyuruculuk ve içtenlikte olmasını ummak hakkımız olmalı. Yine ne diyor Ai Weiwei, mağazalarda satılan bir buzdolabı mıknatısında?: İnsanların kendi güçlerini görmelerini istiyorum.
Selim Turan’ın 1935’te Akademi’de başlayıp, yoğunluklu olarak Paris’te sürdürdüğü sanat üretiminden örnekler, kavramsal bir çerçevede bir araya getiriyor. Hem yaşamı hem de sanatında Doğu ve Batı kültürleri arasında köprüler kurmayı başaran sanatçının üretimi, Dr.Necmi Sönmez küratörlüğündeki sergide “tez, antitez, sentez” kavramları kapsamında değerlendiriliyor. Sönmez ile, Turan'ı ve çağrışımlarını ele aldık.
Sanatçı Ali Cabbar'ın işi 'Moda Kurbanı, 2014', politik bir sembole evrildi. Cabbar, "Bu işi yaparken kahramanlara gerek duymadığımız bir ülkede yaşama özlemini dile getirmek istedim" dedi.
Kamusal alanlar, bugün sabit değiller. Zaten Doğa da başından beri böyle değil mi? Dikkatle bakan bir göz için, parçaların ayrışması bunca uzun süren, Dünya kadar basit bir yap-boz olabilir mi? Belki de insanlık, sosyal medyanın o kapitalizmin kovalayıp durduğu kıvrak evrimselliğiyle, bugün kamusal alanı hiç olmadığı kadar tepkisel, telaşlı ama görünür tecrübe ediyor. 'Bilgi otoyolu', mitinglerin otoyollarına 'konum bildiriyor'.
Anıt kavramının türlü eylem biçimleriyle olabildiğince kanlı canlı hale getirildiği şu günlerde, Hamburg'daki G20 zirvesine 'Zombi kapitalistler' performanslarıyla damga vuranlar kadar, aklımıza 15 Temmuz'un günümüz iktidarınca heykel sanatına başvurularak simgeselleştirilmeye / anıtsallaştırılmaya çalışıldığı başka türlü çabalar da gelmiyor değil.
İstanbul Dolapdere'deki Gaia galerisinde Whitechapel galerisi işbirliğiyle açılan Avrupa Birliği kültür jeopolitiği eleştirisi içerikli 'Gerilla Kızlar' sergisinin eş küratörü Nayia Yiakoumaki'ye göre, 'Hayatta sanatla çözülemeyen meseleler' de var. Küratör, sığınmacılara ilişkin konuların galerilere taşınmasıyla bu konunun aşılamayacağına inanırken, Gerilla Kızlar'ın eylemleriyle demokrasiye katkıda bulunduğunu vurguluyor. Kendisine göre ayrıca günümüz sanat ortamının öncelikli gündem maddeleri şöyle: Taviz verilmeden, inanılmayan sergilerin açılıyor olması ve belli ekonomik ilişkiler, sponsorlardan bağımsız olunamaması. Bu yüzden de insanların uyarılamaması. Politik ve açık fikirli olabilmelerinin önünün kesiliyor olması...
Medeniyetin boy ölçüsünü gözle görülür şekilde almamıza vesile olan ve "Devlet" denen bünyenin 'estetiğinin' arkeolojisine de girişen "Gözlere Konuşmak" sergisi, bilginin imgeye evrilme hikâyesini, Mimar Sinan'ın İstanbul Üsküdar deniz kıyısındaki 1580 tarihli Şemsi Paşa camisinin önüne bile büyük bir vizyonerlikle (!) dolgu yapılabilen şu günlerde, hayli önemli bir zamanlamayla, bayram şekeri gibi, ama hayli şifalı bir ilaç misali, pek çok soruyu kamuoyuna yeniden sunmayı başarıyor.
Almanya 'Münster Heykel Projesi' açılışını yaptı. Proje politik olmasıyla da dikkat çekiyor.
Küratörlüğünü Montblanc Kültür Vakfı eşbaşkanları ve çok disiplinli küratöryal platform Art Reoriented'ın kurucuları Sam Bardaouil ve Till Fellrath'ın üstlendikleri 'Görme Biçimleri' sergisi, hemen her sergi girişinde çocuk merakı taşıyarak tedirgin adımlarla Arter'e giren ve gerek tasarımı, gerekse metinleriyle büyük itinayla hazırlanan küçük sergi okuma rehberlerine yumulan yalın, meraklı izleyiciyi tatmin edici bir birikimi yansıtıyor.
İspanya'nın Katalonya Özerk Topluluğu ve Barcelona ilinin merkezi sayılan, ülkenin ikinci büyük yerleşimi Barcelona kenti, video sanatı meraklılarını 25 ve 26 Mayıs tarihlerinde, Loop Fair ve Loop Fest başlığı altında, Türkiye'den de sanatçı, galeri ve koleksiyonerlerin katılımı ile, Hotel Catalonia Ramblas'da buluşturdu. Girişim, bu dalın sanat tarihsel öncülerini genç kuşaklarla buluşturan Loop Talks isimli söyleşi serisiyle de taçlandı. 18 - 27 Mayıs tarihlerinde de, çeşitli bağımsız sergilerle Loop Fest başlığı ile kente yayılan etkinlik, dünyanın bir çok yerinden bir araya gelen, olağandışı elektronik ve dijital anlatıları yan yana taşıyan ve her biri sınırlı sayıdaki / değerdeki bir 'göçmenler yerleşkesi'ni andırıyordu.
Sergide sayısı milyonu aşkın Suriyeli sığınmacının nezdinde, Ege Denizi'nin Kos adasında bulunmuş can simitlerinden, kriz sürecini belgeselleştiren orijinal ve uluslararası gazete örneklerine, ya da Suriye lideri Esad ile Rusya lideri Putin onuruna tasarlanmış tabaklar ve kahve fincanlarına, oradan Suriye'deki iç savaş kalıntılarından kurtarılanlara yardıma giden 'Beyaz Miğferliler'in kullandıkları başlıklara ya da çeşitli etnik kökenlere mensup birey ve ailelerin öykülerine uzanan geniş bir perspektif, sizleri bekliyor. Serginin temsili olarak teşhir edilen en önemli unsurlarından birini de, ölümcül kesitiyle görülebilen bir 'varil bombası' oluşturuyor.
Dark - Deep Darkness and Splendor sergisi, labirentimsi iç mimarî kurgusuyla, aydınlık ve karanlığın bereketli münakaşasının hakim olduğu bir ruh hali üretiyor.
Refik Anadol'un Aborijin kültürünü çağrıştırır kozmik duygular yaşatan yapıtı 'Arşiv Rüyası', şamanik bir ruh içeriyor. Çalışma, hakikati rüya maskesiyle gösterip, kendini kendinden gizleyen türden. Eser, Baudrillard'ın anısına saygıyla tariflersek, kendi kendindeki teşhirin bonkörlüğünü, bizi bile hiçe sayar, 'biz yokken bile kendisiyle oyalanır' bir detaylılıkla abartarak, daha büyük bir kamuflaj / simulasyon üretiyor: Kendisini.
Yüksel Arslan bugün hayatını kaybetti. Yüksel Arslan, yaşamı ve üretiminin son dilimlerinde Hölderlin, Pavese, Nietszche, Pessoa, Schopenhauer, Diyojen, Pascal, Yesenin, John Cage, Maupassant gibi pek çok figürü ve onların zihinsel emeğinin kendisinde yansıyan imge-metinlerini ortaya koydu. Arslan, çalışmalarında 'tek kişinin yazdığı' / 'kendini gerçekleştiren birey'in ortaya koyduğu potansiyel / öznel tarihin / hakikatin olduğu kadar, okuduğu ve gördüğü enternasyonal tarihin de önemini hep eşitleyen, bunun için mücadeleci biri oldu.
Ressam A. Cem Şahin, Baskı isimli beşinci kişisel sergisinde insanın gerek birey olarak gerekse kendi iç dünyasında, yaşadığı çevreyle kurduğu ilişkiye odaklanıyor.
Sabancı Üniversitesi Kasa Galeri'de Derya Yücel küratörlüğünde izlenen 'İmkânsız Uzam' sergisi, 5 Mayıs'a dek ziyaret edilebiliyor. Deniz Aktaş, İhsan Oturmak ve Hasan Pehlevan'ın eserleri, resmi ve gayrıresmî hafıza arasında birey ve kamusal algının maruz kaldığı kültürel, estetik ve sosyal çelişkileri, yapıcı bir perspektifle, ama aynı anda eleştirel yaklaşım altında gündeme taşıyor. Sergi üzerine Oturmak ve Pehlevan ile söyleştik
Müze, ofis ve sanat kütüphanesi ile medya merkezini içinde taşıyan mimari ödüllü çağdaş Vakko Moda Merkezi, yaklaşan Kütüphaneler Haftası'nda ve her gün ziyaret edilmeyi hak ediyor. Yapıda, modern Türk sanatının ustalarına ait özgün eser ve tasarımlar yer alırken, 15 binin üzerinde kitap Vitali Hakko Kreatif Endüstriler Kütüphanesi'nde keşfedilmeyi bekliyor
Ekin Saçlıoğlu'nun Galata Rum Okulu'ndaki "Bunlar Fabl Değil Çocuklar" sergisi, soyu tükenmeye yakın veya ortadan kalkan türlere görsel söz hakkı tanıyan dramatik bir tespitler bütünü. Saçlıoğlu, bunun hafızaya etkisinden de bahsederek, "Yaşadığımız bir toplumsal olay, çok başka bir şekilde gelecek kuşaklara aktarılacak belki; çünkü verinin çok hızlı biçimde işlediği, kayıp durduğu bir coğrafyada bunu nasıl tutacağız ? Nasıl kontrol edip olumlayabileceğiz?" sorusunu yöneltiyor.
Goethe Enstitüsü'nün Almanya'nın Oberhausen kentinde açtığı 'Actopolis' sergisi ve uluslararası iki günlük sempozyumu, Güneydoğu Avrupa'nın sığınmacı rotasına rastlayan ülkelerdeki sanat, aktivizm ve sosyal hareketliliğine alternatif perspektifler öneriyor. Proje üzerine konuşan Dr. Matthias Makowski, Dünyadaki sıcak politik atmosfer ışığında ve Türkiye'deki referandum öncesinde çarpıcı yorumlarda bulunuyor.
Türkiyeli göçmen işçilerin vatanlarına düşle karışık ekonomik refah refakatinde getirdikleri 'Almanyalar'ın emlak ve yarı kamusal alan düzeyindeki tezahürlerini teşhir eden bu çok ilginç ve derinlikli serginin yaklaşık bir yıl sonrasında ise, 2 Nisan tarihine dek yine İstanbul DEPO'da çok anlamlı ve 'ilahi zamanlama'lı bir sergi daha açıldı. "Sıla Yolu": Türkiye Tatili Yolu ve Otoban Hikâyeleri sergisi, 'hayat yolu'nun da iki arkadaşı, Can Sungu ve eşi Malve Lipmann'ın imzalarını taşıyor.
Leyla Gediz'in İstanbul Balat'taki kişisel sergisi 'The Pill'de 'Serpilen' başlığı altında 7 Nisan'a değin görülebiliyor. Sergi, imgenin nesne ve anlam arasında yaşadığı varoluşçu gerilimi öz yaşam öyküsel bir tavırla eleştiriye açıyor.
Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, Behçet Necatigil'in Türkçesiyle daha önce yayımladığı Sâdık Hidayet imzalı modern İran edebiyatı 'klasiği' "Kör Baykuş"un görsel katkılı yeni baskısını okurların ilgisine sundu. Kitabın çizeri Hemad Javadzade, "Kör Baykuş"un görsel kimliğini anlattı.
Yalnızca bir takım değil, bir spor müzesi olma ideali ile açılan BJK Müzesi'nin iki yıllık kuruluş hikâyesi ve kadrosunda, kadınların rolü büyük oldu. Dünün belgesel mirasını bugünün teknolojisiyle anlatarak yarına sahip çıkan 1650 metrekarelik müze, Vodafone Arena'da yer alıyor. Müze, taraftar kültürü ve ülke tarihini de, eğitici bir sorumluluk ile harmanlıyor.
'Victor Vasarely Türkiye Retrospektifi' sergileri, İzmir ve İstanbul'da. Eserler 20'nci yüzyıla ait.
Hasan Deniz'in açtığı ikinci sergisi görücüye çıktı. "Rahat Bahçe", Galata'da vazifesi 'aydınlatma' olan nice dükkâna komşuluk eden Öktem&Aykut'ta, 18 Şubat'a dek yer alıyor.
Ömer Orhun’un “zamandı, yer edindi” fotoğraf sergisi 18 Şubat'a kadar Millî Reasürans Sanat Galerisi’nde ziyaretçilere açık. Sergi Orhun'un 3 senelik çalışmalarının başarılı bir sonucu.
İzmir Folk Art Gallery'de açılan ve küratörlüğünü ressamlar İbrahim Örs ile Hanefi Yeter'in üstlendikleri "Sevmek Güzel Meslek Reis - B.Rahmi" sergisi, 12 Mart'a kadar İzmir Bayraklı Folk Art Gallery'de yer alıyor. Danışmanlığını duayen eleştirmen ve gazeteci Doğan Hızlan'ın yaptığı kurumdaki sergi, 1911 Görele - Giresun doğumlu D Grubu üyesi ressam, eleştirmen, şair ve seramikçiyi bir çok yapıtı ve özel eşyası ile fotoğrafları ve mektupları aracılığıyla bize İzmir'de tanıtma fırsatını veriyor.
İmgeden emanetini şiire, tarihten aldığını felsefeye, edebiyattan beslendiğini görsel sanatlara ve politikaya, sanki kimse susuz kalmasın diyerek sabırla taşıyan sağlam bir bilgi değirmeniydi Berger. İnsanlık emekçisiydi.
Kurt Hutton'la Leica Gallery'de çıktığınız yaşam sergisinde "resimaltı" değil, resimüstü şeyler bile görebilirsiniz. Hayatınızı siyah beyaz fotoğraflarla pekalâ renklendirebilirsiniz.
Cenk Akaltun'un eserlerindeki, bir yerlerden tanıdık, uyarıcı ve iyileştirici potansiyeli konuşutuk. Akaltun: 'Evren bizi gerçeklik ve ruhsallık üzerine düşünmeye itiyor' dedi.
Galeri Nev Ankara, 19 Ocak’a dek ressam, fotoğrafçı ve mimar Erol Akyavaş’ın (1932-1999) ABD’nin San Francisco kentinde 1978-1981 arasında ürettiği kâğıt ve tuval üzerine karışık teknikteki 13 yapıtını sergiliyor. Etkinlik, başkentin Gaziosmanpaşa semtinde yer alan kurumun 2007’den bugüne beş yıllık düzenli aralıklarla açtığı Akyavaş sergilerinin de yeni halkası olarak dikkat çekiyor.
Teması, İskandinav sanatçı, Elmgreen ve Dragset tarafından "İyi Bir Komşu" olarak belirlenen 15'nci İstanbul Bienali, yapacağı 'sınırötesi' tanıtım kampanyasıyla ele aldığı meseleleri dünya gündemine de taşıyacak. Sanatçı - küratör ikili, gelecek yıl 16 Eylül'den 12 Kasım'a dek yer alacak bienalde izleyici, iletişim ve kamusallık odaklı, insancıl bir bienalin ipuçlarını verirken, AB'yi de Türkiye'ye yönelik dışlayıcı komşuluk ilişkisinden ötürü topa tutuyor.
Olağanüstü günler geçiren coğrafyamızı politik ve sosyal olarak konu edinen Ali Cabbar ile Berat Işık, iki ayrı kişisel sergiyle İstanbul Tophane'deki Depo'da. Sanatçılar, Türkiye'nin demokrasi tarihini görsel, sanat tarihsel, bireysel ve bölgesel katmanlarla gündeme taşıdıkları eserleriyle, Türkiye'de geçen onyıllarda içi sürekli boşaltılmış yamalı demokrasi deposunun deliklerine birbirinden farklı, ama onarıcı büyüteçler tutuyor.
Rampa İstanbul'da 20 Kasım'a dek yer alan "İkame" sergisi, birey, sanat ve kavramların günümüzde hangi temellere dayalı olup olmadığını sorgulayan yapıtları bir araya taşıyor. Sergi gerçekliğin kavram, iletişim ve estetikteki kalıcılığını sınayan yerli ve yabancı anlatıları üst üste getiriyor. Bize gördüğümüz ve bildiğimiz her şeyi 'hatırlamak' ve tasnif edebilmek için önemli bir fırsat veriyor.
2012'de Tunus'ta Cezayir kökenli ödüllü bir girişimcinin kurduğu "Münazara İnisiyatifi", küresel ve sosyal medyada canlı sunulan tartışmalarının 24'ncüsünü 29 Ekim'de İstanbul'da gerçekleştirdi. Irak ve Suriye'den fikir önderleri ile çeşitli Arap ülkelerinden gençler, münazarada "Trump'ın Arap dünyası için iyi olup olmadığı"nı tartıştı.