Oyun, Oyunlaştırma ve Eğitsel Oyun
Melis Yücel Özbek, 12 Nisan 2020, İzmir
Ortalama Okuma Süresi: 8 dakika
Oyun hepimizin bildiği gibi; insan ve hayvanların var olması ile birlikte ortaya çıkmıştır. Hepimizin hayatında yer etmiş ve etmeye de devam eden bir kavramdır. Oyun aslında bir ülkenin kültür zenginliğini de bizlere gösterir. Çünkü oyunlar o ülkenin gelenek ve göreneklerini, çevreyle olan etkileşimlerini ve sözlü iletişim ögelerini bizlere yansıtır. Günümüzde yaşanan teknolojik gelişmeler bizleri fiziksel oyunlardan alıkoymaktadır.
Evet, artık oyun oynamıyoruz. Peki neden?
- Oyunu gereksiz olarak gördüğümüzden mi?
- Vakitsizliğimizden mi?
- Oyunları tanımıyor olmaktan mı?
- Bir öğretmen olarak müfredatı yetiştirmenin daha önemli olduğu düşünmekten mi?
- Eğitim sisteminin oyuna uygun olmamasından mı?
- Anne babalar olarak eve geldiğimizde artık kafa dinlemek istememizden mi?
Tek bir sebebi yok, yukarıda bahsettiğim tüm nedenler oyun oynamamamızın başlıca sebeplerini oluşturuyor.
Geçmişimizde sokak oyunları, şenlikler, tören gibi yerlerde etkileşim halinde olan bizler, çocuklar artık bu oyunları teknolojik araçlar yoluyla oynuyoruz. İşte asıl tehlikede burada başlıyor. Çocukların oynadığı oyunu, maruz kaldığı dili öğrenmek hepimizin görevi diye düşünüyorum.
Günümüzde çocuklar fiziksel oyunlardan mahrum kalarak büyüyorlar. Evet, yetişkinler bir konuda haklılar. Artık güven kavramı bizler için inanması güç bir kavram haline geldi. Ancak çocukların, gençlerin kullandığı dil, artık dijital oyunların dili. Bizler bu oyunların dilini çözemezsek onlar ile kendi aramızda bir uçurum yaratmış olacağız.
Çocukların oynadığı oyunlar onun yaşına uygun mu?
Bu sorunun yanıtı aslında hayati bir önem taşıyor. Oyunları tanımak, hangi yaş grubuna uygun olduğunu bilmek, oyun oynayan kişiye olumsuz etki edebilecek tüm olasılıkları hesap edebilmek burada devreye giriyor.
Oyunları inceleyen birçok kurum mevcut olsa da; dünyada 2 kurum bu konuda başı çekiyor diyebiliriz:
PEGİ (Pan Avrupa Oyun Bilgi Sistemi)
Bu etiketler bizlere oyunun hangi yaş aralığına hitap ettiğini, oyun içerisindeki kötü dil, ayrımcılık, uyuşturucu, korku, kumar, cinsellik, şiddet, ya da oyunun çevrimiçi/çevrimdışı oynanabilmesi gibi konularda bilgiler veriyor.
ESRB( Eğlence Yazılımı Derecelendirme Kurulu)
Bu etiketler ise oyunların hangi yaş grubuna hitap ettiği ya da oyunun hangi aşamada olduğunu belirten ipuçları sağlıyor. Oyunu satın alan kişiler veya ebeveynleri bu tanımlayıcılar sayesinde oyunun oynanması sırasında karşılaşabilecekleri olası durumlar hakkında ön bilgi sahibi olabilmektedirler. Kendimize ya da bir tanıdığımıza oyun alırken bu etiketlere ilk olarak bakmanın önemi ve yararı oldukça büyüktür.
EĞİTİMDE OYUN KULLANIMI
Eğitimde oyun kullanmak; belki öğrenme hızımızı arttırmıyor ancak etkinliğe olan motivasyon düzeyimizi, hatırlama ve hafıza becerilerimize olumlu etkileri olmaktadır. Eğitim sistemimizin içine oyunu dâhil ettiğimizde öğrencilerimizin derse olan ilgi ve tutumlarında olumlu değişimler görebiliriz.
OYUN DİZAYNI
Bir oyun tasarlamak istediğimizde dikkat etmemiz gereken bazı noktalar var. Bunlar;
- Oyun Mekanikleri
Oyun içerisinde yapılan tüm eğlenceli,hareketli işlemlerin tümüdür. Örnek verecek olursak;
Körebe oyununda yer alan mekanikler: Aramak, bulmak, koşmak, yakalanmamak.
Saklambaç oyununda yer alan mekanikler: Saklanmak, yakalanmamak, koşmak, sobelemek.
2. Oyun Unsurları
Oynayacak oyuncuların olması, oyunun nasıl başlayacağı ve biteceği hakkında bilgiler, oyunun kurallarını içerir.
PEKİ, OYUNLAŞTIRMA KAVRAMI NEDİR?
Son zamanlarda oyun tabanlı öğrenme ile oyunlaştırma kavramları birbirine karıştırılmaktadır. Oyunlaştırma; oyun unsurlarını içeren ancak mekaniğini içermeyen bir kavramdır. Bir örnek ile açıklayacak olursak; öğrencilerinize ya da hedef kitlenize zaman sınırı vererek (10 saniye), T harfi ile başlayan ülke isimlerini yazmalarını isteyebilirsiniz. Burada oyun kuralları, zamanı/süresi mevcut, ancak herhangi bir eğlenceli eylem bulunmamaktadır. “Kim Milyoner Olmak İster?” isimli program, “İsim-Şehir-Hayvan” gibi etkinlikler oyunlaştırma kategorisine girmektedir.
Oyunlaştırma eğitimde kullanılabilir ancak yapılan çalışmalarda cevabı biliyorsanız ilerleyebilirsiniz. Bu durum yapılan etkinliğe karşı ilginizi azalmasına ve belirli bir zaman sonrasında kaybetmenize yol açacaktır. Bu yüzden oyun kavramı üzerine yönelmek, oyun mekanikleri ile oyunu zenginleştirmek yaptığımız çalışmayı daha etkili, aktif katılımlı hale getirecektir.
VAR OLAN OYUNLARI EĞİTSEL OYUNA ÇEVİRMEK
Yapılan çalışma sırasında öğretilecek kavram, kazanıma uygun olarak oyunun düzenlenmesine “Eğitsel Oyun” ismini verebiliriz. Örnekler üzerinden konuşacak olursak;
Seksek Oyunu: Sayılaryerine renkler, basit matematik işlemleri, şekiller olabilir.
5 Taş Oyunu: Taşlara şekiller çizilebilir.
Mendil Oyunu: Mendil almaya gelen kişiler cevabı Evet/Hayır olacak sorular sorulabilir. Doğru cevabı veren kişi mendili takım arkadaşlarına götürebilir.
Jenga Oyunu: Blokların üzerine işlem, renk/şekil,sayı kavramlarına yönelik yönergeler hazırlanabilir.
Örnekleri istediğimiz kadar çoğaltabiliriz.
OYUN MEKANİKLERİ ÜZERİNDEN OYUN TASARIMI
Var olan eğitsel oyunları değiştirmek yerine oyun mekanikleri üzerinden de oyunlar tasarlayabiliriz. Örneğin oyun mekaniklerimiz aşağıdaki gibi olsun.
- Zaman kısıtlaması,
- Soru kâğıdı olsun,
- Kâğıttan top atma,
- Puan toplama,
- Atma/Fırlatma,
- Zorluk derecesi.
Bu mekanikler üzerine şöyle bir tasarımı yapmak mümkün olabilir. Örneğin iki grubumuz olsun. 1 dakika zaman içerisinde öğrencilerimizin yada oyun oynayan grubumuzun soru kartlarını açıp okumaları gerekiyor. Örneğin soru kartımızda şöyle bir soru yazsın. “Mavi ve kırmızı renk karışırsa hangi renk ortaya çıkar?” Soruyu okuduktan sonra oyuncumuz oyun alanımızda aralarında 50 cm. olan sandalyelerimiz arasından koşarak cevap alanına gelsin. Elindeki kâğıt topunu cevapların yapıştırılmış olduğu sandalyelere atsın. Sandalyelerde doğru cevap birkaç tane olsun. Mor renk 50 puan, 40 puan, 30 puan vb. gibi zorluk dereceleri olsun. Puanını kazandıktan sonra tüm oyunlar sonrası puan karşılaştırılması yapılarak kazanan grup açıklanabilir.