Sümer - Sumer


|Coğrafi aralık||Mezopotamya , Yakın Doğu , Orta Doğu|
|Periyot||Geç Neolitik , Orta Tunç Çağı|
|Tarih||c. 4500 - c. MÖ 1900|
|Öncesinde||Ubeyd dönemi|
|Bunu takiben||Akad İmparatorluğu|
Sümer ( / / ) bilinen en eski olduğu medeniyet güney tarihsel bölgede Mezopotamya (şimdi güney Irak sırasında ortaya çıkan,) Kalkolitik ve Erken Tunç altıncı ve beşinci binyıl arasındaki Çağ. Aynı zamanda Antik Mısır , Norte Chico , Minos uygarlığı ve İndus Vadisi Uygarlığı ile birlikte dünyanın ilk uygarlıklarından biridir . Dicle ve Fırat vadilerinde yaşamak , Sümer çiftçileri bol miktarda tahıl ve diğer mahsuller yetiştirdiler ve bu fazlalık kentsel yerleşim yerleri oluşturmalarına olanak tanıdı. Proto-yazma, MÖ 3000'den öncesine dayanır. En eski metinler Uruk ve Jemdet Nasr şehirlerinden gelmektedir ve c. 3500 ve c. M.Ö. 3000.
İsim Soyisim
"Sümer" terimi ( 𒋗𒈨𒊒 , Sümer : eme.gi 7 , Akadca : Šumeru ), güney Mezopotamya'nın Semitik olmayan eski sakinleri olan "Sümerler" topraklarına, halefleri Doğu Sami tarafından verilen addır. - konuşan Akadlılar . Sümerler kendilerini topraklarına sevk KENGIR , 'asil lordlar Ülke' ( 𒆠 𒂗 𒄀 , k-en-gi (-r) , yanıyor 'ülke' + 'lordlar' + 'soylu') 'de görüldüğü gibi yazıtları.
Sümerlerin kökeni bilinmemekle birlikte, Sümer halkı kendilerine "Kara Başlılar " veya "Kara Başlılar " ( 𒊕 𒈪 , saĝ-gíg , lit. 'baş' + 'siyah' veya as) adını verdiler. 𒈪 𒂵 , saĝ-gíg-ga fonetik olarak / saŋ ɡi ɡa / , yanıyor. 'Kafa' + 'siyah' + 'taşımak'). Örneğin Sümer kralı Shulgi kendisini "dört mahallenin kralı, kara başlı halkın papazı" olarak tanımladı. Akadlar ayrıca Sümerleri Sami Akad dilinde 'siyah başlı insanlar' veya ṣalmat-kaqadi olarak adlandırdılar .
Akadca kelime Šumer , coğrafi adı lehçede temsil edebilir, ancak Akadca šumerû terimine yol açan fonolojik gelişim belirsizdir. İbranice שִׁנְעָר Šin'ar , Mısır Sngr ve Hitit Šanhar (a) , güney Mezopotamya'daki atıfta bütün batı varyantları olabilir Sümer .
Kökenleri
Çoğu tarihçi, Sümer'in ilk olarak kalıcı olarak c. M.Ö. 5500 ve 4000 , Sümer dilini konuşan (kanıt olarak şehirlerin, nehirlerin, temel mesleklerin vb. İsimlerini gösteren) bir Batı Asya halkı tarafından, Sami olmayan ve Hint-Avrupa dışı sondan eklemeli bir dil izolatı . Sami komşularının aksine , çekimli bir dil değildi .
Diğerleri, Sümerlerin Yeşil Sahra'dan Orta Doğu'ya göç eden ve Orta Doğu'da tarımın yayılmasından sorumlu olan Kuzey Afrikalı bir halk olduğunu öne sürdü . Bununla birlikte, ilk çiftçilerin verimli hilalden geldiğini kuvvetle düşündüren kanıtlarla , bu öneri çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Sümerleri özel olarak tartışmasa da, Lazaridis ve ark. 2016 , Natufian ve Pre-Pottery Neolithic kültür taşıyıcılarının genomlarını test ettikten sonra , Orta Doğu'nun bazı pre-Semitik kültürleri, özellikle Natufianlar için kısmi bir Kuzey Afrika kökenini önerdi . Alternatif olarak, dört eski Mezopotamya iskelet DNA örneğinin yakın tarihli (2013) bir genetik analizi, muhtemelen eski İndus-Mezopotamya ilişkilerinin bir sonucu olarak Sümerler ile İndus Vadisi Uygarlığı arasında bir ilişki olduğunu göstermektedir : Sümerler veya en azından bazıları, Hindistan'ın orijinal Dravid nüfusu ile ilgili. Bazı verilere göre Sümerler, Hürriyeliler ve Urartularla ilişkilendirilir ve Kafkasya onların anavatanları olarak kabul edilir.
Sümerlerden önceki bu tarihöncesi insanlara artık "proto- Fıratlılar " veya " Ubaidians " deniyor ve kuzey Mezopotamya'nın Samarra kültüründen evrimleştikleri teorize ediliyor . Ubaidialılar, Sümerler tarafından hiç söz edilmese de, günümüz bilim adamları tarafından Sümer'deki ilk uygarlaştırma gücü olarak kabul ediliyor. Bataklıkları tarım, gelişmiş ticaret ve dokuma, deri işçiliği, metal işçiliği, duvarcılık ve çömlekçilik gibi yerleşik endüstriler için kurutdular.
Bazı bilim adamları Proto-Fırat dili veya bir alt katman dili fikrine karşı çıkıyorlar; Sümer dilinin başlangıçta bataklıkta ve Doğu Arabistan kıyı bölgesinde yaşayan ve Arap çift yüzlü kültürünün bir parçası olan avcı ve balıkçı halklarının dili olabileceğini düşünüyorlar . Güvenilir tarihsel kayıtlar çok daha sonra başlar; Sümer'de Enmebaragesi'den ( Erken Hanedan I ) öncesine tarihlenen hiçbir tür yoktur . Juris Zarins , Sümerlerin bugünkü Basra Körfezi bölgesi olan Doğu Arabistan kıyılarında , Buz Devri'nin sonunda sular altında kalmadan önce yaşadıklarına inanıyor .
Sümer uygarlığı Uruk döneminde (MÖ 4. binyıl) Jemdet Nasr ve Erken Hanedanlık dönemlerine kadar devam etti. MÖ 3. binyılda, bir dil izolatı konuşan Sümerler ile Akadlılar arasında yaygın bir çift dilliliğe yol açan yakın bir kültürel simbiyoz gelişti . Sümercenin Akadca üzerindeki etkisi (ve tersi ), geniş ölçekte sözcüksel ödünç almaktan sözdizimsel , morfolojik ve fonolojik yakınsamaya kadar her alanda belirgindir . Bu, bilim adamlarını MÖ 3. binyılda Sümer ve Akadca'dan Sprachbund olarak bahsetmeye sevk etti .
Sümerler giderek kuzeybatıdan Semitik devletlerin kontrolünü kaybetti. Sümer, MÖ 2270 civarında Akad İmparatorluğu'nun Semitik konuşan kralları tarafından fethedildi ( kısa kronoloji ), ancak Sümer kutsal bir dil olarak devam etti. Yerli Sümer yönetimi, yaklaşık bir yüzyıl boyunca Üçüncü Ur Hanedanlığı'nda yaklaşık MÖ 2100-2000'de yeniden ortaya çıktı , ancak Akad dili de bir süre kullanımda kaldı.
Basra Körfezi kıyısındaki Sümer şehri Eridu , üç ayrı kültürün kaynaşmış olabileceği en eski şehirlerden biri olarak kabul edilir : Ubaidyalı köylü çiftçilerin, kerpiç kulübelerde yaşayan ve sulama yapan; siyah çadırlarda yaşayan ve koyun ve keçi sürülerini takip eden gezici göçebe Sami çobanları; ve bataklıklarda sazlık kulübelerde yaşayan, Sümerlerin ataları olabilecek balıkçı halkınınki.
Mezopotamya'daki şehir devletleri
MÖ 4. binyılın sonlarında Sümer, kanallar ve sınır taşlarıyla bölünmüş birçok bağımsız şehir devletine bölündü. Her biri, şehrin belirli koruyucu tanrısına veya tanrıçasına adanmış bir tapınağa odaklanmıştı ve bir rahip valisi ( ensi ) veya şehrin dini törenlerine yakından bağlı bir kral ( lugal ) tarafından yönetiliyordu .
" Selden önce" hanedan öncesi krallığı uyguladığı söylenen beş "ilk" şehir :
- Eridu ( Ebu Shahrain'i söyle )
- Bad-tibira (muhtemelen Tell al-Madain)
- Larsa ( Senkereh olarak söyle )
- Sippar ( Ebu Habbah'a söyle )
- Shuruppak ( Fara'ya söyle )
Diğer ana şehirler:
- ( 1 konum belirsiz)
- ( 2 kuzey Mezopotamya'da uzak bir şehir)
Küçük şehirler (güneyden kuzeye):
- Kuara ( Tell al-Lahm )
- Zabala ( İbzeikh söyle )
- Kisurra ( Tell Abu Hatab )
- Marad ( Tell Wannat es-Sadum )
- Dilbat ( Tell ed-Duleim )
- Borsippa ( Birs Nimrud )
- Kutha ( İbrahim'e söyle )
- Der ( al-Badra )
- Eshnunna ( Asmar'ı söyle )
- Nagar ( Tell Brak ) 2
( 2 kuzey Mezopotamya'da uzak bir şehir)
Agade'nin 330 kilometre (205 mil) kuzeybatısında yer alan, ancak Kral listesinde Erken Hanedan II döneminde "krallık uyguladığı" olarak anılan Mari ve bir ileri karakol olan Nagar dışında, bu şehirlerin hepsi. güneyinde Fırat-Dicle alüvyon ovası, içinde Bağdat şimdi ne Babil , Diyala , Wasit , Zi Kar , Basra , El-Muthanna ve Al-Qādisiyyah Valiliklerin Irak .
Tarih
Sümer şehir devletleri, tarih öncesi Ubeyd ve Uruk dönemlerinde iktidara geldi . Sümer yazılı tarihi, MÖ 27. yüzyıla ve daha öncesine kadar uzanır, ancak tarihi kayıtlar Erken Hanedan III dönemine kadar belirsiz kalır, c. MÖ 23. yüzyıl, arkeologların çağdaş kayıtları ve yazıtları okumasına izin veren, şimdi deşifre edilmiş bir hece yazma sistemi geliştirildiğinde. Klasik Sümer, MÖ 23. yüzyılda Akad İmparatorluğunun yükselişiyle sona erer. Gutian döneminin ardından, MÖ 21. yüzyılda kısa bir Sümer Rönesansı yaşandı ve MÖ 20. yüzyılda Amoritlerin istilalarıyla kesildi . Amorit "hanedan Işın " c kadar devam etti. MÖ 1700, Mezopotamya Babil egemenliği altında birleştiğinde . Sümerler sonunda Akad (Asur-Babil) nüfusuna çekildiler.
- Obeyd süresi : 6500-4100 BC (seramik Neolitik için Kalkolitik'ten )
-
Uruk dönemi : MÖ 4100-2900 (Son Kalkolitik - İlk Tunç Çağı I)
- Uruk XIV – V: MÖ 4100–3300
- Uruk IV dönemi: MÖ 3300–3100
- Jemdet Nasr dönemi (Uruk III): MÖ 3100-2900
-
Erken Hanedanlık dönemi ( Erken Tunç Çağı II – IV)
- Erken Hanedan I dönemi: MÖ 2900–2800
- Erken Hanedan II dönemi: MÖ 2800–2600 ( Gılgamış )
- Erken Hanedan IIIa dönemi: MÖ 2600–2500
- Erken Hanedan IIIb dönemi: c. MÖ 2500–2334
- Akad İmparatorluğu dönemi: c. MÖ 2334–2218 ( Sargon )
- Gutian dönemi : c. MÖ 2218–2047 ( Erken Tunç Çağı IV)
- Ur III dönemi : c. MÖ 2047–1940
Ubeyd dönemi
Ubeyd dönemi, Mezopotamya ve Basra Körfezi'ne yayılmış, kendine özgü bir kaliteli boyalı çanak çömlek stiliyle işaretlenmiştir . Bu süre boyunca, güney Mezopotamya'da ilk yerleşim kuruldu Eridu ( Cuneiform : nun.ki 𒉣 𒆠 ), c. M.Ö. 6500, sulama tarımına öncülük eden Hacı Muhammed kültürünü beraberlerinde getiren çiftçiler tarafından . Görünüşe göre bu kültür, kuzey Mezopotamya'daki Samarran kültüründen türemiştir . Bunların daha sonraki Uruk kültürüyle özdeşleşen gerçek Sümerler olup olmadığı bilinmemektedir. Eridu'nun baş tanrısı ve bilgelik tanrısı Enki'nin medeniyet ( ben ) armağanlarının Uruk'un , aşk ve savaş tanrıçası İnanna'ya geçmesinin öyküsü, Eridu'dan Uruk'a geçişi yansıtıyor olabilir.
Uruk dönemi
Ubaid döneminden Uruk dönemine arkeolojik geçiş, yavaş bir tekerlek üzerinde yurt içinde üretilen boyalı çanak çömleklerden, hızlı tekerlekler üzerinde uzmanlar tarafından üretilen çok çeşitli boyasız çanak çömleklere kademeli bir geçişle işaretlenmiştir . Uruk dönemi, Ubeyd'in bir devamı ve büyümesidir; çanak çömlek ana görünür değişimdir.
Uruk dönemi (kalibre edilmiş MÖ 4100-2900) zamanına gelindiğinde, güney Mezopotamya'nın kanal ve nehirleri boyunca taşınan ticari malların hacmi, birçok büyük, tabakalı , tapınak merkezli şehrin (nüfusu 10.000'in üzerinde olan) yükselişini kolaylaştırdı. insanlar) merkezi yönetimlerin uzman işçiler çalıştırdığı yerler. Uruk döneminde Sümer şehirlerinin dağlık araziden ele geçirilen köle işçiliğini kullanmaya başladığı oldukça kesindir ve ilk metinlerde işçi olarak yakalanan köleler için bol miktarda kanıt vardır. Eserleri ve bu Uruk medeniyet hatta koloniler geniş bir alanı-arta bulunmuştur Toros Dağları içinde Türkiye'ye karşı, Akdeniz'de merkez kadarıyla doğu batıda ve İran .
Sümer tüccarları ve sömürgeciler tarafından ihraç edilen Uruk dönemi uygarlığı ( Tell Brak'ta olduğu gibi ), kendi benzer, rekabet eden ekonomilerini ve kültürlerini kademeli olarak geliştiren çevredeki tüm halklar üzerinde bir etkiye sahipti. Sümer şehirleri uzak, uzun mesafeli kolonileri askeri güçle sürdüremezdi.
Uruk döneminde Sümer şehirleri muhtemelen teokratikti ve büyük olasılıkla bir rahip-kral ( ensi ) tarafından yönetiliyordu ve hem erkek hem de kadınlardan oluşan bir yaşlılar konseyi tarafından yardım ediliyordu. Daha sonraki Sümer panteonunun bu siyasi yapı üzerine modellenmiş olması oldukça olasıdır . Uruk döneminde organize savaş ya da profesyonel askerlere dair çok az kanıt vardı ve kasabalar genellikle duvarsızdı. Bu dönemde Uruk, 50.000 nüfusu ilk kez geride bırakarak dünyanın en kentleşmiş şehri oldu.
Eski Sümer kral listesi, bu dönemden birkaç önemli şehrin erken hanedanlarını içerir. Listedeki ilk isimler, büyük bir selden önce hüküm sürdükleri söylenen krallara ait. Bu erken isimler kurgusal olabilir ve Alulim ve Dumizid gibi bazı efsanevi ve mitolojik figürleri içerebilir .
Uruk döneminin sonuna denk Piora salınım , c kuru süre. Yaklaşık 9.000 ila 5.000 yıl öncesine kadar uzanan uzun, nemli, daha sıcak bir iklim döneminin sonunu işaret eden M.Ö. 3200-2900, Holosen iklimsel optimum olarak adlandırılır .
Erken Hanedan Dönemi
Hanedan dönemi c başlar. MÖ 2900'de bir rahip "En" (bir tanrıça tapınağı iken bir erkek figürü veya bir erkek tanrı tarafından yönetilen bir kadın figürü) liderliğindeki ihtiyarlar konseyi tarafından yönetilen tapınak tesisinden bir daha laik Lugal (Lu = insan, Gal = büyük) ve Dumuzid , Lugalbanda ve Gılgamış gibi efsanevi ataerkil figürleri içerir - tarihsel rekor açılmadan kısa bir süre önce hüküm süren c. MÖ 2900, şimdi deşifre edilmiş hece yazısının erken piktogramlardan itibaren gelişmeye başladığı zaman. Yöneticiler kısa süre sonra komşu bölgelere doğru genişlemeye başlamış ve komşu Semitik gruplar Sümer kültürünün çoğunu kendileri için benimsemiş olsalar da, Sümer kültürünün merkezi güney Mezopotamya'da kaldı.
Sümer kralları listesindeki en eski hanedan kralı, adı başka herhangi bir efsanevi kaynaktan bilinen, Kish'in ilk hanedanının 13. kralı Etana'dır. Arkeolojik kanıtlarla doğrulanan en eski kral , Gılgamış destanında da adı geçen Kiş'in Enmebaragesi'dir (Erken Hanedan I) - Gılgamış'ın kendisinin Uruk'un tarihi bir kralı olabileceği önerisine yol açan. Gılgamış Destanı'nın gösterdiği gibi, bu dönem artan savaşla ilişkilendirildi. Güney Mezopotamya'daki savunmasız köyler ortadan kalktıkça şehirler duvarlarla çevrildi ve boyutları büyüdü. (Hem Enmerkar hem de Gılgamış, Uruk'un duvarlarını inşa ettikleri için bilinir).
1 Lagash Hanedanı
c. MÖ 2500–2270
Lagash hanedanı, kral listesinden çıkarılmış olsa da, birkaç önemli anıt ve birçok arkeolojik buluntu ile iyi bir şekilde kanıtlanmıştır.
Kısa ömürlü olmasına rağmen, tarihte bilinen ilk imparatorluklardan biri, Kish , Uruk, Ur ve Larsa dahil olmak üzere neredeyse tüm Sümer'i ilhak eden ve şehir devleti Umma , kemer- Lagash'ın rakibi. Buna ek olarak, krallığı Elam'ın bazı bölgelerine ve Basra Körfezi boyunca genişledi . Bir politika olarak terörü kullanmış görünüyor. Eannatum'un Akbabaların Dikeni , düşmanlarının kesik kafalarını ve diğer vücut kısımlarını gagalayan akbabaları tasvir ediyor. İmparatorluğu ölümünden kısa bir süre sonra çöktü.
Daha sonra Umma'nın rahip-kralı Lugal-Zage-Si , bölgedeki Lagash hanedanının önceliğini devirdi, ardından Uruk'u fethederek burayı başkenti yaptı ve Basra Körfezi'nden Akdeniz'e uzanan bir imparatorluk iddia etti. Daha önce son etnik Sümer kralıydı Akkad Sargon'un .
Akad İmparatorluğu
Akad İmparatorluğu c. MÖ 2234–2154 ( Orta kronoloji ). Doğu Semitik Akad dili ilk olarak Kish c krallarının özel isimleriyle tasdik edilmiştir. MÖ 2800, daha sonraki kral listelerinde korunmuştur. Tamamen Eski Akad dilinde yazılmış, M.Ö. MÖ 2500. Eski Akadca kullanımı, Büyük Sargon'un yönetimi sırasında (MÖ 2334-2279) doruk noktasındaydı, ancak o zaman bile çoğu idari tablet, yazıcılar tarafından kullanılan dil olan Sümer dilinde yazılmaya devam etti. Gelb ve Westenholz, Eski Akad'ın üç aşamasını birbirinden ayırıyor: Sargon öncesi dönem, Akad imparatorluğu ve onu takip eden " Neo-Sümer Rönesansı". Akadca ve Sümer, yaklaşık bin yıl boyunca yerel diller olarak bir arada yaşadılar, ancak MÖ 1800 civarında, Sümer, yalnızca bilim adamları ve yazarlar tarafından aşina olunan bir edebi dil haline geldi. Thorkild Jacobsen , Sargon öncesi ve sonrası dönemler arasında tarihsel süreklilikte çok az kopuş olduğunu ve "Semitik ve Sümer" çatışması algısına çok fazla vurgu yapıldığını iddia etti. Ancak Akkad'ın, daha önce Sargon tarafından fethedilen Elam'ın komşu bölgelerine de kısaca empoze edildiği kesindir.
Gutian dönemi
c. MÖ 2193-2119 ( Orta kronoloji )
Lagash 2 Hanedanı
c. MÖ 2200-2110 ( Orta kronoloji )
Elinde Akad İmparatorluğu çöküşünü takiben Gutians , başka yerli Sümer cetvel, Gudea Lagaş bölgesinin yerel göze çarptı ve ilahiyat için Sargonid kral iddiaların uygulamalarını sürdürdü. Önceki Lagash hanedanı Gudea ve soyundan gelenler de sanatsal gelişimi destekledi ve çok sayıda arkeolojik eser bıraktı.
"Neo-Sümer" Ur III dönemi
c. MÖ 2112–2004 ( Orta kronoloji )
Daha sonra, gücü güney Asur'a kadar uzanan Ur-Nammu ve Shulgi yönetimindeki 3. Ur hanedanı , son büyük "Sümer rönesansı" idi, ancak bölge, Akadcanın yeniden dirilişiyle birlikte, Sümer'den daha Semitik hale geliyordu. semitistler Asur ve başka yerlerde ve Sami Martu (dalgaları akını Amor dahil güneye, çeşitli rakip yerel güçler bulundu vardı) Işın , Larsa'dan , Eshnunna ve daha sonra bir süre Babil. Bunların sonuncusu nihayetinde Mezopotamya'nın güneyinde Babil İmparatorluğu olarak kısaca egemen oldu , tıpkı Eski Asur İmparatorluğunun MÖ 21. yüzyılın sonlarından itibaren kuzeyde zaten yaptığı gibi. Sümer dili, çivi yazısı kullanıldığı sürece, Babil ve Asur'daki okullarda öğretilen, tıpkı Latince'nin Orta Çağ'da kullanıldığı gibi, okutulmamış bir dil olarak devam etti.
Düşme ve iletim
Bu dönem genellikle nüfusun güney Mezopotamya'dan kuzeye doğru büyük bir kayma ile aynı zamana denk geldiği kabul edilir. Ekolojik olarak, artan tuzluluk nedeniyle Sümer topraklarının tarımsal üretkenliği tehlikeye atılıyordu. Bu bölgedeki toprak tuzluluğu uzun zamandır büyük bir sorun olarak kabul edilmişti. Yüksek buharlaşma seviyelerine sahip kurak bir iklimde, yetersiz şekilde drene edilmiş sulanan topraklar, toprakta çözünmüş tuzların birikmesine yol açarak sonuçta tarımsal verimi ciddi şekilde düşürdü. Akkad ve sırasında Ur III fazları, ekimi gelen bir değişim vardı buğday daha tuza dayanıklı için arpa , ancak bu yetersiz oldu ve 1700 MÖ 2100 M.Ö. döneminde, bu tahmin edilmektedir, bu alanda nüfus neredeyse beşte üç oranında azaldı. Bu, bölgedeki güç dengesini büyük ölçüde bozdu, Sümercenin konuşulduğu alanları zayıflattı ve Akadcanın ana dil olduğu yerleri nispeten güçlendirdi. Bundan böyle, Sümer sadece kalacağını edebi ve dini tarafından işgal pozisyona benzer dili, Latince de ortaçağ Avrupa.
Bir takiben Elam yönetimi sırasında Ur işgali ve çuval Ibbi-Sin (c. 2028-2004 BC), Sümer altına girdi Amorit (tanıtmak için alınan kural Orta Tunç ). 20. ve 18. yüzyılların bağımsız Amorit devletleri , Sümer kralları listesinde, Hammurabi c altında Babil'in yükselişiyle biten " Isin Hanedanı " olarak özetlenmiştir . MÖ 1800.
Gibi Asur hakim ve Babil bazen eski Sargonic başlığı "Sümer ve Akad Kralı" farz Daha sonra hükümdarlar, Tukulti-Ninurta I c sonra Asur. MÖ 1225.
Nüfus
Sümer'in en büyük şehirlerinden biri olan Uruk'un en yüksek noktasında 50.000-80.000 nüfusa sahip olduğu tahmin ediliyor; Sümer'deki diğer şehirler ve büyük tarımsal nüfus göz önüne alındığında, Sümer'in nüfusu için kabaca bir tahmin 0,8 ila 1,5 milyon olabilir. Şu anda dünya nüfusunun yaklaşık 27 milyon olduğu tahmin ediliyor.
Sümerler bir dil izolatı konuştu , ancak bazı dilbilimciler, Sümerce'nin altında bilinmeyen sınıflandırmaya sahip bir alt tabaka dilini tespit edebildiklerini iddia ettiler, çünkü Sümer'in büyük şehirlerinden bazılarının isimleri Sümer değil, bu da daha önceki sakinlerin etkilerini açığa çıkarıyor. Bununla birlikte, arkeolojik kayıtlar , güney Mezopotamya'daki erken Ubaid dönemi (MÖ 5300-4700 C-14 ) yerleşimlerinin zamanından itibaren net ve kesintisiz bir kültürel süreklilik göstermektedir . Buraya yerleşen Sümer halkı, Dicle ve Fırat'ın biriktirdiği alüvyonla verimli hale getirilen bu bölgedeki arazileri işliyordu .
Bazı arkeologlar, eski Sümerce'nin orijinal konuşmacılarının, orada sulama tarımını mükemmelleştirdikten sonra Mezopotamya'nın kuzeyinden taşınan çiftçiler olabileceğini tahmin ettiler. Obeid süresi güney Mezopotamya'nın çanak ile bağlanır Choga Mami bir çanak için geçiş eşya Samarra süresi kültürü (c. 5700-4900 BC C-14 ), kuzey, sulama tarım ilkel bir formu uygulama için ilk Orta Dicle Nehri ve kolları boyunca. Bağlantı en açık şekilde , 1980'lerde Fransızlar tarafından kazılan ve Samarran eşyalarına benzeyen Ubaid öncesi çanak çömleklerin ortaya çıktığı Larsa yakınlarındaki Tell Awayli'de ( Oueilli , Oueili ) görülmektedir. Bu teoriye göre, çiftçiler güney Mezopotamya'ya yayıldılar, çünkü su kontrolü için emeği ve teknolojiyi harekete geçirmek için tapınak merkezli bir sosyal organizasyon geliştirdiler, zor bir ortamda hayatta kalmalarını ve zenginleşmelerini sağladılar.
Diğerleri , Arap kıyılarında bulunan iki yüzeyli topluluklarla ilişkili, yerli avcı-balıkçı geleneklerinden Sümerlerin sürekliliğini öne sürdüler . Juris Zarins , Sümerlerin son Buzul Çağı'nın sonunda sular altında kalmadan önce Basra Körfezi bölgesinde yaşayan insanlar olabileceğine inanıyor.
Kültür
Sosyal ve aile hayatı
Sümer döneminin başlarında, ilkel piktogramlar şunu öne sürüyor:
- " Çanak çömlek çok boldu ve vazoların, kaselerin ve tabakların biçimleri çok çeşitliydi; bal, tereyağı, yağ ve şarap için büyük olasılıkla hurmalardan yapılmış özel kavanozlar vardı. Vazoların bazıları ayakları sivri uçlu ve üzerinde durdu. çapraz ayaklı sehpalar; diğerleri düz dipliydi ve kare veya dikdörtgen ahşap çerçeveler üzerine yerleştirilmişlerdi. Yağ kavanozları ve muhtemelen diğerleri de tam Mısır'da olduğu gibi kil ile mühürlenmişti. Vazolar ve taş tabaklar yapıldı. kilden olanları taklit ederek. "
- "Tüylü bir başörtüsü giyildi. Bir öküzinkine benzeyen oymalı bacakları olan yataklar, tabureler ve sandalyeler kullanıldı. Şömineler ve ateş sunakları vardı."
- "Bıçaklar, matkaplar, takozlar ve testereye benzeyen bir alet biliniyordu. Savaşta mızraklar, yaylar, oklar ve hançerler (ancak kılıçlar değil) kullanılırken."
- "Tabletler yazı yazmak için kullanıldı. Metal bıçaklı ve ahşap saplı hançerler giyildi ve tabaklara bakır çakılırken, kolyeler veya yakalar altından yapıldı."
- "Zaman, ay ayları olarak hesaplandı."
Lagaş Kralı Urukagina'nın reformlarını anlatan yazıtlar (MÖ 2350) , ülkesindeki eski poliandry geleneğini kaldırdığını ve birden çok kocayı alan bir kadının üzerine suçunun yazıldığı taşlarla taşlanmasını öngördüğünü söylüyor.
Sümer kültürü erkek egemen ve katmanlaşmıştı. Ur-Nammu Kodu , şimdiye kadar keşfedilmiş en eski tür kodlama, Ur III partner, geç Sümer hukuk toplumsal yapının bir belirti ortaya koymaktadır. Altında lu-gal ( "büyük adam" veya kral), toplumun tüm üyeleri iki temel tabakalarının birine aitti: " lu " veya serbest kişiyi ve köle (erkek, arad ; kadın geme ). Bir oğlu lu bir çağrıldı DUMU-nita evli kadar. Bir kadın ( munus ) kızlıktan ( dumu-mi ) bir eşe ( baraj ) geçti, o zaman kocasından, dul ( numasu ) daha uzun yaşarsa ve aynı kabileden başka bir adamla yeniden evlenebilirdi.
Evlilikler genellikle gelin ve damadın ebeveynleri tarafından ayarlanıyordu; sözleşmeler genellikle kil tabletlere kaydedilen sözleşmelerin onaylanmasıyla tamamlandı. Damat, gelinin babasına gelin hediyesi verir vermez bu evlilikler yasal hale geldi. Bir Sümer atasözü, karısının kendisine sekiz erkek çocuk doğurduğunu ve hala seks yapmaya hevesli olduğunu söyleyen bir kocanın ağzı yoluyla ideal, mutlu evliliği anlatır.
Sümerler genellikle evlilik öncesi cinsel ilişkiyi caydırmış gibi görünüyor , ancak muhtemelen çok yaygın olarak gizlice yapılıyordu. Sümerler ve daha sonraki Akadlar bekaret kavramına sahip değildi . Sümer metinleri, bir kadının cinsel deneyimsizliğini anlatırken, onu "bakire" olarak adlandırmak yerine, henüz gerçekleştirmediği seks eylemlerini anlatıyor. Sümerlerin kızlık zarının varlığı hakkında hiçbir bilgisi yoktu ve müstakbel bir gelinin cinsel ilişkiye girip girmediği tamamen kendi sözüyle belirleniyordu.
En eski kayıtlardan, Sümerler sekse karşı çok rahat tavırlara sahipti ve cinsel gelenekleri , bir cinsel eylemin ahlaksız olup olmadığına değil, daha ziyade bir kişiyi ritüel olarak kirli yapıp yapmadığına göre belirleniyordu. Sümerler, mastürbasyonun hem erkekler hem de kadınlar için cinsel gücü artırdığına inanıyorlardı ve hem tek başlarına hem de partnerleriyle sık sık mastürbasyon yapıyorlardı . Sümerler de anal seksi tabu olarak görmediler . Entu rahibelerinin çocuk doğurması yasaklanmış ve doğum kontrol yöntemi olarak sıklıkla anal seks yapmıştır .
Fuhuş vardı ama kutsal fuhuşun olup olmadığı belli değil .
Dil ve yazı
Sümer'deki en önemli arkeolojik keşifler , çivi yazısı ile yazılmış çok sayıda kil tablettir . Sümer yazımı, insanlığın yalnızca tarihsel kayıtlar yaratma yeteneğinin gelişiminde değil, aynı zamanda hem şiirsel destanlar ve hikayeler hem de dualar ve yasalar biçiminde edebiyat parçaları yaratmada büyük bir kilometre taşı olarak kabul edilir.
Önce resimler - yani hiyeroglifler - kullanılmış olsa da, kısa süre sonra çivi yazısı ve daha sonra ideogramlar (sembollerin fikirleri temsil etmek için yapıldığı) izledi.
Nemli kil üzerine yazı yazmak için üçgen veya kama şeklindeki sazlar kullanılmıştır. Kişisel ve iş mektupları, makbuzlar, sözcük listeleri , kanunlar, ilahiler, dualar, hikayeler ve günlük kayıtlar dahil olmak üzere Sümer dilinde yüz binlerce metin günümüze ulaşmıştır . Tam kil tablet kitaplıkları bulundu. Heykeller veya tuğlalar gibi farklı nesneler üzerine anıtsal yazıtlar ve metinler de çok yaygındır. Birçok metin, eğitimde yazarlar tarafından defalarca yazıya döküldüğü için birden fazla kopya halinde hayatta kalmaktadır. Sümerce Mezopotamya'da Sami dili konuşanların baskın hale gelmesinden çok sonra din ve hukuk dili olmaya devam etti.
Çivi yazısı yazmanın en önemli örneği Uruk harabelerinde keşfedilen uzun bir şiir olabilir. Gılgamış Destanı , standart Sümer çivi yazısıyla yazılmıştır. Sümerce Gılgamış veya "Bilgamesh" adlı erken Hanedan II döneminden bir kraldan bahsediyor. Hikaye, Gılgamış ve arkadaşı Enkidu'nun kurgusal maceralarını anlatıyor . Birkaç kil tablete yerleştirildi ve kurgusal edebiyatın bilinen en eski hayatta kalan örneği olduğu düşünülüyor.
Sümer dili genellikle olarak kabul edilir dil izolatı içinde dilbilim hiçbir bilinen dil ailesine ait çünkü; Akadca, tersine, Afroasiatik dillerin Semitik dalına aittir . Sümerceyi diğer dil ailelerine bağlamak için birçok başarısız girişim olmuştur . Bu bir olan eklemeli bir dil ; başka bir deyişle, morfemlerin ("anlam birimleri"), cümle oluşturmak için tamamen birbirine eklendiği analitik dillerin aksine, kelimeler oluşturmak için birbirine eklenir . Bazı yazarlar, coğrafi özellikler ve çeşitli zanaatlar ve tarımsal faaliyetler için, Proto-Euphratean veya Proto Tigrean olarak adlandırılan bir substratum veya adstratum dilinin kanıtlarının olabileceğini öne sürdüler, ancak bu diğerleri tarafından tartışılıyor.
Bugün Sümer metinlerini anlamak sorunlu olabilir. Bunlardan en zoru, çoğu durumda dilin tam gramer yapısını vermeyen ve bilgili yazıcılar için bir " aide-mémoire " olarak kullanılmış gibi görünen en eski metinlerdir .
MÖ 3. bin yılda, Sümerler ve Akadlar arasında yaygın iki dilliliği içeren kültürel bir ortak yaşam gelişti . Sümerce'nin Akadca üzerindeki karşılıklı etkileri, büyük ölçekte sözcüksel ödünç alma ve sözdizimsel, morfolojik ve fonolojik yakınsama dahil olmak üzere tüm alanlarda belirgindir. Bu etkiler, bilim adamlarının MÖ 3. binyıldaki Sümer ve Akad'a bir Sprachbund olarak atıfta bulunmalarını sağladı .
Akad dili, MÖ 3. ve 2. binyılların başında bir yerde Sümerce'nin yerini yavaş yavaş konuşulan bir dil olarak değiştirdi, ancak Sümerce, MS 1. yüzyıla kadar Babil ve Asur'da kutsal, törensel, edebi ve bilimsel bir dil olarak kullanılmaya devam etti.
Biranın tahsisini kaydetmek için erken yazı tableti; MÖ 3100–3000; yükseklik: 9,4 cm; genişlik: 6,87 cm; Irak'tan; British Museum (Londra)
Malt ve arpa kabuğu çıkarılmış tane ile ilgili kayıtların bulunduğu idari hesap hakkında çivi yazılı tablet; MÖ 3100–2900; kil; 6,8 x 4,5 x 1,6 cm; Metropolitan Sanat Müzesi (New York City)
Shuruppak'tan bir tarla ve evin satış faturası ; c. MÖ 2600; yükseklik: 8,5 cm, genişlik: 8,5 cm, derinlik: 2 cm; Louvre
Din
Sümer dini, iki ayrı kozmojenik mit üzerine kurulmuş gibi görünüyor . İlki, yaratılışı , erkek ve dişi ilahi varlıkların, tanrıların bir araya gelmesi olarak kabul edilen karşıtların uzlaşmasını içeren bir dizi hieroi gamoi veya kutsal evliliklerin sonucu olarak gördü .
Bu model bölgesel Mezopotamya mitlerini etkilemeye devam etti. Böylece, daha sonraki Akad Enuma Elish'te yaratılış, erkek Abzu ile dişi Tiamat arasındaki tatlı ve tuzlu suyun birliği olarak görülüyordu . Bu birliğini ürünleri, Lahm ve lahmu, "çamurlu olanlar", E-Abzu tapınağın kapı bekçileri verilen başlıklar vardı Enki içinde Eridu , ilk Sümer kenti.
Çamurlu adaların, Fırat'ın ağzında nehrin silt yükünü bıraktığı tatlı ve tuzlu suyun birleşmesinden ortaya çıkma şeklini yansıtan ikinci bir hieros gamos, sözüm ona "gökyüzü pivotu" Anşar ve Kişar'ın yaratılmasıyla sonuçlandı. "(veya aks) ve" dünya ekseni ", sırasıyla Anu (gökyüzü) ve Ki (yeryüzü) ebeveynleridir .
Bir diğer önemli Sümer hieros gamosu, burada Ninhursag veya "Dağların Hanımı" olarak bilinen Ki ile yeşillik ve otlak ortaya çıkaran tatlı su tanrısı Eridu'lu Enki arasındaydı.
Erken bir aşamada, kayıtlı tarihin başlangıcını takiben, Orta Mezopotamya'daki Nippur , rahipleri diğer şehir devletleri üzerinde siyasi hegemonya uygulayan ana tapınak kenti olarak güneydeki Eridu'nun yerini aldı . Nippur, Sümer dönemi boyunca bu statüyü korudu.
Tanrılar
Sümerler, antropomorfik bir çok tanrılığa veya insan formundaki birçok tanrıya inanmaya inanıyorlardı. Ortak tanrılar kümesi yoktu; her şehir devletinin kendi patronları, tapınakları ve rahip-kralları vardı. Yine de bunlar münhasır değildi; bir şehrin tanrıları genellikle başka yerlerde kabul edilirdi. Sümerce konuşanlar inançlarını yazılı olarak kaydeden ilk insanlar arasındaydı ve daha sonraki Mezopotamya mitolojisinde , dininde ve astrolojisinde büyük bir ilham kaynağı oldular .
Sümerler tapıyorlardı:
- Bir cennete tam zamanlı tanrı eşdeğer olarak; aslında, Sümer dilinde an kelimesi gökyüzü anlamına gelir ve eşi Ki , yeryüzü anlamına gelir.
- Enki güneyde Eridu'daki tapınakta. Enki, iyilik ve bilgeliğin tanrısı, yerin altındaki tatlı su derinliklerinin hükümdarı, bir şifacı ve Sümer mitinde insanlara sanat ve bilimleri, uygarlığın endüstrilerini ve davranışlarını verdiği düşünülen insanlık için bir dosttu; ilk hukuk kitabı onun yarattığı kabul edildi.
- Enlil , fırtına, rüzgar ve yağmur tanrısıydı. O, Sümer panteonunun baş tanrısı ve Nippur'un koruyucu tanrısıydı . Eşi , güney rüzgarının tanrıçası Ninlil'di .
- İnanna aşk, güzellik, cinsellik, fuhuş ve savaş tanrıçasıydı; Uruk'taki tapınakta (An ile paylaşılan) sabah (doğu) ve akşam (batı) yıldızı Venüs'ün tanrılaştırılması. Tanrılaştırılmış krallar, Inanna ve Dumuzid'in rahibelerle evliliklerini yeniden canlandırmış olabilir .
- Güneş tanrısı Utu de Larsa'dan , güneyindeki Sippar kuzeyde,
- Ur'da ay tanrısı Sin .
Bu tanrılar bir çekirdek panteon oluşturdu; bunlara ek olarak yüzlerce küçük de vardı. Sümer tanrılarının bu nedenle farklı şehirlerle ilişkileri olabilirdi ve dini önemi çoğu zaman bu şehirlerin politik gücüyle büyüyor ve azaldı. Tanrıların, insanları kendilerine hizmet etmek amacıyla çamurdan yarattıkları söylenirdi. Tapınaklar, sulama tarımı için ihtiyaç duyulan toplu emek projelerini organize etti. Vatandaşların tapınak için bir çalışma görevi vardı, ancak bir gümüş ödeyerek bundan kaçınabilirlerdi.
Kozmoloji
Sümerler, evrenin bir kubbe ile çevrili düz bir diskten oluştuğuna inanıyorlardı . Sümer ahiret hayatı , bir Gidim (hayalet) olarak sefil bir varoluşta sonsuzluğu geçirmek için kasvetli bir cehenneme inişi içeriyordu .
Evren dört çeyreğe bölündü:
- Kuzeyde , köleler, kereste ve diğer hammaddeler için periyodik olarak baskınlara uğrayan tepede yaşayan Subartu vardı.
- Batıda , koyun ve keçi sürülerine bakan pastoral göçebeler olarak yaşayan, eski Sami dili konuşan halklar olan çadırda yaşayan Martu vardı .
- Güneyde, ölülerin ülkesi ve yaratılış yeri ile ilişkili bir ticaret devleti olan Dilmun'un ülkesi vardı.
- Doğuda vardı Elamites , Sümerler savaş sıkça vardı kiminle bir rakip insanları.
Bilinen dünyaları, Yukarı Deniz veya Akdeniz kıyı şeridinden Aşağı Deniz'e , Basra Körfezi'ne ve bakır cevherleriyle ünlü Meluhha (muhtemelen İndus Vadisi ) ve Magan ( Umman ) topraklarına kadar uzanıyordu .
Tapınak ve tapınak organizasyonu
Zigguratların (Sümer tapınakları) her birinin ayrı bir adı vardı ve arındırma için merkezi bir gölet ile bir ön avludan oluşuyordu. Tapınağın her iki yanında koridorları olan merkezi bir nef vardı . Koridorların yanında rahipler için odalar olacaktı. Bir ucunda podyum ve hayvan ve sebze kurbanları için kerpiç bir masa duruyordu . Tahıl ve depoları genellikle tapınaklar yakınında bulunan bulundu. Bir süre sonra Sümerler, bir dizi yükselen teras şeklinde inşa edilen çok katmanlı kare yapıların üzerine tapınakları yerleştirmeye başladılar ve bu da Ziggurat tarzını doğurdu.
Cenaze uygulamaları
İnsanlar öldüğünde, insanların girip çıkmalarını engellemek için tasarlanmış çeşitli canavarların bulunduğu ağ geçitleri tarafından krallığı korunan Ereshkigal'in kasvetli dünyasına hapsolacaklarına inanılıyordu . Ölüler, canavarlara adaklar ve az miktarda yiyecekle birlikte küçük bir höyüğün cesedi kapladığı mezarlıklara şehir duvarlarının dışında gömüldü. Buna gücü yetenler, Dilmun'da cenaze töreni aradılar . Kraliçe Puabi'ye hizmetkârlarının eşlik ettiği Ur kraliyet mezarlığındaki ölüm çukurlarında insan kurban edildi .
Tarım ve avcılık
Sümerler, belki de M.Ö. MÖ 5000–4500. Bölge, organize sulama , büyük ölçekli yoğun arazi ekimi , pulluk tarımı kullanımını içeren tek ürün ve bürokratik kontrol altında tarımda uzmanlaşmış bir işgücü kullanımı dahil olmak üzere bir dizi temel tarım tekniği sergiledi . Bu organizasyonla tapınak hesaplarını yönetme zorunluluğu, yazının gelişmesine yol açtı (MÖ 3500).
Erken Sümer Uruk döneminde, ilkel piktogramlar koyun , keçi , sığır ve domuzların evcilleştirildiğini gösteriyor. Onlar kullanılan öküz birincil yük hayvanları gibi eşekler veya Tek tırnaklılarda halıları hayvanların yün veya kılından yapılmış kılların sıra sıra birincil taşıma hayvan olarak ve "yünlü giysiler. ... evin yan tarafından kapalı bir bahçe oldu ağaçlar ve diğer bitkilerle dikildi; buğday ve muhtemelen diğer tahıllar tarlalara ekildi ve shaduf zaten sulama amacıyla kullanılıyordu. Bitkiler de saksılarda veya vazolarda yetiştiriliyordu. "
Sümerler, bilinen ilk bira içme topluluklarından biriydi . Tahıllar bol miktarda bulunurdu ve erken demlenmelerinin ana bileşeniydi. Buğday, arpa ve karışık tahıl biralarından oluşan birçok çeşit bira ürettiler. Sümerler için bira üretimi çok önemliydi. Gılgamış Destanı'nda Enkidu, Gılgamış halkının yiyecek ve birasıyla tanıştırıldığında bahsedilmişti: "Birayı, toprağın geleneği gibi iç ... Birayı yedi sürahi içti! sevinç!"
Sümerler, Mısır'da kullanılanlara benzer sulama teknikleri uyguladılar. Amerikalı antropolog Robert McCormick Adams , sulama gelişiminin şehirleşmeyle ilişkili olduğunu ve nüfusun% 89'unun şehirlerde yaşadığını söylüyor.
Sümer tarımı büyük ölçüde sulamaya dayanıyordu . Sulama kullanılarak gerçekleştirildi shaduf , kanallar , kanalların , bentler , savaklar ve rezervuarlar . Sık şiddet dalgalarının Dicle ve daha az, bir Fırat , kanallar sık onarım ve sürekli çıkarılmasını gerektirdiği anlamına geliyordu alüvyon ve anket işaretleri ve sürekli değiştirilmesi gereken sınır taşları. Zenginler kendilerini muaf tutabilseler de hükümet, bireylerin kanallarda bir corvee içinde çalışmasını istedi .
" Sümer Çiftçisinin Almanağı " ndan bilindiği gibi, sel mevsiminden sonra ve İlkbahar ekinoksundan ve Akitu ya da Yeni Yıl Şenliklerinden sonra, çiftçiler, kanalları kullanarak tarlalarını sular ve sonra suyu tahliye ederdi. Sonra öküzlerin yeri ezmesini ve otları öldürmesini sağladılar. Daha sonra tarlaları kazmalarla sürüklediler . Kuruduktan sonra, onlar sürülmüş , harrowed ve komisyonlu çok yere üç kez ve bir ile pulverize kazma ekim tohum önce. Ne yazık ki, yüksek buharlaşma oranı tarlaların tuzluluğunda kademeli bir artışa neden oldu. Ur III süre ile, çiftçiler fazla tuza dayanıklı buğday anahtarlamalı olan arpa kendi asıl ürün olarak.
Sümerler ilkbaharda bir orak makinesi , bir bağlayıcı ve bir demet işleyiciden oluşan üç kişilik ekipler halinde hasat yaptılar. Çiftçiler , tahıl başlarını saplarından ayırmak için öküzlerle sürülen harman arabaları kullanır ve ardından tahılı ayırmak için harman kızakları kullanırdı. Daha sonra winnowed tane / saman karışımı ile gerçekleştirilmektedir.
Sanat
Sümerler harika yaratıcılardı ve bunu sanatlarından daha fazla kanıtlayacak hiçbir şey yoktu. Sümer eserleri , tasarıma dahil edilen lapis lazuli , mermer ve diyorit gibi diğer topraklardan ithal edilen ince yarı değerli taşlar ve dövülmüş altın gibi değerli metallerle büyük ayrıntı ve süslemeler göstermektedir . Taş nadir olduğu için heykel için ayrıldı. Sümer'de en yaygın malzeme kildir, bunun sonucunda birçok Sümer nesnesi kilden yapılmıştır. Altın, gümüş, bakır ve bronz gibi metaller, kabuklar ve değerli taşlarla birlikte en iyi heykel ve kakmalar için kullanıldı. Silindir mühürlerde lapis lazuli, kaymaktaşı ve serpantin gibi daha değerli taşlar da dahil olmak üzere her türden küçük taşlar kullanılmıştır.
En ünlü başyapıtlardan bazıları , dünyanın hayatta kalan en eski yaylı çalgıları olarak kabul edilen Ur Lyres'idir . Onlar tarafından keşfedildi Leonard Woolley zaman Ur Kraliyet Mezarlığı 1922 ve 1934 den arasında kazılmıştır.
Bir tapınak cephesinin önünde bir ritüel sahnesi olan silindir mühür ve baskı; 3500–3100 BC; bitümlü kireçtaşı; yükseklik: 4,5 cm; Metropolitan Sanat Müzesi (New York City)
Ur Standardı ; MÖ 2600–2400; ahşap üzerine kabuk, kırmızı kireçtaşı ve lapis lazuli; uzunluk: 49,5 cm; Ur Kraliyet Mezarlığı'ndan; ingiliz müzesi
Bir lirden boğa başı süsü; 2600–2350 BC; kabuk ve lapis lazuli ile bronz kakma ; yükseklik: 13,3 cm, genişlik: 10,5 cm; Metropolitan Sanat Müzesi
Mimari
Dicle-Fırat ovası mineral ve ağaçlardan yoksundu. Sümer yapıları, harç veya çimento ile sabitlenmemiş, plano-dışbükey kerpiçten yapılmıştır . Kerpiç binalar sonunda bozulur, bu nedenle periyodik olarak yıkılır, tesviye edilir ve aynı noktada yeniden inşa edilir. Bu sürekli yeniden yapılanma, kademeli olarak şehirlerin seviyesini yükseltti ve böylece çevreleyen düzlüğün üzerine çıkarıldı. Ortaya çıkan tepeler, anlatıldığı gibi , eski Yakın Doğu'da bulunur.
Archibald Sayce'ye göre , erken Sümer (yani Uruk) döneminin ilkel piktogramları , "Taş kıttı, ancak bloklar ve mühürler halinde kesilmişti. Tuğla sıradan yapı malzemesiydi ve onunla birlikte şehirler, kaleler, tapınaklar ve evler Şehir kulelerle donatıldı ve suni bir platform üzerinde durdu; evin kule görünümü de vardı.Menteşe çevrilen, bir çeşit anahtarla açılabilen bir kapı sağlandı; şehir Kapı daha büyük boyuttaydı ve iki katına çıkmış gibi görünüyor. Bir evin temel taşları - ya da daha doğrusu tuğlaları - altlarına bırakılan bazı nesneler tarafından kutsandı.
Sümer binalarının en etkileyici ve ünlüsü, tapınakları destekleyen geniş katmanlı platformlar olan zigguratlardır. Sümer silindir mühürleri , Güney Irak'ın Bataklık Arapları tarafından MS 400'e kadar inşa edilenlerden farklı olmayan sazlardan inşa edilen evleri de tasvir ediyor . Sümerler ayrıca , güçlü bir kubbe türü geliştirmelerini sağlayan kemeri geliştirdiler . Bunu birkaç kemer inşa edip birbirine bağlayarak inşa ettiler. Sümer tapınakları ve sarayları, payandalar , girintiler , yarım sütunlar ve kil çiviler gibi daha gelişmiş malzeme ve tekniklerden yararlandı .
Matematik
Sümerler karmaşık bir metroloji sistemi geliştirdiler c. MÖ 4000. Bu gelişmiş metroloji, aritmetik, geometri ve cebirin yaratılmasıyla sonuçlandı. C. MÖ 2600'den itibaren Sümerler , kil tabletler üzerine çarpım tabloları yazdılar ve geometrik egzersizler ve bölme problemleriyle uğraştılar . Babil rakamlarının en eski izleri de bu döneme kadar uzanmaktadır. Dönem c. 2700-2300 M.Ö. ilk program yaptığı abaküs ve onların büyüklüğüne ardışık emirleri ayrılmış ardışık sütun bir tablo altmışlık sayı sisteminde. Basamak değeri sayı sistemini ilk kullanan Sümerlerdi. Ayrıca Sümerlerin astronomik hesaplamalarda bir tür sürgülü cetvel kullanmış olabileceğine dair anekdot niteliğinde kanıtlar var. Bir üçgenin alanını ve bir küpün hacmini ilk bulanlar onlardı.
Ekonomi ve ticaret
Keşifler obsidyen de uzak konumlardan Anadolu ve lapisten gelen Lazuli Badakhshan'ı kuzeydoğu içinde Afganistan'dan gelen boncuklar Dilmun (Modern Bahreyn ile yazılı) ve birkaç mühürler İndus Vadisi senaryo antik ticaretin son derece geniş kapsamlı ağ merkezli önermek Farsça Körfez . Örneğin, Ur'a İthalat dünyanın birçok yerinden geldi. Özellikle, her türden metalin ithal edilmesi gerekiyordu.
Gılgamış Destanı Mezopotamya'da kıt ahşap gibi mallar için uzak topraklarda, ticaret yapmak anlamına gelir. Özellikle, sedir gelen Lebanon değerli edildi. Ur'daki Kraliçe Puabi'nin mezarında reçine bulunması, onun Mozambik kadar uzaklardan ticaretinin yapıldığını gösteriyor .
Sümer çömlekçileri, saksıları sedir yağlı boyalarla süsledi . Çömlekçiler , çömlekleri pişirmek için gereken ateşi üretmek için bir yaylı matkap kullandılar . Sümer masonları ve kuyumcular kaymaktaşı ( kalsit ), fildişi , demir , altın , gümüş , carnelian ve lapis lazuli'yi biliyor ve kullanıyorlardı .
İndus Vadisi ile ticaret yapın
İndus'tan Ur'a yapılan ithalatın kanıtı, MÖ 2350 civarında bulunabilir. Mezopotamya'nın yaklaşık 2500-2000 yıllarına tarihlenen arkeolojik sit alanlarında , özellikle Trubinella Pyrum ve Fasciolaria Trapezium olmak üzere , İndus kıyılarına özgü kabuk türleriyle yapılmış çeşitli nesneler bulunmuştur. İndus'tan Carnelian boncukları, Ur Kraliyet Mezarlığı olan Ur'un 2600–2450 tarihlerine tarihlenen Sümer mezarlarında bulundu . Özellikle, beyaz oyulmuş bir tasarıma sahip carnelian boncuklar muhtemelen İndus Vadisi'nden ithal edildi ve Harappanlar tarafından geliştirilen bir asitle aşındırma tekniğine göre yapıldı . Lapis lazuli Mısır tarafından büyük miktarda ithal edildi ve Naqada II döneminin (yaklaşık MÖ 3200) birçok mezarda kullanıldı . Lapis Lazuli , başka hiçbir kaynak bilinmediğinden, muhtemelen kuzey Afganistan'da ortaya çıktı ve İran platosundan Mezopotamya'ya ve ardından Mısır'a nakledilmek zorunda kaldı .
Gudea , neo-Summerian Empire cetvel Lagaş gelen "saydam akik" ithal sahip olarak kaydedilir Meluhha genellikle Indus Valley bölgesi olduğu düşünülmektedir. Çeşitli yazıtlar ayrıca Mezopotamya'da Meluhha tüccarlarının ve tercümanlarının varlığından da bahsetmektedir. Akad ve Ur III sitelerinde Harappa ile bağlantıları olan ve genellikle Harappan sembolleri veya yazı kullanan yaklaşık yirmi mühür bulundu .
İndus Vadisi Uygarlığı, sadece MÖ 2400 ile 1800 yılları arasında en gelişmiş haliyle gelişti, ancak bu değişimler sırasında, Mezopotamya uygarlığından çok daha büyük bir varlıktı ve 1,2 milyon metrekarelik bir alanı kaplayarak binlerce yerleşim yeriydi. Mezopotamya'nın işgal edilmiş bölgesi için sadece 65.000 metrekarelik bir alana sahipken, en büyük şehirler yaklaşık 30–40.000 nüfuslu büyüklükteydi.
Para ve kredi
Büyük kurumlar, hesaplarını genellikle aralarında sabit bir oranla arpa ve gümüş olarak tutuyordu . Genel olarak yükümlülükler, krediler ve fiyatlar genellikle bunlardan birinde belirtilirdi. Birçok işlem borç içeriyordu, örneğin tapınak tarafından tüccarlara gönderilen mallar ve "ale kadınlar" tarafından ileri sürülen biralar.
Ticari kredi ve tarımsal tüketici kredileri ana kredi türleri olmuştur. Ticaret kredisi, ticaret seferlerini finanse etmek için genellikle tapınaklar tarafından uzatıldı ve gümüşle aday gösterildi. Faiz oranı MÖ 2000'den bir süre önce ayda 1/60 ( mina başına bir şekel ) olarak belirlenmiş ve yaklaşık iki bin yıl boyunca bu seviyede kalmıştır. Kırsal krediler genellikle bir kurum (tapınak gibi) nedeniyle ödenmemiş yükümlülüklerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır, bu durumda borçluya borç verilmiş olarak kabul edilmiştir. Bunlar arpa veya diğer mahsullerle ifade ediliyordu ve faiz oranı tipik olarak ticari kredilerden çok daha yüksekti ve kredi anaparasının 1 / 3'ü ila 1 / 2'si kadar olabilirdi.
Yöneticiler periyodik olarak, tüm kırsal (ancak ticari olmayan) borçları iptal eden ve tahvil hizmetlilerinin evlerine dönmelerine izin veren "temiz sayfa" kararnameleri imzaladılar. Geleneksel olarak, hükümdarlar bunu hükümdarlıklarının ilk tam yılının başında yaptılar, ancak askeri çatışma veya mahsul kıtlığı zamanlarında da ilan edilebilirlerdi. Bilinen ilk olanlar tarafından yapılmıştır Enmetena ve Urukagina ait Lagaş 2400-2350 M.Ö.. Hudson'a göre, bu kararnamelerin amacı, borçların, köylülerin geçim topraklarını kaybetmeleri veya borçlarını geri ödeyemedikleri için tahvillere hizmet etmeleri durumunda meydana gelebilecek savaş gücünü tehdit edecek ölçüde artmasını önlemekti.
Askeri
2000 yıldır Sümer şehir devletleri arasında neredeyse sürekli savaşlar, Sümer'in askeri teknoloji ve tekniklerinin yüksek düzeyde gelişmesine yardımcı oldu. Herhangi bir ayrıntıyla kaydedilen ilk savaş, c. MÖ 2450'de Akbabaların Steli adlı bir stel üzerinde . Çoğunlukla piyadelerden oluşan bir Sümer ordusuna liderlik eden Lagash kralını gösteriyor . Piyade mızrak taşıyordu , bakır miğferler ve dikdörtgen kalkanlar taşıyordu . Mızrakçılar, eğitim ve disiplin gerektiren falanks oluşumuna benzeyen şekilde düzenlenmiş olarak gösterilmektedir ; bu, Sümerlerin profesyonel askerlerden faydalanmış olabileceği anlamına gelir .
Sümer ordusu, onager'lara koşumlanmış arabaları kullandı . Bu ilk savaş arabaları , savaşta daha sonraki tasarımlara göre daha az etkili oldu ve bazıları, mürettebatın savaş baltaları ve mızrakları taşıdığı halde, bu arabaların öncelikle nakliye görevi gördüğünü öne sürdü . Sümer arabası, iki kişilik bir ekip tarafından yönetilen ve dört çocuk için koşumlanmış dört veya iki tekerlekli bir araçtan oluşuyordu . Araba dokuma bir sepetten oluşuyordu ve tekerlekler sağlam üç parçalı bir tasarıma sahipti.
Teknoloji
Sümer teknolojisinin örnekleri şunları içerir: tekerlek , çivi yazısı , aritmetik ve geometri , sulama sistemleri, Sümer tekneleri, Ay-güneş takvimi , bronz , deri , testereler , keskiler , çekiçler , parantezler , uçlar , çiviler , iğneler , halkalar , çapalar , baltalar , bıçaklar , mızrak uçları , ok uçları , kılıçlar , tutkal , hançerler , su derileri , çantalar, koşum takımları , zırh , titreme , savaş arabaları , kınlar , botlar , sandaletler , zıpkınlar ve bira . Sümerlerin üç ana tekne türü vardı:
- Saçla birleştirilmiş, bitümlü su geçirmezlik özelliğine sahip klinker yapımı yelkenli tekneler
- hayvan derileri ve kamışlardan yapılmış deri tekneler
- Bazen insanlar ve hayvanlar tarafından yakındaki kıyılarda yürüyen, akıntıya karşı çekilen tahta kürekli gemiler
Eski
Tekerlekli araçların kanıtı, MÖ 4. binyılın ortalarında, hemen hemen aynı anda Mezopotamya, Kuzey Kafkasya ( Maykop kültürü ) ve Orta Avrupa'da ortaya çıktı. Çark başlangıçta çömlekçi çarkı şeklini aldı . Yeni konsept, tekerlekli araçlara ve değirmen çarklarına yol açtı . Sümerlerin çivi yazısı , deşifre edilmiş en eski (veya Mısır hiyerogliflerinden sonra ikinci en eski ) yazıdır ( Jiahu sembolleri ve Tartaria tabletleri gibi daha eski yazıtların durumu tartışmalıdır). Sümerler, yıldızları birçoğu zodyakta hayatta kalan ve aynı zamanda eski Yunanlılar tarafından da tanınan takımyıldız kümelerine yerleştiren ilk gökbilimciler arasındaydı . Çıplak gözle kolayca görülebilen beş gezegenin de farkındaydılar.
Bu icat ve da dahil olmak üzere çok sayıda farklı sayı sistemleri kullanılarak aritmetik geliştirilmiş karışık sayı tabanı , bir alternatif taban 10 ve taban 6. Bu sistemin altmış tabanlı sistemi Sümerde ve Babil standart numara sistemi olmuştur. Askeri oluşumlar icat etmiş ve piyade , süvari ve okçular arasındaki temel bölümleri oluşturmuş olabilirler . Mahkemeler, hapishaneler ve hükümet kayıtlarıyla birlikte, bilinen ilk kodlanmış yasal ve idari sistemleri geliştirdiler. İlk gerçek şehir devletleri, Sümer'de, kabaca eşzamanlı olarak, şu anda Suriye ve Lübnan olan ülkelerdeki benzer varlıklarla ortaya çıktı . Çivi yazısının icadından birkaç yüzyıl sonra, yazı kullanımı borç / ödeme sertifikalarının ve envanter listelerinin ötesine geçerek ilk kez MÖ 2600 civarında mesajlara ve posta teslimi, tarih, efsane, matematik, astronomik kayıtlar ve diğerlerine uygulanacak. takipler. Yazının yaygınlaşmasıyla birlikte, ilk resmi okullar, genellikle bir şehir devletinin birincil tapınağının himayesinde kuruldu.
Sonunda Sümerler , yoğun tarım ve sulama ile evcilleştirmeyi başlattılar . Emmer buğdayı , arpa , koyun ( yaban öküzü olarak başlar ) ve sığırlar ( yaban öküzü olarak başlar ) ilk kez büyük ölçekte yetiştirilen ve yetiştirilen türlerin başında gelir.
Macar-Sümer hipotezi
Macar ve uluslararası tarih yazımında Sümerleri Macarlarla ilişkilendiren bir hipotez vardır . Buna göre, Sümer ve Macar dilleri birbiriyle ilişkilendirilecek ve her iki halkın ataları geçmişte temas kuracak ve ortak bir kökene sahip olacaktı. Bu, çok büyük bir zamansal boşluk bırakıyor ve Ural halkları için çok kapsamlı bir kökene işaret ediyor ( Urheimat'larının genellikle Ural Dağları'nın batısında olduğuna inanılıyor ). Destekçilerinin çoğu Macarca ve diğer Fin-Ugor dilleri arasında doğrudan bir dilbilimsel ilişkiyi reddediyor .
Hipotez, 19. ve 20. yüzyılın başlarında Sümerologlar arasında daha popülerdi. Günümüzde, tıpkı Macarca, Türkçe ve Fince dilleri gibi Sümercenin sondan eklemeli bir dil olduğu kabul edilmekle birlikte, dil yapısı açısından bunlara ve bazı Kafkas dillerine benzemektedir; ancak kelime dağarcığı , dilbilgisi ve sözdiziminde Sümer hala tek başına duruyor ve yaşayan ya da ölü başka herhangi bir dille alakasız görünüyor.
Ayrıca bakınız
- Irak tarihi
- Sayı yazma tarihi
- Eski Mezopotamya ölçü birimleri
- Eski Mezopotamya dini
- İndus-Mezopotamya ilişkileri
Notlar
Referanslar
daha fazla okuma
- Ascalone, Enrico. 2007. Mezopotamya: Asurlular, Sümerler, Babilliler (Medeniyetler Sözlükleri; 1) . Berkeley: Kaliforniya Üniversitesi Yayınları. ISBN 0-520-25266-7 (ciltsiz).
- Bottéro, Jean, André Finet, Bertrand Lafont ve George Roux. 2001. Eski Mezopotamya'da Günlük Yaşam . Edinburgh: Edinburgh University Press, Baltimore: Johns Hopkins University Press.
- Crawford, Harriet EW 2004. Sümer ve Sümerler . Cambridge: Cambridge University Press.
- Leick, Gwendolyn. 2002. Mezopotamya: Şehrin İcadı . Londra ve New York: Penguin.
- Lloyd, Seton. 1978. Mezopotamya Arkeolojisi: Eski Taş Devri'nden Pers Fethine . Londra: Thames ve Hudson.
- Nemet-Nejat, Karen Rhea. 1998. Eski Mezopotamya'da Günlük Yaşam . Londra ve Westport, Conn.: Greenwood Press.
- Kramer, Samuel Noah (1972). Sümer Mitolojisi: MÖ Üçüncü Binyılda Manevi ve Edebi Başarı Üzerine Bir İnceleme (Rev. ed.). Philadelphia: Pennsylvania Üniversitesi Yayınları. ISBN 978-0-8122-1047-7 .
- Roux, Georges. 1992. Eski Irak , 560 sayfa. Londra: Penguin (önceki baskılar farklı sayfalara sahip olabilir: 1966, 480 sayfa, Pelican; 1964, 431 sayfa, Londra: Allen ve Urwin).
- Schomp, Virginia. Eski Mezopotamya: Sümerler, Babilliler ve Asurlular .
- Sümer: Cennet Şehirleri (Timelife Kayıp Medeniyetler) . Alexandria, VA: Time-Life Books , 1993 (ciltli, ISBN 0-8094-9887-1 ).
- Woolley, C. Leonard . 1929. Sümerler . Oxford: Clarendon Press.
|Wikimedia Commons aşağıdakilerle ilgili medyaya sahiptir:|
- Eski Sümer Tarihi - Eski Yakın Doğu Elektronik Özeti Tarihi
- Irak'ın Eski Geçmişi - Penn Müzesi
- Sümer tarihine kısa bir giriş.
- Coğrafya
- Tarih Dosyaları: Eski Mezopotamya
- Dil
- Sümer Dili Sayfası , belki de web'deki en eski Sümer web sitesi (1996 yılına kadar uzanır), derlenmiş sözlük, ayrıntılı SSS, kapsamlı bağlantılar vb. İçerir.
- ETCSL: Elektronik Metin Kitaplığı Sümer Edebiyatı 400'den fazla Sümer edebi metninin tam çevirisine sahiptir.
- PSD: Pennsylvania Sümer Sözlüğü , henüz başlangıç aşamasındayken, Ağustos 2004'ten itibaren çevrimiçi olarak aranabilir.
- CDLI: Cuneiform Digital Library Initiative , büyük ölçüde Erken Hanedanlar ve Ur III dönemlerine ait, transliterasyondaki büyük bir Sümer metinleri külliyatıdır, görüntülerle erişilebilir.