Tedavi edilmediği takdirde ortalama hayat süresinde %25 kısalmaya yol açan uyku apnesinin bir an önce etkin tedavi edilmesi gerekir.
İnsanların %25’inde horlama, erkeklerin %4’ünde, kadınların ise %2’sinde uyku apnesi (sleep apne) mevcuttur. Ancak, toplumlarda obezitenin giderek artması ile birlikte bu oranlarda da artışlar görülmektedir. Horlama ile ilgili çok çeşitli cihazlar geliştirilmiş olup CPAP (hastaya devamlı pozitif basınçlı oda havası veren cihaz) uygulaması hariç olmak üzere tama yakın oranda etkisiz olduğu anlaşılmıştır.
Horlama nasıl oluşur?
Üst solunum yolunda çeşitli sebeplere bağlı olarak ortaya çıkan daralma neticesinde teneffüs edilen havanın hızlı geçişi olmaktadır. Bu hızlı geçiş dil arkası, yumuşak damak, küçük dil geniz arkası bölge ile teması sağlar. Bu durum ise titreşime ve dolayısıyla horlamaya (snoring) yol açmaktadır.
Horama, aile hayatı için ciddi bir sorundur. Horlayan kişi tatil ve gezilerde istenmeyen kişidir.
Horlamaya yol açan durumlar nelerdir?
-Büyük bademcik, geniz eti
-Şişmanlık
-Büyümüş küçük dil ve sarkık yumuşak damak
-Burun tıkanıklığına yol açan septum deviasyonu, konka hipertrofisi, allerji, soğuk algınlığı, sinüzit de zaman zaman horlamaya sebep olurlar.
Horlamanın ağır formu tıkayıcı tipte uyku apnesidir.
Horlayan kişiler için ne tür önlemler ve uygulamalar yapılabilir?
-uyku ilaçları, sakinleştirici ve allerji ilaçlarını akşam yerine gündüz almaları önerilir
-aşırı yorgunluktan kaçınmalı
-alkol almamalı
-akşam ağır yemek yememeli
-aynı evi paylaştığı horlamayan kişilere uykuya geçmeleri için süre tanımalı
-uykuda yan yatmaya alıştırılmalı
-yatak başı hafif yukarda olmalı
Horlamada teşhis nasıl konulur?
Hasta hikayesi için hasta yakınından veya kendinden bilgi alınır. İyi bir KBB muayenesi ile üst solunum yollarında daraltıcı durumların varlığı araştırılır. Hastanın kilosuna, çene yapısına bakılır.
Horlama tedavisinde neler yapılır?
Horlayan çocuklarda geniz eti ve bademcik büyüklüğü çok dikkat çekicidir ve cerrahi tedavisi mümkündür. Horlamada titreşen yapıların titreşimini azaltmak (yumuşak damağa radyofrekans, lazer veya pillar implant uygulaması ile ablasyon işlemi) ve hava yolunu genişletici ve kısmen başarılı olan horlama ameliyatları (uvulopalatofarengoplasti ameliyatı) uygulanmaktadır.
Tıkayıcı / Obstrüktif Uyku Apesi nedir ve nasıl oluşur?
Üst solunum yolundaki daralma çok daha ileri boyutlara ulaştığında yani tıkanıklık/obstrüksiyon olduğunda veya obeziteye bağlı diyafram yeterince kasılamadığında ise kandaki karbondioksit seviyesinin yükselmesi ve oksijen seviyesinin düşmesi ile birlikte dili önde tutan kaslar gevşer ve dil arkaya kaçarak solunum yolunu tamamen tıkar. Bunun sonucunda ise nefes tamamen durur. Buna tıkayıcı uyku apnesi /obstrüktif sleep apne diyoruz.
En az 10 saniye süre ile ve saatte en az 5 apne nöbetinin görülmesi durumunda ise birtakım şikayetler ortaya çıkmaktadır. Bu duruma ise uyku apnesi diyoruz. Çocuklarda da görülebilir.
Uyku apnesi olan herkeste horlama şikayeti de bulunurken, horlaması olan herkeste uyku apnesi olması şart değildir. Uyku apnesi vücuttaki tüm sistemleri olumsuz yönde etkiler. Buna bağlı olarak çok çeşitli şikayetler ortaya çıkar. Bu şikayetler topluluğuna ise uyku apne sendromu diyoruz.
Tıkayıcı uyku apnesinde hangi şikayetler bulunur?
-horlama ve nefeste durma nöbetleri
-sabah baş ağrıları
-gündüz uyuklama hali ve sık şekerlemeler
-koordinasyon bozukluklarına bağlı okul ve iş veriminde düşmeler
-kalpte çarpıntı ve ritm bozuklukları
-hipertansiyon
-uykuda huzursuz bacak hareketleri
-çocuklarda gece idrar kaçırmalar, gece ağlayarak uyanma, uykuda konuşma, gece terlemeleri, hiperaktivite, dikkatsizlik, halsizlik, iştahsızlık, büyüme problemleri, sık üst solunum yolu enfeksiyonu, çarpık dişler, küçük çene
Tıkayıcı uyku apnesi olanlarda hangi bulgulara rastlanılabilir?
-septum deviasyonu, konka hipertrofisi, burun içi tümörler ve polipler
-geniz bademciği, geniz bölgesi tümörleri
-büyük bademcikler, büyük uvula(küçük dil), gevşek yumuşak damak, dilin büyük olması
-küçük alt çene, alt çenenin geride yerleşik olması
-obezite (şişmanlık), kısa ve kalın boyun
-Yukardaki bulguların dışında, bazı kan hastalıkları, KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) gibi vücutta oksijen seviyesini düşüren sistemik hastalık durumlarında da apne benzeri tablolar ortaya çıkabilir.
-Apneye yol açan durumları aynı zamanda uyku bozukluğuna yol açan durumlar içinde de değerlendirebiliriz.
Tıkayıcı Uyku Apnesinde teşhis nasıl konulur?
Ya tanıklı apne dediğimiz hasta yakınının ifadesi veya uyku videosu ile ya da uyku laboratuvarında çekilen polisomnografi ile konulur. Polisomnografide kan oksijen ve karbondioksit seviyeleri, göz hareketleri, uyku fazlarının tespiti, göğüs, batın ve bacak kas potansiyelleri, beyin dalgalarını gösteren EEG, kalp için EKG testlerinin birlikte bulunduğu kombine test bataryası uygulanır. Ve bir rapor halinde çıktısı alınır.
Sonuç olarak; saatte kaç apne ve hipopne nöbeti olduğu, tıkayıcı apne mi yoksa santral apne dediğimiz beyin kaynaklı apne mi olduğu anlaşılır.
Ayrıca, apnenin şiddeti ortaya konulur. Şiddetine göre apneler:
-hafif apne: saatte 5-15 nöbet
-orta apne: saatte 15-30 nöbet
-ağır apne: saatte 30 üzerinde nöbet
Uyku apnesinde risk faktörleri nelerdir?
-sigara kullanımı,
-hipertansiyon,
-kalp hastalığı,
-obezite bulunması gibi risk faktörleri de vardır.
Risk faktörünün bulunması apne şiddetini bir üst derecede tanımlatır.
Tıkayıcı / Obstrüktif Uyku Apnesinde Tedavi Nasıl Yapılır?
Solunum yolunu genişletici uvulopalatofarengoplasti ameliyatı dahil olmak üzere sebebin ortadan kaldırılmasına yönelik ameliyatlar olduğu gibi, hastayı rahatlatıcı CPAP (cerrahinin çok riskli ve hastanın istemediği durumlarda burun ve boğaza basınçlı hava verilmesi), çeşitli ilaçlar, çene tutucu protez ve apereyler, yatış pozisyonları ve kilo verme gibi geçici veya kalıcı birtakım uygulamaları da içerir.
Tedavi edilmediği takdirde uyku apnesinde prognoz nasıldır?
Ortalama hayat süresinde %25 kısalmaya yol açan uyku apnesinin bir an önce etkin tedavi edilmesi gerekir.