Türkiye’de iki yüz civarında üniversite var ve hepsi birbirinin benzeri işlerle uğraşıyor. Ele aldıkları konular, onlara yaklaşma biçimleri, vardıkları sonuçlar ve elde edilen sonuçların pratik hayata aktarılamaması bakımından birbirlerinden epeyi ilerideler. Sayısız proje, önü alınmaz sayıda akademik çalışma, tezler, dergiler, bültenler gırla giderken devletin herhangi bir alana yönelik düzenlemesine olanak verecek “diri” nerdeyse hiçbir şey yok ortada. Türkiye eğer bu akademik mantıkla yoluna devam edecek ve böylesi çalışmalardan medet umarak büyük olma hayalleri kuracaksa, şimdiden kendini hazırlasın, hiçbir şey çıkmaz!.. Hiçbir şeyin çıkmayacağı çok açık, çünkü sosyal bilimler, fen bilimleri, mühendislik, tıp, sağlık bilimleri dahil olmak üzere bilim alanları ve çalışılan bütün konular neredeyse zaten dünyanın öteki memleketlerinde de aynı bakış açısıyla ve benzeri yöntemler kullanılarak götürülüyor. İşin ilginç tarafı ise çalışma özneleri, çalıştıkları alanın mikro sonuçlarının gerçekte ne işe yaradığını, neye hizmet ettiğini sorgulama makamında da değiller. Ortada ne bilim felsefesi var ne bilim ontolojisine dair tespit ne de yöntem meselesini berraklaştıracak teorik birikim!
Yöntem, esası bile gölgede bırakacak önemli bir hadisedir. Bir dünya görüşünün ortaya çıkıp yaygınlaşması yönündeki her türden tasarrufun ilk elden sorgulaması gereken husus yöntemin nasıl olacağına dair bilgilerin devşirilmesidir. Yöntemi bulunmayan bir dünya görüşü olmadığı gibi yöntem barındırmayan hiçbir öğreti de kendine meşruiyet alanı bulamaz. Bu o kadar böyledir ki tarih boyunca ortaya çıkan bütün dinler, onlara bağlı ahlaklar, yaşam tarzları, siyasi rejimler ve düşünsel eğilimlerin hepsinin öğretilerini, yaklaşımlarını, tarzlarını ortaya koydukları bir yöntem mutlaka vardır. ‘Oluş’tan bahsediliyorsa, yöntem hemen onun yanında, ona bitişik, ense kökünde nefes alıp veren bir uzantı olarak durur. Bugün Türkiye’de ne siyasette ne tarihte ne ekonomide ne sosyal hayatta ne de akademianın öteki alanlarında kendine özgü bir yöntem bulunduğunu söylemek imkan haricidir. Her şey el yordamıyla götürülüyor. Günübirlik reçeteler kullanılıyor. Sorunların çözümüne yönelik her türden yaklaşımda, pratik kendisini teoriden önce dayattığı için hiçbir çözüm nihai devaya dönüşemiyor. Dahası, modern farmakolojide olduğu gibi her çözüm, içinde potansiyel olarak mutlaka bir yan etki listesi barındırıyor. Bu, Tanzimat’tan beri böyle ve hiç değişmedi. Sebepleri ayrıca tartışılabilir, tartışılması gerekir. Ancak varılan noktada “yöntemsizliğin” kategorik olarak hayatın amatör ve profesyonel alanlarında bir pusula kaymasına yol açtığı ve pusulasız gemilerin rota bilmezliklerinin sayısız karmaşaya yol açtığı, bunun da hiçbir zaman birikime dönüşemediği, kendi geleneğini oluşturamadığı, ülkeyi dağınık bir bilgi toplama merkezine dönüştürdüğü ortada.
Kadim devirlerden beri Doğu’da ülkelere yön veren, siyasetin, kültürün, medeniyetin, maarifin öncü gücü hep ilmiye olmuştur. İlmiyenin varlık alanını bunca genişletmesinin altında ise sağlam bir kıyas üstüne oturan ciddi bir usul takip etmesi yatar. Tanzimat’la birlikte bilinçli yahut bilinçsiz ilk harap edilen kurumlardan biri ilmiyedir. Medreseler artık kangrenleşmiş bilgi uzuvlarına montaj yapmaktan öteye geçememiş, yerine geçen üniversiteler ise mutlak pozitivist anlayışı belki Auguste Comte şakirtlerinden çok daha pervasızca uygulama alanlarına dönüştürmüştür. Bu hiç değişmedi. Hala, en milli olanından en liberaline, en İslamcısından en solcusuna kadar Türkiye’deki bütün üniversiteler aynı mantık üzerinden, aynı episteme, aynı ontoloji, aynı gramer, aynı yöntem ipleriyle birbirine bağlı şekilde yollarına devam ediyor ve aslında devam etmiyor, dört bir taraflarından bağlanmış kuru bilimsel gerçeklik simülasyonunca yutulup duruyorlar. Dünyanın ve İslam dünyasının Batı tarafından soğurulması, kendine entegre edilmesi sürecinin baş aktörlerinden olan üniversitelerin bir tanesi bile, tek biri bile oturup bu yöntem meselesini birincil önceliğine dönüştürecek sağduyuyu kendinde bulamıyor. Neden? Çünkü oraya çıkana kadar nefes nefese idealizm pompalayanlar, oraya vardığında kendini içinde bulduğu pratiğin müzmin dişlisine dönüşüyor. Kendileri de harap oluyor, onlarla sürüklenenler de. Her zaman olduğu gibi olan yine Türkiye’ye oluyor, yazık!