Başbakan Tayyip Erdoğan’ın “Rejim Halep’te gereken cevabı Suriye’nin öz evlatlarından alacak” sözü rejimi devirme stratejisinin Halep üzerine kurulduğuna işaret ediyordu. Ezici çoğunluğu Sünni olan Halep düşecek, muhaliflerin askeri ve sivil kanatları Özgür Suriye Ordusu ile Suriye Ulusal Konseyi kurtarılmış bölgede üstlenip rejimin elindeki diğer kalelere buradan yüklenecekti. Libya’da Bingazi’de olduğu gibi... Fakat Halep’in öz evlatları muhalif komutan Ebu Haşiş’in deyişiyle ‘devrime katılmadı!’ Kurtarılmış bölgelerin sakinlerinden imkânı olanlar muhaliflere destek olmak yerine kaçmayı seçti. Kürtler kendi semtlerine muhalifleri sokmadı, rejim yanlısı Sünni aşiretler de silahlarını muhaliflere doğrulttu. Ağır silahlarla ölüm saçan rejimin gaddarlığı kadar Sünni kitlelerin beklendiği gibi muhaliflerin safında durmaması Halep planını zora soktu.
Türkiye sınırı ısınırsa
Selahaddin gibi yerlerden çekilen muhaliflerin peşinden sıcak takip sürerse haliyle Türkiye sınırı ısınacak. Hem savaşçılar hem siviller sınıra yüklenecek. Türkiye düşürülmediği anlaşılan jet nedeniyle ilan ettiği angajman kuralları çerçevesinde sınırda olası askeri hareketliliğe nasıl bir tepki verecek? Ki bu angajman nedeniyle Suriye tankları sınırdan uzaklaşınca muhalifler için güvenli koridor oluşmuştu. Şimdi Halep düşmeyince işler sarpa sardı. ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton’ın önceki gün İstanbul’da mevkidaşı Ahmet Davutoğlu, Başbakan Tayyip Erdoğan ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ile ayrı ayrı yaptığı görüşmelerde kartlar yeniden karıldı. Suriye’nin kuzeyindeki Kürtlerin de denkleme girmesi üzerine Ankara, Esad rejiminin sonunu getirecek daha cesur bir stratejiyle bandı başa sarmak ve buna ABD’yi ortak etmek istiyor. Ankara kısa sürede sonuç için sabırsız; çünkü komşuda ‘silahlı kalkışma organize etmek’ gibi bir yola girdiği için diplomasideki mayınlı tarla büyüyor, İran ve Irak’la restleşme derinleşiyor, Katar ve Suud’un finanse ettiği ‘seyyar mücahitler’ inisiyatif kazanıyor ve mezhep düşmanlığı Türkiye’yi de etkisi altına alıyor.
Komuta ve silah desteği
İstanbul’daki toplantıların kritik başlığının uçuşa yasak bölge olduğu anlaşılıyor. Denizden ve havadan dış müdahale olmadan asilere güvenli sığınak görevi görecek bir tampon bölgenin oluşması imkânsız. Buna bir de uluslararası mutabakat eksikliğini ekleyelim. ABD kasımdaki seçime giderken tek taraflı olarak yeni bir cephe açmaya gönüllü değil. Zira Clinton uçuşa yasak bölgenin bir seçenek olduğunu ama üzerinde derinlemesine düşünülmesi gerektiğini söyledi. Türkiye, sınıra akın edecek sivilleri koruma adına müdahale seçeneğini de dillendiriyor. ABD’nin desteği olmadan bu da zor. Clinton’ın sözlerine bakılırsa operasyonel planlama ihtiyacını gidermek için askeri ve istihbarat birimlerinin de katılımıyla bir çalışma grubu oluşturulacak. Aslında bu biraz malumun ilanı. Operasyon zaten var. CIA ajanlarının Katar ve Suudi Arabistan’ın finanse ettiği silahların muhaliflere sevkinde rol aldıklarını Amerikalı yetkililer de defaten dile getirdi. Türkiye topraklarında silah eğitiminin verildiğine dair de bolca itirafnameler dinledik. Anlaşılan bir kez daha iç savaşı büyütme hesabı yapılıyor. Bunun için rejime öldürücü darbeler vuracak bir ‘organize muhalif ordunun’ teşekkülü için çabalar arttırılacak. Başından beri birbirinden kopuk milis güçlerini komuta düzeni içine sokmaya çalıştılar ama olmadı. Etkili komuta ve ağır silah olmadan muhaliflerin tutunması zor. ABD ise şu aşamada doğrudan silah yardımına hazır değil. Washington sonuç garantisi sunmayan bir savaşla fazla ilişkilendirilmekten kaçınıyor. ABD’nin tercihi iç savaş düzeninde bir tarafı destekleyerek vekâlet (proxy) savaşı yürütmek. Diğer türlüsü ABD’yi henüz isteksiz olduğu bir savaşın içine çekebilir. Washington planlarını Ankara gibi muhaliflere tiyo verircesine “Süleyman Şah Türbesi bizim toprağımızdır. Oraya saldırı bize ve NATO’ya saldırı sayılır” mantığıyla yapmıyor.
Alternatif sancısı
Tabii ABD’yi süreci zamana yaymaya iten bir başka neden rejimin alternatifinin net olmaması. Batıda Kaide savaşçıları ve azınlıkların kaderine dair yazılar, özellikle Avrupalıların rejimi devirme planını ağırdan aldıklarını gösteriyor. ABD geçiş süreci hazırlıklarını hızlandırmayı kararlaştırırken İslamcılarla ilgili endişeleri gidermek için ağırlığı Müslüman Kardeşler’den başka gruplara kaydırmaya çalışabilir. Ama malzeme kireçten, zoraki muhalif birlik büyümek yerine dağılıyor. Müdahale ve silaha karşı çıkan öteki muhalefet zaten potada değil. General Menaf Tlass ve eski Başbakan Riyad el Hicab gibi rejim eskilerinin geçiş sürecinde aktörler olarak pazarlanması da muhalifler açısından tam bir trajedi. Sözün özü Clinton’la toplantının ‘Esad rejimi için sonun başlangıcı’ diye sunulması yanıltıcı olabilir. Bu dağ daha çok fare doğurur.