Lilith efsanesinin semavi dinlerden çok önceye, Mezopatamya uygarlıklarına dayandığı söylenir. Tarihin tozlu ve ağırlaşmış sayfaları Lilith’e erkekleri baştan çıkaran, bebekleri öldüren, kadın düşmanı rollerini biçmişti. Bu güzel kadının öfkesine yenik düştüğü kesindi ancak eşitlik arzusu yansıtıldığı gibi ukalaca bir istem miydi? Orta Çağ’da kızıl saçlı, vücudunda bir ben ya da doğum lekesiyle doğmuş veya şifacı kadınların cadı olduğu gerekçesiyle diri diri ateşe verildiği an Lilith’in çığlıkları mı yankılanırdı evrenin duvarlarında? Yoksa bütün bu kadınların alnında kara bir damga mı olmuştu Lilith?
Feminizm İkonu Olarak Lilith
Adem’in ilk karısının Lilith olduğu söylenir, tıpkı kendisi gibi topraktan yaratılmış ilk karısı… Havva’nın daha sonra Adem’in kaburga kemiğinden yaratıldığı da eklenir. Lilith, Adem ile aynı anda ve aynı maddeden yaratıldığı için kendini ona denk görüyor ve eşit olduklarını her fırsatta belirtiyordu. Adem ise bu görüşe katılmıyor, kendini daha sonraları en büyük düşmanı olacak sevgili karısından üstün görüyordu. Bazı söylentilere göre Lilith, Adem’e sık sık her şeyin bir amacının olduğu hatırlatıyor, sözlerine her şeyin Lilith’e hizmet ettiğini söyleyerek son veriyordu. Hemen arkasından kısık sesle: “Adem de dahil olmak üzere.” Yoksa Lilith tarihin ilk feminist aktivisti değil de kendini beğenmişliği öfkeye dönüşmüş bir şeytandan başka bir şey değil miydi? Feminizm denklik demek değil miydi? Kadın haklarını savunurken erkekleri gözetmemek de nereden çıkmıştı?
İblisle Aşk ve Bedeli
Cennetten çıkmanın tek yolu, Tanrı’nın söylenmesi yasak adını söylemekten geçer. Lilith’in yasaklarla dolu hayatında allanmış ilk elma… Cennetten kaçan Lilith artık tek başınadır; yanında denkliği iddia edecek biri olmadığından, her şeye denktir. Kısa süre sonra İblis ile Lilith birbirlerine aşık olurlar ve evliliklerinden 100 cin çocukları olur. Kim bilir, belki bütün bunları Adem ve Tanrı cennetten, başlarını tedirgin şekilde iki yana sallarken izliyorlardır. Tanrı’nın Lilith’i ikna etmeleri için 3 melek gönderdiği söylenir. Melekler, geri dönmediği takdirde her gün İblis’ten olan bir çocuğunu öldüreceklerini söyler. Bu sırada Tanrı, Adem’in yalnızlığına dayanamamış ve onun kaburga kemiğinden Havva’yı yaratmıştır. Havva, aynı Lilith’e benzemektedir ve Adem Lilith’in pişman olup geri döndüğünü düşünmüştür. Adem ve Havva birlikteliğini kabullenemeyen Lilith onların soyundan gelen çocukları öldürmeye karar verir. Söylentiye göre doğduktan sonra kızları 20 gün, erkekleri de 8 gün sonra öldürmeye gelir.
İlk Günah Ve Cennetten Kovuluş
Michelangelo’nun ünlü freski “İlk Günah ve Cennetten Kovuluş”ta Adem ve Havva’nın ilk günahlarını işledikleri anda ağaca dolanmış yılan şeklinde tasvir edilen bir kadın vardır. Bu yılanın Lilith’i temsil ettiği ve ilk günahı işlemeleri konusunda Adem ve Havva’yı kandırdığı iddia edilir. Lilith’in amacı cennetten kovulan Adem ve Havva’nın çocuklarına daha kolay ulaşmaktır. Geri adım atmadığı her gün bir çocuğu öldürülen Lilith’in canı çok yanmaktadır ve karakterine has kendini beğenmişliği acısından öfkeye dönüşür. Adem ve Havva’nın çocuklarına musallat olur.
Pek çok kültürde Lilith’in Adem ve Havva’nın soyundan gelen çocuklara musallat olmasına karşın tedbirler alınır. Örneğin Anadolu’da loğusa anne ve bebeğinin 40 gün yalnız bırakılmaması, annenin baş ucuna bıçak konulması, annenin başına kırmızı kurdele bağlanması bunların arasındadır.
Peki sizce Lilith; tarihin ilk aktivisti olup eşitlik savaşında kangren olmuş kolunu kesen bir kadın mıydı, yoksa gözünü kibir ve öfke bürümüş bir şeytan mı?
Elif Nur ÜNAL
Instagram Blog: @visuallagom