Gençler de yazıyı okusun diye zaman zaman yaptığım gibi bu hafta twitler halinde yazacağım. Yani cümlelerimdeki harf sayısının 140’ı geçmemesine dikkat edeceğim.
Konumuz domates. Çünkü manav tezgahlarına tarla domatesleri sökün etti. Yani tatsız, içi kazıklı sera domateslerinden kurtulduk. Artık gerçek domates yiyebiliriz.
Her bölgenin lezzetli bir domates cinsi vardır. Ben en çok Çanakkale yöresininin tarla domatesini, Marmaris’in Karacasöğüt Köyü domatesini ve Kilis domatesini severim.
Bu aylarda kırmızı soğanla yapılan ve üstüne beyaz peynir rendelenen Domates salatasını çok severim. Ünlü aşçı Ece Aksoy, bu salataya “Domatese Kar yağdı” adını koymuştur.
Yine bu aylarda yapılan bol yeşil biberli, soğanlı çoban salatasının suyuna ekmek banmaya da doyamam. Tarla domatesi ile yapılan ezme de çok lezzetli olur.
Her öğün bol domatesli, yeşil biberli menemen yiyebilirim. Menemenin en lezzetlisi, tarla domatesi piyasaya çıktığı zaman yapılır.
Domates bu aylarda sofraları şenlendirir. Türlüye, taze fasulyeye, bamyaya, bezelyeye, kebaba, köfteye lezzet üstüne lezzet katar.
Benim favori sosum: Rendelenmiş domates, sarmısak, fesleğen, biraz sirke, iki kesme şeker. Tüm bunları kısık ateşte uzun uzun kaynatın.
Patlıcan kızartması en sevdiğim yemeklerin başında gelir. Kızartmanın üstüne yukarıdaki sosu dökerseniz damağınız çatır çatır çatlar.
Bezelye de bu mevsimin sebzelerindendir. Bunun yanına pilav yakışır. Pilavı rendelenmiş tarla domatesi ile yaparsanız, damağınızı bayram yerine çevirirsiniz.
Avrupa’ya geldikten ancak 200 yıl sonra kendini kabul ettiren domates, tüm dünyada patatesten sonra en çok tüketilen sebzedir.
Domates aslen Güney Amerikalı’dır. İlk zamanlar Peru’da ve Şili’de kirazı andıran küçük salkımlar halinde yabani olarak yetiştiriliyordu. Ne zaman ehlileştirildiği bilinmiyor.
Kristof Kolomb’un adamları domatesi ilk kez İspanya’ya getirdiler. Ama kimse uzun süre bu renkli topları mutfağına sokmadı, süs bitkisi olarak yetiştirdi.
Domates, İspanya’dan, İspanya krallığına bağlı olan Napoli’ye geçti. Bu, makarna ve pizza sosunun icadının ilk adımı oldu.
Çoğunlukla süs bitkisi olarak yetiştirilen veya sinekleri uzaklaştırmak için kullanılan domates, böylelikle İtalyan mutfak kültürüne utangaç bir giriş yaptı.
Koruk suyuyla tatlandırılan domates ilk önceleri salata olarak yenilmeye başlandı. 1692 tarihinden itibaren Napoliten tariflerde görülmeye başladı.
Domatesin ilk resmi,1772 yılında Louis Eugenio Melendez adlı ressam tarafından yapıldı. Daha geç dönemler de ise diğer İspanyol ressamlar da domates resmi yaptılar.
18. yüzyılda Avrupa’nın kuzeyinde domates hala bilinmiyordu. Domatesin Parislilerle tanışmasına Fransız İhtilali neden oldu.
Marsilyalı lokantacılar, özellikle Saintte Anne sokağındaki “Les Trois Freres Provençaux” ve yine aynı kentteki “Le Boef a la Mode” lokantası domatesi meşhur etti.
Amerika Başkanı Thomas Jefferson 1781’de domatesli ilgilenmeye başladı ama domates ancak 19. Yüzyılın başlarında ABD’yi fethetti.
Önce Louisiana’ya geldi. Malezya dilindeki bir balık sosunu ifade eden Kechap’tan gelen Ketçap, bu dönemde ortaya çıktı ve hızla dünyaya yayıldı.
Artık kimyanın ve yaban arıları ve uğur böceklerinin yardımıyla yetiştirilen yusyuvarlak, kıpkırmızı, pürüzsüz, sağlıklı domateslerin tek kusuru tatsız olmaları.
Domatesin tadı kadar sembolik değerleri de önemli. Örneğin Mali’deki bazı kabileler domatesin kırmızı suyunun adet kanını, doğurganlığı simgelediğine inanırlar.
Kırmızı ve sulu domates, dünyanın bir çok yerinde erotik çağrışımLara neden olur. Şilili romancı İsabel Allende domatesin afrodizyak bir sebze olduğunu söyler.
Bugün dünyada 2 bin çeşit domates olduğu tahmin ediliyor. Bir çok yerde orijinal çeşitleri yeniden yetiştirebilmek için özel bostanlar kuruluyor. Darısı bizim başımıza.
Yüzde 94’ü sudan oluşan domates, çok düşük kalorili olduğu için kilo vermek isteyenlerin çekinmeden yiyebilecekleri besin maddesi.
Domates hücre yaşlanmasına karşı mücadele oldukça etkili. Ayrıca içerdiği Likopen nedeniyle güçlü bir antioksiden kabul ediliyor.