Kur'an-ı Kerim'in Tarihi: Kur'an-ı Kerim'in Nüzulü
Kuran'ın Tarihi: Kuran ne zaman indi?
Ramazan ayının birçok faziletli isimle anıldığı bilinmektedir. Birçokları arasında Kur'an-ı Kerim ayı olarak bilinir. Nitekim Kur'an-ı Kerim Ramazan ayında nazil olmuştur. Allah ( c.c ) Bakara Suresi'nde şöyle buyurmaktadır:
شَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَـٰتٍ مِّنَ ٱلْهُدَىٰ وَٱلْفُرْقَانِ
Ramazan ayı, Kur'an'ın insanlık için apaçık hidayet delilleri ve standart ( hak ile batılı ayırt etmek için ) olarak indirildiği aydır.
( Bakara Suresi, 2:185 )
Bu bağlamda, Kur'an-ı Kerim'in Kadir Gecesi'nde indiği yaygın olarak kabul edilmektedir . Ancak Kur'an'ın insanlığa Nüzul-i Kuran gecesinde indiği de bilinmektedir .
Kadir Gecesi ve Nuzul Al-Quran'ın olaylı gözlemleri arasında herhangi bir fark var mı ? Yoksa aslında aynı şeyi mi kastediyorlar?
Bazı âlimlerimiz, Nuzul-i Kuran'ın bugün birçok Hicri takvimde işaretlendiği gibi Ramazan'ın 17'sinde gerçekleştiğini düşünüyor.
Öte yandan Kadir Gecesi'nin de Ramazan ayında olacağına işaret eden pek çok hadis vardır. Bununla birlikte, kesin tarihin kendisi, Allah'ın ( cc ) hikmetiyle bilinmemektedir.
إِنَّ هَذَا الشَّهْرَ قَدْ حَضَرَكُمْ وَفِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ مَنْ حُرِمَهَا فَقَدْ حُرِمَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَلَا يُحْرَمُ خَيْرَهَا إِلَّا مَحْرُومٌ
Muhakkak ki bu ay ( Ramazan ) size kendini arzetmiştir. İçinde bin aydan daha hayırlı bir gece vardır. Kim ondan mahrumsa, bütün hayırlardan mahrumdur. Onun hayrından mahrum ( gerçekten mahrum olan ) dışında kimse mahrum değildir.
( Sünen İbn Mace )
Birincisinin farklı bir tarihi olsa da, ikincisi belirsizliğini koruyor. Bu, her iki olayın da farklı olduğunu ve özellikle aynı şeye gönderme yapmadıklarını anlamamıza yardımcı olur. Her iki olay da Ramazan ayında gerçekleşmesine rağmen, Nüzul-i Kuran gecesi ve Kadir Gecesi aynı özel olayı ifade etmez.
Peki Kur'an nasıl iki ayrı olay üzerine gökten inebilir?
Kadir Gecesi
Bu konuyu anlamak için öncelikle Kur'an'ın inişinin aşamalarının olduğunu bilmek önemlidir. Levh-i Mahfuz'da kayıtlı olan Kur'an -ı Kerim, ilk olarak Kadir Gecesi olarak bilinen gecede Sema' - Dünya'ya indirilmiştir .
إِنَّآ أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةِ ٱلْقَدْرِ
Muhakkak ki biz onu ( Kur'an'ı ) Kadir gecesinde indirdik.
( Kadir Suresi, 97:1 )
Başka bir ayette Allah ( cc ) şöyle buyurmaktadır:
إِنَّآ أَنزَلْنَـٰهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَـٰرَكَةٍ ۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ
Muhakkak ki biz onu mübarek bir gecede indirdik, çünkü biz her zaman ( kötülüklere karşı ) uyarırız.
( Duhan Suresi, 44:3 )
Hem Kadir Gecesi hem de Mübarek Gecesi, sırasıyla önceki ve sonraki ayetlere göre, Kuran'ın en alt Semaya inişinin ilk aşamasının gerçekleştiği aynı geceyi belirtir.
Daha sonra, 23 yıllık peygamberlik süresi boyunca, hem Mekke'de hem de Medine'de, aşağı Semalardan Kur'an indirildi ve kademeli olarak Hz. Peygamber'e vahyedildi.
Nüzul-i Kuran Gecesi
Tevrat , Zebur ve İncil gibi daha önce indirilmiş olan kutsal kitapların aksine Kuran, Hz.Muhammed ( sav )'e bir kerede eksiksiz bir kitap olarak indirilmemiştir. Peygamber'e kademeli olarak indirilen bu vahiy, Kur'an'ın inişinin ikinci aşamasını işaret etmektedir.
Peygamber Efendimize ( sav ) ilk vahiy inen Nüzul-i Kur'an ( Kur'an'ın İnişi ) gecesi olarak bilinir. Bu, Peygamber'in Hira mağarasında Cebel Nur'da ( Işık Dağı ) Cibril ( as )'le ilk karşılaştığında oldu ve burada meleğin ondan Alak Suresi'nin ilk beş ayetini açıklayarak okumasını istedi:
ٱقْرَأْ بِٱسْمِ رَبِّكَ ٱلَّذِى خَلَقَ. خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ مِنْ عَلَقٍ. ٱقْرَأْ وَرَبُّكَ ٱلْأَكْرَمُ. ٱلَّذِى عَلَّمَ بِٱلْقَلَمِ. عَلَّمَ ٱلْإِنسَـٰنَ مَا لَمْ يَعْلَمْ
Oku, ( Ey Peygamber ) Yaratan Rabbinin adıyla, O, insanı yapışan bir zar olarak yarattı. Okumak! Ve senin Rabbin, kalemle öğreten, insanlara bilmediklerini öğreten kerem sahibidir.
( Alak Suresi, 96:1 - 5 )
Bu, Aişe ( ra )'nın rivayet ettiği şu hadisle tutarlıdır:
حتَّى فَجِئَهُ الحَقُّ وهو في غَارِ حِرَاءٍ، فَجَاءَهُ المَلَكُ فِيهِ، فَقالَ: اقْرَأْ، فَقالَ له النبيُّ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ: فَقُلتُ: ما أنَا بقَارِئٍ، فأخَذَنِي فَغَطَّنِي حتَّى بَلَغَ مِنِّي الجَهْدُ، ثُمَّ أرْسَلَنِي فَقالَ: اقْرَأْ، فَقُلتُ: ما أنَا بقَارِئٍ، فأخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حتَّى بَلَغَ مِنِّي الجَهْدُ، ثُمَّ أرْسَلَنِي فَقالَ: اقْرَأْ، فَقُلتُ: ما أنَا بقَارِئٍ، فأخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حتَّى بَلَغَ مِنِّي الجَهْدُ، ثُمَّ أرْسَلَنِي فَقالَ: (اقْرَأْ باسْمِ رَبِّكَ الذي خَلَقَ) - حتَّى بَلَغَ - (عَلَّمَ الإنْسَانَ ما لَمْ يَعْلَمْ)
“..Hak, Hira mağarasında iken ansızın üzerine indi. Melek ona geldi ve okumasını istedi. Peygamber, "Ben okuma bilmem" diye cevap verdi. ( Peygamberimiz devam etti ) "Melek beni ( güçlü bir şekilde ) tuttu ve öyle bir sıktı ki bitkin düştüm. Sonra beni bıraktı ve tekrar okumamı istedi, ben de "Okuma bilmiyorum" dedim. beni tekrar tuttu ve gücüm tükenene kadar ikinci kez sıktı, sonra beni bıraktı ve tekrar okumamı istedi, ama ben yine "Okuma bilmiyorum ( ya da ne okuyayım? )" dedim. Bunun üzerine beni üçüncü kez tuttu ve sıktı, sonra bıraktı ve "Oku: Yaratan Rabbinin adıyla" dedi. İnsanı bir alaktan yaratmıştır. Oku ve Rabbin çok cömerttir. ( O ( cc )) kalemle öğretendir.
( Muttafakun'aleyh )
Alimler , Nuzul Al-Quran'ın gerçek tarihi açısından farklılık gösterir. İmam Taberî gibi bazı âlimler, bunun Ramazan'ın 17'sinde gerçekleştiği görüşündedir. Diğerleri, bunun Ramazan ayında 21'inde veya başka tarihlerde gerçekleştiğini düşünüyor. Hatta bunun diğer hicri aylarda gerçekleştiğine dair başka görüşler de vardır. Ancak birçok bilim adamı, bunun bir Pazartesi günü gerçekleştiği konusunda hemfikir. Ebu Katade ( ra ) anlatıyor:
وَسُئِلَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ الاِثْنَيْنِ قَالَ: ذَاكَ يَوْمٌ وُلِدْتُ فِيهِ وَيَوْمٌ بُعِثْتُ أَوْ أُنْزِلَ عَلَىَّ فِيهِ
Daha sonra kendisine Pazartesi günü oruç tutması sorulduğunda, "Doğduğum gündü" cevabını verdi. Peygamberlikle görevlendirildiğim veya bana vahiy indirildiği
( Sahih Müslim )
Özetle Kadir Gecesi , Kur'an'ın nüzulünün ilk aşamasını, Nuzul Al-Quran ise Kur'an'ın nüzulünün ikinci aşamasından itibaren ilk vahyi ifade eder. Her ikisi de ramazan ayına denk gelen mübarek gecelerdir.
Ramazan ve Kuran
Kuran'ın inişinin her iki aşamasının da Ramazan ayında nasıl gerçekleştiği hakkında çok şey söylendi. Gerçekten de Ramazan ve Kuran'ın birbiriyle özel bir ilişkisi vardır. Ramazan günlerini Kur'an-ı Kerim tilaveti ve tefekkürleri ile canlandırmanın teşvikine işaret eden çok sayıda rivayet vardır.
Genellikle Ramazan ayında, topluluğumuzun birçok üyesi kutsal kitabı okumak için ( şimdi sanal olarak bile ) çemberler kurardı. Bu uygulama aynı zamanda ' Tadarus Al-Quran ' olarak da bilinir ve gruptaki her bireyin belirli bir ölçüde okuduğu ve okumaya devam etmesi için bir sonraki kişiye aktardığı. Bu çevrelerin çoğu, Ramazan ayının sonlarına doğru Kuran'ın son suresine ulaşacaktı.
Bu gelenek, aslında Resulullah ( sav )'ın Peygamberimiz'in Ramazan'ın bütün gecelerinde Cebrail ( as ) ile birlikte Kur'an-ı Kerim okuduğunu görmesine kadar uzanmaktadır.
وكانَ جِبْرِيلُ يَلْقَاهُ في كُلِّ لَيْلَةٍ مِن رَمَضَانَ, فيُدَارِسُهُ القُرْآنَ
Cebrail ( as ), her ramazan gecesi onunla ( Peygamber ( sav ) ) buluşur ve onunla Kur'an-ı Kerim okurdu.
( Sahih Al-Buhari )
Bazı âlimler de bahse konu hadislerden, Kur'an'ın günün her saatinde okunması teşvik edilse de, Kur'an'ın gece okunmasının daha çok tercih edildiği görüşündedirler. Gece kılınan ek sünnet namazlara dinde ne kadar değer veriliyorsa, Kur'an-ı Kerim'in okunması da öyledir.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْمُزَّمِّلُ. قُمِ ٱلَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا. نِّصْفَهُۥٓ أَوِ ٱنقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا. أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ ٱلْقُرْءَانَ تَرْتِيلًا
Ey ( kıyafetine ) sarılan! Geceleri ( namaz kılmak için ) ancak yarısı hariç, yarısından biraz eksiltin veya biraz artırın ve Kur'an'ı ölçülü bir şekilde okuyun.
( Müzammil Suresi, 73:1 - 4 )
Peygamber döneminde Kuran'ın henüz bir kitap ( Mushaf ) şeklinde gelmediğini belirtmekte fayda var. Peki Peygamber Efendimiz ( sav ) ve Sahabeler Kur'an'a nasıl sarıldılar? Ve bugün bildiğimiz kutsal kitap haline nasıl geldi?
Kur'an-ı Kerim'in bir kitap haline getirilmesi ( Mushaf )
Peygamber döneminde Kuran, derlenmiş bir kitap ( Mushaf ) şeklinde değildi . Bunun yerine, Kuran ezbere ezberlendi. Peygamber Efendimiz ( sav ) bir hadis-i şerifte şöyle bahsetmiştir:
خُذُوا القُرْآنَ مِنْ أَرْبَعَة مِن عَبْدِ اللهِ بنِ مَسْعُود وَسَالِم وَمُعَاذ بِن جَبَل وَأُبَيْ بن كَعَب
Kur'an'ı dört kişiden alın: Abdullah İbn Mes'ud ( ra ), Salim ( ra ), Muaz İbn Cebel ( ra ) ve Ubeyy İbn Ka'ab ( ra )
( Sahih Al-Buhari )
Hadis-i şerifte zikredilen sadece dört sahabe olmasına rağmen, Osman ibn Affan ( ra ), Ali ibn Ebi Talib ( ra ), Ebu Derda' ( ra ), Ebu Musa el-Eş'ari ( ra ) ve Ümmü Varaka ( ra ) gibi Kur'an'ı ezberleyen daha pek çok kişi vardır.
Yazının henüz bilgi aktarmanın ana aracı olarak görülmediği zamanlarda bile, Peygamber, Zeyd İbn Sabit ( ra ) gibi daha genç sahabeleri de ellerinde bulunan herhangi bir materyalle vahyedilen Kuran ayetlerini veya surelerini yazmaları için katip olarak görevlendirdiğini gördü.
Peygamber'in bu dünyadan ayrılmasından sonra sahabe, sonunda Kur'an-ı Kerim'in ana referansı haline geldi. Daha sonra, özellikle Huffaz olarak da bilinen Kuran'ı ezberleyen çok sayıda kişinin savaşta şehit edilmesiyle, özellikle Yememe savaşından sonra endişe kaynağı oldu .
Ömer İbnü'l-Hattab ( ra ), ileride referans olması için Kuran'ı tek bir nüsha halinde toplama ve belgeleme fikrini önerdi. Ebu Bekir ( ra ) o zamanın halifesi olarak başlangıçta isteksizdi, ancak sonunda bu fikri kabul etti ve Zeyd İbn Sabit ( ra )'yı bir ekibi denetlemesi ve bu önemli görevi üstlenmesi için baş katip olarak atadı.
Böylece Kur'an'ın ilk derlenmiş nüshası/kitabı çıktı ve bu dünyadan ayrılıncaya kadar Ebu Bekir ( ra )'nın yanında daha sonra ikinci halife olarak Ömer İbnü'l-Hattab ( ra )'nın yanında kaldı.
Kuran'ı toplamaya yönelik ikinci görev, Müslüman topluluğunun katlanarak büyümeye başladığı üçüncü halife Osman İbn 'Affan ( ra ) zamanında gerçekleşti. Birçoğu İslam'da çok yeniydi. Bu daha sonra düzensiz ve çok sayıda Kuran okuma "stillerine" yol açtı.
Zeyd İbn Sabit ( ra ) liderliğindeki görevi üstlenecek başka bir ekip, karışıklığı önlemek ve Kur'an'ın üzerine indirildiği Kureyş lehçesinin rehberliğinde kıraat tarzlarını standart hale getirmek için Osman ( ra ) tarafından başlatıldı. Bu standartlaştırılmış stil ve yazı, daha sonra bugün kullandığımız versiyon olan Rasm Uthmaniyy ( Uthmani Script ) olarak icat edildi.
Osman ( ra ) daha sonra o zamanın büyük şehirlerine gönderilmek üzere birden fazla nüsha halinde yapılmasını sağladı ve diğer yazılı materyalleri yaktırdı.
Ayrıca, Kuran'ın Peygamber'in vefatından çok sonra toplanmasına rağmen, O ( sav )'nun yaşamı boyunca ayetler nazil olduğunda Kuran'daki surelerin ve ayetlerin belirli düzeninden bahsettiğini gördüğüne dikkat etmek önemlidir. Bu, Kur'an'ın her kelime ve düzeninin kelimesi kelimesine ( Tawqeefi ) olduğu anlamına geliyordu. Sahabeler, kendi notalarını ve Kuran'ı ezberlemelerini çapraz kontrol ederek bu konuda hemfikirdirler.
Sahabe ve alimlerimizin katkılarıyla artık Kur'an-ı Kerim'i okumanın ve öğrenmenin zevkini çok daha kolay bir şekilde alabiliyoruz. Bugün, dünyanın dört bir yanındaki Müslümanlar, Kuran'ı toplumsal bir yükümlülük ( Farz Kifayah ) haline getirerek - bireysel bir yükümlülükle karıştırılmaması için - denemeye ve ezberlemeye devam ediyor. Bu büyük çaba ve başarı, Allah'ın Kur'an-ı Kerim'i kıyamete kadar koruma yolunun bir parçası olarak da görülebilir:
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا ٱلذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ
Zikr'ı ( Kur'an'ı ) şüphesiz Biz indirdik ve şüphesiz onu muhafaza edecek de Biziz.
( Hicr Suresi, 15:9 )
Kuran'da yeniysek, Ramazan ayı mucizevi kitabı açıp keşfetmek için iyi bir başlangıç olabilir. Nasıl okuyacağımızı zaten öğrendiysek, Ramazan Kuran okumamızı artırmak için bir fırsattır.
Bu fırsatı, Kuran'ın nasıl okunacağını öğrenerek ve Kuran'ın değerlerini günlük hayatımıza yerleştirmek için anlamlarını içselleştirerek Kuran'ı korumaya yönelik toplumsal çabanın bir parçası olmak için kullanalım.