Depremin Türkiye'ye maliyeti ne olacak?
Dünyanın tanınmış ekonomistleri Kahramanmaraş depreminin ardından depremin Türkiye ekonomisine maliyetinin ne kadar olduğuna ilişkin analizlerini paylaştı.
Kahramanmaraş'ta meydana gelen ve Malatya, Adıyaman, Hatay, Kilis, Adana, Osmaniye, Gaziantep, Şanlıurfa ve Diyarbakır'ı da etkileyen 7.7 ile 7.6 büyüklüğündeki depremlerde can kayıpları son verilere göre 36 bini aştı. Deprem yaralı sayısı 100 bini, yıkılan bina sayısı da 6 bini geçti.
Ekonomistler ise ilk hesaplamalarıyla birlikte depremin maliyetine ilişkin farklı tahminler ortaya attı. Öte yandan depremin büyümede de gerilemeye neden olması genel bir beklenti haline geldi.
DEPREMDEN ETKİLENEN 10 İLİN GSYH İÇİNDEKİ PAYI %9,3
TÜİK’in 2021 verilerine göre, depremden etkilenen 10 ilden oluşan bölgenin GSYH içindeki payı yüzde 9,3 seviyesinde. Sektörel olarak bakıldığında deprem bölgesinin tarımdaki payı yüzde 14,3 sanayideki payı ise yüzde 11,2.
EKONOMİK BÜYÜMEDE BELİRGİN ETKİLERİ OLACAK
Sözcü'de yer alan habere göre, üretim kaybının ne kadar büyüklükte olacağı tam olarak bilinmese de elektrik tüketimi verilerinde bir hafta önceye göre Türkiye genelinde yaşanan yüzde 11’lik kayıp depremin ekonomik büyümede belirgin etkileri olacağının bir göstergesi.
TÜRKONFED: "84 MİLYAR DOLARLIK HASAR OLABİLİR"
İş örgütü Türk Girişim ve İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED) konu ile ilgili ön raporunda, “Kahramanmaraş depreminin 70,75 milyar doları konut zararı, 10,4 milyar doları milli gelir kaybı ve 2,91 milyar doları işgünü kaybı olmak üzere toplamda 84,06 milyar dolar hasara neden olması beklenmektedir” dedi.
Raporda, “İllerin milli gelire katkılarındaki azalmaya paralel olarak afete maruz kalan 10 ilin ihracatının, ihracatı göğüsleyen liman altyapısının bozulmasının da etkisiyle, 15 milyar dolar düzeyinin altına düşebileceği tahmin edilebilir” ifadeleri kullanıldı.
JP MORGAN: "HASAR 25 MİLYAR DOLAR"
ABD’li yatırım bankası JPMorgan da Kahramanmaraş merkezli yıkıcı depremlerin bina ve altyapıya verdiği doğrudan hasarın yarattığı maliyetin GSYH’nin yüzde 2,5’i, yani 25 milyar dolar seviyesinde olacağı tahmininde bulundu.
JPMorgan ekonomisti Fatih Açelik, bankanın müşterilerine gönderdiği notta, “Türkiye’deki deprem trajik can kaybına yol açtı ve önemli ekonomik sonuçları olacak” dedi.
GOLDMAN: "GSYH'YE MALİYETİ YÜZDE 1'İN OLDUKÇA ALTINDA KALABİLİR"
Goldman Sachs ekonomistleri ise depremlerin Türkiye'deki altyapı ve genel ekonomi üzerindeki hasarının belirlenmesi için henüz erken olduğunu ancak önceki depremlerden elde edilen bulguların, büyüme üzerindeki etkinin sermaye stokundaki zararla karşılaştırıldığında şaşırtıcı derecede küçük olabileceğini belirtti.
Goldman Sachs ekonomistleri Clemens Grafe ve Başak Edizgil hazırladığı notta şu değerlendirmelerde bulundu:
“1999 Marmara depremi GSYH'daki payı, şimdiki depremin üç katından daha büyük bir bölgeyi etkiledi. Bir akademik çalışma, o depremin maliyetinin GSYH'nin yüzde 1,2'sine tekabül ettiğini ortaya koydu. Bu sonuçlar ve bölgenin büyümedeki payı dikkate alındığında geçen haftaki depremin GSYH'ye maliyetinin yüzde 1'in oldukça altında kalabileceğini hesaplıyoruz.”
SARDIS RESEARCH: "25 MİLYAR DOLARI BULABİLİR"
Sardis Research Danışmanlık kurucusu stratejist Evren Kırıkoğlu’nun hazırladığı rapora göre ise depremin toplam maliyetinin 25-35 milyar doları bulması öngörülüyor.
Raporda 2023 büyümesinden yüzde 1’lik eksilme ile 8 milyar dolarlık bir kayıp öngörüldü. Ayrıca kamunun masrafları ve TOKİ’nin inşaat maliyetine bağlı olarak 17-27 milyar dolar arası hasar yerine koyma maliyeti tahmin edildi.
Böylece depremin maliyetinin toplam 25-35 milyar dolar arasında olması öngörüldü. Raporda, deprem sonrası toparlanma nedeniyle önümüzdeki yıllarda büyümenin normalden yukarıya gitmesi halinde bu maliyetin bir kısmının geri kazanılabileceği belirtildi.
REUTERS: "BÜYÜMEDEN EN AZ YÜZDE VEYA 2 PUANLIK DÜŞÜŞ OLABİLİR"
Reuters’ın hesaplamalarına başvurduğu üç ekonomist de 50 milyar dolar civarı bir maliyetin mümkün olduğunu belirtti. Bir ekonomi yetkilisi, “Depremin maliyeti 50 milyar dolar civarını bulacak gibi gözüküyor ancak bunun birçok yan etkisini de hesaba katmak lazım” dedi.
Ekonomistler depremin milli gelire etkisini 0,6 ila 2 puan arasında kayıp olarak hesapladı. Ekonomistler üretimin yüzde 50 oranında aksadığı ve bu düşüşün 6-12 ay gibi bir sürede telafi edildiği bir senaryoyu baz aldı.
“Milyarlarca liralık hasar ortaya çıkacak” diyen üst düzey bir yetkili Reuters’a verdiği bilgide, “Bütçede öngörülen bazı yatırımlar kaynaklarının bu bölgelere kullanılması zorunlu olacak…Burada milli gelir açısından milyarlarca dolar belki de bir maliyet ortaya çıkacak. Bunun tam çerçevesinin belirlenmesi zaman alacak elbette ama bu yıl öngörülen büyümeden en az yüzde 1 belki yüzde 2 puanlık düşüş olmasını beklemek mümkün” dedi.