Kubbetu’t Türk
Üstüme üstüme gelen şehrin beton duvarlarından bıktığımda, her yüzde tanış bir tebessüm ararım. Eski bir ev de olsa benim için tebessüm sayılır, bu dünyada. Bilirim ki kalbinin temizliğinden önce midesinin temizliğini dert edinen insanlar bir yuvaya kavuşma özlemiyle yapmışlardır, bu binayı. Çıkar karışmamıştır. Savsaklama uğramamıştır. Üstünkörülük yoktur, bu işte. Yaptıran yuvasına kavuştuğu için yapan usta ise çocuklarının rızkını helalinden kazandığı için sevinmişlerdir. Yani demem o ki bu evde ben aynı zamanda “sevindir, sevin” zihniyetinin hâkim olduğunu görür bir de ben sevinirim. Yanı yöresi mutlu olmadan mutlu olanlar, sadist olmasalar da en azından vicdansızdırlar. Bazen eski bir mezar taşı dahi çoğu insandan özellikle de nevzuhur siyasilerden sıcak gelir, annemi hatırlatır bana. Kimselerin görmediği zamanlarda çok sarılıp ağlamışlığım vardır mezar taşlarına…
Yumruklarım sıkılı biçimde geldiğim bu dünyada çığlıklarımı içimde saklarım. Tıpkı İsrafil gibi… İsterim ki sayham bir şeyleri kökünden değiştirsin. Sayhamla kötülükleri iyiliğe dönüştüremesem de en azından onlar sona ersin. Gerçek birliktelik yalnızların yakınlaşmasından ortaya çıkıyormuş ve yalnız olanlar birbirlerine daha yakın oluyormuş, yeni öğrendim…
İnsandan sevgiyi çıkarıp atarsan geriye bir kuru akıl kalır, derler. Haksız da sayılmazlar. Zira değil mi ki, bir zamanlar biz yüreğimizle düşünür, aklımızla ölçüp biçerdik. Aklımıza düşünmeyi yüreğimiz öğretirdi. Düşüncemizin zarafetiydi bu, kalbimizin nezaketiydi. Belki de bu yüzden ben de her daim düşüncede hantal, zevkte bayağı şehirlerden hızımı alamayıp mezarlıklara ve dağlara doğru yürüdüm hep, nereye niçin gittiğimi bilmeden.
Ardımda hatırlama, hesap verme duygusunu yitirmiş, haklarının peşine düşmüş, sorumluluklarını unutmuş insanları bırakarak; görenlerin delirmiş diyeceği bir yalnızlıkla dağlara vurdum kendimi.
İnsanlara göre bütün bu yaptıklarım akıllı olanın yapacağı işler değildi. Çiçeklere baktım. Böceklerle konuştum. Çocukluğumdakilerle aynı idiler. Bir ahitleri vardı ve ona sadıktılar. Bildiğimce bunu benden daha önce bilenler buna fıtrat diyorlardı. İnsanlar hariç tüm yaratılmışlar fıtratlarını koruyorlardı. Ben acaba onlar gibi ahdimi aklımda tutuyor, fıtratımı koruyabiliyor muydum?
Yine bir gün ve yine bu minval üzre önce bir mezarlığa sonra da dağa yürümeye çıkmıştım. Önümdeki yokuşu kan ter içinde kalarak aştığımda bir kara kıl çadır dikkatimi çekmişti. Uzaktan gördüğüm kadarıyla keçiler etrafa yayılmış otluyorlardı. Bir an dalıp giderek içimdeki sese kulak verip onlardan tarafa doğru yürümeye başlamıştım. Bir anda sürüyü kollayan köpeklerin olacağı endişesi içimi ürpertse de, köpek varsa sahibi de vardır diyerek rahatlamış ve bu güvenden gelen bir teslimiyet içinde az ilerdeki çadırlara doğru yürümüştüm.
Hırçın köpeklerin havlamasından yabancı birinin geldiğini anlayan yaşlı bir adam, çadırdan dışarı çıkmış ve onları sakinleştirerek selamımı almış ve beni çadırına buyur etmişti. Zihnen ve bedenen ne kadar yorgun düşmüşsem artık sanki geçmiş zamanı şimdiki zamana katar gibi, sanki şimdi yazarken yaşıyormuşum gibi bu saf, duru, içten daveti kabul etmiştim.
…………………..
– İstersen tanış olalım oğul? Benim adım Yörük Alper Ali, evladım, senin ki nedir?
– Size yakın sayılırım, benim adım da Hüseyin
– Eee, Hüseyin, senin için zembil mi indirelim yoksa mendil mi serelim,?
Bir an afalladım. Sonra kendime geldim. Neden sonra mendilin sofra, zembilin içecek bir şeyler ikram etmek olduğuna kanaat getirdim. İşlerini kolaylaştırmak için de serin bir karşılıkla;
– Zembil olsun dedim.
Bu insanlar Yörük oldukları için ayran ikram ederler diye düşünmüştüm elbette. Nihayetinde yoğurdu çalkalayıp ayran yapmak zahmeti az, ama bir o kadar da kolay ikramlık bir işti. Böylece hem ben zembil diyerek bunca işin gücün arasında yük olmamış, hem de onlar beni ikramsız uğurlamamış olacaklardı.
Hal böyleyken eşini işiten Zeynep Ana tereddüt etmeden sevinçle beline bağlı anahtarla küçük bir sandığın kilidini açtı. Bir tava, altı kulpsuz fincan, tahtadan yapılma kahve soğutucu, bakır bir cezve ve metal bir kahve çekme değirmeni çıkardı sandıktan. Ayran umarken işin kahveye dönüşmesi beni endişelendirse de benim böyle bir talebim olmadan Yörük Ali Alper’in kahveden yana tercihte bulunması derin bir biçimde huzursuzluğumu yatıştırdı. Vardı bir bildiği belli ki.
Ve dahası belli ki kendisi de buralarda birileriyle konuşma ihtiyacındaydı.
– Kahve malzemelerini ateşin etrafında toplarken sizi biraz bekleteceğim, kusura bakmayın. Kahveyi hazırlarken sohbet ederiz. Umarım sizi işinizden alıkoymamışımdır.
– İşi olanın dağlarda ne işi olur, dedim.
– Ne yani şimdi bu dağlarda biz işimiz olmadığı için mi dolaşıyoruz?
– Ben yıllar öncesinden bu yörüklük halinin kapandığını sanıyordum.
– Bak Hüseyin, hakikat ki, köylü saban sürer, çamurlara bata bata, Yörük yol alır, yıldızlara baka baka. Siz şehirdekiler kültürlü olduğunuzu iddia edersiniz hep. Oysa benim elimdeki tava iki yüz yıllık. Şu gördüğün fincan yüz elli yıllık. Sizin şehirde aynı evde yüz elli yıldır oturanınız yok! Bence bu kültürle övünmeye sizin pek de hakkınız yok! Kültürün tanımını yapan sizsiniz yaptığı tanımla alakası olmayan da yine sizsiniz.
Bir an da zihnime yığılan onca derdin üstüne düşer gibi duyduğum bu beklenmedik yorum karşısında;
– Nasıl, diyebildim!
– Nasılı şu ki siz kültürü: “Maddi ve manevi her şeyi işlemek ve geliştirmektir. İnsanoğlu maddi çevreyi işlediği gibi, kendisini de maddi ve manevi işler.” Diye tarif ediyorsunuz. Teknikle tabiatı, spor ve tıpla vücudu, sanatla duygu ve hayali, ilim ve felsefeyle düşünceyi işleriz diyorsunuz. Ama unutuyorsunuz ki, siz önce kendinizi işlemeyi unuttunuz, sonuçta bu alışkanlıkla tabiatı da işlemekten vazgeçip onu yok etmeye giriştiniz gibime geliyor. Haksız mıyım?
İhtiyar Yörük beni fena sarsıyordu. Aslında onun şikâyetlerini ben de şehirdeyken yapıyordum. Sanki, onulmaz yalnızlığımız birbirimizi anlamamıza neden oluyordu. Onu daha iyi anlamak adına bir öğrenci gibi hayata dair cevap aradığım sorularıma cevap veren bir öğretmen veya bir filozof gibi görüyordum. En iyisi soru sorup onu konuşturmak ve sohbetinden nasiplenmekti. İçimden geçen durumu ona teklif ettim.
- Dilimin döndüğünce cevap vereyim. Bir şartım var. O da bunlar benim bunca yıllık hayat tecrübelerim. Sakın söylediklerimi kesin hükümler gibi sayma, dedi.
- Evet, elbette öyle, şimdi müsaadeniz olursa bir öğrenci gibi size sorularımı sormak isterim. Öğrenmektir sadece derdim. Sizi sorgulamak değil.
Başıyla beni teyit etti. Bakır tavada kavurduğu kahve çekirdeklerini tahtada soğuttuktan sonra öğütmek için değirmene boşaltıyordu. Yavaşça başını kaldırıp baktıktan sonra;
- Şu kahve çekme işinin gürültüsü bitsin ondan sonra sorularını sor, dedi.
Közde kaynayan bakır cezveyi kenara aldı. Öğütülmüş kahveyi cezveye boca etti.
- Eh, az kaldı, en iyisi kahvelerimizi fincanlarımıza doldurduktan sonra yudumlarken rahatça konuşalım. Hem ben de işle meşgul olmadığım için sorularına daha düşüne taşına cevap veririm.
Garip bir halde onu, benim için çıkardıkları kahve avadanlığını ve bu yaşlı adamın hallerini izliyordum.
- Fincanlarınızın da kulpları yok.
- Fena mı fincanları tutarken parmaklarımız hilal olur. Dün bu fincanlarla kahve içenlerle de hemhal olmuş oluruz, geçmişle bağımızı koruruz böylece.
Fincanı tutuşun da bile bir mana arayan bu insanın sorularıma vereceği cevapların ilginç olacağı şimdiden belliydi. Bu durum da beni heyecanlandırıyordu. Aynı zamanda burada bulunmaktan mutlu ve huzurluydum. Yıllar önce ben doğmadan ölen bilge dedemin yakınlığını bulmuş gibiydim…
Yarım saati aşkın zamanda itinayla hazırladığı kahveyi fincana doldurdu. Sonra kelimenin gerçek manasıyla adeta bunca emekle pişen kahveyi bana sundu. Bir an bunca zahmet verdiğim için üzüldüm. Belki de gerçek bir kahvenin ancak bu kadar uzun sürmesinden olsa gerek bir fincan kahvenin hatırının âli oluşu diye düşünüp duruyordum o anda.
– Şimdi sohbet edebiliriz.
– Burada özgür müsünüz?
– Asıl hürriyet özgür olmadığını bilmektir. Her istediğini yapmak insanı insanlıktan çıkarır. Fazlalıkları insanı noksan kılar. İnsan acılardan hissesine düşene gönül rahatlığıyla katlanarak insanlığını ve özgürlüğünü ilerletir. Senin için neyin iyi olduğuna karar vermenin her zaman lehine sonuç vereceğini taahhüt edemezsin. Sınırları belirlenmemiş kişisel hak ve hürriyetler sınırsız hak ve hürriyet gaspına hizmet eder. İnsanlar hakları kadar sorumluluklarının da farkında olmalıdır. Sınırları belirlenmemiş özgürlükler mazlumlar ve mağdurlar doğurur. Bu yüzden insanın suça gücünün yetmediği zamanlardaki pişmanlığı makbul ve muteber değildir. Onun için ölüm anındaki nedametinin bir kıymeti yoktur. İnsan ölüm anında güçsüzdür. İradesinin eyleme geçme güçü kalmamıştır.İr adesi elinden alınmış olanın hürriyeti olur mu? Kanaatimce irademizin olması tercihlerimizde hür olarak hareketi bize bahşetmiştir.
– Buralarda olmanıza rağmen çok naziksiniz. Şimdilerde şehirde kalmadı sizin nezaketinizde insanlar. Nezaketiniz için teşekkür ederim, siz nezaketi nasıl tanımlarsınız?
– Karıştığı her şeyi güzelleştiren ve noksanlığını gideren bir iksirdir nezaket. Sözgelimi; uzayıp giden çölün hoyratlığını ortadan kaldıran bir yerlerinde barındırdığı vaha gibidir. Bu açıdan bakarsak Hz. Peygamber de insanlık çölünde vaha hükmündedir.
– Peki, “La” sizde nedir? Niçin bununla başlarız?
– Soruların zorlaşıyor. Dedim ya bunlar benim cevabım. Beğenmezsen unut gitsin.
– Neden beğenmeyeyim. Dağın başında şehirde bulamayacağım cevapları veren birisini bulmuşum. Bugün benim için çok özel bir gün. Bir dahaki gelişimde belki de sizi bulamayacakken.
-Biz “La” diyenlerdeniz. Artık zalim ve zulümden yana olamayız. Biz “La” dedik nefsimizin zalimliğine, ruhumuzun mazlumluğundan yana tavır koyduk. “La” dedik, nefis zalim olduğu için, çünkü o ilahlık cürmüne cüret etmişti. Ruhumuzdan yanaydık, o gurbette mazlumdu. Biz memleketine dönene kadar mazluma refakat ederiz.
– Ümit nedir?
– Ümit, insanı efendi veya köle yapar. Ümit bağladığın her şeyin kölesi; ümit kestiğin her şeyin efendisi olursun. Ümit, ilaca benzer; dozu iyi ayarlanmalıdır.
– Ben sizi işinizden gücünüzden alıkoymayayım. İşiniz varsa rahatlıkla söyleyebilirsiniz. Ne de olsa ben de köylü çocuğu olduğum için hayvancılıktan anlarım. Süt işleri ihmale gelmez. Zamanında görülmek ister. Yoksa çürür gider.
– Müsterih ol. Oğlanlar, kızlar ve gelin; hayvanları otlatıyor. Buradakiler hasta olanlar. Şu gördüğün heybede olan kuzucuk yeni doğdu. Isınsın diye çadıra aldık. Anası otlaktan geldiğinde sizden müsaade alırım. İşime koyulurum. Sen içini ferah tut. Sohbete işini feda edenlerden değiliz…
– İnsanlık olarak neye muhtacız?
– İnsanlık olarak eşit ve adil ilkeler üzerinde ittifak etmeye her zamankinden daha çok muhtacız. Zihinlerin donuklaştığı, kalplerin katılaştığı bir zamanda yaşıyoruz. Sorun şu ki bizim inancımızda kötülük iyilikle giderilir. Ne var ki bizde kötülüğe iyilikle karşılık verecek erdem kalmadı. Müminliğimizin devreye girmesi gereken yerde insanlığımızdan kaynaklanan zaafımızla kötülüğe kötülükle cevap veriyoruz.
– Konuşmalarınız felsefe hocalarını kıskandıracak güzellikteler?
– Estağfurullah, burada iki insan olarak sohbet ediyoruz. Birbirimizi adam etmeye çalışmadan. Öğrenmesi biten ölmüştür.
– O ki felsefeden konu açıldı, sizce felsefe nedir?
– Felsefe aklın erdiği şeylerle ilişkisini sürdürür, kendisini aşan her şeyle ilişkisini keser. Çünkü kendisini aşan karşısında her şey aciz kalır. Akıl çevreyle otoriter bir ilişkiyi öncelerken, kalp sevgi merkezli bir ilişki kurar. Otoriterlik uzaklaştırırken, sevgi alabildiğine yakınlaştırır. Sevgi, sıkıntı ateşinde halden hale dönse de kendisi olarak kalır. Bilimi ve felsefeyi ben isterim ki karakterli insanlar yapsın. Karakterli insanlar inandığı fikre ve bulunduğu topluluğa kalite katar. Kanaatimce de karakter, fikirden önce gelir. Karakteri olmayanlar, fikirleri istismar ederler. Böyleleri gücün peşindedir. Hizmetin peşinde değillerdir. Bu tür insanlar makam ve mevkileri ele geçirdiklerinde karakter sahibi insanlar için cehennem hayatı başlar. Kendini hesaba çekmeyen ruhlar gelişme gösteremez. Sokrates, boşuna mı “Sorgulanmamış hayat insan hayatı değildir.” demiş. Bugün bulunduğumuz duruma bakarak karakterimizi sorgulayabiliriz.
– Madem düşünceye girdik. Dinden de sormak isterim. Dinin sizce gayesi nedir?
– Hakikat, Hak’tan geldiği için hakikattir. O’nun varlığı sabittir. Kimsenin ispatına ihtiyacı yoktur. İnsana düşen kulluğunu ispat etmesidir. O yakın olan, uzak olan, uzak duran biziz. Bizim yakınlığımızı arttıran davranışlarda bulunmamız gerekiyor. Dinin gayesi de ruhumuzu yüceltmek, irademizi güçlendirmek ve ahlakımızı güzelleştirmektir. Bir yerde fakir ve fukaraya gizlice uzanan eller yoksa orada dinden eser yoktur. İster eller dua için havaya kalksın, ister başlar geceler boyu secdede kalsın, isterse de zenginler yüzüncü haccını yapsın, insanlıktan nasiplenmemişlerin dini kuru bir iddiadan ibarettir. Din insana tevazu telkin eder. İyilik yapmayı, yoksullara yardım etmeyi, hayır işlerinde yarışmayı, merhametli ve bağışlayıcı olmayı öğütler. Gerçek manada inanmış küfre düşmandır kâfire değil! İdeolojiler ötekileştirmeye ve kavgaya çağırır. Dini ideolojiye kurban verdik gibime geliyor!
– Vakit bir hayli ilerledi. Müsaadenizle size son sorumu sormak isterim. Kim haddini bilmelidir?
– Başkalarının elinde olana göz dikmek, kendinde olmayana üzülmektir. Halk, haddini bilmeyen bedevi insanı temsil eder. Mühim olan âlim ve amirlerin hadlerini bilmesi; makamlarından güç almaması, kendilerini yüksekte görmemesi, tevazu sahibi olmaları ve halka tepeden bakmamalarıdır. Âlim ve amirler hadlerini bilsin yeter!
Bu arada son sorun olduğu için şunu da ben ilave cevap olarak vereyim; Bazıları çadır devleti diye alaylı cümleler sarf ediyorlar. Bilmiyorlar ki bütün büyük Türk devletleri çadırda kuruldu, sarayda yıkıldı. Çadırlarda insanın boynu bükük, saraylardaki insanın başı dik olur. Saraydaki yapmacık hayat bugün bütün şehirleri esir almıştır.
Bu kıl çadır bize hep Uhud’u ve oradaki Kubbetu’t Türk’ü hatırlatır. Yanımız yöremiz dostla kuşatılmıştır. Çadırda oturan sevgilinin hayali yanında boynumuz bükük olur. Yunus Emre’miz ne buyuruyor? “Hani mülke benim diyen, köşk ve saray beğenmeyenler, şimdi bir evde yatarlar, taş olmuş üstünler… Yolun izin açık olsun evladım. Umarım nasibimiz bizi tekrar karşılaştırır. Sen de karanlığa kalmadan yola koyul. Bizim koyunların da gelme vaktidir.
Yörük Ali Alper Amca dediğim yüce ruhlu adamın dağdaki çadırı okul olmuştu bana. Vedalaşmak için uzattığı eli tokalaşmanın eşitliğini reddederek; eğildim, öptüm ve oradan mutlu ve mesut ayrıldım.
Yalnızlığıma üzülerek gittiğim yerden yalnızlığıma sevinerek dönüyordum…