Histolojik bulgu; hastalıklı bölgelerde parsiyel ya da komple pigment üreten melanositlerde kayıptır.
Vitiligoya eşlik edebilen hastalıklar
a- Alopesi areata
b- Halo nevüs
c- Habis melanom
d- Tiroid hastalıkları
e- Pernisiyöz anemi
f- Addison hastalığı
g- Diabetes mellitus
h- Myastenia gravis
Albinizm‘de ise melanositler normal sayıda bulunur, ancak non-fonksiyonellerdir. En sık izlenen tip okülokutanöz albinizmdir (deri, kıl folikülleri ve gözde pigment komple yok). İki major formu vardır; tirozinaz pozitif okülokutanöz albinizm en sık izlenendir (doğumda komple albinizm, sıktır; ancak yaşla pigment çıkabilir).
Albinolarda deride skuamöz hücreli karsinom riski artmış, melanom riski azalmıştır.
Ephelis (çil)
Çocukluk çağında sık izlenen pigmente lezyonlardır. 1-10 mm çaplı, güneşe maruz kaldıktan sonra oluşan, kışları solup, yazları tekrarlayan bir lezyondur.
Histolojik olarak normal melanosit sayısı, fakat bazal tabakada artmış melanin (melanosit fonksiyonu artar) saptanır.
Melasma
Maske benzeri fasiyal hiperpigmentasyon, gebelik gibi hiperöstrojenik durumlarda izlenir. Güneş ışığı pigmentasyonu belirginleştirir, doğum sonrası genellikle solarlar.
Melanositlerin sayısı normaldir; ancak fonksiyonları artmıştır.
Bazal tabakada melanin deposu artar (epidermal tip) veya papiller dermiste makrofajlar içinde melanin birikimi ile artış (dermal tip) ve bu iki tipin bir arada görüldüğü mikst tip izlenir. Bu üç tip Wood’s ışığı (siyah ışık) kullanılarak klinikte ayrılabilir.
Cafe-au-Iait lekeleri
İdeal olarak görüldüğü hastalıklar; nörofibromatozis ve Albright hastalığı. 5 yaşından küçük bir çocukta, 5mm den büyük, ve en az 5 adet cafe-au-Iait lekesi varsa bu hastalıklar açısından araştırılmalıdır.
Bazal tabakada melanosit sayısında sadece hafif bir artış vardır, esasen fonksiyonlarında artma mevcuttur.
Lentigo
Deri ve mukozal membranlarda, sık rastlanan benign hiperpigmente maküller (5-10 mm çaplı) dir. Çilin aksine güneşe maruz kalınca koyulaşmaz. Etyolojisi bilinmiyor.
Histolojik olarak dermisde bazal tabakada melanosit hiperplazisi ve buna uyan linear bazal hiperpigmentasyon ve sıklıkla rete’lerde incelme ve uzama izlenir.
Güneş etkisiyle oluşursa “solar lentigo”; genç erkekte tek taraflı omuzda hipertrikoz ile beraberse “Beeker nevüs”; gastrointestinal poliplerle bir arada ise “Peutz Jeghers sendromu”; bunların dışında görülen küçük lezyonlara ise “Ientigo simpleks” adı verilir.
LEOPARD Sendromu: Lentigolar, Elekrokardiyografi anormallikleri, Oküler anormallikler –hipertelorizm-, Pulmoner stenoz, Anormal genitaller, büyümede Retardasyon, Deafness –sağırlık-.
Pigmente nevüs (nevoselüler nevüs, mole, ben)
Nevoselüler nevüste, melanositler normal olarak bulundukları epidermis bazal tabaka keratinositleri arasında ya da dermis içinde yuvarlak-oval agregatlar tarzında büyüme gösterirler. Bu özel yapıya “yuvalanma” denir. Nevüsü oluşturan melanositlerde mitotik aktivite ve pleomorfizm saptanması beklenmez.
Nevüsler bu melanosit yuvalarının deride bulundukları yere göre adlandırılırlar.
Eğer sadece dermo-epidermal sınırdaki bazal tabaka içinde yerleşmişse bileşke nevüsü “junctional nevüs” diyoruz.
Eğer dermis içi ve hem de bazal tabakada nevoid yuvalanmalar bulunursa “kompound nevüs -bileşik nevüs-“, nevoid odaklar sadece dermiste yerleşimli ise “dermal veya intradermal nevüs” diyoruz.
İnsanda en sık izlenen nevüsler intradermal nevüslerdir.
Nevoid hücrelerin dermise geçmeleri ve derine doğru yuvaların silinip tek tek ve iğsi, pigmentsiz görünüm almalarına “matürasyon” adı verilir.
Daha az matür olan yüzeyel nevüs hücreleri daha büyük olmaya, melanin pigmenti üretmeye ve yuvaları daha çok hücre içermeye meyillidir.
Buna karşın, daha matür olan derin nevüs hücreleri daha küçük, daha az ya da hiç pigment içermeyen ve yuvaları daha az hücresel görünümdedirler.
Matürasyonun varlığı veya yokluğu selim ve habis lezyonların ayırımında anlamlıdır. habis lezyonlar (melanom) matürasyon göstermez.