5 Maddede Osmanlı fikir adamı Prens Sabahattin
Sanayi devrimiyle evrilen toplumsal ve ekonomik düzen başta Avrupa olmak üzere birçok kıtada ve ülkede tesirini göstererek kitleleri ve devletleri zorunlu bir değişime tabi tuttu. Bu değişime ayak uyduran ülkeler ekonomi, eğitim, teknoloji, toplumsal vb. alanlarda önemli derecede yol alırken, değişime ayak uyduramayan devletler ise birer birer yıkılmaya yüz tuttu. 200 yıllık modernleşme çabası içerisinde bulunan Osmanlı Devleti’nde kanayan yaraya dönüşen çağa ayak uyduramama sorunu üzerine birçok Türk düşünür fikir ileri sürdü. Bunlardan biri de Batı Avrupa’da yaşamış, oraya dair ekonomik ve sosyolojik gözlemlerde bulunmuş ve kendi fikir dünyasını inşa ederek özellikle eğitim alanındaki düşüncelerini ülkesine taşıma çabasında bulunan Prens Sabahattin’dir.
1. Prens Sabahattin’i kısaca tanıyalım
Son dönem Osmanlı siyaset ve fikir adamı asıl adıyla Mehmed Sabahattin 1879 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Sultan Abdülmecid’in kızı ve II. Abdülhamid’in kız kardeşi Seniha Sultan’ın oğlu olan Sabahattin, bu akrabalık ilişkisi nedeniyle yabancı kaynaklarda “Prens” olarak anıldı. Kardeşiyle birlikte babasının konağında özel eğitim gördü; Arapça, Farsça ve Fransızca’yı erken yaşlarda öğrendi. Babası Mahmut Paşa’nın giriştiği politik tartışmalar nedeniyle ailesi ile birlikte yurtdışına kaçan Prens Sabahattin, burada siyaseten aktif duruma geldi. 31 Mart Vakası’ndan sonra iktidara geçen İttihat ve Terakki yönetimini sert bir şekilde eleştirmesinden dolayı hapse atıldı. Kısa bir süre sonra bırakıldı ve ardından tekrar Avrupa'ya döndü. İlerleyen süreçlerde tekrardan İstanbul’a geldi ama bu kez de Mahmut Şevket Paşa suikastından sorumlu görüldü. Sık sık yurtdışına giden Sabahattin, özellikle Osmanlı’nın Birinci Dünya Savaşı’na girmemesi için girişimlerde bulundu. 1919 yılında tekrar İstanbul'a geldi, ancak Hilafet Kanunu dolayısıyla 1924'te tekrar yurt dışına çıkmak zorunda kaldı. Hayatının son dönemleri yoksulluk içinde geçen Prens Sabahattin 30 Haziran 1948'de İsviçre'nin Neuchâtel kentinde öldü.
2. Liberal bir dünya görüşüne sahipti
Prens Sabahattin Avrupa’da bulunduğu süre içerisinde Avrupa devletlerinin işleyişini, eğitim sistemini ve ekonomik yapılarını inceledi. Gözlemleri soncu Batı’nın gerçek üstünlüğünü sağlayan asıl şeyin bireyci yapısı olduğu kanaatine vardı. Bu yönüyle kıtadaki gelişmişliğin ekonomik ve içtimai konularda liberalleşmeyle gerçekleştiği yönünde fikir beyan etti. Osmanlı Devleti’nin de çağı yakalayıp gelişmesi için liberalleşmesi gerektiğini savundu. Ona göre millet ve devlet esas itibariyle fertler üzerine kuruludur; millet denilen varlığı meydana getiren ve ona güç kazandıran asıl unsur kişiler olduğuna göre toplumun gelişmesi için öncelikle tek tek fertlerin geliştirilmesi gerekmektedir. Devletin görevi ise milleti oluşturan fertlerin refah ve mutluluğunu sağlamaktır. Fertler devletin temel taşlarıdır; bunun için devlet vatandaşlarının başarılı olmasını temin etmek zorundadır.
3. Sosyolojik tespitlerinde Durkheim’in görüşlerine karşı Edmond Demolins’in görüşlerini savundu
Son dönem Osmanlı düşünürü Prens Sabahattin sosyolojik çalışmaları ve çözümlemeleriyle önemli fikirler öne sürdü. Bu çalışmaların fikirsel altyapısını Durkheim’in toplumcu görüşlerine karşı Le Play ekolünün ve özellikle bu ekolden Edmond Demolins’in savunduğu bireyci anlayışı savundu. Bu yönüyle Edmond Demolins’in fertçi görüşlerini Türkiye’ye getiren ilk sosyolog oldu.
4. Avrupa’daki Jön Türkleri bir araya toplamaya çalıştı
Babası Mahmut Paşa’nın ailesi ile birlikte yurtdışına kaçmasından sonra Paris’e yerleşen Sabahattin Bey, orada II. Abdülhamid’e karşı mücadele yürüten Jön Türk hareketine katıldı. Jön Türklerin lideri Ahmet Rıza Bey ile birçok konuda ihtilafa düştüyse de 4-9 Şubat 1902’de, Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde faaliyet gösteren Jön Türkleri birleştirmeyi hedefleyen I. Jön Türk Kongresi’nin toplanmasında önemli rol oynadı. Toplanan kongrede başkan seçilmesine rağmen hedefler hususunda gruplar arasında uzlaşı sağlanamadığından arzu ettiği neticeleri elde edemedi. Daha sonra ise Ahmed Rıza ve Mizancı Murad Bey ile grupları yanında üçüncü bir Jön Türk grubu olan Teşebbüs-i Şahsî ve Adem-i Merkeziyyet Cemiyeti’ni kurdu.
5. Eğitimde yenilikçi bir bakış açısı geliştirdi
Geleneksel eğitim sistemine karşı çıkan ve memur yetiştirmekten farklı bir faaliyet göstermeyen Osmanlı eğitim kurumlarına yenilikçi bakış geliştiren Prens Sabahattin eğitimde Anglosaksonların örnek alınması gerektiği kanaatindeydi. Bu yönüyle gençlerin, onların gençleri gibi öğrenimlerinin tamamlanmasının ardından desteğe muhtaç olmadan geçimlerini sağlamaları gerektiğini savunuyordu. Sabahattin Bey, eğitim görenlerin kazanmadan yediğini kanaatindeydi. Ona göre okumuşların hepsi bir taraftan aldıkları maaşlarla geçiniyorlar ve hiçbir şey üretmiyorlardı ve bunun değişmesi oldukça önemliydi. Liselerin memur yetiştirmek için açıldığını ve bunlardan hiçbir şey beklenemeyeceğini belirterek Demolins'in Fransa'da dört-beş köyde kurduğu özel okulları örnek veriyor ve ihtiyaçların bu şekilde karşılaşacağını belirtiyordu. Okulların amaçlarının "hayat mücadelesinde başarılı olmak” olması gerektiğini belirtilerek, her hususta kendi kendine yeterli, bağımsız kişiler yetiştirilmesi gerektiğini düşünüyordu. Onun eğitime dair en ilerici fikri ise kız çocuklarının okutulması ve üretim hayatına kazandırılmasıydı.
Kaynakça
Abdullah Uçman, Prens Sabahattin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.34
Mustafa Ergün, Prens Sabahattin Bey’in Eğitim Üzerine Düşünceleri, Kurumsal Eğitimbilim Dergisi, cilt.1, sayı.2, 2008
Bayram Bayraktar, Ankara Üniversitesi, Dil, Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, sayı.29, 2005
DİĞERLERİ
Büyük Sanatçıların Gizli Hayatları
Bütün ressamlar eziyetli, acı ve zor bir hayat yaşamadı. Ancak en meşhur sanatçıların bunalımlı bir yaşam sürdüğü ve birçoğunun mutlu sonla biten bir hayatının olmadığı bilinir. Buna en iyi örnek ise Hollandalı ressam Rembrandt’ın zirvede olan sanat hayatının birden bire yerle bir olması ve sefil bir halde ölmesidir. Kimi büyük sanatçılar suikasta kurban gitti, kimi (Van Gogh gibi) kendi uzuvlarını kesti. Kimi türlü ailevi sıkıntılar çekerken kimi sıra dışı eğilimlere sahipti. Bu yazıda belli başlı sanatçıların sıra dışı hikayelerine değineceğiz. Okullarda hocaların anlatmak istemedikleri sanatçıların hayatlarından birer parça olan bu hikayelerin es geçildiği bölümleri şimdi okuyacak ve kesinlikle sanata aynı gözle bakamayacaksınız.
Anadolu'nun Doğu Kapısı: Ani
Kars şehrinin güneydoğusunda, şehir merkezinden 42 kilometre uzaklıktaki Ocaklı Köyü sınırları içinde bulunan Ani, tarihin en eski zamanlarından itibaren birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bir şehirdir. Bu kanıyı oluşturan arkeolojik buluntulara göre şehrin çekirdeğini Arşarunik ve Kamsarakan adlı Oğuz İlbegleri oluşturmaktadır. Ancak bugünkü Ani harabeleri Hristiyan Bagratlılar ve Müslüman Şeddadilerden kalmıştır. Bagratlılar, Ani şehrine hakim oldukları süre içerisinde şehri genişletip geliştirmiş ve Sultan Alparslan’ın gelişine kadar ele geçirilmesi imkansız müstahkem bir şehir yaratmışlardır. Ayrıca üç tarafı nehirle çevrili olan şehri derin hendekler ve yüksek burçlarla da koruma altına almışlardır. Askeri manada savunma açısından kuvvetli olan Ani şehri Ortaçağ’daki İpek Yolu ticaretinde önemli bir rol oynayarak iktisadi açıdan da büyük güç kazanmıştı.
İnsanlık Tarihinin En Etkili 7 İcadı
Biraz düşünelim… İnsanlığın ilk dönemlerinden günümüze kadar akıl ortaya koyularak bulunan, keşfedilen ya da icat edilen hangi araç-gereç tarihsel süreç içerisinde en büyük etkiyi yarattı? İnsan dehasının geldiği en son noktayı gösteren ve küçük cihazlara indirgenen internet ve dijital teknolojiler mi yoksa bir ihtiyaç gidermesi açısından tekerlek mi? Teknolojinin ihtişamı bizleri yanıltabilir diye düşünüyoruz. Gelin ekonomik ve sosyolojik dengeleri göz ardı etmeden irdelediğimiz çalışmamıza birlikte göz atalım.
7 Soruda Tanrı'nın Kırbacı Atilla'nın Özellikleri
Yaşadıkları dönem ile birlikte tarihin her dönemine yansıyacak izler bırakan önemli liderler, farklı toplumlarca takdir görmüş ve geriye bıraktıkları liderlik ve yöneticilik mirası örnek alınmıştır. Kahraman karakterine bürünmüş bu devlet yöneticilerinin kimisi cesaretiyle, savaş meydanlarındaki kabiliyetiyle ve bileğinin kuvvetiyle ön plana çıkarken kimisi de stratejik zekâsı sayesinde yenilmesi zor orduları zekâ dolu taktikleriyle alaşağı etmişlerdir. Türk ve dünya tarihine damga vuran, günümüz Avrupa’sının şekillenmesini sağlayan Hun İmparatoru Atilla ise zekası ve gücünü aynı doğrultuda kullanan önemli bir liderdi. Ancak bu denli önemli bir Türk şahsiyetinin özelliklerini yeterince tanıyıp tanımadığımız ise soru işareti. Not: Aslı Attila olan ismin Türkiye'de yaygın kullanıldığı Atilla telafuzu nedeniyle yazıda da öyle kullanılmıştır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun