Pamfilya bölgesi nerededir? Pamfilya’nın tarihi, tarihçesi, özellikleri nelerdir? Pamfilya antik bölgesi hakkında bilgi.
Pamfilya Bölgesi
Pamfilya, pamphylia olarak da yazılır, Anadolu’nun güneyinde, Antalya Körfezi boyunca uzanan antik bölgedir. Bugünkü Antalya ili sınırları içinde kalır. Batıda Likya, kuzeyde Pisidya, kuzeydoğuda Likaonya, doğuda da Kilikya Trakheia (Dağlık Kilikya) ile çevrilidir. Antalya Körfezinin batı kıyı şeridi ise Likya’ya aittir. Pamfilya körfezin kuzeybatı köşesinden başlar, doğuya doğru uzanarak Melas’ın (Manavgat Çayı) denize döküldüğü yerde sona erer. Körfezden Kıbrıs Adasına doğru uzanan denize de ilkçağda Pamfilya Denizi adı verilmişti. Pamfilya’nın Yunan ve Roma dönemlerindeki beş önemli kenti Attaleia (Antalya), Perge, Sillyon (Yanköy), Aşpendos ve Side idi. Bunlardan son ikisi İÖ 5. yüzyıl başlarında da sikke basmaya başlamışlardı.
Araştırmalar Pamfilya’nın Tarihöncesinden beri yerleşilen bir bölge olduğunu göstermektedir. Anadolu’daki en önemli Tarihöncesi yerleşmelerinden olan Karain, Belbaşı ve Beldibi mağaraları buradadır. İÖ 2. binyılda Hitit etkisi altında kalan Pamfilya’nın asıl tarihi Troya Savaşı döneminden başlar. Efsaneye göre, Troya’nın ele geçirilmesinden sonra Akha komutanlarından Argoslu Amphilokhos, Mykenaili Kalkhas ve Thebaili Mopsos bu yöreye giderek kentler kurarlar. Bu efsane filolojik araştırmalarla da koşutluk göstermekte ve İÖ 12. yüzyılın ikinci yarısında Akhalıların Pamfilya’da koloniler kurduğunu ortaya koymaktadır. Sikkeler ve yazıtlarda karşılaşılan Pamfilya lehçesi, Dor istilasından önce Yunanistan’ın güneyinde konuşulan dile benzer. Pamfilya dilindeki Dor öğeleri de, Dorların İÖ 1200’lerden sonra bu bölgeye geldiğini gösterir.
Bir süre Lidya egemenliğinde kalan Pamfilya, Pers kralı II. Kyros’un İÖ 547/546’da bu devleti ortadan kaldırmasından sonra Perslerin eline geçti. Perslerin Doğu Akdeniz egemenliği için Pamfilya’nın stratejik konumu çok elverişliydi. İÖ 468’de Atinalı amiral Kimon’un Eurymedon’un ağzında Persleri yenmesine karşın bölge Büyük İskender’in gelişine değin Pers yönetiminde kaldı. IÖ 334’te Trakya’dan Andolu’ya geçen İskender, Karya ve Likya kıyılarını izleyerek Pamfilya’ya ulaştı ve buradaki kentleri, bazılarının karşı koymasına karşın, egemenliği altına aldı. İskender’in ölümünden sonra Pamfilya önce Makedonyalı Antigonos’un, daha sonra Ptolemaiosların, son olarak da Selevkosların yönetimine geçti. Selevkos kralı III. Antiokhos’un IÖ 190’da Magnesia’da (Manisa) Romalılara ve Pergamon Krallığı’na yenilmesi üzerine bölgede egemenlik Pergamonluların eline geçti. İÖ 133’te Pergamon kralı III. Attalos’un ölümünden sonra Pergamon Krallığı toprakları Roma Devleti’ne geçtiyse de, Pamfilya Romalıların oluşturduğu Asya (Asia) Eyaleti’ne katılmadı.
Pamfilya İÖ 1. yüzyılın ilk yarısında Ki-likya Eyaleti’ne bağlıydı. İÖ 44’te Asya Eyaleti’ne bağlandı, IÖ 36’da Antonius tarafından Galatya kralı Amyntas’ın yönetimine verildi. İS 43’te Claudius tarafından birleşik Likya-Pamfilya Eyaleti kuruldu. İS 68-69’da Pamfilya kısa süre Galatya’ya bağlandı, hemen sonra Likya-Pamfilya Eyaleti yeniden oluşturuldu.
Pamfilya Bizans döneminde de önemini korudu; 5. yüzyılda burada Hıristiyanlık yaygınlaştı. Bizans ordu ve yönetim düzeninde yapılan değişiklik thema’lar oluşturulunca Pamfilya Kibyraioton Theması’na katıldı. 11. yüzyılda Anadolu Selçukluları ile Bizanslılar arasındaki mücadeleye sahne olan bölge bir süre Selçuklu egemenliğinde kaldı. I. Murad döneminde Osmanlıların eline geçti.