Bireylerin günlük hayatında olağan aktivitelere iştirakini değerli ölçüde engelleyen “Görünmez Engellilik” kavramıyla ilgili açıklamalarda bulunan Dr. Öğr. Üyesi Aybüke Ersin, “Görünmez engellilik ile ilgili toplumsal farkındalığın sağlanması ve toplumun bilinçlenmesi bireylerin günlük hayatlarında, iş ömürlerinde, okullarda ve başka topluluklarda ek sıkıntılar yaşamaması için önemlidir” dedi. Ersin, görünmez manilerin görünür kılınması gerektiğini söz ederek mevzuya ait açıklamalarda bulundu.
Atlas Üniversitesi Ergoterapi Kısım Lideri Dr. Öğr. Üyesi Aybüke Ersin, “Görünmez engellilik, dışarıdan belirli olan ya da olmayan fizikî ve zihinsel birtakım tıbbi durumların şahısların günlük hayatında olağan aktivitelere iştirakini kıymetli ölçüde kısıtlaması ve engellilik yaratması olarak açıklanır. En önemli bu durumlar; kısıtlı görme, işitme kaybı üzere duyusal yetersizlikler, HIV, AIDS üzere otoimmün bozukluklar, romatoid artrit, fibromiyalji üzere ağrı ve kronik hastalıklar, demans, bilişsel bozukluklar yahut öğrenme zorlukları, ruhsal teşhisli hastalıklar ve ruhsal bozukluklar (travma sonrası gerilim bozukluğu, depresyon vb.), uyku bozukluklarıdır. Görünmez engellilik ile ilgili toplumsal farkındalığın sağlanması ve toplumun bilinçlenmesi bireylerin günlük hayatlarında, iş ömürlerinde, okullarda ve öteki topluluklarda ek sıkıntılar yaşamaması için önemlidir” Sözlerinde bulundu.
RUHSAL HASTALIKLARDAN KAYNAKLANAN MAHZURLAR ÇABUCAK FARK EDİLMEZ
Engellilik tarifinde yer alan “fiziksel yahut zihinsel bozukluk” kavramının, zihinsel bozukluk kısmında yer alan ruhsal hastalıklarla ilgili kıymetli bilgiler veren Dr. Öğr. Üyesi Aybüke Ersin “Depresyon, şizofreni, agorafobi, anksiyete bozuklukları, travma sonrası gerilim bozukluğu, kişilik bozukları, panik atak, obsesif kompulsif bozukluk, yeme bozuklukları, davranış bozuklukları, bipolar bozukluk, demans, toplumsal fobi ve başka fobiler üzere hastalıklar görünmez ruhsal hastalık mahzurları olarak tanımlanır. Ruhsal hastalıklardan kaynaklanan maniler fizikî mahzurlar üzere dışarıdan çabucak fark edilmez. Lakin bu pürüzler şahıslar için günlük misyonlarını yerine getirilmesini, günlük ömür aktivitelerine iştiraki ve hayat kalitesini olumsuz etkileyen pürüzler olarak karşımıza çıkar.” Dedi.
Yaşlanma ile görülen biyolojik, ruhsal ve toplumsal sorunların de bireylerin günlük hayat aktivitelerine olumsuz tesir edebildiğini belirten Ersin “Yaşlılıkla bir arada gelen sıhhat problemleri, emeklilik süreci, çalışma hayatından kopuş ve sabit gelirli hayat yaşlı bireyin toplumsal iştirakinin önünde bariyerler oluşturabilir. Bu bariyerler görünmez bir engellilik durumunu da beraberinde getirir. Bununla birlikte yaşlı birey yaşadığı toplum içerisinde bir kısır döngüye girmekte ve diğerlerine bağımlı hale gelmektedir. Ayrıyeten kronik hastalıklar da bireyde dışardan görünmese de duyularını ve aktivitelerini sınırlayan pürüzler yaratmaktadır. Kronik rahatsızlığa sahip olanlar mahzurlarını etraflarına kabul ettirmekte zorlanmakta ve mevcut sıhhat problemlerine ek olarak ruhsal ve toplumsal olarak da bu durumdan etkilenmektedirler. Görünmez engelliliğe neden olan, şahısların çaba ettiği en yaygın kronik hastalıklardan kimileri; kronik kas iskelet sistemi ağrıları, kronik teneffüs sistemi ve kardiyovasküler sistem hastalıkları, migren ve diyabettir” açıklamasında bulundu.
ÇOCUKLARIN DA YAŞADIĞI GÖRÜNMEZ MAHZURLAR VAR
Toplumun büyük bir çoğunluğunu oluşturan çocukların da yaşadıkları birtakım görünmez manilerin olduğunu hatırlatan Ersin, “Bu pürüzler ekseriyetle fizikî, toplumsal yahut eğitim ile ilgili çevresel faktörlerin iştiraki kısıtlanmasından kaynaklanır” dedi ve bu pürüzlere şu örnekleri verdi:
“Her çocuk farklı hallerde öğrenme yeteneğine sahiptir. Eğitimdeki standart öğretim formülleri birtakım çocukların eğitime eşit formda ulaşmasını zorlaştırabilir. Örneğin; görsel öğrenme tipine sahip bir çocuk yalnızca işitsel yol kullanılarak öğretilen bir derste başarısız olabilir.
“Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan bir çocuk, arkadaşına odaklanıp onu dinlemek, okul çantasını hazırlarken malzemeleri hatırlamak, günlük hayattaki rutinini planlamak ve sınıfta dakikalarca oturmak üzere hususlarda zorlanabilir.
“Otizm spektrum bozukluğuna sahip bir öbür çocuk için, dokunsal hassasiyeti nedeniyle kantin sırasında beklemek, kimi akranlarına nazaran görsel ayrıntıları yüksek seviyede algılaması ve bundan rahatsız olması nedeniyle parkta oynamak, göz teması kurmakta zorlandığı için arkadaşıyla bağlantı kurmaya çalışmak büyük bir çıkmaza dönüşebilir.
“Disleksili bir çocuk için tahtadaki yazıları deftere kopya etmek, dans kümesinde başkalarıyla uyumlu halde dans etmek ya da ayakkabılarının bağcıklarını bağlamak epeyce vakit alabilir.”
Ersin, “Tüm bu üzere durumlar için rastgele bir tanıya sahip olan ya da olmayan bireylerin hayata iştirakini kısıtlayan görünmez engelleridir. Bu manileri görünür kılarak, toplumu bilinçlendirerek, eğitimde üniversal dizayn tekniklerini kullanarak, inovasyon teknikleri yardımıyla şahıslara uyarlanabilir eğitim sistemi oluşturularak, mikro ve makro seviyedeki çevresel düzenleme siyasetleri oluşturularak bireylerin hayata iştiraklerini artırmak büyük ehemmiyet taşımaktadır. Bugün ve her gün, herkes için erişilebilir ve adil bir dünya inşa etmek için yenilikçi tahlillerin yaygınlaştırılması hepimizin sorumluluğudur” dedi.