Ayurveda’da mevsimler de Vata, Pitta, Kapha olarak karakterize edilir. Vücudumuz gibi mevsimlerin de Ayurveda’da özellkleri vardır. İnsan doğanın bir parçasıdır; doğanın ritimlerine ayak uydurarak dengeleniriz ve mükemmel sağlığımıza ulaşırız
Kış mevsiminin bir kısmı soğuk, kuru ve rüzgarlı geçer. Bunlar Vata özellikleridir. Kışın bir bölümü de yine soğuk, yağmurlu ve karlıdır. Bu da Kapha özelliğidir.
Genel olarak sonbaharın sonu ve kışın başı Vata, kışın sonu ve ilkbaharın başı Kapha mevsimidir. Yaşadığınız bölgenin şartlarına göre farklılıklar da görebilirsiniz. Bunu mevsimlerin ve doshaların özelliklerine göre kendiniz de tahmin edebilirsiniz.
Kışı soğuk ve kuru geçen bir bölgede yaşıyorsanız, yani hava kuru, rüzgarlı, soğuk, sert ise, bu mevsimde Vata doshanız artabilir. Bu mevsimden en çok Vata doshası yüksek kişiler etkilenir. Bu dönemde Vata azaltıcı şeyler yapmak gerekir.
Eğer kışı nemli bir ortamda geçiriyorsanız, yani yoğun yağmur ve kar var ise, bu da Kapha doshanıza dikkat etmeniz gerektiğini gösterir. Böyle bir mevsimden de en çok Kapha doshası yüksek olan kişiler etkilenir.
Mevsimin etkilerini kendimizde de görürüz. Örneğin; sonbaharda cildimiz kurumaya başlar, duygu durumumuzda değişimler hissederiz, sık sık soğuk algınlığı yaşarız. Bunlar Vata’nın özellikleri ile örtüşür. Bunları hissettiğinizde Vata doshanızın arttığını anlarsınız. Eğer Ayurvedik önlemlerinizi alırsanız bu artışı dengeleyebilirsiniz.
Kışın, Kapha kısmında ise vücudumuz ağırlaşır, yağlanma artar, hareketsizleşiriz, sinüslerde mukus artışı olur, depresyona meyilimiz artabilir. Bunlar eğer mevsimle birlikte geliyorsa ve kronik değil ise birkaç Kapha azaltıcı yöntem ile bu durumu dengeleyebilirsiniz.
1) Kalın ve korunaklı giyinin, sıcak ortamları tercih edin. Kuru ve soğuk bir rüzgar hava elementini içeren Vata’yı yükseltir. Rüzgara maruz kalan yerlerde (özellikle boyun, bel gibi) tutulmalar olur. Soğuk rüzgar baş ağrısına neden olur. Bunlar Vata ile karakterize durumlardır. Vata doshasına sahip biri bu mevsimlerden çok çabuk etkilenir.
2) Sıcak çorbalar , içecekler ve yemekler tüketin. Sıcak şeyler tüketerek vücudun iç ısısını korumasına yardım edersiniz. Böylece vücut ısıyı korumak için daha az enerji harcar ve mikroplarla savaşmak için daha fazla enerjisi olur. Genelde soğuklarda grip ve nezle olmamızın sebebi budur. Ani soğuklar vücudu güçsüz bırakır ve bağışıklığını düşürür.
3) Ilık su tüketin. Sabahları ılık su içerek güne başlamak sindirimi kolaylaştırır, destekler ve vücudu ısıtır. Ilık su tüketimini alışkanlık haline getirdiğinizde, özellikle Vata doshasına sahip kişilerde sık rastlanan, kabızlık durumunda iyileşme göreceksiniz. Sıcak suyun içine taze zencefil ve limon atarak da tüketebilirsiniz. Limon uyarıcı, zencefil ise ısıtıcıdır. Ayrıca limon midede alkali hale geldiğinden sindirime yardımcı olur.
4) Çiğ yemeyi azaltın. Ayurveda kış mevsiminde iyi pişmiş, sindirimi kolay besinleri tavsiye eder. Çiğ besinler daha çok yaz aylarında tercih edilir. Özellikle Vata doshasına sahip kişiler buna daha çok dikket etmelidir.
(Çiğ yemekler Ayurveda için sindirimi zorlaştırıcı, soğuk, Vata arttıtırıcı besinlerdir. Tamamen çiğ beslenen kişiler de vardır. Yazdıklarım Ayurveda felsefesini takip etmektedir. Çiğ beslenenler farklı bir şekilde ele alınmalıdır.)
5) Mevsim sebzelerini tüketin. Ayurveda her zaman doğa ile uyumlu bir yaşam tavsiye eder. Doğal, mevsiminde yetişen ve yerel besinler yediğimizde o mevsimde ihtiyacımız olan besinleri alırız. Çünkü vücudumuz ve doğa birlikte hareket eder. Örneğin; sabah kahvaltılarında veya salatalarımızda domates ve salatalıktan vazgeçemiyoruz. Kış mevsimine ıspanak, turp, havuç, kabak gibi sebzeleri salatalarınızda çiğ olarak veya buharda pişirerek tüketebilirsiniz. Bence bu konu çok önemli. Televizyonda ve internette ne yememiz ve ne yememiz ile ilgili o kadar bilgi var ki bazen kafamız karışıyor. Tek tek neyi yememiz gerektiğini düşünmek yerine doğayı takip edersek kolayca tabağımızı ihtiyacımız olan besinlerle doldurabiliriz. Mevsim dışı sebze ve meyve tüketmek gereksiz enerji kaybına neden olurken size de pahalıya patlar.
6) Egzersiz yapın. Sabahları en az 30 dakika egzersiz yapmak Kapha’yı hareketlendirir. Kış aylarında kronik hale gelen yorgunluk hissini üzerinizden atar. Kırgın olduğunuz durumlarda çok enerji gerektiren egzersizlerden kaçının.
Kışın, hareket darlığından ve soğuktan dolayı sürekli öne eğilme eğilimi gösteririz. Bu boyun-omuz-sırt bölgesinde ağrılara, güvensizliğe ve mutsuzluğa neden olur. Arkaya eğilme, gögüs açma hareketleri pranayı harekete geçirir ve akciğerleri destekler.
7) Bağışıklığınızı destekleyin. Zerdeçal, nar gibi bağışıklığınızı destekleyen besinler tüketin ve ekinezya gibi bağışıklık arttırıcı çaylar için.
Bu dönemde vücut daha fazla uykuya ihtiyaç duyar. Aşırıya kaçmayacak şekilde yeterli uyku alın.
8) Abhayanga masajı, kış, sonbahar ayları için ve Vata doshası yüksek olan kişiler için ideal bir masajdır. Ilık yağ bütün vücudu kaplayıp ısıtırken, doshanıza göre seçtiğiniz yağ ise soğuktan ve kuru havadan kurumuş cildinizi yumuşatır ve besler. Ayrıca bağışıklık sistemini de güçlendirir.
Abhyanga’yı konusunda uzman kişiler tarafından yapılmasının dışında, evde kendi kendinize de uygulayabilirsiniz. Susam yağını benmari usulüyle ısıtın. Duş almadan önce başınızdan başlayarak dairesel hareketlerle vücudunuza yedirin.
Vata ve Kapha doshasındaki kişiler susam yağı, Pitta doshasındaki kişiler hindistan cevizi yağı kullanabilir.
9) Burun ve sinüzit temizliği. Genelde bahar ve kış aylarında burun tıkanıklığı yaşarız. Alerjisi veya sinüzit problemi olan insanlar bunu kronik halde yaşarlar ve çok rahatsız edicidir. Burun temizliğinin en rahat yolu vücut tuz oranınıza göre hazırlanmış tuzlu su ile burnu temizlemektir. Bunun için “Neti Pot” adında “Burun Çaydanlığı”, “Sinüs Temizleyici” veya “Nasal Temizleyici” isimleriyle de internette veya eczanelerde bulabileceğiniz bir aparat var. Bu aparat ile bir burun deliğinizden tuzlu su karışımını aktarırken bu vücut tuz oranınıza göre ayarlanmış tuzlu su karışımı sinüs kanalını takip ederek diğer burnunuzdan çıkar. Bu sırada burun boşluğunda katılaşmış mukusu çözer ve diğer burun deliğinden çıkartır. Kaynamış ve oda sıcaklığına gelmiş 1 bardak suya 1 çay kaşığı tuz ekleyin ve bu karışımı neti pot ile uygulayın. Diş fırçalama gibi günlük temizliğe katılması gereken bir işlemdir. Yoga yapanlar, nefes çalışanlar çalışmalarından önce bunu yaparlarsa egzersizleri daha verimli olur. Rahat nefes almak, günlük yaşamdaki aktivitelerinize de pozitif şekilde yansır.
Daha köklü bir çözüm için ise Nasya‘ yı öneriyorum. Nasya; baş masajı, bitkisel buhar solunumu ve buruna özel bir yağ damlatma işlemlerinden oluşan, yaklaşık 1 buçuk saat süren bir burun temizliği uygulamasıdır. Bir uzman tarafından yapılmalıdır.
Sağlıklı bir kış geçirmeniz dileğiyle.