Balık sezonunun açıldığı, restoran ve balık çarşılarının kalabalıkları ağırlamaya başladığı bu dönemde, yine hepimizin aklına balıktaki cıva endişesi düşüyor. Çoğumuzun severek tükettiği bir besin olan balığın, deniz ve çevre kirliliği, kaçak ve usulsüz avlanma gibi sorunlar nedeniyle çeşitliliğinin azalıyor olması da aklımızdan çıkaramadığımız bir başka endişe. Fakat şimdi gelin balıktaki cıva konusunu uzmanından öğrenelim.
İstanbul Okan Üniversitesi Gastronomi Bölüm Başkanı Öğretim Üyesi Dr. İlkay Gök, denizlerimizdeki balıklarda cıva miktarının oldukça düşük olduğunu ve güvenle tüketilebileceğini belirtiyor. Özellikle hamsi ve istavrit gibi balıklarda cıvanın yok denecek kadar az olduğunu ifade eden İlkay Gök, “Cıva oranı düşük balıklarımızı sağlık için haftada 2 kere tüketmeliyiz” önerisinde bulunuyor. Gök’ün açıklamaları şöyle;
Genellikle kısa ömürlü, küçük balıklar, çiftlik balıkları ve tatlı su balıklarında cıva oranı düşüktür. Denizlerimizde yaşayan hamsi, sardalya, istavrit gibi balıklarda cıva yok denecek kadar azdır. Dil balığı, barbun, tekir, palamut, uskumru gibi orta boylu balıklarda cıva düşüktür. Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi haftada iki öğün düşük miktarda cıva içeren balık tüketiminin sağlık için risk oluşturmadığını bildirmiştir.
Yüksek civa içeren balıklar
Köpek balığı, balina, iri uskumru, kılıç balığı, ton balığı (iri ton balığı) gibi balıklar yüksek oranda cıva içerirler ve bu balıkları çok sık tüketmek risklidir. Konserve ton balıkları, ton balığının büyüklüğüne ve türüne göre cıva riski taşıyabilmektedir. Yapılan araştırmalar konserve ton balığının taze ton balıklarından daha düşük miktarda cıva içerdiğini gösteriyor. Cıva oranı açıklanmış konserve balıkları tüketmenizi öneririm.
Civa kimler için riskli?
Herkes yüksek seviyedeki cıvadan zarar görebilir. Fakat özellikle hamile kadınlar, 6 yaş altındaki çocuklar (özellikle 3 yaş altı), böbrek sorunları yaşayanlar, metallere karşı bağışıklık sisteminde hassasiyeti olanlar cıvaya karşı daha fazla risk altındadır. Bu nedenle Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi risk altındaki insanların bazı balık türlerini tüketmesini önermez.
Metil cıva kolaylıkla plasentaya geçer, kanda ve gelişen fetüsün hücrelerinde birikir. Anne sütünden bebeğe geçerek bebeğin gelişen beynine, sinir sistemine zarar verebilir. Bilişsel düşünce, hafıza, dikkat, motor becerileri ve görsel zeka gelişimini olumsuz etkiler. Sağlıklı yetişkinlerde bu tür balıkların haftada bir tüketiminin vücudumuzdaki cıva miktarını etkilemeyeceğini belirtilmektedir. Eğer haftada birden fazla tüketilirse sonraki bir kaç hafta tüketilmediğinde, vücuttaki cıva oranı doğal olarak dengelenir. Cıva, zaman içerisinde vücuttan atılır ancak cıva içeren balıklarla sık beslenmek, metabolizmada birikmeye neden olur.