Modern insanların yaşamları, birkaç on sene öncesine göre çok daha sevinçli ve daha rahat. Bugün, internette dilediğiniz herhangi bir şeyi sipariş edebilir, dünyanın herhangi bir yerinde gezi edebilir, her yerde lezzetli yemek ve içme suyu bulabilirsiniz. Ek olarak, bilim insanları birçok hastalığın tedavisini buldular. Temelde Dünya’da cennet! Ama bu mutlu hayatın çok yüksek bir bedeli var. İnsanların rahatlığı gezegene oldukça pahalıya mal oluyor, ancak birçoğu bunu bilmiyor. Gezegenimizin ne hale geldiğini görmek için lütfen bu videoyu sonuna kadar izleyin. Eminiz ki Thanos’un haklı olduğunu bile düşünebilirsiniz. O halde derhal yazımıza geçelim.
1 – Plastik ve Hayvanlar
Bilim insanları deniz kirliğinin tehlikeli sonuç seviyeler ulaştığı uyarılarını tekrarlıyor bundan dolayı son yıllarda pek oldukça balina kıyıya vurulmuş bir halde bulundu. Örneğin, Filipinler’de yavru bir balina 40 kg plastik yutması sonucu öldüğü belirtildi. Endonezya’da kıyıya vuran ölü balinanın midesinde 115 plastik bardak, 4 pet şişe, 25 torba ve 2 terliğin yanı sıra çeşitli miktarlarda ip ve çuvaldan oluşan toplamda yaklaşık 6 kilogram çöp bulundu. Balinanın muhtemelen plastikleri yemek sanarak yuttuğu düşünülüyor. Bu plastikler balinanın sindirim sistemini tıkadığı için hayvan başka bir şey yiyemeden açlıktan ölüyor. Bu tarz haberlere alışmamak gerek gerçekten plastik hayvanlar için oldukça fazla tehlikeli. Hayatımızda ortalama 70 senedir varlığını sürdüren plastiklerin yapımında kullanılan petrol kullanılması ve doğada uzun zaman varlığını geçindirmesi nedeniyle aslen bütün ekosistem için büyük bir vehamet oluşturuyor. Masum gibi görünen bu plastikler, tam bir tabiat katliamına neden oluyor. İnsanlarda kansere niçin olan bu maddeler yüzünden her yıl bir milyar kuş ve muhtelif hayvanlar ölüyor.
Dünya genelinde her yıl 300 milyon ton plastik ve 500 milyar ila 1 trilyon arasında plastik poşet üretiliyor. Bu plastiklerin üretimi esnasında 200 -400 milyon varil petrol kullanılıyor. Plastikler, tek kullanımlık tüketim amaçlı üretildiği için neredeyse üretilen plastiğin yarısı çöp sınıfına giriyor. Önemli bir bölümü ise denize atılıyor. 1 cam şişeyi yine yeniden kullanmanız, yılda 240’dan fazla plastik şişenin satın alınmasını ve tüketilmesini önler. Bilim adamlarının birçoğu her sene denizlere 8 milyon ton plastik atığın atıldığını belirtiyor. Denizlerdeki güncel plastik atık miktarının 150 milyon ton olduğu düşünülüyor. Bu rakamlara göre denizlere her saniye bir çöp arabasının taşıyacağı kadar plastik atık bırakılıyor. Ocean Conservancy örgütünün tahminlerine 10 yıl içinde denizlerdeki plastik atık miktarı 250 milyon tona ulaşacak ve 2050 yılı itibariyle denizlerde balıktan çok plastik olacak. Üretilen plastiğin büyük bir çoğunluğu biyolojik olarak ayrışmıyor ve doğada çözünme periyodu 400 yıldan daha uzun bir zaman alıyor. 400 senenin nihayetinde bile tam anlamıyla çözünmüyor. Yalnızca minik, küçük ve daha minik parçalara ayrışıyor. Biz sizce de oldukça korkulu bir rakam değil mi?
2 – Ormansızlaşma
Ormanlar dünyamızın 1’lik bir alanını kaplıyor. Hayatımızı devam ettirebilmemiz için gereken oksijeni üretiyor ve hem insanlar bununla beraber vahşi ömür sakinleri için barınacak ev sunuyor. Dünyanın en oldukça tehdit alan ve tehlikede olan hayvan türleri ormanlarda yaşıyor ve 1.6 milyar insan doğanın sunduğu gıda, taze su, kıyafet, geleneksel ilaç ve barınak benzer biçimde faydalara bel bağlamış durumda. Her dakika 48 futbol sahası büyüklüğünde orman yok oluyor. Fakat dünyanın dört bir yanına yayılmış olan ormanlar, bu faydalarını tehlikeye sokan ormansızlaşma tehdidi ile karşı karşıya. Ormansızlaşma farklı şekillerde meydana geliyor; orman yangınları, ziraat için meydana getirilen tıraşlama kesimleri, çiftçilik ve gelişim, kalas üretimi için ağaç kesme ve iklim değişikliğine bağlı bozulumlar gibi. Bu durum insanların geçimlerini etkiliyor ve birçok hayvan ve nebat çeşidini tehdit ediyor. Her sene 120 ila 150 bin km2 büyüklüğünde olan bazı ormanlar kayboluyor, bu miktar her dakika 48 futbol sahasının kaybolması ile eşdeğer. Ormansızlaşmanın mevcut hızına nazaran dünyanın yağmur ormanları yüz yıl içerisinde tamamen yok olabilir. Ormansızlaşmanın çevre üstünde kuşkusuz birçok olumsuz tesiri var. Bunlar içinde en dramatik etki ise milyonlarca türü barındıran habitatın kayboluyor olması. Dünya’nın %70’sini kaplayan bir alanda havyanlar ve bitkiler ormanlarda yaşıyor ve birçoğu evlerini harap eden ormansızlaştırmadan sağ kurtulamıyor.
Ormansızlaşma aynı zamanda iklim değişikliğini de tahrik ediyor. Orman toprağı nemli olur fakat şayet güneş ışınlarını engellemiş olan ağaçlar olmazsa toprak kısa sürede nemini kaybeder ve kurur. Ağaçlar aynı zamanda su buharını tekrar atmosfere vererek dünya üzerindeki su döngüsünü de geçinmek ettirirler. Bu rolleri üstlenen ağaçlar olmadan çoğu artık eski olan ormanlık alanlar hızla çorak çöllere dönüşebilir. Ağaçları çözmek gündüzleri güneş ışınlarını bloke eden ve geceleri ısıyı tutan gölgelik alanlardan ormanları mahrum bırakır. Bu bozulma bitkilere ve hayvanlara zararı olan olabilecek aşırı ısı değişimlerine sebep olur. Ağaçlar aynı zamanda küresel ısınmayı körükleyen sera gazlarının emiliminde kritik rol oynarlar. Daha az orman, daha fazla sera gazının atmosfere girmesi ve küresel ısınmanın daha süratli ve şiddetli olması anlamına gelir. Ormansızlaşmaya en hızlı ve rahat çözüm ağaçların kesilmesini durdurmak olur. Son yıllarda ormansızlaşma hızı nispeten düşmüş olsa da finansal riskler bunun gerçekleşmesini pek mümkün kılmıyor. Daha uygulanabilir olan çözüm ise, orman ortamını bakir kılmaya da olanak verecek olan tıraşlama kesimleri bertaraf ederek orman kaynaklarını tedvir etmek olur.
Bu yöntemi uygulamayı seçerek ağaçların tıraşlama kesilmesini yasaklayan ilk ülke ise Norveç oldu. Norveç hükümeti ormansızlaşmaya katkı elde eden bütün ürünleri yasaklama vaadinde bulundu. Bu ürünlere misal vermek gerekirse tropikal ormansızlaşmaya %75 oranında katkı elde eden palmiye yağı, soya, sığır eti ve ahşam ürün üretimlerini sayabiliriz. Hükümet ek olarak hayattaki ormanları yok eden firmalara yatırım yapmama taahhüdünü verdi. 2008 yılında Norveç Brezilya’ya Amazonlardaki ormansızlaşma ile savaşmaları için 1 milyar dolar vermişti. 7 yılda Amazonlardaki ormansızlaşma u oranında azaldı. Bilim insanları, her sene ortalama 15 milyar ağacın yok edildiğine işaret ederek ormanlardaki azalmanın, iklim ve insan sağlığı üzerinde ciddi tesirleri olacağı uyarısında bulunmaya devam ediyor. Bu sayı insan sayısı artıkça artıyor. O yüzden bu insan nüfusunu boşlamak daha mantıklı olabilir mi? Thanos haklı olabilir mi?
3 – Aşırı avlanma
Çoğu insan aşırı avlanmanın ancak balıklar, balıkçılar ve balık yemeyi sevenleri ilgilendiren bir sıkıntı olduğunu düşünebilir. Ancak aşırı avlanma çevre üzerinde de pek çok olumsuz tesir yaratıyor ve dolayısıyla bundan bütün insanları etkileniyor. Bir ilmi çalışmaya nazaran, balık avının bu hızla devam etmesi durumunda, 2048 yılına gelindiğinde dünyanın bütün balık avlakları tükenmiş olacak. Balık tüketilmesi tabii ki insan için oldukça gerekli ama bunu bilinci bir şekilde yapmak hem bu işten para kazananlar hem dünyamız için fazlaca önemli. Aşırı avlanmanın meydana gelmesi durumunda, belirli bir popülasyondaki balık sürüleri yavaş yavaş azalacak ve nihayetinde de tamamen yok olacaktır. Daha büyük ağlar ve tarama aletleri gibi daha gelişmiş balık avlama imkanlarına sahip gemilerin sayısının artmasıyla birlikte son yıllarda aşırı avlanma gündeme gelmiştir. Birçok balık türü aşırı avlanmaya maruz kalmaktadır. Okyanusta aşırı balık avından kastedilen, avlanan balık türünün yeniden çoğalmasını imkansız kılacak denli fazla balık avlanmasıdır. Bu yığılmanın olası sebepleri arasında iklim değişikliklerine bağlı okyanus suyu sıcaklıklarında meydana gelen artışlar, küresel ısınma ve artan kirlilik gibi faktörler gösterilmiştir. Ne var ki, denizanası sayısındaki bu sürekli artışın sebepleri arasında denizanalarıyla beslenen balıkları ve denizanalarının rakiplerinin ortadan kalkmasına neden olan aşırı avlanma faaliyetlerinin de altı çizilmektedir. Aşırı tüketim ve kontrolsüz balıkçılık daha şimdiden görülmeye değer iflaslara neden oldu. 40,000 çalışanın işsiz kalmasına neden olan Kanada, Newfoundland’teki morina balığı işletmesi buna bir örnek. Kuzey ve Baltık denizlerindeki morina balıkları da aynı şekilde yok oluşa doğru gidiyor. Balıkçılık endüstrisi uzun vadeli çözümler üretmek yerine gözünü Pasifik’e çeviriyor fakat bu tabi ki çözüm değil. Politikacılar ise bilim insanlarının, bu avcılık faaliyetlerinin nasıl yönetilebileceği ve balık türlerinin sürdürülebilir bir şekilde nasıl ihtiyacı karşılayabileceği konusundaki önerilerini görmezden geliyor.
4 – Erozyon
Erozyon verimli toprağı denizlere yahut yer yüzünün daha alt tabakalarına taşıması sebebiyle öncelikli olarak tarım alanlarına büyük zarar vermektedir. Erozyona uğrayan bölgelerde, kaybolan verimli topraklar sebebiyle bitki örtüsü büyük ölçüde yok olur. Bitki örtüsünün yok olması ise peşinden pek çok olumsuzluğu beraberinde getirir. Örneğin çığ ve su taşkınlar gibi. Bitki örtüsünün azalmasıyla toprağı bir arada tutan ağaç ve bitki kökleri de yok olur. Bu durum ciddi bir kar veya yağmur yağışı esnasında kendini oldukça hissettirir. Artık bu tarz yağışları engelleyen ciddi bir bitki bariyeri olmadığı için yağışlar tüm hızıyla vadilere akarak ve bu da çığ ve sel gibi felaketleri ardında getirmektedir. Erozyonun doğaya olan diğer bir zararı da verimli toprakları baraj göllerine taşıyarak barajların ömürlerini kısaltmasıdır. Aşırı baskı altına giren baraj duvarları, zamanla erozyonun etkisiyle ciddi bir aşınmaya maruz kalabilir ve bu da maddi olarak enerji sektörünü zor duruma sokabilir. Bitki örtüsünün erozyon sebebiyle azalması yahut yok olmasının diğer bir zararı da doğal su kaynaklarınadır. Doğal su kaynakları ile bitki örtüsünün ilişkisi sanıldığından çok daha önemlidir. Bitki örtüsü yer yüzündeki kar ve yağmur sularını tutarak köklerine ve oradan da yer altı su kaynaklarına aktarır. Ancak bitki örtüsünün yok olmasıyla bu aktarım sekteye uğrar ve yer altı sularında azalmalar ya da tamamen yok olma durumu görülebilir.
Toprağın verimsizleşmesi ve dolayısıyla bitki örtüsünün büyük ölçüde yok olması sebebiyle tek zarara uğrayan sektör elbette tarım değildir. Hayvancılık da bitki örtüsünün yok olmasıyla ciddi risklerle karşı karşıya kalabilir. Hayvanların otlatılacağı meraların azalmasıyla besicilik zora düşebilir ve bir ülkenin belki de en önemli sektörlerinden biri olan Hayvancılık büyük bir darbe alabilir. Tüm bu problemlerle karşı karşıya kalan kırsal bölgedeki vatandaşlar, göçe zorlanarak sosyolojik açıdan kentsel yaşamın yer yer sekteye uğramasına sebep olabilirler. Örneğin İstanbul‘da yaşanan ve büyük göç sonucu ortaya çıkan nüfus problemi, beklenen Marmara depremindeki kayıpların çok daha fazla olmasına sebebiyet verebilir. Erezyonun zararları görüldüğü üzere neden/sonuç ilişkisinin çarpıcı bir örneğidir. Sadece bitki örtüsünün yok edilerek toprağın verimsizleşmesine sebep olan aç gözlü politikaların bir sonucu değil, aynı zamanda büyük göçlerin, sosyolojik problemlerin oluşmasının da kaynağıdır.
5 – Karbondioksit
Geçmişte 180 ila 300 ppm arasında değişen atmosferdeki karbondioksit miktarının bugün 393 ppm civarında… küresel ısınmanın en büyük sebebi olan karbondioksidin atmosferdeki miktarı, Sanayi Devrimiyle beraber 3 kat artmış, bunun sonucunda ise küresel sıcaklık yaklaşık 0.8 santigrat derece yükselmiştir. Geçmişte milyonlarca yılda gerçekleşen bu artış atmosferdeki ısı dengesini bozarak, dünya üzerinde ciddi iklimsel değişikliklere sebep olmuştur. Dünyada daha sık yaşanmaya başlanan iklim felaketleri, karbondioksit salımına küresel çapta sınırlamalar getirilmediği takdirde daha tehlikeli boyutlara ulaşacak ve dünyayı geri dönüşü olmayan bir yola sürükleyecektir. Fosil yakıtların kullanımı sonucu atmosfere salınan sera gazları bir örtü etkisi yaratarak dünyaya gelen güneş ışınlarının dünyayı terk etmelerini engellemiş, atmosferi terk edemeyen güneş ışınları da dünyada kalıp hava sıcaklığının normal olmayan bir biçimde artmasına neden olmuştur. Tüm bu etkilerin özellikle karbondioksit miktarındaki artışa bağlanma sebebi; atmosferdeki miktarının diğer tüm sera gazlarınınkinden fazla olmasıdır. Atmosferde kalma süresinin diğer sera gazlarının çoğununkinden fazla olduğunu da göz önünde bulundurursak, küresel ısınma için tehdit oluşturan en önemli etken olduğunu anlayabiliriz. Bu nedenle geçmişte ve bugün yaşanan sıcaklık değişimleri incelendiğinde karbondioksit miktarın çok fazla olduğunu söyleyebiliriz.
Yazının önemini daha çok insanın görmesini istiyorsanız yapmanız gereken tek şey yazıyı paylaşmak. Bir başka yazıda görüşürüz.