Wellness terimi , Halbert L. Dunn’un ‘’İnsan ve Toplum için Yüksek Düzeyde Sağlık’’ makalesinde ilk kez ‘’Hastalığa sahip olmama’’ durumundan daha fazlası şeklinde ele alınmıştır. Ayrıca bu makalede sağlıklı yaşamı etkileyen faktörleri dört başlık ile açıklamış;
- İletişim teknolojileri
- Nüfusun artması
- Nüfusun yaş ortalaması
- Modern yaşam
Dunn ise wellness terimini ‘’Bireyin sahip olduğu potansiyeli en üst düzeye çıkarmaya yönelik entegre bir işlevsellik yöntemi’’ olarak tanımlamıştır. Ardell da; öz sorumluluk, beslenme bilinci, fiziksel uygunluk, stres yönetimi ve çevresel duyarlılık olarak tanımlamaktadır. Görüldüğü gibi tanımlar değiştiği halde anlatmak istedikleri tema değişmemiştir. Kısaca wellness daha kompleks bir sağlıklı olma sürecinin tümünü anlatmaktadır.
Wellness Nedir?
Bulaşıcı olmayan hastalıkların gelişmesini, büyümesini ve yükünün önlenmesinde değiştirilebilir risk faktörleri ön plana çıkmaktadır. Genellikle insanların düzenli fiziksel aktivite yapmasını teşvik eden, sigarayı, alkolü bırakma programlarına çok fazla rastlanır. Örneğin sağlık için 10.000 adım programı. Genellikle bu programlarda sağlık, zindelik ve wellness terimleri ön plana çıkmaktadır. Fakat bu terimler aynı anlama sahip değillerdir.
Dünya Sağlık Örgütü Sağlığı; ”Yalnızca hastalığın olmaması değil, fiziksel ruhsal, zihinsel ve sosyal olarak da tam iyilik hali olarak” tanımlamıştır. Yani sağlık aslında görünenden daha fazlasıdır. Wellness ise; “Kişinin, insan varlığının fiziksel, ruhsal, duygusal, entelektüel, sosyal ve psikolojik boyutlarında tutarlı, dengeli büyüme deneyimine izin verecek şekilde yaşadığı duygu” olarak tanımlanır. Kısaca wellness, optimum fiziksel, zihinsel, psikolojik, sosyal, entelektüel ve duygusal olarak sağlıklı olma durumudur veya aralarındaki denge dinamiğinin sağlanmasıdır. Yaşam kalitesini arttırma durumudur. Ayrıca wellness da hastalıkların ortaya çıkmasını beklemek yerine önleyici tedavi yöntemleri öne çıkmaktadır.
Günümüzde sağlıklı yaşam kavramı hala gelişmektedir. Sadece bireyler için değil, aynı zamanda topluluklar, işletmeler, ekonomiler ve bir bütün olarak gezegen için de değişmektedir.
Wellness Ne İşe Yarar?
Çağımızda teknolojinin, bilimin gelişmesi ile ortalama yaşam süresi uzamaktadır. Yaşam kalitemizi arttırmak için motive edici bir güç gereklidir. Bununla beraber birçok disiplin ile keşisen wellness kavramı ortaya çıkmıştır. Wellness bütünsel ve çok boyutlu olarak;
- Sağlık,
- Fizyolojik,
- Psikolojik,
- Sosyal,
- Demografik,
- Ekolojik boyutlarını içerir.
Böylece hayatın tüm yönlerini, mesleki, fiziksel, ekonomik ve eğitim kaynakları da dahil olmak üzere hepsini içine almaktadır. Bu yüzden terim olarak sağlıklı yaşamın ötesini ifade ederek, kapsam alanında ifade ettiği tüm konular için ”iyi olma” durumuna bizi taşıyan bir süreci temsil etmektedir.
Wellness’in Sağladığı Faydalar Nelerdir?
Sağlıklı yaşlanma beklentisi tüm dünyada artmaktadır. Bu yüzden gelişen teknoloji ile beraber hasta olmadan önce sağlık durumunu koruma veya gelişebilecek sağlık problemlerine karşı önlem alma ön plana çıkmaktadır. Örneğin mikrobiyom analizi sayesinde sağlık kimliğini öğrenerek, daha sağlıklı bir yaşam için değişiklikler yapabilirsin. Ayrıca ENBIOSIS WELLNESS paketi ile yeni bir senin ilk adımını atabilirsin. Bu sayede bütünsel sağlığın için aktif bir süreç olan wellness’i hayatına daha kolay entegre ederek;
- Doğru iletişim,
- Stres yönetimi,
- Daha enerjik hissetme ve yüksek motivasyon,
- Uyku kalitesi ,
- En iyi halinde olmanı,
- Daha sağlıklı bir hayata başlangıç yapmanı sağlar.
Wellness Çeşitleri Nelerdir?
Son yıllarda “yaşam tarzı hastalıkları” yaygın hale gelmektedir. Bunlar;
- Hareketsizlik,
- Yetersiz beslenme,
- Kötü beslenme alışkanlıkları,
- Tütün kullanımı,
- Sık alkol tüketimini içeren bu yaşam tarzları; diyabet, kalp, tansiyon, obezite gibi hastalıkların gelişmesinde rol oynamaktadır.
Bu hastalıklar yaşam kalitesini düşürerek, erken ölüme, sağlık maliyetine kısaca büyük bir yük haline gelmektedir. Bu yüzden hastalıkların başlanmasını önleme yani birincil koruma; komplikasyonlar başlamadan yapılan değişiklikleri kapsamaktadır. Bu yüzden sağlık davranışlarını ve risk faktörlerini ele almaktadır. Hastalıkları önlemek için genel bir iyilik hali olan wellness’i aslında kişinin hayatındaki alanlara entegre etmektir. Wellness’in çeşitlerine bakacak olursak;
Fiziksel Wellness
Fiziksel wellness, beslenme, uyku kalitesi, fiziksel aktiviteyi kapsamaktadır. Bunun yanında fiziksel aktivite sağlık davranışlarında bir amaçtan ziyade bir araçtır. Bu yüzden fiziksel aktivite sağlığı bozan çeşitli hastalıkları, olumlu etkileyerek, sağlığın iyileştirilmesinde rol oynamaktadır. Ayrıca tüm hastalıkların altında yatan beslenme de hastalıkların iyileşmesinde önemli bir yer tutmaktadır.
Fiziksel iyilik hali için önerilenler;
- Egzersiz için öz yeterlilik,
- Hedef belirlemeyi ve sonuçları izlemek,
- Sosyal destek,
- Sürdürülebilir bir beslenme düzeni,
- Düzenli ve her gün aynı saatte uyumaktır.
Entelektüel Wellness
Entelektüel wellness, sürekli yeni beceri ve yeteneklerin yaratıcı uygulamasını teşvik ederek yaşam boyu öğrenmeye olan bağlılığı yansıtır. Yapılan araştırmalara göre yıllarca süren örgün eğitimin gösterdiği entelektüel sağlık, ileri yaşlarda bilişi koruyabilir.
Duygusal Wellness
Duygusal wellness, hayata olumlu bir yaklaşımı yansıtır. Davranışları ve duyguları yapıcı bir şekilde yönetme ve kabul etme yeteneğidir. Ayrıca duygusal esenlik, kişinin hayatını kişisel olarak tatmin edici şekillerde yönetme sorumluluğunu üstlenmesi, sınırlamaları kabul etmesi ve gerektiğinde destek araması yoluyla yansıtılır. Duygusal olarak iyi insanlar, karşılıklı güven, saygı ve bağlılık üzerine kurulu birbirine bağlı ilişkiler kurarlar. Zorlukları kabul ederler, risk alırlar ve çatışmayı büyümenin bir parçası olarak kabul ederler.
Sosyal Wellness
Sosyal wellness, karşılıklı saygı, işbirliği ve karşılıklı bağımlılık üzerine kurulu olumlu kişisel ve toplumsal ilişkilere denilmektedir. Etkili iletişim ve sağlıklı bir çevreyi yansır. Birlikte yaşamayı gösteren olumlu kişisel ilişkiler, yaşlanmada bilişi koruyabilir.
Çevresel Wellness
Çevresel wellness, doğa ile etkileşimi teşvik eder ve aynı zamanda eğlenceli bir kişisel ortam yaratır. Aynı zamanda çevresel sağlık gezegenin sağlığı hakkında bilgi edinmeyi ve harekete geçmeyi içeren bir süreçtir. Bu, sürdürülebilir bir yaşam tarzı oluşturmayı, doğal kaynakları korumayı ve kirleticileri ve aşırı atıkları ortadan kaldırmayı içerir. Kısaca wellness’ın çevresel boyutu, doğadaki ve kişisel çevremizdeki güvenliğimizi, güvenliğimizi ve sürdürülebilirliğimizi değerlendirmemize yardımcı olur. Ayrıca seyahat ve küresel deneyimlerin çevre üzerinde önemli bir etkisi vardır. Programınız için seyahat ederken, yeni çevrenizle olan ilişkinizi keşfetmek ve kendi çevresel sağlığınızı en üst düzeye çıkarırken ayak izinizi nasıl en aza indirdiğini öğrenmek heyecan verici bir fırsattır.
Mesleki Wellness
Mesleki wellness, kişinin yaptığı işten mutlu ve tatmin olmasıdır. Günümüzde büyük işverenlerin küçük çalışanlara göre bir sağlıklı yaşam programı sunma olasılığı daha yüksektir ve ayrıca daha çeşitli seçeneklere sahip programlar sunma eğilimindedir. Çoğu işveren, sağlık bakım maliyetlerini kontrol altına almak ve böylece sağlık sigortasının karşılanabilirliğini sağlamak için uygulanabilir bir strateji olarak kabul ederek, sağlıklı yaşam programlarına uzun vadeli destek vermeyi taahhüt eder. Mesleki olarak wellness’in yararları;
- Çalışan bağlılığını arttırma,
- İzin almayı azaltma,
- Verimliliği artırma,
- Motivasyonu artırma,
- Stres faktörünü azaltmaktadır.
Wellness Nasıl Yapılır?
Sana en uygun olan sağlıklı bir yaşam biçimi belirleyerek ”iyi hal durumuna” ulaşabilirsin. Örneğin;
- Sağlığın için ideal kilonu koruyarak,
- Dengeli ve düzenli beslenerek,
- Sana en uygun olan fiziksel aktiviteyi yaparak,
- Kendini sevme, ihtiyaçlarını bilme ve kendini tanıyarak,
- Senin dışındaki canlılara saygı duyarak, empati kurarak, yani diğer canlılara karşı sağlıklı bir iletişim dili benimseyerek,
- Dengeli ve düzenli uyuyarak,
- Entelektüel düzeyini artırarak ayrıca yaşam boyu öğrenmeyi ilke edinerek,
- Stresle başa çıkabilerek,
- Hayata karşı daha motivasyonlu olarak,
- Kendi öz değerinin ve farkındalığının bilincinde olarak,
- İş yaşamın ve sosyal yaşamın arasında dengeyi sağlayarak,
- Gezegene karşı bilinçli davranarak ulaşabilirsin.
“Kendini mi önemseyeceksin yoksa kendini görmezden mi geleceksin?” ENBIOSIS WELLNESS paketi ile kendine bir adım daha yaklaşmak senin elinde!
Kaynaklar
Janet R. Bezner, Promoting Health and Wellness: Implications for Physical Therapist Practice, Physical Therapy, Volume 95, Issue 10, 1 October 2015, Pages 1433–1444, https://doi.org/10.2522/ptj.20140271
Anna Kirkland; What Is Wellness Now?. J Health Polit Policy Law 1 October 2014; 39 (5): 957–970. doi: https://doi.org/10.1215/03616878-2813647