Jacob Coxey’in 500 işsiz vatandaştan oluşan ordusu, büyük zararlara yol açan 1894 bunalımını protesto etmek üzere Washington’a doğru yürüdü. Başarısızlığa uğramasına rağmen ulusal bir örnek oldu.
Genelde Amerika’daki işsiz insanları politik bir güç olarak görmeyiz. Fakat şimdiye kadar birçok sayıda yürüyüş oldu ve bu yürüyüşler binlerce insandan oluşan gerçek eylemlere dönüştü. Bunlardan biri, şimdilerde Coxey’in Ordusu adıyla bilinen yürüyüştü. İnsanlar, iş adamı Jacob Coxey’in peşi sıra Capitol’e yürümüşlerdi. Bu yürüyüş insanlardan oluşan bir topluluğun Washington’a yaptığı ilk yürüyüştü.
İşsizlik oranının yüzde onlara kadar yükselişinin görüldüğü 1894 yılının yaz mevsimiydi. İnsanlar kızgındı ve –işsizlik tazminatının ve refahın varoluşundan önce- devletlerinden yardım istemişlerdi.
Bu yardımı alabilmeleri için Jacob Coxey, Capitol’e doğru taarruza geçmek üzere bir yürüyüş düzenledi. Bu yürüyüş öfkeli kadınlardan ve erkeklerden oluşuyordu. Doğrusunu söylemek gerekirse taarruzu da gerçekleştirdiler, Washington güzergâhındaki trenleri ve yolları ele geçirdiler. Bu yürüyüş tam anlamıyla başarı getirmese bile Amerikan ulusundaki protesto kültürünü nesiller boyunca canlı tutabilirdi.
Jacob Coxey Yeni Bir Düzen Kuruyor
1893 Paniği’nin etkilerinin görüldüğü zamanlardı. Ülkenin, benzerini Büyük Bunalım’a kadar bir daha göremeyeceği bir bunalımın gerçekleştiği zamanlar… Hapishaneler sinyalcilerle, geçimini zar zor sağlayan dilencilerle dolup taşıyordu. Serseri tarzı kostümlerin en iyisini giyen seçkincilerin bir çuval unla ödüllendirildiği zamanlarda servet “Kötü Zaman Topları”na yatırılıyordu.
Bu karışıklıkların arasında Ohio’nun yerlisi Jacob Coxey çıkageldi; popülist fikirlere sahip, kararlı bir politik adaydı. Ekonomik krizin öncelerinde kendisi bizzat bir kum ocağını işletiyordu. Kendi ekonomik haklarından mahrum kalışı, ilk Federal işsizliğe destek projesinde onun için itici bir güç oldu.
Coxey’in planına “Güzel Yollar Tasarısı” deniyordu ve bu tasarı ile herkese açık çalışma programları kuruldu. Bu programlar, işsiz olanlara işler vererek yol yapmak gibi kazanç sağlayan aktiviteleri destekliyordu. Coxey, 500 milyon doların “Amerika Birleşik Devletleri’ne Ait Genel Eyalet Yolları Ödenek Planı” adı altında toplanmasını önerdi. Bu öneri ile yapılmak istenen şuydu: insanlara iş vermek için yol yapmak.
Sonuç olarak bu tasarılar 1933’te, Franklin D. Roosevelt’in Coxey’in ilkelerini, kendi yönetim sisteminde en önemli kısma dönüştürdüğü (Başkanlığı kazanmasına yardım eden yönetim sistemi) Yeni Düzen zamanında nihayete erdiler. Şimdilerde olsa başarısızlık ile sonuçlanabilecek bir yönetim sistemi…
Coxey’in fikirleri, 1894’lü yıllara göre çok radikaldi. Kendisi de bunun farkındaydı: “Kongrenin herhangi bir şeyi oylaması 2 yıl sürüyor. Yirmi milyon insan aç ve doymak için 2 yıl bekleyemez.”
Bu nedenle de hiç beklemedi.
Coxey’in Yürüyüşü
Ohio’da Coxey; 100 kişiyi, Washington’a yapılacak yürüyüşte kendisine katılmaları için teşvik etti. Bu yürüyüş kongreye “Güzel Yollar Tasarısı”nı temin etmek içindi. “General” Coxey’in komutasında az sayıda, silahsız bir grup milis Washington’a doğru yola çıktı ve yol boyunca destekçi topladı. Bir ara Coxey, işsizlerden oluşan grubunun 100.000’lere ulaştığını iddia etti. Bu sırada Washington’a doğru yürüyüşe çıkmaya başlayan başka ordular da vardı. Bunlardan bazıları Batı’nın ötesinden geliyordu, bu yüzden de Washington’a ulaşamadılar. Washington’a ulaşamayan bu orduların arasında Kaliforniya’dan Kelley’in ve Fry’ın orduları da yer alıyordu.
Coxey’in Ordusu Ohio’dan 25 Mart 1894’te yola çıkmıştı. Protesto yürüyüşü resmiyette “İsa’ya Bağlı Eyalet Ordusu” diye adlandırılsa da “Coxey’in Ordusu” tamı tamına oturan bir ifadeydi. Yol boyunca, bütün yurttaşlar bu orduların üyelerine yardımda bulundular. Yardımda bulunanlara yemek ve çadır verildi, birçoğu da yürüyüşe katıldı.
Tabi Coxeyciler’in ve benzer orduların hepsi de barışçıl eylemci değillerdi. Coxey’in Ordusu alkolsüz kamplar kurup siyahi-beyaz fark etmeksizin kadın ve erkekleri karşılarken, ordunun diğer grupları daha sıkı tedbirler alıyorlardı.
Coxey’in Ordusu’na benzeyen başka bir ordu da William Hogan tarafından yönetiliyordu ve onlar da 1894’ün ilkbaharında Capitol’e doğru yola çıkmışlardı. O zamanların tek etkili ulaşım yolu olan tren yollarının zenginler tarafından işletildiğini bilen William Hogan ve 700’e yakın insan, Kuzey Pasifik Tren Yolu’na ait bir treni ele geçirdi. Araç Montana’ya ulaşana dek Birleşik Devletler’in treni ele geçirmeye yönelik çabalarına karşı kafa tuttu. Coxeyciler’in taklitçisi olan bir grup da Missoula’da bir treni ele geçirdi ama iddiaya göre “mücadele etmeden” fikirlerinden caydılar.
Her şeye rağmen Coxey’in Ordusu’nun yaptığı yürüyüş, Washington’a doğru yapılan ve tanıtımı bolca yapılan birçok yürüyüşten biriydi. Ama aralarında hedefine ulaşabilen ilk yürüyüş onunkiydi. Her ne kadar Coxey ordusunun bazı noktalarda, en iyi zamanlarında 100.000’leri gördüğünü iddia etse de bunlardan sadece 500’ü Washington’a ulaşabildi.
Coxey’in Ordusu’nun yürüyüşü; Washington’un sokaklarını, parklarını ve çimenlik alanlarını ele geçiren ilk protesto yürüyüşü oldu. Başkan Grover Cleveland, Coxey’in Ordusu’nu pek hoş karşılamadı, görevliler ele başlarını tutukladı. Tutuklananların arasında Coxey’in kendisi de vardı. Protesto ise kısa sürede bastırılmıştı.
Coxey dahi politik alanda tutarlı bir figür olarak kalabildi. Ohio’nun valiliğinden başlayıp Birleşik Devletlerin Başkanlığı’na kadar seçimle işleyen birçok daireye adaylığını koymuştu. Gel gelelim, 1931 yılında belediye başkanı olarak seçildiği yer kendi memleketi Masillon’du.
Coxey’in Ordusu’nun bir versiyonu 1914’lerin sonlarında Washington’a geri döndü. Amaçları ekonomik krize ve yüksek işsizlik oranında bir kez daha dikkat çekmekti. Coxey, bir kere daha göz ardı edildi.
“Güzel Yollar Tasarısı”nın mutasarrıfları Beyaz Saray’a 1944’ten sonra varabildiler. Yeni Düzen’in ortaya çıkışından sonra, büyük ölçüde sembolik bir şekilde ama bir o kadar da hayatını adadığı işin en yüksek noktaya gelişinin tatmin kârlığı ile Coxey’ den Capitol’un basamaklarından tasarıyı okuması istendi.
Coxey’in Ordusu popüler kültürde de ayakta kalmayı başarabilmişti: 1894’te Washington’a yapılan yürüyüşü bizzat gözlemleyen L. Frank Baum’un “Oz Büyücüleri” adlı eserindeki karakterlerini, o zamanlarda yaşanan olaylara dayadığı düşünülür hep. Oz Büyücüsü’nden bir çare bekleyen bir grup ayaktakımı; Amerikalı çiftçileri temsil eden Korkuluk, sanayi işçilerini temsil eden Teneke Oduncu ve bunun gibi birçok benzetmeler yer alır. Her ne kadar güzel bir benzetme olsa da Baum’un Coxey’in Ordusu’ndan ilham aldığı fikri, filminin ve kitabının çıkışından on yıllar sonrasına dek ortaya sürülmedi. Baum da bunu zaten hiçbir zaman kabul etmedi.
Başlarda istediği şeye ulaşamayan Coxey’in Ordusu, ulusal bir farkındalık başlatmış oldu. Yani, biz de Washington’a yürüyebilir ve seçimle başa gelmiş görevlileri baskı altına alabiliriz.
1960’ların Sivil Hakları ve Savaş Karşıtı eylemlerinde tam etkiye ulaşabilmek için bu yöntem kullanıldı. O zamandan beri, bu ülkenin politika anlayışını ve politikayı protesto etmek, bizim ülke olarak kim olduğumuza dair katı bir parçamız oldu. Bundan sonra da öyle olacak, Beyaz Saray ve Kongre kimin elinde olursa olsun…