Çocuklarda Kabızlık
Tarih boyunca barsak hareketleri çabucak her kültürde değerli bir bahis olmuş, tertipli barsak alışkanlığının uygun bir sıhhat göstergesi olduğu kabul görmüştür. Buna rağmen çocuklardaki kabızlıkla ilgili tarihi bir bilgiye ulaşılamamıştır ve son yıllara kadar da kabızlığın tanımı değişkenlik göstermekte idi.
Çocuk sıhhati ve hastalıkları kliniklerini ziyaret eden çocukların %3-5 i kabızlık şikâyeti ile başvurmaktadır. Bu oran çocuk gastroenteroloji kliniğini müracaat edenlerde %35 lere çıkmaktadır.
Hangi çocuklar kabız olarak kıymetlendirilir?
Pratik uygulamada seyrek kaka yapan, kaka yaparken canı yanan yahut her ikisi birden olan çocuklar kabız olarak düşünülebilir. Amerikan gastroenteroloji topluluğu kabızlığı, çocuğun 2 hafta yahut daha uzun müddettir kakayı seyrek yapması yahut zorlanarak yapması ve bu durumun aile için rahatsızlık veren bir duruma ulaşmasını kabızlık olarak değerlendirmiştir. Avrupadaki topluluk ise 8 haftalık bir süreçte, haftada 3 seferden az kaka yapma, haftada birden fazla kaka kaçırma, tuvaleti tıkayacak kadar sert ve büyük kaka yapma, karın yahut rektum muayenesinde ele gelen kaka kütleleri, çocuğun kaka yapmak istememesi ve kakayı yaparken ağrı duyması üzere durumlardan en az 2 adedinin olması durumu kabızlık olarak tariflemektedir.
Çocukta kabızlık nasıl gelişir?
Çoğu çocukta altta yatan bir neden yoktur. Genelde ağrılı bir kaka yapma sonrası çocuk her kaka yapmada canının yanacağını düşünerek kaka yapmayı ertelemektedir. Her erteleme de kakanın toplandığı barsağın son kısmı (rektum) bu duruma ahenk sağlayarak genişlemeye başlar ve kaka geldi hissi çocukta azalır. Bu hissin azalmaya başlaması ile birlikte yeni oluşan kakalar rektuma daha da fazla birikmeye başlr ve rektum giderek genişlemeye başlar. Kısır döngü halinde gelişen bu durum kabızlığın ileri safhalara gimesine neden olur ve vakitle kaka kaçırma başlar.
Kabızlık hangi periyotta sık görülür?
Bebeklikte, anne sütünden mamaya geçiş, diyete katı besinlerin eklenmeyi ve mamadan inek sütüne geçişin olduğu besin değişikliği yapıldığı devir.
Çocuklarda genelde tuvalet eğitimi başladığı devirde sık görülür. Bu periyotta bebek bezinin yaptığı dermatit sonrası ağrı duymaları, susuz kalmaları sonrası sert kaka yaptıklarında ağrı duymaları yahut anne baba ile zıtlaşma sonrası kabızlık gelişebilir.
Okul periyodu ise çocukların okulda tuvalete gitmek istememesi sonrası kabızlık gelişebilir.
Kabız çocukların muayenesi nasıl yapılır?
Makatın formu ve yerleşim yeri değer arz etmektedir, makat olması gereken yerin önünde yahut gerisinde olması kabızlığın nedeni olabilir. Çatlak, fistül yahut hemoroid varlığı araştırılmalıdır. Ayrıyeten makatın büzüşme şeklide sfinkter hakkında bilgi verecektir. Bu çocuklarda en değerli muayene rektumun parmakla muayenesidir. Olağanda küçük parmağın girişine müsaade edecek ölçüde olmalıdır daha dar olması çocuklarda kabızlığa neden olur. Parmak rektuma ulaştığında rektum geniş ve bol ölçüde kaka olabilir.
Sakrumda dimple (bel üzerinde gamze) görülmesi hudut sisteminde anormalliğin göstergesi olabilir.
Kabızlıkda hangi analizleri yaptırmalı?
Çocukluk çağındaki kabızlık nedenleri epey değişkendir. Bu nedenlerin tek tek gözönünde tutulması ve şüphelenilen hastalıklara yönelik olarak tetkikler planlanmalıdır.
Pratik manada ayrıca bir sorunu olmaya çocuklarda kronik kabızlıkta en önemli düşünülen durumlar Hirschsprung Hastalığı (doğumsal megakolon) ve işlevsel kabızlıktır. Bazen bu iki durumu birbirinden ayırmak sıkıntı olmaktadır.
Karın grafisi: Barsakların ne kadar kaka ile dolu olduğu hakkında bilgi vermesi yanında omurgalar hakkında da bilgi verir.
Kontrast grafiler (ilaçlı film): Barsakların anatomisi hakkında ve Hirschsprung Hastalığı ayrımını yapmakta yararlıdır.
Anorektal manometri: Rektum ve sfikter basınçlarını ölçmeye yarayan bu test ile işlevsel kabızlık ve Hirschsprung Hastalığı ayrımı yapılabilir.
Rektal biyopsi: İşlevsel kabızlığın kesin olarak ekarte edildiği ve tedavi edilemeyen uzamış kabızlıkta rektumdan küçük bir kesim alınarak patolojik incelemesi yapılabilir. Bu usulle hudut yapısı incelenerek Hirschsprung Hastalığı kesin olarak konulabilir.
Nasıl tedavi edilmelidir?
Altta yatan hastalıklar ve Hirschsprung Hastalığı olmayan, işlevsel kabızlık tanısı konulmuş çocularda tedavi esas 3 kademede yapılmaktadır. Kalın barsakta birikmiş kakanın boşaltılması, kaka yaparken çocuğun ağrı duymasının önlenmesi ve sistemli barsak alışkanlığının çocuğa kazandırılmasıdır.
Kalın barsaklarda birikmiş sert kakanın boşaltılması tedavideki değerli adımlardan biridir. Bu ağız yoluyla alınan ilaçlarla sağlanabildiği üzere rektal yolla yapılacak lavmanlarla da yapılabilir.
Kaka yaparken çocuğun ağrı duymaması tedavinin ikinci etabını teşkil eder. Kalın barsakta birikmiş sert kakalar boşaltıldıktan sonra, ilerleyen günlerde çocuğun kaka yaparken yumuşak kaka yapması sağlanarak ağrılı kaka yapma seansları sonlandırılmalıdır. Bu emelle da ağız yoluyla kaka yumuşatıcı ilaçlar kullanılabilir. Birtakım durumlarda uzun periyodik kaka yumuşatıcı ilaçların kullanılması gerekebilir. Bu ilaçların rastgele bir yan tesiri ve uzun periyotta istenmeyen sonuçlara yol açmadığı bilinmektedir.
Düzenli barsak hareketlerin sağlanması kabızlığın tedavisinde en can sıkıcı basamaktır. Genelde çocuklar tuvalete gitmek istememektedir, bu durum da aileleri zorlamaktadır. Sabah kahvaltıdan sonra ve akşam yemeğinden sonra çocuk tuvalete oturtulmaya korkutulmadan ikna edilmelidir. Tertibin sağlanmasının aylar süreceği gözden kaçırılmamalıdır.
Diyette nelere dikkat edilmelidir?
Kepekli yahut tam buğdaylı ekmek, liflerden varlıklı meyve ve zerzevat tüketilmesi yanında, erik, armut, elma üzere kompleks karbonhidrat ve emilmeyen şeker barındıran meyvelerin tükeltilmesi ve bol su içilmesi kakadaki su ölçüsünü arttırarak yumuşak kaka yapmayı sağlayacaktır.
İnek sütünün en azından bir müddetliğine diyetten çıkarılması uygun olacaktır.
Son yapılan çalışmalar göstermiştir ki barsak florasının düzenlenmesi kabızlık tedavisinde kıymetli rol oynamaktadır. Bu nedenle prebiyotiklerin ve probiyotiklerin diyete eklenmesi kabızlık tedavisinde yardımcı olabilir.