Brunelleschi Hakkında Bilgi
Brunelleschi Hayatı Hakkında Bilgi
Çağdaşları tarafından büyük bir yenilikçi olarak değerlendirilen Brunelleschi, çoğunluğu Floransada, Kuatroçentonun ilk yarısında gerçekleştirilen ve daha sonra Michelozzo ve Alberti gibi öğrencileri tarafından tamamlanan ve kendisinin parlak bir Rönesans başlatıcısı olmasını sağlayan mimari eserler bıraktı.
Brunelleschi olarak anılan Filippo di Ser Brunellesco, babasının noter olduğu Floransada 1377de doğdu. Okumayı yazmayı ve hesap yapmayı öğrendikten sonra, bir kuyumcu atölyesine verildi.
1398de Arte de/la setaya (ipekçiler loncasına) çırak kuyumcu olarak alındıktan sonra, bir süre saatçilikle uğraştı. 1400de San Jacopo mihrabı için, peygamberlerin, havarilerin ve Saint Augustinein heykellerini yaptı. Islakın kurban edilişi konusundaki kabartmasıyla, Floransa Vaftizhanesinin ikinci bronz kapısı için açılmış olan yarışmayı, Lorenzo Ghibertiyle paylaşarak kazandı. Ama Ghibertiyle birlikte çalışmak istemediği için, tasarısının uygulanması konusunda çaba harcamadı. 1404te, usta kuyumcu rütbesini elde ettiği halde, heykel sanatıyla daha fazla ilgilendi ve ardından kesin olarak mimarlığa döndü.
1418de Floransa Katedralinin kubbesi için bir yarışma açıldı. Brunelleschi bir model sundu, ama bu model jüri tarafından başlangıçta kabul edilmedi. Ne var ki, modelinin değerini San Jacopo SoprArnoda kemersiz bir kubbeli kapella inşa ederek kanıtladı ve sonunda 1426ya doğru ayağını kaydırdığı Ghibertiyle birlikte Santa Maria del Fiore şantiyesinin yönetiminin başına geçti. Kubbenin yapımına, 1420de başlandı ve bu arada Brunelleschiden Ipekçiler Loncası, Yetimler Yurdunu inşa etmesi istendi. Terk edilmiş çocukların barınması için yaptırılan bu bina, 1445te açıldı.
--------------------------------------------------------------------------------
Floransa evlerinden esinlenen Brunelleschi, geniş bir alan boyunca bir manastırı, bir kiliseyi ve bir yatakhaneyi kapsayan yapılar topluluğuna açılan ve Korintos üslubunun uygulanmasının sonucu olan bir kemeraltı yaptı. Bu yapıda taşıyıcı bölümler sertliği dolayısıyla yekpare sütunların yapımına elverişli olan koyu gri bir taşın kullanılmasıyla güzel bir görünüm kazanmıştı ve bu yekpare sütunlar, kemerler ve kemer başlıklarıyla birlikte beyaz sıvalı duvarın üzerinde belirgin bir biçimde yer alıyordu. Brunellesehi, aynı usulü, daha sonra birçok kere yeniden kullanacaktı. Bu kemeraltını inşa ederken, Brunelleachi, binanın önünde yer alan alanı da düşünmüştü. Alan, Antonio da Sangallo ve Baceio dAgnolo tarafından yapılacak Servitea de Marie evinin kemeraltıyla çevrilecek ve üçüncü kenarı da Michelozzonun yaptığı Santa Annunziata Kilisesinin sıra kemerleriyle sınırlanacaktı.
--------------------------------------------------------------------------------
Brunelleschi 1421de, Medicilerin kilisesi San Lorenzo için bir kapella yapmaya başladı ve bu kapella, 1521 de Michelangelo tarafından yapılan Yeni Sactiatia sonra Eski Sacristia diye adlandırıldı. Bu, Brunellesehinin, daha sonra yapılan eklemelerle en az değişikliğe uğramış olan ve Rönesansın da merkezi planlı ilk yapısıdır. Bu yapıyı, tonozları bingilere (pandantiflere) dayanan yarım küre bir kubbeyle örtülmüş, küp şeklinde tasarlamıştı. Brunelleschi, 1425te yapımına giriştiği San Lorenzo Kilisesi için de üç sahınlı bir bazilika planını uygulamıştı. Ortadaki sahının ahşap bir tavan teknesi ve büyük pencereleri vardı. Tonozlu yan sahınlara yuvarlak pencerelerle aydınlanıyordu. Bir beşik tonozla kaplanmış olan kapellalar, dört köşe direkler arasında yayılıyorlardı.
Brunellesehinin ilk biyografisini yazan Antonio Manetti (1423d497), ilginç hikayeler anlatır ve sanatçıyı över. Giorgio da benzer düşüncedeydi: «Bu adam, yüz yıllardır yolunu şaşırmış olan mimarlığı yenileştirmesi için bize Tanrı tarafından gönderildi. Brunelleschinin 1404 ile 1406 arasında Donatelloyla birlikte Romada bulunduğu ve 1417ye doğru bu şehre yeniden geldiği (günümüz eleştirmenleri pek kesin olmayan 1430 tarihini de ileri sürüyorlar) ve orada, pratik inşa kuralları öğrenmek için Antikçağ yapılarını incelediği sanılıyor. Ama bu yapılan kopya etmek gibi bir davranışa düşmeyen Brunellesehi, onların üslup özelliklerini, ölçülere ve uyumlu oranlara dayanan bir organik bütün olarak düşündüğü yapı tasarımına uyarlamaya yöneldi. Antikçağ mimarisi konusundaki bilgilerini, Toscanadaki roman anıdarıodan da edinmiş olabilir (Floransada bulunan ve Santa Maria del Fiorenin ışık bacasını yaparken esinlendiği San Miniato Sacristia, bunun bir örneğidir).
Ün salmış ve saygı kazanmış bir kimse olduğu halde (mezarı Santa Maria del Fiorededir ve üzerinde bir yazıt da vardır) Brunelleschi, projelerini ve özellikle katedralin kubbesine ilişkin projesini kabul ettirmek için mücadele etmek zorunda kaldı. (
)
Brunelleschi, San Lorenzoda ve Santo Spiritoda planı altın sayısına dayanan iyice aydınlık yeni tip bir kilise gerçekleştirmeye yöneliyordu. Yetimler Yurduyla da, şehir alanı düzenlemesini ortaya atarak şehir mekânıyla yeni bir ilişki kurmayı gerçekleştirdi. Sıcristiada (Eski Ayin Eşyası Yeri), Pazzi Kapellasında ve Santa Maria degli Angelide kare veya daire biçimine dayanan merkezi planı kullandı. Yapılarındaki mermer damarın görünümlerini sağlamak için koyu gri bir taşı kullanması, daha sonra özellikle Michelangelo tarafından benimsenen bir yöntemdi.
Rönasansın ilk şehirsel sarayı olan Pitti Sarayının projesini de onun yaptığı söylenmiştir. Ortaya koyduğu yeni buluşlar hâlâ Ortaçağ havası taşıyan bir şehirde, mimarlık Rönesansının başlangıcım belirtirler. Hükümet Konseyi konsülü olan Brunelleschi, aralarında Giottonun yaptığı pencereli çan kulesinin de bulunduğu birçok büyük gotik mimari eserinin bulunduğu ve surlarla çevrili olan ve sıkışık bir şehir dokusunu göz önüne seren Floransa Şehrinin yönetimine de katılmıştı. Santa Maria del Fiorenin kubbesi (Alber tiye göre bu kubbe, «gölgesiyle Toscanada oturanların tümünü kapsayacak kadar geniştir») sivri kemer üslubundan tamamen sıyrılmasını sağlamayan ve pek de sivri olmayan biçimiyle değil, uygulanan teknik buluşlar bakımından daha yenileyici olmasına rağmen, yepyeni bir mekân anlayışım dile getirir ve Medicilerin şehrinin görünümünü; bu şehrin, rakipleri olan Milano, Venedik, Pisa, Siena ve Lucca karşısındaki üstünlüğünü simgesel olarak belirtrnek için değişikliğe uğratır. Axis