Müteahhitin inşaatın tüm maliyetini karşılayacak kadar parası olmadığını varsayalım. 5.000.000TL maliyet öngördüğü binaya 3.000.000TL ile başlayan müteahhit inşaatın büyük bir kısmını bu parayla bitirebilir. Nakit çalışmadığını, malzemelerini çek-senet’le aldığını varsayalım. Bu inşaatı çok rahatlıkla bitirir. Ama bitirdikten sonra veya bitirmeden önce satması gerekir ki çek-seneti ödeyebilsin. Bu tarz inşaat yapan müteahhitler genelde batmaz. Bir şekilde işi döndürür. Olmadı daireyi değerinden düşüğüne satar borçlarını yine kapatır.
Ama aynı müteahhit aynı şartlarda inşaatını yaparken başka bir inşaata teklif verirse ve 2.inşaatına başlarsa işler karışır. Bu sefer nakit sıkıntısı çekecek. Çekler daha çok birikecek. İşçilik paralarını ödemek zorlaşacak. Müteahhit mümkün mertebe bartır iş vermeye çalışacak. “Bilmeyenler için bartır: Daire karşılığı iş.” Örneğin 2 binanın demir-kalıp-beton-duvar işçiliğine(kalfalığına) karşılık taşerona 1 daire vererek elinden para veya çek çıkmadan işlerini sürdürmeye çalışır.
Ne olursa olsun: Bir kaç tane işle koşturan ve maddi sıkıntısı olan müteahhit bir yerde batmaya mecburdur. Piyasada bazen değerinin çok altında satışlar olduğunu görüyorum. Bu durum paraya çok sıkışan müteahhitin durumudur. Bu müteahhit inşaatın maliyetini genelde düzgün hesaplayamaz ve iş bitiminde zarar etmemek için elinde kalan daireleri yüksek fiyattan satması gerekir. Örneğin inşaat maliyeti 5.000.000TL olsun, müteahhite 5 daire kalmış olsun. Müteahhitin 1 dairesinin piyasadaki değeri 900.000TL ama müteahhit kafa kafaya çıkmak için bile en az 1.000.000TL’ye satmalı. Bu durumda 1.100.000TL’ye ilan koyduğunu varsayalım. Yüksek ihtimalle satış yapamaz. Çünkü piyasada o dairenin benzerinden çok fazla var. 900.000TL bandında satsa da zarar edecek.
Kısaca satsa zarar edecek, satmasa çekleri ödeyemeyecek. Aşağı tükürse zarar, yukarı tükürse zarar.