Sıra Cetveli
İçerik Başlıkları Dizini
- 1 İcra Hukukunda Sıra Cetveli
- 2 Sıra Cetveline Karşı Şikayet Yolu ve Sıra Cetveline İtiraz Davası
İcra Hukukunda Sıra Cetveli
Bir icra takibinde alacaklıların birden fazla olması ve icra dosyasındaki paranın bütün alacaklılara yetmemesi durumunda icra dairesi tarafından alacaklılar belirli bir sıraya konur. Bu sıraya, sıra cetveli denir. İcra iflas kanunu madde 140 ‘a göre, ‘’Satış tutarı bütün alacaklıların alacağını tamamen ödemeye yetmezse icra dairesi alacaklıların bir sıra cetvelini yapar’’ denilerek sıra cetvelini açıklamıştır. Sıra cetveli hangi alacağın hangi öncelikte karşılanacağının belirlenmesi bakımından önemli olan bir belgedir.
HACİZDE SIRA (TERTİP)
Borçlunun mallarından ancak alacağın ana para ve faizini ve takip giderlerini karşılayacak kadarı haczedilir, daha fazlası haczedilemez (m. 85,I).Fakat borçlunun alacağa yetecek kadar malı haczedilirken yokluğu borçluya en az yük teşkil edecek ve haczi ve satılması en kolay olan mallardan işe başlamak gerekir. Yani borçlunun malları haczedilirken belli bir sıraya uyulur ki , buna hacizde tertip denir.
Hacizde borçlunun alacağa yetecek kadar malı haczedileceğine göre haczi yapacak kişinin alacağı ve ferileri ile dosya borcunu da bu manada hesaplanması ve ne miktar kadar haciz yapılacağını belirlemesi gereklidir. Ayrıca hacizde malların kıymet taktiri yapılarak alacak miktarına yetecek mal ve haklar toplamı sonucu yeteri kadar mal haczi halinde kalan mallar haczi yapılmamalıdır. Kıymet takdirini haczi yapan memur haczettiği malın kıymetini bizzat taktir edebileceği gibi icabında bilirkişiye de tespit ettirebilir. Basit şeyler hakkında kıymet taktirini memur kendisi tarafından taktir edilmesi kıymeti değerli mallar hakkında bilirkişi mütalaası alınması icap eder. Memurun kıymet taktiri konusunda yapmış olduğu işlemlere borçlu ve alacaklının şikayet hakkı vardır. Bu şikayette alacaklı malın değerinin fazla yazıldığı veya borçlu malın kıymetinin az taktir edildiğini iddiası sonucu borçlu bir borç için mallarını daha azına haciz konulmasını sağlamış , alacaklı ise alacağı için daha fazla mal haczettirerek alacağını elde etmeye çalışmış olurlar.
Alman Usul Kanunu’nda (ZPO), hacizde sıra başlığını taşıyan açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Mehaz İsviçre İcra ve İflâs Kanunu’nun hacizde tertibe ilişkin m.95 hükmü, Kanunumuzun 85’inci maddesine tam olarak intikal etmemiştir. Buna karşılık, İsviçre hukukunda, bu konu açık bir şekilde düzenlenmiştir. Zira, İsviçre Federal İcra ve İflâs Kanunu’nun (SchKG) 95’inci maddesi “Reihenfolge der Pfändung” yani “hacizde sıra” başlığını taşımakta ve bu hükümde borçlunun mallarının hangi sıraya göre haczedilebileceğini belirtilmektedir. Esas olarak, haczin uygulanmasında sıra, müşterek hukukta mevcut idi ve bu husus çok dikkat ve itina ile hazırlanmış bir sıra düzenlemesi şeklindeki İsviçre Kanununa intikal etti; fakat Alman icra hukuku böyle bir sıra düzenini kabul etmedi (ÜSTÜNDAĞ s.173 dn.510). Alman doktrininde, hacizde sıra esasını, Müşterek Hukuk’a ait demode bir kurum olarak nitelendirenler de vardır. Bu görüşü savunanlara göre, hukuk sisteminin görevi taşınmazın ucuza satılmasını önlemekten ibaret olup; buna dikkat edilmesi yeterlidir.
İcra ve İflâs Kanunu’muzda ise “hacizde sıra” başlığını taşıyan açık bir hüküm bulunmamaktadır. Fakat, İcra ve İflâs Kanunu’nun taşınır ve taşınmaz ve diğer hakların haczinin nasıl yapılması gerektiği konusunda İİK 85. madde bize yürürlükteki kanunun amaç ve kapsamını bir nebze olsun verecektir.
Taşınır ve taşınmaz malların haczine ilişkin 85’inci maddesinin bir bütün olarak değerlendirilmesi halinde, icra müdürü borçlunun mallarını haczederken belli durumları gözeterek belli bir sıraya uyması gerektiği sonucuna varılmakta; böylece borçlunun malları haczedilirken kanunun kapsamı ve bu kapsam içerisinde kendisine verilen taktir yetkisi çerçevesinde uyulması gereken sıraya “hacizde sıra” denilmektedir.
Sıra cetvelini oluşturma nedeni hacze iştirak eden alacaklıların borçlarının tamamen ödenememesidir. Alacaklıların borçlarının ödenmesin herhangi bir sorun yoksa sıra cetveline gerek duyulmayacaktır.
Sıra cetveli hem haciz hem de iflas yoluyla takiplerde söz konusu olabilmektedir. Hacizde sıra cetveli satıştan sonra yapılırken, iflasta sıra cetveli, masa malları paraya çevrilmeden yapılır
Sıra cetvelinin birer sureti icra dairesi tarafından alacaklılara tebliğ edilir. Sıra cetveli düzenlenirken iflas hukukuna aykırılık söz konusu olursa alacaklı şikayet yoluna gidebilir. Alacaklı sıra cetvelinde nelere itiraz edebilir? Alacaklı ilk olarak sıra cetvelindeki sıraya itiraz edebilir. Örneğin ben dördüncü sırada değil de birinci sırada olmalıyım gibi. Alacaklının itiraz edebileceği diğer bir husus sıra cetvelindeki başka bir alacaklının sırasına itiraz edebilir. Örneğin; A kişisi evet alacaklı olabilir ama birinci sıraya aldınız A’nın dördüncü sırada olması gerekir. Alacaklının itiraz edebileceği diğer husus ise sıra cetvelindeki bir alacaklının alacaklı olmadığı hususudur. Örneğin; B’yi listeye aldınız fakat B aslında alacaklı değildir diyebilir.
Sıra cetveline itiraz ve şikayet bu şekilde yapılır. Eğer alacaklı kendisine verilen sıraya itiraz ediyorsa sıra cetveline ilişkin şikayete başvurur. Şikayete ilişkin hükümler genel hükümlerdir. Sıra cetveline ilişkin şikayet yoluna bütün alacaklılar başvurabilir. Sıra cetveline ilişkin şikayetin süresi 7 gündür. Eğer icra mahkemesi şikayet üzerine sıra cetvelinin değiştirilmesini veya düzeltilmesine karar verirse sıra cetveli değişik şekli ile yeniden ilan edilir. Değişen sıra cetveline karşı yeniden şikayet yoluna başvurulabilir.
Bir de sıra cetveline itiraz davası vardır. Bu dava iflas masasına karşı açılır. Davanın konusu, alacağı iflas idaresi tarafından tamamen veya kısmen reddedilen alacaklının, reddin haksız olduğu iddiasıyla sıra cetveline yazılmak istemesidir. Yani alacaklı, benim alacağım hiç yazılmamıştır diyor. Bu itiraz davası İİK madde 235 e göre, Sıra cetveline itiraz edenler, cetvelin ilanından itibaren on beş gün içinde iflasa karar verilen yerdeki ticaret mahkemesine dava açmaya mecburdurlar. Yani iflas kararı verilen yerdeki ticaret mahkemesinde dava açılır
Alacaklıların birden fazla olması durumunda, sıra cetvelinde öncelik sırası aşağıdaki gibidir.
- Kamu Alacakları
- Rehinli Alacaklar
- İmtiyazlı Alacaklar
Hacizdeki sıra cetveli, paraya çevrilen bir malın satış bedelinin dağıtımı için yapılır. İflastaki sıra cetveli ise farklıdır. İflastaki sıra cetvelinde, alacağı olanlar ile müflisin malları üzerinde istihkak iddiasında bulunanlar gösterilir.
İflasta sıra cetveli İİK nu madde 233 de düzenlenmiş sıra cetvelinin şekli ve sıra cetveline kabul edilmeyen alacaklar ve sıra cetveline itiraz devam maddelerde düzenlenmiştir.
İİK madde 233 e göre ‘’Alacakların kaydı için muayyen müracaat müddeti geçtikten sonra ve iflâs idaresinin seçilmesinden itibaren en geç iki ay içinde iflâs idaresi tarafından 206’nci ve 207’nci maddelerde yazılı hükümlere göre alacaklıların sırasını gösteren bir cetvel yapılır ve iflâs dairesine bırakılır. Zorunlu hallerde iki ayın hitamından önce iflas idaresinin icra mahkemesine başvurması hâlinde icra mahkemesi bir defaya mahsus olmak üzere bu süreyi en çok iki ay daha uzatabilir’’, şeklinde sıra cetvelinin müddet ve şeklini açıklamıştır.
Sıra Cetveline Karşı Şikayet Yolu ve Sıra Cetveline İtiraz Davası
1) ŞİKAYET YOLU ve İTİRAZ DAVASI:
Bazı işlemlerin “şikayet” mi yoksa “itiraz” mı konusu olacağı gerek uygulamada ve gerekse doktrinde tartışma konusu olmuştur. Şikayetin hukuki niteliği İsviçre hukukunda tartışmalıdır. Bizim hukukumuzda ise genellikle şikayetin “icra ve iflas hukukuna özgü bir yasa yolu” olduğu kabul edilmektedir.
Şekli açıdan, medeni usul hukukunda “dava”ya çok benzemekle beraber, şikayet teknik anlamda bir dava değildir.
Çünkü; şikayetin konusunu teşkil eden işlemler idari nitelikte olup, yargısal değildir. Şikayet sonucunda verilen karar, “maddi anlamda kesin hüküm” teşkil etmediği (HMK. m. 303) halde, dava sonunda verilen karar “maddi anlamda kesin hüküm” teşkil eder.
Yüksek Mahkeme, sıra cetveline itiraz davasına konu olabilecek bir hususun şikayet yoluyla icra mahkemesine bildirilmesi halinde, icra mahkemesince dava dilekçesinin görevsizlik nedeniyle reddine ve talep halinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesinin gerekeceğini belirtmiştir.
Sıra cetveline iki şekilde itiraz edilebilir: Şikayet yolu ile icra mahkemesine başvurularak ya da genel mahkemede sıra cetveline itiraz davası açarak.
2) SIRA CETVELİNE KARŞI ŞİKAYET YOLU:
İcra müdürün, sıra cetvelini yaparken bu husustaki takip hukuku hükümlerine aykırı hareket ettiği ve yapılan muamelenin hadiseye uygun olmadığı iddia edilmekte ise, bu halde sıra cetveline karşı gidilecek olan yol şikayet yoludur. ( İİK m.16)
İİK M.142,III’ten sıra cetveline karşı şikayet yolunun sadece sıraya karşı bir itirazda bulunulması hali ile sınırlıymış gibi bir anlam çıkmakta ise de, icra müdürünün uymak ve re’sen yapmak mecburiyetinde olduğu bütün hususlardan dolayı İİK m.16 gereğince şikayet yoluna başvurulabilir. Şikayet sebeplerinden ekserisini, alacaklının istediği sıraya kabul edilmemesi teşkil edecektir.(m.142,III)
Eğer alacaklılardan birisi, sıra cetvelindeki sıraya ki bu sıra ister kendi sırası ister başka alacaklıların sırası olsun, itiraz etmek istiyorsa, bunu şikayet yoluyla icra mahkemesine bildirmesi gerekir (İİK. m.142/III).
İİK m. 142/III’de yalnız sıraya dair şikayetlerin icra mahkemesine arzolunacağından bahsedilmekte ise de gerek doktrinde ve gerekse Yargıtay içtihatlarında icra memurunun sıra cetvelini düzenlerken takip hukuku hükümlerine aykırı harekette bulunması halinde de şikayet yoluna başvurulabileceği kabul edilmektedir.
Örneğin; hacze katılma koşulları (İİK. m. 100, 101) gerçekleşmemesine rağmen, bu koşullar gerçekleşmiş gibi, bir alacaklıya sıra cetvelinde yer verilirse, bu durum diğer alacaklıların şikayetine neden olabileceği gibi, hacze katılma istemi kabul edilmesi gereken bir alacaklının bu istemi kabul edilmez ve sıra cetvelinde kendisine yer verilmezse, ilgili alacaklı bu durumda da şikayet yoluna başvurarak, sıra cetvelinin düzeltilmesini isteyebilir.
Sıra Cetveline Karşı Şikayet Yolunun Sebepleri:
Yüksek mahkeme, “hangi şikayetin sıraya yönelik bir itiraz olduğunu ve dolayısıyla icra mahkemesine yapılması gerektiğini” çeşitli içtihatlarında belirtmiştir. Örnek vermek gerekirse, yüksek mahkeme:
– Davacının haczinin sıra cetveline dahil edilip edilemeyeceği konusundaki uyuşmazlığın icra mahkemesinde çözümleneceğini,
-Esası ve miktarı tartışmalı olmayan bir alacağa sıra cetvelinde verilen sıranın derecenin ve dolayısıyla satış bedelinden ayrılan payın yanlış olduğuna ilişkin uyuşmazlığın icra mahkemesinde çözümleneceğini,
-Alacağın esas ve miktarına ilişkin olmayıp, sadece sıraya yönelik itirazların icra mahkemesinde çözümleneceğini,
belirtmiştir.
3) SIRA CETVELİNE İTİRAZ DAVASI:
Sıra cetveline karşı koymak isteyen alacaklı, bu husustaki takip hukuku kurallarının yanlış uygulandığını iddia etmeyip, sıra cetveline alınmış olan bir alacaklının alacağına veya onun sırasına itiraz etmek istiyorsa, o zaman sıra cetveline karşı mahkemede itiraz yoluna başvurması, yani o alacaklıya karşı genel mahkemede dava açması gerekir. (İİK m.142) Burada davacı sıra cetveline alınmış olan alacaklının alacağına veya sırasına itiraz eden alacaklıdır. Davalı ise, alacağına veya sırasına itiraz edilen olacaktır. Borçlu sıra cetveline karşı şikayet yoluna gidebildiği halde, borçlunun sıra cetveline karşı itiraz davası açmasına imkan yoktur.
Sıra Cetveline İtiraz Davasının Sebepleri:
Eğer, bir alacaklı sıra cetvelinde yer alan bir alacaklının hem alacağının esas ve miktarına ve hem de alacağının sırasına itiraz etmek istiyorsa, bunu yine genel mahkemede dava açarak bildirmelidir. Çünkü kanunda açıkça “yalnız sıraya ilişkin itirazların şikayet yolu ile icra mahkemesine arz olunacağı” öngörülmüştür.
Yüksek mahkeme,“hangi itirazların alacağın esas ve miktarına ilişkin” itiraz olduğunu ve dolayısıyla genel mahkemeye sıra cetveline itiraz davası şeklinde bildirilmesi gerektiğini çeşitli içtihatlarında belirtmiştir.
Örnek vermek gerekirse, yüksek mahkeme:
-Davacının kendi alacağının miktarına itiraz etmiş olması halinde, uyuşmazlığın genel mahkemede çözümlenmesi gerekeceğini,
-‘Sıra cetveline kaydedilmiş alacağın zamanaşımına uğramış olması nedeniyle oradan çıkarılması gerekeceğine’ ilişkin iddianın, genel mahkemede inceleneceğini,
-‘Sıra cetvelindeki alacaklının alacağının sıradan çıkarılması gerektiği iddiasının genel mahkemede inceleneceğini,
belirtmiştir…
Sıra cetveline yedi gün içinde hiçbir şikayet ya da itiraz yapılmazsa sıra cetveli kesinleşir.