Altı şapka tekniği ile düşünmeyi daha önce denediniz mi?
Düşünmek genel kapsamıyla bir yargıya varmak, bilgileri incelemek ve aralarındaki bağlantılardan yola çıkarak zihinsel yetiler oluşturmak olarak tanımlanır. Altı şapkalı düşünme tekniği de, bu zihinsel sürecin daha kapsamlı ve daha farklı bakış açılarıyla değerlendirilmesine olanak tanır.
Felsefenin doğuşu ile günden güne gelişen ve değişen dünyada birçok farklı düşünme tekniği türemiştir. Özellikle iş veya eğitim dünyasında farklı teknikler ile kişilerin veya kurumların veriminin nasıl arttırılacağı üzerine uzun zamandır çalışmalar yapılıyor.
Bazı şirketler altı şapkalı düşünme tekniği örnekleri ile bizlere bu düşünce metodunun aslında ne kadar faydalı olabileceğini ve altı şapkalı düşünce tekniği nasıl uygulanır sorusunun cevabını veriyor.
Hatta çoğu araştırmaya göre altı şapkalı düşünme tekniği; yaratıcılık, eleştirel düşünme ve akademik yeterlilik becerisinde etkili derecede artışlara sebep olmaktadır. Bu nedenle Altı Şapkalı Düşünme sayesinde farklı bakış açıları ve beyin fırtınaları gerçekleştirilerek, insanların bu metodlar ile çalışıldığında daha üretken, daha yaratıcı oldukları kanıtlanmıştır.
Sizler de bu yöntemi deneyerek, bir olayın veya planın süreç yönetiminde daha rasyonel bir şekilde sonuca ulaşabilirsiniz. Hazırsanız 6 şapkalı düşünme tekniği nedir birlikte bakıp konunun derinliklerine inelim.
Bu Yazıda Neler Bulacaksınız?
Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Nedir?
Altı Şapkalı Düşünme Tekniği ilk olarak 1985 yılında Edward de Bono’nun Six Thinking Hats isimli kitabında ele alınmıştır. Bu metod; özellikle şirketlerde fazlasıyla kullanılan önemli yöntemlerden biridir.
Altı şapkalı düşünme tekniği soruları sayesinde ilişkili fikirler ile paralel düşünme, grupların fikirlerini uyumlu ve detaylı bir biçimde ifade etmeleri, en nihayetinde de birlik içinde bir sonuca veya plana ulaşabilmelerinin daha kolaylaştığı görülmüştür.
Edward de Bono altı şapkalı düşünme tekniği araştırmaları sonucunda insanların düşünme alışkanlıkları ile kendilerini sınırlandırarak yalnızca bir veya iki yaklaşımla düşünme eğiliminde olduklarını gözlemlemiştir.
Bunun sonucunda da farklı yaklaşımları tespit etmek ve bu yaklaşımların nasıl uygulanacağını ortaya koymak amacıyla Altı Şapkalı Düşünme Tekniği‘ni ileri sürerek, insanların yaratıcılıklarının ve üretkenliklerinin bu sayede artacağını dile getirmiştir.
Bu sepele altı şapkalı düşünme tekniği, etkili düşünme için en önemli yöntemlerdendir. Kritik kararlar vermede veya çoklu bir plan geliştirilirken kullanıma daha uygun olmakla birlikte, birçok farklı bakış açısı geliştirmeyi ve bu bakış açılarının birbiriyle ilişki kurarak ortak bir sonuca varabilmesini sağlar.
De Bono, beynin sorgulanabileceği altı farklı yönü olduğunu söyler. Bu yönlerin her birinde beyin ele alınan veya alınacak olan konuların belirli yönlerini daha etkin düşünmelerine yardımcı olur.
Şapkalar, sınırlı bir süre içinde kullanım için uygundur. Altı şapkalı düşünme tekniği uygulanırken her şapka farklı bir rengi, her renk de farklı bir düşünme biçimini ve yönünü temsil eder.
Altı Şapkalı Düşünme Tekniği‘nin etkin şekilde uygulanabilmesi için;
- Her bir üye diğer bir üyenin fikirlerini kabul etmeli ve onun üzerine düşünmelidir.
- Herhangi bir zamanda yalnızca tek bir şapka(renk) uygulanabilir.
- Yorumlar, ilgili şapka renginin temsil ettiği düşünce çerçevesinde gerçekleşmelidir.
- Şapka rengine uymayan yorumlar uygun renk için ayrılmalı ve konu dağılmadan devam edilmelidir.
- Her yorum anlamlı bir sonuca ulaşmada yardımcı olacak fikirler içermelidir.
6 Şapkalı Düşünme Tekniği Amaçları Nelerdir?
Tek bir cümleyle 6 şapka tekniği neyi amaçlar diye özetleyecek olursak yaratıcılık ve etkin düşünmeyi sağlayarak, üretkenliği arttırmaktır diyebiliriz.
- Düşünme sürecine odaklanarak, düşüncenin gelişmesini sağlamak
- Yaratıcılık konusunda cesaretlendirerek farklı düşünmeye sürüklemeke
- Paralel düşünme becerisini geliştirmek
- İletişimi geliştirmek ve güçlendirmek
- Karar verme sürecinin hızlanmasını ve uyum içinde gerçekleşmesini sağlamak
- Bir sorunun incelenmesi ve çözüm üretilmesine dair düşüncede çözüme ulaşmak
Altı Şapka Tekniği Nasıl Uygulanır?
Altı şapkalı düşünme tekniği uygulanırken, altı şapkalı düşünme soruları üzerinden yola çıkılır. Her şapkanın bir rengi ve her rengin de temsil ettiği bir düşünce biçimi vardır.
Toplamda 6 şapka ve 6 ayrı düşünce şeklinden yola çıkarak ortak bir sonuca ulaşmak hedeflenir. Burada 6 şapka olmasının sebebi, Edward de Bono beynin sorgulanabilecek 6 farklı yönünün olmasından kaynaklanmaktadır.
6 şapkalı düşünme tekniği; farklı sorular ve bakış açıları üzerinden hareket etmeyi baz alsa da, asıl amaç her düşüncenin birbiri ile ilişkilendirilerek uyum içinde ortak bir çıkarımda bulunmalarını sağlamaktır.
|Şapka Rengi||Temel İşlev||Sorulacak Sorular||Şapka Eşleştirme|
|Beyaz||Veri ve bilgi||"Hangi gerçeklere sahibiz? Verileri nasıl elde edebiliriz? Önceki verilerimiz nasıl?"||Gerçekleri gözden geçirebilmek için mavi şapkadan sonra kullanılmalıdır.|
|Kırmızı||Hisler ve duygular||"Nasıl hissediyorsun? Buna nasıl tepki verirsin?"||İnsanların nasıl hissettiğini ve tepkilerini öğrenmek için siyah şapkadan sonra kullanılmalıdır.|
|Siyah||Dikkat edilecek noktalar ve risk yönetimi||"Bu işe yarayacak mı? Bu doğru mu? Zayıf yönleri neler?"||Zorlukları ortaya çıkarmak için beyaz şapkadan sonra kullanılmalıdır.|
|Sarı||Faydaları ve pozitif yönleri||"Faydaları nelerdir?Bu bize nasıl yardımcı olacak?Böyle yapmamız ne işe yarayacak?"||Bir fikri desteklemek için yeşil şapkadan sonra kullanılmalıdır.|
|Yeşil||Yaratıcılık ve yeni fikirler||"Yeni fikirler, alternatif seçenekler nelerdir? Yeni yaklaşımlar hangileri?"||Yeni fikirler oluşturmak için siyah veya mavi şapkadan sonra kullanılmalıdır.|
|Mavi||Entegrasyon ve yönetim||"Buna nasıl yaklaşmak istersin? Olayın ne ile ilgili olduğunu biliyor musun?Bu olayı nasıl özetlersiniz?"||Mavi şapka ile başlayıp mavi şapka ile kapanışı gerçekleştirmelisiniz.|
Genel kapsamıyla altı şapkalı düşünme tekniği yukarıdaki gibi bir yol izleyerek gerçekleştirilir. Önemli olan, her şapkanın kendi sırasını bekleyerek yorum yapması ve en nihayetinde mavi şapka ile bitirerek bir sonuca ulaşmalarıdır.
Altı Şapkalı Düşünme Tekniği ve Şapka Renkleri
Altı şapkalı düşünme tekniği 6 rengin 6 farklı düşünce biçimini temsil etmesinden meydana gelmiştir diye bahsetmiştim. Şimdi de her şapkanın yani her rengin hangi görevi üstlendiği ve beynin sorgulanabilen hangi bakış açısını ortaya koyduğunu inceleyelim.
Beyaz Şapka
Genel kapsamıyla tarafsızlığı ve objektif bakış açısını yansıtır. Beyaz şapkanın görevi kesin bilgilere ulaşmaktır. Daha çok olgulara odaklanır. Şapkayı takan ekip üyesi bir dedektif gibi düşünceye dair bilgileri toplar, analiz eder ve gerçeklere odaklanıp net bir şekilde istatistikler ve rakamlarla ortaya koyar.
Bu role giren kişi diğer ekip üyelerinin kendisine yönelttiği sorulara verilerle, sayısal ispatlarla cevap verdiği için öznel görüşlerini ve duygularını masanın dışında bırakmak zorundadır. Altı şapkalı düşünme tekniği içinde beyaz şapkanın ilgilendiği alan kesin bir şekilde bilgiler, veriler ve rakamlardır.
Şu sorulardan yola çıkarak beyin fırtınası yapılır;
- Elimizde hangi bilgiler var?
- Neleri bilmiyoruz?
- İhtiyacımız olan bilgilere hangi soruları sorarak ulaşabiliriz?
- Elde ettiğimiz verileri nasıl analiz edeceğiz?
- Aldığımız bilgiler güvenilir mi?
- Yeterli veriye sahip miyiz?
Kırmızı Şapka
6 şapka tekniği uygulanırken kırmızı şapkanın görevi olayın veya düşüncenin duygusal yönlerini ele almaktır. Hisleri ve tutkuları temsil eder.
Diğer şapkalar gibi mantık arayan sorular sormaz, kırmızı şapka özneldir.
Şu sorulardan yola çıkarak beyin fırtınası yapılır;
- Bu konuda nasıl hissediyoruz?
- Bu fikir ile ilgili sevmediğiniz şeyler neler?
- Bu fikrin heyecan verici yönleri neler?
- Sonucun şöyle olması sende ne hissi yarattı?
- Neden x fikrini y fikrine tercih ediyoruz?
- Hangi fikri seçmek istersiniz?
Siyah Şapka
Siyah renk, altı şapka tekniği uygulanırken kötümserliği ve riskleri temsil eder. Bir karar alınırken veya düşünce uygulanırken karşılaşılabilecek tehlikeler ve olumsuzlukların üzerinde durur. Bu şapkayı takan ekip üyesi karamsar bir bakış açısıyla, mevcut durumun olası tehlikeleri ve ortaya atılan fikirdeki eksiklikleri/ zayıflıkları veya neden işe yaramayacağını bulmaya çalışır.
Risk yönetimi sağlamada siyah şapkanın görevi oldukça önemlidir çünkü en kötüsünü düşünse de beklenmedik durumlara karşı hazırlıklı olmayı ve bir sorun henüz oluşmadan önce müdahale edebilmeyi sağlar.
Şu sorulardan yola çıkarak beyin fırtınası yapılır;
- Bu yöntem işe yarayacak mı?
- Bu yöntem uygulandığında bizi ne gibi tehlikeler bekliyor?
- Bu kararın olumsuz yanları neler?
- Bu fikrin kapatılamayacak veya tamamlanamayacak zayıf yönleri nelerdir?
- İşe yarar hale getirebilmek için yeterli kaynak mevcut mu?
- Hangi tehditler ile karşılaşacağız?
- Önerdiğimiz şey adil mi?
Sarı Şapka
Altı şapkalı düşünme tekniği içindeki en iç açıcı renktir. İyimser ve pozitif olan fikirleri temsil eder. Olumlu olan yönleri, potansiyel avantajları ve fırsatları sunar. Bu özelliği ile siyah şapkanın tam karşısında durur ve onun tezlerine antitez üretir.
Bir fikri desteklemek için yeşil şapkadan sonra kullanılması daha uygundur.
Şu sorulardan yola çıkarak beyin fırtınası yapılır;
- Bu fikrin faydaları neler?
- Bu bizim işimize nasıl yarayacak?
- Böyle yapılmasının bize yardımcı olacak yanları hangileri?
- Bu fikrin neden sorunumuzu çözeceğine inanıyoruz?
- Bu hedefe ulaşmak için her birimiz ne gibi katkılarda bulunabiliriz?
- Bu durumu şu an değiştirebilseydik, daha iyi hale getirmek için ilk neyi yapardık?
Yeşil Şapka
Altı şapkalı düşünme tekniği örnekleri üzerinden yola çıktığımızda aslında bu tekniğin asıl amacı ile yeşil şapkanın amacının doğrudan örtüştüğünü görürüz.
Bu nedenle de bu tekniğin en önemli unsuru yeşil şapkadır demekte bir sakınca görmüyorum.
Yeşil şapka; Yeni fikirleri, alternatifleri ve yaratıcılığı temsil eder. Farklı düşüncelerin bulunmasına ve konunun farklı bakış açıları ile ele alınmasına yardımcı olur. Bu sayede normalden daha değişik düşüncelerin veya önerilerin ortaya atılmasında kilit rol oynamaktadır.
Yani yeşil şapkayı takan ekip üyesi geçmişe sırtını dönerek yeni olasılıkları keşfetmeli ve durumlara karşı yaratıcı bakış açısıyla yaklaşarak çözümler üretmelidir. Beyin fırtınası yapılmasına en çok olanak sağlayan bu şapka takıldığında, ekiptekilerin fikirleri yargılanmamalı ve eleştirilmemelidir. Aksine olası bütün alternatifler ve düşünceler değerlendirilmelidir.
Şu sorulardan yola çıkarak beyin fırtınası yapılır;
- Yeni fikirler nelerdir?
- Alternatif seçenekler var mı?
- Bu durumu normalde düşündüğümüzden farklı olarak nasıl ele alabiliriz?
- Başlangıç için ne gibi fikirler üzerinde durabiliriz?
Mavi Şapka
Altı şapka sayesinde ortaya attığımız ve geliştirmek istediğimiz bir düşünceye veya plana mavi şapka sayesinde sadık kalabiliriz. Mavi şapka; süreç takibi, entegrasyon ve yönetimi temsil eder. Aynı zamanda ekibin soğukkanlı tarafı olmak mavi şapkanın görevidir. Bu şapka sayesinde bir planın nasıl yürüteceği, bu yöntemin nasıl uyum içinde uygulanacağı belirlenir.
Mavi şapkayı takan ekip üyesi altı şapkalı düşünme tekniği ile sonuca ulaşabilmeyi sağlayan kişidir. Gündem, kural, hedef gibi konuları koruyup gözeterek düşünme etkinliğinin verimli bir şekilde gerçekleşmesine yardımcı olur. Gidişata yön verecek sorular sorar ve ortaya konulan fikirleri toparlayarak bir eylem planı oluşturur.
Giriş ve sonuç = mavi şapkadır diyebiliriz. Bu sebeple de 6 şapkalı düşünme tekniği mavi şapka ile başlayıp mavi şapka ile bitirilmedir.
Şu sorulardan yola çıkarak beyin fırtınası yapılır;
- Olayın ne ile ilgili olduğunu biliyor muyuz?
- Bu olaya nasıl yaklaşabiliriz?
- Bu düşünceyi ve planı nasıl özetlersiniz?
- Ulaşılmak istenen sonuç nedir?
- İlgili problemde hedefimiz nedir?
- Bu sonuca nasıl ulaştık?
- Hangi plan bu düşünceye başarıyla ulaşmamızı sağlar?
-Örnek-
Bir çaycı dükkanınız var ve müşterileriniz çay beklemek zorunda kaldığı için size şikayetlerde bulunuyor. Ekibinizi toplayarak 6 şapkalı düşünme tekniği ile bu sorunu çözmeye karar verdiniz. Ekibinizdeki herkes şapkalarını taktıktan sonra oturumu başlattınız.
Süreç nasıl ilerleyebilir, bakalım.
Mavi şapka (entegrasyon, yönetim, süreç işleyişi)
- Şikayetler var ve bu firmamızın itibarını olumsuz etkiliyor. Çaycılarımızı daha az doldurarak çay demleme sayımızı arttırıp taze servis sağlayabiliriz.
- Bu sorunu çözmek ağızdan ağıza reklam itibarımızı arttırır ve daha çok müşteri kazanmamıza sebep olabilir.
Beyaz şapka (veriler, sayısal bilgiler)
- Günlük çay bekleme süremiz kaç saat ve günde kaç şikayet alıyoruz?
- Günde kaç kez çay demleyebiliriz?
- Olası çözümün bize ekstra maliyeti ne olur?
Yeşil Şapka (yaratıcı düşünce, yeni fikirler)
- Çay yapmak için daha verimli ve uzun süreli taze kalmasını sağlayabilecek bir yöntem var mı?
- Diğer çay dükkanları ne yapıyor ve biz kendi işletmemize bunu daha iyi nasıl entegre edebiliriz?
Sarı Şapka(pozitif yaklaşım)
- Yeşil şapkanın ürettiği yeni fikirler ile müşteri memnuniyetimizi arttırmanın yolları nelerdir?
- Bu şikayetleri ortadan kaldırdıktan sonra elde edebileceğimiz olumlu sonuçlar nelerdir?
Kırmızı şapka (duygu ve düşünceler)
- Bu fikir acaba neden hoşuma gitmiyor?
- Ne gibi durumlar ters gidebilir, terslikler motivasyonumuzu nasıl etkiler?
- Bu fikir daha önce uygulandı ama faydalı oldu mu?
Siyah şapka(olumsuz ve zayıf yönler)
- Bu fikri onayladık ama pratikte uygulayabilecek miyiz?
- Yanlış gidebilecek sonuçlar neler?
- Bu fikri uyguladığımızda yine de şikayetler ortadan kalkmazsa bize ne kadar ekstra maliyete sebep olur?
- Tercih ettiğimiz yöntemin işe yarayacağına dair kesin bir kanıt veya örnek var mı?
Altı şapkalı düşünme tekniği ile sorunlarınızı bu şekilde ele alabilir ve çözüme en hızlı yoldan ulaşabilirsiniz. Normalde bu sorunu herhangi bir plan dahilinde olmadan ele alsaydınız herkes farklı bir düşünce ortaya atacak fakat sonuca ulaşamayacaktınız.
Altı şapka yöntemi, her fikri birbiri ile ilişkilendirerek ortak bir çıkarımda bulunabilmesini ve dikkatler dağılmadan yalnızca soruna odaklanılmasını sağlar. Bu sebeple de çok kalabalık olmayan grupların sorunlarını çözmede veya yeni bir fikir üzerinde iş planı yaparken kullanıldığında oldukça faydalı veriler elde edebilir, daha kapsamlı bir tablo oluşturabilirsiniz.
6 şapka ile düşünerek hareket eden birçok global firma da mevcut. Bu tekniği kullanan;
- Prudential Insurance
- European offices
- Honeywell
- Motorola
- Fidelity Investments
- National Semiconductor
gibi şirketler karar verme süreçlerinde altı şapkalı düşünme sayesinde daha iyi sonuçlar elde ettiğini söylemektedir.
Sık Sorulan Sorular
Genel kapsamıyla bu yazımda altı şapkalı düşünme tekniği ve nasıl uygulanacağını detaylı bir şekilde inceledim. Yine de aklınıza takılan soruları yorum bırakırsanız en kısa zamanda geri dönüş sağlamaya çalışacağım.
6 Şapka Problem Örnekleri Neler?
Altı şapkalı düşünme yöntemi uygulayabileceğiniz bazı problem örnekleri;
- Bir çaycı, çayları uzun süre beklemek zorunda kaldığı için müşterilerden şikayet alıyor- bu sorunu en az maliyetle nasıl çözebilirler?
- Bir şirkette üretim departmanında çalışan işçilerin belirsiz bir sebepten rahatsızlandığını ve devamsızlık gerçekleştirdiklerini keşfetmiştir- neden oluyor ve bu devamsızlık sayılarını nasıl iyileştirebilirler?
sorununuzu bu şekilde tespit ederek altı şapka tekniği ile çözüme ulaştırabilirsiniz.
Altı Şapka Tekniği Hangi Alanlarda Kullanılır?
Altı şapka tekniği genellikle kapsamlı bir düşünme gerçekleştirerek beyin fırtınası yapmayı ve en verimli sonuçlara ulaşmayı sağladığı için şirketlerde, okullarda, organizasyon düzenleme gibi alanlarda kullanılır.
Hatta bazı sosyal sorumluluk projeleri hazırlanırken de bu gibi yöntemlerden yararlanılabilmektedir. Bu arada sosyal sorumluluk projeleri ve şirketlerin nasıl düşündüğü ile ilgili yazıma da buradan ulaşabilirsiniz.
Yukarıda belirttiğim alanlarda altı şapkalı düşünme metodu; önce sorunu keşfetmek, ardından bir dizi çözüm geliştirmek ve son olarak çözüm kümesinin eleştirel incelemesi yoluyla bir çözüm üretmek için sırasıyla uygulanabilir.
6 Şapkalı Düşünme Tekniği Avantajları Neler?
6 şapka tekniği düşünme konusunda birçok avantaj sağlar.
6 şapkalı düşünme tekniğinin avantajları;
- Bir tartışma çeşididir.
- Düşüncelerin ve görüşlerin ayrıştırılabilmesini öğretir.
- Bir olayın farklı yöntemlerini ve yanlarını görebilmeyi sağlar.
- Yaratıcı, analitik, eleştirel, empatik düşünme becerilerini geliştirilir.
- Karar verme sürecini etkileyebilecek ego veya liderlik baskısını azaltır.
- Sorunlara daha bütünsel ve geniş kapsamlı bir bakış açısıyla yaklamayı sağlar.
- Problemlere hem mantığı hem duyguları ele alarak yaklaşabilmeye yardımcı olur.
şeklinde özetlenebilir.
Altı Şapka Yöntemi Hangi Sırayla Kullanılmalı?
Altı şapka yöntemi bir toplantı veya tartışma esnasında istediğiniz sırayla kullanılabilir. Fakat şapkaları belli bir sırayla kullanırsanız tartışmayı daha derli toplu ve mantıklı bir şekilde yönetebilirsiniz. Bu da sürecin daha da hızlanmasını sağlar.
Altı şapka yöntemi şu sırayla kullanılır;
- Mavi şapka
- Beyaz şapka
- Yeşil şapka
- Sarı şapka
- Kırmızı şapka
- Siyah şapka
Tabi bu sıralama sonunda hala çözüme ulaşılamadıysa; örneğin yeşil şapka tekrar kullanılarak yeni ve yaratıcı fikirler üzerinde yeni diyagramlar oluşturulabilir. Bu aşamadan sonra da beyaz şapka devreye girer ve yeni fikir uygulandığında verilerimiz, istatistiklerimiz neler olur, tekrar göz atmak gerekebilir.