Dünya’nın ortak dili nedir? Peki dünyada en çok konuşulan dil? Hiç düşündünüz mü? Kimi okuyucunun aklında bazı çağrışımlar oluşmaya başlamıştır sanırım. Evet dünyanın ortak dili Lingua franca. Şaşırdınız değil mi?
Lingua franca kelimesinin tarihsel ve etimolojik derinliğini incelediğimizde 17.yy’ın ilk yarısına kadar uzandığını görüyoruz. İtayanca’da “Frenk Dili” anlamına gelen bu ifade, “frenk” kelimesinden de anlayacağınız üzere, İtalyanlar’ın Osmanlılar ile etkileşiminden nasibini almış. Zamanında Avrupalılara millet ayırt etmeden “frenk” denildiği malumunuz.
Merriam-Webster‘a baktığınız zaman ise, bahsekonu ifadenin birincil anlamı olarak İtalyan, Fransız, Arap, İspanyol ve Yunan etkileşimi ile zamanında Doğu’nun Limanlarında konuşulan ortak bir dil olduğunu görüyoruz. Yani bir bakıma, özellikle ticari ve diplomatik ilişkilerle doğan ihtiyaçlardan kaynaklı bir “hibrit dil” yaratılmış. Göreceğiniz üzere “doğa boşluk kaldırmıyor”. İnsanoğlu ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamak için her zaman bir çeşit “uyarlama ve adaptasyon süreci” içinde olmuş, olmaya da devam ediyor.
Sözlükteki ikincil anlam, işte bu ilk anlamdaki “hibrit dil”den ayrılarak, ortak dil, geçer dil şeklinde bildiğimiz anlamına dönüşmüş.
Yine sözlükteki son anlamından, gerçekte bir dil olmayan sinemanın dahi, günümüzde ortak bir dil (dilden kasıt ortak bir iletişim aracı) yani lingua franca) olabileceği anlaşılıyor.
Peki bu ortak dil illa global olmak zorunda mı? Aslında tam olarak değil. Lingua franca, bölgesel/kıtasal seviyede dahi olabilir. Lingua franca işlevi görmüş tüm dillerin bir listesine uzanmak isteyenler şuradan ilgili maddeye ulaşabilir. Önemli olan husus, ortak bir dili konuşmayan iki farklı milletten bireylerin üçüncü bir ortak dil kullanarak iletişimlerini gerçekleşmesidir.
Lingua Franca olarak İngilizce
Buradan bizi en çok ilgilendiren ve günümüzde de en çok kullanılan anlamına gelecek olursak, lingua franca zamanla değişebilir. Değişebilir değil değişmiştir de. Mesela Roma İmparatorluğu döneminde lingua franca Latince olmuştur. Fransızca, Avrupa’da bir zamanlar çok önemli bir diplomasi diliyken günümüzde İngilizce, lingua franca olma özelliğini Fransızca’dan devralmıştır. Öyle ki İngilizce, diplomasiden tutun da, aklınıza gelebilecek her alanda dünyada konuşulan ortak dil olmayı başarmıştır.
İngilizce’nin bu başarısını etkileyen en önemli faktörler olarak ise öncelikle Britanya İmparatorluğu’nun, namıdiğer “topraklarında güneş batmayan ülke”nin önlenemez yayılmacı politikaları, sonrasında ise Amerika Birleşik Devletleri’nin yadsınamaz etkisi görülebilir. Bugün bir Türk diplomatı, Japon karşıtı ile ne Türkçe ne de Japonca, ancak İngilizce iletişim kurabiliyorsa, burada İngilizce’nin lingua franca etkisini bariz olarak görebiliriz.
Sonuç olarak, çağımızın tartışmasız lingua franca‘sı İngilizce. İlk paragrafta sorduğumuz sorunun yanıtını da burada veriyoruz. Günümüzde dünya üzerinde İngilizce konuşan kişi sayısının 1 milyar 120 milyon civarı olduğu düşünülüyor. Bu durum, İngilizce’yi en yakın rakibi Mandarin Çincesi’nin önüne geçirerek en çok konuşulan diller listesinin 1 numarasına oturtuyor.
Malumunuz, blogumuzda İngilizce ve İngilizce edinimi ile ilgili içerik üretiliyor. Siz de, İngilizce yolculuğunuzda size yardımcı olabilecek, İngilizce öğrenmek ile ilgili yazımızı okumak isterseniz buraya; etimoloji ile kelime öğrenimi ile ilgili içeriklerimizi okumak isterseniz ise buraya tıklayabilirsiniz.
Bol kelimeli günleriniz olsun.