... konulu sunumlar: "AZOT DÖNGÜSÜ VE AZOT MİNERALLEŞMESİ"— Sunum transkripti:
1 AZOT DÖNGÜSÜ VE AZOT MİNERALLEŞMESİ Yrd. Doç. Dr. M. Cüneyt ÜNVERArtvin Çoruh ÜniversitesiEğitim Fakültesi
2 İnorganik azotun bitkilerce ve mikroorganizmalarca özümlenmesi karasal ekosistemlerde verimlilik ve üretimin kararlılığı için temeldir.Azot, doğal ekosistemlerde verimliliği sınırlandıran elementtir (Runge, 1983; Vitousek ve Howarth, 1991).
3 Bitkilerin yapı ve fonksiyonlarında çok önemli rol oynayan azot, doğada bir döngü halindedir
5 Azotun alınabilir forma (Amonyum, Nitrat) dönüşümünde iki yol bulunur 1) Serbest Azotun Fiksasyonu2) Toprakta Azot Mineralleşmesi
6 Serbest Azotun Fiksasyonu 1. Yüksek Enerjili FiksasyonHavanın serbest azotunun yine havadaki suyun hidrojeni ile birleşmesi sonucunda NH3 şekline dönüşmesi ile başlar.Bu olay için gerekli olan yüksek enerji kozmik radyasyon, meteor sürüklenmesi ve şimşekler tarafından sağlanır.
7 2. Biyolojik FiksasyonBakterilerin ve Mavi yeşil alglerin görev aldığı bir süreçle gerçekleşir.Serbest yaşayan bakterilerden Azotobacter ve Clostridium genuslarıFabaceae (Baklagiller) üyeleri ile simbiyotik yaşayanlar Rhizobium bakterileri ön plana çıkarlar.
8 Toprakta Azot Mineralleşmesi Organik maddenin parçalanması, her aşamasında farklı organizma gruplarının iş gördüğü humifikasyon, amonifikasyon, nitrifikasyon ve denitrifikasyon safhalarından geçerek gerçekleşir. Organik maddenin parçalanmasıyla oluşan mineral azot yüksek bitkilerce özümlenerek tekrar organik yapılara katılır (Runge, 1983)
9 Yüksek bitkiler azotu topraktan inorganik formda alabilirler Yüksek bitkiler azotu topraktan inorganik formda alabilirler. İnorganik azot toprakta nitrat (NO3-) ve amonyum (NH4+) halinde bulunmaktadır. Bu nedenle, yüksek bitkilerin azot metabolizması her şeyden önce bu azot formlarının topraktaki miktarı ve dolayısıyla organik azotun mineralleşmesi ile ilişkilidir. Toprağın organik materyalinin ayrışmasında temel rol mikroorganizmalara aittir.Toprak mikroorganizmalarını çeşitliğinde ve sayısında meydana gelebilecek bir azalma toprak besin döngüsünde azalmaya sebep olabilir (Giller ve ark., 1998).
10 Topraktan azot alınabilirliği toprağın kalitesinin önemli bir ayıracıdır. Azot mineralleşmesi toprak organik maddesinden inorganik azotun serbest bırakılmasıdır.Bu süreç toprağın tipi, organik maddesinin kalitesi, mikrobiyal biyomass, mikrobiyal etkinlik, toprak sıcaklığı ve nemi gibi birçok süreç tarafından kontrol edilmektedir.Topraktaki azot mineralleşmesinin oranı laboratuarda ya da azot alınımında belirleyici bitkiler kullanılarak yapılabilir (Knoepp ve ark., 2000).
11 Mineralleşmenin ileri aşaması olan nitrifikasyonda, amonyum iyonları önce nitrite daha sonra da nitrat iyonlarına yükseltgenir.Araştırmacılar nitrifikasyon sınırlı sayıdaki ototrof bakterilerce yürütüldüğünü ortaya koymuşlardır. Nitrifikasyonun iki aşaması (nitritin ve nitratın oluşması) farklı iki mikrobial populasyon tarafından gerçekleştirilir.
12 Azot Mineralleşmesini Etkileyen Çevresel Etkenlikler Diğer besin elementlerinin miktarı (C/N oranı)Organik maddenin yapısıToprağın nem içeriği ve maksimum su tutma kapasitesipHSıcaklıkMikrobiyal biyomass’ın sayısı ve çeşitliliği
13 Organik maddenin ayrışmasını etkileyen en önemli pametrelerden birisi ölü materyalin C/N oranıdır Mikrobiyal faaliyet ile azot miktarı sabit kalmasına rağmen Karbon miktarı sürekli düşer. Bunun için kolay ayrışabilen karbon bulunduran topraklarda kompleks karbon taşıyanlara göre daha fazla mineralleşme görülür.
14 C/N oranıyla mineralleşme miktarı arasında ters orantı vardır.
15 Toprak nemi doğrudan mikrobiyal aktiviteyi dolaylı olarakta azot mineralleşmesini etkiler. Toprakta bitki gelişimi için yeterli olan nem mineralleşme içinde yeterlidir.Toprak suya doydukça artan anaerobik ortam nedeniyle organik madde çözünmesi yavaşlar ve mineralleşme miktarı düşer. Aynı zamanda denitrifikasyon ile kayıpları arttırır.
16 Topraktaki nem miktarı bitki- toprak sistemindeki azot kayıplarını da etkiler. Alınabilir azot formu olan Nitrat (NO3) toprak içinde kolayca hareket edebilir. Bu durum hem bitkinin alınımını kolaylaştırır hem de yıkanma şeklinde kayıpları arttırır.Kurak şartlarda suyun artışı bir noktaya kadar mineralleşmeyi teşvik ederken optimum su miktarı aşıldığında mineralleşme hızla düşer
17 Sıcaklık topraktaki azot mineralleşmesi için temel faktörlerden biridir. Genel anlamda bitki gelişimi için uygun olan sıcaklık şartları mikrobiyal süreç için gerekli sıcaklıkla paraleldir.Sıcaklık yaşam ortamlarına göre farklılık ortaya koymaktadır. Nitrifikasyon amonifikasyona göre sıcaklığa daha fazla bağımlılık gösterir.
18 Toprak pH’ı toprak mikroflorasının aktivitesini ve kompozisyonunu ve buna bağlı olarak da net azot mineralleşmesini dengelemektedir. Azot mineralleşmesinin asidik toprakların pH’ı arttırıldığında belirgin olarak arttığını göstermişlerdir. Toprak mikroflorası içerisinde yer alan Funguslar asite hoşgörülü mikroorganizmalar oldukları için, doğada asidik yapılı topraklar ve benzeri yerlerdeki organik maddenin humusa kadar parçalanmasında önemli etkiye sahiptirler.
19 Asidik pH koşulları mineralleşmede iş gören bakteriler için uygun olmamaktadır. Genel olarak hafif asit ile hafif alkali topraklarda (pH ) nitrat hakim iken, artan asiditelik amonyum lehine üstün olma eğilimini arttırır
20 Farklı canlı gruplarının etkisi Bakteriler ile beslenen Nematodlar organik maddenin ayrıştırılmasında1) Mikropları yiyerek ve organik maddelerin inorganik maddelere ayrışması oranını düzenleyerek.2) Mikropları su ve toprak içerisinde dağıtarak3) Saprofitik ve bitki patojeni bakterilerle beslenerek mikrobiyal kompozisyonu etkileyerek
21 4) Toprakta nematodlar ile beslenen mantarlar gibi mikro fauna ve mikroflora için besin elementi oluşturarak.5) Bitki simyontlarının fonksiyonunu ve dağılımını etkileyerekKatkıda bulunurlar.
22 Dünyada bu alanda yapılmış çalışmalar Zöttl (1960b,cd), aynı orman topraklarında yıllık mineral azot veriminin 31 kg / ha / yıl-1 olabileceğini rapor etmiştir. Ayrıca inkübasyon yöntemiyle bulduğu mineral azot değerleri ile ladin ve çam ağaçlarının iğne yapraklarının azot içeriği arasında yakın ilişki olduğunu bildirmiştir. Araştırmacı mineral azot oluşumu ile toprak C/N oranı arasında ilişkiyi araştırmış ve sonunda C/N oranıyla ters bir ilişki tespit etmiştir.
23 Rehder (1971), Kalkerli Alp’lerin (Almanya) alpinik- subalpinik çayır birliklerinde bir vejetasyon periyodu boyunca yıllık mineral azot verimini belirleyip, bunu toprak üstü yıllık bitki verimliliği ve topraktan aldıkları azot miktarı ile karşılaştırmıştır. Yıllık net mineral azot verimliliğinin birlikler arasında 10 ile 90 kg / ha / yıl-1 ve daha fazla olarak değiştiğini; fakat çalışma alanı için ortalama kg / ha / yıl-1 olduğunu bildirmiştir.
24 Runge (1974), Almanya’nın Luzula-Fagetum birliğinin topraklarında iki yıl için mineral azot içeriği ile net mineralizasyondaki değişimleri incelemiştir. Net mineral azot içeriğinin toprağın organik horizonunda mevsimsel değişim gösterirken, mineral toprak horizonunda düzenli bir değişim göstermediğini tespit etmiştir. Net azot minerilizasyonunun organik horizonda kış mevsiminde en düşük, yaz başından sonbahara kadar ise en yüksek değerlere ulaştığını bildiren araştırmacı, yıllık net mineral azot verimini ise 112 kg / ha / yıl-1 olarak saptamıştır.
25 Runge (1978), Orta Avrupa’nın otlak alanlarında yaptığı araştırmada yıllık mineral azot verimini 64 kg / ha / yıl-1 olarak bulmuştur.Woodmansee ve ark. (1978) Amerika’nın kısa çayır düzlükleri için yıllık net mineral azot verimini 29 kg / ha / yıl-1 olarak hesaplamışlardır.
26 Rehder (1983), Kenya dağının afroalpin bölgesindeki kurak yamaç ve nemli bölgelerin belli başlı iki birliğinde verimliliği araştırmıştır. Araştırmacı nemli alan birliğinin yıllık ortalama alan birliğinin mineral azot veriminin 59 kg / ha / yıl-1, yamaç birliğinde ise 40 kg / ha / yıl-1 olduğunu hesaplamıştır.
27 Gökçeoğlu (1988), Ege bölgesindeki otlak alan, çalı ve orman vejetasyonu altında bulunan volkanik toprakta yıllık net mineral azot verimini araştırmıştır. Sonuç olarak yıllık mineral azot veriminin otlak alan 75 kg / ha / yıl-1 ve çalı alanda 66 kg / ha / yıl-1, yüksek orman alanda 28 kg / ha / yıl-1 ise düşük olduğunu tespit etmiştir.
28 Güleryüz ve Gökçeoğlu (1994), Uludağ alpin bölgesinin bazı bitki topluluklarının toprağında azot mineralleşmesini bir yıl için araştırmış, yıllık mineral azot veriminin topluluklar arasındaki farklı olduğunu; en yüksek verimin tipik alpin topluluğu olan Festuca 26 kg / ha / yıl-1’da, en düşük verimin ise subalpin bölgede yer alan Nardus 13 kg / ha / yıl-1 da bulunduğunu tespit etmişlerdir. Subalpin bölgenin diğer topluluğu olan Juniperus’da 25 kg / ha / yıl-1 ile Festuca topluluğuna yakın olduğunu tespit etmişlerdir.
29 Titrek (2004), Uludağ’ın subalpin ve alpin kuşağında insan etkenliği ile bozulan alanların öncü topluluklarından olan Verbascum olympicum ruderal alan topluluğunun toprağında yıllık net mineral azot verimini 97 kg / ha / yıl-1 olarak hesaplamış; bozulan alanlarda sekonder olarak gelişen bitki örtüsünün başlangıcında azot mineralleşmesinin yüksek olduğu sonucuna varmıştır.
30 Unver 2007 yaptığı çalışmada farklı bitki gruplarındaki mineral azot miktarını Toprağın 0-15 cm’lik katmanı dikkate alındığında yıllık net verim değerleri Plantago keçemsi topluluğunda 13 kg NH4+-N / ha / yıl-1, 46 kg NO3--N / ha / yıl-1, 59 kg NH4++NO3--N / ha / yıl-1,
31 Juniperus bodur çalı topluluğunda 15 kg NH4+-N / ha / yıl-1, 38 kg NO3--N / ha / yıl-1, 53 kg NH4++NO3--N / ha / yıl-1Alyssum otlak alan topluluğunda 7 kg NH4+-N / ha / yıl-1, kg NO3--N / ha / yıl-1, 43 kg NH4++NO3--N / ha / yıl-1 şeklinde tespit etmişlerdir.