SABİT ÖZKESER
19 Mayıs Atatürk’ü Anma ve Gençlik Spor bayramı tüm yurtta coşku ile kutlanmaya başlanırken, Araştırmacı-Yazar Ahmet Erdoğdu, 100.Yılında 19 Mayıs’ı Çukurova Press’e anlattı.
“YA İSTİKLAL YA ÖLÜM”
Türkiye’nin dört bir yanında spor gösterileri ve törenlerle kutlanan 19 Mayıs Atatürk’ü Anma ve Gençlik Spor Bayramı ile ilgili olarak Erdoğdu, “19 Mayıs 1919’un arkasında Mustafa Kemal’in 9. Ordu Müfettişi göreviyle Anadolu’ya geçerek ‘Tam Bağımsız Bir Ülke’ olmamız için “Ya İstiklal ya Ölüm” parolasıyla hareket etmesi ve Anafartalar Kahramanı olarak Türk ulusunun onun önderliğinde Kurtuluş Savaşı vererek bağımsızlığını kazanması vardır” dedi.
“ASIRLAR BOYU SÜRECEKTİR”
Araştırmacı-Yazar Ahmet Erdoğdu, “Bugün bağımsız bir vatan ve laik bir Cumhuriyette yaşıyorsak bunu Mustafa Kemal ATATÜRK’e borçluyuz ve ATATÜRK kurduğu Cumhuriyeti de Türk gençliğine emanet etmiştir. Bu yüzden 19 Mayıs tarihi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun, bağımsız ve hür bir vatanda yaşamamızın ilk adımı olarak asırlar boyu sürecektir” diye konuştu.
Gazetemize görüşlerinde Atatürk’ün Adana’ya ziyaretleri de yer alan Araştırmacı-Yazar Ahmet Erdoğdu şunları söyledi:
“Atatürk, Büyük Nutku’na “1919 yılı Mayısının 19. Günü Samsun’a çıktım” diye başlar ve şöyle devam eder: “Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu grup, Dünya Savaşı’nda yenilmiş, Osmanlı ordusu her tarafta zedelenmiş, ağır şartları olan bir ateşkes anlaşması imzalanmış. Dünya Savaşı’nın uzun yılları boyunca ulus yorgun ve fakir bir durumda kalmıştır… Ordunun elinden silahları, cephanesi alınmış ve alınmaktadır…
İtilaf devletleri, ateşkes hükümlerine uymaya gerek görmüyorlar. Birer bahaneyle, İtilaf donanmaları ve askerleri İstanbul’dadırlar. Adana ili, Fransızlar; Urfa, Maraş ve Ayıntap [Antep], İngilizler tarafından işgal edilmiş. Antalya ve Konya’da İtalyan askeri birlikleri; Merzifon ve Samsun’da İngiliz askerleri bulunuyor. Her tarafta, yabancı subay ve görevlilerle özel ajanlar çalışmakta. Sonuçta, konuşmamıza başlangıç kabul ettiğimiz tarihten dört gün önce, 15 Mayıs 1919’da İtilaf devletlerinin onayıyla Yunan ordusu İzmir’e çıkartılıyor.”
Kaderin adamı Mustafa Kemal Paşa işte bu şartlar altında müfettiş olarak görevini yapmak üzere, Bandırma vapuruyla 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmıştır.
Bu çıkışı Şevket Süreyya Aydemir şöyle anlatır:
“Mustafa Kemal’in yeni hayatı, onun 1919 Mayısının 19. Günü Samsun kıyısında Anadolu karasına ayak basmasıyla başlar. Hem kendi kaderine, hem milletimizin tarihine hem çağımızın akışına, çeşitli yönlerden yön ve şekil veren devresi o gün orada Mustafa Kemal’in Samsun kıyısına ayak basmasıyla başlamıştır.”
Bu başlangıç sonucunda Mustafa Kemal Osmanlının küllerinden laik bir Cumhuriyeti inşa etmiştir. Şimdi biraz geriye giderek Atatürk’ün Mondros Mütarekesi’nden sonra 31 Ekim 1918 tarihinde Adana’da Yıldırım Orduları Grup Komutanı Liman von Sanders’ten komutanlığı devir aldığı günlere dönelim.
ATATÜRK’ÜN ADANA GÜNLERİ
Mustafa Kemal Mondros Ateşkesi’ne Karşı Çıkıyor
30 Ekim 1918’de ateşkes antlaşmasının imzalandığı, Savaş bakanlığı tarafından tüm askeri birliklere bildirilmiş ve ateşkes koşullarına kesinkes uyulması istenmişti.
Mustafa Kemal, 3 Kasım 1918’de çok ivedi şifreli bir telgrafla Harbiye Bakanlığından son derece kritik olan “Toros Tünelleri”, “Suriye sınırı”, “Kilikya” ve “askerin terhisi” konularında açıklama yapılmasını istedi ve bu adlandırmalardan nelerin amaçlandığını sordu.
Mustafa Kemal Karşı Çıkıyor
Savaş Bakanlığından, sorduğu konuların yanıtlarını beklemeden, Mustafa Kemal kendisine bağlı askeri birliklere bir talimat gönderdi ve işgallere karşı çıkılmasını istedi. Verdiği emirlerle Mustafa Kemal, fiilen Mondros Ateşkesinin hükümlerine karşı çıkıyor, aslında ileriye dönük önlemler alıyordu.
İşgaller Başlıyor
İstanbul hükümetinin göremediği, ama Mustafa Kemal’in öngördüğü işgaller birkaç gün içinde başlamıştı. İngilizler öncelikle İskenderun’a yöneldiler.
Mustafa Kemal, kendisine bağlı komutan ve birliklere gönderdiği emirde “İskenderun işgaline silahla karşı konulmasını” emretti.
O sırada Osmanlı ordusunda, sadece Mustafa Kemal, günün koşullarına uymayı bir kenara bırakarak, ateşkesin koşullarının ne derece korkunç olduğunu İstanbul’a anlatmaya çalışıyor, “antlaşmanın bağımsızlık kavramı ve ülke bütünlüğüyle bağdaşmayan çok ağır koşullar içerdiğini”, “hükümlerinin açık olmadığını, bunun sakıncalar doğuracağını” belirterek hükümeti uyarıyordu.
Sarayla 8 Gün Süren Sinir Savaşı
Mustafa Kemal’in Adana’dan başkent İstanbul’la, o günün en ileri iletişim aracı telsiz telgrafla gerçekleştirdiği iletişim savaşı 8 gün sürdü.
Telgrafla iletilen bu ulusalcı görüşlere karşı İstanbul hükümeti Mustafa Kemal’i yumuşatmaya çalışıyordu, ancak o tavır koyuyor, duraksamadan yanıtlarını veriyordu.
“Pek ciddi ve samimi olarak arz ederim ki, ateşkes şartları hakkında yanlış anlayış ve düşünceleri ortadan kaldıracak önlemler alınmadıkça, ordular dağılacak ve İngilizlerin her dediklerine boyun eğecek olursak, ihtiraslarının önüne geçmeye olanak bulunmayacaktır.”
Mustafa Kemal bir başka telgrafında:
“Osmanlı devleti bu antlaşma ile kendini kayıtsız şartsız düşmanlara teslim etmeyi uygun görmüştür…
İskenderun Tartışması
General Mustafa Kemal, İngilizlerin petrol nedeniyle Musul’u işgal etmek isteyeceğini ve tüm bölgeyi denetim altına almak için de İskenderun limanına asker çıkaracağını öngörüyordu. Daha 5 Kasım 1918’de, kendisine bağlı birliklere verdiği emirde, İskenderun işgaline silahla karşı konulmasını istedi, bu durumu da Savaş Bakanlığı’na bildirdi.
Savaş bakanlığı görevini de yürüten Sadrazam Ahmet İzzet Paşa Mustafa Kemal’e verdiği yanıtta özetle şunları söylüyordu:
“Antlaşma hükümlerine göre İngilizlerin İskenderun’u işgale hak ve yetkileri yoktur, ancak Halep civarındaki ordularını beslemek için İskenderun’dan yararlanmak istemeleri de haklı bir istektir.”
Mustafa Kemal Direniyor…
Mustafa Kemal, başbakana (sadrazam) 6 Kasım 1918’de “Geciktiren idam edilir,” notuyla gönderdiği şifreli telgrafla yanıt verdi ve şunları söyledi:
“İngilizlerin Halep bölgesindeki ordularını beslemek için İskenderun’dan yararlanmak istemeleri haklı değildir. Çünkü İngilizlerin eline geçmiş bulunan Halep ilindeki depolarında yeterli gıda maddesi vardır, kaldı ki Kilis ve Antep bölgesinden gıda maddesi sağlanabilir.
İngilizlerin amacı Halep’teki ordusunu beslemek değildir. İskenderun’u işgal etmektir…
İskenderun’a her ne sebep ve bahane ile asker çıkarmak girişiminde bulunacak olan İngilizlere ateşle direnilmesini ve ayrıca 7. Ordu’nun büyük bir kısmını Katma-Islahiye yönünde hareket ettirerek Kilikya hududu içerisine girmesini emrettim.”
İskenderun’u İngilizlere Teslim Etmek Yaradılışıma Uymaz, Görevi Bırakıyorum
“İngilizlerin aldatıcı önerilerini ve hareketlerini İngilizler den çok haklı gösterecek ve buna karşılık şirin görünmeye çalışmayı içerecek emirleri uygulamaya yaradılışım elvermediğinden ve oysa Başkomutanlık Genelkurmay Yüksek Başkanlığı’nın görüşlerine uygun hareket yapmadığım takdirde birçok suçlamalar altında kalacağım doğal olduğundan, komutayı hemen teslim etmek üzere yerime atayacağınız kişinin ivedilikle emir ve bildirilmesini özellikle istirham ederim. ”
Osmanlı Bakanlar Kurulu’nu İngilizler Atayacaklar
“Belirttiğim görüşlerimin maksadı şudur ki, her ne sebebe dayanırsa dayansın İngilizlerle imza edilen anlaşmanın imza altına giren şekli, yüce Osmanlı devletinin korunması ve esenliğini sağlayacak anlam ve nitelikte değildir.
Söz konusu maddelerin esasları ve anlaşılması gereken kapsamlarının bir an evvel tespiti lazımdır.
Yoksa İngilizlerin tekliflerine bugüne kadar olduğu biçimde karşılığa devam edildiği takdirde bugün Payas-Kilis hattına kadar olan araziyi isteyen İngilizler tarafından yarın Toros’a kadar olan Kilikya bölgesinin ve daha sonra Konya-İzmir hattının işgali gerektiği önerilerinin birbirini izleyeceğine ve sonuçta ordumuzun kendileri tarafından sevk ve idaresi ve hatta Osmanlı Bakanlar Kurulu’nun Britanya hükümeti tarafından seçilmesinin gerektiği gibi öneriler karşısında da kalmak uzak değildir.”
Yıldırım Orduları Dağıtılıyor ve Mustafa Kemal İstanbul’a Çağırılıyor
İstanbul, Mustafa Kemal’in karşı çıkışlarından hiç de memnun değildi. İngilizler ne isterse yerine getirilmeliydi. Bu nedenle Yıldırım Orduları Grubu 10 Kasım 1918 günü dağıtıldı, böylece Mustafa Kemal’in on bir gün süren ordular komutanlığı elinden alındı ve İstanbul’a geri çağırıldı.
Adana Görüşmesi: Direniş Örgütü Kurma Kararı
Yıldırım Orduları komutanlığını Adana’da devralan Mustafa Kemal, kendi emrindeki ve o sırada Halep civarında bulunan 20. Kolordu Komutanı Ali Fuat Paşa’yı Adana’ya çağırdı.
Ali Fuat Cebesoy, 4 Kasım 1918’de Adana’ya geldi. Birlikte uzun bir toplantı yaptılar. Ali Fuat Cebesoy toplantıyı şöyle anlatır:
“Vardığımız ortak kanı şu idi:
İngilizler ve onu izleyen diğer devletler, ateşkes filan dinlemeyecekler, oldu bittilerle ülkemizi işgal edecekler… Vatanımızı her türlü savunma ve dayanma araç ve imkânlarından yoksun bıraktıktan sonra da arzularını zorla ve baskıyla kabul ettireceklerdi.
İlk Direniş Merkezi Adana’da Kurulacaktı
Mustafa Kemal Paşa bu noktada şöyle konuştu:
“Artık milletin bundan sonra kendi haklarını kendisinin araması ve savunması, bizlerin de mümkün olduğu kadar yolu göstermemiz ve bütün ordu ile beraber yardım etmemiz lazımdır.”
Ve sonra Cebesoy’a aynı düşüncede olup olmadığını sordu: “Aramızda tam bir uyum var paşam, cevabını verdim. ”
Evet, artık millet kendi hakkını kendisi arayacaktı… En önemli görevin şimdi bana düştüğünü, çünkü bugünlerde İngilizlerin bir baskısı sonucu olarak Yıldırım Ordular Grubu ile 7. Ordu Karargâhının kaldırılacağını, bu durumda benim 20. Kolordunun başında kalacağımı ve bu sayede ilk savunma önlemlerini alabileceğimi hatırlattı. İlk direnme merkezini Kilikya’da (Adana) kuracaktık. Aramızda hiçbir anlaşmazlık yoktu.
Adana bölgesinde, ilk iş olarak ordunun subay ve erat kadrosu jandarmaya kaydırıldı. Bunların silah, araç ve gereçleri de tamamlandı. Bunun önemli nedeni şudur:
Ateşkes antlaşmasına göre jandarma örgütü, bulunduğu bölgede kalabilirdi. Fakat ordu kısımları görevlerinden alınıp terhis ediliyor ve evlerine, köylerine gönderiliyordu. Bir işgal emri karşısında Adana bölgesinin önemli yerlerinde direniş yuvaları hazırlandı.”
Mustafa Kemal Adana’da kaldığı süre içerisinde yerel halkla toplantılar yapmış, bölgede direniş yapılması için onların da fikirlerini almış ve güvenilir kişilere silah dağıtılması emrini vermiştir.
Ulusal Bağımsızlık Savaşı Adana’da mı Başladı?
Ulusal Bağımsızlık Savaşımız genellikle, 19 Mayıs 1919 tarihiyle başlatılır. Oysa Prof. Dr. Stanford J. Shaw, “Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye” adlı iki ciltlik ve daha sonra yayımlanan İngilizce From Empire to Republic adlı 5 ciltlik eserinde, “Türk Bağımsızlık Savaşı”nın başlangıç tarihini Kasım 1918 olarak gösterir.
Mustafa Kemal’in Mondros Ateşkesi’nden hemen sonra İstanbul hükümeti ile tartışma açması, Mondros Ateşkesi’nin koşullarına karşı çıkması, İskenderun limanına çıkacak olan İngiliz güçlerine engel olmak için silahla karşılık verilmesini emretmesi ve sonunda Ali Fuat Paşa ile görüşüp, ileriye dönük direniş örgütü kuruluşunun ilk önlemleri alması, “Türk Bağımsızlık Savaşı”nın tohumlarının atıldığını gösteriyordu.
Bu nedenle, Prof. Shaw, “İşgalin ilk günlerinde, Mustafa Kemal henüz Kilikya’dayken direniş başlamıştı,” diyor.
Milli Mücadele’nin ilk kurşunu Hatay- Dörtyol Karakese köyünde 19 Aralık 1918 tarihinde atılmış, Adana’nın işgalinden sonra bölgenin işgale karşı tek gazetesi olan Adana Gazetesi, çıkarılmaya başlanmış ve bugün dahi Kuvay-i Milliye Genel Merkezi Adana’da bulunmaktadır.
GELDİKLERİ GİBİ GİDERLER
Mustafa Kemal 13 Kasım Çarşamba günü saat 12.45’te Haydarpaşa’ya geldi. Bu arada trenden inerken 61 parçalık İtilaf donanması İstanbul’u işgal ediyordu.
Mustafa Kemal Yaveri Cevat Abbas ve arkadaşı Rasim Ferit’e “hata ettim İstanbul’a gelmemeliydim. Bir an önce Anadolu’ya dönmenin çaresine bakmalı” dedi.
Aynı gün Kartal hücumbotuyla işgal donanmasının arasından geçerken, “Geldikleri Gibi Giderler” sözleri dudaklarından dökülüyordu.
Mustafa Kemal Milli Direnişin ön hazırlığını İstanbul’da kaldığı 6 ay içinde yaptı. Eski İttihatçılardan: Kara Vasıf Bey, İsmail Canbolat. Asker arkadaşlarından: Fethi Okyar, Ali Fuat Cebesoy, İsmet İnönü, Kazım Karabekir ve Rauf Orbay’a kadar birçok kişiyle görüştü. Bunun dışında Padişah Vahdettin, Sadrazam Ahmet İzzet Paşa, Dahiliye Nazırı Mehmet Ali Bey, Bahriye Nazırı Avni Paşa ve Harbiye Nazırı Fevzi Çakmak Paşa. İşgal Kuvvetlerine yakın kişiler: Bazı İngiliz gazetecileri, İngiliz ajanlarından rahip Frew ve İtalyan İşgal Kuvvetleri Komutanı Sforza. Böylece Mustafa Kemal 6 ay süreyle kaldığı İstanbul’da asker, sivil, yurtsever, yerli, yabancı, mandacı, işgalci birçok kişiyle görüşerek durum tespiti yaptı. Ve sonuç olarak İstanbul’dan vatanın kurtarmanın mümkün olmadığını görerek Anadolu’ya geçmeye karar verdi. İşte 19 Mayıs 1919’un arkasında Mustafa Kemal’in 9. Ordu Müfettişi göreviyle Anadolu’ya geçerek “Tam Bağımsız Bir Ülke” olmamız için “Ya İstiklal ya Ölüm” parolasıyla hareket etmesi ve Anafartalar Kahramanı olarak Türk ulusunun onun önderliğinde Kurtuluş Savaşı vererek bağımsızlığını kazanması vardır. Bugün bağımsız bir vatan ve laik bir Cumhuriyette yaşıyorsak bunu Mustafa Kemal ATATÜRK’e borçluyuz ve ATATÜRK kurduğu Cumhuriyeti de Türk gençliğine emanet etmiştir. Bu yüzden 19 Mayıs tarihi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun, bağımsız ve hür bir vatanda yaşamamızın ilk adımı olarak asırlar boyu sürecektir.
———————–
TÜRK GENÇLİĞİNE BIRAKTIĞIM EMANET
Ey Türk gençliği! Birinci görevin, Türk bağımsızlığını, Türk Cumhuriyetini sonsuza kadar korumak ve savunmaktır.
Varlığının ve geleceğinin tek temeli budur. Bu temel, senin en değerli hazinendir. Gelecekte de, seni bu hazineden yoksun bırakmak isteyecek iç ve dış düşmanların olacaktır. Bir gün, bağımsızlık ve cumhuriyeti savunma zorunluluğuna düşersen, göreve atılmak için, içinde bulunacağın durumun olanak ve koşullarını düşünmeyeceksin! Bu olanak ve koşullar çok elverişsiz bir nitelikte görünebilir. Bağımsızlık ve cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada benzeri görülmemiş bir zaferin temsilcisi olabilirler. Zorla ve aldatmacayla sevgili vatanın bütün kaleleri zapt edilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve ülkenin her köşesi fiili olarak ele geçirilmiş olabilir. Bütün bu koşullardan daha acıklı ve daha korkunç olmak üzere, ülkenin içinde iktidara sahip olanlar aymazlık ve sapkınlık ve hatta hainlik içinde bulunabilirler. Hatta bu iktidar sahipleri, kişisel çıkarlarını istilacıların siyasi emelleriyle birleştirebilirler. Ulus, yoksulluk ve sıkıntı içinde yorgun ve bitkin düşmüş olabilir.
Ey Türk geleceğinin evladı! İşte, bu durum ve koşullar içinde bile görevin, Türk bağımsızlık ve cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun güç, damarlarındaki soylu kanda mevcuttur!
NE MUTLU TÜRK’ÜM DİYENE