1 Türkiye Doğu Avrupa ile Entegre Olursa Elektrik Fiyatları Ne Olur: Plamen Popov un Çalışması Özetleyen: Barış Sanlı Aşağıda özeti verilen çalışma, Plamen Popov un çalışmasından kendi izni alınarak hazırlanmıştır. Çalışmanın niteliği bakımından Türkiye deki uzmanlarca incelenmesinin faydalı olacağı düşünülerek özetlenmiştir. Giriş Plamen Popov tarafından Güneydoğu Avrupa Güç Piyasasında Piyasa Eşleşmesi, Ne Beklemeli? başlığı ile yapılan sunumda Türkiye, Bulgaristan, Romanya, Yunanistan ve Sırbistan arasında piyasa eşleşmesi olduğunda fiyatların nasıl etkileneceğine dair bazı sayısal simulasyon sonuçlarına yer verilmiştir. Çalışmada önce ülkelerin ayrı ayrı arz-talep durumları anlatıldıktan sonra, bu ülkelerin birbiri ile piyasa eşleşmesine girdiklerinde: 1. Eşleşen ülkelerde fiyatların nasıl etkileneceği? 2. Zamanın yüzde olarak ne kadarında fiyatların aynı olacağı? konusunda tablolar sunulmuştur. Popov, sunumunda sırası ile: - Romanya-Sırbistan-Bulgaristan - Bulgaristan-Yunanistan-Türkiye (BYT) - Bulgaristan-Yunanistan - Bulgaristan-Türkiye (BT) - Romanya- Türkiye (RT) - Romanya-Bulgaristan-Sırbistan-Yunanistan-Türkiye (RBSYT) Piyasa eşleşmelerine değinmiştir. Bu özette sadece Türkiye nin içinde olduğu durumlara değinilecektir. Ülke Profilleri Tüm ülkeleri incelerken temel olarak 2010 ve 2013 yılları arasında sırası ile kurulu güç ve arz eğrisindeki değişimleri ile bu iki yıl arasındaki fiyat değişimi verilmiştir. Türkiye için 2010 yılından 2013 yılına gelindiğinde kurulu güçteki en önemli değişim hidroelektrik ve doğalgazda olmuştur. İki kaynakta da kurulu güç miktar artışı neredeyse 7000 MW civarını bulmuştur. Türkiye kurulu güç gelişimi ile ilgili detaylı veriler, TEİAŞ web sitesinden bulunabilir. Popov un Türkiye ile ilgili verdiği farklı bilgi ise 2010 ve 2013 yılları arasında arz eğrisinin ve talebin nasıl değiştiği olmuştur.
2 Şekil 1 -Türkiye Arz-Talep Eğrisi , Plamen Popov 2014 Bu arz eğrisi gerçek fiyat eğrisine yakın bir eğri olmakla birlikte, mevcut Yİ-YİD ve YEKDEM de dikkate alındığında daha gerçekçi bir eğri aşağıda verilmiştir. Çünkü Türkiye elektrik piyasasında önemli miktarda piyasa mekanizmasına girmeden, TETAŞ a enerji satan önemli bir kurulu güç miktarı vardır. Fakat Popov tarafından hazırlanan eğride 2010 ile 2013 arasında yük eğrisinin ne kadar kaydığı da gösterilmiştir.
3 Şekil 2 - Türkiye de fiyat yapısı (Barış Sanlı, 2014) Her ülke bölümünde, o ülkenin elektrik fiyatlarının 2010 dan bu yana ne kadar değiştiği de belirtilmiştir. Çalışmaya göre ( /MWh) olarak olarak oluşturulan değerler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Ülke Kurulu Güç(GW-2013) 2010 fiyat 2013 fiyat Romanya Sırbistan Değerlendirme ( ) 2GW rüzgar var / üzgar ve hidroya bağımlı fiyat profili Kurulu güç artmıyor Bulgaristan GW güneş, linyit santrallerinde verimlilik artışı Yunanistan GW güneş, 1.5 GW yeni kombine çevrim ve talep düşüşü Türkiye GW yeni hidro, 7 GW yeni kombine çevrim, talep artış hızı düşüyor. Tablo 1 - Ülkelerin 2013 Kurulu Güçleri, Fiyat Değişimleri ve Değerlendirmeler, Plamen Popov 2014 Bölge bölge piyasa eşleşmesi incelemesine geçmeden önce de, temel bir soruyu soruyor Popov : Neden Piyasa Eşleşmesi? ve sebeplerini şöyle sıralıyor: - Sınırlar arası artan rekabet, daha çok oyuncu, tüketiciler için daha çok seçenek, - Sınırlararası ayrı ayrı kapasite ve enerji ticaretinden kaynaklı riskleri azaltmak, - Kapasitelerin daha optimal kullanılması, - Adil ve rekabetçi fiyatlar, şeffaf fiyat oluşumu, - Likiditeyi arttırabilecek piyasa güveninin geliştirilmesi, - Değişik enerji kaynaklarının emre amadeliği ile artan arz güvenliği. Ülkeler arası ticaret kapasitelerini ise simulasyonunda şu şekilde belirtmiştir.
4 Tablo 2 - Ülkelerararsı kapasite, Plamen Popov 2014 Simulasyonunu yaparken de, ülkelerin 2013 yılı kurulu güçlerini dikkate alarak, üçüncü ülkeler ile ticaret olmadığı ve tekliflerin maliyet bazlı olduğu kabulleri üzerinden hareket etmiştir. Fiyat eşleşmelerini anlatırken, unconstrained(kısıtlanmamış) ve constrained(kısıtlanmış) olmak üzere iki durumu incelemiştir. Bulgaristan-Yunanistan-Türkiye(BYT) Eşleşmesi BYT eşleşmesinde en göze çarpan hususlardan biri, piyasalar eşleştiğinde Bulgaristan ve Yunanistan da zamanın %50 sinde tek fiyat oluşurken, bu rakam Türkiye için çok aşağılarda kalmaktadır. Şekil 3 - BYT Eşleşmesi, Plamen Popov 2014 Türkiye fiyatlarının en çok Yunanistan fiyatları ile ortak hareket ettiği, Bulgaristan fiyatlarından ise oldukça farklı gerçekleştiği görülmektedir. Bu senaryoda, eşleşmede eğer hatlar arasında bir kısıt yok ise ortak fiyatın daha çok Türkiye fiyatlarına yakın olacağı, Türkiye için fiyatların 5 düşerken,
5 Bulgaristan fiyatlarının da 23 ya yakın yükseleceği görülmektedir. Bu eşleşmeden en az etkilenen ise Yunanistan dır. Bu eşleşme sonucunda olumlu olarak, arz fazlası ve eksiği olan piyasaların biraraya getirildiği, olumsuz olarak da Türkiye sınırının çoğu zaman kısıtlı olduğu, Bulgaristan da gün içi piyasası olmaması ve Yunanistan ın zorunlu havuz ve karmaşık bir sistemi olduğuna değinilmiştir. Bulgaristan-Türkiye (BT) Eşleşmesi Bulgaristan Türkiye eşleşmesinde ise, ilginç bir şekilde Bulgaristan fiyatları bir önceki duruma göre daha az yükselirken, Türkiye fiyatları da daha az düşüyor. Eşleşme zamanlarının sadece %5 inde ortak fiyat oluşuyor. Bu durumda da Türkiye deki fiyatlar 3 düşerken, Bulgaristan ın fiyatları 10 ya yakın artış gösteriyor. Şekil 3 - BT Eşleşmesi, Plamen Popov 2014 Bu senaryoda, Avrupa nın en pahalı sınırlarından biri etrafında eşleşme olması olumlu değerlendirilirken, sınırdaki kısıt ve Bulgaristan da gün öncesi piyasası olmaması olumsuz olarak değerlendirilmektedir. Romanya-Türkiye Eşleşmesi (RT) RT eşleşmesi ise, BT eşleşmesine göre Türkiye için daha fazla fiyat düşüşü, Romanya için nispeten daha az fiyat artışı ile sonuçlanmaktadır. Fakat zamanın sadece %10 unda piyasalar ortak hareket etmektedir. Bu senaryoda göze çarpan husus ise, Romanya-Türkiye denizaltı kablosunun yapılmış olması bu senaryonun önşartıdır. Senaryonun olumlu tarafı, diğer piyasaları da katılmaya teşvik edebilme ihtimali iken, bağlantı kablosunun maliyetinin yüksek olması da olumsuz bir etkendir.
6 Şekil 4 - RT Eşleşmesi, Plamen Popov 2014 Romanya-Sırbistan-Bulgaristan-Yunanistan-Türkiye Eşleşmesi Tüm ülkelerin birbiri ile eşleşmesinde ise en çok Romanya, Sırbistan ve Bulgaristan birlikte hareket ederken, Türkiye en fazla Yunanistan ile zamanın %25 inde, Bulgaristan ile %10 unda eşleşmektedir. Bu durumda, Türkiye fiyatları kendine doğru çekerken, Romanya, Bulgaristan ve Sırbistan ın fiyatları artmakta, Yunanistan küçük bir düşüş görmektedir.
7 Şekil 5 - RT Eşleşmesi, Plamen Popov 2014 Bu senaryonun olumlu yanı, tüm ülkeler Pan-Avrupa Güç Piyasasının parçasıdır ve küçük piyasaları da bu entegrasyona doğu çekecek olmaları ihtimal dahilindedir. Olumsuz tarafı olmamasına rağmen bu 5 ülkenin hep en sonuncu olmaları kibar bir dille eleştirilmektedir. Eşleşme Türkiye Fiyatı /MWh Önce -> Sonra Fiyatın ortak oluştuğu zaman % (Türkiye için) BYT > 54.3 %10 %25 BT > 55.5 %5 RT > 56.6 %10 RSBYT (Tüm) > 54.4 %10 %25 Tablo 3 - Türkiye fiyatlarındaki değişim, Plamen Popov 2014 Sonuçlar Görüldüğü kadarı ile piyasa eşleşmesi Türkiye için fiyat düşürücü bir etki yapmaktadır. Ama Türkiye bölgesel piyasaki fiyatların çoğu zaman üzerinde seyretmektedir. Bu da Doğu Avrupa daki diğer ülkelerin yatırımcıları için iyi olmasına rağmen, o ülkedeki elektrik fiyatlarını arttırıcı etki gösterebilir. Sonunda bu senaryolardan önümüzdeki yıllarda daha çok görmemiz muhtemeldir. Çünkü AB nin ortak pazar stratejisi içerisinde, bölge ülkeleri için Türkiye ile entegrasyonun bazı avantajları olduğu muhakkaktır. Bu avantajlar ve dezavantajlar Türkiye de olduğu kadar bu ülkelerdeki uzmanlarca da tartışılmaktadır. Plamen Popov a bu çalışmasını Türkçe olarak alıntılama izni verdiği için teşekkür ediyorum. Çalışma ile ilgili sorular için adresi
Bu raporda yer alan tüm bilgi, tablo ve şekillerin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. T.C. ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı ANKARA, 2014 2 BAŞKANIN
Kış Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji
TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ APK DAİRESİ BAŞKANLIĞI TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2012 2021) TEMMUZ 2012 İÇİNDEKİLER I GİRİŞ... 1 II TALEP GELİŞİMİ...
Orta Doğu, Petrol ve ABD Mustafa ATİKER KTO Etüd-Araştırma Servisi Müdür V. Çalışma 14 Haziran 2006 tarihinde yayınlanan BP 2006 Enerji İstatistikleri Raporu temel alınarak hazırlanmıştır. Güvenilir veri
7-8 KASIM 2012 TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 7-8 KASIM 2012 İsmet Danyeli Leyla Emektar Emel Sezer SONUÇ BİLDİRGESİ ÖNSÖZ Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği (TÜREB) olarak
2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına
Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:
AVRUPA BİRLİĞİ NİN ENERJİ POLİTİKASI VE TÜRKİYE YE ETKİLERİ Energy Policy of the European Union and Its Effects on Turkey Arzu YORKAN* Özet: Yazar bu çalışmasında ilk olarak Avrupa Birliği nin geçmişten
TÜRKİYE ULAŞIM VE İLETİŞİM STRATEJİSİ HEDEF 2023 HEDEF 2023 Çalışmadan, üretmeden rahat yaşamayı alışkanlık haline getirmiş toplumlar; önce haysiyetlerini, sonra hürriyetlerini, daha sonra da istikbâllerini
ELEKTRİK TOPTAN SATIŞ PİYASASINDA TİCARET İMKANLARI ve HEDEF PİYASA YAPISI Duygu KÜÇÜKBAHAR BEYGO Ali Yağmur AYDINLI Deloitte Danışmanlık A.Ş. ÖZET Türkiye elektrik piyasası, gerek arz ve talepteki artış,
www.pwc.com/tr Türk İş Dünyası nda sürdürülebilirlik uygulamaları değerlendirme raporu Ekim 2011 İçindekiler Yönetici özeti Sürdürülebilirlik mevcut durum anket çalışması Araştırma sonuçları Sürdürülebilirlik
BİLGE ADAMLAR STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ Dr. Salih AKYÜREK KÜRTLER VE ZAZALAR NE DÜŞÜNÜYOR? ORTAK DEĞER VE SEMBOLLERE BAKIŞ RAPOR NO: 26 İSTANBUL 2011 KÜRTLER VE ZAZALAR NE DÜŞÜNÜYOR? ORTAK DEĞER VE
CDP - En İyi Uygulamalar Kitapçığı CDP ye yanıt veren Tu rkiye s irketleri ic in en iyi uygulamalar rehberi CDP Sponsoru CDP Rapor Sponsoru Proje Ortağı b İçindekiler Çalışmanın amacı 02 Global 500 malzeme
İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesi (İAOSB) Makine, Metal ve Döküm Kümesi Yol Haritası İçerik Takdim ve Teşekkür... 1 1. Giriş... 3 2. Küme Analizi... 7 2.1. Sektörel Analiz... 7 2.2. Yerel Ekonomi...
38 EMRE ENGÜR DO U-BATI ENERJ KOR DORU DO AL GAZ... DOĞU-BATI ENERJİ KORİDORU DOĞAL GAZ İLE TAMAMLANIYOR: BOTAŞ IN AVRUPA YA AÇILIM STRATEJİSİ Emre ENGÜR* Especially with the increasing demand of the European
Smart Grid (Akıllı Şebekeler) : Türkiye de Neler Yapılabilir? Barış SANLI, Agâh HINÇ ÖZET Akıllı şebekeler son yıllarda önem kazanan konulardandır. Bu makalede bu sistemlerin dünya uygulamalarına kısaca
Küresel düşünmek, dünyayı bir pazar olarak algılamaktır. Dünyanın bir ucundaki kasabada yer alan işletmenin ihracat yaparak dünya markası haline gelmesi üzerine anlatılan başarı öykülerindeki gibi bölgesel
DENETİM ÖZEL DOSYASI GENİŞLEYEN BAĞIMSIZ DENETİMİN İLK TECRÜBESİNİN ARDINDAN Yeni Türk Ticaret Kanunu nda ilk yıl geride kaldı. Sürecin nasıl geliştiği, şirketlerin bu sürece nasıl cevap verdiği gibi konular
CEO / CFO Serisi Eylül 2009 Başarılı bir iş planı hazırlama kılavuzu Business plan nedir? İçindekiler Önsöz 1 1. Giriş 2 -İş planı nedir? -Bir iş planı hangi amaca hizmet eder? -Okuyucular ne görmek ister?
Yayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi: E-mail: email@example.com Web: www.uidergisi.com Nükleer Enerji Sahibi Olma Kararını Etkileyen Faktörler ve Türkiye için Tahminler Bülent
TÜRKİYE ELEKTRONİK HABERLEŞME SEKTÖRÜ Üç Aylık Pazar Verileri Raporu 2010 Yılı 1. Çeyrek Ocak-Şubat-Mart Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Mayıs
TÜRKİYE NİN İHRACATINDA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLERDE TEMEL PAZAR ÜLKELER, RAKİPLER VE REKABET GÜCÜ TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Şubat 2010 ANKARA TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. TÜRKİYE NİN İHRACATINDA ÖNE ÇIKAN