etkileşim grubu vaka örneği, etkileşim grubunda neler önemlidir, etkileşim grubu nedir, grup psikoterapi çeşitleri nelerdir, grup psikoterapisi nedir
Psikoterapi seansları dendiği zaman aklımıza ilk olarak bireysel psikoterapiler gelir. Halbuki psikoterapi türlerinin içinde bireysel psikoterapiler kadar etkili olan bir diğeri de grup psikoterapileridir. Öncelikle konu ruh sağlığı olduğunda her zaman söylediğimiz gibi bu alanda çalışmayı yapan kişilerin gerekli bilgi düzeyine ve yetkinliğe sahip olması gerekmektedir. Bunun yanı sıra, grup psikoterapileri de birçok farklı yaklaşıma sahiptir. Grubun yapısına ve bu grubu yöneten liderin özelliklerine göre bu yaklaşımlardan seçilerek uygulama yapılabilir.
Grup psikoterapisi hakkında birçok farklı tanım yapılmaktadır. Buna göre son yıllarda kabul gören tanımı şu şekildedir;
‘’Grup psikoterapisi, dikkatle seçilmiş, duygusal açıdan sorunlar yaşayan insanların eğitimli bir terapist tarafından yönetilen ve birbirlerine kişilik değişimini amaçlayan etkileri oluşturmak için yardım edecekleri bir grup içine yerleştirdikleri bir tedavidir.’’ (Ceyhun,B., 1996).
Grup psikoterapilerinde amaç bireysel psikoterapilerde olduğu gibi gruba katılan kişilerin var olan sorunlarına bir çözüm yolu aramaktır. Ayrıca grubun içerisindeki katılımcıların birbirleriyle etkileşimde bulunarak birbirlerine destek olmaları bu psikoterapinin çıktılarından biridir. Katılımcılar birbirleri hakkında yorum yaparak olaylara farklı bakış açılarını da öğrenme fırsatı bulabilirler. Tabi burada önemli noktalardan birisi de grup psikoterapisi uygulanırken mutlaka rahatsızlıklar üzerine konuşulmak gerekmediğidir.
Baktığımız zaman birçok farklı psikoterapi çeşidi vardır. Bu psikoterapi çeşitlerinden bazıları; davranış değişimi, enteraksiyonel grup yaklaşımı, geştalt terapi yaklaşımı, psikodrama, etkileşim grup süreci... vb. Bu yazımda etkileşim grubunu ele alacağım.
Etkileşim Grubu
Tarihsel olarak baktığımızda etkileşim grup süreci yaklaşımını Martin Buber kavramsal olarak kullanmıştır. Ona göre grup içerisindeki etkileşimler kişilerin yaşantısal deneyimleri ile kişilerarası ilişkileri arasında faydalı bir bağlantı kurulmasını sağlar (Ersever,H.çev.1994). Ancak bu yaklaşımı asıl grup psikoterapisi içerisinde kullanan Carl Rogers etkileşim grubunun insan ilişkileri olarak açıklık, dürüstlük veya farkındalık kazanmak gibi durumların olduğu özellikle şimdi ve burada ilkesini benimseyerek ilerleyen bir yaklaşım olmuştur. Bu yaklaşım ile grubun içerisindeki kişilerin kendi duygu ve düşüncelerini fark etmelerini sağlayarak grup içerisinde gerekli sorumlulukları almalarında da yardımcı olur.
Grup psikoterapilerinde kişiler belli bir amaç için toplanır ve grubun gerekli olan tüm kurallarına uymaları beklenir.
Etkileşim Grubunun Amaçları:
- Şimdi ve burada olma ilkesi en önemli amaçlardan birisidir.
- Grup içerisinde tartışmalar oluşabilir ancak burada yapılan tartışmalar grup içerisinde kalmalıdır.
- Grup üyeleri kendisi hakkında konuşmalıdır. Biz olarak değil “Ben” olarak konuşmalıdır.
- Konuşulan konular içerisinde duygular ifade edilmelidir. Burada duygular anlatılırken mutlaka olumlu duygular değil gerektiğinde olumsuz duygular da ifade edilmelidir.
- Grup üyeleri diğer kişileri mutlaka dinlemelidir.
- Diğer grup üyelerinin de duyguları anlamaya çalışılmalıdır.
Etkileşim Gruplarında Roller:
- Etkileşim grup süreci içerisinde belli başlı rollerde görülmektedir. Bunlar;
- Alfa rolünde yer alan başkan, sözcü, yönetici ya da liderdir.
- Beta rolünde karşımıza çıkan kişiler üye, yardımcı, katılımcılardır.
- Gama rolündekiler, gözlemci, uzman yani denetleyici kişilerdir.
- Omega rolündekiler, sürekli itiraz eden, inatçı ve alay eden kişilerdir.
Bu roller grubu yöneten terapist tarafından dikkatli ve sabırla grubu gözlemlemeli ve uygun bir şekilde grup içerisinde paylaşmalıdır. Burada en önemli hususlardan biri kimsenin rencide olmadan bu sürecin ilerletilmesi gerektiğidir.
Örneğin; grup üyeleri arasında oluşan herhangi bir gerilim alanı içinde söz sahibi olmak istemeyen kişiler varsa terapist böyle zamanlarda, “Dikkat ettim de burada her türlü öneri pek çabuk benimseniyor. Şahsen öneriyi kabul etmeden önce düşünme ihtiyacı hissettim.” şeklinde bir girizgâh yaparak kişileri fikirler hakkında düşündürmeye hatta kendi fikirlerini de buna göre dile getirmeleri konusunda daha sağlıklı bir norm yaratılmasına yardımcı olacaktır.
Grup içerisinde tüm üyelerin kendilerine yardımcı olması açısından katılımlarını sağlamak terapistin görevlerinden biri olacaktır. Özellikle klinik alanda içine kapanık kişilerin kendilerine yer bulmaları açısından grup psikoterapilerine katılmaları bu anlamda sağlıklı bulunmaktadır.
Etkileşim Grubu Örneği:
Grup içerisinde terapistin dikkatini çeken özelliklerden birisi; uzun bir süreden beri grupta danışanların birbirlerini eleştirme konusunda aşırı çekingen davranmalarıydı. Grup içerisinde konuşulan konular diğer üyeler tarafından nezaket ve hoşgörülü bir şekilde karşılanıyordu. Yani grubun sözel olmayan normu ‘Arkadaşlarına karşı davranışlarından son derece dikkatli olmasın; arkadaşlarını eleştirmemelisin!’ şeklindeydi. Danışanlardan birisi grup içinde iş yerindeki müdürünün ona haksızlık yaptığını ve ilerlemesini engellediğini anlatıyor ve intikam duygularını aktarıyordu. Bu konu ile ilgili diğer danışanlar tarafından tam cevap bulunamadığı için tüm gözler terapiste çevrildi. Terapist kendi düşüncelerini dile getirirken intikam alma duygusunun kısır bir döngü olduğunu ifade etmiştir. Bu şekilde ifade etmek grup üyelerinin kendilerinin de fikirlerini deneyimleriyle birlikte anlatarak tartışma imkanı sunmuştur. Ancak terapistin dikkatini çeken noktalardan birisi grup üyelerinin haksızlığa uğrama konusunu ele alıp haksızlık etmeyi hiç konuşmadıklarıydı. Bunun üzerine terapist bu düşüncesini grup üyeleriyle şu şekilde paylaşmıştır: "Doğrusunu söylemem gerekirse sizin burada hep haksızlığa uğramadan söz edip buna karşılık haksızlık etmekten hiç söz etmemenize şaşırdım. Haksızlık demişken aklıma geldi. Geçenlerde katıldığım bir toplantıda arkadaşımı çok ufak bir neden yüzünden oldukça sert ve fazla biçimde eleştirdim. Daha sonra ona haksızlık ettiğimi düşündüm zaten bu konuda toplantıdaki diğer kişiler de aynı düşünüyor olmamalılar ki arkadaşımdan yana oldular. Ve ben özür diledim kendisinden." şeklinde konuşmasını sürdürmüş. Terapistin konuşmasından sonra gruptaki danışanlar konuyla ilgili haksızlığa uğramanın da haksızlık etmenin de insanî bir durum olduğunu ve sonrasında özür dilemenin yerinde ve doğru bir davranış olduğu konusundaki fikirlerini dile getirmişler. Grubun bu düşüncelerini gördükten sonra terapist asıl anlatmak istediği konuyu grup üyelerine açmıştır. Son birkaç toplantıda birbirinize karşı oldukça temkinli olduğunuzu bu toplantıda da eleştiri konusunda çekingen davrandığınızı gözlemledim acaba bu durum birbirinize haksızlık etmemek için olabilir mi? Bu sorunun ardından grup önce sessiz kalmış sonrasında da bu duruma katıldığını bildirmiş ve bunun sebebinin haksızlık ederek haksız duruma düşmekten endişe ettiklerini söylemişler (Ceyhun, 1996).
Bu örnekten anlaşıldığı gibi, grup içerisinde oluşan durumları da terapist doğru şekilde yaklaşarak grubun farkına varmasına yardımcı oluyor. Terapist, şimdi ve burada tekniğini kullanarak o anda yaşanan durum doğrultusunda grup içindeki sorunlara dikkat çekiyor. Ayrıca gruba durum hakkında gözleminden ve kişisel deneyiminden bahsederek onlara düşünme ve fikirlerini paylaşmaları için de fırsat veriyor. Eğer bu şekilde olmasaydı o zaman grup lider olarak sorgulamadan terapistin düşüncelerini onaylayacak ve problemin çözümüne yardımcı olmayacaktı.
Kaynakça:
Ceyhun,B. (1996). Grup psikoterapilerine giriş. Ankara: Grup Psikoterapiler Derneği.
Ersever, H. (1994). Etkileşimin öğeleri. 27, 937-940.
Ebru MERDOĞLU
Okan Üniversitesi - Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programı/1.sınıf
İlgili Galeriler