İbni Sina ve Kanun 1
Masume Can
firstname.lastname@example.org
"...Bize göre, ortaya çıkan büyük sorunların çoğu, bilgi sorunlarıdır. Yani, yeterince veri ve onları analiz edebilecek yetenekler bir araya geldiğinde, günümüzde insanlığın karşılaştığı tüm zorluklar çözülecektir." Google Nasıl Yönetiliyor kitabından.
Doğru analizin yapılabilmesi doğru veriyle mümkündür. Alternatif tıp mı İslam tıbbı mı yoksa kocakarı tıbbı mı vesaire, adına ne denilirse denilsin, eğer ortada inkar edilemeyecek veriler mevcutsa, eldeki verilere tabii olunmalıdır ve veriler doğrultusunda fikir belirtilmelidir. Veri o bilginin kimliğidir.
Kendim ne Alternatif tıbba ne de Modern tıbba sorgusuz sualsiz kenetlenme taraftarıyım. Öncelikle sorgulamalıyız. Baktık ki sorgulamak için de veri lazım, bir okuma programıyla net yargılar elde edebilirim, neden olmasın dedim kendi kendime.
Programın hacmi; yaklaşık 5 bin sayfa ve 11 cilt kitap içermekte. 8 cilt İbn-i Sina'nın El-Kanun fi't-Tıb eseri diğer üç kitaplar sırasıyla şöyle:
İslam ve Sünnet'e Dayalı Tıp
İran ve İslam Tıbbında Beslenme
Tıp Hadisleri Ansiklopedisi
Yaklaşık 75 günlük bir programla 11 hafta boyunca 11 özet dosya olmak üzere makale aktaracağım inşallah. İbni Sina'yla başlayayım.
Kanun:
El Kanun fi't-Tıb eseri Türkçe'ye iki defa çevrildi. İlk olarak Osmanlı devrinde 18. yüzyılda Tokatlı Mustafa Efendi tarafından, son olarak günümüz Türkçesi'yle Prof. Dr. Esin Kahya tarafından Türkçe'ye kazandırıldı. Ancak kitabı Türkçe çevirisinden değil, Farsça çevirisinden aktarıyorum, alıntı yapmadım. Kitap İran'ın TRT'si olan İRİB'e bağlı Süruş Yayıncılık tarafından çıkarılmış. Toplamda sekiz cilt, yaklaşık olarak 3 bin 800 sayfa. Birinci ciltten ilk 350 sayfasının özeti:
Dr. Ali Velayeti, altmış sayfalık tıbbın tarihsel sürecini de kapsayan bir önsözle kitaba başlangıç yapmış. Önsözden önemli gördüğüm kısımlar şöyle:
Velayeti, Peygamberimizden bir hadis aktarıyor; teşyii cenazede bulunmak mı daha efdaldir yoksa bir alimin ders meclisinde mi diye sual ediyorlar Peygamberimizden. Peygamberimiz de alimin huzurunda bulunmanın daha iyi olduğunu buyuruyorlar ve şöyle devam ediyorlar:
"Allah'a sadece ilim aracılığıyla itaat ve ibadet edebileceğini bilmiyor musun? Dünya ve ahiret hayrı ilimledir ve dünya ve ahiret şerri de cehaletledir."
Aristo, Farabi, Harezmi gibi bilginlerin de ilme dair görüşlerini tafsilatlı şekilde aktarıyor ve İslam alimlerinin keşiflerinden, eski hastanelere ve tahsil mekanı camiilere kadar uzun uzadıya ele almış kendisi ama konu uzar diye burada noktalıyorum.
Kanun'a başlamadan önce unutmamak gerekir ki İbni Sina 11. yüzyılda yaşamış filozof ve hekim. Tıbba, insan vücuduna ve insanın doğayla etkileşimine kadar getirdiği verilerde ve yorumlamalarda bir felsefe havası seziyorsunuz. Ve Kanun:
*İnsanın bedensel vaziyeti üç şekildedir: Sağlıklı oluşu, hasta oluşu ve ne sağlıklı ne de hasta olduğu hal.
*Biliyoruz ki tüm ilimlerin kökeni ilk hikmete dayanır ve ilk hikmeti ise 'tabiat ötesi (mavera-i tabiat) ilim' olarak adlandırmışlardır.
İkinci söz bana göre üzerinde düşünülmesi gereken büyük bir gerçek.
Rükünler (Erkan) = Unsurlar = Nedir?
İnsan bedeninin ve diğer canlıların ilk cüzlerini oluşturan basit yapıda cisimler. Unsurlar asla farklı farklı şekillere ayrışmaz. Unsurlar, karışımlardan bir kısımdır ve unsurların bir araya gelmesiyle de çeşitli canlılar meydana gelmektedir. Unsur dört tanedir ve ikisi hafif diğer ikisi ağırdır.
Hafif olanlar; ateş ve hava
Ağır olanlar; su ve toprak
Şimdilik karışık gibi gözükebilir, okumaya devam edin.
*Su ve toprak daha ağırdır, böylelikle organların oluşumuna yardımcı olur. Ateş ve hava daha hafif olması sebebiyle de organların hareketlenmesine yardımcı olur. Gerçi ilk hareket Allah'ın talimatıyla gelen; candır.
Böyle bir sonuca bağlamanız için felsefe gereklidir ki inşallah fırsatım olursa İbni Sina'nın Şifa adlı felsefe kitabını da okumayı düşünüyorum, sadece belgelere dayalı yorum getirebilmek için.
Mizaç Nedir?
İki zıt mikro maddenin reaksiyonundan meydana gelen bir tür kondisyondur. Bu tepkimede, bir ya da birkaç maddenin bir kısmıyla, çeşitli maddelerin bir kısmının karışması sonucu birbirine etkilemektedir ve bu karışımdan benzer kondisyon doğmaktadır, bu duruma mizaç denir.
Unsurların kuvayi evveliyesi (ilk güç) şöyledir:
1. Sıcaklık
2. Soğukluk
3. Islaklık
4. Kuruluk
*Kadınların mizacı erkeklere göre daha soğuktur ve bundan ötürü de yaratılışta erkeklere oranla daha zayıftır.
Hılt = Salgı = Humour Nedir?
Nem içeren madde. Yemek önce hılta ya da salgıya dönüşmektetir.
Dört Salgı: Balgam, Safra, Sevda, Kan
Dört salgıya göre tedaviler gerçekleşiyor. Bir örnek getireyim:
*Eğer sevda artar da karaciğer ve mideye yerleşirse, kan oluşumu ve iyi salgılar azalır ve bunun sonucunda kan azalır.
Organların da kendine göre mizaçları, kuvayi evveliyesi var. Mesela beynin soğuk kalbin kuru olması gibi.
*Düşlemeler salgıları tetikler. Öyle ki kırmızı renge bakmakla kan hareketlenir ve bunun için burun kanaması olan birisine kırmızı eşyaya bakmasına izin verilmez.
Organların şekillenişinde, organlar basit ve birleşik olmak üzere iki ana başlıkta incelenmiş.
Basit Organ: Organın tüm kısımları birbiriyle benzer ve ortaktır. Kas ve kemik gibi.
Birleşik Organ: Bir organın kısımlarını oluşturan her kısım bir diğeriyle benzer özellikler taşımaz. El ve yüz gibi. Yüzün bir kısmı yüz değildir, elin bir kısmı da el değildir.
İki ayrı şeyin bir araya gelmesi kastediliyor anladığım kadarıyla.
*Sinir; organın his ve hareketini tamamlayıcıdır.
Organları dörde sınıflandırıyor ve ben sadece temel organlar sınıfına değinmek istiyorum.
Temel organlar şunlar; Kalp, beyin ve karaciğer.
Eklem çeşitlerine de değiniliyor, mesela sabit eklemde sternum örnek veriliyor. Aslında bir nevi Gray metodu da denilebilir. Bundan sonra genel itibariyle kaslara değiniliyor. Kasın bağlanması, ne tür harekete sebep olduğu gibi. Baş süturlarının tümü belirtilmiş. Diş adlarıyla ve sayılarıyla belirtilmiş. Omur yani vertebra da belirtilmiş, boyun omurlarının yedi tane olduğu ve ilk iki omurun yani atlas ve axisin de diğer beş omurdan daha farklı olduğu da kayıtlı.
Tüm iskelet sistemini ayrı ayrı incelemiş. Mesela; bilek birkaç kemikten meydana gelmiştir diyor. Neden, çünkü bilekte tahrip oluşması durumunda diğer kemiklere de sıçramaması için. Bilek kemiklerini yedi olarak saymış, diğer kemiğin ona eklendiğini söylemiş İbni Sina ve bu kemiklerin arka arkaya iki sıradan oluştuğunu da belirtmiş.
Demek ki o devir hekimleri iskelete dair temel bilgilere sahipler.
Kas sisteminin tümüne değinildi. Yüz kaslarından; göz, burun ve ağız etrafındaki kaslardan ve çene kaslarından bahsedildi.
İskeleti bitirdikten sonra kaslara geçiyor ve kasları bitirdikten sonra sinire ve sonra da arter ve venlere.
Sonra hastalıklara geçiyor. Hastalıkları da basit ve birleşik olmak üzere iki başlıkta topluyor. Epey bir uzun, hiç girmiyorum. En basitinden, hastalığın türlerine değiniyor, cilt rahatsızlıklarına değiniyor, ciltte oluşan yaraların türlerini tek tek ele alıyor, onları birbirinden ayıran özelliklere değiniyor. Mesela, şişkinliklerin sebepleri nelerdir; mizaçta gelişen bozunmalar olabilir veya başka başka sebepler. Hastalıkların bazılarının genetik bazılarının ırklara has olduğu da belirtiliyor.
Mevsimlerin de kendine göre mizaçları var, mesela yaz mevsimi kuru ve sıcaktır.
*Kirli hava, soluğu zorlaştırıp salgıları artırır.
*Kirli havanın iki alameti; küçük yıldızlar zoraki gözükür ve parlak yıldızların parlaklığı düşüktür.
*Kuzey rüzgarı bedeni güçlendirir ve sindirimi kolaylaştırır.
Ve mevsimlerin durumlarına göre gelişebilecek hastalıklara da değiniyor İbni Sina.
Bölgelerin hava koşullarına, mevsim şartlarına göre de insanlar üzerinde etkisi var. Kuzeylilerle Güneylilerin huyları ve yapıları fark eder.
Ve birçok ayrıntılı mevzulardan da bahsedildi ama ben değinmedim, konu fazla uzamasın diye. Genel olarak İbni Sina, bir külli - genel bakıyor ve felsefesiyle yaklaşıyor. İsnat ettiği kaynaksa dört unsur, kuruluk, soğukluk gibi.
Şöyle bir şey var yaklaşımları yaratılışa dayalı böyle olunca da kesin yargılar elde edebiliyorlar ancak mikroskobik çalışmalara erişim sağlanamadığı için şimdiki teknolojiyle kıyas dahi edilmez.
İnşallah diğer üç kitapla birlikte kaldığım yerden haftaya devam ederim. En azından Kanun hakkında ve o çağın tıbbı hakkında genel fikre sahip olabiliriz. Bir de İbni Sina Galen'in tıbbından bayağı etkilenmiş, bunu da belirtmem iyi olurdu.
İlk Yorumu Siz Yapın
Yazarın Diğer Yazıları
Bu Plan Tutar Benden Demesi
Onurlu Çıkış Cekete Bakar
İbni Sina ve Kanun 7
Hüseynî Erbain
Ariflerin Sağlık Tavsiyeleri
İmam Rıza’nın Tıp Risalesi
Apiterapi ve Bal Tedavisi
İbni Sina ve Kanun 6
İbni Sina ve Kanun 5
İbni Sina ve Kanun 4
İbni Sina ve Kanun 3
İbni Sina ve Kanun 2
İbni Sina ve Kanun 1
Beynin Gizli Hayatı - İncognito
Çizginin Dışındakiler - Outliers
Google Nasıl Yönetiliyor?
Halit Ertuğrul ve Aysel
Felekut Alemi ile Melekut Alemi
- BUGÜN
- BU HAFTA
- BU AY
Ayetullah Hamanei: Hz. Fatıma’yı Anarken Vahdete Zarar Vermeyin
ABD İstihbarat Raporunda Çin ve Rusya Korkusu
Suriye'ye İlk Atamayı Ürdün Yaptı
Irak Meclisinden ABD Hamlesi!
Filipinler'de Moro Zaferi
Diplomatik Kriz Yeniden Alevleniyor
O Krizden Sonra Yüzde 62 Arttı
'ABD Darbe Çağrısında Bulunuyor'
Fransa'da Orantısız Şiddet...
İsrailli Gazeteden Çarpıcı İtiraf!
Çok Sayıda Suudi Paralı Asker Öldürüldü
Yine Suud Rejimi, Yine Alıkoyma!!!
İsrail Hayali Zafer Kazanmaya Çalışıyor
Türkiye'ye Gelen Bolton'un Sözlerine Türkiye'den Sert Tepki!
İşyeri Açan Azaldı, Kapatan Çoğaldı!
Suudi Arabistan’da Kadınlar Boşandıklarını Mesajla Öğrenecek!
Ayetullah Hamanei: Hz. Fatıma’yı Anarken Vahdete Zarar Vermeyin
Gabon'da Askeri Darbe Girişimi Önlendi
Suudilerin Talebiyle O Dizi Yayından Kaldırıldı
Ayetullah Hamanei: Hz. Fatıma’yı Anarken Vahdete Zarar Vermeyin
ABD İstihbarat Raporunda Çin ve Rusya Korkusu
Suriye'ye İlk Atamayı Ürdün Yaptı
İsraİ: 2019’da Tahran ile Tel Aviv'in Karşı Karşıya Gelme İhtimali...
Kurye Tuzağıyla Vurgun: 7 Saniyede 25 TL Ücret Kesiliyor
ABD'den Almanya'ya İran Teşekkürü
En Kötü Çöküş Yolda
Kazakistan'dan Suriye ve Irak'tan Dönenlere DNA Testi
İsrail'in Son Teknoloji Cihazı HAMAS'a Takıldı
Sudan, İsrail’in Talebini Kabul Etti