Anlatım Nedir Hakkında Kısa Bilgi
Bir duyguyu, düşünceyi, konuyu söz veya yazı ile aktarmaya “anlatım” (ifade) denir.
Her çalışmada olduğu gibi anlatımda da birtakım hazırlık çalışmaları yapmak gerekir çünkü gözlem, okuma ve deneyimlerimiz yoluyla elde ettiğimiz düşünce ve duyguları gelişigüzel kullanamayız. Bunları birbiriyle ilgileri ve önem derecelerine göre düzenleyip sıralamamız gerekir. Bu sıralama işine de “plan” denilmektedir.
Söze nereden başlanacağı, düşüncenin nasıl ve ne şekilde geliştirileceği, neler üzerinde durulacağı, hangi malzemenin ne ölçüde kullanılacağını planlamamız, yazının başarılı olmasını sağlar.
Plan hazırlanırken belli bir sıra takip edilmelidir.
• Öncelikle ele alınan konu ile ilgili malzeme toplanmalı.
• Malzemeler önem sırasına göre işaretlenmeli ya da notlar çıkarılmalıdır.
• Sonra o konu ile ilgili malzemelerden elde ettiğimiz bilgiler maddeler hâlinde sıralanmalıdır.
Bu planın ilk aşamasını oluşturur.
• Daha sonra somut hâle getirilen düşünceler maddeler hâlinde sıralanır.
• Düşünceler ana düşünce ile karşılaştırılarak önem sırasına göre derecelendirilir.
• Sonunda da ana düşünceye göre belirlenen düşünceler birbiriyle anlam ilişkisi bakımından gruplandırılır.
Bu sıralama bizi hem benzer düşünceleri yazının farklı yerlerinde yinelemekten kurtarır hem de yazının bütünlüğünü sağlar.
• Plan, düşünce ve duygunun aktarımının sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesini ayrıca konuşanın ya da yazanın bildiklerini denetlemesini, eksiklerini görmesini sağlar.
Plan, yazıya başlamadan önce tasarlanır ve uygulamaya konulur. Yazının gelişme durumuna göre planda bazı eklemeler ve çıkarmalar yapılabilir.
• Anlatımda başarılı olabilmek için “kompozisyon” yani konunun ayrı ayrı bölümlerini bir araya getirebilmek ve çatısını kurabilmek de önemlidir.
Yaşamda sayısız olay ve durumla karşılaşırız. Bunların hepsini bir anda anlatmak ve göstermek mümkün olmadığı gibi gereksizdir de. Önemli olan, bir konu etrafında o konuyla ilgili düşünce ve duyguları toparlamaktır. Ancak duygu ve düşünceler kadar, bunların belli bir düzen içinde ifade edilebilmesi de önemlidir. Düzen, karışıklığı engeller ve karmaşaya izin vermez; bir sorunun eksiksiz ve doğru anlaşılmasını sağlar. Düzensiz şeyler, kafa karışıklığına yol açar; bu da ilgi ve dikkati dağıtır.
• Ele alınan, seçilen bir sorunun incelenmesi ve değerlendirilmesi için farklı yöntemler kullanılır, araçlar geliştirilir. Çünkü yöntemsiz ve araçsız başarılı olmak pek de mümkün değildir. Dolayısıyla bir şeyin değerlendirilmesi aşamasında araçların bize sunduğu imkânları bilmek hem işi kolaylaştırır hem zaman kazandırır hem de konuşma ve yazının başarılı olmasını sağlar.