7 Maddede Zamanın Eskitemediği Ticarethane: Kapalıçarşı
Kapalıçarşı’yı ne bir satıra ne de bir sayfaya sığdırmak mümkün. Modern zamanın ruhuna fatiha okuttuğu çarşı-pazar kültürünün Osmanlı’dan günümüze ayakta kalan dünyadaki en önemli ticaret mirası. Bir yanıyla Doğu’nun mistik yapısı ve estetiğini bünyesinde barındıran, diğer yanıyla da teknolojinin nimetleriyle kendini kuşatan, geçmişi, bugünü ve geleceği birbirine bağlayan egzotik ortam. Osmanlı’daki lonca kültürünün yaşamaya devam ettiği Kapalıçarşı, geçmişte olduğu gibi bugün de altın, gümüş, elmas gibi hammadde ekonomisinin kalbi noktası olmaya devam etmekte.
1. Kapalıçarşı hakkında kısa bilgi
İstanbul’un fethinin ardından günümüzde İstanbul Nuru Osmaniye, Mercan ve Beyazıt arasında yer alan Kapalıçarşı’nın yapımına 1461 yılında başlandı. Her ne kadar Fatih Sultan Mehmet döneminde yapımına başlansa da, çarşı bugünkü büyük görkemini Kanuni Sultan Süleyman döneminde kazandı. Eski dönem zenginlerinin değerli eşyalarının yanı sıra devlet hazinesinin mülkünün burada saklanması, devlet ekonomisi açısından ne kadar önemli olduğunun kanıtıdır. Çarşı 64 cadde ve sokağı, 2 bedesteni, 16 hanı, 22 kapısı, yaklaşık olarak 3600 dükkân ile en eski alışveriş merkezi olan çarşı günümüze kadar çeşitli doğal afetlerden etkilendi, bugünkü halini ise 1894 yılındaki restorasyonla aldı.
2. Fetih sonrası şehrin yeni kimliğinin sembolü
Fatih’in İstanbul’u fethetmesi dünya tarihini derinden etkilemiş, bununla birlikte ekonomiden kültüre birçok alanda gelişime gebe kalınmıştı. Fethin ardından yeni baştan tanımlanan İmparatorluk, birçok yeni kurumu da ortaya çıkartmak zorundaydı. Çünkü artık dönemin en önemli şehirlerinden birisi, yeni bir kimliğin yaratılmasından kaynak rol oynayacaktı. Özellikle sınırları genişlemiş ve ekonomisi büyümüş bir İmparatorluğun ekonomik hamleler yapması gerekiyordu. İşte tam bu noktada 1461 yılında yapımı gerçekleşen Kapalıçarşı, doğu-batı ticaretinin buluşma noktası haline gelerek İstanbul’un jeopolitik konumuna ekopolitik konum kazandırdı.
3. Osmanlının İstanbul için ürettiği en mühim projelerden
Kapalıçarşı için Osmanlı İmparatorluğu’nun ürettiği en önemli projelerden biri dersek abartmış sayılmayız. 623 yıl boyunca inanılmaz başarılar yaşayan, büyük projeler üreten bununla birlikte son dönemlerinde başarısızlıkla ve karışıklıklar da yaşayan Osmanlı’da her dönem çok önemli projelere imza atılmıştır. Ama gelgelelim bugün bunlardan Kapalıçarşı dışında hiçbiri hayatta değildir. Bu durum dahi asırlara sığmayan ve hâlihazırda önemini koruyan bir proje olarak hayatını devam ettiren Kapalıçarşı’nın ne büyüklükte bir ticari deha ürünü olduğunu kanıtlamakta.
4. Devrin finans merkezi
Osmanlı Dönemi’nde içinde bedesten de bulunan Kapalıçarşı, sarayın değerli eşyalarının korunduğu hazine alanı olmanın yanı sıra ticaret yoluyla sermaye birikimi yapılmasına yol açan birer finans merkezi işlevi de taşırdı. Fatih Sultan Mehmet, Ayasofya’ya gelir getirmesi amacıyla Cevahir ve Sandal bedestenlerini kurdurması vesilesiye bunların etrafında 250 yıl boyunca İstanbul Kapalıçarşı’sı gelişti.
5. Zamandan muaf bir mekân
Zaman geçiyor, mevsimler değişiyor, doğada var olan canlılar ölüyor ve yerine yenileri doğuyor. Tarihe karışmış çoğu mekân işlevini yitirdiğinden dolayı ya müze oluyor ya da yok olmaya yüz tutuyor. Ancak Kapalıçarşı birçok yönüyle zaman olgusunun adeta sınırları dışına çıkarak kurulduğu günkü işlevini aksatmadan devam ettiriyor. Ticaretin hala canlı olduğu, altın, mücevher ve dövizin kalbinin attığı kısaca ekonomik bir merkez olma işlevini zamana aldırmadan devam ettiriyor.
6. Günümüz gözüyle Kapalıçarşı
Günün her saati tıklım tıklımdır Kapalıçarşı. Esnafın müşteriyi kendi dükkânına çekme çabaları, tabiri caizse bir simit parçası için birbirleriyle yarışan martıları andırır. Türkiye’de elde imal edilen ve ihracatı yapılan hemen hemen bütün eşyaları satışa sunulmaktadır. El yapımı halılar, mücevherler ve diğer değerli ürünler kaliteyi ve ürünün orijinalliğini temsil eden belgelerle satılır. Alıcıya sadece bir ürün değil güven de satar esnaf bu şekilde. Türk işi gümüşten yapılmış eserler, bakır, bronz hediyelik ve dekoratif eşya, seramik, oniks ve deriden mamul, üstün kaliteli Türkiye hatıraları zengin bir koleksiyon oluştururlar. Ancak her şeyden evvel lokumcuları gezmenizi tavsiye ederiz, bizce en lezzetlileri burada.
7. Şiirlere ve seyahatnamelere konu oldu
Kapalıçarşı’yı görmeye gelen, gelip de hayran kalan birçok Batılı seyyah, seyahatnamelerinde ve anılarında bu değerli ticaret merkezine çokça yer verdi. Önemli edebiyatçıların değerli eserlerine de konu olan Kapalıçarşı etkisini Türk edebiyatında da hissettirdi. Kapalıçarşı üzerine yazılan şiirlerden en etkilisi ise -bize göre- üstad Sezai Karakoç’a ait olan ‘’Kapalıçarşı’’ adlı şiirdir.
“Kendi yastıklarına gölge salmasın
Çocuklarının öpüşleri onlara anlat
Onlara anlat yağmur karşılıklı yağar
Ruhların içindeki müzikle karşılıklı
Kapalı çarşı içinde bir sigara
Bir keman kılıfı senin saçlarına sürünen yağ
Onlara anlat kadınların gözlerinin içinden geçer
Kapalı Çarşı ve Kapalı Çarşı’yı götüren saat…”
Kaynakça
Semavi Eyice, Kapalıçarşı, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1992, cilt 5
Yiğit Evren, Ayşenur Ökten, Somut Olmayan Kültür Mirasının Sürdürülmesi İçin 3 Sektörlü Bir Model: İstanbul
DİĞERLERİ
7 Maddede Adı Kadar Şirin Köy: Şirince
Özgün kırsal mimarisi, köklü tarihi ve kültürel yapısıyla Ege’nin en şirin köylerinden biri olan Şirince köyü, gerek mütevazı yapısıyla, gerek eşsiz doğasıyla gerekse de bünyesinde barındırdığı kurumlarla farklılaşıyor. Günübirlik ziyaretler ve huzur dolu uzun soluklu dinlenmeler için vazgeçilmez arasında yer alan Şirince köyü, başından geçen ilginç hikâye sayesinde dünya çapında tanınıyor.
Birlik Ve Beraberliğimize Armağan Edilen 10 Şiir
Şiir hakkında toplum için mi yoksa sanat için mi olduğu tartışmaları devam ededursun edebiyat tarihimiz milli bağlılığın şiirsel anlatımları ile ilgili örneklerle dolu. Pesendi'den, Akif'e, Cahit Sıtkı'dan, Nazım'a birlik ve beraberliği konu edinen şairlerimizin şiirlerini sizler için derledik.
7 Soruda Tanrı'nın Kırbacı Atilla'nın Özellikleri
Yaşadıkları dönem ile birlikte tarihin her dönemine yansıyacak izler bırakan önemli liderler, farklı toplumlarca takdir görmüş ve geriye bıraktıkları liderlik ve yöneticilik mirası örnek alınmıştır. Kahraman karakterine bürünmüş bu devlet yöneticilerinin kimisi cesaretiyle, savaş meydanlarındaki kabiliyetiyle ve bileğinin kuvvetiyle ön plana çıkarken kimisi de stratejik zekâsı sayesinde yenilmesi zor orduları zekâ dolu taktikleriyle alaşağı etmişlerdir. Türk ve dünya tarihine damga vuran, günümüz Avrupa’sının şekillenmesini sağlayan Hun İmparatoru Atilla ise zekası ve gücünü aynı doğrultuda kullanan önemli bir liderdi. Ancak bu denli önemli bir Türk şahsiyetinin özelliklerini yeterince tanıyıp tanımadığımız ise soru işareti. Not: Aslı Attila olan ismin Türkiye'de yaygın kullanıldığı Atilla telafuzu nedeniyle yazıda da öyle kullanılmıştır.
5 Maddede Halide Edib Adıvar’ın Milli Mücadele’ye Katkıları
Aristokrat bir çevrede büyüyen ve oldukça iyi bir eğitim alan Halide Edib Adıvar, Osmanlı’nın son zamanlarından Cumhuriyet’e geçişe kadar olan süreçte elini taşın altına koyan önemli aydınlar arasında yer alır. Onun kendine yüklediği sorumluluk misyonu, Milli Mücadele ile bağımsızlık uğruna dört koldan mücadele etmesini sağladı. Gerek cephe cephe dolaşarak, gerekse kalemini bu uğurda kullanarak mücadeleye destek veren Adıvar, bu yönüyle mevcut sürecin önemli simalarından oldu.
Türk Kültürünün Ayrılmaz Öğesi Hamamlar
Temizlenip paklanma alanı olmaktan ziyade kültürel bir değer haline dönüşen hamamlar, kişilerin sosyalleştiği, stres attığı, eğlendiği ve hatta yakın geçmişte hanım teyzelerimizin oğullarına kız beğendiği önemli kültürel alanlardandır. Köklü bir geçmişe sahip olan bu mekânlar her ne kadar farklı medeniyetler tarafından kullanılmış olsa da özellikle Osmanlı sosyal hayatındaki yeri itibariyle günümüzde bir Türk imgesi haline geldi. Filmlerimize, deyimlerimize kısaca kültürümüze işleyen yıkanıp paklanma alanı olan hamamlar, öz işlevinin çok daha ötesinde kültürel bir konuma sahiptir.
7 Maddede Cemal Süreya'nın Hayatı
Türk edebiyatının önemli isimlerinden ve Türk şiirinde modernist bir hareket olan İkinci Yeni şiirinin öncü şairlerinden biri olan Cemal Süreya, gerek yazdığı şiir ve denemeleriyle gerek ise özel hayatıyla dikkat çeken biridir. Günümüzde halen daha şiirleriyle kendini var eden ve duygulara tercüman olan şiirleriyle zaman üstü bir yapıya bürünen bu önemli şairi farklı yönleriyle gelin birlikte tanıyalım.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun