Merhabalar,
Bu yazımda inme diğer adıyla felç konusunda geniş ve kapsamlı bir şekilde bilgi vermeye çalışacağım. Bu konu çok önemli. Çünkü, inme yaşam süresinin uzaması ve damar hastalıklarının artması ile çok sık görülür hale geldi. Pandemi döneminde ise hareketsizliğin artması ile pıhtılaşma durumlarında artış bekleniyor. Hareketsiz bir toplum olarak bu konuda bilinçlenmeliyiz.
İnme Nedir?
Beyindeki bir kan damarı yırtıldığında ve kanadığında veya beyne giden kan akışında bir tıkanıklık olduğunda inme meydana gelir. Yırtılma veya tıkanma, kan ve oksijenin beyin dokularına ulaşmasını engeller. Oksijen olmadan beyin hücreleri ve doku hasar görür ve dakikalar içinde ölmeye başlar.
İnme Türleri Nelerdir?
İnmeler üç ana kategoriye ayrılır: geçici iskemik atak, iskemik inme ve hemorajik inme olmak üzere ayrılır.
İskemik inme
İskemik inme sırasında beyne kan sağlayan arterler daralır veya tıkanır. Bu tıkanmalar, ciddi şekilde azalmış kan pıhtıları veya kan akışından kaynaklanır.
En yaygın iki iskemik inme türü trombotik ve emboliktir. Beyne kan sağlayan arterlerden birinde bir kan pıhtısı oluştuğunda trombotik bir inme meydana gelir. Pıhtı kan dolaşımından geçer ve sıkışarak kan akışını engeller. Embolik inme, vücudun başka bir yerinde bir kan pıhtısı veya başka kalıntıların oluşması ve ardından beyne gitmesidir.
Geçici İskemik Atak (TIA)
Genellikle TIA olarak adlandırılan geçici bir iskemik atak, beyne kan akışı geçici olarak engellendiğinde ortaya çıkar. Tam felç ile benzer belirtiler tipik olarak geçicidir ve birkaç dakika veya saat sonra kaybolur. TIA’ya genellikle bir kan pıhtısı neden olur.
Hemorajik İnme
Beyindeki bir arter açıldığında veya kan sızdırdığında hemorajik inme meydana gelir. Bu arterden gelen kan, kafatasında aşırı basınç oluşturur ve beyni şişirerek beyin hücrelerine ve dokularına zarar verir.
İnme İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
İnme için risk faktörleri şunları içerir.
Diyet
İnme riskinizi artıran sağlıksız bir diyet şunlarda yüksek olanlardır.
- Tuz
- Doymuş yağlar
- Trans yağ
- Kolesterol
- Hareketsizlik
- Hareketsizlik veya egzersiz eksikliği de inme riskinizi artırabilir.
- Alkol tüketimi
- Tütün kullanımı
Tütünün herhangi bir şekilde kullanılması kan damarlarınıza ve kalbinize zarar verebileceğinden felç riskinizi de artırır. Bu, sigara içerken daha da artar çünkü nikotin kullandığınızda tansiyonunuz yükselir.
Kişisel Geçmiş
İnme için kontrol edemeyeceğiniz bazı kişisel risk faktörleri vardır. İnme riski aşağıdakilerle bağlantılı olabilir:
Aile Öyküsü
Yüksek tansiyon gibi genetik sağlık sorunları nedeniyle bazı ailelerde inme riski daha yüksektir.
Yaş
Yaşlandıkça felç geçirme olasılığınız artar.
İnme Belirtileri Nelerdir?
- Özellikle vücudun bir tarafında kol, yüz ve bacakta uyuşma veya güçsüzlük
- Konuşmada veya konuşmayı anlamada sorun
- Bilinç bulanıklığı,
- Geveleyerek konuşma
- Görme kararmış veya bulanık görme veya çift görme ile bir veya iki gözde görme sorunu gibi görme sorunları
- Yürüme zorluğu
- Denge veya koordinasyon kaybı
- Baş dönmesi
- Bilinmeyen bir nedene bağlı şiddetli, ani baş ağrısı
İnme Tanı Yöntemleri Nelerdir?
Ne tür felç geçirildiğini anlamak için bazı testler yapılır bunlar;
Fiziksel Bir Muayene
Potansiyel bir felcin sinir sisteminizi nasıl etkilediğini görmek için nörolojik bir muayene olur.
Kan Testleri
Kan pıhtılaşmasının ne kadar hızlı olduğunu, kan şekerinizin çok yüksek veya düşük olup olmadığını ve enfeksiyonunuz olup olmadığını kontrol etmek için testler dahil olmak üzere birkaç kan testi yaptırabilirsiniz.
Bilgisayarlı Tomografi (CT) Taraması
CT taraması, beyninizin ayrıntılı bir görüntüsünü oluşturmak için bir dizi X-ışını kullanır. CT taraması beyinde kanama, iskemik inme, tümör veya diğer durumları gösterebilir
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)
Bir MRI, beyninizin ayrıntılı bir görünümünü oluşturmak için güçlü radyo dalgaları ve mıknatıslar kullanır. Bir MRI, iskemik inme ve beyin kanamalarından zarar gören beyin dokusunu tespit edebilir.
Karotis Ultrasonu
Bu testte, ses dalgaları boynunuzdaki karotis arterlerin içinin ayrıntılı görüntülerini oluşturur. Bu test, karotis arterlerinizde yağ birikimi (plaklar) ve kan akışını gösterir.
Serebral Anjiyogram
Bu nadiren kullanılan testte, doktorunuz ince, esnek bir tüpü (kateter) genellikle kasıklarınızda küçük bir kesiden sokar ve bunu ana arterlerinizden karotis veya vertebral arterinize yönlendirir
Ekokardiyogram
Bir ekokardiyogram, kalbinizde, kalbinizden beyninize gitmiş ve felce neden olmuş olabilecek bir pıhtı kaynağı bulabilir.
İnme Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
İnme tedavisi inme tipine bağlıdır.
İskemik İnme Ve TIA
Bu felç tiplerine beyindeki bir kan pıhtısı veya başka bir tıkanma neden olur. Bu nedenle, aşağıdakileri içeren benzer tekniklerle büyük ölçüde tedavi edilirler:
Antiplatelet Ve Antikoagülanlar
Reçetesiz satılan aspirin, genellikle felç hasarına karşı ilk savunma hattıdır. Antikoagülan ve Antiplatelet ilaçlar, inme belirtileri başladıktan sonra 24 ila 48 saat içinde alınmalıdır.
Pıhtı Kırıcı İlaçlar
Trombolitik ilaçlar beyninizin arterlerindeki kan pıhtılarını parçalayabilir ve bu da felci durdurur ve beyindeki hasarı azaltır.
Mekanik Trombektomi
Bu prosedür sırasında doktor, başınızın içindeki büyük bir kan damarına bir kateter yerleştirir. Daha sonra pıhtıyı damardan çıkarmak için bir cihaz kullanırlar. Bu ameliyat, inme başladıktan 6 ila 24 saat sonra yapılırsa en başarılıdır.
Stentler
Doktorunuz arter duvarlarının nerede zayıfladığını bulursa, daralmış arteri şişirmek ve arter duvarlarını bir stentle desteklemek için bir prosedür uygulayabilir.
Ameliyat
Diğer tedavilerin işe yaramadığı nadir durumlarda, doktorunuz atardamarlarınızdan kan pıhtısı ve plakları çıkarmak için ameliyat yapabilir. Bu, bir kateter ile yapılabilir veya pıhtı özellikle büyükse, doktorunuz tıkanıklığı gidermek için bir arter açabilir.
Hemorajik İnme
Beyindeki kanamaların veya sızıntıların neden olduğu felçler, farklı tedavi stratejileri gerektirir. Hemorajik inme için tedaviler şunları içerir:
İlaçlar
İskemik inmeden farklı olarak, hemorajik inme geçiriyorsanız, tedavinin amacı kanınızın pıhtılaşmasını sağlamaktır. Bu nedenle, aldığınız herhangi bir kan sulandırıcıyı etkisiz hale getirmek için size ilaç verilebilir.
Ayrıca kan basıncını düşürebilecek, beyninizdeki basıncı düşürebilecek, nöbetleri önleyebilecek ve kan damarı daralmasını önleyebilecek ilaçlar da verilebilir.
İnme kurtarma dört ana alana odaklanır.
1. Konuşma Terapisi
İnme, konuşma ve dil bozukluğuna neden olabilir. Nasıl konuşacağınızı yeniden öğrenmek için bir konuşma ve dil terapisti sizinle birlikte çalışacaktır.Ya da bir felçten sonra sözlü iletişimi zor bulursanız, yeni iletişim yolları bulmanıza yardımcı olurlar.
2. Bilişsel Terapi
Felç geçirdikten sonra hayatta kalanların çoğunun düşünme ve muhakeme becerilerinde değişiklikler olur. Bu davranışsal ve ruh hali değişikliklerine neden olabilir. Mesleki bir terapist, eski düşünce ve davranış kalıplarınızı yeniden kazanmanıza ve duygusal tepkilerinizi kontrol etmenize yardımcı olabilir.
3. Duyusal Becerileri Yeniden Öğrenme
Beyninizin duyusal sinyalleri ileten bölümü felç sırasında etkilenirse, duyularınızın “köreldiğini” veya artık çalışmadığını fark edebilirsiniz. Bu, sıcaklık, basınç veya ağrı gibi şeyleri iyi hissetmediğiniz anlamına gelebilir. Bir terapist, bu his eksikliğine alışmanızı öğrenmenize yardımcı olabilir.
4. Fizik Tedavi
Kas tonusu ve gücü bir felçle zayıflayabilir ve vücudunuzu eskisi kadar iyi hareket ettiremeyeceğinizi fark edebilirsiniz. Fiziksel bir terapist, gücünüzü ve dengenizi yeniden kazanmak ve herhangi bir sınırlamaya uyum sağlamanın yollarını bulmak için sizinle birlikte çalışacaktır.
İnme Sonrası Fizik Tedavinin Amacı Nedir?
İnme genellikle vücudun bir tarafında felce neden olur, bu da hastaların bir kol ve tek bacakta işlevini kaybetmesi anlamına gelir. İyileşmenin ilk haftalarında ve aylarında, fizik tedavi uzmanları felç geçirenlerle birlikte bu kasları zindeleştirmek ve canlandırmak için çalışır.
Fizik tedavi, hastaların günlük becerilerini yeniden öğrenmelerine ve etkilenen vücut kısımlarını kontrol etmek için sağlıklı beyin hücrelerini yeniden eğitmelerine izin verir.
İnme Hastalarına Fizik Tedavinin Faydaları
İnme fizyoterapistleri, kan dolaşımını sürdürmek ve sertliği önlemek için etkilenen kasları ve sinirleri uyarabilir, ardından hastalara temel kas hareketlerini yeniden öğrenirken felç iyileşme aşamalarında rehberlik edebilir.
Felçten sonra dengenizi, koordinasyonunuzu ve diğer temel becerilerinizi geliştirmek, genel yaşam kaliteniz için çok önemlidir.
Felç Nasıl Önlenir?
Sağlıklı bir yaşam tarzı yaşayarak inmeyi önlemeye yardımcı olacak adımlar atabilirsiniz.
Bu, aşağıdaki önlemleri içerir:
- Sigarayı bırakmak. Sigara içiyorsanız, şimdi bırakmak inme riskinizi azaltacaktır.
- Ölçülü olarak alkol tüketin. Aşırı içerseniz, alımınızı azaltmaya çalışın. Alkol tüketimi tansiyonunuzu yükseltebilir.
- Ağırlığı azaltın: Kilonuzu sağlıklı bir seviyede tutun. Kilonuzu yönetmenize yardımcı olmak için:
- Meyve ve sebzelerle dolu bir diyet yapın.
- Düşük kolesterol, trans yağ ve doymuş yağ içeren yiyecekler yiyin.
- Fiziksel olarak aktif kalın. Bu, sağlıklı kilonuzu korumanıza ve kan basıncınızı ve kolesterol seviyenizi düşürmenize yardımcı olacaktır.
- Kontroller yaptırın. Sağlığınızın zirvesinde kalın. Bu, düzenli kontroller yaptırmak ve doktorunuzla iletişim halinde kalmak anlamına gelir. Sağlığınızı yönetmek için aşağıdaki adımları uyguladığınızdan emin olun:
- Kolesterolünüzü ve tansiyonunuzu kontrol ettirin.
- Yaşam tarzınızı değiştirmek için doktorunuzla konuşun.
- İlaç seçeneklerinizi doktorunuzla tartışın.
- Sahip olabileceğiniz herhangi bir kalp problemini ele alın.
- Şeker hastalığınız varsa, onu yönetmek için adımlar atın.
- Tüm bu önlemleri almak, felci önlemek için daha iyi bir forma girmenize yardımcı olacaktır
https://www.healthline.com/health/stroke Erişim tarihi:11.05.2021
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/stroke/diagnosis-treatment/drc-20350119 Erişim tarihi:11.05.2021
https://www.saebo.com/blog/a-simplified-guide-to-physical-therapy-for-strokes/#:~:text=If%20and%20when%20function%20does,rehabilitation%20nursing%2C%20and%20speech%20therapy. Erişim tarihi:11.05.2021
https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Post-Stroke-Rehabilitation-Fact-Sheet Erişim tarihi:11.05.2021