Eşeyli Eşeysiz Üreme,
Canlılar dünyada yaşamını sürdürebilmesi için üremeye ve çoğalmaya ihtiyaçları vardır. Böylece canlılar hem nesillerini devam ettirmiş olur hem de kendi özelliklerini bir sonralarına aktarmış olurlar. Yeryüzünde iki temel üreme ve çoğalma şekli vardır. Eşeyli üreme
, tüm hayvanlar ve bitkiler olmak üzere iri ölçekli mikroskopik organizmaların çoğunluğu için başlıca üreme metodudur. Birbirleri arasında DNA aktarımı olmaktadır. Çağdaş evrim düşüncesi tanımı olarak yavru canlıların oluşması için erkek ve dişi üreme hücrelerinin birleşmesi ve ortaya yeni bir hücre oluşturmasıdır. Erkek ve dişi üreme hücrelerinin birleşmesine döllenme denir. Eşeysiz üreme,
bir ata canlıdan mayoz bölünme ile gamet oluşumu döllenme zamanları olmaksızın DNA yapısı ata canlıyla aynı olan yeni bireylerin oluşmasına eşeysiz üreme denmektedir.
Eşeyli üreme
İki tür canlı organizmalar arasında birbirlerinin genetik malzemesinin birleşmesi sonucu ortaya yeni bir canlının gelmesi olayıdır. Bu iki ana süreçten oluşmaktadır: Canlılarda kromozom sayısını yarıya indiren mayoz bölünme ile birlikte gametin birleştiği ve eski kromozom sayılarına ulaştığı döllenmedir. Mayoz bölünme sırasında, çiftin kromozomları homolog rekombinasyon ortaya çıkarmak için krosover yoluyla parça değişimi yaparlar. Balıklarda ve kurbağalarda olduğu gibi sperm ve yumurta organizma dışında birleşiyorlarsa burada dış döllenme olmaktadır. Memelilerde ise sperm ve yumurtanın canlı bir vücudunda birleşmesine iç döllenme denir. Erkek ve Dişi üreme hücrelerinin birleşmesiyle oluşan hücrelere zigot denmektedir.
Eşeysiz üreme
Tek bir organizmadan yalnızca kendi genlerini kullanarak yeni bir canlı ortaya çıkarmasıdır. Eşeysiz üreme arkea, bakteri ve protistler gibi tek hücreli canlılar için ana üreme yoludur. Doğada birçok mantar ve bitki eşeysiz ürer. Eşeysiz üremede eşeyli üremenin temel özelliği olan mayoz bölünme ve döllenme görülmez. Eşeysiz üremede oluşan canlılar diğer canlılarla aynı özelliğe sahiptir. Çünkü eşeysiz üremenin temelinde mitoz bölünme vardır.
Eşeli üreme çeşitleri
Şekil ve büyüklükleri değişik olan gametlerin birleşmesi sonucuyla ortaya çıkan üreme biçimidir. Gametlerin ufak olanı sperm, büyük olanı yumurtadır. Hayvanlarda görülene izogami denmektedir.
Şekilleri ve büyüklükleri aynı olan gametlerin birleşmesiyle ortaya çıkan üreme biçimidir. Yeşil alglerde görülmektedir.
Birbiriyle aynı türden olan fakat kalıtsal yapılara sahip olan bireyler arasında kutulmuş olan sitoplazmik bir yapı vasıtasıyla gen aktarılmalarına denmektedir.
Yumurta hücresinde döllenme olmadan mitoz bölünmeyle ortaya yeni bir birey oluşmasına denmektedir. Örnek verilecek olursa, karınca, arı, kelebek, eklem bacaklılar örnek verilebilir.
Eşeysiz üreme çeşitleri
Bu şekilde üremenin temelinde amitoz ve mitoz bölünmeye dayanmaktadır. En hızlı üreme biçimidir. Bireyler belli bir gelişmişliğe geldikten sonra kısmi şekilde eşit parçalara bölünerek çoğalırlar. Bölünerek üreme
amipte, paramesyum da enine öglena da ise boyuna bölünme biçimiyle gerçekleşmektedir. İleri canlılarda bazı organlarda hücreler yenilenebilir. Örneğin, insan da bulunan dil ve karaciğer.
Sporlar, uygunsuz şartlara dayanıklı etrafı sert bir çeperle çevrili hücreciklerdir. Uygun ortam oluşunca çimlenerek gelişir ve genç bireyi meydana getirir. Genelde sıtma paraziti, eğrelti otu, kara yosunları gibi canlılarda görülmektedir.
Ata bireyden ayrılan bir parça kısmından yeni bir birey oluşması biçimidir. Örenek verilecek olursa çiçekler buna örnek verileblir.
Ana anlının üzerinde oluşan bir çıkıntının gelişerek ana canlısına benzer bir canlı oluşturma biçimidir. Fakat oluşan yapılar ana canlıdan küçük yapıdadırlar. Maya mantarları, mercanlar da, ciğer otunda, süngerler ve bazı protistalarda oluşmaktadır.