Deprem Hakkında Kısa Bilgi
Yer Kabuğundaki Sarsıntılar: Depremler
Yer kabuğunda bazen doğal nedenlerle gerçekleşen sarsıntılar görülür. Farklı şiddetlerde meydana gelen bu sarsıntılara deprem denir. Depremler, oluşumlarına göre çöküntü, volkanik ve tektonik olmak üzere üçe ayrılır.
a. Çöküntü Depremler
Bu depremler yer altındaki doğal mağara, tünel vb. boşlukların tavanlarının çökmesiyle gerçekleşir. Bu tür depremlerin etki alanı dardır ve genellikle çözünebilen kayaçların bulunduğu (karstik) alanlar ile maden ocaklarının bulunduğu yerlerde gerçekleşir.
b. Volkanik Depremler
Volkanik faaliyetler sırasında gerçekleşen sarsıntılardır. Etki alanları dar olan depremlerdendir. Şiddeti ise volkanik patlamanın büyüklüğüne bağlıdır. Bu tür depremler daha çok aktif volkanların çevresinde görülür.
c. Tektonik Depremler
Genellikle yer kabuğu hareketleriyle gerçekleşen dep-remlerdir. Birbirine doğru hareket eden levhaların karşılaşma alanındaki sıkışma ve gerilmeler, kayaların direncini aşınca tektonik deprem gerçekleşir. Tektonik depremlerin etki alanı diğerlerine göre daha geniştir.
Yer’in iç kesimlerinden kaynaklanan basınçlar, yeryüzünün kabuk kesimini oluşturan tabakalar içinde gerilmelere neden olur. Gerilmenin artması üzerine tabakalar, kırık hatları boyunca hareket etmeye başlar veya yeni kırıklar oluşturur. Bu da yeryüzünde sarsıntılara neden olur.
Deprem sırasında yer kabuğunda gerçekleşen kırık I hatlarına fay denir . Faylar, normal, ters ve Depremin iç merkezi ve merkez üssü doğrultu (yanal) atımlı olmak üzere sınıflandırılmaktadır
(5.12.Şekil). Normal ve ters fay sonucunda, fay boyunca yükselme ve çökmeler gerçekleşir. Doğrultu atımlı fay sonucunda ise tabakalar yatay yönde yer değiştirir.
Depremin meydana geldiği yer altındaki kısma iç merkez (hiposantr) denir. Dış merkez (episantr), iç merkezin dik olarak üzerindedir ve sarsıntı en kısa yoldan buraya ulaştığı için en şiddetli sarsıntı ve yıkım burada olur. Dış merkeze depremin merkez üssü de denir. Deprem, iç merkezden başlar, dış merkeze ve çevreye doğru dalgalar hâlinde yayılır. İç merkezle dış merkez arasındaki uzaklık odak derinliği olarak tanımlanır. Depremler, odak derinliğine göre sığ, orta derinlikte ve derin depremler olmak üzere üç gruba ayrılır. Sığ depremler, 0 ile 60 km arasında görülür. Sığ depremlerin yıkıcı etkisi daha çoktur. Türkiye’de gerçekleşen depremlerin tamamı sığ depremlerdir. Orta derinlikteki depremler, 60 km ile 300 km arasında görülür. Derin depremlerin görüldüğü derinlik ise 300 ile 700 km arasıdır. Bu depremlerin yıkıcı etkisi azdır.
Dış merkezden uzaklaştıkça dalgaların izlediği yol uzar, şiddetleri ve buna bağlı olarak yıkım etkileri azalır.