AY IŞIĞI SONATI
Hikâye bu ya… “Beethoven sokakta yürürken, evlerin birinden piyano sesi duyar. Çok etkilenir, menajerine bunu çalanı görmek istiyorum der. Evi bulurlar kapıyı açan kadın; kör bir kızım var der ve çağırır. Bundan etkilenen Beethoven yüklü bir para teklif eder bu yetenekli kıza. Kızın cevabı; hayır, ben ay ışığını hiç görmedim bana ay ışığını anlat.”
Asya toplumlarına bir ay ışığı sonatı.
I
Sanki bir sonatın şarkı söyleyeceği varmış gibi ay ışığı, onu bekliyordu. Sonra dönüp bana “ ninelerimizin çeyiz sandıklarıyız”, “O ne” diye sorduğumda “Eskiyoruz ve hapsolmuşuz, tutsaklık zihnimizde. Nereye gidersek gidelim peşimizi bırakmıyor” dedi.
Hiçbir şey anlamadığımı söylediğimde; Beethoven’dan habersiz ay ışığı yüzümüzü okşuyordu. Yüzlerce yıl öncesinin çeyiz sandıklarını düşündüm bir an. Yaşlıydılar. İçindekiler hapsolmuş bir eskime hali… Tıpkı bizler gibi.
Söze başladığındaysa, geceye ve ışığa bir şefkat bakışıydı yüzü. Aklıma; Ay Işığı Sonatı geldi. Sokaktan geçerken duyduğu piyano sesine giden Beethoven, kör bir kadının parmaklarından duyulduğunu anladı. Bilirsiniz işte körler elleriyle görür. Beethoven’in yüksek bahşiş cömertliğine karşın ”Ben ay ışığı görmedim, bana ay ışığını anlat.” dedi. Beethoven’in Ay Işığı Sonatı, bir anlatma biçimidir bu yüzden.
O habire konuşuyordu. Bunları hiç duymadı. Aklımdan kendime söylediklerimi…
“Hapsolduğumuz şey devlettir” dediğini hatırlıyorum. “Düşünsene; uygarlığımız daha devlet olmadan yüz binlerce insanı nasıl yönetti. Uygarlığımız erkekti ama bizi kadınlar büyüttü. Bir kadın ölüm fermanını niye yazar ki? Doğurduğu erkek çocuklarından ölü bir anne hikâyesi çıkarmak için mi?
Aklım o kör kadındaydı. Ay ışığını anlat diyordu durmadan.
Aslında ‘herkes öldürmez sevdiğini’ ama katli vaciptir diyen çeyiz sandıklarının failleriydik biz. Güç erkeğe geçince sözü tanrı kelamı oldu. Hükümrana itiraz edilir ama tanrıya? Çeyiz sandığı bir hapsolma haliydi. Zeytin yiyor, çay içiyorduk. Ezberlediğimiz ve bize öğretileni yaşayarak eskiyor ve yok oluyorduk. Sonra bir başkası gelip eskimiş sandığın ucundan tutuyordu. Biz o devasa çoğunluk; lanetli sandığın ölüleriydik.
Kadir-i mutlak tanrıya kim söz geçirebilir ki? O günden sonra hükümranın sözü tanrı kelamıydı. Bütün erdemlerin Kadir-i mutlak sahibi. Hikâye dünyanın bütün coğrafyasında tecrübe edilmiş bir şeydi işte. İsa’yı öldür ve ona tap. Tanrıların çocukları olan peygamberler de öyle acılar çektiler. – Tanrı, kralı korusun- diye. Ama peygamberler iktidar olunca kraldan daha zalimdiler. İronik…
Hani bu iç konuşmalar, bizim Nesimi’nin otobanda bekleyen fahişeleri nasıl sorduğunu hatırlattı birden; komşusunun “onlar kötü kadınlar” dediğini. Nesimi’nin de “Ne kötülüğünü gördünüz” deme muzipliğinin bu hikâyeyi tamamlayacak sözler olduğunu anlıyordum. İçimden yüzüne konuşuyordum. O duymuyordu. Sizde de böyle olmaz mı? Biri bir şey anlattığında ya da bir kitap okuduğunuzda, anlatının dışında yaşadığınız, deneyimlediğiniz bir hayal akıp gitmez mi?
Ama yine de tanrı kralı korusun diye dinliyordum. Anlattıklarının neresinde kaldıysam iş devlet olmaya kadar gelmişti.
II
“Devlet; bir terbiye halidir” diye anlatıyordu. “Ne alakası var” dedim. “Devlet, aşk, özgürlük, kutsal evliliklerimize laf mı ediyorsun. Kötü kadın kötü kadındır, berbat bir yaşanmışlıktan kutsalımızı bozmak değil de nedir” dedim. Kışkırtmak istemiştim zehrini kussun diye.
“Sanki bir kılıf arıyorsun kaosuna” dedi.
“Neden her sabah yüzünü yıkamak zorundasın” diye sordu. “Ayılmak için” dedim. “Bunun böyle olması gerektiğini yaşayarak mı öğrendin” diye sorduğunda; “herkes öyle yapıyor ama” dedim. “Peki her sabah zeytin ve peynir yemenin ya da çay içmenin manası?” “Bunu da herkes yapıyor. Hadi onu anladık da devletle ne alakası var. Çok saçma” diye kızmış gibi yaparak sordum. İşin doğrusu bir tutunma haliydi bu. Üniversite yıllarımda bir dostumun tanrının yokluğunu ispat etmeye çalışırken cuma namazına gitmeye başlaması gibiydi anlatılan. “Dün ve bugün ne değişti” diye sorduğumda; “Bir şeye inanmadan yaşanmaz ki” demişti. Bunu hatırladığımda devlet ve ezber daha bir anlamlı oldu sanırım. Yine de anlamamış gibi yaptım. Anlamak ve inanmak aynı şey değildi ki.
İnanmamıştım, inandığına. Bir yıl boyunca deist takılıp da ramazan orucunda zayıflamak için diyen arkadaşıma; “Gel Yahudi orucu tutalım” dediğimde afallamıştı. Bütün bu örnekleri devlet niyetine mi saymalı? Belki de Pavlov’ un köpekleri niyetine düşünüyordum. Ama yine de bir şeye inanmak gerek gerçeğini es geçmiyorum. Ama sanki ha Pavlov ha devlet diyordu sözleri.
Bize öğretilen kadarmış kutsiyet. Bize öğretilen kadarmış ezber. Bize öğretilen kadarmış otobanda bekleyen fahişe.
Oysa o fahişeyi fahişe yapan bizdik. Biraz da iktisat ve ironi katalım bu anlatıya. Ne kötülüğünü gördük ki o fahişenin…
“Gidiyorum” dedi.” Beni bekleyen biri var evde. Kutsal evlilik bağıyla aşkımı taçlandırdığım bir kadın. Hem iffetli hem de bana sabah kahvaltıda zeytin, peynir ve çay veriyor” dedi…
“Ya devlet, ya tanrı, ya çeyiz sandıkları, hapsolma hali” dedim.
“Bir şeye inanmak lazım… Çay, zeytin, peynir ve iffet…”
İşte o sırada Beethoven, kör bir kadına Ay Işığı Sonatı’nı çalıyordu.