Somatomedin-C (IGF-1) testi başlıca olarak Boy kısalığı, Cücelik, Gigantizm ve Akromegali gibi büyüme ile ilgili hastalıkların araştırılması ve teşhis konmuş hastaların tedavisinin takibi sırasında kullanılır.
Büyüme Hormonu (Growth hormon, GH), anabolizan etkisini Somatomedin C sentezini uyararak gösterir.
Somatomedin-C Nedir ?
Somatomedinler, GH’a bağımlı olarak sentez edilen polipeptitlerdir. Somatomedinik etkiye sahip iki polipeptit vardır.
Bunlardan IGF-1 (Somatomedin C) Büyüme ile ilgili hastalıkların değerlendirilmesinde kullanılır.
IGF-2 ise Akromegali’de teşhise yardımcı olabilecek şekilde değişikliğe uğramadığı halde, Tümörle ilişkili Hipoglisemilerde yüksek bulunur.
IGF-1, yapıca İnsülin’e çok benzediği için bu şekilde adlandırılan bir Growth faktördür. Pek çok doku tarafından sentez edilmesi mümkünse de, kanda dolaşan IGF-1’in en önemli kaynağı Karaciğer’dir.
Vücuttaki temel işlevi Büyüme hormonunun anabolik ve büyümeyi uyarıcı etkilerinin oluşmasına aracılık etmektir.
Kanda taşınması İnsulin-Like Growth Faktör Bağlayan Protein 3 (IGFBP-3) olarak adlandırılan bir protein tarafından sağlanır. Bu proteinin, taşımanın yanı sıra IGF-1’in plazma ömrünü uzatıcı bir etkisi de vardır.
Küçük bir molekül olması sebebiyle serbest haldeki IGF-1 Böbreklerden kolaylıkla süzülerek atılır.
Serbest haldeki IGF-1’in plazma yarı ömrü 10 dakika civarında olduğu halde, IGFBP-3 ile kompleks oluşturması durumunda bu süre 12 saate kadar uzar.
Her iki molekülün de sentez ve sekresyonu Büyüme hormonu tarafından düzenlenir. Büyüme hormonu’nun pulsatil tarzda salgılanmasına ve gün içinde çok belirgin dalgalanma göstermesine karşın, IGF-1 ve IGFBP-3 seviyelerinin gün içindeki dalgalanması daha dar bir aralık içinde gerçekleşir.
Herhangi bir üretim bozukluğu ve yetersizlik hali bulunmamasına rağmen, Büyüme hormonu konsantrasyonu sabah saatlerinde, dinlenmiş olarak numune veren kişilerde okunamayacak kadar düşük konsantrasyonlarda ölçülebilir.
Bu sebeple, tek başına yapılan Büyüme hormonu ölçümü, Gigantizm olasılığını değerlendirmede kısmen yararlı olabilse de, Büyüme hormonu yetersizliklerinin değerlendirilmesi açısından fazla bir yararı olmaz.
Growth Hormon, İnsülin ve IGF-1 İlişkisi
Growth Hormon uyarısına cevap olarak Karaciğer’de IGF-1 sentezi gerçekleşir.
Bu sentezde İnsülin’in kolaylaştırıcı rolü vardır. IGF-1, bir yandan Hipofiz üzerinde negatif feed-back etki meydana getirirken diğer yandan da kas ve yağ dokularında metabolik etkiler oluşturur.
Somatomedin-C (IGF-1) Düşüklüğü Nedenleri ?
Büyüme Hormonu (GH) Yetersizliği ve Direnci
IGF-1 ve IGFBP3’ün beraberce düşüklüğü, belirgin derecede GH yetersizliği veya şiddetli derecede rezistans bulunabileceğini düşündürür.
GH direnci çoğunlukla hafif veya orta derecede olup, Beslenme yetersizliğine veya başta Böbrek yetmezliği olmak üzere ağır sistemik hastalıklara bağlı olarak gelişir. Böyle durumlarda çoğunlukla IGF-1 ve IGFBP-3 konsantrasyonları referans aralık sınırları içinde bulunabilir.
GH üretiminde tam yetersizlik bulunması durumunda uyarı testlerine cevap olarak beklenen GH yükselmesi meydana gelmediği halde, sorunun reseptör direncinden kaynaklanması halinde GH salınımında çok belirgin derecede artış görülür.
Çocukluk çağında ortaya çıkan Büyüme hormonu yetersizliklerinde çocuğun fiziki olarak büyümesi ve gelişmesi geri kalır. Yetersizliğin ileri derecede olması halinde Cücelik olarak adlandırılan tablo ortaya çıkar.
Yetişkinlerde GH yetersizliğinin en sık rastlanan sebebi Hipofiz Tümörleri’dir. Yetişkinde GH yetersizliği sebebiyle kas kitlesinde azalma meydana gelir. Aynı zamanda Kalp-Damar hastalıkları riski de artar.
Anoreksia Nervosa
Malnutrisyon
Beslenme Bozukluğu
Somatomedin-C (IGF-1) Yüksekliği Nedenleri ?
GH Üretiminde Fazlalık Durumları
IGF-1 ve IGFBP-3 beraberce yükselir. GH üretiminde artışa yol açan en önemli sebep, bu hormonu üreten Hipofiz Adenomu‘dur.
Bu hastalık, Epifiz plaklarının kapanmasından önce ortaya çıkarsa Gigantizm‘e, Epifiz plaklarının kapanmasından sonra ortaya çıkarsa Akromegali’ye sebep olur. Her iki durumda da hastalarda sıklıkla generalize Organomegali, Hipertansiyon, Diabetes mellitus, Kardiyomiyopati, Osteoartrit, Kompresyon nöropatileri görülür.
IGF-1 ve IGFBP3 beraberce yüksekliği, klinik bulguların da eşlik etmesi durumunda, Akromegali veya Gigantizm olasılığını destekler.
Test Nasıl Yapılır ?
Koldan alınan 3-5 ml kandan (serum) çalışılır. Açlık şart değildir.
IGF- 1, GH’nun tersine gün içinde ve yemeklerden sonra sabittir.
Referans Aralığı: