Herman Hesse'nin bu romanında insan benliği denen çok parçalı yapının hayat denen tiyatro oyununda girdiği binlerce rolle şekillenişi anlatılıyor. Yüzlerce farklı sahneye açılan odalardan oluşmuş sihirli bir tiyatro binası olan bu dünyada bir komedi oyununda oynayan bir oyuncunun kayıtsızlığıyla oyunun absürtlügüne ve mantıksızlığına takılmadan rolümüzü oynamalıyız. Ceşitli rolleri oynarken kendi rolümüzün ötesine geçebilirsek oyuna metninin yazarının gözleriyle bakabilir ve tüm rolleri aslında kendimizin oynadığını fark edebiliriz. Bunun da ötesinde kendimiz dediğimiz tekilligin aslında yüzlerce farklı benden oluştuğunun farkına varırız. Bu farkına varış aslında şizofrenik bir durum ortaya çıkarır. Bu romanda da işte böyle bir bakış açısına sahip olan ve şizofrenik bir kişilik gösteren Harry'nin öyküsü anlatılıyor.
Harry bir türlü içinde yaşadığı topluma adapte olamamış, insanlarla ilişkilerinde sorunlar yaşayan bir kişidir. Bir gazetecidir. Savaş karşıtı makaleler yazar. Bu yüzden birçok düşmanı vardır. Harry içten içe diğer insanlardan farklı olduğunu düşünür. Sanki içinde ikinci bir kişilik, bir kurt varmış gibi hisseder. Üstüne üstlük içindeki kurt ve insan sürekli bir mücadele halindedir ve birbirlerini kıyasıya eleştirirler. Bu durum da Harry'nin ruhunda parçalanmalara yol açar. İnsanlar samimiyetsiz, iki yüzlü gelir ona. Ne zaman onların arasına girse, onlarla dostluk kurmaya çalışsa içindeki kurt yüzünden onlara küçümseyerek bakar, onların riyakarlıkları, gösteriş merakları, sığlıkları sinirlerine dokunur. Hayatı bir zindan kendisini bir mahkum gibi hisseder. Çoğu zaman intiharı düşünür. Ama yine de ölümden korkar ve intihara cesaret edemez. Bir gün karşısına neşeli, zeki ve kendine son derece özgüvenli Hermine çıkar. Sanki onun ruhunu okur bu genç ve güzel kız. Zihnindeki tüm gizleri ortaya serer. Harry ondan çok etkilenir. O ne derse yapacaktır artık. Hayattaki tek gayesi Hermine'in kölesi olmaktır. Hermine de bunu kabul eder. Onu kendisine aşık edecektir. Ama Harry'den bir isteği vardır. Bir gün geldiğinde Harry onu öldürmelidir ve olaylar trajik sona doğru ilerler.
Romanda gercek ile hayal çoğu zaman iç içe giriyor. Harry'nin şizofrenik denebilecek zihin yapısı ilk başlarda olay örgüsünü az çok bir mantık akışı içinde takip edebilmemize izin verirken bir yerden sonra bu mantık akışı tamamen ortadan kalkıp hikaye tamamen fantastik bir yönde gelişiyor. Neyin neden oldugunu ve olayların nasıl gelistigini kavramakta zorlanıyorsunuz. Hikayeye tam bir karmaşa hakim oluyor ve siz de bu karmaşadan bir anlam çıkarmaya çalışıyorsunuz ve en sonunda hikayenin kendisi bile gerçekligini kaybediyor. Bu da kitabı okumayı yorucu kılıyor. Yine de okumanızı tavsiye ederim.
Başlamadan söyliyim ben böyle harika bir kitabı yorumlayacak yetkinlikte biri değilim ama bu yoğun ve boşluksuz dönemimde bu kitabı okumak için derslerimden de uykumdan da feragat ettiğim saatlerin hatrına ve kendime de not düşmek için birkaç satır bir şeyler yazacağım. Martin Eden benim üniversite ilk senemin ilk haftasının ilk gününde son ders saatinde Türk İnkılabı hocasının “sizin yaşlarınızda olsaydım okuyacağım kitap” dediği kitap, böyle başladı tanışmamız. Kitabı bitirdikten sonra tek pişmanlığım bir sene erteleyerek okumam. Keşke hoca önerdiği gibi gidip alsaymışım. Okul hayatım her zaman yoğun ve stresli oldu ama şimdi bakınca geçen sene kafam daha rahattı. O zaman okumuş olsaydım daha çok fokuslanabilirdim belki kafam başka şeylerle meşgulken okumak durumunda kaldım ne yazıkki. Yine de 20 olmadan böyle bi kitabı okuduğum için kendimi şanslı hissediyorum. Okurken martin eden’la empati kurduğum çok fazla yer oldu hele son kısımları hayatımın son döneminin özetiydi benim için. O kopmuşluğu, o hayata dair tüm ilgiyi kaybetmeyi, o duyarsızlığı, duygusuzluğu, uyuşmuşluğu bu kadar güzel anlatabilecek başka biri daha var mı bilmiyorum. Sürekli notlar aldım Jack London sayesinde hiç girmediğim denizlere girdim Nietzsche’yle, Schopenhauer’le, Spencer’la tanıştım. Hislerime tercüman çok fazla güzel anlatım, düşünce keşfettim. Bu kitaptan sonra okuma listeme eklediğim bir sürü kitap var. Araştıracak, okuyacak çok fazla şey var. Keşke daha erken okusaydım galiba hayat boyu bunun pişmanlığını yaşıyacam. Okurken hem hiç bitmesin istedim hem de tüm bu kargaşa nasıl son bulacak deli gibi merak ettim. Empati kurduğum noktalardan biri de Ruth’a başlarda duyduğu umutsuz aşkıydı ama ondan kurtulduğu kısmı kaçırdım ya da bu kurtuluşu o kopmuşluğa borçlu sanırım. Not aldığım akımlar, ideolojiler ve filozoflar, yazarlarla ilgili okumalarım ve araştırmalarım bittikten sonra kesinlikle tekrar okumayı düşünüyorum. Kafamda bir temel oluştuktan sonra ikinci okumada bir şeyler daha iyi oturacaktır, daha fazla istifade edecem diye düşünüyorum. Onun dışında bu kitabı herkese, özellikle de gençlere (19 yaşımda kurduğum cümleye bak büyümüş de küçülmüş lol) önermeliyizzz bulduğumuz her fırsatta propagandasını yapmalıyız ta ki okullarda zorunlu ders olarak verilene kadar. Şaka maka zihnimizin hiç uğramadığımız kapıların açmak için, o kapılardan içeri dalmak için bence müthiş bir aracıydı. Yarım saat olmadı daha bitireli. Kendimi uzun bir yolculuktan yeni dönmüş gibi hissediyorum zihnimde tatlı bi yorgunluk var sütümü içip dükkanı kapatıyorum iyi geceler
Kitabın önsözünün dikkatli okunması gerektiği kanaatindeyim. Bu önsözde yer alan diğer önemli sözlerden biri kitapta şöyle yerini alıyor. " Orwell'a göre özgürlük, yazıyla ilintilidir ve özgürlüğü yok etmek isteyen bürokratlar kötü konuşur, kötü yazarlar; anlamın , bütün anlamın kaybolduğu cümlelere sığınırlar. Her yurttaşın, özellikle de gazetecilerin görevi, bu tür cümle ve sözcükleri yakalayıp bunlara karşı savaşmaktır "
Yok etmek sadece zorbaların ve cahillerin işidir. Bir insan zekasıyla yenemeyeceğini anladığı anda ya şiddete başvurur ya paranın gücüne. Birisi sizinle aynı fikirde değil diye onu yok edemezsiniz. Medeni ve erdem sahibi insanlar böyle yapmaz. Çok okuyan ve bilginin gücüne inanan her insan, sadece konuşma yolunu seçer. Sizden olmayanları yok etmek yerine, bilginin ve fikrin gücüyle, sizin gibi düşünmesini sağlamalısınız.
Dünyada küçük balıkları yutanlar, medyayı kendi tarafına çeken paralı patronlar, bir emrin altında çalışanlar, çıkarlar, menfaatleri ile patronların sözünden çıkmayanlar, gizlice kameranlar tarafından izlenen insanlar. Tuvalette, banyoda, yatakta, sokakta, evde, aklınıza neresi geliyorsa…
George Orwell " 1984" kitabında bizi umut ile korku arasında bir yolculuğa çıkarıyor. Kendi dünyasını kuruyor, bu dünyanın içinde kaybolmamızı istiyor. Kitaba dönecek olursak; kitapta konu 3 süper devlet üzerinde geçiyor. Okuyucuya kitap 3 bölüm şeklinde aktarılıyor. Özgür düşünceyi kaldırmak için her şeyi yapan anlayış her tarafa yerleştirilmiş durumda, tele ekranlar ve mikrofonlar tarafından insanlar sürekli izleniyor. Bu düzen içinde yaşamaya çalışan Kahramanımız Winston Smith. Kitap bize Winston Smith'i partinin çıkarları doğrultusunda çalışan biri olarak tanıtıyor. Kitabın ilk bölümünde Winston Smith'in neler yaptıkları anlatılıyor okuyucuya. Winston en büyük suçu işleyerek partideki kuralların dışına çıkarak devleti yönetenlerin tarihle oynadıklarını, insanları kandırdığını düşünüyor.
Partinin kurallarına göre bir fahişeyle ilişkiye girmek yasaktır. Asıl amaç cinsel ilişkiden zevki kaldırmaktır. Evlilik ya da başka bir şey cinsel ilişki hayatlarından kaldırılacaktır. Her şey partinin isteği doğrultusunda olmak zorundadır. Burada Orwell kendi dünyasını yaratıyor. Günümüzde düzenin aynı işlediğini Orwell bize kapalı bir üsluple anlatıyor.
Partide gerçek bir aşk ilişkini düşlemek olanaksız, buna kalkışan en büyük cezaya çarptırılmaydı. Kitapta bu kısım şöyle anlatılıyor;
" Tüm kadınlar, partinin amaçladığı gibi ulaşılmazdı. İstediği, sevilmekten çok, ömründe bir kez de olsa bu erdem duvarını yıkmaktı. Cinsel eylem, eğer başarıyla yerine getirilirse başkaldırmak demekti. Birisini istemek bir düşünce suçuydu…"
Partideki kadınların hepsi aynı. Her şeyin baş kahramanı Winston Smith. Winston Smith, Londra’da oturani Okyanusya’nın propaganda fabrikası hakikat vekaletinde çalışan vasat zekalı memurdur. Daha önce verilen bilgiler Winston’un parti içindeki göreviyle alakalı. 1984'ü okuduğumuzda karşımızda Londra'yı buluyoruz. Kitabın başlarında " Savaş Barıştır, Özgürlük Köleliktir, Bilgisizlik Kuvvettir " sözleri kitabın başlarından itibaren hafızamızda yerini alıyor. Kitabın başlarından itibaren Kahramanımız Winston Smith'in neler yapacağını gözlemliyoruz.
Parti’nin hemen hemen efsanevi düşmanı karşı ihtilalcı ve partinin bütün askeri,ekonomik başarısızlıkların sebebi olarak gösterilen Emmanuel Goldstein ‘in perdede görünmesiyle salondakilerin nefreti zirveye erişir. Goldstein, yarı mistik bir adamdır. Büyük Birader ismi parti için büyük önem taşır. Herkes emirleri ondan alır, kimse ona karşı gelemez, karşı geldiği takdirde en ağır cezayı alır. Korku imparatorluğu arası mekik dokumalar işlemden geçirilir. Aynı zamanda Büyük Biraderin yüzünü gören yoktur,Salondakilerin nefreti arttığında Golstein’a lanet okur ve küfür ederler.
" Büyük Birader " (Big Brother) ismi çeşitli ülkelerde kavramsal olarak kullanılır, burada anlatılması istenen Büyük Biraderin bir korku imparatorluğu yaratması, ve diktatörlüğüyle bütün insanları susturma isteği.. Romanın bu bölümünde Winston'un karıştığı mevzuların nasıl olduğunu anlamak için şu alıntıyı paylaşmak uygun olur. Sadece Winston ile ilgili değil, Büyük Birader'in tek söz sahibi olduğu bir yeri çok iyi anlatan sözler desek de kabul görür.
" Tutuklamalar her zaman gece yapılırdı. Uykudan, ansızın sarsılarak uyanma, omzunuzu dürten kaba bir el, gözlerinize tutulan ışık, yatağınızın çevresinde katı yüzlerden bir halka. Olayların büyük çoğunluğunda yargılama olmaz, tutuklama gerekçesi gösterilmezdi. İnsanlar geceleri ortadan kayboluverirlerdi, o kadar. Adları sicillerden silinir, o güne dek tüm yaptıkları kayıtlardan silinir bir zamanlar var oldukları yadsınır ve sonra unutulurdu. Böyle ortadan kaldırılanlara, yok edilenlere genellikle buharlaştı denilirdi. "
Proleterler hakkında uzun bir alıntı romanın en önemli cümlelerinden.
“ Proleterler yönetimsiz bırakıldıkları zaman Arjantin’ın ovalarına salınıvermiş sığırlar gibi, doğal buldukları ilkel bir yaşam birimi geliştirmişlerdi. Doğarlar, sokaklarda büyürler, on iki yaşında işe gitmeye başlarlar, kısa bir güzellik ve cinsellik döneminden geçip yirmi yaşında evlenirler, otuz yaşında orta yaşlı olurlar ve ortalama altmış yaşına ölürlerdi. Ağır bir çalışma hayatı, ev ve çocuk sorunu, komşularla ufak tefek tartışmalar, sinema, futbol, bira ve her şeyden önemlisi kumar, akıllarının ufkunu doldururdu. Onları denetlemek zor değildi. Düşünce Polisinin birkaç casusu aralarında dolaşır, yalan dolan söylentiler yayar, tehlikeli olabileceği düşünülen bireyleri saptar ve ortadan kaldırırlardı; ama Partinin ideolojisini kendilerine aşılamak için, hiçbir girişimde bulunmazlardı. Proleterlerin, güçlü siyasal görüşlerinin olması istenmezdi. Onlardan beklenen tek şey, çalışma saatlerinin uzatılması ve yiyecek tayını kısıntılarını kabul etmelerini kolaylaştıracak ilkel bir yurtseverlik duygusuydu. Bazen hoşnutsuzluk duyabiliyorlardı, ama bu hiçbir sonuca götürmüyordu onlardı, çünkü tutunacakları herhangi bir düşünceleri olmadığından, bu hoşnutsuzlukları ufak tefek, belirli sorunlara yöneliyordu. Büyük sorunların her zaman dikkatlerinden kaçması kaçınılmazdı. Proleterlerin büyük bir kısmının evinde tele ekran bile bulunmazdı. Sivil polis işlerine çok az karışırdı. Londra’da her türlü suç almış yürümüştü; hırsızlar, dolandırıcılar, fahişeler, uyuşturucu madde pazarlayıcıları ve her türlü karanlık işle uğraşanlar, dünya içinde dünya oluşturmuşlardı; ama tüm bunlar proleterlerin kendi bünyelerinde var olduğundan önemsenmiyordu. Ahlak konularında , dedelerinin kurallarını izlemelerine izin veriliyordu. Partinin cinsel disiplin eğitimi onlara uygulanmıyordu. Rastgele cinsel ilişkiler cezalandırılmıyor, boşanmaya izin veriliyordu. Eğer proleterler herhangi bir gereksinim duymuş olsalardı, ibadete ve dine bile izin verilecekti. Kuşkunun sınırları dışındaydılar. Partinin sloganında belirtildiği gibi ‘ Proleterler ve hayvanlar özgürdür “
Partilerin kişilerden daha üstün tutulduğu 1984'te gözümüze sokuluyor, böyle bir düzende kişilerin değil, partilerin bir şeyleri değiştireceği betimleniyor ve her şey tek adam üstüne kurulu olduğunu, günümüzde de bu tek adamlık sistemini Orwell gözümün içine sokarak anlatıyor. Kitapta 1950'li yılların öncesine dönemine şöyle değiniliyor, eski zamanlara bir gönderme olduğu bariz belli oluyor.
" Ellili yılların öncesindeki her şey yitip gidiyordu. Başvurulacak somut kayıtlar olmadığından kendi yaşamınızın bile kesinliği kalmıyordu. Anımsadığınız kimi olaylar uydurmaydı. Olayların yer aldığı havayı tekrar yakalayamadan onlara ait bir takım ayrıntıları anımsıyordunuz. Arada bir türlü doldurulamayan büyük boşluklar kalıyordu. O zamanlar her şey bambaşkaydı. Ülkelerin adları ve haritadaki biçimleri bile farklıydı. 1 No'LU Havaüssünün adı, eskiden değişikti, oraya İngiltere ya da Britianya derlerdi. Ama Londra'nın her zaman Londra olduğundan kuşkusu yoktu."
Savaş Öncesi Ve Sonrası durumunu kitapta Devrim Öncesi hayatı sorgulayan, bu hayat hakkında bir şeyler öğrenmek isteyen Winston'un barda yaşlı bir adamla konuştuğu şu sözler anlatıyor.
" Ben daha doğmadan , siz yaşını başını almış bir adamdınız herhalde. Devrimden önceki günleri hatırlıyor olmalısınız. Benim yaşımdakiler bu konuda hiçbir şey bilmiyorlar. Öğrendiklerimizin tümü kitaplardan, ama kitaplarda yazılı olanlar doğru olmayabilir. Bu konuda düşüncenizi öğrenmek isterdim. O zamanlar baskı, adaletsizlik ve yoksulluk varmış. Her şey düşünebileceğimizden de kötüymüş. Burada, Londra'da insanların büyük bölümü doğumlarından ölümlerine dek yetersiz besin alıyorlarmış. Yarısından çoğunun ayağında ayakkabı bile yokmuş. Dokuz yaşında okuldan ayrılır, günde on iki saatten çok çalışır, bir odada on kişi uyurlarmış. Bu arada azınlıkta olan ve kapitalist denilen varlıklı ve güçlü bir avuç insan varmış. Tüm mal mülk onların elindeymiş. Otuz hizmetçisi olan koskocaman evlerde yaşarlar, otomobillerle ya da dört atlı faytonlarla gezerler, şampanya içer, silindir şapka giyerlermiş…"
Winston hakkında bilgiler verilirken kitaptan, roman ilerledikçe başka karakterlerle tanışıyoruz. Bayan Parsons, Wither, Syme, O'Brien, Ve Julia.. Kitabın ikinci bölümünde Roman dairesinde çalışan, Nefret anında Winston ile karşılaşan Julia'ya yer veriliyor. Nefret anında Julia adında bir kızın kendisini takip ettiğini sanıyor Winston. Takip ettiğini sandığı şey ise düşünce polisinin bir mensubu olduğunu sanması. Julia, Proleterya sınıfı için ucuz romanlar çıkaran makineleri tamir eden biri olarak romanda yerini alıyor.
Winston’a gizlice üzerinde " Seni Seviyorum’’ yazılı bir not bırakıyor ve bu nottan sonra Julia ve Winston televizyondan uzak ve sessiz bir yerde buluşmak üzere anlaşıyorlar. Çünkü kendileri için tek çare tele-ekranlardan, kameralardan uzak bir yerde buluşmaları. Bunu seçme nedenleri parti içindeki sorumluluklar. Bu anlaşmayla birlikte Julia İle Winston'un tele-ekranlardan uzak kaçamak ilişkilerine tanıklık ediyoruz. Ama bu aşkta birçok şey açığa çıkıyor. Çünkü partiye göre partidekiler kendi arkadaşlarını yoldaş bilirler, ve parti tarafından görüldükleri takdirde ceza alacaklarını bilirler. Winston ile Julia arasındaki diğer ortak özellikle Parti'yi sevmiyor oluşlarıydı. Herkes partinin değerleri için çalışıyor, Büyük Birader'e itaat ediyor ama kimse çalıştığı yerde bulunmayı sevmiyordu. Diktatörlüğün de böyle olduğunu Orwell anlatıyordu. Kitabın ilk bölümünde sıkılacağınız pek çok yer olurken, ikinci bölümünde Winston ve Julia'nın kaçamak ilişkileriyle heyecanlanmanız kaçınılmaz oluyor. Winston ile Julia arasındaki geçen diyalog Julia'nın fahişe bir profilde olduğunu anlatıyordu, ama Julia bunu sadece parti üyeleriyle yapıyordu.
" Dinle. Ne kadar çok erkekle yatmışsan seni o kadar seviyorum. Anlıyor musun?
Evet, hem de çok iyi
Saflıktan nefret ediyorum, iyilikten nefret ediyorum. Erdem denen şey hiçbir yerde var olmasın istiyorum. Herkesin iliklerine dek ahlaksızlaşmasını istiyorum
Öyleyse ben tam sana göreyim. İliklerime dek ahlaksızım ben "
Orwell, bireylerin özgürlüklerini nasıl kısıtladıklarını Winston ile Julia karakterleri üzerinden anlatıyor. Bu ilişkide ilk kural tele-ekranlara gözükmemek. Çünkü partiye göre sevişmek yasak, yakalanıldığınız takdirde cezaya çarptırılıyorsunuz. Sonraki zamanlarda aynı yerde buluşamıyor bu ikili. Sığınacak yer arıyorlar, ilk sığınacak yer Mr. Charrington'un evi oluyor, ama evde kendilerini beklenmedik şeyler bekliyor. Kaldıkları oda farelerle dolu, sadece kaldıkları oda değil bütün Londra'nın fareyle dolu olduğunu söylüyordu Julia, sonralarında Londra’nın her yanında ansızın yeni bir poster belirmiştir. Yazısı yoktur posterin, yalnız makineli tüfeğini kalçası düzeyinde tutmuş, koca çizmeleri olan Moğl yüzünde hiçbir anlatıım bulunmayan bir Avrasyalı askeri yürürken gösteren üç dört metre boyunda bir resimdir bu. Kentin her yeri bu posterle doludur. Goldstein’in resimleri yakılmıştır, Avrasyalı asker posterleri yırtılıp alevlere atılmıştır. Bazı dükkanlar yağmalanmış, bir karı kocanın evi ateşe verilmiş, ikisi de dumanlar arasında can vermiştir. Bu poster Londra'nın gerçek yüzüydü, diktatörlük sisteminin başında bulunan Büyük Birader'di…
Winston ile Julia'nın kaldıkları yer onların cennetiydi. Orada sevişiyorlar, orada uyuyorlardı.Winston Smith için Charrington soyu tükenmiş bir hayvandı. Ama Winston’un kendisiyle konuşmasından keyif alıyordu. Charrington aynı zamanda eskici dükkanın yaşlı sahibiydi. Yaşlılar kendileriyle ilgilenenleri severlerdi. Charrington da böyle biriydi. Winston, bazen partiye karşı başkaldırıyı düşünüyordu, onu destekleyenler olsa da bu yanıltıcıydı. Partiyi yenmek olanaksızdı. İsyan edilse de partinin düzeni ve kendisi değişmeyecekti. Partinin iki amacı vardı. Yeryüzünü tümüyle ele geçirmek ve bağımsız düşünce olanağını sonsuza dek ortadan kaldırmaktı.Partilerde önemi bir yasa vardır..
" Kitlelerin ne düşündükleri partiyi ilgilendirmez’’
Parti üyesi daima düşünce polisinin gözetimi altında yaşar. Parti üyesinin yaptığı her şeye dikkat ederler. Parti üyesi düşüncesini söylemekten acizdir, söylediği takdirde bir boşluğa sürükleneceğini ve işkence göreceğini bilir.. Winston işkence göreceğini bile bile kendi doğrularını söylemekten vazgeçmemiştir. Partiye karşı olduğu için partidekiler tarafından ağır eleştirilir, işkenceye mahkum edilir. Hep büyük Biraderi indirmenin planını yapmaktadır Winston, ama bu soruların cevapsız olduğunu bilir. Parti yalnız kendisine güç vermesini ister. Partiler için başkalarının iyiliği değil, partinin iktidarda olması önemlidir!
O ‘Brien’a göre Winston Smith kendi düşüncelerini söylediği ve partinin yanlışlarını sorguladığı için silinmesi gereken bir lekedir. Winston, süründüre ,süründüre öldürülecektir, ama bunun için beklemesi gerekmektedir. Winston, işkence edilerek yavaş yavaş öldürülüyordu, ağır tutuk hareket ediyor, yorgun hissediyor, ama Julia’yı satmıyordu. Bunun haricinde Winston her türlü saldırı ve işkenceye uğramış, oldukça hırpalanmıştı. Partiye karşı gelmenin cezasıydı bu. Orwell buralarda başkaldıran insan modelinin resmini çiziyor okuyucuya. Büyük Birader'den herkes nefret ediyordu ama herkes onun için çalışıyordu, çünkü bu Diktatörlük sisteminin baş nedeniydi.
Kitabın en can alıcı bölümü O' Brien'ın Winston'a dönerek " Dünyada en kötü şey farelerdir " dediği, Winston'u 101 no'lu en dehşet odalara hapsedip cezalandırdığı bölüm. Kitaptaki bu bölümü okuduğunuzda 1980 darbesinde işkence görmüş insanlar zihninizde canlanması kaçınılmaz oluyor. Bu bölümdeki sözler kitapta dehşet duygusu yaşamamıza neden oluyor, Orwell bunu ustaca başarıyor.
“ Yalnız acı kendi başına yeterli olmayabilir,bazı durumlarda insan ölümle sonuçlansa bile acıya katlanabilir. Ama herkesin karşı koyamayacağı, düşünmek bile istemediği bir şeyler vardır. Böyle durumlarda korkaklık ya da cesaret söz konusu değildir. Yüksek bir yerden düşerken bir ipi yakalamaya çalışmak korkaklık değildir. Bunlar yok edilemeyecek basit içgüdülerdir. Aynı şey fareler için de geçerlidir. Senin için onlara karşı koymak olanaksızdır. Onlar senin için istesen de direnç gösteremeyeceğin bir baskıdır. Sonunda senden istenileni yapacaksın “
“ Seni yendik Winston. Seni parçaladık. Bedenine ne olduğunu gördün. Aklında aynı durumda. Artık,gururunu yitirdin. Tekmelendin,aşağılandın,azarlandın, acıyla çığlık attın,kusmuk ve kan içinde yerlerde yuvarlandın,acınma dinlendin, herkesi ve her şeyi sattın. Yaşamadığın bir tek rezillik kaldı mı?”
Kitapta birçok mevzu dönüyor. Kahramanımız Winston'un farelerle dolu bir kafes içinde acı içinde kıvranılmasıyla kendisinin ağzından tek söz çıkıvermişti. " Artık dünyada cezasını devredebileceği tek bir kişi olduğunu anlamıştı, farelerle kendisi arasına koyabileceği bir tek kişi vardı." bunu söyledikten sonra Julia'yı ispiyonlamıştı. Ve sonra şöyle dedi
" Julia'ya yapın! Julia'ya yapın! Bana değil Julia'ya. Ona ne yaparsanız yapın! Umurumda değil! Yüzünü yırtın, etlerini parçalayın.Bana değil Julia'ya! Bana değil! "
İşkence sırasında buna mecbur bırakılmıştı Winston. Birbirlerine kendilerini sattıklarını sonunda itiraf etmiştiler.
“ Kestane ağacının altında
Sen beni sattın,ben de seni”
Winston’un Büyük Birader’e karşı olan nefreti fazlaydı. Bunun azalacağını veya Büyük Biraderi sevebileceğini kim bilebilirdi ki? Hayatta her şey tersine dönebiliyordu..
Kısaca kitabı özetlemek gerekirse; Orwell kitap boyunca sorgulama içindedir. Kahramanımız Winston Smith, Devrim öncesi hayatı merak etmekte, bu hayatı sorgulamaktadır. Kendisi gibi sorgulayan insanları bulmak istemekte, ama kendisi gibi sorgulayan insanlar bu düşünceden mahrum bırakılmıştır. Winston’un bu yaptıkları parti yasalarına göre yasaktır. Çünkü içinde bulunduğu parti sorgulamaya, düşünmeye izin vermez.
Toplumun özgürlüklerinin sınırlandırılmasını, baskıcı rejimlerin birey üzerinde etkisini, Gelişen teknoloji ve iktidarların insanları kontrol altına almasını, özgürlüklerin kısıtlanmasını, sorgulamanın yasak olduğu bir toplumu, her yerde izlendiğimizi karamsar bir şekilde gözümüze sokarak anlatıyor Orwell. Kuşkusuz en iyi distopya örneklerinden birini sunuyor okura. Tele Ekranlar, mikrofonlar, kameralar, uydular… Ütopik dünyayı içinde barındırsa da günümüze ışık tutuyor.
Kitabın çevirisi Nuran Akgören'e ait. Bu kitap daha sonraları Can Yayınları çevirmeni " Celal Üster " tarafından çevrilmiş, aşağıda " Altını çizdiklerim " kısmında okuyacağınız çeviri Nuran Akgören'e ait. Kitabın yeni baskısındaki çeviri Celal Üster'e ait, ikisi arasındaki farklar bariz belli oluyor ama bu çevirinin berbat bir çeviri olduğunu söyleyemem. Tekrardan Orwell'ın 1984'üne dönelim.
Orwell, romanı İskoçya'da verem ile boğuşurken 1947-1948 yılları arasında yazdı. Kitap sosyalizm karşıtı olarak suçlandı. O dönemin politikacılarıyla karşılaştırma yaparsanız romanı daha iyi anlayabilirsiniz (Adolf Hitler, Stalin gibi..) Bir de Roman üzerinden uyarlama " 1984’’ filmini kitabı okuyarak izlerseniz daha yararlı olur sizin adınıza.Kitabı okurken bazen beyninizi fareler kemiriyor gibi bir hisse kapılabilirsiniz. Yazar çoğu yerde kapalı bir dil kullandığını bizlere " 1984" kitabında gösteriyor.
Orwell için Cia ajanı olduğunu söyleyenler olsa da bu rivayetten öteye gidememiştir. Bir ütopya harikasıyla karşı karşıyasınız, seneler önce yazılan bu kitapta Orwell günümüze " 1984" adlı kitabıyla ışık tutuyor. Kitabı okurken Orwell'ın seneler öncesinden bugünleri görmesi onu gözümüzde dahi yapıyor. Kitapta oldukça korku, kuşku karamsarlık unsuru olduğunun da altını çizmek gerekir. (Winston Smith 101 nolu odada Farelerle yalnız kalması sonucunda gördüğü işkence kısmını) kafanızda canlandırdığınız korku basamaklarını yavaşça tırmanmaya başlıyorsunuz. Tek cümleyle özet geçmek gerekirse; George Orwell’ın 1984’ü bizi korku imparatorluğun içine sokarak umutsuz bir yolculuğa çıkarıyor. Oldukça akıcı sürükleyeci, kesinlikle tavsiye ediyorum. İyi okumalar.
"kendini komik zanneden, komik olmaya çalışan, komikliğin prim yaptığına inanan ne çok kişi görüyorum son zamanlarda…
“insan maymunluğu”nun bu kadar ayağa düştüğü, sokaktaki adamın dünyasına bu kadar indiği başka zamanlar oldu mu, bilmem…
ikinci sınıf cem yılmazlar, üçüncü sınıf şahanlar, beşinci sınıf beyazlar, kendini aykırı bir komiklik dehası sanan zavallı okanlar etrafımızda uçuşuyor. evet, bu komik adamlar toplumun bütün katmanlarında kendini seri bir şekilde kopyalayarak, dolly dolly klonlarını sürüye salıyorlar… nesillerin beynini, davranış kalıplarını programlıyorlar. inanmazsanız, insanların genel anlamda ‘çağrışımları’nın nelerle otomatik olarak harekete geçtiğine, hangi çağrışımların hangi kanallardan geldiğine bir bakın… özellikle facebook, twitter, youtube nesline bir bakın: mesela, onlara bir punduna getirip ünlü filozof aristoteles’in isminden bahsedin ve bekleyin. çoğunlukla cevap şöyle olacaktır: “o ne lan, ariston gibi bir şey mi?” (bu son cümle için ben kendi adıma özür dilerim.) blaise pascal’dan bahsedin. çoğunlukla cevap şöylece tezahür edecektir: “pascal nouma mı baba ya!” anasır-ı erbaa (dört element) tabirini kullanma cesaretinde bulunun. çoğunlukla çağrışım biçimi ve verilen tepki: “hava, su, toprak, tahta. he he he…”
gerçi ahmet hakan sağolsun hadiseye biraz olsun dokundu ama devamı gelmedi. durum komedisi altında yapılan dangalaklıkların bu toplumda bu kadar yankı bulması daha fazla ilgiyi hak ediyor. recep ivedik filmlerinin on milyonu aşan miktarda, belki de yirmi milyon civarında izlenmesi acaba bize türkiye toplumunun zihin haritası adına ne söylüyor? insanlar kendisinde hiçbir karşılığı olmayan, duygu ve düşünce dünyasına, ilgi ve davranış sahasına denk düşmeyen, zevk ve estetik düzeylerinde karşılığı olmayan bir şeye ne kadar itibar edebilir? kim neyi izlerse izlesin diyeceğim bir şey yok, fakat her evde, her sınıfta, her ortamda yüzümüze bildik hareketlerle bakıp duran bunca recep ivedik’le ne yapacağız? bu ülkenin çocukları recep ivedik’ten, olacak o kadar’dan, çok güzel hareketler bunlar’dan daha fazlasını hak etmiyor mu? soru(n) budur… (soru(n)u anlamaya çalışmak yerine ‘daha iyi biliyorsan kendin yap’ kolaycılığına kaçan varlık, seni çok iyi tanıyorum, bilesin…)
yer: bir üniversitenin sosyal bilimler konferans salonu. konu: insanın evrendeki yeri. soru: - konuya ilişkin sorusu olan var mı arkadaşlar? genç bir el havada: - eee şeyi soracaktım, saatiniz kaç, nı ha ha… sonuç 1: salonda kopan kahkaha tufanı… sonuç 2: sessizlik, salondaki her göze tek tek bakan bir adam ve trajik bir tebessüm…
her yerden, her köşeden vıcık vıcık şov, kıvıl kıvıl komiklik fışkırıyor. ucuz, pespaye, sıradan, zavallı komiklik. ve bu her yanı saran veba, zihinleri kumanda eden kimi kanaatlerle, kimi popüler kültür masallarıyla kartopu gibi büyüyor. örnek mi? ‘kadınlar komik erkeklerden hoşlanır’ klişesi. bu klişeden hakikaten hoşlanan komik kadın ve erkekler yok mu? dünya kadar… ellerini yelpaze gibi sallayıp boğulurcasına gülen, küçük dilinin titrek kıvrımlarını kikirdek ve fikirdek efektlerle sık sık gösteren, her kelimeye, her hata ve sürçmeye, kronik bir krize yakalanmışçasına gülen (belki de kahkahayla ağlayan demek daha doğru olur, zira kahkaha bazen ağlamanın bir türüdür), vara yoğa, ota bota gülmekten ‘yarılan’, hep gülmek isteyen, gülemediğinde can sıkıntısı yumağında boğulan bir tür, zincirlerinden boşanmış sokaklara akıyor…
‘kadınlar komik erkeklerden hoşlanır’ diye diye her türlü ciddi, sıkı konuyu ve bu konularla uğraşanları cüzzamlı ilan edip, yalnızlığa ittiniz. böylece ortalıkta hep tribünlere oynayan, komiklik ishaline tutulmuş gibi konuşan, ambarında farelerin oynaştığı zavallı vitrin tipleri cirit atıyor. sonra da gelsin ‘adam gibi adam yok şekerim’ höpürdenmeleri…
sanki dünya bir stand-up sahnesi, geriye kaykılıp, ‘haydi bakalım şov başlasın, hadi ama biri beni güldürsün’ diyorsun herkese. çoğu öğrenci öğretmenine böyle diyor mesela: ‘hadi beni güldür, canım sıkılıyor…’ sanki bilgisayardan, cep telefonundan ard arda gülücük sembolü gönderince gülümsemek gibi bir şey hayat dediğin. sanki…
koltuğa uzan ve pasif eğlence başlasın…
pasif eğlence kültürüne tiryakilik kazanan kitleler, kendilerinin aktif olması, katılımcı, üretken, derinlikli olması, bedel ödemesi gereken her türlü nitelikli işten nefret ediyor ve ‘canı sıkılan adam’ haykırıyor: ‘biri beni eğlendirsin…’ ünlü düşünür guenon’un ‘niceliğin egemenliği’ dediği durum biraz da buradan seyr (teorya) edilmeli…
elbette biliyorum komiklik, güldürük başka mizah başka… m-izah… mizahın bir izah türü olduğunu bilmeyen mi var yahu… ve insan özünde mizahsız yapamaz. ironi, trajediye karşı derinden bir gülüştür elbet. espri, ruhun derin bir yansımasıdır (adı üstünde spare, spiritüel, espri: yani ruhsal). kara mizah, uçuruma baktığında uçurumun da sana baktığını bilmekten başka nedir? bilirim ki espri zekanın terlemesidir, dehanın göz kırpması…
hayatta en çok ilgimi çeken “sıkı’cı” adamlardan (yani sıkı çalışan, işini sıkı tutan, kılı kırk yaran, eleğinin gözenekleri sıkı olan, -frenkçede hardworker dedikleri- anlamında kullanıyorum) biri olan h. bergson’un insanı “gülen tek varlık” olarak okuyuşu içimde uğulduyor: “komik doğada değil, insandadır. insan bedeninin farklı durumları, mimik ve hareketleri, bize basit bir makineyi çağrıştırdığı ölçüde gülünçtür. komik, özden üstün olmak isteyen biçimdir; dikkatimizi insanın manevi yanından çok, bedensel yanına çeker. bir kişi bize ne zaman bir nesne izlenimi verse güleriz. tekrarlama, tersine çevirme, rollerin değişmesi, hayatın makineleştirilmesi... doğallığı bozulmuş her düşünce ve davranışta komik bir taraf buluruz.”
hasılı; bu komiklik çöplüğünün tam ortasında, ruhsuz komiğin cansız uğultularında, derinliğin kaybolduğu her türlü sığlıkta ihtiyacımız olan tek şey, “sıkı’cı” adamlar ve “sıkı’cı” konulardır. komiklerin bayağı iktidarından bıktık…"
not: mürekkebinin koyuluğu bir hayli seyreltilmiş böylesine ‘komik’ bir yazıda canınızı sık(ıla)mak isterdim. özür dilerim…"
Immm. Yani ne desem bilemiyorum. Serinin ilk kitabi olan Benim Uzak Yildizim'dan fazla etkilenmistim. Kitabi almama sebep turunun distopya-fantastik olmasi ama iceriginde distopya dunyasini fazlasiyla yakalayamadim. Ki bu durum beni kitaptan hic bir sekilde sogutmadi. Cunku Tarver ve Lilac ' a ba-yil-dim. Ikisinin o kurtulus mucadelesini, birbirlerine karsi olan cekimlerini ve belli bir sure buna direnmelerini hayranlikla okudum. Gelelim ikinci kitaba; ilk kitapta kendimi Lilac ve Tarver 'a ne kadar kaptirdiysam artik kitabi acipta ilk bolumde baska birinin ismini gorunce sok gecirdim. Noluyo yaaa dedim. Sonra arka kapaga baktim ve dogru serinin dogru kitap siralamasinda oldugumu anladim. Her neyse, -bi turlu giremedim konuya- bu kitapta Avon adli gezegende gizliligini koruyan fakat zor sartlarda hayat surduren isyanci grup arasindaki Flynn Cormar ve gezegendeki askeri birliklerin subayi olantas suratli lee chase arasinda gecen hikayeyi okudum. Bence yine guzeldi, bu ikiliyi de sevdim. Ama surekli acaba Lilac ve Tarver ile ne zaman karsilasacaklar?Onlari yeniden ne zaman okuyacagim vs. Dusunceleriyle bogustum durdum. ama birdeeeen ne okudum? Merendsen Jubilee'nin eski yuzbasiymis. Daha neler neler. Kitabin ortalarindayken, ilk kitapta fisiltilar seklinde gerceklesen elektrigi maddeye donusturen arkadaslar cok iyi kalpli, temiz görünmüştü gozume ama bu kitapta askerlerin cinnet gecirip karsilarina cikan herkesi öldürmelerine sebep bu fisiltilari sorumlu tuttum. Yada LaRoux Sanayi'nin deneyleri yuzunden boyle oluyordu.
Isyanci ve asker.
Amerikalı yazar Ernest Hemingway'in çalkantılı aşk hayatını anlatan kurgu bir roman. Kitabı elinizden bırakamayacaksınız ve hep bir merak içinde olacaksınız. Bay Hemingway, Bayan Hemingway'lerin gözünden anlatılmış.
İnternetten araştırdığım kadarıyla Ernest, 1. ve 2. Dünya Savaşlarına katılmasından dolayı, bir bunalım içindeymiş. Hatta intihar etmeden önce anksiyete ve depresyondan dolayı elektroşok tedavisi görüyormuş. Bunalımlı bir hayat ve aşk adamı Ernest Miller Hemingway... Beni en çok etkileyense şu olay oldu; Elektroşok tedavisi için hastaneye yatırılma sebebi Ernest'in son zamanlarda sürekli "beni izliyorlar, FBI beni izliyor" demesi olmuş. Herkes delirdiğini düşünmüş. Ancak Ernest'in intiharından bir süre sonra FBI bir açıklama yaparak bir süre Ernest Hemingway'i takip ettiklerini söylemiş.
Bay Hemingway çok yakışıklıymış, peşinden savaşa giden sevgilisi mi dersiniz, onun için balkondan atlayıp omurgasını kıran metresi mi dersiniz... 4 kere evlenmiş ve kitapta bu 4 eşiyle birlikte metresleri de ufak tefek anlatılıyor.
Ernest'in ikinci eşi, ilk eşi Hadley'in en yakın dostu Fife... Fife arkadaş ayağına evine girip çıkarken arkadaşının kocasına aşık oluyor ve arkadaşının yuvasını yıkıp onun kocasıyla yuva kuruyor. Ama tabiki yuva yıkanın yuvası olur mu? Yada şöyle diyeyim, karısını seninle aldatan seni başkasıyla aldatmaz mı? O adama güven olur mu? Ama bütün metresler 'aşk' denen zayıflığın arkasına saklanıyor. Ernest de aynı zayıflıkla onları da aldatıyor. Çok enteresan bir aşk hayatı varmış, okudukça yok artık dedim. Özellikle ilk eşi Hadley'e çok haksızlık yapıldığını düşünerek çok üzülmüştüm. Ama o da gitmiş boşandıktan sonra evli bir adamla beraber olup yuva yıkmış. Kitap baştan sona fiyaskolarla dolu yahu hangi birini yazayım buraya. Hemingway'i hiç okumamıştım, böyle bir kitaptan sonra okumayı düşünüyorum. Ruh halini çok merak ettim doğrusu. Böyle sıradışı hayatları okumayı çok seviyorum, ne kadar sinir olup kızsam da merakla okudum Bay Hemingway'i.
Kitap harici internetten araştırırsanız hayatı ne kadar dolu yaşadığını görürsünüz. Sadece kadınlarıyla değil, yaptıklarıyla da anılması gereken bir kişiymiş. Kitabı okumasanız bile hayatını araştırmanızı tavsiye ederim.
Evet, ikinci bir hayat düşüncesi beni korkutuyor, hasta ediyordu beni. Hayır, bütün bu öğürtü veren dünyaları, bütün bu iğrenç yüzleri görmeye ihtiyacım yoktu benim. Tanrı sonradangörme miydi ki dünyalarını ille de göstermek istesin bana? Ama ben, ne yalan söyleyeyim, yeni bir dünya gerekiyorsa, duygularım düşüncelerim uyuşsun körelsin isterdim.Kör Baykuş, Sadık Hidayet (Sayfa 69 - YKY)
"Bir insanın diğer bir insanı, hemen hemen hiçbir şey yapmadan bu kadar mesut etmesi nasıl mümkün oluyordu?"
Kürk Mantolu Madonna Sabahattin Ali' nin 1943 yılında yayımladığı bir romanıdır. İlk olarak Hakikat gazetesinde “Büyük Hikâye” başlığı altında 48 bölüm olarak yayınlanmıştır. Değeri biraz geç mi anlaşıldı bilemiyorum çünkü hala kitabın ismini bir şarkıcı zanneden insanlar varken bu güzel eserin gerektiği kadar kıymet görmediğini düşünüyorum.
Romanın baş karakterleri Maria Puder ve Raif Efendi'dir. Konusu anlatmayacağım çünkü o yıllarda yazılıp bu denli etkileyici olabilen nadir kitaplardandır. Okuyun ve ne demek istediğimi anlayın istiyorum.
Sabahattin Ali, kitabın ana fikrini şu sözleriyle açıklamıştır. ”Dünya’nın en basit, en zavallı, hatta en ahmak adamı bile, insanı hayretten hayrete düşürecek ne müthiş ve karışık bir ruha maliktir!... Niçin bunu anlamaktan bu kadar kaçıyor ve insan dedikleri mahluku anlaşılması ve hakkında hüküm verilmesi en kolay şeylerden biri zannediyoruz?”
"Kafamın içinde ona söylenecek uçsuz bucaksız şeyler bulunduğunu hissediyordum, senelerce söylense bitmeyecek şeyler."
Kitapta geçen bir bölümde insanın insana olan bakış açısı için öyle doğru demiş ki Sabahattin Ali; "İlk defa gördüğümüz bir peynirin evsafı hakkında söz söylemekten kaçtığımız halde, ilk rast geldiğimiz insan hakkında son kararımızı verip gönül rahatıyla öteye geçiveriyoruz."
“Şimdi aramızda noksan olan şeyin ne olduğunu biliyorum!’ dedi. “Bu eksik sana değil, bana ait… Bende inanmak noksanmış… Beni bu kadar çok sevdiğine bir türlü inanamadığım için, sana aşık olmadığımı zannediyormuşum… Bunu şimdi anlıyorum. Demek ki, insanlar benden inanmak kabiliyetini almışlar… Ama şimdi inanıyorum… Sen beni inandırdın… Seni seviyorum… Deli gibi değil, gayet aklı başında olarak seviyorum… Seni istiyorum… İçimde müthiş bir arzu var… Bir iyi olsam!.. Ne zaman iyi olacağım acaba?..” (syf 135)
“On seneden beri belki boşuna herkesten kaçmışım, insanlara inanmamakta haksızlık etmişim. Aramış olsaydım, belki senin gibi birini bulabilirdim. Her şeyi o zaman öğrenmiş olsaydım, belki zamanla alışır, seni başkalarında bulmaya gayret ederdim. Ama bundan sonra her şey bitti. Asıl büyük ve affedilmez haksızlığı sana karşı yaptıktan sonra, hiçbir şeyi düzeltmek istemiyorum. Senin hakkında verdiğim yanlış bir hükme dayanarak bütün insanları suçlu tuttum; onlardan kaçtım. Bugün hakikati anlıyorum; fakat nefesimi ebedi bir yalnızlığa mahkum etmeye mecburum. Hayat ancak bir kere oynanan bir kumardır, ben onu kaybettim. İkinci defa oynayamam… Artık benim için eskisinden beter bir hayat başlayacak.” (syf 159)
Dine karşı isyanın yeni medeniyet üzerindeki etkisiGelin Bu Dünyayı Değiştirelim, Ebu'l A'lâ el-Mevdudi (Sayfa 14)
Birincisi : din yeni hayat biçiminin her bölümünden tek tek sökülüp atıldı.
...
İkinci olarak : bu yeni medeniyet, öz benliğinde kökleşen tanrı korkusu ve laik (dindışı ) bir anlayışla yayıldı.