

Antalya,
Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Antalya şehrinin aynı
ismi taşıyan merkez ilçesidir.
Antalya, Türkiyenin
önemli turizm merkezlerinden biridir. Doğası,
palmiyelerle sıralanmış bulvarları, geleneksel
mimarisini korumuş merkezi Kaleiçi ve büyük ölçekli
turizm yatırımları ile Türkiye'nin en önemli turizm
merkezlerinden biridir. Antalya aynı zamanda,
Türkiye'nin büyük ölçekli göç alan kentlerinden
biridir.
2010 yılı verilerine
göre Antalya şehir merkezinde 502.491 erkek, 498.827
kadın olmak üzere toplam 1.001.318 kişi
yaşamaktadır.
Tarihi
Her ne kadar 1215'te Gautler de Montbellard
Kıbrıs'tan getirdiği kuvvetlerle şehri ele geçirip
Türkleri kılıçtan geçirdiyse de, Antalya 1.
Keyhüsrev tarafından geri alınır. XII. yüzyıl
sonlarında Selçuklu Devleti sona erince Isparta ve
Antalya arasındaki topraklar Teke Aşireti'nin bir
kolu olan Hamidoğulları'nın egemenliğine girer.
Antalya'yı ele geçiren İlyasbeyoğlu Dündar Bey,
buranın yönetimini, kardeşi Yunus Bey'e bırakır.
Yunus Bey'in oğulları, Antalya'da hüküm sürdüler.
Hamidoğulları'nın bu ikinci kolu Tekeoğuları adıyla
anılır. Kıbrıs Kralı Pirre, 1361'de Antalya'yı ele
geçirdiyse de, Tekeoğulları'ndan Mehmed Bey, 1373'de
şehri geri alır. Bunun oğlu Osman Bey zamanında
Antalya, Yıldırım Bayezıd, buranın yönetimini Firuz
Bey'e verdi (1391). Ancak Antalya'nın Osmanlılara
geçişi konusunda kaynaklara tek bir tarih
göstermemektedir (Oruç Bey ve Neşri'ye göre
13891392; İbni Kemal'e göre 1391).
Anadolu'da beyliklerin
egemen olduğu bir dönemde, 13351340 tarihleri
arasında Antalya'ya gelen Arap seyyah İbn Battuta
Antalyadan bahsederken şöyle der:
Kent halkı, ırk ve dinlerine göre ayrı ayrı
mahallelere yerleşmişler. Hıristiyan tüccarlar Mina
adıyla anılan mahallede otururlar. Bu mahallenin
çevresini bir sur kuşatmakta ve Cuma vakti geceleri
surun kapıları kapatılmaktadır. Rumlar başka bir
mahallede kendi başlarına otururlar. Onların
bulundukları yer de bir surla çevrili. Yahudilerin
de yine kendilerine ait, surla çevrili bir mahallesi
vardır. Müslüman ahaliye gelince, bunlar asıl büyük
şehirlerde yaşamaktadırlar. Burası bir Cuma mescidi
ve medrese ile birçok hamamı, zengin ve tertipli
büyük çarşıları ihtiva etmektedir. Şehrin çevresini,
yukarıda kaydettiğimiz bütün mahalleleri de içine
alan büyük bir sur kuşatır
Osmanlı Dönemi
Ankara Savaşı'ndan sonra (1402) Teke ve
Karamoğulları'nın Antalya'yı ele geçirme girişimleri
boşa çıktı. Antalya, Anadolu eyaletinin Teke
Sancağı'na merkez oldu (Elmalı ile birlikte). II.
Bayezıd devri sonlarında şehzade Korkud, bu sancağın
başında bulunuyordu. Babası ölünce tahta çıkan
Selim'e karşı (Yavuz ) burada ayaklandı. Alanya ise
Fatih döneminde 1471 yılında Gedik Ahmed Paşa
tarafından alınmıştı.
XVII. yüzyılın ikinci
yarısında Antalya'yı gezen Evliya Çelebi, üç yanı
bahçelerle çevrili şehrin kale içinde dar sokaklı, 3
bin evli dört mahallesi, kale dışında ise, kuzeyde
20 Türk, 4 Rum Mahallesi bulunduğunu, çarşının
surlar dışında yer aldığını, limanın 200 parça gemi
alacak büyüklükte olduğunu yazar.
Osmanlı Devleti'nin
Abdülmecid devrinde (1847) çıkarmaya başladığı
salnamelerde (bugünkü anlamıyla yıllık ) Antalya,
Konya'ya bağlı olması sebebiyle " Teke Sancağı"
adıyla geçmektedir. Antalya, XIX. yüzyıl sonunda
Konya Vilayetinin sancağı durumundaydı.İdari
bakımdan 5 kaza ve 9 nahiyeye ayrıldı. Toplam köy
sayısı 549 idi. Sancak toplam nüfusu 224 bin
kişiydi. Bu nüfusun 15 binini Yörükler
oluşturuyordu. Bunlar kışı ovalarda, yaz aylarının
ise yayla adı verilen platolarda geçirirlerdi.
Nitekim Hazine-i Evrak'ta mevcut 1840 tarihli bir
belgeden Antalya Kalesi içindeki yerlere iskanları
yetersiz olduğundan, sur dışında bir mahalle
kurulması ve oraya bir kapı açılması ve kiliselerin
onarılması hakkındaki yazıdan, buraya sürekli
değişik dinlerden, değişik yerlerden insanların
gelerek yerleştikleri anlaşılmaktadır. Antalya
şehri, körfezin ortasında, dik bir kayalığın
üzerinde kurulmuştu. ve mutasarrıflık buradaydı. Üç
surla çevrili olan kentin çok heybetli bir görünüşü
vardı. Bu surların alt bölümlerinde bulunan geniş
çukurlar, Düden Çayı'nın sularıyla dolar ve şehir,
bu su hendekleriyle korunurdu.
XIX, yüzyıl sonunda Antalya Sancağı'na eğitim ve
öğretim faaliyetleri, 2 bin 600 öğrencinin devam
ettiği 50 okulla sürdürülürdü.
Antalya'da gerek Selçuklular, gerekse Osmanlılar
döneminde merkez ve ilçelere 60'dan fazla medresenin
bulunduğu bilinir. Bugün pek çoğu harap olmuş bu
yapıların içinde 1250 yılında Selçuklu Veziri
Karatay tarafından yaptırılan medreseyle,
Elmalı'daki Osmanlılar döneminde Ömer Paşa
tarafından yaptırılan medrese, sağlam olarak
kalmıştır.
XIX. yüzyılda Osmanlı
İmparatorluğu'nun bırakmak zorunda kaldığı
topraklardan gelen göçmenlerin yerleştirildiği
Antalya, sözü geçen yüzyılın ikinci yarısında Konya
Vilayetine bağlanan bin sancağın (Teke) merkezi
oldu.
Kurtuluş Savaşı Dönemi
Birinci Dünya
Savaşı'ndan önce bu sancak, adı geçen vilayetten
ayrılarak bağımsız bir sancak haline girdi. Mütareke
döneminde şehir, bir aralık İtalyanların işgali
altındaydı. İtalyanlar Antalya halkına, kendilerini
Türk dostu olarak göstermeye çalışıyorlardı. Bu
amaçla, Yunan işgali bölgesinden Antalya'ya gelen
göçmenlere ve yoksul halk tabakalarına çeşitli
yardımlarda bulunuyor, ayrıca yollar ve okullar
açıyorlardı. Çiftçiyi ve taciri kendi tarafına
çekmek isteyen İtalyanlar, gerekli kredileri vermek
üzere Banco Di Roma'nın Antalya'da şubelerini
açmaktan geri durmadılar. Ancak şehir çok geçmeden
boşaltıldı.
Cumhuriyet Dönemi
9 Temmuz 1921 tarihinde
İtalyanların geri çekilmesiyle Anadolu Hükümeti'ne
bağlandı. Cumhuriyet'in ilanından sonra ise Antalya
adı altında, il bazında bugünkü halini aldı.
Antalya'nın bilinen kronolojisi:
M.Ö. 700 - 546:
Lidyalılar Dönemi
M.Ö. 546 - 336: Persler Dönemi
M.Ö. 336 - 301: Helenistik Dönem
M.Ö. 301 - 188: Selevkos Krallığına bağlı
Pleistarkos Devlet Yönetimi
M.Ö. 188 - 65: Pamfilya Korsanları Dönemi
M.Ö. 65-MS 395: Roma Dönemi
M.S. 395: Bizans Egemenliğinin Başlaması.
M.S. 655: Antalya önlerinde Bizans ve İslam
Donanmaları arasında Zat-el Şenari Savaşı yapılması.
M.S. 1085: Süleyman Şah'ın Antalya'yı alması.
M.S. 1103: Bizans Ordusu'nun, Antalya'yı Anadolu
Selçuklularından geri alması.
M.S. 1206: Anadolu Selçukluları'nın Bizans'tan şehri
geri alması.
M.S. 1207: Antalya Şehri'nin tümüyle Selçuklulara
geçmesi.
M.S. 1221: Keykubad'ın, Antalya Körfezi'nin
doğusundaki Kalanorasa'yı ele geçirmesi.
M.S. 1308: Antalya'da Teke Beyliği'nin kurulması.
M.S. 1361: Antalya'nın, Kıbrıs Krallığına
bağlanması.
M.S. 1373: Mehmet Bey'in Antalya'yı geri alması.
M.S. 1426: Antalya Bölgesinin tamamen Osmanlı
Devletine bağlanması.
M.S. 1510: Hasan Halife ve adamlarının, Antalya'nın
Kızılkaya nahiyesini basıp yağmalaması.
M.S. 1808: Antalya'da Kadı Paşa isyanı çıkması ve
bastırılması.
28 Mart 1919: Mondros mütarekesi uyarınca,
İtalyanların Antalya'yı işgal etmesi.
31 Mayıs 1921: İtalyan birliklerinin Antalya'dan
çekilme kararı alması.
1 Haziran 1921: İtalyanların, Antalya'yı boşaltmaya
başlaması.
29 Ekim 1923: Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu.
Coğrafya
Antalya, Akdeniz Bölgesi'nin batısında yer
almaktadır. İl merkezi kuzeyinde Burdur, doğusunda
Serik, güneyinde Akdeniz, batısında ise Korkuteli,
güneybatısında ise Kemer sınırları ile çevrilidir.
Akdeniz ikliminin bitki örtüsünü olan maki türü
bitkiler Antalya'nın da bitki örtüsünü oluşturur.
Batı Torosların güneyi ile Akdeniz arasında kalmış
bir bölümde bulunmaktadır. Şehrin yukarı
kısımlarında kızılçamlar görülür.
Antalya'dan geçen tek akarsu şehrin doğusundaki Aksu
Çayı'dır. Bu akarsuyun üzerinde Düden Şelalesi de
bulunmaktadır.
İklim
Antalya ili iklimi
genel olarak Akdeniz iklimine girmektedir. Yazları
sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olarak ifade
edilen iklim tipi diğer bir değişle mutedil deniz ve
sıcak deniz iklim sınıfına girer, daha iç kesimlerde
ise soğuk ve yarı-kara iklim tipi görülmektedir.
Yazın ortalama sıcaklık 3034 derece arasındadır.
Ocak ayında ise sıcaklık ortalama 915 derece
arasında değişir. Şehirde kar yağması ve don gibi
meteorolojik olaylar hemen hemen hiç olmaz.
İlde yıllık ortalama nispi nem %64 civarındadır.[2]
Antalyanın kıyı bölgesinde yazlar hem uzun hem de
sıcaktır. Kışlar bile ılığa yakın serinlikte geçer.
Yazın hiç görülmeyen yağmur, Aralık, Ocak ayları ile
çok nadir olarak ilk ve sonbahar aylarında sağanak
halinde yağar. Yılın ancak 4050 günü kapalı ve
yağışlıdır. Antalya, yılda ortalama 300 güneşli
günü, 18.7 derece yıllık sıcaklık ortalaması ile
yılın 12 ayı turizm hareketlerine açık, ender
bölgelerden birisidir. Yılın en az dokuz ayı denize
girilebilir. Bitki örtüsü ise Akdeniz iklimi'nin
getirdiği maki adlı kısa ve her mevsim yeşil
ağaçlardan oluşur.