Oturtacaksın karşına, başlayacaksın anlatmaya. Devamı gelecek. Zaten hep, devamlı gelecek. Söylüyorsunuz, söylüyordunuz da, olmuyordu. Dedikleriniz bir başka sevrin bilmiyorum kaçıncı maddesi. Maddeler. Gördükleriniz sizindir. Görmedikleri benim. Lakin sürekli konuşuyordunuz allah aşkına. Size ne anlatılabilirdi ki? Yine de anlattınız. O kadar çoktu ki, yaşadıklarınızı anlattınız. Anlamaya vaktimiz olmadı. Sonra atıldılar evlerden. Vakitli anlamalar geçirdik. Bir gürültüdür gidiyordu kahvaltı masalarında. Bir gürültüdür gidiyordu masallarında. Herkes kaçacak. Herkes kurtarılacaktı. Elmalar kurtlanıyordu sizsizlikten. Olur mu, onlar masalarda kalabalıklardı. Sonra işte, atıldılar sizlerden. Vakitlice anmalar geçirdik.
Bizler. Kaçmadık, kurtaran da olmadı. Köşe başlarından dönerken tedirgin olduk bir şey olduysak eğer. Göz göze gelmekten. Göze göz gelmekten tedirgindik. Olası bir asabiyet hali perperişan edebilirdi tüm bizi. Bütün duygularımız fevkalade çalışır durumdaydı bu yüzden. Ya da fazla çalışır olduğundan göz göze gelememişizdir. Kalmışızdır köşe başlarında. Geç kalmışızdır hem de, öyle kalmışızdır. Kaçırmış.
Anlatılanlardan anlamışız. Köşe başında karşılaşmışız sizinle. Yanyanalaşmış tümceler. En çok o zaman anlamışız. Görmedikleri biziz. Hissettiklerimiziz. Hissettiklerimiziniz.
"Hayal kur" dediğimde dünyanın bütün güzel yerlerinde sarhoş olup sızmayı hayal ediyorlardı. Tekli koltuğun yerini pencere önüyle değiştirmiş, bütün yaşananlara seyirci olan kimi adamlar. Bütün yaşananlara şahit olup seyirci kaldıkları tekli koltuklarda yine sarhoşlar, içiyorlar. Adamlar hem şahit, hem seyirci, hem de sarhoşlar.
Geçmiyordu zaman. İki insan, nereden bakarsan bak aynı olmayan gökyüzünün altında bekliyordu. Kandırmayalım kendimizi. Bütün meseleler eksiklikten kaynaklanıyordu. Akıl eksikti. Koku eksikti. Kimi için sabır, hoşgörü, sadakat. Bunların yanı sıra dengeden de bahsetmek gerekirdi. Eksiklikler veya fazlalıklar, tüm insanlığa paylaştırıldığı takdirde sorunsuzluk muhtemeldi. Herkes eksikse ya da herkes fazlaysa sorun olacak bir durum olmazdı demek istediğim. Fakat biri eksikti, öteki fazla. Esasen bu da bir dengeyi temsil ediyordu. Nitekim sorunsuz bir dünyada yaşamak, yaşamaktan sayılmıyor olabilirdi birine göre. Ve sanıyorum ki sayılmıyordu.
Koku eksikti.
Şimdi biz koku eksik yaşıyorduk örneğin.
Buna rağmen her şey olağan işleyişinde seyrediyordu. Aynı şekilde nefes alıyor, aynı şekilde yemek yiyorduk Ve diyebiliyorduk ki zorluklar var oldukları sürece yaşıyoruz ve yaşayabiliyoruz.
İki insandan biri bütün insanlardan sıyrılırken diğeri bütün insanların ortasında kalıyordu. Tam da bu noktada akıl eksilirken, sabır eksilirken, zorlukların göbeğindeyken muhakeme yetisi kayboluyordu iki insandan.
Denge böyleydi.
Adamlar seyirciydi, kadınlar eksik.
Ama anlayacaklardı.
"Tarih 1 Ekim 2013
Yarını bilmeyen bir insan olarak pek severim anıları üzerimde taşımayı ya, bu sebepten diye umuyorum; üzerime annemin gençliğinden kalan siyah mayosunu giymişim. Siyah ve geniş askıları kare yakayı ardında bırakıp sırtımda derince açılarak, derince açık tenimde buradayım diyor. Kanımca eskilerden her zaman böylesine kuvvetli bahsetmek gerekiyor. Ben de, orada oluyorum. Evleri ardımda bırakıyorum bir bir, beşer beşer. Maviye ulaşmak için bütün renklerden kurtulmak gerekiyor. Derken, burnumun dikinde bir mavi beliriyor; fevkalade keskin ve sert, tuz kokusunu bir defada içime çekiyorum. Su, önce, ayaklarımdan bileklerime yükseliyor. Oradan da diz kapaklarıma. Ve devam ediyor. Güneş iki omzuma konuyor sanki o sırada. Hissediyorum. Evleri ardımda bırakıyorum. Önümde, kanımca Novorossiysk. Ve gemiler. İnsanların cıvıltılarını duyuyorum, insanların. Her biri, dünya üzerine bir ses bırakıyor. O vakit, Tanrı’nın bizi duyabildiğine gerçekten üzülüyorum. Ellerimi iki yana açıp, her birini, mavinin üzerinde hareket ettiriyorum sağa ve sola. Önce sağa ve sonra da sola. Sakince. Omuzlarımdaki güneşe aldırmadan sakince esiyor rüzgar.
İşte her şey böyle, ellerini iki yana açıp, her birini suyun üzerinde sağa ve sola hareket ettirmek kadar basit olmalıydı. Göğe Bakma Durağı’nda dendiği gibi.
Konuşmak basit.
Anlatmak basit.
Durmak.
Durmak ve beklemek.
Fakat hiçbir zaman, evde oturup zarf getiren postacıyı dahi beklemek kolay olmadı.
Omuzlarımdaki güneşe aldırmadan sakince esti rüzgar. Omzumdaki güneş, dünyanın her bir yanından görülüyordu. Fakat ne var ki güneşin durduğu omuzlarımdan, sağım ve solum dışında hiçbir yer gözükmüyordu.
Ve dediğin gibi olmadı, ben yine mavilere bakıyordum.”
Bir Temmuz Ayı.
Sezgilerimde ne kadarıyla haklı çıkarım bilemiyorum. Daha önce haklı çıktığım şeyler olmuştur muhakkak. Bahsini ettiğim şey; hissettiğim şeyler. Olmuştur, diyorum. Çünkü, düşün ki haklı çıktığım anları anımsayamayacak kadar değerli yaşadıklarım.
Bugün 10 Temmuz. Değer dediğimiz şeyin iki anlamının olduğunu hatırladığımız günler yaşıyoruz. Hep birlikte ve kalabalığız, yetmiş milyonlarca; her zaman hatırlamalıyız. Böyle diyorum lakin bakma, hatırlamak istemeyeceğiz.
…
Seziyorum.
Belki önümüzdeki aylarda mutlu olacağız ve Temmuz ayını hatırlamak istemeyeceğiz. Belki de, belki de bu Temmuz ayı, fena halde perperişan olacağız ve yine hatırlamak istemeyeceğiz. Öyle ki her iki vaziyette de olan Temmuz’a olacak. Anahtarla tek seferde açılacak daire kapısı. Elimle koymuş gibi tek seferde ayaklı lambanın ışıklarını yakacağım. Oradan doğru kanepeye. Tıpkı orta yaşlı ve çocuklu çiftlerin, çocukları henüz uyanmamışken kahvaltı masasında yaşadıkları sessizlikleri gibi sessizlik olacak ahşap duvarlar arasında. Çocuklar uyanmayacak; tek başına sessizlikler yaşayacağım. Kafamın içinde kaç ay geçerse hatırlamayacağımın hesapları dönecek. Aylara paha biçeceğim.
Bir daha mor giymeyeceksin. Kaldı ki sen zaten mor giymezsin. En güzel renk mavidir senin için. Mavilere bakamayacaksın. Çünkü hatırlamak istemeyeceksin. Hiçbir şeyden korkmazken yüksekten ve çok ışıktan korkacaksın. Lunaparklardan. İnsan karanlıktan korkar ama sen, ışıktan korkacaksın. Çünkü, çünküsü bu işte; aklının ucuna dahi getirmek istemeyeceksin.
Basitçe.
Bu 10 Temmuz günü yaşadıklarımızın değerini gözden geçireceğiz. Karşılıklı. Tahta masalarda “Olmuştur muhakkak” der miyiz birbirimiz için; şimdilik muamma. Fakat değerin iki anlamının olduğu gibi, unutmanın da iki anlamı olacak. Hep birlikte, yetmiş milyonlarca bilemeyeceğiz.
Sevgilerimle…
Ölüyordu.
O gün;
Pencerenin kenarına düşmüş eli bir kağıt parçası tutuyordu. Başından neler geçmişti, neler geçmemişti bir bir hatırladı. Kaldırımlardan yürüdü. Yüzlerini belki birkaç kez gördüğü ama anımsamadığı hanımefendiler ve beyefendiler geçtiler, omzundan ve yanı başından.
Derince bir nefes alarak,
En uygunu neydi, onu düşünüyordu anımsamadığı yüzlere bakarak. Elbiselerini çıkardı kadınların. Beylerin saçlarını tıraş etti. En uygunu nasıldı, ona bakacaktı. Hakikaten evinde kedi besleyen Madam Karin, kedi beslemeseydi. Bir adam vardı hani. Bir kere de çizgili gömlek giyseydi kaldırımda değil de yolun kenarında dolmuş bekleyen o adam. Olmaz mıydı? Yıldızlar yeryüzünde olsaydı ve yalnızca balıklar yüzseydi denizde.
Ve derince bir nefes daha alarak,
Pencerenin kenarında oturmuş bunları düşünüyordu. Geceydi üstelik. Geceleri kuşlar bile ötmez. Telefonlar çalmaz. Kapı desen… Her neyse. Her şey, başka türlü olabilecekken işte, olmuyordu. Madam Karin, kedisiz ölürdü. Adam, ölürdü. Ya da kaldırımda beklese. Herkes ve her şey tam da şu an olduğu gibi olmasaydı. Başka türlü olamazdı. Her şey.
Uyumayıp düşündü bol ışıklı lunaparkları.
Küçük bir kız çocuğu ne zaman ki sokağa çıksa o koskocaman, o pasparlak ışıklarla bezenmiş vitrinin önünde harcardı izninin tam beş dakikasını. İçeride tek bir şey yoktu, aklını çelip duygularını ele geçiren diyebileceğim. Diyebileceğim o ki; içeride bir sürü şey vardı. Bir sürü. Her birini tek tek incelerdi. Tek tek hayaller kurardı. Dudağı, ince bir çizgi halini alırdı o vakit. Pespembe ince çizgi… Fakat, kız çocukları, çok çabuk büyürdü nitekim. Öyle ya git gide hayaller azaldı. Beş dakikalar azaldı. Vitrinler ufaldı.
Ve ışıklar…
Önce bir kapı sesi duyuldu, ardından tek hamlede açılan ışıkları yandı evin. Bir iki adımda sehpaya sessizce bırakılıverdi anahtarlar. Gelişi güzel. Sonra, sakince oturulup kanepeye, derince bir iç çekişten sonra, kim bilir belki kokusunu almaktı niyeti ciğerlerine, o kadını özledi adam. Sanki sevişmişler gibi.
Her şeyin gelişi güzeldi.
Bol miktarda meyve ve şekerlemeyle beslenen bir ülkenin insanlarını düşünüyorum. Bayrağı mavi, göğü mavi, marşı mavi. Bütün insanlar birbirlerini görüyorlar, duyuyorlar, daha da önemlisi, pek tabii anlıyorlar. Böyle değil. Kulak verenler, bakanlar gibi değil. Düşünüyorlar; mor renkte lavantalar gördüklerinde düşünüyorlar. İnce parmaklarına baktıklarında düşünüyorlar. Bulutlar yakınken düşünüyorlar. Kalpleri var. Tıpkı senin gibi. Yorgun mudurlar, işte orasını bilmiyorum. Ayaklar, en fazla, koştukları ya da çok yol katettiklerinde yorulurlar. Kalpler de koşar, kim bilir. Çok yol katedenleri de olur. Az da. Ama hepsi bir yolun üzerindedirler, öyle değil mi? Bazıları böyle. Bazıları değil. İlahi adaletsizlik işte bu, düpedüz dedikleri.
Herkes aynı anda renksiz, ya da, herkes aynı anda bir renk olduğu vakit, bütün vakitler akacak nitekim.
Sen.
Sarılmayı sevmez misin?
Ben elimdeki kitabı bırakır, durduk yere sarılırım insana. Bir elim başının arkasında, bir elim sırtında. Ne olduğunu şaşırırsın. Ve sabah da olur bu mavi ülkede. Kahvaltılara ineriz. Hikayelerimizden bahsedip, çaylarımızı karıştırırız seninle.
Geliyorsun ve eski elbiselerle parmak uçlarımızda dans ediyoruz.
Gök yüzünde bir yıldız kümesi gibi parlayan bizi inkar edercesine üzüm taneleri kadar kapkara olmuş içimiz çiğneniyor, yine ince bilekli bir kadının beyaz ayaklarının çevresinde. Yerdeki tahtalar da dans ediyorlar. Peşinden, yaratanın gücüne gitmese kuşlar da edecekler. Şimdilik dinliyorlar, lakin bir başka ahşap evin penceresinde ışık yanıyor, yine sarı. Biz soğuk odalarda bekletiliyoruz. Hamız daha. Elden ayaktan çekiliyoruz. Tatlanıyoruz. Çöküyor kabuklarımız dibe. Artık git gide kırmızılaşıyoruz. Bir üzüm kadar eskiyip bir şarap gibi yeniliyoruz. Eskiyoruz üzerimizdeki elbiselerle, kadehlerle, müziklerle.
Ayaklarım koyu kalıyor tahta merdivenlere. Yukarı kattan Turgut Uyar’la geliyorum sana. Lacivert koltuğa oturuyorum. Pikaptan cızırtılar dağılıyor dört bir yana.
"Şimdi bir ıssız kasabanın
bir odasında, kendince, ışıksız
yavan, hazırlıksız ve çoook uzak
bir gece geçecek…”
Uzunca bir süredir evden çıkmamış, eveyse gelen giden olmamıştı. Bu gidişle insanlar onun bu halini yadırgadıklarında kendisini savunabileceği cümlelere ihtiyacı olacaktı. Evet, kelimeler bazı durumlarda bir hayli eksik kalıyorlardı. Ve bazı durumlardaysa tek bir sözcük bütün bu durumları alt edebilecek güçteydi. Fakat şimdi bahsi geçen bu son durumun ne yazık ki çokça uzağındaydı.
Evden çıktığında her şey olağan seyrinde ilerliyordu. Bilhassa öyle de devam etmişti. Evden çıkmış, bütün gidiş hatlarında muhtemelen yaşanan o aksilik ilk dakikalarda yüzünü göstermişti. Buluşma yerine gitmeden hemen önce halletmeyi düşündüğü ufak tefek işleri için beklediği otobüsün, orada bekleyen bir insan tarafından az önce gittiğini öğrendi. Yaşadığı kısa bir içsel gerginliğin ardından aksiliğin ilk dakikalarda ve bu şekilde karşısına çıkmasına sevinerek gideceği yere yürümeye koyuldu. Çünkü daha kötüleri onun hayatında her zaman yaşadığı bir şeydi. On beş dakikalık bir yürüyüşün ardından gideceği yere vardıktan sonra buluşmak için sözleşilen saatten iki saat önce vapura bindi.
Uzunca bir süre görmediğiniz bir şeyi gördüğünüzde onu pür dikkat incelersiniz. Yeni şeylere heyecan duyulur. Uzunca bir zaman görülmeyen şeyle karşı karşıya geldiğinizde; eski bir saatin temizlenip ve onarılıp yeniden çalışır duruma getirildiği anda hissettiğiniz heyecana benzer bir duyguyu yaşarsınız. İzleri artık görünmeyen anılarla dolu bir duyguyu. Saati ve insanı.
Hiçbir okulda öğretilmemiştir ki eksi değerdeki bütün mutsuzluklar, sevinçlerden daha baskındır. Hüznün ve sevincin iç içe geçtiği anlar, ona nefret ettiren bir hüzün yüklemişti.
Bir süredir görmediği yerleri ve insanları yol boyunca izledi. İçinde ufak telaşlar vardı. Tekrar saati düşünecek olursak, aklına geldikçe anılar, hızlanan soluğuyla siliniveriyordu. Dalgalar vapura çarptıkça üzerine sıçrayan su tanecikleri, işleri ve kalp ritmini normal seyrine döndürmeye yetiyordu neyse ki. Vapurdan indi ve yürüdü.
İzleri artık görünmeyen anılarla dolu bir insan karşısında duruyordu. İleriye doğru attığı her adımı içinde yerin dibine atıyordu sanki. Ama yine de yürüyordu. İlk defa elleri Norveç’te bir limandaydı o an. Lenf kanserine yakalanmış bir adam gibi yoktu boğazı. Bir çeşit kanser türüne yakalandığını annesinden gizleyen bir adam gibi son sesiyle “Merhaba” dedi. Sarıldı anılarla. Eski bir saate kavuştu o gün.
Yadırgayan insanlara anlatacağı cümleleri hazırdı.
Hata olduğunu düşündükçe adam, erteliyor ceviz ağacının önüne her gelişinde. Evde kabul ediyor, işte kabul ediyor, vapurda da. Ama geldikçe ceviz ağacının önüne, şöyle bir havaya bakıyor, ince çizgilerle karışıyor birbirine maviler ve yeşiller. Nitekim öylece erteliyor.
İskelenin önündeki çiçekçide rastlıyorum geçen günlerin birinde. Hiç huyu değil oysa. Annesinin bıraktığı çiçekler iki güne kalmadan kuruyor. Sanıyorum onun da aklına bu geliyor, duruyor, bakıyor ve gidiyor. Çiçeklere gülümseyen bir adam görüyor o vakit iskele. Ya durulması gerekiyor denizin ya da coşması. Üzülmenin türlüsü var. Ben görsem üzülürüm. Üzülüyorum. Güzel şeyler bendeyken pek de iyiye gitmiyor, diyor. Hepimiz üzülüyoruz. Bilmenin de türlüsü var.
Düşündükçe düşler üretiyor. Ürettikçe inanmıyor işte. Nasıl inansın düşlere. “Şu, şu şöyle” diyor. Dediği yerde de aklına geliyor, yok aslı. Çünkü düşler, eninde sonunda düşler. O da biliyor. Ama başkasının düşüne inanmak hep bir nebze daha kolay geliyor. Belli ki o da bilmediğinden. Sonra herkes güzellikleri mahvediyor.
Hep yanılgılar var. Ve zamanlar geçiyor.
Ya ceviz ağacı ya da herhangi bir bitki, deniz, gök muhafaza ediyor insanın doğruluğunu. Onlardan uzaklaştıkça… Uzaklaşamıyor da. Ama bazı zorundalıkları var. İyiye gitmesi gerek. O da erteliyor.