Pekştayn (Katran taşı) nedir? Pekştayn (Katran taşı) özellikleri nelerdir? Pekştayn (Katran taşı) hakkında bilgi.
Pekştayn (Katran taşı)
Pekştayn, katrantaşı olarak da bilinir, reçine parlaklığında, benekli, çizgili ya da tek renkli (kahverengi, kırmızı, yeşil, gri ya da siyah), kavkımsı yarılmalı doğal camdır. Lav ya da magmaların hızla soğuması sonucunda oluşur.
Pekştaynların çoğu dayk ya da daykların son oluşum evresi olarak bulunur, bu nedenle de porfirik yapılılar içinde değerlendirilebilir. Pekştayn porfirleri (vitrofir), camsı bir gövdeye gömülü kuvars, alkali feldispat, plajiyoklaz, piroksen ya da hornblend fenokristallerinden (iri kristaller) oluşur. Pekştayndaki dalgalı çizgiler ve kristal zincirleri malzemenin oluşum sırasında akışkan halde bulunduğuna işaret eder. Pekştayn dayklarındaki akış çizgileri ve katmanları dayk duvarlarına paralel olarak uzanır.
Bir riyolit türü olan pekştaynın kimyasal bileşimi, kırılma indisi ve özgül ağırlığı, obsidiyeninkilere benzer, ama daha mat görünümlüdür. İnce kenarları obsidiyeninki gibi yarı saydamdır; daha mat olması ise bol miktarda kristalit içermesine bağlanır. Ağırlığının yüzde 4-10’u arasında su içermesinden ötürü tüm camsı kayaçlar arasında su bakımından en zengin olan kayaçtır; pekştayn bu suyun çoğunu denizden ya da içinde bulunduğu nemli tortullardan soğurur. Lav ve magmaların bir bölümü camsı malzeme, bir bölümü de kristaller halinde katılaşır; kristalleşmekte olan bölümlerden sızan sular malzemenin içinde sıkışabilir ya da camsı bölümlere geçerek pekştayn oluşumuna yol açabilir. Kararsız bir yapıda olan pekştaynın çok ince taneli kristalin agregalar haline dönüşmesi, obsidiyenin cam özelliğini kaybetme (devitrifikasyon) sürecine benzer.