MÜKEMMELİYETÇİ ÇOCUĞUMA NASIL YARDIMCI OLURUM?
“Mükemmel, iyinin düşmanıdır!”
Değerli Anne-Babalar,
Sağduyumuz bizlere eleştirel, aşırı disiplinli ve otoriter bir ebeveyn olmanın çok da doğru olmadığını söyler fakat zaman zaman biz bu iç sesi görmezden gelebiliriz. Bu görmezden gelme hali aslında bilimin de son dönemlerde kanıtladığı bir düşünceyi de yok saymamıza yol açabilir. Yapılan güncel araştırmalar, otoriter ve kontrolcü ebeveynlik tutumuna sahip olan, çocuklarının ihtiyaçlarına karşı aşırı duyarlı olan ve şartları çocukları için uygun olduğundan daha fazla düzenleme eğiliminde olan anne babaların çocuklarının çok daha kaygılı bir çocukluk ve yetişkinlik yaşamı geçirdiğini ortaya koyuyor. Kendilerine karşı şefkat duygusu (öz-şefkat) geliştirmekte zorlanan, kendini sert ve yargılayıcı bir biçimde eleştiren, mükemmeliyetçi ve yetişkinlik yaşamında sıklıkla depresyon ve anksiyete belirtileri görülebilen yetişkinler ve gençler bu sebeple artış gösteriyor.
Mükemmeliyetçilik en genel tanımıyla bir kişinin kendisinden, yaşamdan ve diğer bireylerden en yüksek düzeyde başarı ve performans beklentisi olarak tanımlanabilir. Elinden gelenin en iyisini yapmak ve mükemmeliyetçilik zaman zaman karıştırılabilen kavramlar olsa da, ikisi birbirinden apayrı bir bakış açısını savunmaktadır. Elinden gelenin en iyisini yapmış olmak bireylerde bir güven duygusu yaratırken, mükemmeliyetçilik her zaman daha iyisini beklemenin etkisiyle sürekli bir kaygı ve huzursuzluk hissi yaşanmasına sebep olabilir. Mükemmeliyetçi çocuklar yaptığı bir yapbozun parçası yerine tam oturmadığında, çizdiği resimdeki bazı çizgi ya da renkler onu memnun etmediğinde ya da bir sınavdan 100 puan yerine 96 puan aldığında kendini yetersiz ve değersiz hissedebilir. Başarısız olma korkusuyla bir derste söz alıp fikrini söyleme, verilen bir sorumluluğu yerine getirme ya da yeni arkadaşlıklar kurma konularında geri planda kalmayı tercih edebilir. Bu davranışlara ek olarak mükemmeli arayan çocuk çok ayrıntılı düşüneceğinden zaman planlamasında da zorlanarak, görevlerini ve zamanı yönetmekte zorlanabilir. Bu durumların temelinde mükemmeliyetçi bir ebeveyn tutumunun çocukta yetersizlik hissi yaratmış olması ya da görevi layıkıyla yerine getiremediği için ebeveynlerinin duruma müdahil olduğu düşüncesi görülebilir.
Ebeveynlere öneriler:
- Hataların ya da eksiklerin öğrenmenin bir parçası olduğunu çocuğa anlatmak ve davranışlarla bunu desteklemek, çocuğun performans kaygısını minimum düzeye çekecektir. “Hatalar, eğlenmek ve öğrenmek için birer yoldur” mesajını vermek ebeveynlerin de hatalarıyla barışık olup mükemmeliyetçi beklentilerinden ve davranışlarından arınabildiklerinde mümkündür.
- Duyguların ifadesi ve kabulü çok önemlidir. Eğer bir çocuk başarısızlıktan korkuyorsa ona bu duygusunu reddeden “Ne var ki bunda? Bunda çekinecek bir şey yok.” gibi cümleler kurmak duyguyu görmezden gelmek olarak anlaşılabileceğinden çocuğa yardımcı olmayacaktır. Önemli olan duyguyu görebilmek ve kabul edebilmektir.
- Çocuklar ebeveynlerini model alarak davranış kalıpları geliştirirler. Sizler de ebeveynleri olarak gün içindeki hatalarınızdan ve yanlışlarınızdan bahsedin. Sizi zorlayan duyguları ve olayları çocuğunuzla paylaşın. Ancak bunu yaparken çocuğunuzla fazla özdeşleşmeyin, bu durum onun sizin yaptığınız hataları yapmaktan korkarak daha çok kaygılanmasına sebep olabilir. Unutmayın çocuğunuz sizin bir parçanız ancak sizden farklı bir birey.
- Çocuğunuzun gelişim dönemi özelliklerini öğrenmeyi deneyin. 6 yaşındaki bir çocuktan geometri problemi çözmesini beklemediğimiz gibi, davranış ve duygu yönetiminde de yaş dönemine uygun olmayan beklentiler çocuğun daha mükemmeliyetçi bir kişilik geliştirmesine yol açabilir.
- Çocuğunuz bir sorunla karşılaştığında problemi onun yerine çözmek ve şartları düzenlemek yerine ona problemi çözebileceğine dair inandığınızı belli eden cümlelerle cesaret verin. Problemi onun yerine çözmek ona “Sen, bu problemi çözmek için yeterli değilsin.” mesajı verebilir.
- Çocuğunuzun başlamaktan korktuğu, başarısız olacağını düşündüğü için geri planda durduğunu fark ettiğiniz durumlarda görevini küçük parçalara bölmeyi teklif edin. Parça parça ilerlemek özgüven kazanarak, korktuğu durumla baş etmesine yardımcı olacaktır.
Bu önerileri uygulamanıza rağmen hala çocuğunuzun mükemmeliyetçi davranışlarına yardımcı olamadığınızı düşünüyorsanız okulumuz rehberlik servisi ile iletişime geçebilirsiniz.
Özel Yeşeren Okulları
Uzm. Psk. Dan. Burcu Bayraktar Uyar