Erkek üreme organı testis çift katmanlı zar biçiminde gözetici bir kılıf ile sarılıdır. Bu iki katman ortasında bir ölçü sıvı bulunur. Hidrosel, testisleri çevreleyen kılıfların ortasında olağandan daha çok sıvı bulunması durumudur. Halk ortasında torbaların şişmesi, su toplaması, su fıtığı olarak da tabir edilmektedir. Olağanda testis ile bu zarlar ortasında, testisin kayganlığını sağlamak için 0,5-1 ml. sıvı bulunurken hidrosel oluşumunda bu ölçü 100–200 ml. hatta bazen çok daha fazla hacimlere ulaşabilir.
Hidrosel nedeni:Hidrosel, hem erişkin yaşta hem de çocukluk periyodunda görülebilmektedir. Çocuklardaki sebep, çoğunlukla karın iç zarı ile testisi saran yapraklar ortasında bulunan ve doğumdan sonra tabiatıyla kapanan kanalın (processus vaginalis) kapanmamasıdır. Çocuklar çoklukla 2 yaşına kadar bu rahatsızlıktan kasık bağının tabiatıyla kapanması sonucu kurtulurlar. İki yaş sonrası bu durumun kendinden düzelme talihi yoktur ve operasyon ile bu bağın kapatılması gereklidir. Kapatılmazsa ileriki yaşlarda hidrosel daha da büyüyebilir ve hatta içine barsaklar da dahil olup fıtık haline dönüşebilir.
Erişkinlerde ise neden ortaya çıktığı tam bilinmemektedir. Bununla birlikte; testisin kendi etrafında dönmesi ile kanlanmasının ve lenfatik drenajının bozulması (testis torsiyonu), testis iltihabı, testis travması ve testis tümörleri üzere hastalıkların bir belirtisi olarak da ortaya çıkabilmektedir. Bu hastalıklarda hidrosel süratli bir formda ortaya çıkmaktadır. Ayrıyeten inguinal varikoselektomi ve kasık fıtığı operasyonları sonrasında testis lenfatik drenajının bozulmasına bağlı da nadiren hidrosel gelişebilmektedir.
Hidrosel Tipleri:
1-Konjenital – Doğumsal Hidrosel: Anne karnında testis karın içi yerleşimlidir. Gebeliğin 14. haftasından itibaren karnın alt bölgelerine hakikat ilerler ve sonrasında skrotum denen testis torbasına iner. Bu iniş sırasında birlikte sürüklenen karın zarı (periton) bir eldiven parmağı stilinde skrotuma kadar testisle birlikte iner. Doğumdan bir müddet sonra bu kesecik kapanarak ipliksi bir yapı halini alır, bu kesecik kapanmaz ise karın içi sıvısı bu açıklıktan geçerek testis etrafında skrotumda birikir ve şişliğe neden olur bu oluşan durum hidrosel olarak isimlendirilir, şayet açıklık büyükse karın içi organlar buradan sarkarak fıtık oluşturabilir. Doğumsal hidrosel, yeni doğan erkeklerin ortalama % 6′sında görülür.
Yenidoğan çağında 2 çeşit hidrosel izlenir;
Komünikan – Bağlantılı Hidrosel: Skrotuma inen karın zarının büsbütün açık olması.
Komünikan Olmayan Tip Hidrosel: Skrotuma bu zarın karın tarafında olan kısmının olağan olmayan formda kapanması ve peritoneal sıvının skrotum içersinde hapsolması.
2-Edinsel – Erişkin Hidrosel: Hidrosel, erişkin erkeklerin yaklaşık % 1’inde ve ekseriyetle 40 yaşın üzerinde görülür. Erişkin erkeklerde ve daha yaşlılarda skrotumun maruz kaldığı travma, testis iltihabı hastalıkları, testis tümörleri, varikosel, kasık fıtığı ameliyatları ve radyoterapi sonrası üzere nedenler ile hidrosel oluşabilir. Böbrek nakli olan hastaların yüzde 70’inde tek taraflı hidrosel oluşur.
Teşhis
HidroselHidrosel, ekseriyetle fizik muayene ile kolay kolay teşhis edilir. Muayene sırasında torbalara ışık tutulursa içinde sıvı olan torbanın ışığı geçirdiği (transillüminasyon) görülür. Işık geçirgenliği, kitlenin sıvı ile dolu olduğunun göstergesidir. Lakin testis tümörü üzere altta yatan muhtemel nedenleri araştırmak için skrotal ultrasonografi ile tanıyı mutlaklaştırmak gerekir. Çabuk yapılabilen ve nispeten ucuz olan ultrasonografi incelemesinde güzel sonlu, hipoekoik, düzgün konturlu, posterior akustik gölgelenme veren kistik kitle olarak tanımlanır. Teşhis için öteki tetkiklere ihtiyaç duyulmaz, bununla birlikte ultrasonografi incelemesinde kuşkulu bulgular varsa gerçek tanıyı koymak için manyetik rezonans görüntüleme tetkiki yapılabilir.
Hidrosel Ne Vakit Tedavi Edilmelidir?: Erkek çocukların bezleri değiştirilirken annelerin en sık dikkat ettiği şey çocuğun torbasıdır. Bebeklerde hidrosel – su fıtığı tedavisinde 2 yaşa kadar beklenip düzelme olmazsa ameliyat yapılması gerekir. Kimi durumlarda ameliyat kararı hidroselin durumuna nazaran ve testise hasar verip vermemesine nazaran daha erkene alınabilir.
Hidrosel Tedavisi
Çocukluk çağında görülen fıtıksız hidrosellerde tedavi için 2 yaşına kadar beklenir. Bu müddette düzelme olmazsa cerrahi olarak düzeltilir. Fıtık ile birlikte görülen hidroseller ise, teşhis konulduğu anda cerrahi olarak düzeltilmelidir. Hidrosel, genel olarak rastgele bir tehlike teşkil etmez. Çeşitli durumlarda kendi kendine ortadan kaybolabilir. Tedavi esnasında, iğne yardımı ile sıvının boşaltılması yahut ameliyat seçenekleri uygulanır. İğne ile sıvının boşaltılması, daha sonra hastalığın yine tekrar etmesini engellemez. Ameliyat seçeneğinde hem sıvı boşaltılır, hem de fıtık ameliyatında olduğu üzere torbalar ile karın ortasında bulunan açıklık onarılır. Çocuklarda kendi kendine ortadan kaybolma ihtimali yüksek olduğu için, çoklukla 1 yaşından küçük olan çocuklarda ameliyatın gerçekleştirilmesi pek tavsiye edilmez. Hidrosel ile bir arada fıtığın bulunması halinde, ağrı çok ise acil ameliyat edilmesi gerekebilir. Ameliyat yarım saate yakın sürer. Hidrosel kesesinin ayrılması sırasında mikrocerrahi teknikler kullanılarak çocuğun testis damarlarına ve sperm kanalına bilhassa ziyandan kaçınılır. Küçük bir pansuman ile çocuk meskenine birebir gün sarfiyat ve 48 saat sonra duş alması istenir.
Erişkin hidrosel tedavisi için uygulanan cerrahi süreç yaklaşık 30-60 dakika ortasındadır. Süreç sonrası torbaya dren yerleştirilir ve çoklukla 24-48 saat hasta müşahede altına alınır. Dren alındıktan sonra hasta taburcu edilir. Hidrosel tedavisi sonrası hastanın meskende birkaç gün dinlenmesi önerilir. 7 gün içinde hastanın dikişleri erir ve banyo yapabilecek hale gelir. Torbanın üst kalkmasını destekleyen özel külotların 7 gün boyunca devamlı giyilmesi önerilir. Cerrahi süreçten sonraki birinci hafta çoklukla ağrı kesici, antibiyotik ve antiinflamatuar ilaç tedavisi uygulanır. Hasta, operasyondan iki hafta sonra hasta cinsel bağlantı yaşayabilir ve dört hafta sonra spor aktivitelerine katılabilir.
Hidrosel tedavisi sonrası nelere dikkat edilmelidir?: Uygulanan tedavi ve anestezi tipine nazaran değişkenlik göstermekle birlikte hidrosel tedavisi sonrası genelde meskende birkaç günlük dinlenme sonrası günlük işler yapılabilmektedir. Cilt için beden tarafından emilen dikiş malzemesi kullanıldığından yaklaşık yedi gün sonra dikişler tabiatıyla erir, bu nedenle dikiş aldırmak gerekmez ve bu müddet sonunda banyo yapılabilmektedir. Operasyon sonrası torbanın üste kaldırılıp desteklenmesi için hastaya ekseriyetle süspansuar külot giydirilir ve bu külotun en az bir hafta devamlı giyilmesi tavsiye edilmektedir.
Çoklukla operasyon sonrası bir hafta esirgeyici antibiyotik, ağrı ve inflamasyon için analjezik-antiinflamatuar ilaç tedavisi verilir ve hastanın bunları ağızdan kullanması önerilmektedir. Operasyondan 7–10 gün sonra yara yeri uygunlaşması ve enfeksiyon açısından denetime çağırılmaktadır. Dokuların tam güzelleşmesi ve torbalardaki şişliğin olağan hale gelmesi 1-2 ayı bulmaktadır. Yaklaşık iki hafta sonra cinsel bağ aktivasyonuna ve dört hafta sonra ağır iş hayatına ve spor aktivitelerine müsaade verilmektedir. 3 ay sonrada genel denetime gelinmesi önerilmektedir. Daha sonra tedavi sonrası rutin bir izleme gerek yoktur.
Spermatosel Nedir?
Spermatosel; içinde sütümsü renkte sıvı bir unsur bulunan kese halindeki bir oluşumdur. İçindeki sıvıda sperm bulunabildiği için “spermatik kist” olarak da isimlendirilmektedir. Testisten başka, testisin üst kutbuna komşu “epididim” ismi verilen sperm taşıyıcı kanalda yerleşim göstermektedir. Erişkinlerde yapılan skrotal ultrasonografi uygulamalarında yüzde 30’lara varan oranda saptanabilmektedir.
Spermatoselin nedeni: Beşerde oluşma nedeni, kesin olarak bilinmemektedir. Nedeni ve oluşum düzeneği sırf farelerde araştırılmış olup, yaşlanmanın tesiriyle testisten çıkan sperm taşıyıcı kanalların meyyit sperm hücreleri ile bu kanalların içini döşeyen hücrelerle tıkanması sonucunda oluştuğu öne sürülmektedir.
Spermatoselin Belirtileri ve Doğal Seyri: Sık görülmelerine karşın, nispeten küçük olan boyutları ve kist sıvılarının mikrop öldürücü özellik göstermesi nedeniyle yıllar uzunluğu ağrı ve iltihap üzere hiçbir belirti göstermeden kalabilmektedir. Kist çapı ekseriyetle 1–2 cm.den küçüktür. Hiç büyümeden birebir boyutta kalabildiği üzere vakitle büyüyerek torbada ele gelen kitle ve nadiren de ağrı şikâyetine yol açabilmektedir. Kistler âlâ huyludur, kansere dönüşmez ve yaşla birlikte görülme sıklığı artmaktadır. Erkek faktörüne bağlı çocuk sahibi olamayan (infertil) şahıslarda saptanan spermatoselin içeriğinden elde edilen sperm, üremeye yardımcı tedavi tekniklerinde kullanılabilmektedir.
Teşhis: Yavaş büyüyen, ağrısız kitle hikayesi ve fizik muayene ile teşhis koymak genelde mümkündür. Hastalar bazen kendi kendilerine elle kitleyi hissedebilmektedir. Fizik muayenede spermatosel testisten farklı, hareketli, yumuşak bir kitle olarak ele gelir ve transilluminasyon (ışık geçirgenliği) verir. Işık geçirgenliği, kitlenin sıvı ile dolu olduğunun göstergesidir. Çoklukla tek görülürken bazen birden fazla sayıda kist de olabilmektedir. Fizik muayeneye ek olarak skrotal ultrasonografi tetkiki ile teşhis doğrulanabilmektedir. Çabuk yapılabilen ve nispeten ucuz olan ultrasonografi incelemesinde uygun sonlu, hipoekoik, düzgün konturlu, posterior akustik gölgelenme veren kistik kitle olarak tanımlanmaktadır. Teşhis için diğer tetkiklere ihtiyaç duyulmamakta, bununla birlikte ultrasonografi incelemesinde kuşkulu bulgular varsa gerçek tanıyı koymak için manyetik rezonans görüntüleme tetkiki yapılabilmektedir.
Spermatosel Tedavisi: Küçük ve rastgele bir şikâyete neden olmayan spermatosellerin tedavi edilmesine gerek yoktur. Ağrı yakınması olan hastalara ağrı kesici ilaçlar verilebilir ama bu ilaçlar kistleri ortadan kaldırmaz, yalnızca ağrıyı azaltmaya yönelik bir tedavidir. Ele gelen kitle, kozmetik görünüm bozukluğu ve ağrı üzere yakınmalara neden olan kistlerin cerrahi olarak çıkarılması önerilmektedir. Tanısal ve tedavi gayeli iğneyle boşaltma ve akabinde kist içine ilaç verilmesinin (skleroterapi) spermatosel tedavisinde iltihap ve tekrarlama riski nedeniyle bir kıymeti bulunmamaktadır. Ameliyat ile kasıktan yahut torba üzerinden yapılan cerrahi bir kesi ile epididim ve vaz deferens denilen sperm taşıyıcı kanallara ziyan vermeden spermatosel çıkartılmaktadır. Operasyon ile ilgili komplikasyonları azaltmak için mikro-cerrahi prosedürler (operasyon mikroskobu, manzara büyütücü özel gözlükler) kullanılması gerekmektedir. Operasyon lokal, genel, bölgesel (spinal yahut epidural) anestezi altında uygulanabilmektedir.
Spermatosel Tedavisinin Komplikasyonları: Spermatosel tedavisinin kıymetli komplikasyonları; hidrosel (testis etrafında sıvı toplanması), epididim ve vaz deferensin yaralanması, ameliyat bölgesinde ödem, kızarıklık ve yara enfeksiyonu gelişmesidir. Tekrar testis ve testisi besleyen damarlar hasar görebilir, bu durum testis iltihabı ve testisin küçülmesine neden olabilmektedir. Torba içinde kan pıhtısı birikebilir. Bu durum torba içinde şişliğe ve ağrıya neden olabilir. Komplikasyon gelişmesi durumunda ek bir cerrahi teşebbüs gerekebilmektedir. Hastalığın tekrar oluşması kistin tam olmayan çıkarılmasına bağlı olabileceği üzere, gözle görülemeyen mikroskobik boyuttaki kistlerin vakitle büyümesi sonucunda görülebilmektedir.
Ayrıyeten operasyon sırasında uygulanan anestezi tipine nazaran (genel, bölgesel, lokal) ek birtakım riskler bulunmaktadır. Lokal anestezik hususlara karşı alerji, yüksek doza bağlı konvülsiyon, kalp ritim bozukluğu, tansiyon düşmesi ve şuur kaybı, ağız ve lisan etrafında uyuşma ve kulak çınlamaları gözlenebilmektedir. Spinal yahut epidural anesteziler sonrası sırt ve baş ağrıları, süreksiz bir müddet idrar yapamama, tansiyon düşmesi ve kalp ritim suratında düşme, teneffüs yetmezliği, epidural yahut subdural hematom, menenjit, nörolojik ve kalp-dolaşım sistemi bozuklukları gelişebilir. Genel anestezi uygulanan olgularda da hava yolu hasarları (diş, çene kemiği, gırtlak ve ses telleri), hava embolisi, beğenilen bozukluklar (kornea sıyrığı, optik nörit) ve tekrar kalp-dolaşım sistemi bozuklukları olabilmektedir. Şişman, denetimsiz şeker hastalığı olan ve sigara içen şahıslarda akciğer ve yara iltihabı riski, kalp ve akciğer komplikasyonları, tromboz riski artmaktadır. Üstteki durumlarda gelişen komplikasyona bağlı tedavi ve teşebbüs uygulanmaktadır.
Cerrahi Teşebbüsün Mühleti ve Hastanede Kalış Müddeti: Ameliyat, günü birlik cerrahi (hastanın operasyon günü gelip operasyondan belli bir müddet sonra tıpkı gün konutuna dönmesi) biçiminde olabileceği üzere, ameliyatın gidişatı ve anesteziye bağlı değişiklikler nedeniyle, hasta geceyi hastanede geçirip sonraki gün hastaneden taburcu edilebilir. Spermatosel tedavisinde süreç uygulayan kişi ve hastaya bağlı değişkenlik göstermekle birlikte tek taraflı hastalıkta 30–45 dakika, her iki tarafta hastalık varlığında 45–60 dakika civarındadır. Çıkartılan malzeme tabip tarafından gerekli görülürse patolojik değerlendirmeye alınabilir.
Spermatosel tedavisinin sonuçları: Acil olmayan kaidelerde yapılan ve komplikasyon gelişmeyen ameliyatlarda muvaffakiyet (torbadaki kistin büsbütün çıkarılması) oranı yüzde 90’ın üzerinde yer almaktadır. Operasyon sonrasında komplikasyon gelişen ve çocuk sahibi olmayan ya da ileride çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde uzun devirde kısırlık sıkıntıları ortaya çıkabilmektedir.
Tedavi sonrası dikkat edilmesi gereken konular : Spermatosel operasyonu sonrası çoklukla meskende 1 günlük dinlenmeden sonra günlük işler yapılabilmektedir. Cilt için beden tarafından emilen dikiş malzemesi kullanıldığından yaklaşık 7 gün sonra dikişler tabiatıyla erir, bu nedenle dikiş aldırmak gerekmez ve bu mühlet sonunda banyo yapılabilmektedir. Operasyon sonrası torbanın üste kaldırılıp desteklenmesi için hastaya ekseriyetle suspansuar külot giydirilir ve bu külotun en az bir hafta devamlı giyilmesi tavsiye edilmektedir. Ekseriyetle operasyon sonrası bir hafta kollayıcı antibiyotik, ağrı ve inflamasyon için analjezik-antiinflamatuar ilaç tedavisi verilir ve hastanın bunları ağızdan kullanması önerilmektedir. Yaklaşık iki hafta sonra cinsel münasebete girilmesine ve dört hafta sonra ağır aktivitelere ve spor aktivitelerine müsaade verilmektedir. Operasyondan 7–10 gün sonra yara yeri güzelleşmesi ve iltihap denetimi açısından, 3 ay sonrada genel denetime gelinmesi önerilmektedir. Daha sonra tedavi sonrası rutin bir izlemeye gerek bulunmamaktadır.