Havai fişekler nasıl renkli ve değişik şekilde patlar
Havai fişek, gösteri amacıyla kullanılan patlayıcı ya da yanıcı madde. Kökeni Eski Çin’e dayanan havai fişeklerin roket ve patlayıcı füze türü askeri amaçlı malzemelerden geliştiği, tören ve kutlamalarda gösterişli bileşimler oluşturarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Havai fişekler orta çağlarda öteki askeri amaçlı patlayıcılarla birlikte Çin’den Batı’ya yayıldı. Avrupa’da askeri havai fişek uzmanları zafer ve barış kutlamalarında piroteknik gösteriler düzenlemekle görevlendirildiler. 19. yüzyılda magnezyum ve alüminyum gibi yeni katkı maddelerinin kullanılmaya başlaması bu tür gösterileri daha görkemli kıldı.
Havai fişekler kıvılcım saçarak fırlayanlar ve bulunduğu yerde yananlar olmak üzere başlıca iki gruba ayrılır. Kıvılcım saçarak fırlayan havai fişeklerde potasyum nitrat kükürt ve ince öğütülmüş manga, kçmürünün yanı sıra çeşitli kıvılcımlar çıkaran maddeler kullanılır. Roketlerin çıkardığı yıldız alevini andıran alev grubundaki hava fişeklerde potasyum nitrat, antimon tuzları ve kükürt kullanılabilir. Potasyum klorat yada potasyum perklorat, stronsiyum nitrat kertunal ya da sülfat gibi kırmızı renk veren bir metal tuzuyla karıştırılır.
Havai fişeklerin en yaygın olanı roket biçimindedir ve yanmakta olan yanıcı bileşiminin püskürttüğü gazın sağladığı geri tepmeyle havaya yükselir. Havai fişek kovanları en iyi yanmayı ve böylece ilk anda en fazla itmeyi sağlayacak biçimde tasarımlanır.
HAVAİ FİŞKELER NEDEN FARKLI ŞEKİL VE RENKLERDE PATLAR
Havai fişeklerin çoğunun barut vardır. Fişeğin alt kısmındaki fitil bir kıvılcım yardımıyla ateşlenir ve fişeğin bu bölümünde bulunan barut patlar. Bundan dolayı fişek havaya fırlar. Ardından zaman ayarlı ikinci bir fitil .ateşlenir. Bu fitilin ateşlediği barut, yıldız denilen küçük parçaları patlatır. Yıldızların içlerinde yakıt, oksitleyici madde, metal bileşenleri ile bunları bir arada tutmaya yarayan özel kimyasal maddeler bulunur. Yıldızlar patladığında gökyüzünde farklı renkler ve şekiller oluşur. Havai fişeklerin bölme sayısı artırıldığında sadece bir havai fişek patlatılarak arka arkaya değişik görüntüler oluşturulabilir. Ancak bu gösterideki uygun zamanlama için fitil tasarımı ve uzunluğu önemlidir.
Kapsül içine yerleştirilen yıldızların yerleşim şekli ve sırası havai fişek patladığında ortaya çıkacak deseni belirler. Havai fişeklerin rengi ise yıldızların içlerindeki metal bileşenlere bağlıdır. Bu fişekler patladığında açığa çıkan enerji metal tuzları tarafından soğurulur. Metaller, üzerlerinde oluşan bu fazla enerjiyi ışık olarak verir. Böylece her metal, yaydığı ışık dalga boyuna bağlı olarak farklı renkte görünür. Bu da patlayan yıldızların içlerindeki metallerin havada dağılırken farklı renklerde görünmesini sağlar. Örneğin kalsiyumlu bileşikler kullanıldığında turuncu renk oluşurken, sodyum sarı, baryum yeşil, stronsyum ise parlak kırmızı renk verir.