2 Sinir SistemiÇok hücreli, gelişmiş yapılı canlıların (insanlar, omurgalı ve bazı omurgasız hayvanlar) vücudu özel görevler yapan organ ve sistemlerden oluşur.
3 Sinir SistemiVücudu oluşturan kalp, akciğer, kas, böbrek, mide… gibi organlar ile bazı organların oluşturduğu dolaşım, boşaltım, solunum, sindirim… gibi sistemlerin birbirine bağlı, koordineli ve ahenkli çalışmasını sağlayan, yöneten sisteme sinir sistemi denir.
5 Sinir Sistemiİnsanda sinir sistemi vücudu etkileyen iç ve dış etkiler karşısında, organ ve sistemlerin çalışmasını düzenler.Sinir sistemi vücuttaki uyarılma, değerlendirme, uyarma, görevlerini etkili ve hızlı bir şekilde gerçekleştirir.
10 Merkezi Sinir Sistemi Sinir sisteminin yönetim ve değerlendirme ile ilgili kısmıdır.Vücudun idare merkezi olup organ ve sistemlerin çalışma düzenlerini ayarlar.Merkezi sinir sistemi özel sinirsel organlardan oluşur.Kafatası ve omurga kemikleri arasında korunan bu sinirsel organlar beyin, beyincik, omurilik soğanı ve omuriliktir.
13 Beyin : Merkezi sinir sisteminin en önemli organı olan beyin, kafatası içerisinde bulunur.Süngersi ve çok hassas yapıda olan beyni, kafatası kemikleri çarpma, vurma, darbe, mikroplar… gibi dış etkilere karşı korur.Milyonlarca sinir hücresinin örümcek ağı şeklinde birleşmesiyle oluşan beyin, simetrik yapılı olup sağ ve sol iki yarım küreden oluşur.
16 Beyin :Beyin yarım kürelerinin yüzeyinin girintili çıkıntılı yapıda olması beynin yüzeyini genişletir.Vücudun irade merkezi olan beyin, vücutta bilinçli şekilde yapılabilen yaşamsal olayları yönetir.
23 Beyincik :Kafatasının arka tarafında beyinle omurilik soğanı arasında bulunur.Yapı ve görünüşü beyine benzediği için bu ismi almıştır.Sağlı sollu 2 yarım küreden oluşur ve yüzeyi girintili çıkıntılıdır.
24 Beyincik :Beyincik vücudun denge organı olup düzenli kas hareketlerinin yapılmasını sağlar.Beyincik kulaktaki yarım daire kanalları, ayak tabanındaki ve gözdeki duyu hücrelerinden aldığı uyarıları değerlendirir.
26 Beyincik :Değerlendirme sonucunda beyinle etkileşerek iskelet kaslarının çalışma tempo ve düzenini ayarlar.İnsanların ritimsel yürümesi, koşması,Kuşların havada ahenkli uçması,Balıkların suda düzenli yüzmesi… örnek verilebilir.
27 Omurilik Soğanı :Omurga kemikleri içerisinde beyinle omurilik arasında bulunu.Omuriliğin devamı şeklinde görülüp yapısı beyne benzemez. Dış kısmı düzdür. İç organların yönetimi ile sinirsel iletimde görev yapar.Canlı yaşamı için çalışması şarttır.
28 Omurilik Soğanı : Beyinle omurilik arasında sinirsel bilgi iletimini, Kalp, akciğer, bağırsak, mide, damar… gibi iç organların istemsiz çalışmasını,Çiğneme, yutma, nefes alma, aksırma… olaylarını kontrol eder.
30 Omurilik :Omurga kanalı içerisinde yer alır. Omurgadaki omur kemikleri, bu sinirsel organı dış etkilere karşı korur.Omuriliğin dış kısmı düzdür. Omurilik sinirleri kafatasından itibaren oturak kemiklerine kadar uzanır.
31 Omurilik :Omurilik vücutta ağaç kökü şeklinde tüm vücuda, sinirsel dallar verir. Vücut ile merkezi sinir sitemi arasındaki bağlantıyı sağlar.
32 Omurilik : Özellikle beyinle bağlantısında bir farklılık görülür. Vücudun sağ tarafını beynin sol tarafına ve vücudun sol tarafını da beynin sağ tarafına bağlar.
33 Çalışması canlı yaşamı için şart olan omurilik; Beyin, omurilik, omurilik soğanı ile vücut organları arasındaki sinirsel iletimi,Ani ve güçlü etkilere karşı istemsiz tepki gösterilmesi (refleks) olaylarını kontrol eder.
35 Çevresel Sinir Sistemi Lifsi yapıdaki sinir tellerinden (hücrelerinden) oluşur.Merkezi sinir sistemi organları ile vücut organları arasında uyarı, emir ve duyuları taşır.Duyu organlarından beyne uyarıları taşırken, beyin ve omurilikten kas ve salgı bezlerine emirleri iletir.
37 SİNİRLER VE ÖZELLİKLERİ Merkezi ve çevresel sinir sistemleri yapısal birim olan sinir hücrelerinden oluşur.Sinir hücrelerinin bir adı da nörondur.Sinir sisteminde milyonlarca nöron bulunur.Nöronlar genel olarak hücre gövdesi ve uzantılar olmak üzere 2 kısımdan oluşur.
38 SİNİRLER VE ÖZELLİKLERİ Hücre Gövdesi :Çekirdek, sitoplazma ve organelleri taşır. Sinir hücresinin yönetilmesini ve yaşatılmasını sağlar.Uzantılar :Uyarıları alma ve iletme görevini yapar. Uzantılar, 2 çeşit olup kısa ve çok sayıda olanına dentrit, uzun ve bir tane olanına akson denir.
39 SİNİRLER VE ÖZELLİKLERİ Sinir hücrelerinde taşınan sinirsel bilgilere (mesajlara) uyartı (impuls) denir.Bir sinir hücresi üzerinde uyartıların taşınma hızı sabittir.Sinir sistemindeki duyu nöronları merkezi sinir sistemine uyartıları taşırken, motor nöronlarda merkezi sinir sisteminden organlara doğru uyartıları taşır.
40 SİNİRLER VE ÖZELLİKLERİ Ayrıca akson üzerindeki mumsu yapıda yağlı miyelin tabakası bulunur.Miyelin tabakası akson ile çevresi arasında yalıtımı sağlayarak uyartıların iletim hızını artırır.
41 SİNİRLER VE ÖZELLİKLERİ Sinir sistemini oluşturan milyonlarca nöron arasındaki bağlantı yerine sinaps denir.Sinapslarda uyartılar kimyasal olarak taşınır. Sinapslar sayesinde tüm sinirler doğrudan yada dolaylı olarak birbirleriyle bağlantı kurar.
43 SİNİRLER VE ÖZELLİKLERİ Sinir sisteminde görevlerine göre 3 çeşit sinir hücresi bulunur.Duyu Nöronları : Duyu organlarından beyne bilgi taşır.Motor Nöronlar : Beyin, beyincik, omurilik, omurilik soğanından vücut organlarına emirleri taşır.Ara Nöronlar : Beyin, beyincik, omurilik, omurilik soğanının yapısını oluşturur. Bilgi-işlem merkezleri olup sinirsel bilgi değerlendirmesini yaparlar.
44 Sinirsel bilgiler (uyartılar); nöronların dentrit ve aksonları üzerinde elektriksel değişmelerle iletilirken, nöronlar arasında da kimyasal değişmelerle iletilir.
45 REFLEKS OLAYI Duyu organlarına yapılan ani, hızlı ve güçlü uyarılara karşı kaslar, bezler… yardımıyla aynı şekilde tepki gösterilmesine refleks denir.Refleks davranışları bilinçsiz olarak yapılır ve omurilik tarafından yönetilir. Refleks olayı vücudu koruyan bir mekanizmadır
46 REFLEKS OLAYI Refleksler kazanılma şekline göre 2’ye ayrılır. a) Doğuştan kazanılan (şartsız) refleks : Kişinin kalıtsal yapısında bulunur. Doğumdan itibaren hayat boyu yaşamı etkiler. Nesilden nesile aktarılır.
47 REFLEKS OLAYI Diken batan parmağın çekilmesi Diz kapağına vurulduğunda ayağın uzatılmasıYüksek ışıkta göz bebeğinin küçülmesiGürültülü seste yere kapanma…
48 b)Sonradan kazanılan (şartlı) refleks : Kişinin kalıtsal yapısından olmayıp öğrenilme sonucu sonradan kazanılır.Limon sesini duyunca ağzın sulanmasıZil sesini duyan köpeklerin ağzının salya çıkarmasıBisiklet ve araba sürme davranışları
49 Hormonlar ve Özellikleri Hormonlar insanlarda iç salgı bezleri tarafından üretilir.Üretilen hormonlar kan sıvısına verilerek etkileyeceği hedef organa yollanır.Hormonlar kan yolu ile vücutta yayılırlar ancak sadece ilgili hedef organları etkileyebilirler.Hormonların organları etkilemesi yavaş ve uzun sürelidir.
50 Hormonlar ve Özellikleri Canlıların vücudundaki yapılar arasında bir iletişim ve koordinasyon vardır.Bu koordinasyon sinir sistemi ve hormonlar ile sağlanır.Sinir sistemi ve hormonal sistem ortaklaşa organların çalışmasını düzenler.
51 Hormon Üreten Organlar Özel salgılar oluşturup, paketleyerek dışarıya salan organlara salgı bezi denir.Salgı bezleri içerdikleri çok sayıdaki golgi organelleri yardımıyla özel maddeler üretirler.Ürettikleri salgı maddelerinin özelliklerine ve salgılama yerine göre 3 çeşit salgı bezi vardır.
52 Hormon Üreten Organlar Dış salgı bezi : Ürettiği salgıyı (enzim, tükürük…) özel bir kanalla ilgili organa yollar.İç salgı bezi : Ürettiği salgıyı (hormon) doğrudan kana verir.Karma salgı bezi : 2 çeşit salgı maddesi (enzim ve hormon) üretip hem kana hem de ilgili organa ayrı ayrı yollar.
55 Hipofiz BeziHipofiz bezi, beynin taban kısmında hipotalamusun altındaki kemik boşluğundadır.Fasulye büyüklüğünde, pembe renkli bir bezdir. Ön ve arka lob olmak üzere iki parçalı bir yapıya sahiptir.
57 Hipofiz Beziİç salgı bezlerinin patronu olup, salgıladığı hormonlarla diğer bezlerin çalışmasını kontrol eder.Sinir sistemi ile hormonal sistem arasında ilişki kurar.
58 Hipofiz BeziVücudun büyümesi ve gelişmesi tamamen bu bezin ürettiği büyüme hormonuyla sağlanır.Büyüme hormonu insanda fazla salgılanacak olursa devlik, az salgılanacak olursa cüceliğe sebep olur.Ayrıca ürettiği özel salgılar yardımıyla kan basıncını, su dengesini… ayarlar.
59 Tiroit BeziBoynun ön, üst kısmında gırtlağın hemen altında yer alır. Parçalı bir yapıya sahiptir.Tiroit bezi iki çeşit hormon üretir.
61 a. Tiroksin Hormonu :Vücut metabolizmasının hızını, büyümeyi ve gelişmeyi etkiler.İyot olmadan tiroksin hormonu sentezlenemez.Bu sebeple yiyeceklerde iyot bulunmasına dikkat edilmelidir.
62 Tiroksin Hormonu :Not : Eğer vücuda yeterince iyot alınmazsa tiroit bezi aşırı şişerek tiroksin üretmeye çalışır.Sonuçta tiroit bezinin hacmi artmakta ve “guatr” adı verilen rahatsızlığa sebep olmaktadır.
63 b.Kalsitonin Hormonu : Kandaki kalsiyum ve fosfat miktarını düzenler. Kalsiyum ve fosfat gibi baz minerallerin kemiklerin yapısında depolanmasıyla kemiklerin sertleşmesini sağlar.
64 Böbrek Üstü BeziKarın boşluğunun bel bölgesinde bir çift olarak bulunur.Böbrek üstü bezi, kabuk ve öz bölgesi olmak üzere yapı ve görev bakımından farklı iki kısımdan oluşur.
68 Adrenalin hormonu üretir. Adrenalin : Bu hormon karbonhidrat metabolizmasını ve kanın akış hızını ayarlar.Korku ve sevinç anında kalbin atış hızının artması bu hormona bağlıdır.Vücuttaki organların ve yaşamsal olayların hızını artıran hormon çeşididir.Heyecanlanma, kızma, korkma… gibi durumlarda bol miktarda üretilir.
69 Pankreas BeziKarın boşluğunda midenin hemen alt kısmında bulunan önemli bir organdır.Hem iç salgı hem de dış salgı yapan bir bezdir.Ürettiği iki çeşit hormon ile kandaki şeker (glikoz) dengesini ayarlar.Pankreas iki çeşit hormon üretir.
74 b.İnsülin : Pankreasın beta hücreleri tarafından üretilir. Kan şekerinin azalmasını sağlar.Şekerin karaciğer ve dokulara geçerek depolanmasında etkilidir.
75 b.İnsülin :İnsülin hormonunun yeterince sentezlenmediği durumda, kanda bulunan şekerin bir kısmı böbreklerden süzülerek idrara geçer.Bu olaya şeker hastalığı denir. Şeker hastalığı olanlar dışarıdan hazır insülin hormonu kullanırlar.
76 5.Eşey BezleriErkekte testisler (erbezleri), kadında ovaryumlar (yumurtalıklar) bu gruba girer.Bu yapılar sperm ve yumurta üretmenin yanında salgıladığı özel cinsiyet hormonları (östrojen, testesteron…) yardımıyla cinsiyet karakterlerinin oluşmasına kaynaklık denir. (Karma bez özelliği)