Ürtiker (Kurdeşen)
Ürtiker (kurdeşen), ortaya çıkıp kısa sürede kaybolabilen deride kızarıklık, kabarıklık ve kaşıntı ataklarıyla karakterize sık görülen bir hastalıktır. En sık rastlanan deri hastalıklarından biridir.
Anjioödem Nedir?
Anjioödem ise derinin daha derinlerinde ortaya çıkıp kabarıklık, şişme, kaşıntı veya yanma- batma hissi şeklinde bulgular veren ürtiker formudur. Sıklıkla göz kapaklarında, dudaklarda ve bazen ağız içinde olmaktadır. Eller etkilendiğinde şiş ve ağrılı olabilmektedir. Ağız içi etkilendiğinde nefes darlığı ve yutma güçlüğü gibi ciddi bulgulara yol açabilir. Anjioödem ve ürtiker ayrı ayrı görülebileceği gibi birlikte de olabilirler.
Neler Ürtiker ve Anjioödeme Yol Açabilir?
Her ikisinde de yakınmaların sebebi derideki alerji hücrelerinden (mast hücreleri) histamin salınımıdır. Egzersiz, deriye basınç uygulaması, soğuk gibi fiziksel faktörler, yiyecekler, ilaçlar ve enfeksiyonlar bu hücreleri uyarabilir. Bazı kronik ürtikerli hastalarda ise kişinin kan dolaşımında bulunan kendi bağışıklık sistemine ait yapıları (otoantikor) derideki mast hücrelerinden histamin salınımını uyarır. Ürtikerde her zaman neden tespit edilemeyebilir.
Ürtiker-Anjioödem Bulguları Nelerdir?
Ürtikerde kırmızı, kaşıntılı, 24 saat içinde kaybolan kabarıklıklar görülür. Bu kabarıklıklar birleşerek büyük boyutlara ulaşabileceği gibi küçük boyutlarda da kalabilirler, ortalarından iyileşerek halka gibi görünebilirler. Anjioödem göz kapakları, dudaklar, avuç içi ve ayak tabanında daha sık görülen şişlik şeklinde bulgu verir. Bazen ağız içi ve yemek borusunda da şişlik ortaya çıkabilir. Bu durum hastada nefes darlığı, yutma güçlüğü gibi şikayetlere neden olur. Anjioödem şişliklerinin gerilemesi genellikle 24 saatten uzun sürer.
Hangi Faktörler Hastalığı Tetikler?
En sık tetikleyici faktörler:
- Enfeksiyonlar: Özellikle nezle, grip gibi akut üst solunum yolu enfeksiyonları.
- İlaçlar: Her türlü ilaç ürtikere neden olabilir, fakat ağrı kesiciler, kas gevşeticiler ve antibiyotikler daha sık neden olan ilaçlardır. Ayrıca bazı tansiyon ilaçları (ACE inhibitörleri) anjioödeme neden olabilmektedir.
- Alkol, gıda ve gıda katkı maddeleri: Nadir olarak fındık, ceviz, balık, domates ve çilek gibi yiyecekler de ürtikerden sorumlu olabilmektedirler.
- Ev tozları, hayvan tüyü gibi bazı alerjenler
- Barsak parazitleri
- Aşırı stres
- Fiziksel faktörler
Ürtikerin Tedavisi Nasıldır?
Ürtikerde en önemli olan ürtikeri kötüleştiren etkenlerden sakınmaktır. Ürtiker tedavisi süresince doktorunuzun size önereceği bazı gıda maddeleri ve ilaçlardan uzak durmak gerekmektedir. Gereksiz yere ilaç kullanmamaya özen gösterilmelidir. Balık, yumurta, kabuklu deniz ürünleri, katkı maddeli gıdalardan uzak durulmalıdır. Stres ve psikolojik sorunlar ürtikere yol açan en önemli nedenler arasındadır. Stresten mümkün olduğunca uzak durulmalı ve gerekli durumlarda aşağıdaki ilaçlar kullanılmalıdır.
En sık kullanılan ilaçlar;
- Antihistaminikler; Kaşıntı ve kabarıklığı birçok hastada düzelten, tedavide öncelikle kullanılan ilaçlardır. Hastalığın rahatsızlık verici bulgularının oluşmasını engelleyerek etki ettikleri için bu ilaçları günlük olarak düzenli kullanmak (kabarıklık olsa da olmasa da) başarılı bir tedavi için çok önemlidir. Hastalığı baskılamaya yetmediği durumlarda doktorunuz ilacınızın dozunu artırabilir. Hastalığın süresi kişiden kişiye değişebildiği için bazı durumlarda uzun süreli ilaç kullanımını gerekebilir.
- Dirençli ve özel durumlarda bağışıklık sistemini etkileyen (steroidler ve siklosporin gibi) ilaçlar kullanılabilmektedir.
- Dil ve boğaz şişliği çok sık olmamakla birlikte anjioödem bulgularıdır. Nadiren görülen ve hayatı tehdit eden bu bulgu olması durumunda size en yakın sağlık birimine başvurmalısınız.