İnek sütü, birçok insan için temel bir gıda olup binlerce yıldır kullanılmaktadır. Hala popüler bir gıda olsada, son araştırmalar sütün vücut üzerinde zararlı etkileri olabileceğini öne sürüyor. Bununla birlikte, diğer araştırmalar süt ürünlerinin sağlığa faydalarına dikkat çekiyor. Peki, gerçek nedir?
Sütün Besin içeriği
Süt, kalsiyum, fosfor ve iskelet için özel öneme sahip D vitamini dahil olmak üzere 22 temel besin maddesinin 18’ini içerir.
Bir su bardağı (244 gram) tam yağlı sütün içeriği ve 50 yaş altı yetişkin bir bireyin yaklaşık olarak günlük besin ihtiyacını karşılama oranları aşağıdaki tablo içerisinde belirtilmiştir.
|Besin||Miktar||Yüzde|
|Kalsiyum||276 mg||%28|
|Folat||12 mikrogram||%3|
|Magnezyum||24 mg||%7|
|Fosfor||205 mg||%24|
|Potasyum||322 mg||%10|
|D Vitamini||124 IU||%32|
|A vitamini||112 mikrogram||%12.5|
|B12 vitamini||1.10 mikrogram||%18|
|Çinko||0.90 mg||%11|
|Protein||7-8 gram (kazein ve peynir altı suyu)||%16|
|Demir||0,073 mg||%0,6|
|Selenyum||9,03 mikrogram||%2,3|
|Doymuş Yağlar||4,5 gr||%7|
|B-6 Vitamini||0,088 mg||%6,8|
|E Vitamini||0,171 mg||%1,4|
|K Vitamini||0,732 mikrogram||%1,1|
|Niasin||0,23 mg||%1,8|
|Tiamin||0,11 mg||%9,3|
|Riboflavin||0,4 mg||%27|
Sağlık Notu: Besin içeriği aynı zamanda hayvanların beslenmesine de bağlıdır. Merada ve otla beslenen ineklerde daha fazla omega-3 yağ asidi ve %500’e kadar daha fazla konjuge linoleik asit (CLA) bulunur. Ayrıca yağda çözünen vitaminler, özellikle kalsiyum metabolizmasını düzenlemek ve kemik ve kalp sağlığını desteklemek için önemli bir besin olan K2 vitamini açısından çok daha yüksektir.
Sağlık Notu: Bu sağlıklı yağların ve yağda çözünen vitaminlerin, yarım yağlı ve yağsız süt ürünlerinde yağın alınmasından kaynaklanan lezzet eksikliğini gidermek için genellikle şekerle yüklendiği unutulmamalıdır.
İnek sütünün Faydaları Nelerdir?
1. İştah kontrolü
Araştırmalar süt ürünlerinin insanların daha tok hissetmelerine yardımcı olduğunu ve genel olarak yedikleri yağ miktarını azalttığını göstermiştir. Bu sebeple iştahı azaltmaya yardımcı olabilir.
2. Kemik gelişimi
2016 yılında yapılan bir araştırmaya göre süt, çocuklarda kiloyu ve kemik yoğunluğunu iyileştirmeye yardımcıdır. Ayrıca çocukluk çağı kırıkları yani raşitizm riskini de azaltır. Ayrıca sağlıklı kemikler, dişler ve kaslar oluşturmak ve korumak için gerekli olan proteinleri sağlar.
3. Diyabetin önlenmesi
Tip 2 diyabet, yüksek kan şekeri seviyeleri ile karakterize bir hastalıktır ve kalp hastalıkları, inme, böbrek hastalıklarına yakalanma riskinizi artırabilir.
Bir çalışma da süt içmenin yetişkinlerde tip 2 diyabetin önlenmesine yardımcı olabileceği öngörülmüştür. Bunun nedeni süt proteinlerinin kan şekeri dengenizi iyileştirmesi olabilir.
4. Kalp sağlığı
Süt yağı, HDL (iyi) kolesterol düzeylerini yükseltmeye yardımcı olabilir. Ek olarak, süt iyi bir potasyum kaynağıdır. Bu mineral kan basıncını düzenlemeye yardımcı olur.
İnek sütünün olumsuz etkileri nelerdir?
Biyolojik olarak inek sütü, hızla büyüyen bir buzağıyı beslemek içindir ve dünyada kemikleri güçlü olsun diye hiçbir canlı anne sütünden başka süte ihtiyaç duymamaktadır.
Birçok süt ürünü doymuş yağ, toplam yağ ve kolesterol açısından orta ila yüksek düzeydedir bu sebeple dolaylı olarak obezite, kalp hastalığı, diyabet ve diğer kronik durumlara da katkıda bulunur.
Süt ürünlerindeki ana karbonhidrat laktozdur ve inek sütü, diğer hayvanların sütünden daha yüksek miktarda laktoz içerir. Vücut gelişme çağında laktaz adı verilen ve laktozu parçalayan bir sindirim enzimi üretir. Ancak birçok insan yetişkinlikte laktozu parçalama yeteneğini kaybeder.
Yüksek miktarda süt alımı istenmeyen etkilere neden olabilir. Bir bardak inek sütü yaklaşık 5 g laktoz içerir. Laktoz oksidatif stres hasarı, kronik inflamasyon, nörodejenerasyon, azalmış bağışıklık tepkisi ve gen değişikliklerinin neden olduğu kısa yaşam süresi gibi değişikliklere neden olur.
Amerikan Pediatri Akademisi, çocuklarda süt tüketimi ile tip 1 diyabet arasındaki ilişki nedeniyle inek sütünün erken tanıtımına karşı uyarmıştır.
1. Akne
Süt ayrıca yetişkinlerde sivilceyi tetikleyebilir. Bu, sütün insülin ve insülin benzeri büyüme faktörü-1 (IGF-1) dahil olmak üzere belirli hormonlar üzerindeki etkisine bağlı olabilir.
2. Kemik kırıkları
Günde üç veya daha fazla bardak süt içmek kadınlarda kemik kırılması riskini artırabilir. Sütteki laktozun buna sebep olabileceği düşünülmektedir.
Başka bir çalışma daha fazla süt, hayvansal protein ve kalsiyum tüketen bölgelerde osteoporoz nedeniyle yaşlı erişkinlerde kemik kırıklarının daha yüksek olduğunu göstermiştir. Çoğu kırık riski çalışması, süt veya diğer süt ürünlerinin kemiğe fayda sağladığına dair çok az kanıt sağlar.
3. Kanserler
Yapılan araştırmalara göre, süt tüketmenin prostat ve yumurtalık kanserleri, otoimmün hastalıklar ve bazı çocukluk hastalıkları riskine katkıda bulunabileceğini göstermektedir. Sütün, insülin ve IGF-1 proteininin salınımını uyardığı bilinmektedir. Yüksek insülin ve IGF-1 seviyeleri de belirli kanser risklerinin artmasıyla ilişkilidir.
4. Laktoz İntoleransı
Laktoz intoleransı olan kişilerde süt ürünleri tüketirken sindirim semptomları görülür. Buna mide bulantısı, kusma, ishal ve ilgili semptomlar dahildir. Ancak, laktoz intoleransı olan kişilerin bazen fermente süt ürünleri (yoğurt gibi) veya tereyağı gibi yüksek yağlı süt ürünleri tüketebileceği unutulmamalıdır.
Sağlık Notu: Süt alımını diğer süt ürünleri tüketiminden ayırmak önemlidir çünkü peynir ve fermente süt ürünleri (örneğin, kefir ve yoğurt) tüketiminde insanlarda oksidatif stres ve iltihaplanma gözlenmemiştir.
Fermente süt ürünlerinin tüketimi hem oksidatif stres hem de inflamatuar belirteçler ile negatif bir ilişki göstermiştir. Fermente süt ürünleri alımı antioksidan ve antiinflamatuar, olumlu bağırsak mikrobiyotası ve kardiyovasküler hastalık riskinde azalma ile ilişkilendirilmiştir.
Yüksek süt alımı ise diyabet ve kardiyovasküler hastalık gelişimi için olumsuz bir risk olabilmektedir.
Özetle…
Süt ürünleri sağlıklı veya sağlıksız olarak kolayca sınıflandırılmaz çünkü etkileri bireyler arasında büyük farklılıklar göstermektedir.
Bazı çalışmalar süt ve kalsiyum alımının obeziteyi ve metabolik sendromu azaltabileceğini öne sürerken, diğerleri bu bulguları desteklememektedir.
Özellikle çocuklar ve ergenler üzerinde çok az araştırma yapılmıştır. Sütün yararlı olduğunu gösteren bütün çalışmalar sadece süt tüketimi ile kemik erimesi veya boy uzaması ilişkilerine bakmışlardır. Çok sayıda çalışma süt ile kemik erimesinin önlenmesi arasında bir ilişki olmadığını göstermiştir.
Referanslar
- HealthLine, Pros and Cons of Drinking Cow’s Milk [Git]
- FDC, Milk, whole, 3.25% milkfat, with added vitamin D [Git]
- Healthline, Is Dairy Bad for You, or Good? The Milky, Cheesy Truth [Git]
- Michaëlsson, K., Wolk, A., Langenskiöld, S., Basu, S., Warensjö Lemming, E., Melhus, H., & Byberg, L. (2014). Milk intake and risk of mortality and fractures in women and men: cohort studies. BMJ (Clinical research ed.), 349, g6015.
- Lanou A. J. (2009). Should dairy be recommended as part of a healthy vegetarian diet? Counterpoint. The American journal of clinical nutrition, 89(5), 1638S–1642S.
- Terry T.-K. Huang, PhD, MPH, Megan A. McCrory, PhD, Dairy Intake, Obesity, and Metabolic Health in Children and Adolescents, Cilt 63, Sayı 3, Mart 2005, Sayfa 71–80