FED ve ECB’nin faiz indirim sinyali, Türkiye için para musluklarının yeniden açılması anlamına gelebilir. Bunun için hikâyenin güçlendirilmesi önemli…
Ekonomi aktörleri 2019 yılına pek de umutlu girmemişlerdi. Yaklaşmakta olan yerel seçimler kamu maliyesi konusunda kaygı yaratırken, S-400 konusu giderek ısınıyor. ABD’nin bu konuda olası tepkisi tedirginlik oluşturuyor. Ancak işin daha çok içinde olanlar başka bir konudan endişeliydi. ABD Merkez Bankası’nın (FED) 2019 yılında faiz artırmasına, bunu yıl içinde iki kez mi yoksa üç kez mi yapacağına kafa yoruyorlardı. 2008’deki küresel ekonomik krizden çıkmak için para musluklarını açan ABD tüm dünyaya para pompalamış, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler de bu rüzgardan yararlanıp yüksek büyüme rakamları yakalamıştı. Ancak ABD ekonomisinin toparlandığına inanan FED, 2019 yılı için 600 milyar dolarlık bir miktarı geri çekmek için faiz artırım sürecine girmişti. Üstelik FED aynı hamleyi 2020 için de planlıyordu. Bu hamle Türkiye dahil tüm gelişmekte olan ülkeler için faizlerin artması, sermaye maliyetlerinin yükselmesi ve daha düşük bir büyüme temposu anlamına geliyordu.
Ancan Ocak ayı sonrasında tüm bu öngörülerde değişiklikler olmaya başladı. FED ve Avrupa Merkez Bankası (ECB) gibi diğer gelişmiş ülke merkez bankaları faiz artırımı konusunda tereddüt etmeye başladı. Aslına bakılırsa ABD özellikle ekonomik toparlanma planında değişiklik gerektirecek bir bozulma söz konusu değildir. Ancak süper güç ile Çin arasında devam eden ticaret savaşlarının küresel ekonomiye vereceği zararın tahmin edilenden daha büyük olacağının anlaşılması, Avrupa’da süregelen durgunluk ve Asya ülkelerinin toparlanamaması, FED ve ECB’nin faiz artırımlarını ertelemesine ve hatta yeniden faiz indirimlerini gündeme getirmesine neden oldu. O an itibariyle de gelişmekte olan ülkeler için rüzgar yeniden arkadan esmeye başladı.
Peki gerçekten de öyle mi? Küresel krizden çıkmaya çalışan gelişmiş ülkelerin küresel piyasaya para pompaladığı, bu sayede hızlı büyüyen gelişmekte olan ülkelerin partiler yaptığı günlere geri mi dönülüyor?
Şurası açık ki Türkiye ve diğer gelişmekte olan ülkelere bir kaç ay öncesine kadar daha çok miktarda ve daha az maliyetli para girişi olacak. Bu algı da sermaye piyasalarından hissediliyor. Ünlü Portföy Yönetim Genel Müdürü Altuğ Dayıoğlu: “FED ve ECB başta olmak üzere gelişmiş ülke merkez bankalarının parasal sıkılaşma sürecinden geri dönmeleri genel anlamda sermaye piyasaları açısından olumlu bir haber olarak algılandı. Keza son 2-3 aylık piyasa performanslarına bakarsan bu destekleyici haber akışı sayesinde pek çok ülke borsasında genelde pozitif ve güçlü bir seyir ortaya çıktı” diyor ve devam ediyor: “Özellikle Avrupa bölgesinde negatif faiz oranı taşıyan gerek kamu gerek özel şirketlerin borçlanma senetlerindeki oransal çoğalmayı dikkate alırsak, getiri arayışında ve hatta zorunluluğunda olan birçok büyük global fon, hem ürün yelpazesinde daha riskli varlık sınıflarına yönelmeye hem de kredi riski skalasında daha kötü basamaklarda olan ülke ve şirketlerin sermaye piyasası ürünlerini portföylerine eklemeye başladı. Tüm bu pozitif gelişmelere ek olarak dolar ve euro cinsinden borçlanma maliyetlerinin düşmesi carry trade imkanlarını artırarak parasal akışı reel faiz veren ülkeler lehine çevirmeyi sürdürecek. Bu açıdan Türkiye jeopolitik konularda olumlu bir ilerleme sağlarsa, ülkemize yönelik sermaye girişlerinde belirgin bir artış olabilir.”
Likiditenin bol olduğu dönemde Türkiye’de finansal ve finans dışı kurumlar borçlanma konusunda sıkıntı yaşamamıştı. Ancak zaman içerisinde daralan likidite ve artan maliyetlerle birlikte yükselen kur nedeniyle ekonomi aktörlerinin planlarında sapmalar oldu. Bu nedenle artan ve artması beklenen sermaye girişi Türkiye ekonomisi açısından hayati önlem taşıyor.
Ekonomist Mahfi Eğilmez, Kendime Yazılar sitesinde, “Likiditenin bollaşması ve ABD ve Avrupa’da faizlerin düşmesi, kaynakların yeniden yüksek faiz veren gelişmekte olan ekonomilere yönelmesine yol açıyor. Bu Türkiye için olumlu bir durum. Önümüzdeki bir yıllık dönemde yaklaşık 177 milyar dolar tutarında dış yükümlülüğün vadesi geliyor. Bunların bir bölümü yenilenmesi nispeten kolay kalemler, bir kısmı ise maliyet artışlarından ve ülke risk artışlarından oldukça etkilenen kalemler. FED ve ECB’nin kararlarının yarattığı olumlu hava, bu yükümlülülüklerin hem kolay hem de daha ucuza yenilenmesinin önünü açacak. Böylece Türkiye’de döviz girişinde ortaya çıkacak artışlar kurların da düşmesini sağlayacak. Kurların düşmesi enflasyonun da düşüşünü hızlandıracak” diyor.
Kuşkusuz bu umut edilen senaryo. Ancak beklenen para akışının sağlanması için proaktif olmak gerekecek. Öncelikle Türkiye’ye gelmesi beklenen sermaye miktarı değişkenlik gösterebilir. Bunun birkaç nedeni var. Biri likiditenin eskisi kadar çok olmayacak olması, ikincisi ise bu kez Türkiye’nin henüz güçlü bir hikâyeye sahip olmaması.
Altınbaş Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Emre Alkin, “2008’de çıkan krizden çıkmak için merkez bankaları bol likidite düşük faiz stratejisini uyguladı. Sonra sürecin sonunda bilançoları daraltmaya kalktılar, adım adım faizleri yükselterek ortalığı toplarlamaya çalıştılar, ama olmadı. Şimdi başka bir sürece geçiyoruz. Eskisi gibi bol likidite düşük faiz değil, kontrollü likidite düşük faiz sürecine giriyoruz. Yani buradan çok para gelecek diye bir durum söz konusu değil” diyor ve devam ediyor: “Buradan gelişmekte olan ülkelerin tümüne para akışı olmayacak. Bir hikayesi olan ülkeye gidecek. Likidite doğru işi arayacak; markalaşmış, dijital altyapısını tamamlamış, insan kaynağı gelişimi yüksek yerler arayacak. Eskiden istikrar arardı, şimdi istikbal arıyor.”
Türkiye’de son dönemde şirket kârlılıklarının gerilemesi, özellikle bölgesel konjonktürdeki belirsizlikler ve kur tarafındaki hareketler, bugün için Türkiye’ye yatırım yapmak isteyen yatırımcıların dikkatle izlediği gelişmeler. Tüm bu gelişmelere karşın Türkiye, Avrupa ve Hindistan arasındaki gelişmekte olan pazarlar içerisinde yapısallık ve getiri-risk dengesi anlamında en cazip pazarlardan biri. Elbette Türkiye halen yüksek faiz veren ülkeler arasında yer alıyor. Bu da yatırımcıyı cezbedecektir. Diğer yandan, yatırımcılar dünyada düşme eğilimine giren ve Türkiye’de de düşmesi beklenen faizlerin seyrini yakından takip edecektir.
Morgan Stanley ekonomisti Ercan Ergüzel, TCMB’den Temmuz toplantısı faiz indirimi beklentisini 100 baz pundan 250 baz puana çıkardı. Ekonomist, söz konusu revizyonun yeni TCMB Başkanı Murat Uysal’ın yakın zamanda Anadolu Ajansı ile gerçekleştirdiği mülakatta söyleminden kaynaklandığı belirtildi.
Konu üzerine tahmin yapan İş Yatırım ise TCMB’nin 25 Temmuz toplantısında 400 baz puanlık bir indirim bekliyor. Kurumdan yapılan açıklamada, “Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tek haneli faiz vurgusu ve Merkez Bankası Başkanı Uysal’ın açıklamaları sonrası 25 Temmuz PPK toplantısı faiz indirim beklentimizi 400 baz puana çıkardık” denildi. İş Yatırım ayrıca Temmuz’un ardından yılın kalan üç toplantısında 100’er baz puanlık indirimle politika faizinin %17’ye çekilmesini bekliyor. Atılacak adımların ivmesi reel getiri seviyesini etkileyeceği için yakinen takip edilecektir. Ancak yatırımcı tarafında kur gelişmeleri de dikkatle izleniyor. Zira Türkiye’ye dolar bozdurarak giren yatırımcılar için kur tarafının stabilizasyon sağlaması çok daha önemli. Son dönemde kurda görülen stabil durum bu açıdan yatırımcılara umut veriyor.
Dünya Bankası 2019 için dünya büyüme tahminini yüzde 0,3 küçülterek yüzde 2,6’ya indirdi
Diğer taraftan ticaret savaşları nedeniyle dünya ekonomisi kan kaybetmeye devam ediyor. Dünya Bankası’nın Haziran 2019 Küresel Ekonomik Beklentiler Raporu, 2019 için dünya büyüme tahminini yüzde 0,3 küçülterek yüzde 2,6’ya indirdi. Rapor ayrıca 2020 ve 2021’de sırasıyla yüzde 2,7 ve yüzde 2,8’lik bir performansı öngörüyor. Dünya ekonomisi için yüzde 2,5-3 aralığı ekonomik durgunluğa/resesyona giriş sınırı olarak kabul ediliyor. Benzer şekilde JP Morgan, Küresel İmalat Sanayi Satınalma Yöneticileri Endeksi’nin (PMI) son altı buçuk yılın en düşük seviyesine gerilediğini açıkladı. Endeks, Mayıs ayındaki 49,8 puan düzeyinden Haziran’da 49,4 puana indi. Böylece JPMorgan Küresel İmalat Sanayi PMI Endeksi 2012 yılı ikinci yatırısından bu yana ilk kez arka arkaya iki ay düşüş göstermiş oldu. Endekste 50 puanın altı daralmaya işaret ediyor.
Üstelik ticaret savaşları tarafında ufukta bir yumuşama da görünmüyor. Geçtiğimiz hafta ABD Başkanı Donald Trump, isterse Çin’e uygulanan vergileri yükseltebileceğini tehdidini yineledi. Trump, “İstersek Çin’i endişelendiren tarifeleri artırmak için çok yolumuz var. Daha tarife uygulayabileceğimiz 325 milyar dolarlık ürün var. Çin ile görüşmelerimiz sürüyor, keşke halihazırda yapılan anlaşmayı bozmasalardı” dedi. Yani ABD, ticaret savaşlarını sonlandırma konusunda pek hevesli görülmüyor.
Dünya ekonomisi ticaret savaşları nedeniyle 2020 yılına kadar 1,2 trilyon dolar kaybedecek
Hal böyle olunca dünya ekonomisi kan kaybetmeye devam edecek. Emre Alkin, dünya ekonomisisinin ticaret savaşları nedeniyle 2020 yılına kadar 1,2 trilyon dolar kaybedeceğine işaret ediyor. Bu da likiditenin daha güvenli limanları tercih etmesi anlamına gelecek. Quanta Finansan Danışmanlık Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Turan, “ABD iç dinamiklerinden kaynaklanan olumsuzluklardan değil, ticaret savaşlarının oluşturacağı olumsuz ortam, bunun küresel ekonomiye vereceği zarar ve bunun ABD ekonomisine etkileri nedeniyle böyle bir karar aldı. Yani küresel ekonomiye yönelik beklenti çok kötü. Çin’e ve Kore’ye ilişkin veriler bunu teyit ediyor. Aynı şekilde Alman ekonomisi de yavaşlıyor. Küresel ülkeler daha az üretim yapacaksa küresel ekonomi bundan olumsuz etkilenir. Sermaye, güvenli limanlara kaçar” diyor ve devam ediyor: “Gelişmekte olan pazarlar için artış kolay görünmüyor. Öyle olsa bile şok seçici davranacaklar. Rezervleri yüksek olan, tasarruf fazlası veren piyasalara giriş olur. Emtia fiyatları düşeceği için emtia üreticilerine giriş olur.”
Türkiye’nin önümüzdeki dönemde likiditeyi çekebilmek için hem rakibi gelişmekte ülkeler arasında hem de güvenli liman kabul edilen ülkeler arasından sıyrılması gerekecek. Dünya Bankası raporu Türkiye için 2019 yılı büyüme tahminini 2,6 puan düşürerek eksi yüzde 1, 2020 için ise yüzde 3 olarak öngörüyor. Bu noktada Türkiye, büyüme anlamında ivmesini artırmak ve beklenenden daha iyi sonuçlar ortaya koymak durumunda. Son dönemde ekonomik anlamda alınan tedbirler ve ortaya konan yaklaşım da büyümeyi destekler nitelikte görülüyor. Eğer Türkiye bunu başarabilirse ihtiyaç duyduğu şekilde sermaye çekebilir.
Peki bu para nereye gelebilir? Altuğ Dayıoğlu, “Bu artışın ağırlıklı olarak hisse senedi piyasalarına gireceğini söyleyebiliriz. Bono piyasasının daha sınırlı faydalanacağını düşünmekteyiz, keza likidite azlığı ve TL oynaklığı buradaki ilgiyi oldukça azaltmış durumda. Öte yandan, uluslararası sermaye piyasaları ölçeğinde bakarsak Türk Eurobond’larına ilginin özellikle Avrupa bölgesinde negatif faiz oranlı sabit getirili enstrümanların çoğalması sebebiyle default riskinde bir zıplama olmadığı müddetçe azalacağını öngörmüyoruz.” diyor. Bugün büyüme rakamlarında halen ciddi bir hareketlilik olması sebebiyle, Avrupa’da yeni faiz indirimleri dahi gündeme geliyor. Avrupa için geçici bir tedbir olarak düşünülen ancak beşinci yılını dolduran negatif faizlere karşın, ECB halen hedeflerine ulaşabilmiş değil. Küresel ekonomik büyümenin yavaşlaması ile birlikte, negatif faizler bir süre daha kalacak gibi duruyor. Ancak negatif faiz bankaların güç kaybetmesine, tasarruf sahiplerini olumsuz etkilemesine, özel sektör borçlanmasına ve varlık fiyatlarının yükselmesine neden oluyor.
Bu ortamda Türkiye ve diğer tüm gelişmekte olan ülkeler için fırsatlar doğabilir. Gelişmekte olan ülkeler 2019 yılına zorlu bir giriş yapmışken, FED ve ECB’nin aldığı karar ile bir miktar da olsa soluk almış gibi görünüyor. Bugün için kur tarafında yaşanan sakinlik bunun en iyi kanıtı. Ancak bu gelişmeler karşısında rahatlığa düşmemek gerekir. Türkiye küresel ekonomideki bu dalgalı dönemde temkinli, ama heyecanlı bir şekilde yol almalı. Birçok farklı küresel dinamik nedeniyle olduğundan daha tedirgin durumdaki yatırımcıları çekmenin yolu büyük ölçüde ortaya net ve açık bir hikaye koyabilmekten geçiyor. Dünya ekonomisinin bu denli yavaşladığı bir ortamda bütün ülkeler, para kazanmanın ötesinde sermayeyi korumanın peşinde. Bu nedenle Türkiye’nin sermaye çekme konusunda rekabet ortamı da zorlaşıyor. Geçtiğimiz dönem içinde açıklanmış olan reform paketlerinin devreye girmesi ve jeopolitik sorunların gündemden düşmesi sıcak para kadar uzun vadeli yatırımlar için de Türkiye’yi yatırımcıların gündemine sokabilir.