Sevilla Üniversitesi’nde görevli İspanyol bilim insanları geçtiğimiz günlerde doğada yer alan bir geometrik şekil keşfettiler. “Scutoid” adı verilen bu geometrik şekli aslında vücudumuzda barındırıyoruz.
Vücudumuzda bulunan epitel doku hücrelerinin veya basit bir tabirle derimizdeki hücrelerin şekilleri “scutoid” şeklinde.
Şeklin ismi bazı böceklerin kabuklarında bulunan ve “scutellum” adındaki yapıdan geliyor. Şeklin keşfi ilk olarak bilgisayar ortamında yapılan bir modelleme ile başlayan bir süreç sonunda tamamlandı.
Scutoid’in keşfinin epitel doku hücrelerinin üç boyutlu yapısını anlamada yardımcı olacağı ve bu bulgular sonucunda doku mühendisliğinin gelişimine katkıda bulunacağı düşünülüyor.
Neye Benziyor bu Scutoid?
Küp ya da küre gibi üç boyutlu bir şekil ama daha çok yamultulmuş bir prizmaya benziyor. Keşfeden ekipten biyofizikçi Javier Buceta ise onu daha çok fermuarlı bir prizma olarak adlandırıyor.
Fermuarlı prizma mantığı da şuradan çıkıyor. Beşgen prizmanın bir çadır olduğunu hayal et ve ardından köşelerden birinde fermuar olduğunu düşün. O fermuarın yukarıdan aşağıya doğru açtığını kafanda canlandırırsan çıkacak şekil olan scutoidi hissedebilirsin.
Neden önem taşıyor?
Bilim adamları hücrelerin scutoid şeklinde iken enerji kullanımını en aza indirgediklerini, stabilitelerini de maksimum düzeye yükselttiklerini görmüşler. ABD’nin Pensilvanya eyaletindeki Lehigh Üniversitesi araştırmacılarından Javier Buceta, bu tespitin yapay organ yapımında mühendislerin verimli model geliştirmelerine yardımcı olacağını belirtti.
Scutoid şekli nasıl ortaya çıktı?
Biyologlar epitel doku hücrelerimizi ilk kez görmediler tabiki ama şeklini bir türlü anlayamadılar. Mikroskop altında incelediklerinde bu hücrelerin prizma şeklinde olduğunu düşündüler. Fakat daha sonra bu hücrelerin bazı durumlarda farklı bir şekilde biraraya geldiklerini gördüler. Bu kez onların prizma değil de “frustum” şeklinde olduklarını zannettiler. Frustum şeklini bir tarafı kesik bir piramit gibi hayal edebilirsiniz. Ancak hücreler bazen öyle bir birleşip çok sıkı bir doku haline geliyorlar ki bunu ne prizma ne de frustum gibi bilinen şekiller açıklayamıyor. Bunun üzerine Luis Escudero öncülüğünde ( ki bu isim önemli unutmayın) bu araştırmayı yapan biyologlar matematikçilerle işbirliği yapıp nasıl bir hücre şeklinin bu yapıyı oluşturabileceğini araştırıyorlar. Matematikçiler çeşitli modellemeler yaptıktan sonra “scutoid” şeklinin en iyi açıklamayı yaptığını buluyor.
İsim konusuna da gelirsek bu şeklin modellemesini yapan İspanyol matematikçilerden biri ismi
” Projenin biyolog liderinin adı Escudero. Latince karşılığı “escudo.” İşte biz de aramızda şakayla karışık “escu-toids” demeye başladık. Sonra da bu şekil için başka bir isim düşünemez olduk. ”
diyerek açıklamıştır.
Keşfettiği yıldıza kendi ismini veren astronomlar gibi bu biyolog da hücrenin şekline kendi ismini vermiş.