EKO V‹T R‹N OCAK 2014 109
GELECEK BEŞ YILDA HIZLI BÜYÜYECEK
Kırgızistan’ın Başkenti Bişkek
Orta Asya'da Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla kurulan beş ülkeden biri olan Kırgızistan, demokratik anlamda yönetilen ilk ülke olma özelliğine sahip. Kırgızistan, elde ettiği siyasi başarıların yanında ekonomi açısından da kapsayıcı bir
kalkınma sürecine girdi. Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev'in liderliğinde hızla gelişen Kırgızistan, Orta Asya’da yıldızı
parlayan ülkeler arasında gösteriliyor. Atambayev, İstikrarlı Kalkınma Stratejisi ile Kırgızistan’ın önümüzdeki beş yıl içinde ekonomide daha hızlı büyüyeceğine dikkat çekiyor.
ÖZEL DOSYA / KIRGIZİSTAN
KIRGIZİSTAN GENEL BİLGİLER Resmi adı : Kırgızistan
Yönetim şekli : Cumhuriyet
Başkent : Bişkek
Diğer şehirler : Oş, Talas, Celalabad, Narın İdari yapı : 7 Eyalet (oblast) ve 1 Şehir İdaresi Komşuları : Çin, Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan Yüzölçümü : 199,951 km2
Nüfus : 5.5 milyon
Etnik dağılım : Kırgız (%65), Özbek (%13), Rus (%12)
Dil : Kırgızca, Rusça
Para birimi : Som (Ocak 2012: 1 USD = 46,85 KGS)
KırgızistanKırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev
1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla bağımsızlığını ilan eden Kırgızistan, Sovyet sistemine enteg- re olmuş ekonomisini yeniden yapı- landırma zorunluluğuyla karşı kar- şıya kaldı. Bu bağlamda en öncelik- li konular birliğin dağılmasından sonra başlayan hızlı ekonomik kü- çülme sürecini durdurmak ve fiyat li- beralizasyonu nedeni ile oluşan yük- sek enflasyonu aşağı çekmek olarak ortaya çıktı.
1990’lı yılların ortalarında dö- nemin Cumhurbaşkanı Askar Akayev, Batı ülkeleri ve uluslararası donörlerin de desteğiyle bir pazar reformu programı başlattı. 1993 yı- lında ulusal para tedavüle girmiş, fi- yatlar serbest bırakılmış, varlıklar belli düzeylerde özelleştirilmiş ve serbest bir ticaret rejimi kabul etti.
Bu aşamada Akayev, muhafazakar bürokratların ve Sovyet tarzı plan- lı ekonomiye alışmış parlamentonun muhalefeti ile karşılaştı.
Günümüzde ise pazar ekono- misine geçiş sürecinde ciddi bir muhalefet kaldı ve uygulanan prog- ramların olumlu sonuçları alınma- ya başlandı.
LİBERAL EKONOMİK REFORMLARI UYGULUYOR
Kırgızistan hükümeti, Orta Asya devletleri arasında piyasa ekonomi- sine geçiş açısından en liberal eko- nomik reformları uygulayan hükümet oldu. Bu reformların birçok olumsuz koşul altında yapılmasına rağmen, Kırgızistan hükümeti ekonomide is- tikrarın sağlamasında önemli başa- rılar elde etti. Konvertibilite ve faiz
oranlarında liberalizasyon sağlan- mış, özelleştirmeye ağırlık verildi ve özel sektörün ekonomiye katılımı güçlendirildi.
Kırgızistan’da küçük ölçekli iş- letmelerin gerçekleştirdiği ticaret baş- ta olmak üzere hizmet sektörü eko- nomide en büyük paya sahip. Bunun yanında tarım sektörü de ekonomideki ağırlığını sürdürüyor. Ülkede altın üretimi de önemli yer tutuyor.
ÖZEL DOSYA / KIRGIZİSTAN
ırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev, Kırgızistan’ın 2017 yılında “İş yönetimi” (Doing Business) uluslararası izlemesinde en iyi 30 ülke arasında yer alabileceğini söylüyor. 2013-2017 yılları dönemi için ülkenin İstikrarlı Kalkınma Stratejisi taslağının eski ve yeni metni karşılaştırıldığında çok önemli bir değişim olacağını söyleyen Atambayev, sözle- rine şöyle devam ediyor: “Yeni strateji belgesine daha ön- ce dahil edilmemiş bölümler eklendi. Bu doğrultuda bir- çok bölüm güncellendi. Şu anda yönleri net biçimlenmiş,
düzeltilmiş strateji önümüzde. Hayalimizde Kırgızistan’ın siyasette olduğu gibi, ekonomik planda da sağlam, de- mokratik bir devlet olması yönündedir.”
Atambayev, 2017 yılında yeni iş sahalarıyla birlikte on binlerce yeni işyerinin açılacağını belirtiyor. Atambayev,
“Halkımız karışıklık, bitmez tükenmez devrimlerden yo- ruldu. Çalışmaya başlama zamanı geldi, çünkü halkımız bunun iktidarın tüm dalları tarafından gerçekleştirilecek gerçek bir belge olduğuna büyük bir ümit bağlamaktadır- lar” diyerek sözlerini tamamlıyor.
K
KIRGIZİSTAN, 2017’DE DOİNG BUSİNESS
LİSTESİNDE 30 ÜLKEDEN BİRİ OLACAK
EKO V‹T R‹N OCAK 2014 113 EKO V‹T R‹N OCAK 2014
112
GSYH’nin yüzde 43,3’ü hizmet sektöründen
Değişkenlik gösterebilen altın fi- yatları, üretim seviyesi ve iklim ko- şullarından ekonomi önemli ölçüde etkilenebiliyor. KC Milli İstatistik Komitesi verilerine göre 2011 yılın- da Kırgızistan’ın GSYH’si 5919,1 milyon dolar seviyelerinde.
Kırgızistan’da kayıt dışı ekono- minin de oldukça büyük olduğu de- ğerlendiriliyor. Kırgızistan, yüksek dış borcu sebebiyle Dünya Bankası ve IMF tarafından ortak yürütülen Aşırı Borçlu Fakir Ülkeler (HIPC) Programına 2006 yılında başvura- rak 1 milyar dolara yakın borcun si- linmesi gibi imkanlardan faydalan- mayı gözden geçirdi. Ancak, bu prog- rama dahil olunmasının prestij kay- bına sebep olacağı nedeniyle, ayrıca IMF ve Dünya Bankası’nın ülke eko- nomisi üzerinde bulunacağı çeşitli ta- leplerin yükümlülüğüne girilmek is- tenmemesinden 2007 yılı Şubat ayın-
da hükümet bu programa dahil ol- maktan vazgeçti.
ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER TARIM, ORMANCILIK VE BALIKÇILIK
Bişkek Ticaret Müşavirliği ülke ra- porunun, Kırgızistan Milli İstatistik Kurumu verilerine dayandırarak sun- duğu rakamlara göre 2009 yılı içeri- sinde Kırgızistan GSYH’nın yüzde 22’sini tarım, avcılık, ormancılık ve ba- lıkçılık; yüzde 16’ini ticaret, otomobil
ve özel kullanım eşyaları tamiri; yüz- de 12’sini ise imalat sanayi oluşturuyor.
20 Aralık 1998'de Dünya Ticaret Örgütü üyeliğine kabul edilen Kırgızistan, o zaman için Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri arasında bir ilki gerçekleştirildi. Tüm bunlarla birlikte, geçiş sürecini ya- şayan diğer tüm ekonomiler gibi Kırgızistan ekonomisi de ciddi zor- luklardan geçti. Ülkede işsizlik önem- li bir sorun olarak hayatı etkilemeye devam ediyor.
ÖZEL DOSYA / KIRGIZİSTAN
TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER Başlıca Ekonomik Göstergeler (2012)
Kişi başına gelir 1.209,7 dolar Direk yabancı yatırımlar 590,7 milyon dolar
Enflasyon 7,5 %
İşsizlik oranı 8,5 %
Ortalama ücret 232,0 dolar
2011 yılında Kırgızistan Gayrisafi Yurtiçi Hasılası 273,1 milyar som olarak gerçekleşti.
Kırgızistan’da 2011 yılında sa- nayi üretim tutarı 161,8 milyar som oldu. Kırgızistan Merkez Bankası’nın verilerine göre, 2011 yılında Kırgızistan GSYH’nin yüzde 43.3’ü hizmet sektörü olup hizmet sektörünün reel büyüme oranı ise yüzde 4.8.
GSYH’nin yüzde 19,7’sini
tarım, yüzde 20.6’sını sanayi, yüzde 4.9’unu inşaat sektörleri oluşturuyor. Mevcut verilere göre, Kırgızistan ekonomisi he- nüz istikrarlı ve uzun vadeli bir toparlanmayı gerçekleştirebile- cek ekonomik çeşitliliğe ulaşa- mamış görülüyor. Altın sektörü haricinde, sadece tekstil ve kon- feksiyon imalatı gerçekleştirili- yor ve sanayi bu sektörlerin dı- şında çok sınırlı kalıyor.
Kırgızistan’da reel GSYH, ba- ğımsızlıktan sonraki dört yıl içerisinde yüzde 50 oranında küçüldü.
Ekonominin tekrar büyümeye baş- laması ise 1996 yılında tarım üreti- mindeki artış ve Kumtor Altın Madeni’nin hizmete sokulmasıyla mümkün hale geldi. Kumtor’un üre- time başlamasıyla 1997 ve 1998 yıl- larında GSYH’deki artış hızlanmış, ancak 1998 yılında Rusya’da patlak veren mali kriz nedeniyle yine düşü- şe geçmişti. 1999’dan itibaren tarım ve altın sektörlerine bağlı olarak bü- yümeye devam etti. 1999 - 2001 yıl- larında ortalama yüzde 4.6’lık büyü-
me sağlandı. 2002 yılı için Kırgızistan Merkez Bankası yüzde 4.5’lik bir GSYH artışı öngörmüş, ancak bir for- ce majeur etkenler nedeniyle bu dö- nemde Kırgız ekonomisi büyüme- miştir (yüzde 0.0 oranında GSYH ar- tışı). Bunun nedeni bir Kırgız-Kanada ortak teşebbüsü tarafından çalıştırı- lan Kumtor altın madeninde mey- dana gelen bir kazadan sonra üreti- min durması oldu. Üretim ilerleyen aylarda devam etmiş, ancak yıllık toplam üretim bir önceki yıla göre yüzde 30 oranında daha düşük olarak gerçekleşti. 2003 yılında Kumtor’un üretiminin kazadan önceki seviyesi-
ne ulaşması ve dünya piyasalarında altının fiyatının yüksek değerlerde seyretmesi sayesinde yüzde 6.7’lik bir büyüme oranına ulaşıldı,
SANAYİNİN
ÇEŞİTLENDİRİLMESİNE YÖNELİK YENİ
POLİTİKALAR
2004 yılında ise büyüme yüzde 7.1 olarak gerçekleşmişti. 2005 yılında al- tın üretimindeki düşüş, bir kez daha ülkenin makroekonomik göstergeleri üzerinde etkili oldu ve Kırgızistan’ın GSYH’si yüzde 0.6 oranında küçül- dü. Dönemin Ticaret, Sanayi ve Turizm Bakanı Almazbek Atambayev’in 2 Şubat 2006 tarihin- de yapmış olduğu bir açıklamaya göre Kumtor madenindeki altın re- zervleri tükeniyor ve ülke ekonomi- sinin tek bir altın madenine bu de- rece bağımlı olması ciddi sıkıntılar yaratıyor. Atambayev’in açıklama- larına göre Kırgızistan’ın acil olarak sanayinin sektörel çeşitlendirilmesine yönelik yeni politikalar uygulamaya başlaması gerekiyor.
Maden rezervleri tükeniyor
Almazbek Atambayev’in 2 Şubat 2006 tarihinde
yapmış olduğu bir açıklamaya göre Kumtor
madenindeki altın rezervleri tükeniyor ve ülke
ekonomisinin tek bir altın madenine bu derece
bağımlı olması ciddi sıkıntılar yaratıyor.
EKO V‹T R‹N OCAK 2014 105
HABER / KIRGIZİSTAN
EKO V‹T R‹N OCAK 2014 104
ürkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu, Türkiye ile Kırgızistan arasında yatırım ilişkilerine hukuki zemin sağlayan Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması'nın yenilen- mesi sürecinin bu yılsonuna kadar ta- mamlanmasını beklediklerini be- lirtti.
Hisarcıklıoğlu, Jannat Otel'de düzenlenen Türkiye-Kırgızistan İş Forumu'nda yaptığı konuşmada, kar- deş ülke Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenen Türkiye- Kırgızistan İş Forumu'nda bulun- maktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev'in liderliğinde hızla gelişen Kırgızistan'ı bölgenin parlayan yıldızı olarak gördüklerini ifade eden Hisarcıklıoğlu, Atambayev'in, cumhurbaşkanı seçil- mesinden hemen sonra ilk resmi zi- yaretini yine ülkemize yaptığını ha- tırlattı. Bu ziyaretin ardından iki ül- ke arasında ilişkilerin daha da güç- lendiğini anlatan Hisarcıklıoğlu,
"Ancak, Türk ve Kırgız iş dünyası ola- rak daha önümüzde uzun bir yol ol- duğunun da farkındayız" dedi.
Kırgızistan'ın bağımsızlığını ilk tanıyan ülke olan Türkiye'nin, ülke- nin her zaman yanında olduğunu belirten Hisarcıklıoğlu, önümüzdeki yıllarda bu beraberliğin güçlenerek devam edeceğini dile getirdi.
Hisarcıklıoğlu, dünya ekonomi- sinin yüzde 75'ini kapsayan ABD, AB ve Pasifik ülkelerinin tek çatı altında toplandığına dikkati çekerek,
"Maalesef biz Türkiye olarak bunun çok farkında değiliz. AB'ye girdik gir- dik, giremezsek, ABD ile özellikle bu Transatlantik Antlaşmasına benzer bir müzakereyi bizim de başlatmamız lazım. Yoksa büyük pazarın içinde ol- mayacağız" dedi.
Kırgızistan'ın elde ettiği siyasi ba- şarıların yanında ekonomi açısından da kapsayıcı bir kalkınma sürecine gir- mesinin Türk özel sektörünün en büyük arzusu olduğunu ifade eden Hisarcıklıoğlu, Kırgızistan ile birlik- te çalışabilecek birçok alan olduğunu, ülkenin stratejik hedeflerinden biri olan "ekonomik büyüme yoluyla ya- şam kalitesinin yükseltilmesi" için birlikte çalışılabileceğini kaydetti.
TÜRKİYE'DEN KIRGIZİSTAN’A
İPEK YOLU'NU CANLANDIRMA ÖNERİSİ
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu,
Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te Kırgız ve Türk iş adamlarıyla bir araya geldi.
Rifat Hisarcıklıoğlu, Kırgız hükümetine ve iş adamlarına, "İpekyolu'nu birlikte canlandırma, turizmi geliştirme" önerisinde bulundu.
T
Hisarcıklıoğlu, özellikle hazırlıkları hızla devam eden "Kırgızistan 2030"
çalışmalarına katkı sağlayabilecek- lerini dile getirerek, "Bu anlamada ge- rek TOBB gerekse Birliğimize bağlı olarak faaliyet gösteren Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi (TOBB-ETÜ) ve Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) kanalıyla her türlü teknik desteği vermeye ha- zırız" dedi.
“ENERJİDE ORTAK PROJELER
GELİŞTİRİLEBİLİR”
Kırgızistan'da bulunan zengin su kaynaklarının elektrik üretiminde önemli bir işbirliği fırsatı olduğunu belirten Hisarcıklıoğlu, Kırgızistan'ın hidroelektrik potansiyelinin ekono- miye kazandırılması için ortak pro- jeler geliştirebileceğine dikkat çekti.
Türkiye'nin turizm alanında dün- yanın en çok turist çeken 6. ülkesi ol- duğunu ve bu alandaki deneyimini Kırgızistan ile paylaşabileceğini kay-
deden Hisarcıklıoğlu, "Özellikle Orta Asya bölgesinde büyük potansiyele sahip olan Issık Gölü'nün turizm alanında yatırıma açılması için işbir- liği yapabileceğimizi düşünüyorum"
diye konuştu.
Piyasa ekonomisine geçiş süre- cindeki Kırgızistan'ın gittikçe ağırla- şan konut sorununu çözmek için toplu konut projelerini birlikte hayata geçirebileceklerini ifade eden Hisarcıklıoğlu, potansiyel işbirliği alanlarının bir diğerinin de lojistik ol- duğunu kaydetti. İki ülke arasındaki karayolu taşıma ücretinin hali hazırda 12 bin dolar civarında olduğunu be- lirten Hisarcıklıoğlu, ikili ticaretin art- ması için taşıma maliyetlerinin azal- tılması, karayoluna alternatif ulaş- tırma imkanlarının geliştirilmesi ge- rektiğinin altını çizdi.
Bu çerçevede İpek Yolu'nun ye- niden önem kazandığına işaret eden Hisarcıklıoğlu, "İpek Yolu Asya Pasifik bölgesini diğer okyanuslara ve denizlere bağlayan, Çin'den
Akdeniz'e, oradan Avrupa'ya kadar uzanan coğrafyanın ekonomik atar- damarıdır. İpek Yolu'nu geniş tren ağ- larıyla, otobanlarla yeniden canlan- dırmalıyız" dedi. Böylece Hazar, Karadeniz ve Akdeniz'in birbirine bağlanacağını kaydeden Hisarcıklıoğlu, bu şekilde bölgenin küresel ekonomiye daha güçlü bir şe- kilde entegre olacağını söyledi.
YATIRIMCILARA AÇIK ÇEK Kırgızistan Başbakan Yardımcısı Tairbek Sarpashev ise, Türk işa- damlarının yatırımlarını Kırgızistan’a çekmek istediklerini belirterek, bilim, ekonomi ve sosyal alanlarda işbirli- ği yapmak istediklerini ifade etti.
İhalelere Türk yatırımcıları davet eden Sarpashev, “Kapılarımız sizle- re açık. Hükümetimiz ciddi imkanlar sağlayacaktır. Şirketlerin deneti- minde önemli esneklikler getiriyoruz.
Elektrik ve enerjinin yüzde 90’ı kul- lanamıyoruz. Potansiyelimizi sizinle değerlendirmek istiyoruz” dedi.
Ekovitrin Dergisi Yönetim Kurulu Başkanı Kamuran Abacıoğlu (sağda), Manas Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Sabahattin Balcı (solda), TOBB Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu (ortada).
HİSARCIKLIOĞLU VE TÜRK İŞ ADAMLARINA KIRGIZİSTAN’DA BÜYÜK İLGİ
TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu ve beraberindeki heyet Kırgızistan’da ilgi ile karşılandı.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev, Hisarcıklıoğlu ve Türk-Kırgız İş Konseyi Başkanı Ahmet Kaya ile her iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi için görüştü.
HABER / KIRGIZİSTAN
isarcıklıoğlu ve beraberindeki heyet, ikili görüşmelerin ardın- dan Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev'in onurlarına verdiği yemeğe katıldı.
Atambayev, Cumhurbaşkanlığı Konutu'ndaki yemekte yaptığı ko- nuşmada, Hisarcıklıoğlu ve berabe- rindekileri ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti dile getirerek, "Ana yurdun havası geldi bize. Türk iş adamı heyeti ve kardeşliğimiz böy- ledir" dedi.
Asya'da birçok bölgede Türklerin yaşadığını hatırlatan Atambayev,
"Ankara'dan Rusya'ya kadar, Astana'dan Ankara'ya kadar bir bir- lik yapsak çok güzel olacak" diye ko-
nuştu. Türkiye'nin Türk Cumhuriyet- lerinin en büyüğü ve güçlüsü oldu- ğunu vurgulayan Atambayev, bu ne- denle Türkiye'nin sorumluluğunun da büyük olduğunu söyledi.
Atambayev, Orhan Gazi İznik'i alırken Kırgızların da gelerek destek olduğunu hatırlatarak, Türklerin bü- yük bir ortak tarihi olduğunu, gele- ceklerinin de o kadar büyük olacağını ifade etti.
Türk yatırımcıları Kırgızistan'a beklediklerini belirten Atambayev,
"Bizim için Türkiye’miz anavatanımız, o büyük bir yıldız gibi. Uzakta gör- müyoruz, ama biliyoruz Türkiye var, anavatanımız var. Türkiye her zaman kalbimizde" dedi.
ATAMBAYEV: ANKARA'DAN
RUSYA'YA, ASTANA'DAN ANKARA'YA KADAR BİRLİK İÇİNDE OLMALIYIZ
“YATIRIMLAR KISA ZAMANDA 5-10 MİLYAR DOLARA ÇIKACAK”
Hisarcıklıoğlu da Kırgızistan'da olmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Kırgızistan'a illerinde kanaat önderi olan oda başkanla- rıyla geldiklerini belirten Hisarcıklıoğlu, oda başkanlarının il- lerine döndüğünde buradaki yatı- rım imkanlarını iş adamlarına an- latacaklarını söyledi.
Kırgızistan'da Türk iş dünyasının yaptığı yatırımların 500 milyon do- lar civarında olduğunu kaydeden Hisarcıklıoğlu, bunun yeterli olma- dığını kısa zamanda bu rakamın 5 hatta 10 milyar dolara çıkacağına inandığını ifade etti.
Hisarcıklıoğlu, Kırgızistan'ın, bölgesinin atılıma en açık ülkesi olduğunu belirterek, "Kırgızistan ge- leceğin parlayan kutup yıldızıdır" di- ye konuştu.
H
TÜRK-KIRGIZ İŞ ADAMLARI AKŞAM YEMEĞİNDE BİR ARADAYDI
TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu (solda), Türk-Kırgız İş Konseyi Yürütme Kurulu Başkanı Ahmet Kaya (sağda), Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te Kırgız ve Türk iş adamlarıyla birlikte Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in ev sahipliğinde düzenlenen akşam yemeğine katıldı.