Yetişkinlerle kıyaslandığında çocuklar hızlı öğrenir, gelişmekte olan beyinleri akıl almaz bir hızla bilgiyi emer. Her nasılsa nöronları yeni bilgileri daha kolay kavramakla kalmıyor, sürekli yeni deneyimlerle dolup taşarken bile bu bilgilere sıkı sıkıya tutunuyor.
Almanya’daki Regensburg Üniversitesi ve ABD’deki Brown Üniversitesi’nden nörobilimcilerden oluşan bir ekip, genç beyinleri bu kadar verimli kılan şeyin ne olduğunu keşfetmiş olabilir.
Her şey GABA (gama-aminobütirik asit) olarak bilinen ve öğrenme sırasında ve sonrasında çocuklarda artış göstererek genç beyinleri ‘uber-süngerlere’ dönüştüren bir beyin kimyasalına bağlı.
Brown Üniversitesi’nden bilişsel psikolog Takeo Watanabe, “Genellikle çocukların yetişkinlerden daha verimli öğrendiği varsayılır, ancak bu varsayım için bilimsel destek en iyi ihtimalle zayıftır” diyor.
İlgili beyin mekanizmalarını araştıran ekip, görsel bir öğrenme faaliyeti sırasında çocukların görsel korteksindeki GABA konsantrasyonlarını dolaylı olarak ölçmek ve yetişkinlerden ne kadar farklı olduğunu görmek için fonksiyonel MRS (fMRS) adı verilen gelişmiş bir nörogörüntüleme tekniği kullandı.
Ölçümler, yaşları 8 ila 11 arasında değişen 55 çocuk ve yaşları 18 ila 35 arasında değişen 56 yetişkinde, görsel öğrenme görevi başlamadan önce, öğrenme süreci sırasında ve faaliyet sona erdikten sonra olmak üzere üç farklı dönemi kapsayacak şekilde yapılmıştır.
Sonuçlar, yetişkinlerdeki GABA seviyelerinin tüm deney boyunca tutarlı kaldığını göstermiştir. Bu arada, çocuklardaki GABA seviyeleri çok daha maceracıydı.
Watanabe, “Bulduğumuz şey, çocuklarda öğrenme ile ilişkili olarak GABA’da hızlı bir artış olduğu” diyor. Ve sadece öğrenme sırasında değil – yüksek GABA seviyeleri öğrenme sonrası dönemde de devam etti.
Watanabe bunun aydınlatıcı bir bulgu olduğunu söylüyor.
GABA, beyinde yeni bilgilerin öğrenilmesi sürecinde önemli olduğu bilinen kimyasal bir habercidir. Aynı zamanda stabilizasyonda, öğrenmeden sonra kırılgan yeni sinir ağlarının sağlamlaştırıldığı ve bilginin başarılı bir şekilde depolandığı bir ‘soğuma dönemi’nde de kilit bir rol oynar.
Ancak soğuma döneminde yeni bir şey öğrenilirse, daha önce öğrenilen bilginin geçersiz kılındığı veya yok edildiği ‘retrograd girişim’ adı verilen bir fenomen devreye girer – beynimizden kayar.
Bunu bir turtayı fırından aldıktan sonra soğumaya bırakmak gibi düşünün. Dinlendirmek, dolgudaki nişastalara her şeyi düzgün bir şekilde yerinde tutacak bir jel haline gelme şansı verir. Ancak soğuma döneminde turtayı keserseniz, sıcak dolgu akar ve dışarı dökülür.
Çocuklardaki GABA seviyeleri hakkında yeni bilgiler edinen ekip, görsel öğrenmenin daha hızlı bir şekilde stabilize olmasını sağlayan şeyin bu olup olmadığını görmek için davranışsal deneyler yaptı. Buldukları şey şaşırtıcıydı.
Yetişkinlerin stabilizasyonu sağlamak için bir saatlik bir ‘soğuma süresine’ ihtiyacı vardı. Ancak çocuklar, daha önce öğrendiklerini geçersiz kılmadan 10 dakika içinde yeniden öğrenebildiler. Başka bir deyişle, yüksek GABA seviyeleri sayesinde, pastaları çok daha hızlı ayarlandı.
Araştırmacılar makalelerinde, “Geriye dönük müdahaleye karşı dayanıklılığın ve dolayısıyla stabilizasyonun çocuklarda eğitim sona erdikten sonra dakikalar içinde gerçekleştiğini, yetişkinlerde ise öğrenmenin eğitimden sonra en az bir saat boyunca kırılgan bir durumda olduğunu gördük” diye yazdı.
Şu anda Almanya’daki Regensburg Üniversitesi’nde çalışmayı yürüten psikolog ve bilişsel sinirbilimci Sebastian Frank, “Çocuklarda öğrenmenin bu hızlı stabilizasyonu, belirli bir süre içinde daha fazla öğe öğrenmelerini sağlıyor ve öğrenmeyi çocuklarda yetişkinlerden daha verimli hale getiriyor” diyor.
Araştırmacılar ayrıca ardışık öğrenme seanslarının çocuklarda GABA konsantrasyonunu daha da artırdığını ve önceki öğrenmenin daha da hızlı bir şekilde stabilize edilmesini sağladığını tespit etti.
Frank, “Dolayısıyla sonuçlarımız GABA’nın çocuklarda öğrenmeyi verimli hale getirmede kilit bir oyuncu olduğuna işaret ediyor” diyor.
Bu çalışmanın görsel öğrenmede yapıldığı unutulmamalıdır, ancak Watanabe bu bulguların hafızayı içeren diğer öğrenme türlerine de genelleştirilebileceğine inanmaktadır.
Heyecan verici bir şekilde, bu bulgular yetişkinlerin daha verimli öğrenmelerine yardımcı olmak için kullanılabilir.
Watanabe, “Örneğin, yetişkinlerin beyinlerindeki GABA miktarını artırmak için yeni bir teknoloji veya terapi geliştirilebilir” diyor. “Bu olası uygulamalardan biri.”
kaynak:https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(22)01629-3