At apsesi
At apsesi, irinin doku içerisindeki veya dokular arasındaki bir boşlukta lokal olarak toplanmasıdır. Bu apseler ölmüş göze artıklarından ve bozulmuş akyuvarlardan oluşur ve sağlıklı dokular tarafından kapsüllenerek ayrıştırılır. Apseler vücudun her yerinde ortaya çıkabilir. Akut olarak hızlı bir şekilde büyüyebilirler, yani boyutları, ısıları ve verdikleri acı artabilir ya da biçimlerinde değişiklik olmadan kronik halde bulunabilirler. Buna ek olarak yüzeysel apseler derin apselerden farklılık gösterir. Bu apseler (yumru biçiminde görünebilirler) genellikle iltihaplanmaya neden olurlar ve baskı artışı nedeniyle acı verirler. Zamanla apse patlayabilir ve irin dışarı çıkar.
Tipik semptomları, erken evrelerde sert ve kaba biçimde de olabilen yumuşak ve gevşek bir şişkinliktir ve seyri çok ağrılı ve ateşli olabilmektedir. Altı yuvarlak biçimde ve ön tarafı dışa doğru çıkıntılı bir görünüme sahiptir ve deride kızarma görülebilir. Bölgedeki kıllar dökülmüş olabilir. Apselerin boyutları ve gelişmeleri çok farklılık gösterir. Genel durumunda bozukluk görülebilir, ancak böyle olmak zorunda değildir. İrin boşaldıktan sonra genellikle semptomlar da kaybolur.
Apsenin nedenleri çok farklı olabilir. Yara, derinin üst tabakasına yabancı bir cisim girmesi veya enjeksiyon nedeniyle görülebilir. Ayrıca topallamayla sonuçlanabilecek toynaktaki bir yaralanma nedeniyle de görülebilir.
Apseler ayrıca organlara da etki edebilir. Örneğin lenf düğümlerindeki apseler, tehlikeli bez hastalıklarının (atın üst solunum yollarında iltihap) tetikleyicisi olabilecek Streptococcus equi gibi bakteriyel enfeksiyonlar sebebiyle ortaya çıkabilir.
Yüzeysel apselerde sadece semptomlara bakılarak ve hastalığın seyri dikkate alındığında yapılan muayenede apse tanısı konulabilir. Derin apselerde tanı koymak daha zordur.
Küçük apseler genellikle vücut tarafından emilir (çözünür). Ancak normalde apseler olgunlaştıkça dışarı doğru büyürler ve ortaya çıkan basınç nedeniyle çevresindeki doku yumuşar. Burada kapsülleme zayıflar ve nihai olarak açılır ve irin boşalır. İrin (ör. deriden) dışarıya atıldığında genellikle iyileşme başlar.
Ancak içeri doğru aktığında genellikle bitişikteki dokuların ciddi şekilde iltihaplanmasına neden olur. İrin dokular arasından akarak sonunda fistül adı verilen yapıların ortaya çıkmasına sebep olur. Apse yeterince olgunlaştığında, iyileşmeyi hızlandırmak için veteriner tarafından kesilerek de açılabilir. Bunun öncesinde katran merhemi sürülerek olgunlaşma hızlandırılabilir. Atlardaki kronik apseler genellikle olgunlaştıkça ilerlemediğinden, bunların ayrılması ve kazınması (küretaj) gerekebilir.
Açma sonrasında kalan irinin boşaltılabilmesi için apse boşluğu yeterince uzun süre açık tutulmalı, dezenfekte edilmeli ve sürekli yıkanmalıdır. Ancak bunun ardından yaranın iyileşmesi sağlanabilir.