Yazı Paul Davis, Fotoğraf Inge Morath/Magnum Photos (Saul Steinberg’in çizdiği maskeler ile çektiği seriden)
Zaman zaman, kahramanım sanatçı Saul Steinberg’in hayaleti başıma musallat olup huzurumu kaçırıyor. Genellikle kanepede uzanırken çıkıveriyor karşıma; titrer halde boş boş tavanı izlemeye başlıyorum… O günkü bütün çizim girişimlerimin yine neden başarısızlıkla sonuçlandığını anlayıveriyorum birden bire. Bu eleştirel hortlak her defasında galip geliyor. Steinberg’in 1999’daki ölümünden bu yana (metroda haberi aldığımda gözyaşlarımı tutamamıştım), ara sıra yaptığı huysuzluklarla ve çıkardığı zorluklarla nam salmış olan bu gözlüklü ve şık dahiyi düşünmediğim tek bir gün olmadı. Bu hayatta dileyebileceğim en güzel yük haline geldi. Steinberg’in kitaplarına göz gezdirdiğiniz, çizimlerini inceleyip okuduğunuzda zekası, yeteneği, yaratıcılığı, özgünlüğü (ve arada bir sergilediği karamsarlığı) sizi çarpacaktır. Pekala, hayata bakışınızı değiştirebilir. Benimkini sonsuza dek değiştirdi.
Ortalıkta bolca taklidi dolaşan ünlü View of the World from 9th Avenue adlı eserde, Manhattan’ın 9. Caddesi’nden 10. Cadde’ye, oradan da Hudson Nehri’ne ve Amerika’nın geri kalanına (solda Meksika sınırı; sağda Kanada), nihayetinde de Pasifik Okyanusu’nun ötesine (ufukta, soldan sağa, Çin, Japonya ve Rusya) uzanan bir dünya manzarası betimleniyor.
1976’da New Yorker’ın kapağında yayınlanan bu ünlü illüstrasyon, Steinberg’in ne denli eşsiz bir sanatçı olduğunu görmek açısından mükemmel bir başlangıç noktası. Ama yalnızca bir başlangıç noktası, çünkü Steinberg’de bundan çok daha fazlası var. Robert Hughes’un Nothing if Not Critical başlıklı kitabının Steinberg hakkındaki bölümünü ya da Harold Rosenberg’in sanatçı hakkında yazdığı herhangi bir şeyi okuduğunuzda bunu anlayacaksınız. Ama, eserlerini kendi gözlerinizle görmeniz en doğrusu olacaktır.
Steinberg’in dehasıyla ilk karşılaştığımda 10’lu yaşlarımdaydım. Benim için tarifsiz bir neşe kaynağıydı… Hayatın sillesini yiyip karamsarlaştıkça ve kaçınılmaz sona yaklaştıkça giderek daha nadir bir şey haline gelen; dolayısıyla canınız pahasına korumanız gereken o eşsiz neşe kaynaklarından biri. İşte şimdi çizecek bir konu buldum; Steinberg’in muhtemelen çok önceden çizdiği bir konu…
Paul, bir sanatçı ve fotoğrafçıdır.