Saçmalıklar Karşısında Ağırbaşlı Durmak
George J. Thompson & Jerry B. Jenkins
Ve... Bir Tarz Yakalamak
Girdiğim yardımcı okuma dersini alan çocuklar Büyük
Neden Yöntemi adını verdiğim şeyin de bir parçasıydılar. Eğer çocuğunuz
varsa bu aşamadan ya geçmişsinizdir ya da geçeceksinizdir. On bir
yaşında başlar ve bazen hiç bitmez. Nasihat verip yönlendirebildiğiniz o
çocuk aniden bir Neden Çocuğu olur çıkar. Yol polislerinin her gün
karşılaştığı o sokak kertenkelelerinden biri haline gelir. Bu tip
insanlar her söyleneni, her emri ve hatta her öneriyi sorgularlar.
Ehliyetinizi görebilir miyim, lütfen? size ya da bana gayet meşru bir
istek olarak gelebilir fakat Tabii ki, işte burada, yerine Neden? Ne
yaptım ki? diye tepki veren biri her zaman vardır.
Toplum bu insanlarla doludur; ergenlik yaşındaki
çocuğunuzdan eşinize, müşterinize, patronunuza, komşunuza kadar. (Bir
sonraki bölümde bu tür insanlar ve diğerleri hakkında daha fazla bilgi
verilecektir). İkna edici olmaya zorlanıyoruz ama hiç kimse ikna
konusunda eğitilmiyor. Ta ki bu ana dek. Bu da benim hedefim. Zihninizi
açmak istiyorum dolayısıyla da sizi motive etmem gerekiyor. Hala okuyor
olmanız ise isteğe ve belirli bir beklentiye sahip olduğunuzun
göstergesi. Size de söyledim, eğer bunu ben yapabiliyorsam siz de
yapabilirsiniz. Eğer ben Sözlü Dövüşü uygulayabiliyorsam herkes
becerebilir. Eğer bu sizin beklentinizi yükseltiyor, öğrenerek
becerilerinizi iyileştirebileceğinize ve bu sayede başaracağınıza
inandırıyorsa siz motive olmuş bir öğrencisiniz.
KİBAR BİR YÖNTEM
Sözlü Dövüş bir zihin alışkanlığı ile başlar.
Japoncada ju kibar ve do da yol, yöntem anlamına gelmektedir;
dolayısıyla dövüş sözcüğünü karşılayan judo da kibar yöntem anlamına
gelmektedir. Bu tanım, judo ve karate gibi sözcüklerin anlamlarının
mutlaka savaşı anımsatan ve agresif nitelikte olması gerektiğini sanan
pek çok kişi için şaşırtıcıdır. Yaygın olarak şiddet, kargaşa ve ölümcül
darbelerin her türlüsü ile dopdolu olan B filmleri ile birlikte anılan
karate bile kelime anlamıyla açık el ya da boş el anlamına
gelmektedir. Dövüş sanatları öldürme mekanizmaları değil, kişinin
kendisini savunma teknikleridir.
Bir dizi mutlak prensip aracılığıyla Sözlü Dövüşü
(kibarca ikna sanatını) öğrendikçe sizi bilinçli bir şekilde yetenekli
bir konuşmacı olmaya yönlendirecek yeni zihin alışkanlıkları elde
edeceksiniz. Her gün iyi bir iletişim kurmanın mümkün olduğunu
göreceksiniz.
Bunu yıllardır araştırmama ve tüm eğitim prensiplerimi
aklımın bir köşesinde tutarak bildiğim her şeyi size aktaracak olmama rağmen
bu, muhtemelen size en başta doğal gelmeyecektir. Bunun sebebi, gerçekten
aydınlanmış bir iletişimin hiç kimseye, en azından benim şu ana dek
tanıştığım kişilerden herhangi birine, doğal bir biçimde gelmemesidir.
(Elbette Gandhi ile tanışmadım.) Dolayısıyla, eğitimlerimdeki kişileri her
zaman Dilinizin ucuna geliveren sözcükleri asla kullanmayın, aksi takdirde
hayatınız boyunca en çok pişmanlık duyacağınız konuşmayı yaparsınız, diye
uyarırım.
1988 kampanyasında George Bushun favori sloganını
hatırlıyor musunuz? Dudaklarımı okuyun: Yeni vergi olmayacak, adeta
dudaklarından dökülmüştü. Bu, belki de hayatı boyunca pişmanlık duyduğu bir
konuşmadır.
Size dilinizin ucuna otomatik olarak gelen sözcüklere
dikkat etmeyi öğrettiğim için, bu sözcüklerin yerine geçecek olan Sözlü
Dövüş başlangıçta biraz tuhaf gelebilir. Fakat yeni düşünce alışkanlıklarını
ve buna karşılık gelen dili giderek öğrendikçe bunlar sonunda rahat gelecek
ve otomatik bir hal alacaktır. Maksimum etki için sözcüklerinizi seçmeyi ve
ifade etmeyi öğrendikçe gelişmiş iletişimin çok ötesinde birtakım faydalar
sağlayacaksınız.
Sakin kalabildiğinizi göreceksiniz, ki bu özellikle
değerli bir sanattır. Eğer karşınızdaki kişi canınızı sıkabiliyorsa belirli
bir düzeyde size sahip demektir. Onu azarlayarak anlık bir zafer
kazansanız dahi söz konusu karşılaşma patronunuz tarafından, mahkemede,
aileniz tarafından ya da başka herhangi bir ortamda değerlendirildiğinde
daha sonra size sahip olabilir.
Genellikle polisler bunu çetin bir biçimde öğrenirler.
Cuma gecesi iyi bir tutuklama olduğunu düşündükleri şey söyledikleri ya da
yaptıkları bir şey yüzünden Pazartesi sabahı mahkemede değersiz olabilir.
İlerledikçe pek çok iyi ve kötü örnekle karşılaşacaksınız.
Bir Sözlü Dövüş öğrencisi olarak aynı zamanda her iki
tarafın da küçük düşmediği bir biçimde insanlarla nasıl konuşulacağım
öğreneceksiniz. Bu önemlidir çünkü anlaşmazlık ister sokakta ya da müdüriyet
binasında isterse mahkemede ya da yatak odasında olsun kişisel karakter her
zaman bir kavga meselesidir.
Ayrıca ilginç bir biçimde anında empati kuran basit
ifadelerin farkına varacaksınız. Ve anlaşmazlığı bir armağan, kendinizin
ustası olma yolunda yardımcı olan bir iletişim oyunu olarak
algılayacaksınız.
Yakın zaman içerisinde yabancıların gözünde
güvenilirliğinizi anında oluşturan sözcükleri kullanıyor olacaksınız.
Arkadaşlarınızla, ailenizle ve iş arkadaşlarınızla konuşurken ilişkileri
güçlendirmek adına ne söyleyeceğinizi bileceksiniz özellikle de bu bağlar
baskı altındayken. Ve tamamen uzlaşmazlık içinde olduğunuz kişilerle bile
sorunsuzca konuşabilmeyi öğreneceksiniz.
Sözlü Dövüş ile zihin düzeni ile sözcüklerin ikili
gücünü kullanarak istediğinizi elde etmeyi öğreneceksiniz. Esasında hem içte
hem de dışta bir iletişim ustası olabilirsiniz. Ufak başarı diye bir şey
yoktur. Sözlü Dövüş size stres, hayal kırıklığı ya da uzlaşmazlık yaratmadan
hayallerinizi ve dileklerinizi gerçekleştirme olanağı sunuyor.
Bu esnada, bir daha asla Neden koca çenemi
kapatamadım? diyerek kendinizi yiyip bitirmeyeceksiniz.
HAYATIN REZİL DARBELERİ
Sekreter sürekli olarak yalan söyleyerek patronun bir
toplantıda olduğunu ve telefonunuza cevap veremeyeceğini belirtiyor. Dalgacı
genç sanatçı size sakinleşip hayata karışmanızı öneriyor. Sözde
arkadaşınız her zaman Mutlaka birlikte yemeğe çıkmamız lazım, diyor ama
her denediğinizde başka bir işi oluyor.
Hayatın standartlaşmış rezil darbelerine hoş geldiniz!
Bu daha bir şey değil! Polislerin durumunda olduğu gibi, taşıdığınız en
tehlikeli silah saldırıya hazır dilinizdir. Kariyerinizi duraklatacak ve
hatta bitirecek bir cümleyi ateşleyebilir. Sokakta bir kavga başlatabilir
(ve bunu kanıtlayan yaralarım var). Sizi boşanma mahkemesine yollayabilir
(ve o türden yaralarım da var).
Vücudunuz genellikle fiziksel darbeleri atlatabilirken
kötü haber, sözcüklerin açtığı duygusal yaraların hafızanızda sonsuza dek
kalacak olmasıdır.
İyi haber ise, eğitim sayesinde saçmalıkları
ağırbaşlılık ve belirli bir tarz ile karşılamayı öğrenebilirsiniz. Çok
azımız karşımıza bu türde bir saçmalığın çıkmadığını iddia edebilir. Esas
soru, bu atakların gelip gelmeyeceği değil; bunlarla nasıl başa
çıkacağınızdır. Bunlarla zarifçe ve kolayca başa çıkıp sonunda herkesin
karlı çıktığını mı düşüneceksiniz? Yoksa kendinizi bir avanak, bir kabadayı,
bir ezik, bir aptal veya bunların hepsi gibi mi hissedeceksiniz?
Eğer eleştirileri ya da sataşmaları etkin bir biçimde
karşılamayı öğrenirseniz saptırmak gibi diğer Sözlü Dövüş teknikleri
hakkında dahi endişe etmenize gerek kalmaz. Bu beceriler önemli ve iyi
olmakla birlikte her zaman gerekli değildir. Pratik yaparak hakaretleri
zarafet ve gösterişle karşılamayı öğrenebilirsiniz, bu sayede ya tamamen yok
olurlar ya da size asla dokunmazlar.
Konfüçyüsün yolundan giden filozof Sun-Tzunun da
söylediği gibi Yüz savaşta yüz zafer kazanmak en yüksek beceri değildir.
Savaşmadan düşmanı alt etmek en yüksek beceridir.
Bunun modem bir örneği 1990 yılında Clayton W. Williams
Jrnin Texas valilik kampanyasında meydana gelmiştir. Texasta bubba sözcüğü
güney kırsal kesimlerde yaşayan dar kafalı beyaz çocukları betimlemek için
kullanılan soysal bir terimdir ve Williams bubba oylarına oynadığı
gerekçesiyle suçlanmıştır. Olayı tartışmak yerine neşeli bir biçimde Ben
bir bubbayım! diyerek yanıt vermiştir. Bu yaklaşım akıntıyı ters yöne
çevirmiş ve neredeyse seçimi kazanmasına yardımcı olmuştur.
Sözlü ataklarla başa çıkmayı öğrenmede ilk adım bir
atağın yola çıktığının farkına varmaktır. İkinci adım ise bunun size karşı
yola çıktığını kabullenmektir. Bundan sonra kendinizi kutlayın. Sorgulanmak,
soru yağmuruna tutulmak ve hatta saldırılmak bile normaldir. Eğer bunu
karşılamaya hazırsanız takdiri hak ediyorsunuz. Eleştirilerden kaçınmanın
tek yolu ya bir kapsül içerisinde yaşamak ya da tüm hayatınızı herkesi
memnun etmeye çalışarak geçirmektir. Bu da oyunu güvenli oynamak, etrafınızı
dalkavuklarla sarmak, çok az sorumluluk almak ve diğerleri size ne yap derse
onu yapmak anlamına gelmektedir.
Bir fikriniz olduğunda ve diğerlerini sizinle uyumlu
biçimde hareket etmeleri için ikna etmeye çalıştığınız anda uzlaşmazlığı
davet etmiş olursunuz. Ne kadar yoğun yaşarsanız, dünyada bir fark yaratmaya
ne denli çok uğraşırsanız, tatsız ilişkilerin karşısında yaşam dolu
ilişkileri ne çok yaratırsanız aynı ölçüde darbelere, pürüzlere ve yaralara
da açıksınız demektir. Dürüst ve samimi bir iletişime giden tek yol da
budur.
Demokratik bir toplumda en yüksek bakanlığı kim elde
eder? Sözlü suiistimali çekmeye, saptırmaya ve atakları karşılamaya yönelik
en büyük sektör olan siyaset arenasında hayatta kalmaya dair bir kariyer
yapmış olanlar.
Denemek ister misiniz? Görevi mevcut durumu
iyileştirmek olan herhangi bir komiteye atanın. Eninde sonunda çekişme ve
ihtilaf ile karşılaşacaksınız çünkü pek çok kişi değişime karşıdır. Olayları
olduğu haliyle korumak için savaşacaklardır.
İleri iletişim becerilerine ihtiyaç duyanlar yalnızca
siyasetçiler ya da durum düzelticiler değildir. Yasa icra görevlileri,
öğretmenler, sağlık görevlileri, satıcılar, hizmet personeli kısaca eğitim
vermek üzere davet edildiğim tipik gruplar gibi profesyoneller diğerlerinden
ihtiyaç duydukları şeyleri almak üzere sözcükleri kullanmayı öğrenmektedir.
Bu gruplardaki insanlar sözlü suiistimal ile para
kazanmak üzere başa çıkmaktadır ve hepimiz şu ya da bu zamanlarda bunu
yapmaktayız. Anne babalar da kesinlikle bunu yapıyorlar; öğrenciler de, ev
hanımları da, kısacası herkes. Bu durumda işin özü tökezlemekten nasıl
kaçınmalı ya da incinmeden düşmeyi nasıl öğrenmeli. Saldırı görebilirsiniz;
bunda hemen hemen hiç şüphe yok. Esas sorun, daha esnek ve güçlü biri mi
yoksa daha ziyade bir kabadayı mı olacağınız.
Bu alanda bir uzman olmama rağmen ben de sürekli
tuzaklara düşme eğilimi gösteriyorum. Geçenlerde Albuquerquedeki ofisime
arabayla gidiyordum, yaklaşık on yedi yaşındaki bir çocuk tam park yerine
girerken önümden arabasıyla geçerek yeni pikabımın süpürgeliğini sıyırdı.
Kızmıştım. Arabasından inince Nereden aldın o ehliyeti? diye bağırdım.
Sakince bana bakarak Texas! dedi ve sonra gitti.
Ofisime gelinceye dek fark edilmemiş bir yetenek ile
karşılaşmış olduğumu gördüm. Bir Sözlü Dövüş ustasıydı ve bunun farkında
bile değildi. Beni tek bir sözcükle durdurmuştu. Eğer beni daha da
sinirlendirip tepkime bir Sana ne ki, orospu çocuğu ile karşılık verseydi
oracıkta bağırmaya başlardık ve daha sonra kim bilir neler olurdu... Yaşının
üç katı, boyunun iki katı ve dövüş sanatları ile polis taktikleri konusunda
eğitim görmüş biri olan ben çocuğa ciddi biçimde zarar verebilir ve hayatımı
mahvedebilirdim.
Fakat ona bağırdığımda dahi kızmış görünmüyordu.
Saldırımı umursamak bir kenara ondan keyif almış gibi bir hali bile vardı.
Eski samuray savaşçıları da savaşlarını böyle
görürlerdi. Bu savaşlar için yaşarlardı. Mücadeleyi neşe ve uzlaşmazlık
olarak, daha fazla enerji çektiklerine dair bir işaret olarak görürlerdi.
Onlar için esas mesele kazanmak ya da kaybetmek değildi hatta ölmek ya da
hayatta kalmak da değildi. Esas mesele cesurca olaya dahil olmak, kusursuz
bir tarzla savaşmak ve bu karşılaşmadan bir ders çıkarmaktı. Ve savaşçılar
mücadeleyi olumlu olarak karşıladıkları için bu mücadelenin bir parçası
olurken daha az gergin oluyorlar, ağızlarını kapayıp eğitimlerini unutmaya
daha az eğilimli oluyorlardı.
Ben bir bubbayım diyen Clayton Williams ve dikkatsiz
genç sürücü karşılaşma olgusu hakkında ortak bir sakinliğe sahiptiler.
Karşılarındaki tepkisel kişiyi soğuk bir biçimde durduran basit ve doğru bir
cevapla yanıt verecek kadar geniştiler. Williams bunu üç sözcükle yaptı.
Genç delikanlı ise beni tek bir sözcükle yumuşattı.
İşin sun çok basit: Biri size hakaret eder, karşı koyar
ya da saldırırsa sorun yok. Gülün geçin. Bunun hiçbir anlamı olmadığını,
size hiç de batmadığını gösterin. Eğer siz de atağa karşılık verip direnç
gösterirseniz buna hayat ve inanılırlık kazandırmış olursunuz. Eğer
kendinizi savunursanız karşı atağı davet etmiş olursunuz.
Richard Nixon Ben düzenbaz değilim, diye açıklama
yaptığında neler olduğuna bir bakın. Eğer, yalan söylemek ya da kendini
savunmak yerine, kızgınlık ya da tepkisellik ya da kinaye olmaksızın daha
öncesinde doğruyu açık bir biçimde söyleseydi siyasi olarak hayatta
kalabilirdi. Aptalca bir harekette bulunduk ve bunu düzelteceğiz, dediğini
bir düşünsenize.
Ülke çapındaki polislere eğitim verirken siyah polis
memurlarının hakaretleri duymazdan gelme konusunda genellikle daha başarılı
olduğunu görüyorum. Neden? Muhtemelen kendilerine sürekli saldıran bir dünya
üzerinde hayatta kalmak zorunda oldukları için. Pek çoğu Saydırma adı
verilen bir oyun oynayarak büyümüşler.
Saydırma oyunu çocuklara sözlü suiistimal ile başa
çıkmayı öğretir. Gevşekliği ve çevikliği diyalog niteliğindeki oyunlarda
öğrenirler. Genellikle birbirlerinin annelerine edilen hakaretler şeklindeki
akla gelebilecek en kötü alaylar ardı ardına sıralanır. Senin anan o kadar
aptal ki dışarıda havanın soğuk olduğunu duymuş ve gidip bir kase getirmiş!
Öyle mi? O zaman seninki de o kadar yaşlı ki kölelikten önce doğmuş! Bazen
saydırmanın kısa bir versiyonu en basit haliyle senin anan! şeklindeki
hakaret ifadesidir.
Oyunun sonunda oyunculardan bir tanesi olayı kişisel
alır ve kızgınlıkla tepki verir. Küçük düşerek güvenirliğini yitirir. Aynı
zamanda oyunu da kaybeder ve dalga geçirilir. Saydırma oyununu sürekli ve
sürekli oynayarak siyah bir çocuk nihayetinde herhangi bir saldırının ancak
kendisinin izin verdiği ağırlıkta karşısına çıkabileceğini anlar. Annesi
hakkında yapılan bir hakareti bile çok büyütmemesi durumunda, başka birinin
kendisine hakaret etmeyi sürdürmesi için hiçbir sebebi olamayacağını
öğrenir. Saldırıya hazır dili çaba harcamadan, güzel sözlerle ve etkin bir
biçimde yatıştırmayı öğrenmiş olur.
Uyumlu, Zor ve Korkak
Bazı yerli Amerikalılar, başta Sioux ve Navaho olmak
üzere, gözünüzün içine yalnızca iki durumda bakarlar: Ya sizin öz erkek ya
da kız kardeşinizdir (ki bu oldukça düşük bir olasılık) ya da sizi nasıl
öldürebileceklerini kafalarında ölçüp biçiyorlardır. Diğer yerli
Amerikalılar ise el sıkışmayı bir tür saygı ifadesi olarak kabul ederler ve
bu yüzden de açık ve güçsüz bir el sunarak yavaşça kapatırlar; elin sert bir
biçimde kavranmasını bir tür agresiflik ve üstünlük ifadesi olarak görürler.
Pek çok Hispanik kişiye insanların gözünün içine dik dik bakmaması dahi
öğretilir çünkü pek çok kültür bunun ruha müdahale olduğuna inanır. Pek çok
Asyalı hala bir kimsenin ayakkabılarına bakmanın bir tür saygısızlık
olduğunu kabul eder.
Toplumumuz kültürel açıdan daha çeşitli bir hal
aldıkça, çoğunluk olarak beyazların da yeri hızla diğerleri tarafından
alınıyor. Azınlık sesleri giderek yükseliyor ve kültürel anlamda yapılması
ve kaçınılması gereken sayısız kurallar da ortaya çıkıyor.