Türkiye ekonomisindeki en büyük problemlerden biri olan enflasyon, düşmek bilmiyor. Alım gücü her geçen gün daha da düşerken, artan maliyetler enflasyonu her ay bir tık üst taşıyor. Tıpkı vakitte enflasyonla birlikte faizler de yüksek düzeyde kalırken, Merkez düşük faiz için bile enflasyonu işaret ediyor. Türk-İş’in çalışmasına nazaran yılın birinci altı ayı itibariyle fiyatlardaki artış yüzde 10,61 olurken, besin enflasyonunda son on iki ay itibariyle artış oranı yüzde 17,84, yıllık ortalama artış oranı ise yüzde 18,08 olarak hesaplandı.
Çalışmaya nazaran, dört kişilik bir ailenin besin için yapması gereken minimum harcama fiyatı bir evvelki aya nazaran yüzde 1,22 oranında artış gösterdi. Çalışmaya nazaran, yılın birinci altı ayı itibariyle fiyatlardaki artış yüzde 10,61 olurken, besin enflasyonunda son on iki ay itibariyle artış oranı yüzde 17,84, yıllık ortalama artış oranı ise yüzde 18,08 olarak hesaplandı. Böylelikle düşük enflasyon tekrar öbür bahara kaldı. Bilhassa besin fiyatlarında ve genel olarak temel mal ve hizmet eserlerindeki fiyat artışı, çalışanların ve bir bütün olarak iktisaden dar ve sabit gelirli kısımların geçim kaidelerini olumsuz etkilemeye devam ediyor. Gelir artışının sonlu, elde edilen gelirin de temel muhtaçlıkları karşılamaktan uzak olması sonucu ömür kaideleri -emekçi kesim için- daha da ağırlaşıyor.
Pandemi önlemleri çerçevesinde uygulanan ‘kısmi ve tam kapanma’ devirleri sonrası gelen ‘kademeli normalleşme’ ile birlikte, aile bütçesinde değerli tartısı bulunan besin fiyatlarındaki artış devam etti. Tarım bölümü uzmanları, besin fiyatlarındaki artışın yalnızca tarladan sofraya gelme sürecindeki aracılardan kaynaklanmadığının altını çiziyor. Bilhassa besin dışı maliyetlerdeki yüksek artışın besin fiyatlarını olumsuz etkilediğine işaret ediliyor. Üretici fiyatları ile tüketici fiyatları ortasındaki yüksek oranlı fark da dikkate alındığında, bilhassa besin fiyatlarındaki artışın bir mühlet daha devam edeceği ortaya çıkıyor.
KAYITLI ÇALIŞANLARIN YARISI TABAN FİYATLI
Türk-İş raporuna nazaran, kuşkusuz bu fiyatların çalışanlar açısından günlük hayatta bir ‘karşılığı’ bulunmuyor. Kayıtlı çalışanların yarısından fazlası taban fiyat seviyesinde bir gelir elde ediyor. Ülkedeki ortalama gelir minimum fiyatın biraz üzerinde. Patron ve hükümet tarafından oyçokluğuyla bekar bir çalışan emekçi için belirlenen net günlük taban fiyat 94,20 TL. Kayıt dışı çalışan, pandemi devrinde kısa çalışma ödeneği, nakdi fiyat dayanağı alan milyonlarca çalışanın gelir bu meblağın bile altında. Mevcut fiyat seviyesi ile temel muhtaçlıklar için yapılması gereken minimum harcama fiyatı ortasındaki fark, gelir dağılımındaki adaletsizliğin, eşitsizliğin değerli bir göstergesi oluyor.
YALNIZCA BESİN İÇİN 2 BİN 864 LİRA GEREKİYOR
Dört kişilik bir ailenin sağlıklı, istikrarlı ve kâfi beslenebilmesi için yapması gereken aylık besin harcaması fiyatı (açlık sınırı) 2.864,82 TL olarak belirlendi. Besin harcaması ile birlikte giysi, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim, sıhhat ve gibisi gereksinimler için yapılması mecburî öbür aylık harcamalarının toplam meblağı ise (yoksulluk sınırı) 9.331,67 TL oldu. Bekâr bir çalışanın ‘yaşama maliyeti’ ise aylık 3.473,37 TL olarak gerçekleşti.
TABAN FİYAT AÇLIK SONUNUN ALTINDA
Taban fiyat tekrar açlık sonunun altında. Taban fiyat ile bir kişinin hayat maliyeti ortasındaki fark 650 TL’ye ulaştı. Dört kişilik bir ailenin günlük besin harcaması (mutfak masrafı) 100 TL’ye dayandı. Günlük yapılması gereken toplam harcama meblağı (aile bütçesi) ise 311 TL oldu. Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin besin için yapması gereken minimum harcama meblağı bir evvelki aya nazaran yüzde 1,22 oranında artış gösterdi. Mevsim koşullarına karşın besin fiyatlarındaki artış eğilimi devam ediyor.