Gazeteci Murat Yekin, Kasım Süleymani’nin öldürülmesinin akabinde ABD, İran ve Türkiye alakasını ele aldığı yazısında, “Süleymani’yi Irak’ta vuracaklarını evvelce haber vermemesi nedeniyle Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ABD Lideri Trump’a epey kızmış ve alınmış olduğu anlaşılıyor” değerlendirmesinde bulundu. Erdoğan’ın, 5 Ocak’ta, “O akşam Trump ile görüşme yapmıştık. Bizim görüşmemizden 4-5 saat sonra oldu” dediğini aktaran Uzman, “Kaldı ki o görüşmede ABD-İran ortasında tırmanan gerginlik de konuşulmuştu. Dahası anladığımız kadarıyla Erdoğan, kendisinin Libya’ya asker göndermemesini isteyen Trump’tan, İran’ın üzerine fazla gitmemesini istemiş. Erdoğan’ın kızgınlığı, muhtemelen ‘dostum’ dediği ve sahiden de ABD idare kademelerindeki tek dostu olan Trump’ın, o ne demişse zıddını yapmış olması” dedi.
Murat Uzman, yetkinreports.’da yayımlanan yazısında, Trump’ın, İran’la çatışmayı kendi siyasi çıkarı için, azil sürecinden kurtulmak için yaptığı tezi ile ilgili ‘kulağa cazibeli gelse de sığ bir iddia’ yorumunu yaparken, “Köşeye sıkıştıtılmış İran’ın yapabilecekleri can yakabilir” diyerek şunları kaydetti:
ABD dünya siyasetinde çok evvelce kapatılmış tehlikeli bir sayfayı tekrar açtı: Ortada zımnî servis, ya da öteki bir maşa örgüt olmadan, devlet kararıyla ve resmi silahlı kuvvetleri aracılığıyla öteki bir devletin resmi vazifelisi öldürüldü. Sonuçta Süleymani, yıllardır İran dışında pek çok terör hareketine karışmış örgütün ardındaki beyin pozisyonunda olsa da İran’ın resmi askeri kuruluşlarından İhtilal Muhafızlarının dış operasyonlar ünitesi Kudüs Gücünün, tümgeneral rütbesindeki kumandanıydı. ABD devlete suikastlar devrini başlatmış olabilir. Trump’ın İran Cumhurbaşkanı Hasan Manevî ile karşılıklı tehditleri artıyor. İran yanlısı Irak Hizbullahı, Irak güvenlik güçlerine ABD gayelerinden uzak durma daveti yaptı; bunu İran’ın kolunun uzandığı dünyanın her yerindeki Amerikan temsilcilik, üs ve hatta tesisleri biçiminde anlamak mümkün. Köşeye sıkıştırılmış İran’ın yapabilecekleri can yakıcı olabilir.
Irak’taki ABD-İran tansiyonu ise Türkiye’yi birkaç istikametten etkileyebilir. Ticari açıdan, Suriye, Mısır ve İsrail’le bağları çok zayıflayan Türkiye için Arap pazarlarına açılımın değerli kapısı Irak kalmıştı. Her Irak, hem de Kürdistan Bölgesel İdaresi özerk hükümetiyle petrol muahedeleri da bulunuyor; Kerkük ve Musul’dan Ceyhan’a iki petrol sınırı hâlâ kıymet taşıyor. Keza, Orta Asya ile ticaret açısından en kıymetli rota İran. Bu durum, Türkiye’de esasen toparlanma yolları arayan iktisat üzerine, tesiri hudut vilayetleriyle de hudutlu kalmayacak bir yük getirecektir.Ancak asıl risk siyasi. Türkiye, 1639 Kasrı Tatlı hudut muahedesinden bu yana İran ile savaşmıyor, uygun de ediyor. ABD’nin Türkiye’den İran’a karşı askeri harekât için takviye istemesi, ABD ile mevcut çelişkileri daha da derinleştirebilir. Aslında Erdoğan’ın Süleymani suikastı üzerine kelamlarının satır ortalarında “Bize İran için gelmeyin” iletisi var. ABD’nin Türkiye’yi İran için zorlaması, kendisi dâhil kimseye bir yarar sağlamaz.
“Türkiye fırsatçı değil, barışçı siyaset izlemeli” diyen Uzman, Suriye savaşının ‘siyasi ve toplumsal maliyetini’ hatırlatarak, “Türkiye bu ortamda bölgede daha büyük çaplı çatışma ve savaşları önlemeye ve kendisi de bu savaşların bir modülü olmaktan uzak durmaya çalışmalıdır. Bunun için tartı diplomaside olmalıdır” yorumunda bulundu.
YAZININ TAMAMI