Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi hava akrobasisi tarihi ve akrotimler yazı dizimize 2.Bölüm ile devam ediyoruz. Bugün 6.Akrotime kadar gelecek son bölümde de Türk Yıldızları, SOLOTÜRK ve Türkiye’de sivil kaynaklı akrobasi faaliyetlerini anlatacağız.
CUMHURİYET DÖNEMİ TOPLU AKROBASİ ÇALIŞMALARI
Türk Hava Kuvvetlerinde akrobasi hareketlerine ilişkin çıkarılan ilk talimat 11 Temmuz 1926 tarihinde Kuvayi Havaiye Müfettişi Alb.Muzaffer ERGÜDER imzası ile çıktı. Bu talimatta yapılması ve yapılmaması gereken akrobasi figürleri veya hareketleri tek tek zikredilmiştir.
Bu talimata göre:
-Pike
-Uçakla yukarı tırmanmak (Gabre)
-Keskin Dönüş
Hareketlerinin sadece İzmir ve Eskişehir garnizonlarında en kıdemli ve uçuş yeteneği en üstün olan bir pilotun yönetiminde yapılmasına izin verilmiştir.
-Kanat üzerine devrilmek (Adwerseyaw)
-Ters dalış
-Takla atmak (Loop)
-Kanat taklası (Tono)
-Kanat Kayış Hareketi
-Kuyruk Kayışı
-Burgulu İniş (Viril, Vertical Spin)
Hareketlerinin ise şimdilik yasak olduğu belirtilmiştir. (1)
1926 yılında Hava Okulu (Uçuş Okulu) bünyesinde Plt.Tğm.Enver AKOĞLU ve Plt.Tğm.Tekin ARIBURUN ilk toplu akrobasi çalışmalarını başlattı. Ters dalış, Amudi Dik-S, Kuyruk kayış gibi manevralar yapıyorlardı.
Türkiye’nin NATO üyesi olduğu 1952 yılından sonra Türk Hava Kuvvetlerindeki modernizasyon çalışmaları daha da hızlanır ve kısa sürede pervaneli uçakların yerini jet uçakları (tepkili motorlu) almaya başlar. 1950’li yıllar jet uçaklarının teçhiz edilmeye başladığı yıllardır. Bu tarihlerde kurulan 191’inci, 192’nci ve 193’üncü filolar Türkiye’nin ilk jet filolarıdır. Milleti için gurur kaynağı ve Türkiye’de barışın sürekliliğinin teminatı olan Türk Hava Kuvvetlerinde tim hâlinde yapılan akrobasi gösterileri bu yıllarda başlar. (2)
O zamanlarda yazıda da göreceğiniz üzere hemen hemen her jet üssü kendi akrotimini kurmaktaydı. Adeta bir akrobasi yarışı başlamıştı.
TÜRK HAVA KUVVETLERİNDE İLK AKROTİM (MİLLİ) 1952-1962
Türk Hava Kuvvetleri bünyesinde günümüzdeki modern teknolojideki havacılık anlayışına uygun nitelikteki ilk akrotim “Millî” adıyla jet dönemine geçilmesinin hemen ardından 1952 yılında kurulur. Türk Hava Kuvvetlerinin ilk jet üssü olan Balıkesir 9.Ana Jet Üssü (9.Hava Üs Komutanlığında) kurulan bu akrotim F-84G Thunderjet uçakları ile uçmaktaydı ve yurt dışında da İtalya ve Belçika da gösteriler yapmıştır. (3)
F-84, Türkiye’nin NATO’ya girmesi ile hava kuvvetlerini Jet motorlu uçaklarla tanıştıran uçaktı. Piston motorlu uçaklara göre son derece hızlı ve güçlü olan motorlar ile akrobasi yapmak hem daha tehlikeli hem de daha etkileyici bir o kadar da zordu. Çünkü bu uçakların manevra yeteneği pervaneli uçaklara göre çok daha kısıtlı idi.
TÜRK HAVA KUVVETLERİNDE İKİNCİ AKROTİMİ UÇAN KUĞULAR
Eskişehir 4’üncü Hava Üs Komutanlığında 1955 yılında kurulan ikinci timin çağrı adı UÇAN KUĞULAR idi. Kırmızı beyaz renklere boyanmış ve burun kısımlarına kuğu motifi işlenmiş F-86E Sabre uçaklar kullanan bu akrotim faaliyetlerine 10 yıl süreyle devam etmiştir (1965). Uçan kuğular 1964 yılında yaptığı dokuzlu ve on ikili gösteriler ile Türk ve dünya havacılık tarihinde önemli bir yer kazanmıştır.
TÜRK HAVA KUVVETLERİ’NİN ÜÇÜNCÜ AKROTİMİ AKREP
Diyarbakır 8’inci Hava Üs Komutanlığında 1957 yılı sonlarına doğru kurulan AKREP çağrı adlı akrotim 1959 yılına dek faaliyetlerini sürdürmüştür. Kullanılan uçak tipi F-84G olan akrotim yurt içi ve yurt dışında (Pakistan) çeşitli gösterilere katılmıştır.
1958’de 16 uçaklık filo ile Pakistan’ın ikinci kuruluş yıldönümü törenleri için intikal etmiş ve akrobasi gösterileri yaparak yurda dönmüştür. Bu akrotim sadece 1 yıl faal kalmıştır.
TÜRK HAVA KUVVETLERİ’NİN DÖRDÜNCÜ AKROTİMİ YARASALAR
Yarasalar çağrı adını taşıyan bu akrotim 1964 yılında Merzifon 5’inci Ana Jet Üs Komutanlığında kurulmuştur. Uçak tipi F-86E Sabre olan ve siyah-beyaz renklere boyanmış özel bir motif taşıyan uçaklara sahip bu akrotim iki yıl süreyle faaliyet göstermiş, beşli, dokuzlu ve on ikili akrobasi gösterileri yapmıştır. Özellikle meşhur İstanbul gösterisi ile anılmaktadır. O dönemde gazeteciler İstanbul üzerinde mükemmel kareler yakalamıştır. Hatta Hürriyet gazetesi Bezm-i Alem Valide Sultan Camii’nin minareleri arasında yakaladığı Yarasalar’ı manşetten vermiş ve haberin bir yerinde şu komik ifadeleri ciddi bir ağız ile yazmıştır. “ …filo komutanı pilotlara: kaza anında uçağı şehrin üzerine düşürmeyin! Uçağı Boğaz’a bırakıp öyle atlayın! Dedi…”.
TÜRK HAVA KUVVETLERİ’NİN BEŞİNCİ AKROTİMİ KARTAL (COŞKUN)
1966 yılında kurulan ve 1966’dan 1971’e kadar KARTAL çağrı adıyla anılan bu akrotim 21 Mayıs 1971’de timde görevli Hv.Plt.Ütğm.Coşkun TURAN’ın görev uçuşunda şehit olmasından sonra COŞKUN çağrı adını almıştır. Bandırma 6’ncı Ana Jet Üs Komutanlığında kurulan akrotimin uçak tipi F-5A Freedom Fighter’dır. Türkiye’de ve dünyada (1971 İtalya) uçuş gösterileri yapmıştır. (5)
TÜRK HAVA KUVVETLERİ’NDE ALTINCI AKROTİM
1971 Malazgirt Zaferi’nin 900.Yıl dönümü kutlamalarında uçuş gösterileri yapmak amacıyla 1971 yılında Merzifon 5’inci Ana Jet Üs Komutanlığında kurulmuştur. Sadece bu tören için oluşturulan akrotimin uçak tipi F-5A Freedom Fighter’dır.
Son bölümde Türk Yıldızları ile devam edeceğiz.
https://twitter.com/hkilichsword
Kaynakça
1-Türk Hava Kuvvetleri’nde Akrotim, Hv.K.K.lığı Gensek.Tarihçe Şubesi Yayınlarından No:21, Hava Basımevi Müdürlüğü Etimesgut, Ankara ,1995,s.4
2-Türk Yıldızları Resmî Web Sitesi, https://www.turkyildizlari.tsk.tr/tr-tr/Hakkımızda/Tarihçe/İlk-Toplu-Akrobasi-Çalışmaları, (Erişim Tarihi: 19.05.2019)
3-Türk Hava Kuvvetleri’nde Akrotim, Hv.K.K.lığı Gensek.Tarihçe Şubesi Yayınlarından No:21, Hava Basımevi Müdürlüğü Etimesgut, Ankara ,1995,s.10
4-Fotoğraf: İstanbul-Yeşilköy’deki Havacılık Müzesi’nde sergilenen F-84E’ye aittir ve Hakan Kılıç Tarafından Mayıs-2019 tarihinde çekilmiştir. Bu uçak Uçan Kuğular Akrotimi’ndeki uçaklardan biridir.
5-Türk Hava Kuvvetleri’nde Akrotim, Hv.K.K.lığı Gensek.Tarihçe Şubesi Yayınlarından No:21, Hava Basımevi Müdürlüğü Etimesgut, Ankara ,1995,s.42
Yazan: Hakan KILIÇ