1976 yılında Mekke-i Mükerreme’de düzenlenen ilk İslami Ekonomi ve Finans Konferansı’ndan bu yana 45 yıldan fazla zaman geçti. Bu yıl İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi ev sahipliğinde 14-20 Haziran tarihleri arasında İslam Kalkınma Bankası’nın kuruluşu İslami Araştırma ve Eğitim Enstitüsü’nün koordinasyonunda gerçekleştirilen Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Konferansı’nin 12’ncisi, Türkiye’de İslami Para ve Sermaye Piyasaları, Girişimcilik, Küresel Mali Mimarlık, Dijital Ekonomi, 4. Sanayi Devrimi, İyi Yönetişim ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi konulara odaklanacak.
Bu yılki konferansta 4. Sanayi Devrimi kapsamında ‘Sürdürülebilirlik ve Ekonomik Kalkınma’ için daha fazla düşünülmesi gereken konular vurgulanırken, dünyanın dört bir yanındaki 40 farklı ülkeden ilgili konularda 472 başvuru yapıldı. İslami Finans, Güçlendirme ve Sürdürülebilirlik, SKH’leri ve İslam Ekonomisi ve Girişimciliğinin Rolü konularına odaklanacak olan oturumlarda toplam 132 tebliğ sunulacak.
4. Sanayi Devrimi ve İslam Ekonomisi
Konferansın ikinci günü iki paralel oturumla başladı. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Bölümü’nden Doç. Dr. Şuayb Gündoğdu tarafında yönetilen ilk oturum “4. Sanayi Devrimi ve İslam Ekonomisi” etrafında yoğunlaştı. “Dördüncü Sanayi Devriminin Bazı Sonuçları” başlıklı konuşmasında, Uluslararası Şeriat İslami Finans Araştırma Akademisi’nden (ISRA) Riaz Ansary, yapay zeka, büyük veri, 5G, nesnelerin interneti ve diğer hızla gelişen teknolojilerin dünyayı ve özellikle Müslümanları nasıl etkileyebileceğini değerlendirirken, Uluslararası İleri İslam Araştırmaları Enstitüsü’nden Mohammad Mahbubi Ali, “Zekat Yoluyla Enflasyonu ve İşsizliği Aşmak: Ödünleşim Teorisinin Yeniden Ele Alımı” başlıklı konuşmasında zekat sistemi açısından hem işsizlik hem de enflasyona odaklandı.
“Birbirine Daha mı Yakın yoksa Daha mı Uzak? İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Ülkelerinde Kulüp Yakınlaşması ” başlıklı konuşmasında, İstanbul Şehir Üniversitesi’nden Lokman Gündüz, İİT ülkelerinin kişi başına gelirlerinin tek bir sabit devlete mı yoksa farklı devletler etrafında mı kümeleşmeye başladığını sorguladı. “Bangladeş’te İçsel Büyüme Çerçevesinde Yatırım ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Bağlantı Noktası: İçleme mi Dışlama mı?” başlıklı konuşmasında Dakka Üniversitesi’nden Monirul Islam, hem kamu hem de özel yatırımların ekonomik büyüme üzerindeki etkisine odaklandı. “SD4.0 ve SKH Hizalamasının Risklerinin Niteliksel Değerlendirmesi: Karmaşık Sistemler Yaklaşımı” başlıklı konuşmasında Malezya Uluslararası İslam Üniversitesi’nden Ildus Rafikov, SD4.0’ın potansiyel risklerini ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin karmaşık bir sistem perspektifinden dördüncü sanayi devriminin riskleri ve faydalarıyla nasıl uyumlu olduğunu değerlendirdi.
Son olarak, “Teknolojik Değişimin Türkiye’de Seçili Emek Sektörlerine Etkileri: ARDL Yaklaşımına Dayalı Analiz” başlıklı konuşmasında, İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Fatih Al, dördüncü sanayi devriminde paradigma değişimi yaratacakları ölçüde yeni teknolojilerin işletmeler, ekonomiler ve insanların yaşamları üzerindeki yıkıcı etkilerini değerlendirdi.
Dijital Ekonomi ele alındı
“Dijital Ekonomi” başlıklı paralel oturuma İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Burhan Uluyol başkanlık etti. “Malezya’da Yatırım Temelli Fintech Kitle Fonlamayı Belirleyen Faktörler” başlıklı konuşmasında, Malezya Uluslararası İslam Üniversitesi’nden Dzuljastri Abdul Razak, fintech yoluyla bir yatırım aracı olarak kitle fonlamayı ve Teknoloji Kabul Modeli (TAM) kullanarak Malezya’da kitle fonlama yoluyla yatırımı belirleyen faktörleri ele aldı.
“Sosyo-Teknik Geçişte Stratejik Niş Yönetimi: İslami Fintech Örneklemi” başlıklı konuşmasında Endonezya Üniversitesi’nden R. Gratiyana Ningrat stratejik niş yönetim yaklaşımından (SNM) yeni kurulan iki İslami FinTech P2P Finansmanı platformunda ampirik inovasyon sürecinin bulgularına odaklandı. “İjarah’ı Fintech Aracılığıyla Kökten Değiştirmek” başlıklı konuşmasında İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Süheyib Eldersevi, en çok Malezya’da araç finansmanı için kullanılan Ijarah sözleşmesine odaklanan İslami Fintech’e karşı Fintech dünyasındaki son trendin benimsenmesini inceledi.
“Malezyalı Kullanıcıların İslami Finansal Teknoloji (Fintech) Bankacılık Hizmetlerini Kabulü: Teknoloji Kabul Modelinin Genişletilmesi” başlıklı bir konuşmada, Mohammad Ali Jinnah Üniversitesi’nden Imran Mehboob Shaikh, Malezya bağlamında teknoloji kabul modelini (TAM) genişleterek banka kullanıcılarının İslami Finansal Teknoloji (FinTech) hizmetlerine kabulünü etkileyen belirleyicileri inceledi. “Malezya’daki Zakat Kurumları Arasında Blockchain Teknolojisinin Benimsenmesinin Belirleyicileri: Önerilen Bir Entegre Model” başlıklı konuşmada ise Kano State Polytechnic’ten Shamsuddeen Muhammad Ahmad, Zakat kurumlarını dönüştürebilen ve kolaylaştırabilen en son teknoloji olarak blokchain teknolojisine odaklandı.
Son olarak, “Fintech Benimseme ve İslami Sosyal Finansmana Yatırım Etkisi: Zekat Örneği” başlıklı konuşmada, İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Mohamed Cherif El Amri, bilgisayarlardaki hızlı ilerleme ve i-FinTech’in Zakat kurumlarında benimsenmesi nedeniyle İslami Finansal Teknoloji (i-FinTech) üzerine hızlı gelişen ve derinleşen bir kavram olarak yoğunlaştı.
Osmanlı Vakıfları ile Faiz Temelli Batı Finansı Karşılaştırması
Sabah oturumlarının ardından İZÜ Rektörü Mehmet Bulut “Osmanlı Para Vakıfları ve Çağdaş Faizsiz Finans Kurumlarının Karşılaştırılması” başlıklı açılış konuşmasında Osmanlı Vakıf sistemi ve para vakıflarının yanı sıra Osmanlı âlimleri arasında bu kavramları çevreleyen dini tartışmaları ele aldı. Para vakıflarının kuruluşu hakkında daha fazla bilgi veren Bulut, faizsiz işletme yönteminin para vakıfları tarafından kullanılmasının modern İslami finans kurumlarının öncüleri olarak görülmesine yol açtığını söyledi. Osmanlı Vakıf temelli finansal sistemin ilkelerini İslami / Etik Yöntemler, mikrokredi mekanizması olarak işleyişi, bölgesel kurumlar ve toplumun ihtiyaçlarına odaklanması olarak listeleyen İZÜ rektörü, Osmanlı dünyasındaki bu sistemi faiz temelli Batı finans kurumlarıyla karşılaştırdı.
İslami Finansta Araçlara Derinlemesine Bakış
“İslami Finansmana Geniş Bir Bakış” başlıklı konuşmasında, KTO Karatay Üniversitesi’nden Prof. Murat Çizakça, modern İslami finans araçlarını ve temel özelliklerini tanıttı ve İslami finansın işleyişinde köklü bir değişiklik olmadığını vurguladı. İslami bankaların büyük ölçüde bankacılık dışı İslami toplumları bankacılık toplumlarına dönüştürmeyi başardıklarını kaydeden Çizakça, İslami finans aracı olarak mudaraba ve banka dışı finansal araç olarak vakıfın önemine dikkat çekti. Ayrıca “esham payı” ve söz konusu aracın risk sermayesi sentezinde kullanımını vurguladı ve hem vakıf stoklarının hem de eshamın mudaraba (girişim sermayesi) yoluyla genç girişimciler için uzun dönemli sermaye sağladığını ekledi.
İslam Ekonomisinde Kâr Amacı Gütmeyen Sektör
İkinci kısım 16:00’da iki paralel seans ile devam etti. “İslam Ekonomisinde Kâr Amacı Gütmeyen Sektör” başlıklı oturum, İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Dr. Hasan Habib başkanlığında İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nden Ashraf Dawaba, Cezayir High School of Management’tan Moussa Chenini, İZÜ’den doktora öğrencisi Nidal Abusweireh, Sakarya Üniversitesi’nden Fares Zaher, Cezayir Setif Üniversitesi’nden Sari Ismail ve İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nden Hanady Laaraj katılımıyla gerçekleşti.
İslami Finans ve Girişimcilik
İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Dr. Ahmet Tıktık başkanlığında yapılan bu oturumda “Girişimcilik” kavramı üzerinde duruldu. “Genç İslam Girişimcilerini Toplum Temelli Çalıştaylarla Yetiştirilmesi: Transteorik Model” başlıklı konuşmada, Endonezya Üniversitesi’nden Miranti Kartika Dewi, ‘gerçek’ İslami girişimcileri yetiştirmeyi ve aynı zamanda İslami finansın gelecekteki organik büyümesini desteklemeyi amaçlayan toplum temelli İslami finans eğitim faaliyetleri sunmayı detaylandırdı. “Risk Sermayesi Yatırımı: Zorluklar ve Potansiyel Çözümler” başlıklı konuşmada, İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Zaid Al-aifari, Risk Sermayesi, İslami Finans, Start-up’lar, Girişimcilik, Hisse Senedi Finansmanı konularını ele aldı.
“Girişimciliğin İslami Bir Vizyonu: Çok Katmanlı Karşılaştırmalı Bir Analizle Kalkınma” başlıklı konuşmasında, Institute of Business Management’tan Omar Javaid modern batı muadillerinin aksine İslami bir girişimcilik vizyonunun ana hatlarını verdi. Bununla birlikte, “Risk Sermayesi Özkaynağa Dayalı Yatırımlardan Başlangıç Değerlemesinde Değer Yönlendiricileri: Teknolojik Faktörlere Odaklanan Küresel Bir Analiz” başlıklı konuşmada, Endonezya Ulusal İslami Finans Komitesi’nden (KNKS) Nadiah Hidayati, yatırım sermayesinin yatırımını, sermaye planına dayalı olarak İslami ilkelere uyumlaştırması konusuna odaklandı.“Türkiye’de Çok Ortaklı Şirketler Kurma ve Ekonomi Üzerindeki Etkilerini Analiz Etme” başlıklı konuşmada İstanbul S. Zaim Üniversitesi’nden Nuri Aksoy, Çok Ortaklı Şirketler Grubu ve Kar-Zarar Paylaşımı’na odaklandı. King Fahd Üniversitesi’nden Abul Hassan Farooqi, bu oturumda “Suudi Arabistan’ın Girişimci Ekosisteminin Ölçülmesi ve İslami Finansmanın Belirgin Uygunluğunun Keşfedilmesi” konularını ele aldı.