Bir aşının geliştirilmesi genelde uzun yıllar alabiliyor. Ancak araştırmacılar, çok daha kısa bir süre içinde aşılamayı başarmayı umuyorlar.
Çoğu bilim insanı Sars-CoV-2 diziliminin tanımlanması ile başlayan süreçte küresel aşılamanın 12 ila 18 ay içinde başlayabileceğini tahmin etmişti. 2021 yılının ortalarına denk gelen bu tarihte bir aşının küresel olarak kullanılabileceği düşünülüyordu.
Mevcut veriler ışığında küresel aşılamada beklenen tarihin hala bundan erken olmayacağını söyleyebiliriz. Ancak olumlu sonuçlar alınması durumunda sağlık çalışanları gibi yüksek riskli gruplar için Kasım ayında bir aşılamanın olmasına iyimser yaklaşabiliriz.
Kaç kişinin aşı olması gerekiyor?
Bu sayıyı tahmin edebilmek için aşının ne kadar etkili olacağını bilmek gerekir ki bunu da bilmek için çalışmaların sonuçlarını beklemek zorundayız.
Bilim insanları tarafından, virüsün kolayca yayılmasını önlemek için (sürü bağışıklığı) insanların %60-70’inin virüse karşı bağışıklık kazanması gerektiği düşünülmektedir.
Ancak aşı mükemmel bir şekilde etkili olsa bile dünya çapında milyarlarca insanın bulunması, aşılamanın yeterli olamayacağı anlamına gelebilir. Hatta bazı gelişmemiş ülkelere aşılar çok daha geç ulaşabilir.
Aşı yarışında birçok aşının olması ve etkililik ve güvenlilik testlerinden başarıyla geçmesi halinde, elimizde virüse karşı birden fazla silaha sahip olacağız. Böylece bu silahlardan birisi etkisiz çıksa dahi elimizde başka silahlar da bulunmuş olacaktır. Bu da küresel aşılamada elimizdeki önemli avantajlardan biridir.
Aşı yaşlıları daha az mı korur?
Yaşlı insanlarda gençlere göre aşılamada daha az başarılı olunabilir. Çünkü yaşlı bağışıklık sistemleri aşılamaya daha düşük cevap verebilir. Bu durumu mevsimsel grip aşısında görebiliyoruz.
Ayrıca bu durumun üstesinden birden fazla doz vererek ya da bağışıklık sistemini güçlendiren bir kimyasalın (adjuvan olarak adlandırılır) yanında verilerek gelinebilir.
İlk elimize ulaşan aşılar kimlere yapılmalı?
Bir aşı geliştirilirse, en azından başlangıçta sınırlı bir sayı olacağından gruplara öncelik verilerek bu şekilde aşılamak gereklidir.
Covid-19 hastaları ile temas eden sağlık çalışanları bu listenin başında yer alacak. Ayrıca hastalık en çok yaşlı insanlarda ölümcül olduğu için aşı yaşlı yaş grubunda önceliğe sahip olabilecek.
İngiltere ayrıca, yüksek risk altında olduğu düşünülen diğer kişilere, özellikle potansiyel olarak bazı koşullara sahip olanlar veya belirli etnik kökenlerden olanlara öncelik verilebileceğini söylemişti.
Çalışmalarda sona en yakın üç aşı
Oxford Üniversitesi / AstraZeneca
Oxford Üniversitesi aşısı, aşı vektörü adı verilen bir şempanze virüsü aracılığıyla verilir. Vektör, koronavirüste bulunan proteinlerin genetik kodunu içerir ve insan vücudunda güçlü bir bağışıklık tepkisini tetikler. Aşı, Birleşik Krallık’ta bir kombine Faz II/III denemesinde ve son zamanlarda da Güney Afrika ve Brezilya’da Faz III denemelerine girdi .
Amerikan biyoteknoloji şirketi Moderna, vücudu kandırarak, kendi viral proteinlerini üretmesi için haberci RNA (kısaca mRNA) kullanarak bir aşı adayı geliştiriyor. Ancak hiçbir mRNA aşısı bulaşıcı bir hastalık için onaylanmamıştır ve Moderna hiçbir zaman pazara bir ürün sunmamıştır.
Ancak aşının birçok avantajı var ve bunlardan biri de, seri üretimin geleneksel aşılardan daha kolay olabileceğidir.
Sinovac
Çinli Sinovac şirketi, inaktive edilmiş Sars-CoV-2 virüs parçalarına dayalı bir aşı geliştiriyor. Aşı, testin ilk aşamalarında umut verici bir güvenlik profili gösterdi ve şimdi Brezilya’da Faz 3 denemelerine doğru ilerliyor.
Referanslar
Kommenda, N., & Hulley-Jones, F. (2020). Covid vaccine tracker: when will a coronavirus vaccine be ready?. Retrieved 29 September 2020, from https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2020/sep/29/covid-vaccine-tracker-when-will-a-coronavirus-vaccine-be-ready
How close are we to a coronavirus vaccine?. (2020). Retrieved 29 September 2020, from https://www.bbc.com/news/health-51665497
COVID-vaccine results are on the way — and scientists’ concerns are growing. (2020). Retrieved 29 September 2020, from https://www.nature.com/articles/d41586-020-02706-6