Mahmut Celâl Bayar 1950’den 1960’a kadar Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı olan bir Türk ekonomist ve politikacıydı.
Mahmut Celâl Bayar hayatı:
Mahmut Celâl Bayar (16 Mayıs 1883 – 22 Ağustos 1986), 1950’den 1960’a kadar Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı olan bir Türk ekonomist ve politikacıydı; daha önce 1937’den 1939’a kadar Türkiye Başbakanıydı. Bayar, kariyerine İttihat ve Terakki’de başlayarak İzmir ve Bursa şubelerini kurdu. Cumhuriyetin ilanından sonra, ülkenin ilk bankası İş Bankası da dahil olmak üzere, Türkiye’nin erken dönem finans kurumlarının çoğunu kurdu.
1945 yılına kadar tek yasal parti olan Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) üyesiydi. 7 Ocak 1946’da Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile birlikte Demokrat Parti’yi kurarak Türkiye’nin bugün de devam eden çok partili dönemini başlattı. 1950 seçimlerinde CHP’den DP’ye barışçıl bir iktidar devri gerçekleşti, ardından Bayar 22 Mayıs 1950’de Türkiye’nin üçüncü cumhurbaşkanı seçildi. Ardından 1954 ve 1957’de yeniden seçildi ve 10 yıl cumhurbaşkanlığı yaptı. O dönemde Menderes onun başbakanıydı.
1960 darbesinde devrildi ve hapsedildi, ardından Demokrat Parti ile bağlantılı eski politikacıların haklarının geri verilmesini savundu. En uzun ömürlü eski devlet başkanı olarak kabul edilir ve 8 Aralık 2008’e kadar en uzun ömürlü devlet lideriydi (Chau Sen Cocsal Chhum tarafından geride bırakıldığında). Celal Bayar, kısa bir hastalıktan sonra 22 Ağustos 1986’da 103 yaşında öldü.Bayar, 16 Mayıs 1883’te Bursa’nın Gemlik ilçesine bağlı Umurbey’de, Osmanlı Bulgaristan’ın Lom şehrinden muhacir olarak göç eden dini lider ve öğretmen Abdullah Fehmi Efendi’nin üçüncü oğlu, Bulgarların oradaki Müslüman nüfusu etnik olarak temizlemesinden sonra doğdu.
1877-1878 Rusya-Türkiye savaşı. Abileri Behzat ve Asım’dı. Okuldan sonra katiplik yaptı, önce Gemlik mahkemesinde, sonra Ziraat Bankası’nda çalıştı. Daha sonra 1906’da Bursa’da Deutsche Orientbank’ta işe girdi. 1907’de Bayar, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin resmi olmayan bir şubesine Bursa’da katıldı. Jön Türk Devrimi’nin ardından İkinci Meşrutiyet’in ilan edilmesinden sonra, Anadolu’da İttihatçı altyapının düzenlenmesi talimatıyla örgütün yeni kurulan yerel bir şubesinin genel sekreterliğini yaptı.
Bayar, 31 Mart Olayı sırasında Mahmud Şevket Paşa’nın Hareket Ordusu’na katılmak amacıyla Bursa’da İttihatçı milisler kurdu. Mudanya’ya kadar geldi ama o sırada isyan bastırıldı. Daha sonra 1911’de İttihat ve Terakki’nin İzmir şubesini kurdu. Bayar, Turgut Alp mahlasıyla İTC yanlısı yazılar yazdığı Halkın Doğru adlı bir örgüt ve İTC sözcüsü kurdu. 1913 Osmanlı darbesine katılmış, Harbiye Nazırı Nazım Paşa’nın öldürülmesine tanık olmuştur. Mali çevrelerle yakın ilişkisi olan Bayar, İttihatçı Millî İktisat politikalarında önemli bir rol oynadı.
Özel Teşkilât üyesiydi ve 1914’te Osmanlı Rumlarını göçe zorlamak için Eşref Sencer Kuşçubaşı ile birlikte öldürüp soyma işlerinde çalıştı. İzmir Kız Lisesi’ni, Basmahane’de Şimendifer Meslek Yüksek Okulu’nu ve İzmir’de kütüphane. Bayar, İzmir merkezli spor kulübü Altay S.K.’nin kurulmasında da önemli rol oynadı. Osmanlılar için I. Dünya Savaşı’nı sona erdiren Mondros Mütarekesi’nin ardından, İzmir Sıkıyönetim Mahkemesi’nde savaş suçlusu olarak yargılandı ve beraat etti. Ancak mütarekeye rağmen İtilaf Devletleri’nin Osmanlı topraklarına doğru ilerlemeye devam etmesi üzerine Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri olarak bilinen çeşitli milliyetçi örgütler kurulmaya başlandı.
Bayar, İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti’ni kurdu ve İzmir Müdâfaa-i Hukuku Osmaniye Cemiyeti Bayar, İzmir’in müttefik tarafından işgal edildiğine dair söylentileri duyunca dağlara kaçtı ve adının Konstantinopolis’teki Hürriyet ve Uzlaşma hükümetinin tutuklama listesinde olduğunu öğrendi. İzmir işgal edildikten sonra Söke bölgesindeki milli direnişçilerle işbirliği yaptı. Direniş cephesinde Yunanlılara karşı Aydın Savaşı’na katıldı. Balıkesir Kongresi kararı ile Akhisar cephe alayı komutanlığına atandı.
1919 seçimlerinde Saruhan’ın vekili olarak Osmanlı Parlamentosu’na seçilen Bayar, sarayın müttefik işgaline kayıtsızlığını kınayan konuşmalar yaptı. İstanbul’un işgalinin ardından Mustafa Kemal Paşa’ya ve Türk Bağımsızlık Hareketi’ne katılmak için Ankara’ya kaçtı. Yoldayken Anzavur isyanı Bursa’yı tehdit etti, bu nedenle Mustafa Kemal, isyancıları savuşturmak için Bayar’dan Bursa’da kalmasını istedi.
Kısa bir süre Yeşil Ordu Örgütü’nün [tr] ve Mustafa Kemal tarafından Türkiye Komünist Partisi’nin etkisine karşı koymak için kurulan sahte bir komünist parti olan Türkiye Komünist Partisi’nin bir üyesiydi. Yeni kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Bursa Milletvekili oldu. Aynı yıl İktisat Bakan Yardımcısı olarak görev yaptı ve 27 Şubat 1921’de İktisat Bakanı olarak atandı. Çerkes Ethem’in ayaklanması sırasında müzakere komisyonuna başkanlık etti. Bayar, 1922’de Lozan Barış Konferansı’nda İsmet İnönü’nün danışmanı olarak Türk heyetinde yer aldı.