Fahrelnisa Zeid Biyografisi
Fahrelnisa Zeid, 7 Ocak 1901 tarihinde İstanbul, Büyükada’da altı çocuklu ailenin ortanca kızı olarak dünyaya gelmiştir. Aslolan adı Fahrünissa’dır. Babası Girit ve Atina‘da sefirlik ve valilik icra eden Mehmet Şakir Paşa, anası Giritli Sare İsmet Hanım; amcası Abdülhamit II devri sadrazamı Cevat Şakir Paşa, büyükbabası Şurayı Askeri Dairesi Reisi Miralay Mustafa Asım Bey‘dir. Halikarnas Balıkçısı olarak ünlenen Cevat Şakir Kabaağaçlı abisi ve gravür sanatçısı Aliye Berger‘in ablasıdır. Öteki kardeşlerin adları; Hakkiye ve Ayşe Suad’dır.
14 yaşlarında resme başlamış olan Fahrelnisa Zeid, 1920 senesinde işgal yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk güzel sanatlar okulu olan Sanâyi-i Nefîse Mektebi‘nin ilk hanım öğrencileri içinde yer aldı.
Fahrelnisa Zeid, ilk evliliğini, Sanâyi-i Nefîse’ye başladığı 1920 senesinde, yazar İzzet Melih Devrim ile yapmış oldu. Eşi ile birlikte Avrupa kentlerine gezi etme, yazar ve entelektüellerle tanışma fırsatı buldu. Bu evlilikten Nejad Melih Devrim (d. 1923 – ö.1995) isminde oğlu ve Şirin Devrim (d. 1926 – ö.2011) isminde kızı oldu. Fotoğraf öğrenimini 1928 senesinde Paris‘te Ranson Akademisi Stalbach Atölyesinde ve 1929-1930 yıllarında da Türkiye’de Güzel Sanatlar Akademisi Namık İsmail atölyesinde sürdürdü.
İkinci evliliğini 1934 senesinde, Irak Kralı I. Faysal‘ın kardeşi ve devrin Irak büyükelçisi olan Komut Zeid ile yapmış oldu. Ondan sonra eşinin görevi sebebi ile Türkiye‘den ayrılarak eşinin elçilik yapmış olduğu Berlin ve Londra’da devam eden yaşamı süresinde fotoğraf kariyerini sürdürdü. İlk kişisel fotoğraf sergisini 1944 senesinde İstanbul‘da Maçka’daki kendi evinde açtı. Bu ilk sergiyi 2. Dünya Savaşı sonrası belirli süreler yaşadıkları Paris, Londra, New York, Brüksel şeklinde kentlerde açmış olduğu onlarca sergi izledi. Fransa’da adını Fahrelnissa imlasıyla kullanmaya başladı. Eşinin kral naibi olduğu dönemde bir ara Bağdat’ta da yaşamıştır. Irak’ta çıkan isyan sonucu kral ve yakınları öldürülmüş, dolayısıyla yeni hükümet Komut Zeid’in Londra büyükelçiliği görevine son vermiştir ve Zeid çifti bunun üstüne Paris’e yerleşmiştir.
Londra’da Institute of Contemporary Arts’ta kişisel sergi açan ilk hanım sanatçıdır. 1942’de İstanbul’da d Grubu’na dahil oldu, sadece daha o zamanlardan ayrıksı, alışılmadık yolunu çizmeye başlamıştı. Soyuta yöneldi; izleyiciyi renk, ışık, enerji ve hareketin içine çekmiş olduğu kozmik ve ruhsal evrenlerin iç içe geçmiş olduğu anıtsal boyutlarda, dinamik soyut kompozisyonlarıyla zihinlerde yer etti. Seneler sonrasında figüratife önem vererek ailesinin ve arkadaşlarının portrelerini çizdi.
Fahrelnisa Zeid, soyadını Irak Kralı I. Faysal‘ın kardeşi ve devrin Irak büyükelçisi olan Komut Zeid ile evlendikten sonrasında aldı. 18 Ekim 1970 tarihinde eşinin ölümünden sonrasında 1976 senesinde, oğlu Raad’ın yaşamış olduğu Ürdün’ün başşehri Amman‘a yerleşti. Bu kentte kendi adıyla anılan bir sanat enstitüsü kurdu. Son döneminde portreler üstünde yoğunlaştı. Eserlerini son olarak 1988 senesinde İstanbul‘da, 1990 senesinde Fransa ve Almanya‘da sergiledi.
Soyut resimleriyle tanınan Fahrelnisa Zeid, büyük tuval üstüne ufak kareler, üçgenler, dörtgenlerden oluşan geometrik formları sarı, kırmızı, yeşil, beyaz ve mor renklerin en parlak, çarpıcı değerleriyle coşkuyla boyamıştır. Kontrast renkler cesaretle uyum endişesi taşımadan kullanılmış olmakla beraber, bu zıt renkler sabırla bir araya getirilerek fazlaca değişik, emsalsiz ve çarpıcı bütünler oluşturmuş, ışıldayan, dağılan ufak renkli geometrik parçaların yarattığı bir ağa dönüşmüştür.
Fahrelnisa Zeid, 5 Eylül 1991 tarihinde Amman, Ürdün’de 90 yaşlarında ölmüştür. Naaşı Amman’da El Rağdan Sarayı Kraliyet Mezarlığı’na defnedildi.
Birliktelikleri :
1.eşi: 1920 senesinde yazar İzzet Melih Devrim ile evliliğe ilk adımını attı. 1934 senesinde boşandı. Nejad Melih Devrim (d. 1923 – ö.1995) isminde oğlu ve Şirin Devrim (d. 1926 – ö.2011) isminde kızı oldu.
2.eşi: 1934 senesinde Irak Kralı I. Faysal‘ın kardeşi ve devrin Irak büyükelçisi olan Komut Zeid ile evliliğe ilk adımını attı. Bu evlilikten “Raad bin Zeid” (d.1936) isminde bir oğlu dünyaya geldi.
Atom ve Bitkisel Yaşam Içinde” (Break of the Atom and Vegetal Life) adlı tablosu (1962)
Zeid bu resminde İslam hat sanatının estetiği ile Sufizmin mistik karakterlerini, Paris’te bulunmuş olduğu yıllarda etkilendiği Bizans ve Batı sanatının estetiği ile harmanlamıştır. Bu tablosu 29 Ekim 2013 tarihinde Dubai‘de Christie’s Müzayede Evi’nde düzenlenen açık artırmada üstün dereceli fiyata satıldı. 2 milyon 741 bin dolara (ortalama 5 milyon 450 bin TL) satılan, 2.1 metreye 5.5 metre boyutlarında 1962 tarihindeki tablo, işadamı Zafer Yıldırım adlı bir Türk koleksiyoner tarafınca satın alındı.
Zeid’in resimleri Paris Çağıl Sanat Müzesi, New York, Cincinnati, Edinburgh ve Pittsburgh’daki müzeler, İstanbul Fotoğraf ve Heykel Müzesi, İstanbul Çağıl, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Mathaf: Arap Çağıl Sanat Müzesi de dahil olmak suretiyle birçok müze ve hususi koleksiyonda yer almıştır.
Coşkulu ve etkili kompozisyonları ile tanınan Zeid’in kendine özgü fotoğraf dili, tek üsluba indirgenemeyecek kadar canlı ve zengindir.
Zeid’in sanat pratiği; minyatür kurgusuna uygun şekilde inşa edilmiş figürlü kompozisyonlarıyla erken dönem, vitray yüzeylerini anımsatan geometrik ve özgür soyutlamacı çalışmalarıyla olgunluk süreci ve çoğunlukla portrelerden oluşan ve ruhsal anlatının ön plana çıkmış olduğu geç dönem şeklinde sınıflandırılabilir.
Kaynak:Yaşam öyküsü.info