Son dönemde Osmanlı Türkçesine dair (biri daha çok Arapçaya ilişkin olmakla beraber) dört online sözlüğün yayın hayatlarına başladığını gördük: kısmen okuyan sözcüklerin kestirimini yapmayı sağlayan lexiqamus.com, iki büyük ve çok önemli sözlüğün Kâmûsu’l-Muhît tercümesi ile Vankulu lügatinin sunulduğu kamus.yek.gov.tr, Arapça kelimelerin kök harf ve vezinlerini veren veznedar.co ve pek çok Osmanlıca sözlüğü içinde barındıran, osmanlicasozlukler.com. Bu siteler umut verici. Sitelerin ehillere yönelik olması bu alana adeta yeni bir can veriyor.
lexiqamus.com
Yaklaşık bir aydır yayında olan Lexiqamus.com bilhassa Osmanlıca el yazma metinlerde karşılaşılan okuma sorunlarını gidermeye yönelik bir site. Yazma metinlerle iştigal edenlerin sürekli karşılaştıkları bir problem olan bir kelimenin yalnızca bazı harflerinin okunup diğerlerinin kestirilememesi problemini çözmeye odaklanıyor site. Sitenin banisi ise, İngiltere'de doktora çalışmalarını sürdüren Ahmet Abdullah Saçmalı. Bu eksikliğin giderilmesi adına on beş sözlük taranıp öbekler halinde siteye yüklemiş. Şu anda sitede 150.000 kelimeye, 175.000 kadar hücreye erişim sağlanabiliyor; yani aranan bir kelimenin bulunamaması neredeyse imkansız.
Açıkçası sitenin arama motoru ilk başlarda karmaşık gelse de açıklayıcı notlar ve “nasıl kullanılır” tarzında bir video ile kısa sürede siteye alışmak mümkün oluyor. Gayet spesifik bir müşkülün giderilmesi açısından başarılı bir çalışma olan lexiqamus.com sahanın araştırmacılarını bekliyor.
kamus.yek.gov.tr
İki mühim sözlük bu hafta online erişime açıldı. İlk matbu sözlük olması ile meşhur Vankulu Lügati ile tercümesi Asım Efendiye Mütercim unvanını veren Kamusu’l Muhit kamus.yek.gov.tr adresinden ulaşılabilir artık. Bu iki eser de yakın zamanda Yazma Eserler Kurumu tarafından gayet güzel baskılarla okuyucuların istifadesine sunulmuştu. Derinliğini ve faydasını bizim tartışamayacağımız derecede önemli, Arapça-Türkçe konusunda en meşhur sözlüklerden olan bu iki sözlüğün online olarak kullanıma açılmasının, araştırmacılar için çok büyük bir hizmet olduğunu söylemeye gerek yok...
Veznedar.co
veznedar.co Arapça kökenli kelimelerin kök ve vezinlerini kullanıcıların istifadesine sunuyor.
Osmanlı Türkçesi eğitimini bilhassa edebiyat bölümünden almış olanların, yani grameri merkeze alarak öğrenim görenlerin en çok sıkıntı çektikleri konu ekseriyetle kelime türetirken yahut tahlil ederken vezinlerin ve babların hangileri olduğunu kestirmektir. Her sözlük de vezinleri vermez ancak mutlak bilmeniz istenir. İşin eğitim boyutunun yanında etimolojik kaygılar ile yapılan çalışmalarda iki farklı gibi görünen kelimenin aynı kökten geldiğine rastlamak da vaka-yı adiyedendir. Arapçada da hususi olarak okutulan sarf kitapları Emsile, Bina ve Maksud da bahsi geçen şekilde kelime türetilmesinin öğretilmesi içindir.
Gramer ilim tasnifinde matematik ve geometrinin yanında, aklî ilimlerin yanında yer alır. Yani matematik ile uğraşmak ile gramerle uğraşmak bir bakıma aynı şeydir. Nitekim Arapça kelimeler ve vezinlerle boğuşanlar bir süre sonra bazı şeylerin birer “şablon” olduğunun farkına varırlar.
Veznedar.co işte bu şablonu ortaya koyan bir site. Basit bir algoritma ile geliştirilmiş ve alanda bir boşluğu dolduruyor. Bu “basit algoritma” ifadem küçümsemek için değil aksine göz önünde olanı ortaya çıkarmasındaki değeri ifade etmek içindir. Site bu Arapça kelime üretimindeki netameli kısımlara girmeden “kök x vezin = kelime” eşitliğini ortaya koyan bir site.
Site bir beta sürümü olarak ele alınsa iyi olur kanaatindeyim. Zaten sitenin geliştiricisi Fatih Kadir Akın da kendisini bir yazılım aktivisti olarak tanımlıyor. Ol sebepten bu sitenin daha birçok güzel katkı ile daha kaliteli ve daha iş görür bir hale getirilebileceği kanaatindeyim. Akın sitedeki verilerin kaynak olarak kullanılamayacağını belirtmiş. Ancak bu siteyi bir nüve olarak görüyor ve geliştirilmesi gerektiğine inanıyorum. Veznedar.co’nun ufak bir ekip çalışması ile kısa sürede vezin ve kök harf konusunda gayet başarılı, kaynaklık edebilecek bir site hüviyetine bürünebileceğini düşünüyorum
Birkaç yapılsa iyi olur dediklerimizi sıralayalım. Latin harflerinin yanında Arap harfleri ile kelimeler belirtilse; muzâaf fiillerin üstesinden gelinse; vezinlerin babları belirtilse.
Umarız ilerleyen dönemlerde karşımıza daha gelişmiş ve birçok ihtiyaca karşılık veren veznedar.co sitesiyle karşılaşırız. Geliştiricisi Fatih Kadir Akın’ı bu güzel nüve sitesi sebebiyle tebrik ediyorum.
osmanlicasozlukler.com
osmanlicasozlukler.com yirmi kadar sözlüğü havi, yukarıda ele aldıklarımıza göre daha eski bir site. İhya.org tarafından hazırlanan bu site Osmanlı döneminin önemli sözlüklerini erişime açmış, Vankulu Lügatinden Kamus-u Naci'ye, Kamusu'l Alam'dan Redhouse İngilizce-Osmanlıca Sözlüğe kadar birçok sözlük kullanıcıların elinin altında. Kullanılan bütün sözlükler taranmış ve her kelime işaretlenmiş. böylece muazzam bir kelime havuzu tertip edilebilmiş. Lexiqamus.com da bu sitenin kelime havuzundan faydalanıyor ki bu iki değerli sitenin ortak iş yapması oldukça önemli.
M. Murtaza Özeren