DSM-IV tanı kriterlerine göre zeka geriliği, zeka işlevlerinin belirgin bir biçimde ortalamanın altında olması, uyumsal davranışlarda bozulmalar ve bunların 18 yaştan önce ortaya çıkmasıyla tanımlanan bir bozukluktur. Zihinsel engelli bireylerde uyumsal beceriler ve bilişsel yeteneklerde bazı sınırlılıklar görülür. Bu sınırlılıklar;
Zihinsel engel 4 düzeyde sınıflandırılmaktadır. Her bir grup normal dağılım eğrisinde ortalamanın altında kalmaktadır.
IQ PSİKOLOJİK TANI EĞİTSEL TANI
70-55 Hafif Eğitilebilir
55-35 Orta Öğretilebilir
35-25 Ağır Bağımlı
25-Altı Çok Ağır Tam Bağımlı
1-Hafif düzeyde zihinsel engel;
2-Orta düzeyde zihinsel engel;
3-Ağır düzeyde zihinsel engel;
4-Çok ağır düzeyde zihinsel engel;
Çevresel faktörler;
Ağır ve çok ağır zihinsel engel organik yetersizliklerden kaynaklanmakta ve her sosyoekonomik, sosyokültürel çevrede eşit bir dağılım göstermektedir. Bununla birlikte hafif ve orta düzeyde zihinsel engelin sosyoekonomik ve sosyokültürel anlamda düşük çevrelerde daha sık karşılaşıldığı görülmüştür. Bunun sebebinin eğitim, sağlık bakımı, beslenme, motivasyon gibi dış etmenlerden kaynaklandığı ileri sürülmektedir (Baumeister, Kupstas ve Klindworth 1992).
Kalıtsal ya da kromozomal anormallikler;
Bunlar arasında en bilineni Down Sendromudur. Down Sendromu zihinsel engel içinde incelenmektedir. Bunun yanı sıra Frajil X Sendromu da zihinsel engele neden olan bir başka kromozomal bozukluktur.
Diğer etmenler;
Bulaşıcı hastalıklar, kazalar ve çevresel tehlikeler (hava kirliliği, zararlı maddeler gibi) doğum öncesinde ve doğum sırasında anneden kaynaklı veya doğumdan sonraki süreçte doğrudan, zihinsel engele sebep olabilmektedir.
Sağlıklı bir insanda 46 kromozom bulunmaktadır. Bunların 23’ü anneden, 23’ü babadan gelmektedir. Ancak Down sendromlu bireylerde kromozom sayısı 47’dir. Bunun sebebi ise 21. kromozom çiftinde meydana gelen anormallik yüzünden bu çiftteki kromozom sayısının 3 olmasıdır. Bu durum fiziksel ve zihinsel farklılıklarla kendini göstermektedir.
Fiziksel belirtilerden en bilinenleri;
Down sendromu doğumların 800-1200’de birinde görülmektedir. Zihinsel engel grubunda yer alsa da bu çocukların bir kısmı okuma, yazmayı ve aritmetiği öğrenebilmektedir.