her zaman bilinç düzeyinde olmasa da, hayat içinde kullandığımız, kullanıldığını duyduğumuz kelimeler hakkında zihnimizde birikmiş, oturmuş bir şeyler, bir meta-bilgi vardır. sözgelimi, bazı muayyen kelimeleri nasıl öğrendiğimizi ya da en son ne zaman duyduğumuzu hatırlarız (hatırlarız yani, değil mi, mahçup etmeyin beni). bunun dışında, bir kelimenin hangi zaman diliminde ilk olarak ortaya çıktığı, hangi dönemde cemiyetin kelime haznesine dahil olduğu hakkında da birtakım latent
, pusuda bekleyen, ancak sorulduğunda, ya da kimi özel koşullarda ortaya çıkan görüşlerimiz vardır.
bu sebeptendir ki, "cıvık" sıfatının, "cıvımak" fiilinin, gerçek değil de mecazi anlamlarıyla taa 1939 yılına ait bir yazı içinde kullanıldıklarını gördüğümde çok şaşırdım; bir hayli daha sonralara ait olduğunu sanıyordum zira ben bu kullanımın. oysa gelin, yedigün
dergisinin 7 mart 1939 tarihli nüshasına, sayfa 16'ya, "balo müsamere" isimli, şimdi sevimli, fakat inkar edilemez bir surette de gülünç gelen makalenin şu kısmına bakalım: "kadın, erkek her insanın medeni seviyesi yemek yeyişinden daha ziyade müsamere ve balolardaki hareketlerinden kolayca anlaşılır. memleketimizde büyük inkılabın başladığı yıllardan önceki zamanlarda bu türlü toplanışlar adet olmadığı için bizde müsamere ve balo muaşereti henüz pek yeni sayılabilir. bundan dolayıdır ki, gerek hususi müsamerelerde, gerek umumi balolarda, hatta resmi suvarelerde hemen daima münasebetsiz hadiselere, cıvık
ve sırnaşık tiplere tesadüf edilmekte ve cıvımadan, bilhassa son saatlere doğru adileşmeden [(bkz: closing time phenomenon
) demeden duramayacağım bu noktada lakin] nihayete eren balolar nadir görülmektedir."
yukardaki pasaja yedigün dergisinin 30'lu yıllardaki sayılarını karıştırırken rastladım diyebilmek, böylesine sıradışı ilgi alanları, seçkin zevkleri olan biri imajını çizmek isterdim gözlerinizde, ama hayır. gökhan akçura
'nın "unutma beni-ıvır zıvır tarihi 1" adlı başarılı eserinde, "eskiden balo mu vardı?" başlıklı bölümde okudum (bakın sofistike değilim belki, ama dürüstüm, samimiyim).
gerçi şunu da söyleyeyim ki, bizim evde yedigün ciltleri yok değildir. çünkü babam ve de babaannem dergi ciltletmeye pek meraklıdırlar. özellikle babaannem çeyizimin mühim bir parçası olmak üzere, moda olmaya yaklaşık yirmi beş yıl önce son vermiş yatak örtüsü takımlarının, elişi havluların, çoktan sararmış dantel altlıkların; ayrıca 1974 baskılı, beş yeşil ciltten oluşan altın tabak
yemek tarifi ansiklopedisinin yanına yelpaze
dergisinin raflarca külliyatını da eklemiştir ki, bu derginin 50'lerin, 60'ların ev kadınlarına cazip gelebileceğini kabul etmekle, babaannemin iyi niyetini takdirle karşılamakla beraber, yelpaze dergisinin 2002 yılı ve sonrasındaki şahsıma açıkçası pek de hitap etmediğini belirtmek zorundayım (yine dağıttım konuyu bakın, bu entry bir film olsa montaj sırasında şu son paragrafı bir an bile düşünmeden atarlardı).
hazır bu maddeye yazıyorken, cıvık kelimesinin kafamdaki etimolojik kökenine de değinmek isterim. kaynak soracak olursanız naçizane birikimim ve mantığımın işleyişinden başka bir şey gösteremem, yine de inancım odur ki, cıvık kelimesi civa
'dan gelmektedir. civa bugün sıvılığı, uçuculuğu, bir türlü yerinde durmayışıyla nam salmış bir metalimizdir, ki özellikle ikizler burcu mensuplarına (ki ben) yakıştırılan "civa gibi oynak" deyimi, yine bu burcun uğurlu metalinin civa, idareci gezegeninin merkür (mercury
) olması (çok inanıyorum da yazıyorum sanmayın bunları yani) cıvık ve civa kelimeleri arasındaki akrabalık bağının bir kanıtı olabilir zannederim ki.
umarım yanılmıyorumdur bu hususta, utançtan buralarda duramam sonra. ama bilirsiniz siz de, ikizler burcu etimolojik teoriler konusunda bayağı sıkıdır, yanılmaz öyle kolay.