Sevdiğin birine duygularını ve düşüncelerini tam olarak açamadığın oldu mu?
O insanı kırmamak için cümlelerini özenle seçmeye çalıştın mı?
Belki kırılacağını bildiğinden dolayı düşüncelerini tamamıyla sakladığın oldu mu?
Her insana sorduğun aynı cevabı duyarsın:
“İnsanların dürüst olması senin için önemli mi?” dediğinde bu soruya alacağın cevap büyük ihtimalle “Evet, tabii ki.” olacak. Dürüstlük, her insanın beklediği özelliklerden biridir.
Özellikle partnerinden… Fakat sadece romantik ilişkilerde değil. Arkadaşlarından, aileden, iş arkadaşlarından da bekliyorsun. Dürüst olmayan insanları, hayatında tutmak istemezsin. Ya ciddi bir şekilde uyarıp şans verirsin ya da hayatından tamamen uzaklaştırırsın.
Dürüstlük bu kadar önemli!
Bak, geçtiğimiz günlerde, bir dostumla telefonda konuşuyorduk. İstanbul’da yaşadığım zamanlarda takıldığım 5-6 kişilik bir arkadaş grubu vardı.
O grupta arkadaşlardan biri zaman zaman huysuzluk yapıyordu. Biliyorsun, istediği olmadığında moralinin bozulduğunu açık açık gösteren, ortama negatif enerji yayan insanlardan bahsediyorum.
Her birimiz bu insanı o kadar çok seviyoruz ki… Hakikaten bir şey olduğunda ilk çıkıp gelecek insan, bu insan. Fakat zaman zaman huysuzlukları, yine de hepimizin canını sıkıyordu.
Neyse, gruptaki bir diğer arkadaşımla telefonda konuşurken duydum ki, hafta sonu grupça bir yurtdışı gezisi düzenlemişler. Herkes gelmiyor ama 3-4 kişi gidiyorlar. Fakat bahsettiğim bu arkadaşa haber bile vermemişler.
Sebebini sorduğumda, tahmin ettiğim ortaya çıktı. En son çıktıkları gezide, ondan kaynaklı bazı sıkıntılar yaşanmış. İstediği olmadığı için bazı problemler olmuş. Bu yüzden şimdiki gezide hiç haber vermemişler bile.
Hem hak veriyorum hem de işin kötü tarafını görüyorum.
Neden hak verdiğimi anlamışsındır zaten. İşin kötü tarafı ise, bu arkadaşa karşı dürüst olmayışları, gerçek düşüncelerini ve fikirlerini onunla paylaşmamaları…
Ha, düşüncelerini ona açık açık söyleseler, bu insan büyük ihtimalle kötü bir tepki verecek. Fakat vereceği o tepki, onun sorumluluğunda. Bu arkadaşların sorumluluğu ise, açık açık konuşmak, gizli saklı bir proje yürütmemek.
Arkadaşlar arasında dürüstlüğün bozulmasıyla alakalı bir örnek vermek istedim. Bir de ilişkilerde dürüstlüğün bozulmasıyla alakalı örnek vermek istiyorum. Kendi ilişkimden bahsedeceğim.
(NOT: Bu yazıda Türkçe’de bulunmayan bir kelime ürettik. Dürüst olmamak demek yerine “Dürüstsüzlük” diyoruz. Buna edebiyatta Neologism diyorlar sanırım. Uzmanı değilim ama böyle kabul edelim.)
Alkan’ın Dürüstsüzlüğü – Tahmin Ettiğin Gibi Değil
Dürüstsüzlük derken, insanlar genelde yalan söylemek gibi algılıyorlar. Fakat dürüstsüzlüğün bir çok farklı yüzü var:
- Bir şeyleri söylememek
- Güzelleştirerek anlatmak
- Yumuşatmak
- İçinde tutmak
- Unutturmaya çalışmak…
İlişkimde yaşadığım dürüstsüzlük ise çok ilginç.
Geçtiğimiz günlerde kendi üzerimde çalışma yaparken, enteresan bir farkındalık oluştu. Bugüne kadar yaşadığım romantik ilişkilerde, farkında olmadığım bir şey öğrenmişim.
Karşımdaki insanı kırmamak, üzmemek için ciddi düşüncelerimi ya saklıyorum, ya da yumuşatarak anlatıyorum.
Mesela sevgilim, hiç hoşlanmadığım bir davranış sergiledi diyelim: Bunlardan bir tanesi dakikalar boyunca negatif içerikli konuşmaların yapılması… Bana karşı değil ama başka durumlar/insanlar hakkında… Kesinlikle kimden duyarsam duyayım, nefret ettiğim bir özelliktir.
Bunu, bugüne kadar hep alttan alarak idare etmişim. Onu kırmamak, yanlış yapıyorsun dememek için düşüncelerimi saklamışım. Ya da saklama demeyelim ama “Negatif konuşmayalım hayatım.” diyerek yumuşatıyordum.
Tahmin et, bu davranış ilişkime nasıl yansıdı?
Bu itici özelliği ara sıra duyduğum fakat bununla alakalı açık açık konuşmadığım için, o insanı dinlememeye başladım. Negatif konularda farkında olmadan kulaklarımı kapatıyordum.
Bu hikayeye okuduğunda hangi dürüstlükten bahsettiğimi anlıyor musun?
Dikkat…
İLK ÖNCE KENDİME DÜRÜSTSÜZLÜK YAPTIM.
Daha sonra olayı yumuşattığım için sevgilime karşı dürüst olmadım.
Zaman zaman bana “Beni dinlemiyorsun.” diyordu. Bana soracak olursan, onu her zaman pür dikkat dinlediğimi düşünüyordum. Sonra bu farkındalığı yaşayınca, neden “Dinlemiyorsun.” dediğini anladım.
Suç hakikaten bendeydi.
Onun negatif konuşması burada kritik olan değildi. Olay şu… Ben sevmediğim bir şeyi kötü değilmiş gibi gösterdiğim, fakat içten içe nefret ettiğim için ilişkimde bir iletişim problemi yaşanmıştı.
Anlıyor musun?
Şimdi gel sor bakalım…
İnsanlar ilişkilerinde NE KADAR DÜRÜSTSÜZLÜK yapıyor?
Unutma… Dürüst olmamak, sadece karşındaki insandan bir şey saklamak ya da yalan söylemek demek değil.
O kırılmasın, tartışma çıkmasın, aranız bozulmasın diye düşüncelerini ve duygularını anlatmıyorsan ya da yumuşatıyorsan, DÜRÜST DEĞİLSİN.
Sonra ilişkide iletişim problemleri çıkarsa, neden diye şaşırma… İster inan, ister inanma: Yumuşatarak söylediğin ama ana fikri anlatmadığın küçük bir konu, sen farkında olmadan ilişkiye KÖTÜ yansır.
Burada sadece romantik ilişkilerden bahsedilmediğini tekrar hatırlatayım. Arkadaşlar, aile, iş arkadaşları… Aklına gelen her ilişkiden bahsediyorum.
Ama konu illa da romantik partnerin ise, ve o insanın dürüst olmadığını düşünüyorsan, ilk önce kendini sorgulamanı öneririm.
Senin sakladığın ne var?
Neleri yumuşatarak anlatıyorsun?
Daha sonra bir egzersizden bahsedeceğim. Bu yüzden şimdilik bu soruları sadece arka planda tutmanı öneririm. Direkt cevap bulmana gerek yok.
Dürüstsüzlük İlişkiyi Nasıl Yıpratıyor?
Şu ana kadar yazdıklarımı anladıysan, büyük ihtimalle yaptığın bazı hataların farkına varmış olacaksın. Ya da en azından bu yolda bazı içgüdüsel fikirlerin olacak.
Konuşmamız gereken bir şey var. Bu davranışlarını daha sonra netleştireceksin ama bunların sonunda yaşayacağın bazı olumsuzluklar var.
Seninle bunları paylaşmak zorundayım:
1. Dürüstsüzlük Cinsel Yakınlığı Engeller
Bunu ben kendi ilişkimde de fark ettim ve tanıdığım insanların ilişkilerinde de gördüm. Dürüst olmadığında, cinsel çekim etkileniyor. Bu dürüstsüzlük, bambaşka bir konuda bile olabilir. Belki çorabını yerde bırakması seni rahatsız ediyor ama olayı büyütmemek için konuşmuyorsun diyelim. İster kabul et ister kabul etme, böyle şeyler yatakta iletişiminizi de etkiliyor.
Açık olamıyorsunuz. İsteklerinizi birbirinizden saklıyorsunuz.
2. Zamanla Kontrol Edilemeyecek Bir Yük Haline Geliyor
Sakladığın, küçülttüğün, anlatmadığın herhangi bir şey, ilk önce önemsizmiş gibi görünür. “Çoraplarını kaldırmaması çok da kötü bir şey değil ya.” diye düşünürsün. Fakat zamanla bütün bu küçük şeyler, büyük bir yük haline geliyor.
Sonra çözemeyeceğiniz problemler oluşmaya başlıyor. Sebebinin ne olduğunu düşünüyorsun ama bulamıyorsun… Aslında bütün bu rahatsızlık, çorap mevzusunu açık açık konuşmadığından dolayı kaynaklandı.
3. Kendini Sadece Suçlu Hissetmiyorsun, Kendine Kötü Bakmaya Başlıyorsun
Self-Concept denilen bir terim var. “Nasıl bir insan olduğunu düşünüyorsun?” diye sorduğumda, verdiğin cevaplar kendini nasıl gördüğünü anlatır. Buna da İngilizcede self-concept diyorlar.
Açık olmadığın konulardan dolayı sadece kendini suçlu hissetmeyeceksin. Kendinle alakalı düşüncen, “nasıl bir insan olduğun” kavramı da değişecek. Olumsuz görmeye başlayacaksın ve belki de en kötüsü:
Öz-saygın azalacak.
Bu şekilde hiçbir ilişkinin yürümeyeceğini söylemiş miydim?
4. Yaşadığın Suçluluk Duygusunu ve Utancı Yönetmeye Çalışırken, Başka Problemler Doğacak
Sadece senin bildiğin bir sırrı sakladığında, kendini de saklıyorsun. Nasıl bir insan olduğunu, hayattan ne istediğini saklıyorsun. Bunu saklamaya başladığında, ilişkideki iletişim değişecek.
Karşındaki insan, kim olduğunu anlamayacak. Bir şey gösterirken, başka bir şey isteyeceksin. Bunu 10 seneye vurduğunda, kendini tamamen unutmuş bir insana dönüşeceksin.
Sonra mutsuzluğun sebebini ararken, cevapsız kalabilirsin. Hayatında her şey mükemmel giderken “Neden hala mutsuzum?” diye kendine sorabilirsin.
Cevabı belli.
Kendinle dürüst olmadın.
İsteklerini ve arzularını küçülttün, alttan aldın. Gerçek seni bastırdın.
5. İhtiyaçlarını Bastırmak, Zamanla Fiziksel ve Psikolojik Sağlık Problemleri Doğurur
Bu da gözden kaçırmamamız gereken bir konu. İnternetten araştırabilirsin: Kanser teşhisi konulmuş insanlara sadece 1-2 sene daha yaşayacağı söylendiğinde, olaya olumlu bakan kişilerde bir değişim oluyor.
Senelerdir yazar olmak isteyen ama sürekli bu hayalini ve ihtiyacını bastıran insan, ilk kitabı üzerinde çalışmaya karar veriyor. Kalan zamanın o kadar farkında ki, kısa bir süre sonra ilk kitabını başarıyla çıkarıyor.
Senelerdir bastırdığını hayalini gerçeğe dönüştürüyor. Sonra ne oluyor dersin?
Kanser ortadan kayboluyor.
Bu sadece tek bir örnekti. Yıllar boyunca kendiyle dürüst olmayan insanlara ölümcül hastalık teşhisi konulduğunda ve bu insanlar kalan süreyi hayalleriyle geçirdiğinde, hastalık genelde ortadan kayboluyor.
İlginç, öyle değil mi?
Dolayısıyla ihtiyaçlarını saklayarak, kendinle dürüst olmadığında, zamanla böyle hastalıkların ortaya çıktığını söyleyebilir miyiz?
Bence, evet…
Her zaman değil ama insanın ihtiyaçlarını bastırması, böyle hastalıklara yol açabiliyor. Nasıl açıklanır bilmiyorum. Bununla alakalı daha fazla araştırma yapmak gerek, fakat böyle bir gerçeği de görmezden gelmeyelim.
“Covert Contracts” Denilen Şey Nedir?
Dürüstlük konusuyla araştırmayı sürdürürken, Covert Contracts diye bir terimle karşılaştım. Kısaca söylemek gerekirse, Gizli Sözleşmeler şu anlama geliyor:
- Ben senin için ______ [boşluğu doldur] yapacağım, bu yüzden sen de benim için _____ [boşluğu doldur] yapacaksın.
- İkimiz de bu sözleşmenin (Contract) hiç farkında değilmişiz gibi davranacağız.
Bunun en basit örneğini seninle paylaşayım. Bazen çiftlerden biri “Seni seviyorum.” der. Bunu duygusunu paylaşmak adına yapmaz. Ya da duygularını paylaşmak ister diyelim fakat karşılığını da bekler…
“Ben de seni seviyorum.” diye bir cevap gelmelidir. Bu gelmedi mi, sözleşme yerine getirilmemiş olur. Bunun sonucunda tartışma, gelirim, kavga…
Covert Contracts uygulayan insanlar, almak için verirler.
Daha geçenlerde bununla alakalı ilginç bir örnek duydum. Bir yakınımın evliliğinden bir kaç gün sonra 6-7 kişilik bir aile buluşması oldu. Bulunan kişiler arasında yaşça en küçüğü bendim ve insanlara kulak verdim.
Bir anda, kim ne kadar takı taktığı konuşulmaya başlandı: “O bu kadar çeyrek taktı. O şu kadar avro taktı vs vs”. Gruptan birinin yorumu şöyleydi:
“Ya insanların saatlerce sırada durup takı takmaları bence gereksiz. Geçen bir düğünde çok uzun bir sıra vardı ve uzun sürmesin diye herkes vereceklerini bir kutuya attı.” dedi.
Diğeri, “Hiç olur mu öyle? Kimin ne kadar taktığını bilmek lazım. Sonra sen onların düğününde ne kadar takacağını nasıl bileceksin?” diye cevap verdi.
Bir başkası bu yoruma katılırken, annem konuya atladı ve; “O çok saçma. Başkasının ne kadar taktığı neden önemli olsun ki? İnsan gönlünden geçeni takar. Durumu ne kadar el veriyorsa. Sayısını tutmak ayıp.” dedi.
Ben de annemin yorumuna katıldım. Birinin ne kadar taktığını takip edip, aynısı takmak Covert Contracts örneğine giriyor. Ya da “Ben bu 400 Lira taktım. En az aynısını kendi düğünümüzde bekliyorum.” düşüncesi de Convert Contracts…
Hiçbir yerde konuşulmamış beklentiler, karşılık istemeler, ya da karşılık verme ihtiyacı, Gizli Sözleşmeler terimini çok net anlatıyor.
Bu da ne anlama geliyor biliyor musun?
Böyle bir yöntem kullanan insanlar, dürüstsüzlük üzerinden hareket ediyorlar. Farkında değilsin fakat daha önce konuştuğumuz Self-Concept’ine inanılmaz zarar veriyorsun. Kendini nasıl gördüğün zamanla değişiyor.
Şimdi diyeceksin ki, “Alkan, bazı insanlar bunun farkında değiller ama hayatlarını gayet iyi, pişmanlık ve utanç yaşamadan geçiriyorlar. Buna ne diyorsun?”. Benim cevap vermeme gerek yok. Çok sevdiğim Stoik filozoflardan Seneca, olayı net bir şekilde anlatmış:
“Bir insan ne kadar kötü durumda ise, durumunun o kadar az farkındadır.” – Seneca
Senin Hayatında Hangi Gizli Sözleşmeler Mevcut?
Ben bu teoriyi ilk öğrendiğimde, hemen kendime sordum: “Benim nasıl gizli sözleşmelerim var?” diye… İlişkim üzerinde düşünürken, en az 3-4 tane hiç konuşmadığım ama beklentimin olduğu durumlar fark ettim.
İlginç olay şu: Bu konular uzun zamandır ilişkimde problem yaratıyorlardı. Kadınımla bu farkındalığı paylaştıktan sonra açık bir sohbet gerçekleştirdik.
Çok şükür, ilişkiye gerilim katan o problemler ortadan kaybolmuştu.
Şimdi sıra sende.
Bu makalenin sonuna geldik… Sana önemli bir egzersiz vereceğim:
Partnerinle senin aranda en az 1 tane gizli sözleşmenin farkına varmanı rica ediyorum. Ne veriyorsun? Karşılığında ne bekliyorsun?
Bu bilgiyi karşındaki insanla paylaş. O anda çözüm bulmanıza gerek yok. Sadece paylaş ve bugüne kadar net olmayan konu hakkında, NE HİSSETTİĞİNİ sor.
Bunu kendin için yapacaksın. Daha sonra dilersen ona burada öğrendiklerini anlatırsın. Onun da aynı egzersizi yapıp seninle paylaşmasını rica edebilirsin.
Sevgilerimle,
Alkan Öztürk
SIRA SENDE: KONUYLA ALAKALI SORULARINI AŞAĞIDAKİ YORUM KISMINDA ALKAN’LA PAYLAŞABİLİRSİN. KISA BİR SÜRE İÇERİSİNDE AÇIKLIK GETİRECEĞİZ.