Hafta sonu yapılan toplantılardan istenilen sonuçlar çıkmadı. Açıkçası çıkmasını da beklemiyordum. Ülkeler arasında mevcut şartlarda bir anlaşma olması zor. ABD’nin Çin’e yaptığı ‘Yuan’ın değerini artır’ baskısı işe yaramıyor. Çin’in parasının değerini artırmayacağını son bir yıldır yazıyorum. ABD’nin son dönemde bu şekilde bastırması, uluslararası piyasalarda sert Dolar satışlarına yol açtı. Bir ülke, diğerlerini ‘Paranı revalüe et’ diye zorlarsa, baskı yapan ülkenin parası satılır.
Çin, Japonya, Kore, Tayland… Kura müdahale eden ülkeler. Japonya Yen’e, Kore Won’a, Çin Yuan’a müdahale ettiğinde, ABD tepki gösteriyor. Çünkü bu ülkeler, ABD karşısında ticaret fazlasına sahipler. Müdahale konusunda kendilerine göre haklı sebepleri olabilir. Japonya deflasyondan kaçmak istiyor, Çin olası bir politik sarsıntıdan korkuyor. Bu ülkelerin temel sorunu, kendilerini ABD talebine hapsetmiş olmaları.
ABD istediğini alamayınca farklı yollara başvuruyor. Temsilciler Meclisi’nden Çin’e yönelik kararlar çıkıyor (Senato’dan henüz geçmedi). Daha önemlisi, ABD tahvil alım programına başlama sinyali veriyor. Fed Başkanı Bernanke ve Başkan Yardımcısı Dudley, bu konu ile ilgili açıklamalar yapıyorlar.
Peki şu an ABD’nin tahvil alım programına başlamasına, ekonomik açıdan gerek var mı? Makro veriler beklentilerin altında gelse de, henüz ‘berbat’ kategorisinde değiller. Kaldı ki; ilk tahvil alım programının istenilen etkiyi yaratmadığı da çok açık. İkinci bir program da muhtemelen ekonomik anlamda ciddi bir etki yaratmaz. Öyleyse hesap başka. ABD, başta Çin olmak üzere diğer ülkelere: ‘Ya paralarınızın değerini artırın ya da piyasalarınızı paraya boğarım. Ekonomileriniz iyice ısınır. İşçi maliyetleriniz artar.’ diyor.
Farkı farketmeniz çok önemli. İlk para basma operasyonu öncesinde, ABD ekonomisi ve finans sistemi çökmüştü. O dönemde böyle bir programa ihtiyaç vardı. Bugün acilen ikinci bir programa ihtiyaç var mı?
İkinci bir programın fiyatlara girmesi, veya resmi olarak açıklanması tamamen ABD’nin lehine midir? Hangi açıdan baktığınıza bağlı. Bu strateji, emtia fiyatlarını yukarı itmeye başladı. ABD’de benzin fiyatı $3’a yaklaştı. Bu reel anlamda ciddi bir ücret azalması anlamına geliyor (maaşınız sabitken, zorunlu ihtiyacınızın fiyatı artıyor). Tarımsal ürünlerin fiyatlarında (mısır, buğday, soya fasulyesi) çok ciddi fiyat artışları görülüyor. Bakır fiyatı aldı başını gidiyor. 2008 senesinde de fiyatlar yüksek seviyelere ulaşmıştı. Anlatmaya çalıştığım; ABD’nin para politikası emtia kanadından kendisini vuruyor. Tüketici zaten kötü durumda. Bir de benzin ve gıda fiyatları kanadından darbe gelirse, işleri iyice zorlaşır. ABD’nin U-6 işsizlik rakamı %17.1. U-6’nın öneminden zaman zaman bahsediyorum. Tam zamanlı iş arayıp bulamayan, ve part-time çalışmak zorunda kalan; ayrıca şevki kırıldığı için iş aramayı bırakanları gösteriyor. Yani bir bakıma gerçek işsizlik oranı.
ABD, Dolar’ın değerini düşürmeye ve diğer ülkelere ders vermeye çalışırken, aslında kendi ayağına kurşun mu sıkıyor? Ciddi bir tartışma konusu. Ancak geçmişi incelerseniz (özellikle 1930’lar), ticaret açığı veren ülkelerin (bugün için ABD) bu tarz politikalardan pek fayda sağlamadıklarını görebilirsiniz.