Bitkilerden yeni fidan veya fide üretme yöntemlerinden olan daldırma bir dalı ana bitkiden kesmeden, kopartmadan köklendirmektir. Yeterli köklenme olunca dalı keserek alır, başka yere dikersiniz. Birkaç tip daldırma usulü var.
Hangi türler daldırma yöntemiyle üretime uygun?
Dallarından kök salması mümkün olan her tür uygundur. Çoğaltmak istediğiniz bitki hakkında bilgi araştırın ve o tür için en uygun üretim yöntemlerini öğrenin. Daldırma yöntemine uygun birkaç örnek: Gül, yasemin, hanımeli, yucca, manolya, incir, kauçuk, difenbahya, kroton..
Daldırma ile üretimde türden türe değişen bazı özel şartlar, gereklilikler olabiliyor. Yani mesela bazıları çok çabuk kök salar ve iki ay sonra tamamdır. Bazıları ise ya sonbahara kadar ya da gelecek yılın kış sonunda anca hazır hale gelir. Hangi tür için nasıl bilgi vermişlerse ona göre hareket edin. Aşağıdaki bilgiler geneldir. Her bitkiye aynı şekilde uygun olmayabilir.
Zamanı
Bitki türüne göre değişiyor. Hangi türde ne zaman tavsiye edilmişse o zaman yapın. Bilmiyorsanız genel olarak şöyle: Basit daldırmayı ilkbahar başından en geç yaz ortasına kadar başlatmak lazım. Havai daldırmada ise en erken zaman ilkbahar ortası. En geç ağustos başına kadar başlatmalısınız.
Basit daldırma yöntemleri
Yandaki resim bu usulü çok iyi anlatıyor. Uzun bir dalın bir kısmını toprağa gömün. Toprak altında kalacak bölgeye biraz kesikler, çizikler atsanız iyi olur. Dalın çıkmaması için üzerine ağır bir taş koyabilirsiniz. İki ay kadar bekleyin. Sonra dikkatlice kazarak kontrol edin. Köklenme olmuşsa, köklere zarar vermeden köklenmeye yakın yerden ana bitkinin dalını kesin. Bir iki hafta daha bekleyin. Sonra köklerin toprakla bağlantısını mümkün olduğunca bozmayarak, toprağıyla beraber çıkarıp alın. Sonra dikmek istediğiniz yere o şekilde dikin.
Serpentin daldırma ise basit daldırmanın biraz daha fazla verimli şeklidir. Serpentin kelimesinin anlamı yılan ve benzeri bir yaratık, uzun, kıvrımlı gibi eğri büğrü manasındandır. Aradaki fark: Basit daldırmada dalın sadece bir noktasının köklenmesi ve köklenen yerden itibaren dalın tamamının anadan kesilip alınması şeklindedir. Serpentin daldırmada ise uzun bir dal birkaç noktasından hem köklenir hem dallanır. Sonra yeni gelişen dalları köklü kısmıyla tek tek keserek ayırır ve böylece birkaç fidan elde edersiniz. Hatta eğer uzun bir dalda pekçok yan dallar var ise, uzun dalın tamamını toprak altına yerleştirir, yan dalların toprak dışında kalmasını sağlarsınız. Her bir yan dala ait kökler geliştikten sonra bunları tek tek ayırır, birkaç fidan elde etmiş olursunuz. Aşağıdaki resmi inceleyin.
Serpentin daldırma sarmaşık tarzı gelişen bitkilerde ve bir de dalları uzun ve çok esnek yapılı olan çalılarda uygulanır.
Havai daldırma yöntemi
Yukarıdaki usul daha kolay. Ama eğer dal bükülemiyorsa çare yok, bu yöntemi deneyeceksiniz. “Air Layering” havai çelik, havai köklendirme, havai daldırma olarak bilinen ve uygulanan bir bitki çoğaltma yöntemidir. Özellikle bonsaicilikte büyük önem taşır.
Hedef bölge
Dalın en ucundan 30 cm aşağısını veya en fazla 40 cm kadar aşağısını köklendirmede hedef bölge seçin.
Havai daldırmanın iki önemli ayrıntısı
Bu iki mesele dalın kök salması için yapmamız gerekenlerle ilgilidir. Dalın dış dokusu sert kabuk şeklinde olan türlerde kabuk soyma, dalın dış dokusu yumuşak ve sulu olan türlerde yarık oluşturma yolu daha uygundur.
1- Kabuk soyma
Dalın dış kabuğunun bir veya birkaç cm yüksekliğinde kısmını dal çevresince gidermek veya kısmen gidermekle yapılır (resim 1).
2- Dalda yarık oluşturma
Dümdüz içe doğru veya yukarı içe doğru dalın tam merkezine ulaşmayacak kadar derinlikte keseceksiniz. Kesik yere kürdan parçası sıkıştırın ki kapanma ve kaynama olmasın (resim 2). Kesiğin başladığı yer yaprak sapı izi olan yer olmalıdır. Ama yaprak olmayacak, varsa koparın.
Havai daldırma ile dalın kök salması için gerekenler
Köklenmesi zor türlerde kesik yere köklendirme hormonu sürmek gerekiyor. Ve genellikle işe yaramaz. Çünkü kesik yere saracağınız toprağın niteliği çok önemli. En uygun madde sphagnum yosunudur. Sanıyorum cocopeat de aynı şekilde işe yarar. Köklendirme hormonlarına gelince, Türkiye’de uygun hormonlar bulmak pek mümkün değil. Meraklılar ya yurt dışından tanıdıklarına getirtir ya da sipariş edip kargo ile getirtirler. Hormonun çeşidi, niteliği türden türe değişiyor. Her hormon her bitkiye uymaz. Satıcıların tavsiyesine göre değil, bitkinizin uzmanlarının tavsiyesine göre köklendirme hormonu bulup almak zorundasınız. Ve unutmayın, her tür için gerekmez. Köklenmesi çok zor olan türlerde gerekiyor.
Sphagnum yosununun hazırlanışı, dala sarılması
Sphagnum yosununu önce birkaç saat suda bekletin. Köklendirme hormonu kullanacaksanız suya çok az miktarda karıştırın. Hatta bu amaçla kullanılan hormonlar var. Dala sürülmez, köklendirme toprağına karıştırılır.
Akşamda sabaha kadar suda beklettiğiniz sphagnum yosununun suyunu süzün. Sonra elinizle iyice sıkın ki suyu iyice ayrılsın. Bu kadar nemlilik tamamıyla yeterli olur.
Resim 3’teki gibi köklenecek bölgenin çevresini sphagnum yosunu ile sarın. Sonra hava geçmeyecek şekilde naylon ile bağlayın. Güneşin yakıcı etkisi zarar vermesin diye bunun üstünü alüminyum folyo ile kaplasınız çok iyi olur.
Köklenme olduğunu nasıl anlarız?
Naylonla kapladığınız için köklenmeyi kolayca görebilirsiniz. Görünmüyorsa ya kökler yeterince uzamamıştır, naylon yüzeyine ulaşmamıştır ya da henüz başlamamıştır. Sakın toprağı dağıtmayın. Bekleyin. Köklenme bir buçuk – iki ay kadar sürebilir. Naylona ulaşmaları köklenmenin yeterli olduğu anlamına gelir.
Havai daldırma sayesinde köklenen dalı ayırıp dikme
Aslında işin zor kısmı burası. O kadar emek ve beklenti sonrasında köklü dalın tutmaması, köklerin çürümesi riski büyük. Riskleri bertaraf etmek için şu tavsiyemi uygulayın:
Havai daldırma yöntemiyle köklendirdiğiniz dalı kesip aldınız. Köklerin arasındaki sphagnum yosununu sakın köklerden ayırmaya kalkışmayın. Çünkü köklerin onlara tutunmuş kalması gerekiyor. Ayırırsanız bütün emekleriniz boşa gider. Yani çıplak kalan kökler yeni toprakta yanar, çürür gider.
Bitkinizin türüne uygun toprağa dikeceksiniz. Toprak yeterince nemli olmalı. Islak olmayacak. Güzelce dikin. Sulamayın. Bitkiyi hemen saksısıyla beraber renksiz şeffaf naylon içine koyun. Hava almayacağı şekilde bağlayın. Tam 8 gün boyu şiddetli aydınlık olan ama direkt yakıcı güneş almayan bir yerde tutun. Bu süreçte kökler gayet aktif olarak toprağın içine uzanacak ve toprağa hassas organlarını bağlayacaktır. Süre dolunca naylonu açın, saksı alt deliklerinden bol bol su akıp gidecek şekilde sulayın. Sonra sabah veya akşam güneşi alan ve çok sık esintili olan bir yere koyun. Onbeş gün de böyle geçsin. Artık bitkiniz tutmuş ve normal ortama uyumlu halde gelmiştir. Bitki ne şartları seviyorsa o şartlarda tutmanızda artık bir sakınca yok.