

|POLİTİKA NEDEN YANLIŞ ANLADI?|
|Bankacılık Sisteminin Düzenlenmesi: Politika, Bankaların Rolünü Neden Yanlış Anladı?|
|EKONOMİ Haberi|


“İnsanlar para sistemini anlamış olsalardı, yarın sabahtan önce bir devrim yapardık” diye düşünüyor otomobilin öncüsü Henry Ford. Bu anlamda İngiliz milletvekilleri arasında yapılan bir anket, onlardan her 10 kişiden 9’u paranın hala daha yalnızca devlet tarafından meydana getirildiğini düşündüklerini göstermektedir. Bu bağlamda genel olarak milletvekilleri ve kamuoyu arasındaki anlayışın farklı olmadığı varsayılabilir.
Dünyanın merkez bankaları farklı bir izlenim bıraksalar da, para stokunun gelişimi üzerinde çok dolaylı ve zayıf bir etkiye sahipler, yani faiz oranı ve bankaların kendilerine yatırması gereken asgari zorunlu karşılık oranlarına. Bankacılık sisteminin yaptıklarını takip ediyorlar – tersini değil.
Banka kredi verirse, kredi verme işlemini bir tasarruf mevduatı olmadan yapabilir. Böylece elinde hiçbir şey olmadan para kazanmış oluyor – bu yüzden Fiat Para Sistemi hakkında Latince kısaca “Fiat” olarak adlandırılan sözkonusu kavram konuşulur. Borcun makul bir seviyeye karşılık tutulması koşuluyla bu, uzun süre sorun değildir. Çünkü o zaman meydana getirilen bu yazılı yeni para; bir varlığa karşı, o varlığın karşılığını ifade eder. Kayıtlar yoluyla meydana getirilmiş olan bu yazılı para, böylece değerli bir varlık tarafından değerlenmiş ve karşılık bulmuş olur.
Ancak teminatın geri kazanılması mümkün değilse ya da – örneğin bir torba içinde – çok yüksek değere sahipse ve aniden değerinin çoğunu kaybederse sorunlu hale gelir. Sonuçta, bankacılık ve finansal krizler kaçınılmaz olur.
Bir kriz durumunda bunları önlemek, “Son çare borç verenler” gibi davranması gereken merkez bankalarının kurulmasının temel nedenlerinden biriydi. Ancak zor şartlarda. Ekonomist’in yayıncısı ve Bankacılık Uzmanı Walter Bagehot, 1873’ten çok net kurallar ortaya koydu: Buna göre, merkez bankası bir krizde yalnızca yüksek bir ceza faiz oranında çok iyi bir teminatın ödenmesine karşılık, bankaların çözülmesine yardım etmelidir. Bu kurallarla Walter Bagehot, bankaların temkinli davrandıklarından ve kötü borçlulara yetersiz teminat karşılığında para vermek için para toplama kabiliyetlerini kötüye kullanmadıklarından emin olmak istedi.
Ancak, Euro Krizi ve her şeyden önce mevcut Yunan Politikası ile ilgili olarak, bu ilkelerin hepsinin denize atılmış olduğunu görmekteyiz. Avrupa Merkez bankası (ECB), aslında iflasta olan bankalara; şüpheli teminat karşılığında neredeyse sıfır faizle, krediler vermektedir. Bu, krizin sadece altı ayında Yunanistan’da değil finansal sistem için ne kadar kötü bir durum olduğunu göstermektedir.
2. Bölüm: Ekonomistlerin Modelleri Yanlış
Kamuoyunun para sistemimizin nasıl çalıştığını anlamadığı sürece ve uzmanların en azından neyin, nasıl yapılacağını ve krizleri önlemek için neler yapacaklarını bildikleri sürece şimdi bunun önemli olmadığını düşünebilirsiniz. Fakat Zoltan Jakab ve Michael Kumhof’un gösterdikleri gibi İngiltere Merkez Bankası tarafından yapılan yeni bir araştırmada, durum böyle değil. Merkezi Açıklama: Merkez bankalarındaki, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası Anlaşmalar Bankası’nın Uzmanları sistemi anlasalar da, ekonominin geniş tabanları ve hatta bankacıların kendilerinde dahi, para sisteminin işleyişiyle ilgili hala tam olarak yanlış düşünceler hâkimdir.
Bu kadar ölümcül bir etkisi olmasaydı, ekonominin bu başarısızlığı hakkında gülmek içten dahi değildir. İki yazarın analizlerine göre, bankaların çalışma şeklinin doğru bir şekilde gösterilmesi, ekonomik analizde tamamen farklı sonuçlara yol açmaktadır. Banka bilançolarındaki değişiklikler – yani cömertlik ya da kredi verme isteksizliği ve böylece kaydi para oluşturma – ekonominin düşündüğünden çok daha hızlı gerçekleşir ve hepsinden önemlisi, reel ekonomi üzerinde çok daha büyük etkiye sahiptir.
Özellikle, bankanın borçlularının kredibilitesi; bu krizde ABD, İspanya ve İrlanda gibi emlak piyasasında keskin bir çöküşün ardından olduğu gibi azalırsa, bunun ekonomi üzerinde önemli bir etkisi sözkonusudur. Bu bağlamda bankalar, borç vermeyi büyük ölçüde azaltır. Bu davranış, şaşırtıcı olamaz. Çünkü borçlular, yeterli güvenceye sahipse ve üzerinde anlaşmaya varılan faiz ödemelerini karşılayabiliyorsa, bankaların meydana getirdiği kaydi para değerlidir. Borçlular ödemelerinde başarısız olursa, bir banka çok hızlı bir şekilde iflas eder. Sonuçta, özsermaye oranları yüzde üç civarında bir oranla çok düşük seviyede bulunmaktadır.
Bankalar, birçok ders kitabında olduğu gibi tasarruf ve yatırım arasında tarafsız bir aracı olarak görülmüyorsa, bankaların ekonomi üzerinde önemli bir döngüsel etkiye sahip olduğu açıktır. İyi zamanlarda, gelirin güvende olduğu ve varlık fiyatlarının yüksek veya yükseldiği durumlarda, bankalar kredi, dolayısıyla borç vermeyi sever. Öte taraftan, kötü zamanlarda kendilerini bundan geri tutarlar. Ekonomistler, arabulucu modellerinde, bunun tam tersinin beklentisi içindedirler: Çünkü tasarruflar kötü zamanlarda arttığı için, bankaların daha fazla kredi sunduğunu varsaymaktadırlar. Araştırmanın gösterdiği gibi tamamen yanlış bir varsayım.
Bu bulgunun, ekonomi politikası için önemli etkileri sözkonusudur. Bankaların işleyişiyle ilgili yanlış varsayımlarla çalıştığımız sürece, yanlış ilacı kullanma riskini alıyoruz, demektir. Düzenleme yanlış kaldıraçlardan başlamakta ve para politikası yanlış bir strateji izlemektedir.
3. Bölüm: Daha Düşük Faiz Oranları Olan Şeytani Döngü
Bankaların döngüsel davranışları sadece düzenli bir patlama ve kriz dizilerine yolaçmakla kalmamakta, aynı zamanda daha da büyük krizlere neden olmaktadır. Son 40 yıla bakıldığında, batı dünyasının sürekli azalmakta olan borçluluğunu görüyoruz. Bu, şu şekilde açıklanabilir: Bankalar başlangıçta, ödeme kabiliyeti olan borçlularına, iyi bir teminatla borç verirler. Böylece para arzı artar. Ekonomi yolunda gider, gelirler artar ve varlık fiyatları da yükselir. Bir kriz olursa, bankalar onların geri ödeyebileceklerini görürler. İlk kayıplara katlanırlar, teminat değerlenir ve yeni kredilerle geri alınırlar.
İşte Merkez Bankaları, bu şekilde devreye girdi. Bunlar faiz oranlarını düşürdü ve bankalara zorlu ortama rağmen biraz daha fazla kredi vermeleri için teşvik verdi. Sonuç olarak ekonomi, özellikle emlak fiyatları olmak üzere, varlık fiyatlarının yeniden toparlanmasıyla gelişti. Başka bir döngü, biraz daha düşük faiz oranları ve zaten daha yüksek bir varlık seviyesinde sözkonusu olabilir. Bu, 1980’den beri düzenli olarak tekrar edildi. Ne zaman bir kriz tehdit ederse, 1987’deki borsa çöküşünden sonra, Uzun Vadeli Sermaye Yönetimi (Long Term Capital Management-LTCM) Hedge Fonu’nun, Rus Krizi’nin, Asya Krizi’nin ve yeni ekonomi balonunun patlamasının başarısız olması durumunda, Merkez Bankası, bankalara yardım etti – ve tedarik edilen para – ve her zaman daha da ucuz.
Bankalar için bir şey açıktı: Kendi riskiniz daha küçüldü. Çünkü Bagehot’ın aksine, The Last Resort Lender’ın lehine her zaman yardım etmeye hazırdı. Bu nedenle, finansal krizle birlikte kredi döngüsünün tipik yukarı ve aşağı bağlamında normal bir kriz görülmedi. Ancak, onlarca yıllık kredi patlamasının ardından, finansal sistemi çöküşün eşiğine iten bir kriz sözkonusudur.
O zamandan beri, tekrarı önlemek için çok az şey oldu. Düzenleme çok düşük özkaynak ve döngüsel davranışlarda pek değişmedi, küresel borç kontrolsüz olarak büyümeye devam ediyor.
Yapılması gerekenler açıktır: Çok daha yüksek sermaye gereksinimleri, gerçek iflas riski, uygun para politikası ilkelerine geri dönen merkez bankaları ve bankaların döngüsel davranışını önlemek için bir araç seti ya da alet çantası. Son olarak örneğin, kredinin güçlü büyüme zamanlarında, gerekli özkaynak desteğini artırmak ve düşük büyüme zamanlarında azaltmak olabilir.
Ancak, karar vericilerin sistemin nasıl çalıştığını anlamaları ve onu değiştirmeye hazır olmaları gerekir. Her ikisi hakkında da şüpheler duyulması doğaldır


|Etiketler: POLİTİKA, NEDEN, YANLIŞ, ANLADI?,|