Boyun bölgesinde bulunan konjenital (doğuşta var olan) kitleler, birbirine benzemeyen büyük bir gruptur. Sıklıkla çocukluk çağında kendilerini göstermekle birlikte tiroid duktus kisti ve brankiyal yarık kistlerinin ortaya çıkmaları daha ileri yaşları bulabilir. Konu uzun olduğu için bu yazıda sadece tiroid duktus kistleri ve brankiyal yarık kistlerinden bahsedeceğim.
Tiroglossal Duktus Kistleri
Boyun orta hattında saptanan iyi huylu yapılar olup; doğumsal boyun kitlelerinin en sık olanıdır. Hamileliğin 4. haftasında tiroid bezi dil kökünde oluşmaya başlar. İlerleyen haftalarda bir kanalın (tiroid duktus) içinden aşağı doğru ilerleyerek olması gereken yere , soluk borusu seviyesine, kadar ilerler. Tiroid bezi yerleşim bölgesine geldikten sonra tiroid duktus normalde kaybolur.
Kanal kaybolmadığında kistik bir yapıya dönüşmektedir. Sonuçta boyun orta hattında bir kitleye dönüşebilmektedir. Genelde çocukluk yaşlarında ortaya çıkmasına rağmen nadiren 20 yaş üstü erişkinlerde görülebilir.
Tanı koymada ultrason yardımcıdır; Tiroidin normal yerleşiminde olup olmadığı ve kistin özellikleri ultrasonografi ile belirlenir. Tiroglossal kanal kistinin içinde tiroid bezi dokusu olabilir hatta normal yerleşiminde tiroid dokusu olmayıp sadece kist içinde olabilir.
Tedavisi cerrahi bir işlem ile kistik yapının total olarak çıkarılmasıdır. Uzun süre sebat eden kistlerde nadir de olsa malign transformasyonu riski vardır.
Brankiyal Yarık Kistleri
Boyun yan kısımlarında en sık görülen konjenital kitlelerdir. Bu kistler bebeğin anne karnındaki gelişim sürecinde, farklı dokuların gelişimi sırasında oluşan kanalların kapanmaması sonucu meydana gelirler. Bu kistler, erken çoçukluk çağında, boyutları henüz küçükken farkedilmezler. Sıklıkla daha ileri yaşta, bir üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında iltihaba bağlı olarak şişerek kendilerini belli ederler. Genelde 15-30 yaşları arasında tanı konulur.
Brankiyal kistler; dört ayrı brankiyal yarıktan kaynaklanabilir:
Birinci brankiyal yarık kisti; kulak önünde veya altında yerleşir, parotis bezi ve yüz siniri komşuluğunda dış kulak yoluna uzanır.
İkinci brankiyal yarık kisti; boyun üst yan bölgesinde çenenin altında yerleşir, şah damarının dalları arasından bademcik lojuna uzanır.
Üçüncü brankiyal yarık kisti; boyun orta yan bölgesinde yerleşir, önde yutağın yan duvarına doğru uzanır.
Dördüncü brankiyal yarık kisti; boyun alt yan bölgesinde yerleşir,
En sık 2. brankiyal yarık kisti görülür (%90). Brankiyal yarık kistleri, tekrarlayan enfeksiyonlar, kozmetik nedenler ve malignite riski olması nedeni ile tedavi gerektirir. Brankiyal yarık kistlerinin tedavisi; cerrahi olarak kist ve traktının beraber çıkarılmasıdır.