Yanığın ciddiyeti; derinliği, genişliği, yeri ve yanan kişiye ait risk faktörleri ile değerlendirdiğimizde ilk yardım uygulayabiliriz. Yanığın derinliği bize kaçıncı derece yanık olduğu konusunda değerlendirme imkanı sağlayacaktır.
Birinci derece yanık
Bu yanıklar, en sık güneş etkisiyle veya ani gaz parlamaları sonucu meydana gelir. Sadece derinin en dış tabakasının hasar gördüğü bu yanıklarda ortaya çıkan en önemli belirtiler kaşıntı, kuru bir deri, kızarıklık ve ağrıdır. Rengi pembedir. İz bırakmadan bir hafta içinde iyileşir.
İkinci derece yanık
İkinci derece yanıklarda epidermisin tamamı hasar görmüş olup dermisin bazı katları da yanıktan hasar görmüştür. İkinci derece yanıklarda kızarıklığın yanı sıra su kabarcıkları oluşur. Çok ağrılı bir durumdur.
Üçüncü derece yanık
Tam kalınlıkta deri kaybına neden olan yanıklardır. Deri tabakalarının tamamı tahrip olmuştur. Genellikle kuru bir görünüm sergilerler ve sinir uçlarının hasar görmesinden dolayı ağrı hissi yoktur. Yara zemini sarı-yeşil arası bir renktedir. Yer yer kahverengi lekeler görülür.daha ciddi yanıklarda renk kahverengi-siyahtır. Sızıntı şeklinde sıvı akar. İyileşince belirgin bir iz bırakır.
Resim 1
Göz, kulak, yüz, el, ayak ve genital bölgenin yanıkları “özellikli bölge yanıkları” olup deneyimli bir yanık merkezinde tedavi edilmesi gereklidir. Cilt yanığı yanında solunum yolu hasarı da varsa yanığın ciddiyeti 2-3 kat artar.
Yanık; çocuklar, gençler ve 65 yaş üstündeki yaşlılarda daha ciddidir.
Yanıkla birlikte yüksekten düşme, kapalı alan yanıkları, kafa ya da göğüs travması, kemik kırıkları da görülebilir. Bu gibi durumlarda öncelik kanama varsa kanamanın durdurulmasıdır.
Vücudun dörtte biri yanmış olması durumun ciddiyetinin fazlalığını ifade eder.
Solunum yolunun yanıkları, elektrik yanıkları, başka bir travmanın eşlik ettiği yanıklar (kafa travması, karın içi yaralanma, kırıklar, vs.) , gebelikte yanık yaralanması, yanığa ilave risk getiren boyutta yandaş hastalığın varlığı (Şeker hastalığı, steroid kullanımı, immün baskılanma, vb.), göz, kulak, yüz, el, ayak, büyük eklem ve genital bölge yanıkları ciddi yanıklar içinde yer alır.
Yanıkta İlk Yardım Hedeflerine baktığımızda;
1.Yanığın meydana geldiği yer ve yanık etkeni ne olursa olsun ilk iş yanıklı kişiyi yanık etkeninden uzaklaştırmaktır.
2.İlk yardımda yaralının hayatını tehdit edebilecek bir durumu olup olmadığı kontrol edilmelidir.
3.Hava yolunun açıklığı, dolaşımı, nabız ve dış kanama olup olmadığı kontrol edilmelidir.
4.Yaralının yüzü yanmış ise oturtulmalıdır.
5.Gerekirse suni solunum yapılmalıdır.
6.Çoğu küçük yanık için serin çeşme suyuna tutmak ağrıyı azaltır. 30 saniye içinde bir yanığa soğuk su uygulanırsa cilt ısısı 3 saniyede normale düşer.
7.Eğer %10 ve üzeri yanığı olan bir yaralı varsa en yakın sağlık kuruluşuna yönlendirilmelidir.
Yanığın derecelerine ve yakan maddelere göre ilk yardım yarınki yazımda yer alacak.