İlk kez 1906’da Alman psikiyatrist ve patolojist Alois Alzheimer tarafından tanımlanan ve halk arasında “bunama” olarak da tanıdık Alzheimer hastalığına emrindeki ölümler koronavirüs salgını döneminde yüzde 16 arttı.
Yeni alıcı koronavirüs (Covid-19) salgının dünyayı etkisi altına aldığı 2020 yılında, insanlar arasında “bunama” olarak da aşina Alzheimer hastalığına ast ölümlerde yüzde 16 büyüme yaşandı.
Rahatsızlık hakkında farkındalık oluşturmak ve bununla uğraş edenlere destek olmak nedeniyle her yıl 21 Eylül “Dünya Alzheimer Günü” olarak kutlanıyor. Amerikan Alzheimer Derneğinin yayımladığı rapora göre, öncesindeki 5 yıla kıyasla, 2020’de, Covid-19 salgını esnasında alzaymıra bağlı asgari 42 bin vefat ile yüzde 16 artma kaydedildi.
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) verilerine tarafından ise dünya genelinde 55 milyondan artı birey Alzheimer hastası ve bu sayının 2030’da 78 milyona, 2050’de ise 139 milyona çıkması bekleniyor.
Alzheimera yakalananların yüzde 60’dan fazlası düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor ve her sene 10 milyon yeni olgu ekleniyor.
’21. YÜZYILIN KABUSU’
İlk kez 1906’da Alman psikiyatrist ve patolojist Alois Alzheimer göre tanımlanan ve 65 yaş üstü kişilerde beyin dokularında ağır hasara neden olduğu tespit edilen Alzaymır, “21. Yüzyılın kabusu” olarak görülüyor.
Rahatsızlık, jurnal aktivitelerde azalma ve bilişsel yeteneklerde biçimsizleşme ile nitelenen nöropsikiyatrik semptomların ve tutum değişikliklerinin eşlik ettiği nörodejeneratif bir rahatsızlık olarak tanımlanıyor ve mevcut bir tedavi yöntemi bulunmuyor.
DÜNYADA 7. VEFAT NEDENİ
AA’nın aktardığına görei DSÖ’nün “2019 Küresel Sağlık Tahminleri” raporunda, Alzheimer dünyada 7. vefat nedeni olarak yer aldı. Bu hastalıklardan kaynaklı ölümler Amerika ve Avrupa’da 3. sırada kaydedildi.
ABD Hastalık Denetim ve Korunma Merkezi (CDC) verilerine göre de bu sene 6,2 milyon ABD’linin bunama ile yaşadığı tahmin ediliyor.
CDC, Alzheimera tabi ölümlerin 65 yaş ve üzeri kişilerde 5’inci, öteki yetişkinlerde 6. ölüm nedeni olduğuna dikkati çekiyor.
BUNAMAYA BAĞLI ÖLÜMLERDE YÜZDE 65’İ KADINLAR OLUŞTURUYOR
DSÖ’ye tarafından, bunamaya yan ölümlerden kadın oranının erkeklere göre daha yüksek olduğuna muhabere ediliyor.
Küresel çapta, Alzheimer sebebiyle hayatını kaybeden şahısların yüzde 65’ini kadınlar oluşturuyor.
HASTA SAYISININ 2050’DE 3 KATINA ÇIKMASI BEKLENİYOR
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, yaptığı açıklamada, 30 sene daha sonra Alzheimer hastası sayısının 3 katına çıkmasının beklendiğini ve demans riskini eksilmek için uğraşmak gerektiğinin altını çizdi.
Ghebreyesus, “Demans milyonlarca insanın anılarını, bağımsızlığını ve itibarını elinden alıyor fakat bununla birlikte tanıdığımız ve sevdiğimiz insanları bizden çalıyor. Dünya, demanslı insanları yüzüstü bırakıyor ve bu hepimizi üzüyor” değerlendirmesinde bulundu.
Milletlerarası Alzheimer Hastalığı Kurumu (BAYAĞI) ve Yaşlanma Üstüne Küresel Koalisyonuna (GCOA) göre, 2050’de nüfusun yaşlanması sonucu bunama yaşayanların takriben yüzde 70’i gelişmekte olan ülkelerde olacak.
ALZHEİMER HASTALIĞI DEMANSIN BİR TÜRÜ
Alzheimer hastalığı, beyin hücrelerinin zamanla ölümüne yan olarak hafıza kaybı, bunama ve genel anlamda bilişsel fonksiyonların azalması olarak biliniyor.
Demans (bunama) türü olarak nitelendirilen alzheimer, daha fazla ilerleyen yaşlarda yaygın olarak görülüyor.
TEDAVİ VE BAKIM
Demansı iyileştirmek veya ilerleyen seyrini başkalaşmak için halihazırda mevcut bir tedavi yöntemi bulunmuyor. bununla beraber, klinik deneylerin çeşitli aşamalarında çok sayıda yeni tedaviler araştırılıyor.
Çalışmalar, insanların uyumlu alıştırma yaparak, sigara içmeyerek, içki kullanımından kaçınarak, kilolarını denetim ederek, dinç beslenerek ve tansiyon, kolesterol ve kan şekeri seviyelerini koruyarak bunama riskini azaltabileceklerini ortaya koyuyor.
‘HAVA KİRLİLİĞİ ALZHEIMER RİSKİNİ ARTIRIYOR’
Insanlar arasında ‘bunama’ olarak da bilinen demansın en yaygın türü olan Alzheimer hastalığı nüfusun yaşlanmasıyla giderek daha sık görülüyor. Türkiye’de 400 bin ile 1 milyon arası Alzheimer hastası bulunuyor. Türkiye Alzheimer Derneği, Dünya Alzheimer Günü sebebiyle basın toplantısı gerçekleştirdi. İstanbul Şişli Gündüz Hayat Evi’nde önceki gün düzenlenen toplantıda hava kirliliğinin ve Covıd-19’un Alzheimer hastalığına olan etkisi konuşuldu.
Hava kirliliğinin Alzheimer riskini artırdığını kaydeden Derneğin Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Türker Şahiner, havada salınan zehirli atıkların kan-beyin bariyerine bağlanarak beyinde iltihabi reaksiyona niçin olduğunu kaydetti:
“Incelemeler motorlu araçlardan kaynaklanan zehirli gazlar ve havada asılı kalabilen çok ufak parçacıkların düzeyini en az 10 yıl olacak şekilde düşük tutabilirsek, Alzheimer hastalığı riskini yüzde 14 azaltabileceğimizi gösterdi.”
COVID ETKİSİ
Prof. Dr. Işın Baral Kulaksızoğlu toplantıda yaptığı konuşmada bunama hastalarına bakım veren şahısların pandemi sürecinden nasıl etkilendiği hakkında bilgiler verdi. Bu sürecin hasta yakınlarındaki stresi daha da artırdığını belirten Prof. Dr. Kulaksızoğlu, “Bilhassa hastalığı ileri dönemde olan Alzheimer hastaları ve yakınları, Kovid-19 döneminde daha bariz stres artışı yaşadılar. Hastaneye gitmek risk taşıdığından rutin muayeneler aksadı ve hastaların bilhassa fizyoterapiyi aksatmaları nedeniyle hareket kabiliyetleri bariz olarak azaldı” biçiminde konuştu.
Yapılan çalışmalarda pandemi döneminde hasta yakınlarının yüzde 92’sinde stresin arttığını vurgulayan Prof. Dr. Kulaksızoğlu, hastaya dışardan Kovid-19 taşıma korkusu, hastayı dezenfeksiyon ve izolasyon kurallarına uydurmaya çalışmakta zorlanmanın stres yaratan esas faktörler olduğunu belirtti.
Hekim Bedia Samancı ise hastaların pandemi döneminde gereklilik duydukları ve alıştıkları sosyal ortamdan izole olmalarının negatif etkisi olduğunu dile getirdi: “Bu koşul demans hastalarının içe kapanmalarına neden olmakta, kognitif ve davranışsal açıdan kötüleşmelerine yol açmakta.”