Kavram haritası (Joseph D. Novak)
Kavram haritası
Kavram Haritası ilk önce anlamlı öğrenme için 1984 yılında Novak ve Gowin tarafından önerilmiştir. Kavram haritası kişisel olarak yapılandırılan özel bir konu üzerindeki bireyin bilgi yapısını görüntüleyen görülebilir bir grafiktir. Yapısının da bir hiyerarşisi vardır. Genel kavramlar özel kavramların üzerinde (daha yüksek) yer alırlar. Kavram haritasında bazı kavramlar ve bunları birbirine bağlayan bağlar mevcuttur. Kavramlar daire veya oval elipslerle çevrilir ve bağlar da doğru parçaları ile gösterilirler. Bir kavram ve bir bağ bir durumu belirler. Bir kavram pek çok başka kavramlara bağlanabilir. Fakat bir bağ sadece iki kavramı birbirine bağlar. Kavram haritasının ortaya atılıp geliştirilmesinde alışılagelmiş (bilinen) üç ana düşünce bulunmaktadır. Eğitim aracı, öğrenci öğrenme aracı ve değerlendirme aracı. Bir değerlendirme aracı olarak kursun içeriğini organize etmede, kavramları öğrencilere öğretmek veya kavramlara göre materyal hazırlamak için öğretmenler tarafından oluşturulurlar. Öğrencilerin öğrenme aracı olarak öğrenciler ders notlarını veya kurs materyallerini veya kurs içeriğini kullanılabilir. Değerlendirme aracı olarak ise kavram haritaları öğrencilerin öğrenmesini değerlendirmede ve öğrenciye ve öğretmene geri dönüt vermede kullanılabilir.
Kavram haritaları (KH) kavram ağlarına benzer grafik araçlarıdır. Ancak onlardan farklı olarak kavram haritalarında kavramlar arası ilişkiler “önermeler” veya “ilkeler” olarak yer alır. Kavram haritaları öğrencilerin mevcut olan temel kavramlarını yeni fikirlerin entegrasyonunu sağlayarak öğrencilerin yeni bilgiler edinmesini sağlar. Ayrıca öğrencilerin öğrendikleri bilgilerin ölçümünde, öğrenme düzeyinin saptanmasında ideal bir metottur. Öğrenciler kavram haritası tasarlarken kendi kelimelerini kullanarak yeni yeni fikirler geliştirirler. Kavram haritalarının yapımında izlenmesi önerilen genel kurallar aşağıdaki gibi sıralanır;
1. Öğretilecek konunun kavramları listelenir. Kavramlarla ilgili açıklama gerekmez.
2. Kavramlar listesinde en genel veya en üst düzeyde olan sözcük ayrı bir sayfanın başına yazılır. Bundan sonra öğretilmek istenen ilişkili kavramlar aşamalı bir düzende sayfaya yerleştirilir. Düşey düzenlemede en genel kavram en üstte, eşit genellikteki kavramlar aynı satırda diğerleri genellik derecelerine göre azalan sırada sayfanın altına doğru sıralanır.
3. Kavramlar haritadaki diğer sözcüklerden kolayca ayırt edilebilmelidir. Bunun için kavramlar kutu veya yuvarlak içine alınır.
4. Öğretilmek istenen kavramlar arası ilişkiler, genelleme ve ilkeler ayrıca listelenir.
5. Kavram haritasında iki kavram arasındaki ilişkiyi göstermek üzere iki kutu bir çizgi ile bağlanır. Bu ilişki haritadaki kavramlardan en az birini ilgilendiren bir önermedir. İlişkiler ve ilkeler kutulanmaz. Bazı hallerde ilişkinin yönü önemli olduğu için belirtilecek ilişki yönü ok ile gösterilir. İlişkileri içermeyen bir kavram haritası daha ziyade bir akış diyagramına benzer; öğretimde yeterince etkili olmaz.
6. Harita başlangıçta basit tutulmalıdır. Harita çok sayıda kavramı, ilişkiyi ve ilkeyi içeriyorsa önce en önemli elemanları topluca gösteren bir genel harita, sonra genel haritanın bölümlerini ayrı ayrı gösteren ayrıntılı haritalar yapılmalıdır.
………