Ancak çoğu bu sorunu gelişen tedavi yöntemleriyle çözmek yerine ağrılara katlanmayı tercih ediyor. Bunun en önemli nedeni ise “Yaşlıyım, ameliyat olamam” ya da “Ameliyat olursam kötüleşirim” korkusu. Oysa uzmanların söylediklerine göre ağrılarla yaşamaya hiç de gerek yok. Çünkü gelişen diz protezleri sayesinde diz ağrısından dolayı yürüyemeyen, eve kapanan, hatta evin içinde bile işini göremeyen kişilerin yaşam kalitelerini yükselterek hayatın içinde yer almaları mümkün. Türkiye’de yılda yaklaşık 20 bin diz protezi uygulaması yapıldığını söyleyen Anadolu Sağlık Merkezi’nden Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Aydın Yücetürk, bunun korkulacak bir ameliyat olmadığını söylüyor...
• Hangi durumlarda diz protezleri gerekiyor?
Diz protezi genellikle 60 yaş üzerinde gerekiyor. Buna genellikle kireçlenmeler ve romatizmal hastalıklar nedeniyle başvuruyoruz. Protez takılmasının en büyük nedeni ise ağrı. Kişide ağrı varsa, hastanın günlük yaşantısı olumsuz etkileniyorsa, yürüme mesafesi çok kısalmışsa, evin içinde günlük işlerini bile ağrı nedeniyle yapamıyorsa diz protezi uyguluyoruz.
• Diz protezinin başarı oranı ne kadar yüksek?
Türkiye’de yılda yaklaşık 20 bin diz protezi uygulanıyor. Başarı ve hasta memnuniyet oranı ise yüzde 90’larda. Bu çok yüksek bir rakam. Diz protezinin başarısız olmasının en büyük nedeni enfeksiyon. Bu da uygun olmayan ameliyathane koşullarında ortaya çıkıyor. Enfeksiyonun olmaması lazım. Örneğin şeker hastalarında ve romatizmal hastalıkları olanlarda enfeksiyon riski yüksek oluyor. Bu hastalara ve varis hastalarına da dikkat etmeli. Varis hastalığı olanlarda akciğerde emboli riski çok yüksek. Akciğer embolisi, akciğer atardamarı veya onun dallarından bir ya da birkaçının kan pıhtısı ile tıkanması sonucu ortaya çıkan bir klinik tablo. Bu tür hastalarda kan sulandırıcı ilaçlar kullanıyoruz. Diz protezinin başarılı olması için ayrıca teknik olarak da iyi yerleştirilmesi çok önemli.
• “Ameliyat olursam kötüleşirim” korkusu olan hastalara ne diyelim?
Sadece enfeksiyon oluşursa ya da protezi yerleştirirken sinir yaralanması oluşursa hastanın durumu daha kötü olur. Ancak burada eğer ağrı çok şiddetliyse yapılabilecek başka bir tedavi yöntemi yok. Mesela diz eklem içi enjeksiyonları çok fazla yapılıyor. Bunların, ağrısı çok şiddetli olan, ciddi kireçlenme sorunu olan hastalarda artık bir yararı yok. Hasta ya bu ağrıyla yaşayacak ya da protez takılacak. 60 yaş üzeri hastalarımızın çoğu namaz kılıyor. Biz, özellikle diz sorunu olan hastalarımızın mutlaka oturarak namaz kılmalarını istiyoruz. Protez uygulansa bile namazı oturarak kılmaları gerekiyor. Hastalarda “Ben yaşlıyım, bu ameliyatı nasıl olacağım?” korkusu çok yaygın. Oysa bu ameliyat zaten yaşlılarda yapılan bir ameliyat. Burada ana kriterimiz ağrı. Ve bu şiddetli ağrının başka çözümü yok.
“Hasta ameliyattan bir gün sonra yürüyebiliyor”
• Yöntem nasıl işliyor?
Ağrının nedeni, dizdeki iki kemiğin birbirine sürtmesi ve kıkırdağın tamamen ortadan kalkması. Diz kemiği üç kemik ve iki eklemden oluşuyor. Bir de diz kapağı var. Diz kapağı da ağrı yapar. Ameliyatlarda zaten çoğunlukla diz kapağını da değiştiriyoruz. Burada proteze uygun kemik kesileri yapıyoruz. Kesileri, bu protezi oturtacak şekilde yaptıktan sonra protezi yerine yerleştiriyoruz. Hasta ise ertesi gün ayağa kalkabiliyor. Tabii ki biraz ameliyat ağrısı oluyor. Ancak bu ağrı ve bacaklardaki şişlikler 1 buçuk-3 ay içerisinde geçiyor. Bu dönem biraz rahatsız bir dönem olabiliyor ama hemen yürümelerine izin veriyoruz.
• Ameliyat sonrası dikkat edilmesi gerekenler neler?
En önemli şey ön taraftaki adalenin birtakım egzersizlerle güçlendirilmesi. Hastalar dizlerine dikkat etmeliler. Ayrıca yüksek yerlerde oturmalılar, tuvalet de yükseltilmeli. Alaturka tuvalet kullanılmamalı. Yer sofalarında oturmak ya da bağdaş kurmak da dizlere zarar verir ve de müsaade edilmez. Dizin hareketlerini aşırı derecede zorlamamak gerekiyor. Ancak protez günlük yaşantı için gerekli olan hareketleri sağlamış oluyor.
• Kilonun zararı var mı dize?
Elbette. Fazla kilo dize zararlı. Ayrıca fazla kilo ameliyatı da zorlaştırıyor. Bu tür hastalarda ameliyat sonrası enfeksiyon gelişme riski de daha fazla oluyor. Kilo protezin ömrünü de kısaltıyor. Çünkü her adım attığınızda dize vücut ağırlığının 4-5 katı yük biniyor. Yani bir insanın 10 kilo fazlası varsa her adımda dizler 40-50 kilo fazladan yük taşımış oluyor. Bu ağırlık da protezleri zorluyor. Kilolu insanlarda dize protez takılmasına yol açan kireçlenmeler de daha sık görülüyor. Kilosu olmayan hastalarda protez ameliyatlarının sonuçları da daha başarılı.
• Protezin ömrü ne kadar?
Hasta dikkat ederse ve iyi bir teknikle uygulanırsa protezin ömrü yaklaşık 15 yıl. Tabii ki burada kemik kalitesi de çok önemli. Mesela kemik erimesi fazla olan kadınlarda protezin ömrü biraz daha kısalıyor. Ancak protez doğru ortamda doğru hastaya takılırsa yaşam kalitesini yükseltiyor. Bu, korkulacak bir ameliyat değil...