AĞ SİSTEMLERİ VE NETWORK KURULUMU
Birden fazla bilgisayarın birbirine bağlanarak kaynakların paylaşması amacıyla kurulmuş olan bağlantı sistemine ağ sistemi (Network) denir. Bağlanan bilgisayarların birbirlerine olan uzaklığı ve kullanılan araç ve elemanlar itibariyle ağ sistemleri gruplara ayrılır. Bir ağ sisteminin oluşturulmasının temel amacı, kaynaklan paylaşmaktır. Bu kaynaklar, veri tabanları, yazıcılar, klasörler, sürücüler olabilir. Bunun dışında iletişim, haberleşme ve eğlence amacıyla da kurulan bu ağ sistemi kullanılabilir. En küçük ağ sistemi, iki bilgisayarın birbirine bağlanmasıyla oluşturulabilirken; günümüzün en popüler ağ sistemi olan internet, en büyük ağ sistemidir.
Bir ağ sisteminin oluşturulması için, donanım araçlarının yanı sıra ağ yazılımlarına da ihtiyaç vardır. Bu yazılımlar ağ kaynaklarının paylaşımını, kaynakların yönetimini, giriş ve paylaşım yetkilerini, iletişim protokollerini ve yapısal işlevlerini üstlenirler.
Ağ sistemlerinin başlangıcı 1960'lı yıllara uzanmaktadır. Amerika Savunma Bakanlığı'nın kurduğu Advanced Research Projects Agency (ARPANET) isimli ağ sistemi en eski ağ sistemlerindendir. Bunu IBM'in SNA ağı, Digital Eguipmet'in DECNET'İ izlemiştir. Zaman içerisinde, Eğitim kurumları arası iletişim ve bilgi paylaşımına yönelik olarak Üniversitelerin kurdukları ağlar yaygınlaşmıştır. Türkiye'de ilk ağ sistemi Türk Hava Yollan tarafından THA adıyla kurulmuştur.
1.AĞ (NETWORK) TÜRLERİ
A . LAN (Local Area Network) : Yerel ağ sistemidir. Bir kurum veya kuruluşta, bir oda içerisinde; bir veya birkaç bina arasında Ethernet kartları, kablo ve sonlayıcı veya Hub ile oluşturulan ağ sistemidir.
B . Peer-To-Peer Network : Bu tamamen yerel ağ sistemi içerisinde yer alan bir ağ yapısı biçimidir. Bilgisayarların bir grup içerisinde birbirini görmesi ve kaynaklan paylaşması esasına dayanır. Wındows98/Me, Nowell, Lansmart gibi işletim sistemi ya da doğrudan ağ yönetimi yazılımlarınca iletişimi düzenlenir.
C . MAN (Metropolitan/Middle Area Network) : Orta ölçekli ağ
sistemidir. Bir kampus içerisinde veya şehir içerisinde yönlendirme, güçlendirme ve
doğrulama işlemleri için yardımcı ağ aygıtlarına gereksinim duyan; bünyesinde birden çok LAN sistemini barındıran
ve birbirine bağlayan ağ sistemidir. Bunlara en güzel örnek,
intranet sistemleridir.
D . WAN (Wide Area Network) : Geniş kapsamlı ağ sistemleridir. Birden fazla MAN sistemini birbirine bağlayan veya doğrudan dışarıdan modemler yardımıyla bağlanılarak, ağa bağlanılabilen sistemlerdir. Bu sisteme en güzel örneği internet teşkil eder.
2. AĞ SiSTEMiNiN BİLEŞENLER)
Bilgisayar :Bir ağ sistemi en az bir SERVER (Sunucu) ve buna bağlı olarak CLIENT (İstemci )' lerden oluşur. Sunucuların belli noktalara (NOD) yerleştirilerek en üstte başka bir sunucuya bağlanmasıyla, geniş tabanlı bir bağlantı sistemi oluşturulabilmektedir.
3. BAĞLANTI VE İLETİŞİM ELEMANLARI
Ethernet : (Network Interface Card - NIC) yerel ağların oluşturulmasında veri alışverişini yöneten ve gerçekleştiren elemanlardır. Teknolojileri 100 Megabit veri transferi yapabilecek kapasiteye kadar çıkmıştır. PCI Veya ISA yuvalara takılan bu kartların kablo bağlantıları BNC ya da RJ45 konnektörleri ile yapılabilmekte; yani iki tip kablo ile birlikte kullanılabilmektedirler.
Kablolar : Yaygın olarak TwsistedPair (UTP) yada Koaksiyel (BNC) kablo kullanılmaktadır.
Hub :TwistedPair kablo ve RJ45 konnektörlerle oluşturulan ağ sistemlerinde, ağın temel dağıtım elemanıdır.
Switch :Hub gibi dağıtım elemanı olup, veri anahtarlama ve iletinin sağlar. Gateway : Haberleşme kontrolünü üstlenen ağ geçididir. Ağa giren ve çıkan tüm veriler bu aygıttan geçerler.
Repeaters :Bir repeater kablodaki sinyali yükseltir ve erişim mesafesini uzatır. Data transferi için ek bir yazılıma ihtiyaç duymaz. Hiç beklemeye gerek kalmadan, giriş sinyalini yükseltilmiş olarak çıkışa verir. Ayrıca bazı repeaterler gürültüler için filtrasyon görevi de yaparlar.
Bridges :Bridge'ler repeaterlere göre daha akıllı cihazlardır. Aynı ya da farklı topolojiler kullanan iki network ' ü, data-link seviyesinde birbirine bağlar. Basit olarak, bir server 'a iki ayrı sınıftan network kartı takmak suretiyle bir bridge yapılabilir. Örneğin, bir servere aynı anda hem ethernet hem de token-ring kartla kurulan network kullanıcıları, her iki topolojideki bilgisayarlarla iletişim kurabilirler. Ayrıca bir server 'e aynı tip iki ethernet kart takılarak da çok geniş bir LAN ' ı ; iki parçaya ayırarak, daha basit bir yapı elde edilebilir. Bu yolla da bir bridge yapılmış olur. Bir Bridge, Data-Link seviyesindeki Media Access Control alt seviyesini (MAC) kullanır. Bu seviye, hedef Workstation adresini içerir. Gerçekte doğru Workstation adresini tespit eden bu seviye, kendine bağlı olan tüm Workstationları tanımakla yükümlüdür.
Routers :Routerlar Repeaterlerden bir üst seviyede işlem yapar. Bu seviye, IPX'in de çalıştığı network seviyesidir. IPX'ler, routerler ile ilgili emir ve talimatları da (Instructionları) içerirler. Bir Novel Netware Server , iki ya da daha fazla network interface kartını otomatik olarak kullanabilir. Bir routerin Bridge'den farkı, Paket içindeki LAN adreslerini ve Workstation adreslerinin her ikisini de okur ve kullanır. Bridge'ler sadece kendilerine bağlı Workstationların adresleri hakkında bilgi sahibi iken Routerler hem Workstation hem de diğer LAN adresleri hakkında bilgi sahibi olmalıdırlar. Aksi halde, en doğru route bilgisini tespit etmeleri mümkün olamazdı.
Modem :Uzak ağ sistemlerine erişimi, çevirmeli ağ (Dialup Networking) erişimini sağlayan aygıttır. Modem (MOdulation DEModulation) temel olarak Analog veriyi Digital'e; Digital veriyi Analog 'a çevirerek, telefon hatları ile iletilmesini sağlar. Modemler, bilgisayara bağlanma biçimi olarak iki türlüdürler
1) Haricî modemler (External): Bilgisayara COM portlarını kullanarak takılan bu tip modemler, genişleme yuvası problemi yaşanan kasalar için idealdir. Baskı devrelerde yaşanabilen eleman yerleştirme problemleri bunlarda daha az olduğundan, Hata Doğrulama ve Parazit Engelleme gibi özellikleri barındırabilmekte; bu özellikleriyle de hat kopmaları bu modemlerde daha az yaşanmaktadır.
2) Dahilî (Internal) Modemler : Doğrudan ana kart üzerine ISA veya PCI slotlara takılan bu modemler, yazılımla veri yolu üzerine açılan COM3 veya COM4 iletişim kanalını kullanarak haberleşirler. Modülasyon işlemlerinin bir kısmını, üzerlerindeki chipler yerine aygıt sürücüsü yazılımlarıyla yapan modeller daha ucuzdurlar.
Modemler, iletişim standartlarını ve İletişim komutlarını içeren chip setlerine sahiptirler. Bu chip setlerinden Hyes, Rockvvell, Motorola en yaygın olanlarıdır.
Modemler veri iletim kapasitelerine göre değerlendirilirler. Bu nedenle daha yüksek değere sahip olanlar her zaman tercih edilenlerdir. Günümüzde 56K'lık modemler yaygın olarak kullanılmaktadır.
Modemlerin veri iletim kapasitelerinin yüksek olması her zaman yeterli olmamaktadır. Zira bağlantı yaptığınız karşı sistemin veri iletim miktarı ve kullandığınız şebekenin niteliği, bu değere hiçbir zaman ulaşamamanıza neden olabilmektedir. Veri iletme sırasında yazılım sıkıştırması kullandığınızda, kapasite yaklaşık olarak 4 katına çıkmaktadır.
Modeminizin teknik özelliklerini Denetim Masası içerisinde Modem kısa yolunu açarak, Tanı-Daha fazla Bilgi yolunu izleyerek edinebilirsiniz.
AĞ YÖNETİM YAZILIMLARI
Unix, Linux, SCOUnix, Windows NT gibi doğrudan ağ yönetimine yönelik işletim sistemlerinin yanı sıra, Novell Netvvare, Lantasti gibi bir işletim sistemi altında ağ yönetimini destekleyen yazılımlar, Windows98/Me gibi kısıtlı yerel ağ sistemlerini destekleyen işletim sistemleri, bu yazılımları oluştururlar.
HABERLEŞME PROTOKOLLERİ
Bilgisayarların birbirleriyle haberleşmede kullandıkları ortak diller olarak tanımlanabilecek iletişim kurallarını barındıran yazılımlardır.
Yıllar önce ISO network bağlantılarında kullanılması gereken ortak bir OSI (Open Systems Interconnectıon ) standardını ortaya koydu. ISO tüm iletişim ekipmanlarının çalışması gereken şartları ortaya koyduğunda, zaten pek çok üretici firma bu standartları benimsemiş ve uygulamaya başlamıştı. Network donanımları veya yazılımları üreten firmalar, kendi içlerinde kullanacakları ek özellikler ve standartlar geliştirdiler; ancak OSI desteğini de birlikte sağladılar.
OSI modelinde protokol stack dediğimiz bir veri paket tanımlanır. Bu paket, 7 seviyeden oluşur ve her seviye donanım ve yazılımlar için ayrı ayrı görevler üstlenir.
Hâlen kullanılmakta olan protokol paketleri aşağıda listelenmiştir. Bu protokol paketleri, farklı donanım ve yazılım üreticileri tarafından tasarlanmaktadır.
OSI Protokol Paketi : OSI tarafından tanımlanmış ve hâlen dünya çapında kullanımdadır
Netvvare SPX/IPX Protokol Paketi : Seguenced Packet Exchange / International Product Exchange
TCP/IP Protokol Paketi : Transmision Control Protocol / internet Protocol
Apple Talk Protokol Paketi : Apple tarafından geliştirilmiş protokol paketidir.
IP adresi noktalarla birbirinden ayrılmış 4 grup sayıdan oluşur. Her grubu oluşturan sayılar 0-255 arasında olmak zorundadır.
Kişisel ve yerel ağlar için ayrılmış üç adres alanı mevcuttur.
» 10.0.0.0 ile 10.255.255.255 arası
» 172.16.0.0 ile 172.31.255.255 arası
» 192.168.0.0 ile 192.168.255.255 arası
Bu adres alanları, internet erişimi bulunan ağlarda kullanılmamalıdır.
HABERLEŞME VE İLETİŞİMİN GERÇEKLEŞMESİ
Bilgisayarlar arası iletişim Uzak ağ sistemlerinde Seri ya da Paralel portlar üzerinden Modem aracılığıyla ve telefon hatlarıyla sağlanır. Yerel ağ sistemlerinde ise Ethernet Kartı ve ağ kabloları ile iletişim sağlanır. İletişimin temelini, kullanılan Protokoller (Bilgisayarların konuşma dili) oluşturur.
Modern aracılığı ile kurulacak ağ erişimi, yaygın olarak, COM portları üzerinden gerçekleşir. Günümüzde hariçi modemler, 9 Pinli konnektörle Com portuna bağlanmakta; dahilî modemler ise, veri yolu üzerinde yazılım yardımıyla açılan COM3 veya COM4 iletişim kanalını kullanmaktadırlar.
Yerel ağ sistemlerinde PJ45 Konnektörleri ya da BNC konnektörlerle kablolar aracılığıyla ethemet kartları , birbiri arasında bir haberleşme şebekesi oluştururlar.
4. INTERNET
Günümüzün en büyük kapsamlı ağ sistemidir. Dünya üzerindeki milyonlarca değişik bilgisayar ve değişik iletişim sistemleri TCP/IP protokolü ile haberleşebilmektedir. Günümüzün vazgeçilemez iletişim ve bilgi paylaşım ağı olma yolunda hızla ilerleyen bu oluşum, önümüzdeki yıllarda birçok yeni işlevlere de sahip olacağa benziyor.
Internet üzerinde yer alan her bilgisayarın bir IP numarası vardır. Bilgisayarlar birbirlerini bu şekilde bulabilirler. xxx.xxx.xxx.xxx düzenindeki bu numaralar INTERNIC denen bir kuruluş tarafından ve ülkemizde de Orta Doğu Teknik Üniversitesi tarafından dağıtılır. Dinamik ve statik olarak adlandırılan iki tür numara kullanılır, bunlara IP numarası diyoruz. Statik numaralar internete sürekli bağlı bilgisayarların kullandıkları, Dinamik numaralar herhangi bir zamanda bilgisayara bağlanan ve devamlı bağlı olması gerekmeyen makinaların kullandıkları numaralardır. Örneğin bir kullanıcı servis sağlayıcısına bağlandığında servis sağlayıcı dağıtmaya yetkisi olan ve boştaki numaralardan birini bu kullanıcıya tahsis eder. O numara bağlantı kesilinceye kadar o bilgisayara aittir. Kullanıcı bilgisayarı internete ikinci bağlantısında farklı bir IP numarasına sahip olabilir. Aslında burada çok daha karışık bir sistem kullanılıyor ancak bu konuyla ilgili bir anlatıma girersek çok daha fazla yere ihtiyacımız olacak ve bilgiler karışacak.. Şimdi bilgisayarlar birbirlerini bu şekilde kolayca bulabilirler peki insanlar. Herkes bağlanacağı bilgisayarın IP numarasını bilmek zorunda olsaydı internet karmakarışık olabilirdi. Neyse ki Domain Name diye bir çözümümüz var. IP numaraları DNS (Domain Name Servisce) dediğimiz bir sistem aracılığı ile insanlara daha dost bir görünüme kavuşturuldular. Akılda kalması kolay ve kuruluşların adlarını taşıyan isimler. Örneğin firmaadi.com ismi bizim internette ulaşmamız gereken bir bilgisayarın numarasını taşır. Biz internet programımıza bu adı girdiğimizde bilgisayarımız bir DNS sunucusu aracılığı ile bu adrese karşılık gelen IP numarasını öğrenir, sonra isteğimiz IP numarasının işaret ettiği makinaya, bu makinada da işaret edilen bölgeye yönlendirilir, daha sonra buradaki bilgiler kullanıcının ekranına gelir. Domain Name bu anlamda bilgi öbeklerimizin yerini diğer makinalara işaret eden bir adres sistemidir. Ülkemizde isim tahsisi için iki yol vardır. Birincisi doğrudan firmaadi.xxx gibi COM, GOV, ORG vb. kelimelerle biten isim, ikincisi firmaadı.xxx.tr gibi örneğin COM.TR uzantısıyla biten bir isim almak. Burada tr uzantısı Türkiyeyi temsil etmektedir, dikkat edilmesi gereken şey örneğin bolu.com ve bolu.com.tr isimlerinin bambaşka iki adresi tarif edebileceğidir. Yani her iki isim DNS için farklı şeydir. Bu nedenle büyük kuruluşlar isimlerinin hem .com hemde .com.tr versiyonlarını almaktadır. Her iki isim türü de dünyanın her yerinden kullanılabilir, burada .tr uzantısı kullanıcıya bu firmanın Türkiyede olduğunu anlatmaktadır.
Günümüzde Internet adı verilen yapı, 1970 yılında Amerikan Savunma Bakanlığı tarafından, araştırma kuruluşları ve üniversiteler arasındaki bilgi alışverişlerini sağlamak amacıyla kurulmuştur. Amerikan Genelkurmay Başkanlığı'na bağlı İleri Savunma Araştırmaları Proje Dairesi (DARPA) tarafından geliştirilen; hangi bilgisayarın , hangi bilgisayara günün hangi saatinde bağlanacağını ve bilgilerin hangi prosedürlere göre alınıp verileceğini belirleyen bu sistem -o zaman ki adı ARPANET- , kurumlar arasındaki haberleşmeyi ve dosya transferlerini o kadar kolaylaştırdı ki , askeri nitelik taşımayan ve Savunma Bakanlığı'nın finanse etmediği projelerde de , bilgi transferi için kullanıldı. Amerikan Savunma Bakanlığı; "Üniversiteler arası haberleşmenin, tüm masraflarının bakanlık bütçesinden karşılanmasının haksızlık" olduğunu belirterek ARPANET'ten çekileceğini açıkladı. (1979)
1980 yılının başlarında Amerikan Ulusal Bilim Vakfı (NSF) , beş üniversitenin bünyesinde bulunan süper bilgisayarları birbirine bağlamak amacıyla, aralarında 56 Kbps hızında ve TCP/IP protokolüyle konuşacak bir ağı devreye soktu. Bu yapı sadece süper bilgisayarlardan yararlanmayı değil; elektronik posta göndermeyi, dosya aktarmayı ve haber grupları oluşturmayı sağlıyordu.
Üniversitelerin ilgisi, ağ üzerindeki trafiğide arttırmıştı. NSF, ağ trafiğinin artması üzerine 56 Kbps olan ağı 1,544 Mbps hızına çıkartı.(Bu bağlantıya T1 adı verildi) Ayrıca ağ üzerindeki merkez sayısıda arttırıldı. 1989 yılının başlarında, NSF giderek artan yükü kaldırmak amaçıyla ağın 45 Mbps hızına yükseltilmesi gündeme geldi.(Bu bağlantıya ise T3 adı verildi) 1991 yılının Kasım ayında omurga T1'den T3'e, merkez sayısı 16'ya, merkeze bağlı ağ sayısı ise 3500'e çıkartıldı. İşte bu omurga bugün Internet dediğimiz yapıdır.
Bugün internet ilk kuruluş amacının çok ötesine geçmiş ve dünya yüzeyine yayılmış en büyük bilgisayar ağı haline gelmiştir. Grafik ağırlıklı WWWin internet üzerinde kullanılmaya başlaması ve kişisel bilgisayarların yaygınlaşması Internetin aktif bir bilgi denizi olmasını sağlamıştır. Kullanıcılar kendilerine yakın servis sağlayıcılardan aldıkları hatlarla günün her saatinde internete bağlı herhangi bir bilgisayara bağlanabilir buradaki bilgilerden istifade edebilirler. Bu müthiş iletişim tekniği her alanda etkilerini çok kısa zaman içinde göstermiş ve özellikle ticarette internet etkin bir prezentasyon ve iletişim aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Birden fazla bilgisayarın veya yerel bilgisayarların bağlı olduğu ağların ağına İNTERNET , dünya çapına yayılmış ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır. Yani internet, servis sağlayıcı firmanın sunduğu olanaklar ( bilgisayarlar- modemler-telefon hatları gibi güçlü alt yapı donanım) ile bütün dünyadaki bilgisayarların birbirine bağlanması hadisesidir. Bu teknoloji yardımı ile pek çok alandaki bilgilere insanlar kolay , ucuz , hızlı ve güvenli bir şekilde erişebilmektedir. Kısacası internet , bilgiye ulaşım ve onu paylaşım, sonrasında da elde edilen bilgiyi kullanımdır.
İnternet Servis Sağlayıcısının ( ISS) hızı ve telefon hatlarının kapasitesinden başka internete bağlandığınızda bilgisayarınızın teknik özellikleri ( configuration ) de hızını etkiler. ISS bilgisayarlarına bağlanarak , diğer internet e bağlı bilgisayarlara ulaşabilecek duruma geliriz. İnternete bağlanmak için önce şifre ve kullanıcı adını kapsayan abonelik alırız ve bu şifre ile ISS firmanın bilgisayarına bağlanırız. Böylece istediğiz diğer internete bağlı bilgisayarlara bağlanmak için ISS bilgisayarı üzerinden çıkışa hazır hale geliriz.
Ulaşacağımız web sitesi adresini yazarak , web sitesinin sayfalarının bulunduğu ( barındırma( hosting) hizmetini veren ) bilgisayara bağlanırız. Web sayfasına yerleştiğimiz bilgileri tutan gelişmiş donanıma sahip bilgisayarların sahibi firmalar , bizden ( genellikle 1 yıl süreler için ) bir ücret alırlar.
Bu ücret karşılığında firma , dosyalarımızı güvenli bir şekilde (24 saat açık) bilgisayarlarında tutar.
Bilgisayarınızın ayarlarını yaparak internete bağlanmak:
1- bilgisayarınızda windows yüklüm ve sorunsuz çalışıyor olmalıdır.
2- Modeminiz cam portuna takılı olmalıdır.
3- Telefom hat kablonuzun ucu modeminizin line yazan girişine takılı ve telefonunuz çalışıyor olmalıdır.
4- İnternet aboneliğiniz mevcut ( kullanıcı adı ve şifre ) olmalıdır.
5- İnternette web sayfalarına girmek için gereken tarayıcı program (browser) yüklü olmalıdır. Örneğin internet explorer veya başka bir tarayıcı program yüklenmiş olmalıdır.
6- Sohbet (chat) yapmak için canavar, mırc, Mıkrosoft chat, ıcq programlarından bir veya birden fazlası yüklü olmalıdır. ( bu programlar sohbet için gerekli )
7- Bunlarda bir sorun yoksa , şimdi yapmanız gereken işlem , bilgisayarın modemi görüp görmediği kontrol etmek ve çevirmeli ağ ayarlarını yaparak internete bağlanmak.