Türkçe Konuşan Ülkeler Medya Birliğinin Kurulması
Ata Atun
Türkçe Konuşan Ülkeler Medya Birliğinin Kurulması
12. Türk Boyları Kültür Şöleni
20 Temmuz 2009
Yalova, Türkiye
Prof. Dr. Ata ATUN*[1]
Özet:
Bu Forumun amacı, parçası olduğumuz Türk Devletlerini medya yolu ile kaynaştırmak, aralarındaki iş birliğini arttırmak ve “Güç Birlikten Doğar” atasözümüze uygun olarak tüm Türk Devletlerinin, Özerk Cumhuriyetlerin, Muhtariyetlerin ve Türk Topluluklarının tüm medya olanaklarını bir çatı altında iyi bir organizasyonla toplayarak, Türk Ulusunu dünya üzerinde çok daha sağlam ve söz sahibi bir konuma getirmektir.
Türk Dünyasındaki Yeni Oluşumlar
1987 yılında Mihail Gorbaçov’un Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğinde başlattığı “Glasnost ve Perestroyka, Türkçesi ile de “yeniden yapılanma” ve “açılma” kararıyla uzun yıllardır Rus baskısı altında yaşayan Türk asıllı Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan[1] gibi devletler bağımsızlıklarını kazanırken, “Gagauz yeri[2]”, Balkar[3], Altay[4] gibi yerler de özerklik, otonomi veya muhtariyet kazandılar.
Günümüzde Dünya üzerinde 7 Türk Devleti, 13 Özerk Türk Cumhuriyeti 50 civarında Türk topluluğu bulunmaktadır ve toplam nüfusları da 300 milyondan biraz fazladır.
Türkçe, dünyada konuşulan 5. büyük dildir ve Rusya Federasyonu'nun Pasifik kıyılarından başlayıp, Orta Asya, Kafkasya, Anadolu ve Trakya'yı aşıp Orta ve Batı Avrupa'daki Türklerle, ayrıca az sayıda da olsa Kuzey Amerika’ya göç etmiş Türkler tarafından anadil olarak konuşulmaktadır.
Türkiye’nin ve Türk Devletlerinin konumu
Türkiye Cumhuriyeti, 21. Yüzyılda gösterdiği ekonomik performans ile kendisini dünyanın en büyük 15. Ekonomisine ve Avrupa’nın da 6. Büyük ekonomisi konumuna taşırken, politik gücü ve uluslararası söz sahipliliği de aynı oranda yükseliş göstermiştir. Askeri gücü, dünya üzerinde aksamasız lojistik destek olanaklarına sahip sınır ötesi harekât yapabilen 4 ülkeden birisi konumundadır.
Günümüzde Balkanların, Orta Doğu’nun ve Kafkasların tartışmasız lideri Türkiye Cumhuriyeti’dir.[5]
Orta Asya’da geçen asrın sonunda bağımsızlıklarını ilan eden Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan yıllar içinde bağımsız olmanın getirdiği zorlukları ve yeniden yapılanmayı yavaş yavaş tamamlamışlar ve her biri sağlam bir şekilde kendi ayakları üzerinde duran, sıkıntılarını atlatmış ülkeler konumuna gelmişlerdir. Süreç içinde içe dönük yapılaşma çalışmalarının bir kısmı günümüzde artık dışa doğru yönelmiş, dış ilişkiler genel politikanın ötesinde bir seyir izlemeye başlamıştır.
Türkiye’nin dünya üzerindeki yeni konumu[2], Türk Devletlerini ve bağımsızlıklarını ilan edememiş Türk halkları ile topluluklarını bir araya toplayabilme seviyesine çıkarken, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan’ın bağımsız olabilmek sürecinde attıkları sağlam adımlar ve geldikleri konum, hiçbir dış ülkenin bağı ve baskısı altında kalmadan kendi başlarına hareket etme gücünü kendilerine kazandırmıştır.
Dünya üzerindeki Bloklaşmalar
1987’de SSCB’nin dağılması ile başlayan tek kutupluluk 21. Yüzyılın başlarında bu döngüden çıkarak günümüzde hızlı bir şekilde olmasa da yavaş yavaş belli bir kutuplaşmaya veya gruplaşmaya doğru yönelmiştir. ABD, Meksika ve Kanada ile Kuzey Amerika’da bir grup oluştururken[6], Avrupa Birliği[7] Avrupa’da, Şangay İşbirliği Örgütü[8] (Şangay Altılısı) Asya’da, Afrika Birliği[9] Afrika’da ve İslam Konferansı Örgütleri[10] de İslam ülkeleri içinde kendi gruplarını oluşturmaya başlamıştır.
Türk Dünyasında mevcut 7 ülkenin ve 13 Özerk Türk bölgesinin oluşturmak için girişimlerini başlattığı “Türk Dünyası” adlı Avrupa Birliği benzeri gibi oluşum, dünya üzerinde gerek ekonomi, gerekse de nüfus bakımında etkili bir grup veya blok olacaktır.
Türk Dünyası
2010 yılı içerisinde imzalanarak faaliyete geçen “Türk Konseyi[11]” projesi, Kazakistan Cumhuriyeti’nin etkisi ve desteği ile gerçekleşmiştir.[12] Özal[13] ve Demirel[14] dönemlerinde “ağabeylik” yakıştırması ile yönlendirilen “Türk Dünyası” ideali, gelinen noktada “Eşitler arası ilişkilerde en yüksek entegrasyon” amacına yönelmiştir.[15]
Türk Dili konuşan ülkeler arasında Nahçıvan’da imzalanan anlaşma ile ülkeler arasında işbirliğini kurumsallaştırma iradesi ortaya konduktan sonra, “Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi” 15 Eylül tarihinde İstanbul’da yapılmış ve Türk Devletleri arasındaki politik, ekonomik, ticari, kültürel, sportif ve sosyal bağların kurumsallaştırılması yönünde ciddi adımlar atılmıştır.
Bu ciddi ve katılımcı ülkeler tarafından benimsenen adımların hedefi “Türk Devletleri” birliğini uzun ömürlü olmasını sağlayacak kıstaslarla, sağlam temeller üzerine kurarak yaşama geçirmektir.
Türk Devletleri Arasında Ortak Medya Bağı
15 Eylül tarihinde İstanbul’da yapılan “Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi”nde alınan kararların bir devamı olarak Türkçe Konuşan Ülkeler arasında ortak bir medya ağı ve medya faaliyeti kurulması, ülkeler arasındaki birinci ağızdan haber akışını ve dayanışmayı arttıracaktır.
Genelde bazı ülkelerde, o ülkenin resmi haber ajansı tarafından denetimli olarak verilen haberlerin dışında her hangi bir gerçek haber, ülke sınırları dışına çıkamamaktadır. Bunun örneği geçen yıl Çin’in özerk Şinçan bölgesinde yaşanan olaylarda gözlemlenmiştir. Çin hükümetinin resmi ajansının verdiği haberler ile uydu telefonu aracılığı ile direk olarak medya kuruluşlarımıza iletilen haberler arasındaki büyük farklar bulunmaktaydı.
Aynı şekilde Yunanistan Trakyası’nda yaşayan soydaşlarımızın sahip oldukları radyo ve yazılı medya kuruluşları, Avrupa Birliği bir ülke içinde faaliyet göstermelerine rağmen büyük bir baskı altındadırlar ve güncel haberleri sağlıklı ve sansürsüz bir şekilde yurt dışına gönderememektedirler.
Geçmişteki ve günümüzdeki bu yaşamsal deneyler “Dünya Türk Gazeteciler Birliği”inin veya “Dünya Türk Medya Birliği”inin kurulmasını kaçınılmaz kılmaktadır.
Birliğin Amaçları
1- Dünya Türk Medya Birliği'nin bağımsız olarak bünyesinde Türkçe konuşan ülke ve akraba topluluklarındaki tüm medya mensuplarını barındıracak şekilde faaliyetlerine başlaması,
2- Kuruluş resmiyeti sonuçlandırılacak olan Dünya Türk Medya Birliğinin bir yayın organı niteliğinde yazılı ya da elektronik dergi veya gazete yayınlanması,
i. Türkçe konuşan ülkeler ve akraba topluluklarında iletişimin geliştirilmesi ve ortak yayın ağlarının oluşturulması yolunda öncelikli olarak Birlik tarafından oluşturulacak bir çalışma gurubuyla periyodik aralıklar ile bir derginin veya bölgesel meseleler, kültürel, stratejik bir gazetenin kriterleri ve teknik yapılanmasının hazırlanarak Türkiye Türkçesi ile çıkarılması,
ii. İnternet yayını yapılması,
iii. Türkçe konuşan ülkeler ve toplulukların kendilerine ait işitsel ve görsel birikimlerinin internet üzerinden yayın akışı ile dünya kamuoyuna aktarılmasını temin ederek iletişimin geliştirilmesi ve ortak yayın ağlarının oluşturulmasına katkıda bulunulması,
3- Sanal haber ve Bilgi bankasının kurulması ve hassasiyetle iştirakin sağlanması,
4- Ana dillerde yayınlanan gazeteleri “pdf” formatında yayımlanabileceği ortak bir “Portal”ın oluşturulması,
5- Üye medya mensuplarının arasındaki iletişim ve bilgi paylaşımını sağlamak amacıyla “e-posta grubu” kurulması,
6- Türk Dünyasındaki Edebi Şahsiyetleri tanıtan bir antolojinin hazırlanması,
Birliğin Kuruluş Çalışmaları
1- Dünya Türk Medya Birliği’nin kurulabilmesi için seçilen kurucular kurulu içinden 3 kişilik bir görüşme heyetinin gerekli makamları ziyaret etmesi ve kurulacak birlik için ön görüşmelerin yapılması,
2- Alınacak görüş doğrultusunda Birliğin kapsayacağı Türkçe Konuşan Ülkeler ve Akraba Toplulukları yönetimindeki medya mensuplarına katılım çağrısı yapılması,
3- 2011 yılı içinde “Kurucu Konsey” toplantısı yapılarak;
a. Yönetim Kurulunun belirlenmesi
b. Sekretaryanın oluşturulması
c. Her yıl bir üye ülkeden olmak kaydı ile temsili Başkanın seçilmesi
4- Kuruluş resmiyeti sonuçlandırılacak olan Dünya Türk Medya Birliği’nin bir yayın organı niteliğinde yazılı ya da elektronik dergi veya gazete yayınlanması,
Türkçe konuşan ülkeler ve akraba topluluklarında iletişimin geliştirilmesi ve ortak yayın ağlarının oluşturulması yolunda öncelikli olarak Birlik tarafından oluşturulacak bir çalışma gurubuyla yıl içerisinde tekrar bir araya gelinerek, periyodik aralıklar ile bir derginin veya bölgesel meseleler, kültürel, stratejik bir gazetenin kriterleri ve teknik yapılanmasının hazırlanarak Türkiye Türkçesi ile çıkarılması,
6- İnternet yayını yapılması,
Türkçe konuşan ülkeler ve toplulukların kendilerine ait işitsel ve görsel birikimlerinin internet üzerinden yayın akışı ile dünya kamuoyuna aktarılmasını temin ederek iletişimin geliştirilmesi ve ortak yayın ağlarının oluşturulmasına katkıda bulunulması,
Sonuç
30 Ekim 2010 tarihinde Londra’da ilk kez Batı Trakya Türkleri, Kıbrıslı Türkler, Irak’lı Türkler ve Azerbaycan’lı Türklerin katılımı ile bir konferans[16] düzenlenmiş ve uzun soluklu bir dayanışmanın temelleri atılmıştır. Londra’da yaşanan bu dayanışma örnek alınarak bu tür toplantıların benzerleri, farklı batılı devletlerde de organize edilmeli ve o devletlerde yaşamını sürdüren Kazak, Kırgız, Özbek ve Türkmen topluluklarının da katılımları sağlanarak Türk asıllı bu toplulukların her konuda dayanışması ve işbirliği sağlanmalıdır.
Bu işbirliği ve dayanışmanın sonucunda Türk Devletlerinde yaşayan halkları ve siyasileri Türk dünyasının sorunları konusunda aydınlatmak ve diğer ülkelere haklılığımızı anlatabilmek çok daha kolay ve çok daha etkili olacaktır.
Türk Dünyasındaki Medyanın ve Medya mensuplarının bir çatı altında toplanması ve içinde yaşadıkları Türk devletinin, Özerk Türk Cumhuriyeti’nin ve Türk Topluluğunun birbiri ile sağlıklı ve güvenilir bir biçimde iletişimini ve işbirliği yapmasına yol açacaktır.
Gelecek yıllarda, “Birimiz Hepimiz, Hepimiz Birimiz” için atasözümüzün gerçekleştirilmesine ve Türk devletleri, Özerk Cumhuriyetleri ve Türk Topluluklarının bir bütün halinde hareket etmesinin temelini “Dünya Türk Medya Birliği” atacak ve sağlayacaktır.
References
[1] * Yakın Doğu Üniversitesi Öğretim Üyesi, SAMTAY VAKFI Araştırmacı Yazarı
http://www.stratfor.com/analysis/20090121_turkey_opportunity_regional_leadership
[1] Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan Devletlerinin sıralaması, herhangi başka bir kıstas dikkate alınmadan sadece Alfabetik olarak yapılmıştır.
[2] Gagoğuzlar Ortodoks Hristiyan kökenli etnik Türklerdir. 11. yüzyılda Balkanlara göç eden Gagoğuzlar Ortodoks Hristiyanlığını kabul etmişler daha sonra Osmanlı yönetimi altında kalmışlardır. 18. ve 19. yüzyıllarda Balkanlarda başlayan ve bağımsız olma hedefini güden hareketler sırasında Bulgarların baskısına dayanamayan Gagoğuzlar, 1750-1846 yılları arasında Tuna ırmağı üzerinden Rusya'ya göç etmişler ve Tuna bölgelerine (1769-1791) ve Besarabya'ya (1801- 1812) yerleşmişlerdir. http://www.turkcebilgi.com
[3] Kafkasya’nın dağlık kesiminde Rusya Federasyonuna bağlı özerk Türk Cumhuriyeti. http://www.turkcebilgi.com
[4] Altay Cumhuriyeti, Asya’nın tam merkezinde Sibirya ormanları, Kazak bozkırları ve Moğolistan yarı çöllerin kesiştiği kavşakta yer alan dağlık bölgedir. http://www.turkcebilgi.com
[5] Ata Atun, Kıbrıs Siyasetine Akademik Bakış-8, S.270
[6] The North American Free Trade Agreement (NAFTA) 1989, Kuzey Amerika Ülkeleri Serbest Ticaret Anlaşması
[7] Avrupa Birliği, 1992. Avrupa Birliği'nin temelleri 1951 yılında, altı ülkenin katılımıyla oluşturulan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'na ve 1957 Roma Antlaşması'na dayanmaktadır.
[8] Şanghay İşbirliği Örgütü (Shanghai Cooperation Organization) adını örgütün ilk toplandığı yerden --Şanghay-- almaktadır. Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'ın 1996'da yılında oluşturdukları yapılanma Şanghay Beşlisi olarak anılıyordu. Bu örgüt 2001'de Özbekistan'ın katılımıyla üye sayısını altıya çıkarttı.
[9] Afrika Birliği, Afrika ülkelerinin tek çatı altında toplandığı kuruluştur. 1963 yılında kurulan 2002'de bu adı alan örgütün temel amacı Afrika ülkeleri arasında dayanışma ve işbirliğini artırmak olan ve merkezi Addis Ababa olan örgüttür. Fas hariç Afrika kıtasında bulunan tüm ülkeler bu birliğe üyedir.
[10] İslam Konferansı Örgütü ( Organization of the Islamic Conference) Eylül 1969 tarihinde Fas'ın başkenti Rabat'ta toplanıp, İslam ülkelerini çatısı altında toplamak üzere kurulan 57 üyeye sahip, Avrupa Konseyi veya Birleşmiş Milletler gibi uluslararası hukuk tüzel kişiliğini haiz bir uluslararası teşkilattır.
[11]1992 yılından beri belirli aralıklarla gerçekleştirilen zirvede Türk Dünyası'nın sorunları gündeme getirilmektedir. 3 Ekim 2009 Nahcivan Anlaşması'yla daimi sekreteryası kurulmuş ve adı Türk Konseyi olmuştur. http://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_Dili_Konu%C5%9Fan_%C3%9Clkeler_Zirvesi
[12] Kazakistan Türkiye İlişkilerinin “Mükemmelliğinde” Önemli Bir Tespit Noktası: “CICA” ya da “AİGK”, Dr. Kürşat Zorlu, 21. YÜZYIL Aralık ’10 • Sayı: 24 , sayfa 61
[13] Turgut Özal, Türkiye Cumhuriyeti’nin 8. Cumhurbaşkanı
[14] Süleyman Demirel, Türkiye Cumhuriyeti’nin 9. Cumhurbaşkanı
[15] A.g.e., S.61
[16] Yurtdışındaki Türkler Konferansı, 30-31 Ekim 2010, Londra, İngiltere