Hemşirelik uygulamalarında bilgi ve kuramların klinik ortamda kullanılabilmesi için hemşirelik sürecini kullanabilme becerisini geliştirmek gereklidir. Dünyada hemşirelik süreci ile ilgili kavramlar gelişmeye devam etmektedir. Örneğin önceleri üç aşama ile başlayan süreç uygulamaları günümüzde beş hatta altı aşamalı olarak kullanılmaya başlanmıştır1. Bu makalede hemşirelik sürecinin tarihsel gelişimi, tanımı, kuramsal yapısı ve kullanımının yararları üzerinde durulacaktır.
Yirminci yüzyılın ortalarından itibaren hızlı teknolojik ilerlemeler ve tıp bilimindeki gelişmeler hemşirelik uygulamalarını da etkilemiştir. Hemşirelik ve hemşirelik uygulamalarında yeni kavramlar ortaya çıkmıştır. Hemşirelik süreci, bakım vermenin temeli olmuş ve bakımın verilme sistematiği değişerek gelişmiştir 1,2,3,4,5,6.
Hemşirelik süreci terimini ilk defa Lydia Hall 1955 yılında kullanmıştır. Ancak 1960’ların sonlarında hemşire eğitimciler ve araştırmacılar bu sürecin basamaklarını tartışmaya başlayıncaya kadar kavramın kullanımı yaygınlaşmamıştır. Bu tartışmalar hemşirelik sürecinin başlangıcını oluşturmuştur1,2,5.
Hemşirelik süreci kavramı, bireyin sağlık bakımı ve hemşirelik bakımı gereksinimlerini saptamak için problem çözme yaklaşımı ile eşanlamlı olarak kullanılmaktadır1.
Literatürde, Kataoka- Yahiro ve Saylor'un eleştirel düşünme becerisini, bireyin bakımına ilişkin klinik karar vermede hemşirelerin kullandıkları bilişsel süreç olarak tanımladıkları belirtilmektedir. Bu bilişsel süreç; genel, klinik duruma özel ve hemşireliğe özel eleştirel düşünmeyi kapsamaktadır. Genel eleştirel düşünmenin sadece hemşireliğe özel olmadığını pek çok disiplinde kullanıldığı ve bilimsel yöntem, problem çözme ve karar verme becerilerini kapsadığı, klinik duruma özel eleştirel düşünme becerilerinin; tanıya yönelik düşünce, klinik sonuca varma ve klinik karar vermeyi kapsadığı belirtilmektedir. Hemşireliğe özel eleştirel düşünme becerisinin de hemşirelik sürecini içerdiği vurgulanmaktadır5.
Profesyonel hemşirelik uygulamalarında, hemşirelik süreci problemlerin belirlenmesi ve çözümünde evrensel standart ve bireyin problemlerinin çözümüne odaklanan eleştirel düşünme yöntemi olarak belirtilmektedir. Amerikan Hemşireler Derneği’ ne göre (American Nurses Association/ANA) hemşirelik sürecinin hemşireliğe eleştirel düşünme modeli olarak hizmet ettiği belirtilmektedir. 1,3,4
Her biri bir birine bağımlı tek başına durmayan beş aşamadan oluşan bir sistematik olan hemşirelik süreci aşamaları; veri toplama, tanılama, planlama, uygulama ve değerlendirmedir. Ancak ANA’nın hemşirelik uygulamalarına ilişkin standartlarında son dönemlerde yapılan yayınlarda “beklenen sonucu tanımlama” sürecin üçüncü aşaması olarak kabul edilmiş ve aşamalar altıya çıkmıştır. Beklenen sonuç; ölçülebilir, gerçekçi hasta odaklı amaçların formüle edilmesi ve kayıt edilmesi anlamında kullanılmaktadır1.
Bireyin sağlık sorunlarının çözümünde gereksinim duyduğu en kaliteli bakımının sunulabilmesi için hemşireler sürecin her basamağında eleştirel düşünme becerisini kullanmalıdırlar. Süreç probleme yol açan sebepleri mantıksal olarak organize etmede hemşirelere yardımcı olur. Birden fazla olasılığı değerlendirmek için yol göstericidir.
Günümüzde pek çok meslekte olduğu gibi hemşirelikte de problem çözme becerisi başarı için kaçınılmazdır.
Kaynaklar
1. Craven R.F, Hirnle C.J. (2010) Fundamentals of Nursing. Human Health and Function. Fourth Edition. Lippincott. Williams and Willkins. Philedelphia,p:126-137
2. Birol L. (2009).Hemşirelik Süreci. Etki yayınları,9.baskı,İzmir.
3. Alfaro-Le Fevre R (2006). Applying Nursing Process A Tool For Critical Thinking. 6th ed., Lippincott Williams &Wilkins
4. Chitty KK, Black BP(2007). Critical Thinking, The Nursing Process, and Clinical Judgment.In:Professional Nursing Concept and Challenges.KK Chity, BP Black (Ed) Sounders Elsevier,188-210
5. Potter PA (2009). Critical Thinking in Nursing Practice. In: Fundamentals of Nursing. PA Potter, AG.Perry (Ed.),7th ed. Mosby Elsevier , St.Louis, Missouri; p:215-230.
6. Tomey MA (2008). The Roper Logan Tierney Model of Nursing Based on Activities of Living.Churchill Livingstone.
Yazan: Yrd. Doç. Dr. Ükke Karabacak
Hazırlanma Tarihi: 27.01.2011