Türkiye’de tohum üretiminin durumu hakkında bilgi verir misiniz?
ÜRKİYE’DE TOHUMCULUĞUN GELİŞİMİ
*1950 yılında D.Ü.Ç’lerinin kuruluşu ile tohumluk üretimi başlamıştır.
*1963 yılında çıkartılan 308 sayılı Tohumlukların Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonu Hakkında Kanun ve bununla ilgili çok sayıda yönetmelik ile yasal çerçeve içinde tohumluk üretimi organize edilmiştir.
*1980 yılı sonlarında Türkiye’de makro ekonomik politikalarda değişiklik yapılarak serbest piyasa ekonomisi uygulamaya başlanmıştır. Bu değişikliklerden en çok etkilenen tarım sektörü ve tohumculuk olmuştur.
-Kamu tarafından belirlenen tohumluk fiyatlarının serbest bırakılması,
- Tohumluk ithalatına izin verilmesi,
- Tohumluk sektörünün meslek kuruluşu halinde örgütlenmesi,
- Tohumluk yatırımlarının teşvik edilmesi,
- Sözleşmeli üretimin teşvik edilmesi ve desteklenmesi (1982 ),
- Tarım ve Köy İşleri Bakanlığınca uygulamaya konulan “2. ürün Projesi” (mısır, soya, yer fıstığı, susam)
-“Nadas Alanlarının Daraltılması Projesi” sertifikalı tohumluk üretiminin gelişmesinde çok büyük katkılar sağlamıştır.
* 1980 öncesi tamamen kamu tarafından üretilen tohumlukların özel sektör tarafından da üretilmeye özendirilmesi 1980 yılı sonlarında başlamıştır.
*Bu gelişmeler yeterli bulunmayarak 1985 yılında yeni kararnameler ve teşvik tedbirleri uygulamaya konulmuştur.
* Alınan tedbirlerden sonra yerli ve yabancı sermayeli tohumculuk firmaları yatırım yapmaya başlamış, bu tarihe kadar kamu tekelinde olan bazı türlerin tohumları özel sektör tarafından üretilmeye başlanmıştır. Hibrit mısır, hibrit ayçiçeği, patates ve sebze türlerinde özel sektörün payı son yıllarda % 100’e yaklaşmıştır.
* Tarla bitkilerinde tohumluk sektörü her aşamada tescil, sertifikasyon ve ticaret konularında hem uluslararası kurallar, hem de ulusal kurallar açısından disipline edilmiştir.
* FAO, OECD, EPPO (Avrupa Bitki Sağlığı Teşkilatı), ISTA (Uluslararası Tohum Federasyonu) gibi örgütlerin üyesi olarak tohumluk standart ve kurallarına uyulmaya özen gösterilmektedir.
* Bu aşamada AB Mevzuat Uyum Çalışmaları devam etmektedir.
Türkiye’de en çok ekilen buğday ve arpa tohumluğu üretiminde kamu ağırlıklı bir üretim söz konusudur. Bir Kamu İktisadi Kuruluşu (KİT) olan TİGEM tarafından üretilmektedir (38 işletmenin 12 adeti özelleştirilmiştir)
2004 yılı başına kadar çeşit koruma yasası (Bitki Islahçı Hakları) olmadığı için özel firmalar hububat tohumluğuna yatırım yapmamışlardır. Açık döllenen çeşitlerde şahısların çoğaltarak satması kolay olduğundan yatırım yapanlar ıslahçı haklarını alamamışlardır.
Hububat tohumluğunda riskin yüksek, kar marjının düşük olması firmaları yatırım yapmakta çekingen yapmıştır.
Bakanlıkça yapılan çalışmalar sonucu, çiftçilerin sertifikalı tohumluğa özendirilmesi sağlanmış, artan talep karşısında özel sektörün hububat tohumlarına ilgisin artmasına çalışılmaktadır.
Birkaç yıl içinde bu konuda önemli gelişmelerin sağlanması beklenilmektedir.
AR-GE ÇALIŞMALARI
Türkiye’de tarımsal araştırmalar Tarım ve Köyişleri Bakanlığına bağlı Araştırma Enstitüleri, Ziraat Fakülteleri, Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), Atom Enerjisi Kurumu, Şeker Şirketi ve Özel Sektör Tarımsal Araştırma Kuruluşları tarafından yapılmaktadır.
Tarım ve Köyişleri Bakanlığına bağlı Enstitü sayısı 61’dir (49 adet TAGEM+ 12 adet KHGM)
Tarla bitkilerinde çeşit ıslahı ve geliştirme çalışmaları daha çok buğday, arpa ve pamuk gibi türlerde yoğunlaşmıştır.
*Araştırma Enstitüleri çeşit ıslahı ve geliştirilmesi çalışmalarının ötesinde, yetiştirme tekniği konusunda da pek çok araştırma yapmıştır. Türkiye dünyada “Kuru Tarım Sistemi (Dry Farming System)” ile üretim yapan birkaç ülke arasındadır. Özellikle kuru tarım yoluyla buğday ve arpa üretimi yetiştirme tekniği konularında etkili araştırmalar yapılmıştır.
*Özel sektör tohumculuk firmalarının sayısı 128’e ulaşmıştır. Bunlardan 55 adedi araştırıcı kuruluş belgesine sahiptir. Özel sektörün bitki ıslahı ve çeşit geliştirme konusundaki çalışmaları henüz yeterli değildir. Bakanlık özel sektör araştırmalarını destekleme kararı almıştır. Bu konuda özel sektörün yakın zamanda bir ivme kazanması beklenmektedir.
*Türkiye’nin ekolojik şartları, dinamik bir tohumculuk sektörünün varlığı, hızla gelişen tohumluk teknoloji ve alt yapıları tarla bitkileri tohumculuğunda büyük bir potansiyelin varlığını işaret etmektedir.
*Tohumluk konusunda izlenen politikalar özel sektörün tohumculuğa ilgisini artırmış, firma sayısı hızla artarak sayıları 128’e ulaşmıştır.
*Bazı türlerde sertifikalı tohumluk üretimi ve talebi yeterli değildir. Özellikle buğday ve arpa tohumluğunda bu durum geçerlidir. Buğdayda kullanılan tohumluk miktarı toplam 1.820.000 tondur. Çiftçi tohumluğunun 3 yılda bir yenilendiği göz önüne alınırsa yıllık sertifikalı tohumluk ihtiyacı 606.000 tondur. 2004 yılı sertifikalı tohumluk dağıtımı 229.029 ton olarak gerçekleşmiştir. 1980 yılında bu rakam 35.000 ton iken 200.000 tonun üzerine çıkması önemli bir gelişmedir ancak yeterli değildir.
*Yüksek kalitede tohumluk üretimi yapılan bazı türlerde tohumluk ihraç edilmektedir. 2004 yılında hibrit mısır tohumluğunda 9135 ton, hibrit ayçiçeği tohumluğundan 3723 ton, pamuk tohumluğundan 2420 ton ihracat yapılmıştır. (Aynı Yıl 4616 ton hibrit mısır tohumluğu, 103 ton hibrit ayçiçeği tohumluğu, 418 ton pamuk tohumluğu ithal edilmiştir.)
Türkiye tarla bitkilerinde gerektiğinde tohumluk ithal eden, gerektiğinde ise tohumluk ihraç eden bir tohumluk sektörüne sahiptir.
*1980’li yıllarda kompozit mısır tohumluğu, kompozit ayçiçeği tohumluğu kullanan çiftçilerimiz, bu türlerde hibrit tohumluk kullanımında %100’lere yaklaşmıştır. Pamuk tohumluğunda havlı tohumdan delinte tohumluğa hızlı bir geçiş devam etmektedir.
*Kamu ve özel sektörün işbirliği konusunda Bakanlıkça çalışmalar ve yaklaşımlar vardır. Bu yaklaşımların özel sektörün ivme kazanmasına yardımcı olması beklenmektedir.
Tarla bitkilerinde;
-Hızla gelişen,
-İşbirliği ve teknolojilere açık,
-Uluslararası standart ve normlarda üretime hazır bir tohumluk sektörümüz vardır.