

MOTOR DERSLERİ
Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinalara motor denir.
Yakıtlarına göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG li olmak üzere ayrılırlar. Benzinli motorun yakıtı benzin; Dizel motorun yakıtı Mazot (motorin); LPG'li motorun yakıtı ise LPG gazıdır.
Silindir diziliş şekillerine göre motorlar sıra tipi, v tipi, yıldız tipi, boksör tipi şeklindedir.
Soğutma sistemine göre motorlar, su soğutmalı ve hava soğutmalı diye ikiye ayrılır.
Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmalı ve dıştan yanmalı diye ikiye ayrılır. Araçlardaki motorlar içten yanmalı motorlardır. İçten yanmalı motorlar ise, mazot, benzin ya da motorin yakarlar.
Motorlar, çalışma zamanlarına göre, iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar diye ikiye ayrılır.
Benzinli motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış benzin-hava karışımının buji ile ateşlenmesi ile olur.
4 zamanlı motorlarda 4 zaman, sırası ile şöyledir: Emme, sıkıştırma, ateşleme (veya genişleme; iş zamanı da denir), egzost.
Enjektörlerden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda yakıt olarak motorin kullanılır.
Katalitik konvertör kullanılan araçlarda yakıt olarak, kurşunsuz benzin kullanılır.
Bir motorun bazı parçaları şunlardır: marş motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapağı, supap kapağı, eme manifoltu, egzost manifoltu, silindir gövdesi, silindir gömleği, karter, conta, külbütör, emme supapı, ekzost supapı, supap iteceği, krank mili, kam mili, volan dişlisi, eksantrik dişlisidir.
Dizel motorda ise bunların dışında, mazot pompası (enjeksiyon pompası) ve enjektör de bulunur.
Benzinli motorlarda, üsttekilerin dışında karbüratör, benzin pompası, buji, disribütör, bobin vardır.
ATEŞLEME SİSTEMİ
Benzinli motorun ateşleme siteminin bazı önemli parçaları şunlardır:
Akü, kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör, buji ile distribütör içinde bulunan platin takımı, alçak yüksek gerilim kabloları kondansatör, tevzii makarasıdır.
Bezinli motorlarda bujinin görevi ateşlemeyi sağlamaktır. Benzinli motorlarda bulunan distribütör' ün en önemli görevleri endüksiyon bobininden gelen yüksek voltajı bujilere dağıtmanın yanı sıra, platin ve meksefe yardımıyla yüksek voltajın oluşumunu sağlamak, ayrıca tevzii makarasıyla da elektrik dağıtımını sağlamaktır.
Endüksiyon bobini aküden gelen voltajı 15.000 - 25.000 volta çıkarır.
Bujilere ateşleme sırasına göre akım dağıtan distribütördür. Motor çalışmazken kontak anahtarı, ateşleme durumunda açık unutulursa platin ya da bobin yanabilir.
Aracın belirli bir km.'sinden sonra bazı parçaları değişmelidir. Bunlardan biri platin ve bujidir. Ateşleme sistemi ayarlarından biri buji ayarı ve diğeri ise platin ayarı ile avans ayarıdır.
Platin meme yapmış ise meksefe (kondansatör) yanabilir. Platin meme yaparsa zımparayla temizlenir.
Motorun çalışması sarsıntılı ise, sebebi buji kablolarından birinin çıkmış olması olabilir.
Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının sebeplerinden biri bujilerin normal ateşleme yapmaması,
bir diğeri de platin ayarının bozuk olması ayrıca bujilerin kurum bağlanmış olmasıdır.
Bujiler ayarsız ve aşınmış ise motor çekişten düşer.
Buji ayarları yanlış yapılmış bir aracın egzost dumanı siyahtır.
Motorun egzostundan siyah duman çıkması durumunda karışım oranı da kontrol edilmelidir.
YAKIT SİSTEMİ
Benzinli motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır:
yakıt deposu, yakıt pompası, yakıt göstergesi, karbüratör, hava filtresi, emme manifoltu.
Dizel motorun yakıt sisteminin parçalarından bazıları şunlardır: yakıt deposu, besleme pompası, mazot filtresi, enjeksiyon pompası, enjektör, ısıtma kızdırma bujileri, yakıt göstergesi.
Hava filtresinin görevi, karbüratöre giren havayı süzmek ve ve sessiz emiş sağlamaktır. Hava filtresinin tıkanmasını önlemek için basınçlı hava ile temizlemeliyiz. Öte yandan, hava filtresi tıkalı olan motor zengin karışımla çalışır. Filtre yine de temzilenmeden motor hala çalıştırılırsa motor boğulur.
Karbüratör, emme manifoltu üzerindedir ve sadece benzinli motorlarda olur. Benzin-Hava karışımını ayarlar. Karbüratörün karıştırma oranı 1/15'tir.
Jikle devresinin görevi, soğuk havalarda motorun çabuk çalışmasını sağlamaktır. Jikle devresi karbüratörde bulunur. Jikle kelebeği, karbüratörün hava giriş deliği önünde bulunur.
Yağ filtresi yağı süzer ve temizler.
Silindir içindeki yanmış gazlar egzost manifoldu ile dışarı atılır.
Egzost susturucusu, basınçlı olarak çıkan yanlış gazların sesini azaltır. Eğer aracın egzostundan fazla ses çıkıyorsa susturucu patlak olabilir.
Supap ayarı, en önemli motor ayarlarından biridir. Soğuk ve sıcak ayar olarak ikiye ayrılır.
Bir aracı kış şartlarına hazırlarken en önemli noktalardan biri hava filtresini kışlık pozisyona almak ve otomatik jikle kışlık pozisyonuna çevirmektir.
Araçta yakıt ikmali yapılırken motor stop edilir.
Ayağımızı gaz pedalından çeksek bile motorun hala çalışmasını sağlayan devre rölanti devresidir.
Yakıtın içinde toz-su-pislik vs. varsa motor tekleyerek çalışır.
Yakıt sistemi ayarlarından biri rölanti ayarıdır.
Boğulmuş bir motoru çalıştırmak için gaz pedalına sonuna kadar basılarak marş yapılır.
Motor ısınıca stop ediyorsa karbüratöre de bakılmalıdır.
Araç kulanırken yakıt tasarrufu için
hava filtresi temizlenmeli,
Karbüratör ayarları yapılmalı,
Jikle devresi açık unutulmamalıdır,
Rölanti yüksek olmamalıdır,
Eskimiş bujiler temizlenmeli,
Lastik hava basınçları normal olmalıdır,
Fren ayarlarının sıkı olmaması,
Uygun viteste gidilmesi,
Debriyaj kaçırması olmamalıdır,
Saatte 90/100 km hızın geçilmemesi
gerekmektedir.
Aracın fazla yakıt yaktığını anlamak için eksozuna bakılır. Eğer egzost rengi siyahsa fazla yakıt yakıyor olabir.
YAĞLAMA SİSTEMİ
Yağlama sisteminin parçaları:
Karter-yağ pompası,
Filtre,
Gösterge,
Seviye çubuğu,
Yağ kanallarıdır.
Motorda yağın bazı görevleri:
Sürtünmeyi azaltmak,
Aşınmayı önlemek,
Silindir ve segmanlar arası boşluğu doldurup sızdırmazlığı sağlamak,
Soğutmaya yardımcı olmak,
Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizlemektir.
Karterin önemli görevlerinden bazıları:
Motor bloğunun altını kapatmak ve yağa depoluk etmektir.
Araçta motor yağı kontrol edilirken kontak anahtarı kapatılır ve 4-5 dakika beklenir. Yağ ölçümü yapılırken araç düz durumda olmalıdır. Yağ seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür, ve yağın seviyesi yağ çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır. Yağ seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılırsa motor ısınır ve yanar.
Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır.
Motorlarda genellikle 20-50 W numara motor yağı kullanılır. Motorun yağı karterin altındaki tapa açılarak boşaltılır. Yeni motoryağı ise süpap muhafaza kapağı üzerindeki kapaktan doldurulur.
Motor yağı ve yağ filtresi belli km'lerde mutlaka değiştirilmelidir.
Motorda yağ basıncı yoksa, yağ yok,
filtre tıkalı,
yağ pompası arızalı,
ya da yağ müşiri arızalı olabilir.
Motorun yağ eksiltmesinin sebeplerinden bazıları:
Karter contasnın yırtılması,
sekman ya da silindirlerin aşınması,
karterin delik olması,
tapadan yağ sızdırmasıdır.
Yağ yakan motorun eksoztundan mavi duman çıkar.
Marşa basılıp motor çalıştırıldığında yağ lambasının sönmesi gerekir.
Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı motor yağ göstergesinden takip edilebilir.
Motor çalışırken yağ göstergesinde anormallik görülürse motor hemen durdurulur.
SOĞUTMA SİSTEMİ
Su ile soğutma sisteminin bazı parçaları:
Radyatör,
Vantilatör,
Devir daim pompası,
Termostat,
Hararet (ısı) gösterici,
Hararet (ısı) müşiri,
İlave su kabı,
Fan motorudur.
Radyatör, soğutma suyuna depoluk eder. radyatörün altında su boşaltma musluğu vardır.
Termostat silindir kapağı su çıkışındadır. Motorun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar.
Devir daim pompası vantilatör kayışından hareket alır. Radyatördeki soğuk suyu su kanallarına yollar.
Hava soğutmalı motoru, su soğutmalı motordan ayıran bir diğer özellik hava soğutmalı motorda radyatör ve su pompasının olmamasıdır.
Vantilatör kayışı V şeklindedir. Kayış gerginliği 1-1,5 cm civarında olmalıdır. Vantilatör kayışı hareketini krank mili kasnağından alır ve vantilatör kayışı devir daim pompası ve alternatörü (şarj dinamosunu) çalıştırır. vantilatör kayışı koparsa motor hararet yapar.
Soğutma sisteminde su azalıyorsa :
silindir kapak contası arızalı veya radyatör delik,
radyatör kapağı bozuk,
radyatör hortum ve kelepçeleri arızalı veya delik,
kalorifer hortumları delik veya
termostat arızalı olabilir.
Motorun hararet yapmasının nedenleri:
->Radyatör peteklerinin tıkanması,
radyatörde suyun azalması,vantilatör kayışının gevşek veya kopuk olması,
->termostatın arızalı olması,motor yağının azalması,motor soğutma suyu kanallarının tıkalı olması,
->uygun vites ve hızda gidilmemesi,otomatik fanın arızalı olmasıdır.
Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır.Çok sıcak motora rölantide çalışırken ılık ve kireçsiz su konur.
Motor bloğundaki su kanalları pastan ya da kireçten tıkanmış ise motor fazla ısınır.
Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olması gerekir.
Su olduğu halde motor fazla ısınıyorsa, termostat arızalıdır.
Donmayı önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.
Termostatı sökülmüş motor, gereğinden soğuk çalışır aşınmalar artar ve verim düşer.
Motorun çok sıcak çalıştırılması motoru çekişten düşürür.
Motor çok sıcakken radyatöre soğuk su konursa silindir kapağı ve blok çatlayabilir.
Çok sıcak bir motorda radyatör kapağı ıslak bir bezle tutulup hafifçe gevşetilir ve buhar tamamen atılınca radyatör kapağı açılır.
Araçta ısı (hararet) göstergesi çalışmıyorsa ısı müşiri arızalı olabilir.
Motor, çalıştıktan sonra çalışma sıcaklığına gelmiyorsa kalorifer hortumlarında kaçak olabilir.
Motor ısısının aniden yükselmesinin sebebi kayış kopması olabilir.
MARŞ SİSTEMİ
Marş sistemi motora ilk hareketi verir.
Parçaları:
-akü,
-kontak anahtarı,
-marş motoru,
-volan dişlisidir.
Marşa basıldığında marş motorunun bediks dişlisi volanın üzerindeki dişlilerle kavraşır ve volanı döndürür.
Volan da krankı döndürerek, motora gerekli ilk hareketi verir.
Marş durumunda marş motoru hiç dönmüyorsa:
akü bitik,
akü kutup başları gevşek,
akü kutup başları oksitli,
marş otomatiği arızalı,
marş motoru sargıları arızalı ya da sigortası atık olabilir.Motor çalışırken marş yapılırsa volan dişlidi, marş motoru ve marş dişlisi zarar görür.Marşa basıldığında marş motoru dönmez, korna da çalmaz ise sorun aküde-kutup başlarında olabilir.Akü başka bir aküyle takviye yapılacaksa her iki akünün (+) kutup başları (+) kutup başlarıyla, (-) kutup başları ise (-) kutup başlarıyla birleştirilir. Her iki akünün de voltajı aynı olmalıdır.Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz. Marşa basma süresi 10-15 saniyedir. Fazla basılırsa akü biter.Marş yapıldığında tık diye bir ses gelip, marş motoru çalışmıyorsa akü kutup başları gevşek olabilir. Vantilatör kayışı hareketini volant kasnağından alır ve pervaneyi -devirdaim pompasını- şarj dinamosunu çalıştırır. Kayış koparsa vantilatör pervanesi - devirdaim pompası ve şarj dinamosu hareket.
ŞARJ SİSTEMİ
Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder.
Şarj sisteminin parçaları:alternatör,
konjektör (regülatör),şarj lambası,
vantilatör kayışıdır.Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda alternatör değil, şarj dinamosu bulunur.
Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin volt ve akımını ayarlar. Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akım ve voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir.
Şarj lambası, şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder. Yani alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir.
Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi sağlar.
Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcılatrı besler.
Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör yatakları bozulabilir.
Vantilatör kayışının koptuğu "ilk olarak" şarj ikaz lambasından anlaşılır.
Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.
Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı gevşek olabilir ya da alternatör kablo bağlantıları gevşek veya alternatör kömürü aşınmış olabilir.
Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden bazıları:
- Şarj ikaz lambasının yanması.
- Motordan ani bir sarsıntı ya da ses gelmesi.
- Yağ lambalarının yanmasıdır.
Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur. Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa veya konjektör arızalı olabilir. Marşa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası sönmelidir.
AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ
Aydınlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambası, sis lambası, plaka lambası, gösterge lambası, iç aydınlatma lambası, bagaj aydınlatma lambası, gibi lambalar vardır.
İkaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambaları, geri vites lambası, korna bulunur.Her elektrik elemanı gibi araçlarda bulunan aydınlatma ve ikaz sistemi gibi elektrikli devrelerde de:
akü, kablolar, kablo bağlantıları, sigortalar, açma kapama düğmeleri ya da kolları, ve alıcı olarak da ampuller bulunmaktadır.
Bu sistemlerin en önemli arızaları:
kısa devre,
kablo kopukluğu,
akü bitmesi,
akü kutup başı oksitlenmesi veya akü kutup başı gevşekliği,
ampul yanması,
sigorta atması,
anahtarların arızalanmasıdır.
Fren müşiri ikaz sisteminin bir parçasıdır.Farlardan bir kısmı ya da hiçbiriyanmıyorsa, sigortası atık olabilir.Flaşörarızalanınca sinyal lambası yanmaz.Sigortalar atıksa bunun yerine aynı amperde sigorta takılır.
Far anahtarı bozuksa farlar yanmaz.Isı göstergesi çalışmıyorsa, ısı göstergesi müşiri arızalı olabilir.Aracın fren lambaları yanmıyorsa, fren müşiri arızalı olabilir.
Fren lambalarından biri yanmıyorsa, yanmayan lambanın ampulu yanmış olabilir.Farların bakımı yapılırken, far ayarı yapılır.
Farlardan biri sönük yanıyorsa far kablo bağlantısı gevşemiş veya paslanmış olabilir.Sigortanın görevi, kısa devre olduğunda sistemi korumaktır.
GÜÇ AKTARMA ORGANLARI
Güç aktarma organları sırasıyla:
Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar, tekerleklerdir.Difarensiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir.
Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır.
Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler.Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar.
Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır.
Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır.
Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır. Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez.Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır.
Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır.Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır.Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır.Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir.Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir.
LASTİKLER
Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10.000 km'de yer değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir.Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur. Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde hissedilir.
Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır.Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer. Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir.Dubleks lastik iç lastiği olmayan lastiktir.
Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır. Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbirşey yapılamaz.
Latiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlerını belirtir.Bir tekere dubleks, diğer tekere şamyelli lastik takılırsa araç bir tarafa çeker.
Bijonların temizliği kuru bezle yapılır.
FRENLER
Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni kopmuş ise el freni tutmaz. El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz.
Araç üzerinde 3 tip fren bulunur:
-Motor freni (kompresyon freni)
-Ayak freni
-El freni
Ayak freni 3 tiptir:
-Hidrolik fren
-Havalı fren
-Karma fren
Fren sisteminin bazı parçaları şunlardır:
-Fren pedalı
-Merkez pompası
-Fren boruları
-Tekerlek silindirleri
-Fren diski
-Fren balatası
-Kampanalar
-Fren ayar sistemleri
Havalı frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur.
ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır.
Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları gecşek olabilir. Fren sistemine yağ sızmış olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir.
Soğuk havalarda el freni çekil durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır.
Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye edilir.
Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur.
Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik olabilir.
Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir.
Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa çeker.
Westinghouse tipi frenli bir arabada hareket halinde iken motor stop ettirilirse asla fren tutmaz.
Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz.
ÖN DÜZEN SİSTEMİ
Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar. Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rotbaşı bu sistemin bazı parçalarıdır.
Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme, gezme vs. varsa servise gidilmelidir. Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır. Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır.
Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır.
Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır.
Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır.
SÜSPANSİYON SİSTEMİ
Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir. Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur.
Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır.
Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır. Yayların salınımını amortisör kontrol eder.
BAKIMLAR
Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır.
Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakımı yapılır.
Akü bakımı yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına, kışın akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz.
Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir.
Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır.
Akü 2 kutp başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni parça konsa akü kısa devre olup patlar.
Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken sökülen parçalar gaz yağı ile temizlenir.
Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir. Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir. Rodaj süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez.
DİZEL MOTORA AİT BAZI BİLGİLER
Dizel motorlarda silindire sadec hava doldurulur ve yanma sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır.
Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yaplacak işlerden biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır.
Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur. Enjektörler kendilerine enjeksyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki sıkıştırılmış havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar.
Enjeksyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar.
Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır.
Hava yapmanın nedenleri:
-yakıtın bitmesi,
-boru ve rekorların gevşemesi,
-yakıt borularının sökülmesi,
-filtrenin temizlenmesi veya değişmesidir.
Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır. Ayrıca dizel motorlarda marş yapıldığında marş motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir.
Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kulanılır.
ÜNİTE 1: ARACIN VE MOTORUN KISIMLARI
Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren araçlara MOTOR denir.
Motorlar yakıt sistemlerine göre:
1)BENZİN'li 2)DİZEL
Motorlar soğutma sistemlerine göre:
1)HAVA 2)SU
Yakıtın yanma yerine göre:
1)İÇTEN YANMALI 2)DIŞTAN YANMALI
Araçlarda kullanılan motorlar:
İÇTEN YANMALI
İçten yanmalı motorlarda:
1)BENZİN 2) MAZOT (MOTORİN) 3)LPG
Motorlar çalışma zamanlarına göre:
1)İKİ ZAMANLI 2)DÖRT ZAMANLI
Benzinli bir motor; SIKIŞTIRILMIŞ OLAN BENZİN-HAVA KARIŞIMI BUJİ İLE ateşlenir.
Buji ile ateşlemeli motorlarda; BENZİN VE LPG kullanılır.
Motorlarda dört zamanın oluşum sırası;
1)EMME 2)SIKIŞTIRMA 3)ATEŞLEME 4)EGSOZ
Enjektörden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda; MOTORİN kullanılır.
Motorun parçaları:
1)KRANK MİLİ 2)KARBÜRATÖR 3)PİSTON 4)ENJEKTÖR 5)DİSTRİBÜTÖR 6)MARŞ MOTORU 7)BUJİ 8)KAM MİL 9)HAVA FİLTRESİ 10)EKSANTRİK DİŞLİSİ 11)SİLİNDİR BLOĞU 12)SİLİNDİR KAPAĞI 13)KARTER 14)SUBAB 15)MANİFOLD 16)SEGMAN
17)RADYATÖR 18)ENDÜKSİYON BOBİNİ 19)YAĞ POMPASI 20)ALTERNATÖR
Motorda SUBAB AYARI yapılır.
Silindir bloğunun görevi; KRANK MİLİ VE PİSTONLARA YATAKLIK yapar.
Eksantrik (kam) milinin görevi; SUBABLARA HAREKET verir.
Krank milinin görevi; PİSTONLARA HAREKET verir.
ÜNİTE 2:MOTORUN ÇALIŞMA SİSTEMLERİ VE PRENSİBLERİ
ATEŞLEME SİSTEMİ
Ateşleme sisteminin parçaları;
1)DİSTRİBÜTÖR 2)BUJİ 3)ENDÜKSİYON BOBİNİ
Distribütörün parçaları;
1)PLATİN 2)MEKSEFE 3)TEVZİ MAKARASI
Bujinin görevi; ATEŞLEMEYİ SAĞLAMAK.
Distribütörün görevi; ATEŞLEME SIRASINA GÖRE BUJİLERE ELEKTRİK DAĞITMAK.
Endüksiyon bobinin görevi; AKÜMÜLATÖRÜN VOLTAJINI 15.000 İLE 25.000 VOLT ARASINDA YÜKSELTMEK
Bujilere, ateşleme sırasına göre akım dağıtan parça DİSTRİBÜTÖRDÜR.
Motor çalışmazken kontak anahtarı ateşleme durumunda açık unutulduğunda ateşleme sisteminde;
1)PLATİN YANAR 2)ENDÜKSİYON BOBİNİ YANAR.
Kullanma klavuzuna göre, belli km. sonunda araçta;
1)BUJİ DEĞİŞİR 2)PLATİN DEĞİŞİR
Ateşleme sisteminde yapılan ayarlar;
1)BUJİ AYARI 2)PLATİN AYARI 3)AVANS AYARI
Platin, meme yapmış ise; ZIMPARA İLE TEMİZLENİR.
Platin, meme yapmış ise; MEKSEFE(KONDANSATÖR) ARIZALANMIŞTIR.
Benzinli bir motorda, normal yanma olmamasının sebepleri;
1)BUJİLER NORMAL ATEŞLEME YAPMIYORDUR.
2)PLATİN AYARI BOZUKTUR.
3)BUJİLER KURUM BAĞLAMIŞTIR.
Motorun çalışması sarsıntılı ise; BUJİ KABLOLARINDAN BİRİ ÇIKMIŞTIR.
Bujiler ayarsız veya aşınmış ise; MOTOR ÇEKİŞTEN DÜŞER.
Buji ve platin ayarları yanlış yapılmış bir motorun egsoz dumanı rengi SİYAH çıkar.
Dört zamanlı bir dizel motorunda ateşleme; SIKIŞTIRMA ZAMANI SONUNDA SİLİNDİRE YAKIT PÜSKÜRTÜLEREK yapılır.
Dört zamanlı bir benzin motorunda bujinin ateşlemesi; SIKIŞTIRMA ZAMANI SONUNDA gerçekleşir.
İki zamanlı bir motorlarda ateşleme HER DEVİRDE yapılır.
İki zamanlı motorda pistonun 2 hareketinde bir iş elde edilir.
Elektronik ateşleme sisteminin avantajları;
1)YAKIT TASARRUFU SAĞLAR 2)BUJİNİN ÇAKMA VOLTAJI YÜKSEKTİR.
Elektronik ateşleme sisteminde PLATİN yoktur.
YAKIT SİSTEMİ
Yakıt sisteminin parçaları:
1)KARBÜRATÖR 2)HAVA FİLTRESİ 3)YAKIT POMPASI
Enjeksiyonlu araçlarda ise yakıt sisteminin parçası OKSİJEN SONDASIDIR.
Motora gerekli olan benzin-hava karışımını ayarlayan ve bunu 1/15 oranında ayarlayan parça; KARBÜRATÖR.
Hava filtresinin görevi; KARBÜRATÖRE GİREN HAVAYI TEMİZLER
Hava filtresinin tıkanmasını önlemek için; BASINÇLI HAVA İLE TEMİZLENİR.
Hava filtresi tıkanırsa; Motor ZENGİN KARIŞIMLA çalışır.Araç FAZLA YAKIT yakar.
Motor BOĞULUR.
Boğulmuş motoru kurtarabilmek için GAZ PEDALINA basılır.
Jigle devresinin görevi; SOĞUK HAVALARDA MOTORUN KOLAY ÇALIŞMASINI SAĞLAR.
Jigle kelebeği; KARBÜRATÖRÜN HAVA GİRİŞ DELİĞİ ÖNÜNDE bulunur.
Karbüratör; EMME MANİFOLDU üzerinde bulunur.
Silindir içerisindeki yanmış gazlar EGSOZ BORUSU İLE atılır.
Basınçlı olarak çıkan yanmış gazların sesini azaltan parça EGSOZ SUSTURUCUSUDUR.
Araçta yakıt ikmali yapılırken; MOTOR STOP ETTİRİLİR.
Yakıt göstergesinin ışığı yanınca ARAÇ 30-50 KM DAHA YOL ALIR.
Araç kış şartlarına hazırlanırken;
1)OTOMATİK JİGLE, KIŞLIK POZİSYONA ÇEVRİLİR.
2)HAVA FİLTRESİ KIŞLIK POZİSYONA ÇEVRİLİR.
Bir aracın egsoz duman rengi siyah çıkıyorsa; HAVA FİLTRESİNE bakılır.
Bir aracın egsoz duman rengi siyah renkte çıkıyorsa sebebi KARIŞIM ORANI BOZULMUŞTUR.
Yakıt içerisinde toz,su, pislik varsa motor DÜZENSİZ, TEKLEYEREK çalışır.
Araçta egsozdan fazla ses çıkıyorsa EGSOZ SUSTURUCUSU DELİKTİR.
Motor ısınınca stop ediyorsa KARBÜRATÖRE bakılır.
Yakıt sisteminde yapılan ayarın adı RÖLANTİ AYARI
Araç kullanırken yakıt tasarrufu sağlamak için;
1)HAVA FİLTRESİ TEMİZLENİR
2)JİGLE DEVRESİ ÇEKİK UNUTULMAMALIDIR
3)ESKİMİŞ BUJİLER TEMİZLENMELİ VEYA DEĞİŞTİRİLMELİDİR
4)ANİ DURUŞ VE KALKIŞTAN KAÇINMAK
5)LASTİKLERİN HAVASI NORMAL DEĞERİNDE OLMASINA DİKKAT EDİLİR
6)ARACIN HIZINA GÖRE UYGUN VİTESTE GİDİLİR
Araçta fazla yakıt sarfiyatının sebebi;
1)FRENLERİN SIKI OLMASI
2)DEBRİYAJ (KAVRAMA) KAÇIRMASI
Yeni bir araçta rodaj zamanı (motorun alıştırılması 0_2000 km. arası ) doluncaya kadar;
1)FAZLA SÜRAT YAPILMAZ.
2)ANİ DURUŞ VE KALKIŞ YAPILMAZ.
3)ANİ FREN YAPILMAZ.
4)SÜREKLİ AYNI VİTESLE GİDİLMEZ.
Ayak gaz pedalından çekilmiş vaziyette iken karbüratörün RÖLANTİ DEVRESİ çalışır.
Katalitik konvektör bulunan araçlarda KURŞUNSUZ BENZİN kullanılır.
Yakıt otomatiği (pompası) YAKIT DEPOSUYLA KARBÜRATÖR ARASINDA bulunur.
Motor sıcakken jikle çekili unutulursa; FAZLA YAKIT TÜKETİLİR.
Rölanti devrinin yüksek olmasının etkisi; YAKIT TÜKETİMİ ARTAR.
Yakıt tasarrufuna etki eden ayarlar:
1)BUJİ AYARI 2)PLATİN AYARI 3)AVANS AYARI (3)
Aracın belli bir kilometre gideceği kadar yakıtın araç üzerinde bulundurulmasına yarayan güvenli parça
YAKIT DEPOSUDUR.
Depodaki yakıtın azaldığını sürücüye bildiren gösterge YAKIT GÖSTERGESİDİR.
MARŞ SİSTEMİ
Marş siteminin parçaları;
1)Akümülatör 2)Marş motoru 3)Kontak anahtarı 4)Volan dişlisi
Marş motorunun görevi; MOTORA İLK HAREKET VERMEK.
Marş motoru ilk hareketini VOLAN DİŞLİSİNE VERİR.
Akümülatörün görevi; MARŞ MOTORUNA İLK HAREKET İÇİN ELEKTRİK VERMEK.
Motor çalışmazken akümülatörün görevi; IŞIK VE ÖZEL ALICILARI ÇALIŞTIRMAK.
Akümülatörü şarj eden (dolduran) ALTERNATÖR
Aracı çalıştırırken marşa basma süresi 10-15 SN.
Akümülatörün kutup başlarının oksitleri ILIK SODALI SU İLE temizlenir.
Akümülatörün iki kutup başı üzerine birden dokunacak şekilde bir madeni parça değdirirsek; KISA DEVRE OLUR VE PATLAR.
Akümülatörün eksi (-) ve artı (+) kutupları arasındaki fark ARTI KUTUP EKSİYE GÖRE DAHA KALINDIR.
Akümülatörün bakımında;
1)PLAKALARIN 1 CM. ÜZERİNE KADAR SAF SU KONUR.
2)AKÜMÜLATÖRÜN KUTUP BAŞLARININ OKSİTLERİ TEMİZLENİR.
3)ELEMAN KAPAK DELİKLERİNİN AÇIK OLUP OLMADIĞINA BAKILIR.
Akümülatörün elektrolit seviyesi azalmış ise SAF SU ilave edilir.
Kışın akünün donmaması için; AKÜMÜLATÖR TAM ŞARJ EDİLİR
Akümülatörün kendiliğinden boşalmasının sebebi;
1)AKÜMÜLATÖRÜN ÜST KISMINDA PİSLİK BİRİKMİŞTİR.
2)PLAKALAR ARASINDA KISA DEVRE OLMUŞTUR.
3) 10-15 SANİYEDEN FAZLA MARŞ YAPILIRSA
Akümülatörün bakımı HAFTALIK yapılır.
Araç üzerinde kısa devreden doğacak yangın durumunda BATARYANIN KUTUP BAŞLARI ÇIKARTILIR.
Akümülatörden kaynaklanan arızalar;
1)MARŞ MOTORU MARŞ DURUMUNDA HİÇ DÖNMÜYORSA
2)MARŞA BASILDIĞINDA MARŞ MOTORU ÇALIŞMAZ KORNADA ÇALIŞMAZ İSE
3)KONTAK ANAHTARINI AÇIP MARŞ YAPILDIĞINDA MARŞ MOTORU ÇALIŞMIYORSA
4)ARACI ÇALIŞTIRMAK İÇİN MARŞ YAPILDIĞINDA MARŞ MOTORU ÇALIŞMIYORSA
5)MARŞA BASILDIĞINDA ‘TIK’ DİYE SES GELİP MARŞ MOTORU ÇALIŞMIYORSA
6)MARŞ DURUMUNDA MARŞ MOTORU YAVAŞ DÖNÜYORSA
Motor çalışırken marş yapılırsa; MARŞ DİŞLİSİ ZARAR GÖRÜR.
Marş yapıldığında aracın motoru rahat dönüyor fakat çalışmıyorsa;
1)ATEŞLEME SİSTEMİ 2)YAKIT SİSTEMİ ARIZALIDIR.
Marşa basılıp motor çalıştığında;
1)YAĞ LAMBASI 2)ŞARJ LAMBASI kendiliğinden söner.
Akümülatör başka bir akümülatörle takviye yapılacaksa PARALEL (+ +) (- -)
Dijital göstergeli araçlarda AKÜ TAKVİYESİ YAPILMAZ.
Takviye akü ile hareket ARACIN AKÜSÜNE 12 VOLTLUK TAKVİYE AKÜ PARALEL BAĞLANARAK yapılır.
Araç iteklenerek motor çalıştırılacak olursa; TRİGER KAYIŞI KOPABİLİR.
Seyir halindeki benzin motorlu bir araç, su birikintisine girip ıslanarak stop ederse; ATEŞLEME SİSTEMİNİN PARÇALARI KURUTULARAK ÇALIŞTIRILMALI.
YAĞLAMA SİSTEMİ
Yağlama sisteminin parçaları; 1)KARTER 2)YAĞ POMPASI
Motordaki yağın görevi;
1)SÜRTÜNMEDEN DOLAYI OLUŞAN AŞINMAYI ÖNLEMEK,
2)MOTORUN SOĞUTULMASINA YARDIMCI OLMAK,
3)ÇALIŞAN PARÇALARIN TEMİZLİĞİNİ SAĞLAMAK.
Karter’in görevi; MOTOR YAĞLAMA YAĞINA DEPOLUK EDER.
Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı MOTOR YAĞ GÖSTERGESİNDEN ANLAŞILIR.
Motor çalışırken yağ göstergesinde her hangi bir anormallik görüldüğünde; MOTOR HEMEN DURDURULUR.
Motora yağlama yağı SUBAB KAPAĞI ÜZERİNDEN konulur.
Araçta motor yağının kontrolü yapılırken yağ, yağ çubuğunun YAĞ ÇUBUĞUNUN İKİ ÇİZGİ ARASINDA
OLMALIDIR. Motorun yağ yakmasının sebebi; SİLİNDİRLER AŞINMIŞTIR.
Motorun yağlama yağı seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılacak olursa MOTOR ISINIR VE YANAR.
Araçta motor yağının kontrolü GÜNLÜK yapılır.
Araçta motor yağı kontrolü yapılırken;
1)ARACIN DÜZ ZEMİNDE OLMASINA DİKKAT EDİLİR
2)KONTAK ANAHTARI KAPATILIR, YAĞIN KARTERE İNMESİ İÇİN 4-5 DAKİKA BEKLENİR VE KONTROL EDİLİR.
Motor yağı değiştirileceği zaman MOTORUN SICAK OLMASINA dikkat edilir.
Kullanma kılavuzuna göre belli kilometre sonunda araçta;
1)MOTOR YAĞI 2)YAĞ FİLTRESİ
Motorda yağ basıncı yoksa sebeplerinden biri FİLTRE TIKANMIŞTIR.
Motor yağının eksilmesinin sebebi; KARTER CONTASININ YIRTILMASINDAN kaynaklanır.
Yağ pompası hareketini; EKSANTRİK (KAM MİLİ)’NDEN alır.
Yağ çubuğunun görevi; KARTERDEKİ MOTOR YAĞI SEVİYESİNİ gösterir.
SOĞUTMA SİSTEMİ
Soğutma sisteminin görevi; YANMA SONUCU MEYDANA GELEN ISIYI ÇALIŞMA SICAKLIĞINDA TUTMAK.
Soğutma sisteminin parçaları; 1)Radyatör 2)Termostat 3)Vantilatör 4)Vantilatör kayışı
Radyatörün görevi; SOĞUTMA SUYUNA DEPOLUK EDER.
Radyatöre konulacak su İÇİLECEK TEMİZLİKTE OLMALIDIR.
Radyatöre konulacak su PETEKLERİN ÜSTÜNDE OLMALIDIR.
Motor çok sıcaksa radyatöre ILIK VE KİREÇSİZ SU konulmalıdır.
Vantilatörün görevi; RADYATÖRDEKİ SUYU SOĞUTMAK.
Vantilatör kayışına parmakla basıldığında 1-1,5 CM. ESNEMELİDİR.
Vantilatör kayışı hareketini; KRANK MİLİ KASNAĞINDAN alır.
Vantilatör kayışı gevşek veya kopmuş ise; MOTOR HARARET YAPAR.
Termostatın görevi; MOTOR SUYUNUN SICAKLIĞINI ÇALIŞMA SICAKLIĞINDA SABİT TUTMAKTIR.
Termostat; SİLİNDİR KAPAĞI ÇIKIŞINDA BULUNUR.
Termostat sökülürse; MOTOR SOĞUK ÇALIŞIR,GEÇ ISINIR,AŞINMALAR ARTAR.
Soğutma sisteminde su azalıyorsa sebebi;
1)SİLİNDİR KAPAK CONTASINDA KAÇAK VARDIR.
2)KALORİFER HORTUMLARINDA KAÇAK VARDIR.
Motor bloğundaki su kanallarında çok miktarda paslanma ve kireçlenme olmuşsa MOTOR FAZLA ISINIR.
Motor sıcakken radyatöre su ilave etmek gerekirse MOTOR RÖLANTİDE ÇALIŞIRKEN, ILIK SU YAVAŞ YAVAŞ İLAVE EDİLİR.
Motor sıcak iken radyatöre soğuk su konulması SİLİNDİR KAPAĞI İLE BLOĞUNUN ÇATLAMASINA SEBEB OLUR.
Soğutma sisteminde su yeterli olduğu halde, motorun fazla ısınmasının sebebi; TERMOSTAT ARIZALANMIŞTIR
Motorun çok sıcak olarak çalışması MOTORUN ÇEKİŞTEN DÜŞMESİNE SEBEB OLUR.
Çok sıcak radyatörün kapağı RADYATÖRÜN HAVA BASINCI ALINDIKTAN SONRA KAPAK AÇILIR.
Aracın soğutma su seviyesi GÜNLÜK kontrol edilir.
Donmayı önlemek için radyatöre ANTİFİRİZ konulur.
Su kaynatarak su seviyesi eksilmiş bir motora konulacak su ILIK SU olmalıdır.
Fan soğutuculu bir araçta motor hararet yapıyorsa;
1)FAN MOTORU ELEKTRİK BAĞLANTISI ÇIKMIŞTIR.
2)FAN MOTORU ELEKTRİK MÜŞÜRÜ BOZULMUŞTUR.
Motorun hararet yapma nedenleri;
1)VANTİLATÖR KAYIŞI GEVŞEK VEYA KOPMUŞ İSE
2)RADYATÖR PETEKLERİNİN TIKALI OLMASI
3)MOTORUN UYGUN VİTES VE DEVİRDE KULLANILMAMASI
4)RADYATÖR KAPAĞININ BOZULMASI
5)ANİ DURUŞ VE KALKIŞ
6)TERMOSTAT ARIZALI İSE
7)OTOMATİK SOĞUTUCU (FAN ARIZALI) İSE
ŞARJ SİSTEMİ
Şarj sisteminin parçaları; 1)Alternatör (Şarj Dinamosu) 2)Konjektör (Regülatör)
Alternatörün görevi;
1)MEKANİK ENERJİYİ ELEKTRİK ENERJİSİNE ÇEVİRİR.
2)AKÜMÜLATÖRÜ ŞARJ EDER.
Vantilatör kayışının koptuğu ilk önce ŞARJ GÖSTERGESİNDEN anlaşılır.
Aracın durdurulup kontağının kapatılmasını gerektiren durum ŞARJ LAMBASI YANDIĞI ZAMAN
Konjektör (regülatör) ün görevi; ARACIN DEVRİ ARTTIKÇA ALTERNATÖRDEN ÇIKAN AKIM VE VOLTAJI AYARLAYIP TESİSATA VE AKÜYE GÖNDERMEKTİR.
Konjektör (regülatör) arızalı olursa;
1)ARACIN AKÜSÜNDE SU KAYBI FAZLA OLUR.
2)ARAÇTA AMPULLER SIKÇA PATLAR
Motor çalışırken şarj lambasının yanmasının sebebi;
1)VANTİLATÖR KAYIŞI GEVŞEKTİR
2)ALTERNATÖR KABLO BAĞLANTILARININ GEVŞEK OLMASI
3)ALTERNATÖR KÖMÜRÜNÜN AŞINMIŞ OLMASI
Alternatörlü araçta elektrik kaynağı ile tamir yapılacağı zaman AKÜMÜLATÖR KUTUP BAŞI BAĞLANTILARI SÖKÜLÜR.
Motor çalışırken şarj göstergesi değer göstermiyorsa; VANTİLATÖR KAYIŞI KOPMUŞTUR.
Isı (hararet) göstergesinin görevi; MOTOR ISISINI GÖSTERİR.
AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ
Aydınlatma sisteminin parçaları;
1)Sigorta 2)Lambalar 3)Flaşör 4)Kablolar 5)Korna 6)Fren ve geri vites müşürü
Sigortanın görevi; KISA DEVRE OLDUĞUNDA SİSTEMİ KORUMAK
Sigortalardan biri atmış ise AYNI AMPERDE SİGORTA kullanılır.
Aracın farlarından bir kısmı veya hiçbiri yanmıyorsa SİGORTALAR ATMIŞTIR.
Aracın sinyal lambaları yanmıyorsa FLAŞÖR ARIZALIDIR.
Aracın farları yanmıyorsa FAR ANAHTARI ARIZALIDIR.
Aracın sinyal lambalarından biri yanmıyorsa AMPUL YANMIŞTIR.
Fren pedalına basıldığında fren lambalarından biri yanmıyorsa YANMAYAN LAMBANIN AMPULÜ YANMIŞTIR.
Aracın farlarından biri sönük yanıyorsa;
1)FAR KABLO BAĞLANTILARI GEVŞEKTİR. 2)FAR KABLO BAĞLANTILARI PASLANMIŞTIR.
Farların bakımı yapılırken FAR AYARI yapılır.
GÖSTERGELER SİSTEMİ
Isı göstergesi çalışmıyorsa; ISI GÖSTERGESİ MÜŞÜRÜ arızalanmıştır.
Yağ lambası araç çalışırken yanıyorsa; YAĞ MÜŞÜRÜNÜN KABLOSUNDA KISA DEVRE OLMUŞTUR.
Aracın fren lambaları yanmıyorsa; FREN MÜŞÜRÜ arızalıdır.
Motor çalışırken şarj göstergesi değer göstermiyorsa; VANTİLATÖR KAYIŞI KOPMUŞTUR.
Araçlarda kısa farlar: 25 METRE
Araçlarda uzun farlar: 100 METRE
Aracın kilometre saati hiçbir değeri göstermiyorsa; TELİ KOPMUŞTUR.
Enjeksiyon sistemli araçta kontak anahtarını açtıktan sonra marş yapabilmek için ENJEKSİYON SİSTEM UYARI LAMBASININ sönmesi gerekir.
Dizel araçlarda kontak anahtarını açtıktan sonra marş yapabilmek için; KIZDIRMA(ISITMA) BUJİLERİNİN LAMBASININ sönmesi gerekir.
Taşıt hareket halinde iken gösterge panosunda sürekli yanan mavi ışığın anlamı UZUN FARLARIN YANDIĞINI bildiriyor.
ÜNİTE 3:AKTARMA ORGANLARI
Aktarma organı parçaları;
1)Debriyaj (kavrama) 2)Vites kutusu 3)Şaft 4)Diferansiyel 5)Aks
Debriyajın görevi; MOTORLA VİTES KUTUSU ARASINDA İRTİBATİ KESEREK VİTES DEĞİŞTİRME İMKANI SAĞLAR.
Vites kutusunun görevi; ARACIN HIZINI VE TORKUNU (GÜCÜNÜ) AYARLAR.
Şaftın görevi; VİTES KUTUSUNDAN ALMIŞ OLDUĞU HAREKETİ DİFERANSİYELE İLETMEK.
Diferansiyelin görevi;
1)ŞAFTTAN ALIMIŞ OLDUĞU HAREKETİ 90 DERECE ÇEVİRİP AKSLARA İLETMEK
2)VİRAJLARDA TEKERLEKLERİN FARKLI AÇILARDA VE HIZLARDA DÖNMESİNİ SAĞLAR.
Aks’ın görevi;DİFERANSİYELDEN ALMIŞ OLDUĞU HAREKETİ TEKERLEKLERE İLETMEK.
Araç hareket halinde iken debriyaj (kavrama) pedalının üzerinde devamlı durması halinde; DEBRİYAJ (KAVRAMA) BALATASI AŞINIR.
Aracın ilk çalıştırılması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra DEBRİYAJ PEDALINA BASILIR.
Debriyaj (kavrama) kaçırıyorsa; DEBRİYAJ BALATASI YAĞLANMIŞTIR.
Debriyaj balatasının sıyrılarak aşınmasının sebebi ; ANİ VE SERT KALKIŞTAN
Debriyaj teli koparsa ARAÇ VİTESE GEÇMEZ
Debriyaj bilyasının sık sık bozulmasının sebebi; TAŞIT HAREKET HALİNDE İKEN DEBRİYAJ PEDALINA YARIM BASILIYORDUR.
Debriyaj (kavrama) VOLAN İLE VİTES KUTUSU ARASINDA bulunur.
Viteslere geçişte zorluk çekiliyorsa DEBRİYAJ (KAVRAMA) AYIRMIYORDUR.
Vites değiştirilirken DEBRİYAJ (KAVRAMA) PEDALINA basılır.
Vites kutusu (şanzuman) ses yapıyorsa; VİTES KUTUSUNDA YAĞ KALMAMIŞTIR.
Vites değiştirilirken ses geliyorsa; DEBRİYAJ PEDALINA TAM BASILMAMIŞTIR.
Vites kutusunun bakımı yapılırken YAĞINA bakılır.
Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa; DEBRİYAJ PEDALINDAN AYAK ÇEKİLİR YENİDEN BASILIR.
Vites kutusu ve diferansiyelin yağının azalmasının etkisi; SES VE SÜRTÜNME ARTAR, AŞINMA FAZLA OLUR.
Aktarma organlarında DİŞLİ YAĞI kullanılır.
Hareketin motordan tekerleklere kadar iletilmesini sağlayan aktarma organlarının çalışma sırası: DEBRİYAJ-VİTES KUTUSU-ŞAFT-DİFERANSİYEL-AKS
TEKERLEKLER VE LASTİKLER
İç lastiği olanlara ŞAMRİELLİ LASTİK
İç lastiği olmayanlara DUBLEX LASTİK
Ön düzen (rot) ayarları bozuk olan bir araçta muhtemel arıza ÖN LASTİKLER İÇTEN VE DIŞTAN AŞINIR.
Araba lastiği değiştirilmesinde kriko ile kaldırılmasında EL FRENİ ÇEKİLİR.
Aracın lastiklerinin havası normalden az olursa; YAKIT TÜKETİMİ FAZLA OLUR.
Aracın lastiklerinin havası normalden fazla olursa;
1)DİREKSİYON TİTRER. 2)LASTİKLERDEN ORTADAN AŞINIR.
Aracın lastikleri ARACA BİNİLECEĞİ ZAMAN kontrol edilir.
Karlı havalarda ÇEKİCİ LASTİKLERİN İKİSİNE zincir takılır.
Isıdan dolayı lastiklerin hava basıncı fazlalaşmış ise LASTİKLERİN HAVASI OLDUĞU BASINÇTA BIRAKILIR.
Ön lastiklerden biri dublex, diğeri şamrielli lastik, ön lastiklerden birinin havası az diğerinin fazla,ön lastiklerden biri yeni diğeri eski lastik olursa ARAÇ BİR TARAFA ÇEKER.
Aracın lastikleri üzerinde bulunan rakamlar LASTİĞİN EBATLARINI bildirir.
Bijonların temizliği KURU BEZLE yapılır.
ÜNİTE 4: FREN SİSTEMİ
Fren sisteminin parçaları; 1)KAMPANA VEYA DİSK 2)BALATA
Araçlarda AYAK VE EL FRENİ kullanılır.
Ayak freninin görevi; ÖN VE ARKA TEKERLEKLERİN BİRLİKTE DURMASINI SAĞLAR.
El freninin görevi; DURAN ARACI SABİTLEMEK.
El freni teli kopmuş ise EL FRENİ TUTMAZ.
Fren yapılınca aracın hızı azalmıyorsa;
1)HİDROLİLİK KALMAMIŞTIR. 2)FREN SİSTEMİNDE HAVA VARDIR.
El freni çekik vaziyette unutulup yola devam edilirse; KAMPANALAR ISINIR FREN TUTMAZ.
Soğuk havalarda el freni çekik halde park edilirse; FREN BALATALARI DONARAK YAPIŞIR.
Araç çalıştırılıp hareket ettirilmek istendiğinde rahat harekete geçmiyor zorlanıyorsa; EL FRENİ ÇEKİLİDİR.
Aracın kampanaları el ile kontrol edildiğinde aşırı ısınmışsa; FREN AYARLARI BOZULMUŞTUR.
Fren sisteminde HİDROLİK YAĞI kullanılır.
Fren hidrolik kabındaki hidrolik yağının seviyesi GÜNLÜK kontrol edilir.
ABS fren sisteminin avantajı; DİREKSİYON HAKİMİYETİ SAĞLAMAK.
ASR fren sisteminin avantajı; VİRAJLARDA ARACIN SAVRULMASINI ÖNLEMEK
Frenleme esnasında araç bir tarafa savruluyorsa; SAVRULMA YÖNÜNDEKİ FREN AYARI SIKIDIR.
Frenleme esnasında fren pedalının titremesi DİSK VE KAMPANA YÜZEYLERİNİN BOZUK olmasından kaynaklanır.
Frene basıldığında etkili bir frenleme olmuyorsa; BALATALARIN VE FREN SİSTEMİNİN AŞIRI ISINMASINDAN kaynaklanırWestinghouse’lu fren sisteminin avantajı; FREN YUMUŞATMAKTIR.
Westinghouse’lu fren sistemi bulunan araçlarda yolda giderken araç stop ettirilirse FREN TUTMAZ.
Hidrolik frenlerde westinghouse (hidrovak) vakum hortumu patlak ise FREN PEDALI ÇOK SERTLEŞİR.
Motor (kompresyon) frenin etkisi;TAŞITI YAVAŞLATIR.
Diskli fren sisteminin avantajı; BALATA VE DİSK YÜZEYİNİN DAHA KOLAY SOĞUMASIDIR.
ÜNİTE 5: ÖN DÜZEN SİSTEMİ
Süspansiyon sisteminin parçaları; 1)AMORTİSÖR 2)YAYLAR
Yayların görevi; YOLDAN DOLAYI MEYDANA GELEN TİTREŞİM VE DARBELERİ ÜZERİNE ALIR.
Amortisörün görevi; YAYLARIN SALINIMINI KONTROL EDER.
Aracın ön takımlarının kontrolü yapılırken ROT BAŞLARINA bakılır.
Araç düz yolda normal seyrederken çekme yapıyorsa; ÖN LASTİKLERİN HAVA BASINCI EŞİT DEĞİLDİR.
Aracın ön tekerleklerinde balanssızlık varsa; DİREKSİYONDA TİTREŞİMLER HİSSEDİLİR.
Aracın direksiyon boşluğu fazlalaşmış ise;
1)ROT BAŞLARI AŞINMIŞTIR. 2)DİREKSİYON KUTUSU ARIZALIDIR.
Düz yolda normal hızda geçerken araçta titremeler varsa; LASTİKLERDE BALANSSIZLIK VARDIR.
Direksiyon sisteminin bakımı yapılırken; DİREKSİYON KUTUSU YAĞINA BAKILIR.
Aracın direksiyonu zor dönüyorsa; LASTİKLERİN HAVASI TAVSİYE EDİLEN DEĞERDEN AZDIR.
Belirli hız aralıklarında direksiyonda titremeler oluyorsa; LASTİKLER BALANSSIZDIR.
Rot ayarının yapılmasının sebebi; LASTİK AŞINTILARINI ÖNLEMEK VE ARACIN
DÜZGÜN İSTİKAMET TAKİBİ İÇİN YAPILIR.
Ön tekerleklerde düzensiz lastik aşıntısının sebebi; ROT AYARININ BOZUK OLMASINDAN KAYNAKLANIR.
ÜNİTE 6:YENİ ARACA İLK BAKIM
RODAJ SÜRESİ
(0-2000 KM.)
1)FAZLA SÜRAT YAPILMAZ 2)ANİ DURUŞ VE KALKIŞ YAPILMAZ
3)ANİ FREN YAPILMAZ 4)ARAÇ UYGUN VİTES VE DEVRİNDE KULLANILMALI
DİZEL NOTLARI
Dizel motorlarda yanma; SIKIŞTIRILMIŞ HAVA ÜZERİNE ENJEKTÖRDEN MOTORİN PÜSKÜRTMESİYLE yapılır.
Dizel motorlarda yanma ENJEKTÖR ile gerçekleşir.
Dizel motorlarda silindirlere SADECE HAVA dolar.
Enjeksiyon pompasına basınçlı mazotu gönderen parça BELEME POMPASI.
Enjektörlere basınçlı mazotu gönderen parça ENJEKSİYON POMPASI.
Dizel motorlarda yakıt sisteminde olmayan parça KARBÜRATÖR
Dizel motorlu aracı çalıştıramıyorsanız YAKIT SİSTEMİ HAVA YAPMIŞTIR.
Dizel motorlarında yakıt sistemi hava yapmış ise MOTOR ÇALIŞMAZ.
Dizel motorlarda egzoz duman rengi çok siyah çıkıyor ise;
1)YAKIT POMPASINA
2)HAVA FİLTRESİNE bakılır.
Dizel motorlarında yakıt sisteminin hava yapmasının sebebi;
1)YAKIT FİLTRESİNİN TEMİZLENMESİNDEN
2)YAKIT DEPOSUNDAKİ YAKITIN TAMAMEN BİTMESİ
3)YAKIT BORULARININ SÖKÜLMESİ
Dizel motoru özellikle soğuk havalarda kolay çalıştırabilmek için; KIZDIRMA (ISITMA) BUJİLERİ kullanılır.
Dizel motorlarda marş yapıldığında marş motoru dönüyor motor çalışmıyorsa YAKIT FİLTRESİ TIKALIDIR.
Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken sökülen parçalar GAZ YAĞI İLE temizlenir.
Havalı fren sisteminin elemanı KOMPRESÖR.
Hava frenli bir araçta hava basıncı çok çabuk düşüyorsa BORULARDA VEYA REKORLARDA KAÇAK VARDIR.