TBMM Hakkında Bilgi
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Türkiye Cumhuriyeti’nin 23 Nisan 1920′de kurulmuş olan yasama organıdır. Anayasanın 108′nci Maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Milletvekili genel seçimleri, dört yılda bir, serbest, eşit, tek dereceli, genel oy esaslarına göre, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır.
TBMM Görev ve Yetkileri
Parlâmenter sistemlerde parlâmentoların genellikle kanun yapmak, hükûmeti denetlemek ve devlet bütçesini kabul etmek gibi üç temel görev ve yetkisi vardır Parlâmenter bir sistem kuran 1982 Anayasası da, Türkiye Büyük Millet Meclisinin bu üç temel görev ve yetkiye sahip olduğunu kabul etmiş, onların yanında birtakım yetkiler daha vermiştir. Anayasa Türkiye Büyük Millet Meclisine verdiği görev ve yetkileri 87.nci maddesinde saymıştır:
1 Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak
2 Bakanlar Kurulu ve bakanları denetlemek
3 Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek
4 Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek
5 Para basılmasına karar vermek
6 Savaş ilânına karar vermek
7 Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
8 Anayasanın 14.üncü maddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere, genel ve özel af ilânına karar vermek
9 Mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar vermek
10 Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmek
TBMM’NİN AÇILMASI VE ÇALIŞMALARI
Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından başlayan işgallere karşı etkili bir direniş gösterebilmek için bölgesel kuvvetlerin birleşmesi amaçlanmıştı.
Milletin kendi kararlarını almaları için bir meclise ihtiyaç vardı.Bunun için M.Kemal 19 mart 1920’de bir genelge yayınlayarak her sancaktan beşer tane olmak üzere milletvekilleri seçilip Ankaraya gelmeleri istendi .Bunun üzerine büyük bir katılım olarak 23 nisan 1920’de meclis kuruldu.İlk 120 milletvekili olmak üzere daha sonra bu sayı 390’a çıkmıştır.
Meclis başkanı Mustafa Kemal Paşa seçildi ve Mustafa Kemal meclis çalışmasıyla ilgili bir önerge sundu ve kabul gördü.
İLK TBMM’NİN ÇALIŞMA ESASLARI
TBMM’nin üstünde bir kuvvet yoktur.
Hükümet kurmak gereklidir.
Geçici kaydıyla bir başkanı ve padişah vekili atamak uygun değildir(hükümet devamlılığı).
TBMM yasama ve yürütme yetkilerine sahiptir(güçler birliği ilkesi).
Meclisten seçilecek bir heyet,meclise vekil olarak hükümet işlerini görecektir.Meclis başkanı bu heyetinde başkanıdır(meclis hükümet sistemi).
Padişah ve halife bulunduğu baskıdan kurtulduktan sonra meclis tarafından belirlenecektir(saltanat ve halifeliğin kaldırılmasının yasal dayanağı).
TBMM’NİN ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ
Bu önerge 20 ocak 1921 anayasası kabul edilinceye kadar meclisin çalışma esaslarını belirlemiştir.
TBMM ‘’Kurucu Meclis’’ özelliğindedir.Olağanüstü yetkilere sahip bir ihtilal meclisidir.
Meclis hükümeti sistemi esas alınmıştır.
’Kuvvetler birliği’’ilkesi esas alınmıştır.
M.Kemal meclisin, hükümetin ve yeni devletin başkanıdır.
TBMM üstünde güç yok denilerek İstanbul Hükümeti yok sayılmıştır.
Meclis İnkılapçı değildir.Yaptığı tek inkılap saltanatın kaldırılmasıdır.
TBMM’de siyasi partiler yoktur.Guruplar vardır.
TBMM DÖNEMİNDE GERÇEKLEŞTİRİLEN BAŞLICA FALİYETLER
Hıyaneti vataniye kanunu.
İstiklal mahkemesi kuruldu.
İç isyanlar bastırıldı.
Batı Anadolu’da düzenli ordu kuruldu.
Doğu,Güney ve Batı cephelerindeki zaferlerle Anadolu işgalden kurtuldu.
1921 Anayasası ile İstiklal Marşı kabul edildi.
Saltanat kaldırıldı.
Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı.
Lozan görüşmeleri başladı.
TBMM’YE KARŞI ÇIKAN AYAKLANMALAR
İstanbul Hükümetince çıkarılan ayaklanmalar
Anzavur isyanı.
Kuvay-i inzibatiye ayklanması(hilafet ordusu)
İstanbul hükümeti ve işgalci devletlerin kışkıtmaları ile çıkan ayaklanmalar.
Bolu Düzce ,Hendek,Adapazarı ayaklanması.
Yozgat ayaklanması.
Konya ayklanması.
Şeyh Eşref ve Koçgiri ayaklanması.
Urfa Milli Aşiret isyanı.
Azınlıkların çıkardığı ayaklanmalar
Ermeni İntikam alayları(Adana ve Doğu Anadolu).
Doğu Karadeniz’de Rumlar tarafından çıkarılan Pontus isyanı.
Kuvay-ı milliye yanlısı olup sonradan ayaklananlar
Düzenli ordunun kurulması aşamasından buna karşı çıkan kuvay-i milliye şefleri tarafından çıkarılmıştır.
Çerkes Ethem ve Demirci Mehmet Efe isyanı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Tarihçesi
İstanbul’un işgalinden üç gün sonra, Atatürk ünlü 19 Mart 1920 tarihli bildiriyi yayımladı. Bildiride,”olağanüstü yetkiler taşıyan bir Meclisin Ankara’da toplanacağı, Meclis’e katılacak üyelerin nasıl seçilecekleri, seçilerin en geç onbeş gün içinde yapılması gereği, kesin ve kararlı ifadelerle yer alıyordu. Ayrıca, dağılan Meclis-i Mebusan’ın üyeleri de Ankara’daki Meclis’e katılabileceklerdi.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş temelleri Ankara’daki bu ilk tarihi binada atıldı. Birinci Meclis Binası, Ulusal Kurtuluş Savaşı’nın yönetim yeri olarak pek çok tartışma ve millî kararlara sahne oldu: Bu yapı bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak, ilk yılların anılarını sergiliyor. İllerde seçilen temsilciler ve Meclis-i Mebusan’ın
bir kısım üyeleri Ankara’ya geldiler.
Ankara’nın o günkü şartları içinde Meclis’in toplanabileceği elverişli bir bina yok gibiydi. Sonunda, İkinci Meşrutiyet döneminde, İttihat ve Terakki Cemiyeti kulübü olarak yapılmış tek katlı bir bina uygun görüldü. Eksik kalmış yapı tamamlandı, okullardan toplanan ve halkın katkısıyla sağlanan eşyalarla donatıldı. Hazırlıklar tamamlanınca, Atatürk 21 Nisan’da yayınladığı ikinci bir bildiri ile, Meclis’in
23 Nisan günü toplanacağını ve açılış töreninin nasıl yapılacağını duyurdu.
23 Nisan 1920 Cuma sabahı erken saatlerde, Ankara’da bulunan herkes Meclis Binası çevresinde toplandı. Halk, kendi kaderine sahip çıkmanın coşkusu içindeydi. Hacı Bayram Camii’nde kılınan öğle namazından sonra, Meclis binası girişinde gözleri yaşartan muhteşem bir tören yapıldı. Saat 13.45′de, Ankara’ya gelebilen 115 milletvekili Meclis salonunda toplandı.
Parlamento geleneklerine göre, en yaşlı üye olan Sinop Milletvekili Şerif Bey (1845), Başkanlık kürsüsüne çıktı ve aşağıdaki konuşmayı yaparak Meclis’in ilk toplantısını açtı.
“Burada Bulunan Saygıdeğer İnsanlar,
İstanbul’un geçici kaydiyle yabancı kuvvetler tarafından işgal olunduğu ve bütün temelleri ile halifelik makamının ve hükümet merkezinin bağımsızlığının yok edildiği hepimizce bilinmektedir. Bu duruma baş eğmek, milletimizin, teklif olunan yabancı köleliğini kabul etmesi demektir. Ancak tam bağımsızlık ile yaşamak için kesin olarak kararlı bulunan ve ezelden beri hür ve başına buyruk yaşamış olan milletimiz, kölelik durumunu son derece ve kesinlikle reddetmiş ve hemen vekillerini toplamaya başlıyarak Yüksek Meclisimizi meydana getirmiştir. Bu Yüksek Meclisin en yaşlı üyesi sıfatıyla ve Allah’ın yardımıyla milletimizin iç ve dış tam bağımsızlık içinde alın yazısının sorumluluğunu doğrudan doğruya yüklenip, kendi kendisini yönetmeye başladığını bütün dünyaya ilan ederek, Büyük Millet Meclisi’ni açıyorum.”
Bu açış konuşmasında, millî egemenliğe dayalı yeni Türk parlamentosunun adı da “Büyük Millet Meclisi” olarak konulmuştu. Bu ad herkesçe benimsedi. Daha sonra Atatürk’ün tüm konuşmalarında yer aldığı şekliyle ve ilk kez 8 Şubat 1921 tarihli Bakanlar Kurulu Kararnamesinde de yazılı olarak, “Türkiye Büyük Millet Meclisi” (TBMM) adı kalıcılık kazandı.
TBMM, 24 Nisan 1920 günü yaptığı ikinci toplantısında Mustafa Kemal Paşa’yı (Atatürk), başkanlığa seçti. Mustafa Kemal Paşa, kendi öncülüğünde kurulan TBMM’nin başkanlığını Cumhurbaşkanı seçildiği gün olan 29 Ekim 1923 tarihine kadar sürdürdü. TBMM, açılışından iki gün sonra, sadece yasama değil, yürütme gücüne de sahip olacak hukukî ve siyasî yapısını düzenleme çalışmalarına başladı.
Bu düzenlemeler, TBMM’nin tam bir güçler birliği ilkesini benimsediğini göstermişti.
2 Mayıs 1920′de Bakanlar Kurulunun seçilmesi hakkındaki yasa çıkarıldı.
11 Bakandan oluşan “Meclis Hükümeti”, 5 Mayıs’da TBMM Başkanı Mustafa Kemal Paşa’nın başkanlığında ilk toplantısını yaptı. TBMM’nin açılışı ile birlikte, millî egemenliğe dayalı yeni Türk Devleti doğmuş oluyordu. Birinci TBMM’nin iki temel hedefi, kesin zaferi kazanmak ve yeni devletin otoritesini güçlendirmek, kalıcılığını gerçekleştirmekti. Öncelikle, ülke topraklarının yabancı işgalinden kurtarılması gerekiyordu.
3 Aralık 1920′de Ermenistan Cumhuriyeti ile imzalanan Gümrü Barış Andlaşması, TBMM’nin yaptığı ilk uluslararası andlaşmaydı. Böylece Doğu cephesi kapandı.
16 Mart 1921′de imzalanan Moskova Andlaşması ile Rusya, yeni Türk Devletini ve Misak-ı Millî ilkelerini tanıdı.
6-11 Ocak 1921′de Birinci İnönü, 23-31 Mart 1921′de İkinci İnönü ve 13 Eylül 1921′de Sakarya Zaferleri sonucunda,
20 Ekim 1921′de imzalanan Ankara Andlaşması ile Fransızlar savaştan çekildi.
Aynı yılın sonunda İtalyanlar da TBMM hükümetiyle işbirliğine giriştiler.
1922 yılında, Yunanistan ve İngiltere dışında, TBMM, tüm ülkelerle iyi ilişkiler içindeydi,TBMM Orduları, 26 Ağustos 1922′de Büyük Zaferi kazandılar.
9 Eylül’de İzmir kurtarıldı.
18 Eylül’de ise Anadolu’da hiçbir yabancı askerî güç kalmamıştı. Yeni Türk Devleti’nin bu başarıları karşısında İngiltere de dahil olmak üzere İtilaf Devletleri ile 11 Ekim 1922′de Mudanya Mütarekesi imzalandı. Doğu Trakya kurtuldu. İtilaf Devletleri, 27 Ekim’de Lozan’da barış görüşmelerinin yapılmasını kararlaştırdılar. Uzun süren görüşmeler sonunda 24 Temmuz 1923′de imzalanan Lozan Barış Andlaşması 24 Ağustos 1923′de TBMM’de onaylandı. Yeni Türk Devleti, askerî, siyasî ve ekonomik özgürlüğüne kavuştu.