Biraz sonra okuyacağınız yazıda geçen Cizlavit kelimesinin anlamını büyük bir çoğunuz bilmeyecektir. Çünkü yazıda geçen lastik ayakkabı 1990 öncesi doğumlular tarafından ancak hatırlanabilir.
Peki nedir Cizlavit?
Cizlavit hurda lastiklerden yapılmış, ayakkabı şekli verilmiş tamamen lastikten oluşan bir ayakkabı türüdür. Çocukluğumda belli bir süre giymişliğim de vardır. Ayrıca son 10-15 yıla kadar her pazarda bulunabilen bir ayakkabı türüydü. Hemen anlatımımızı bir görselle destekleyelim;
(Fabrikadan yeni çıkmış Cizlavit)
Genellikle ağır işlerde çalışan insanlar veya köyde çamurda, toprakta çalışan insanlar tarafından tercih edilirdi. Üzerinde ayakkabı deseni olanlara Cizlavit denir, desensiz fakat altı tırtıklı olana Kara Lastik denir. Cizlavit kelimesi tahminen 1950’li yıllarda ithal edilen bir ayakkabı firmasının adıydı ve yazılışı “Gislaved” idi. Orta Anadolu’da “Cizlavit”, Karadeniz’de “Cizlavet”, Doğu Anadolu’da ise “Cızlavat” olarak adlandırıldığını buldum.
Kara Lastik dediğimiz türü ise İç Anadolu bölgesinde yaşlı insanlar tarafından, abdest Mesti ile birlikte, hala kullanılmaktadır. Kara lastiğin içinde bir astar bulunur ve fiyat olarak Cizlavitten biraz daha pahalıdır. Şimdi Kara Lastiğe bir göz atalım;
(Kara lastiğin altı tırtıklıdır, üst kısmında ayakkabı deseni olmaz, mest ile birlikte hala kullanılmaktadır)
Kara lastik, Cizlavit’e göre biraz daha burjuvadır. Çünkü temiz tutulur ve bağ bahçe işlerinde kullanılmaz. Cizlavit ise tam bir proloterdir, onun alnında zorlu görevler, çamur vardır. Küçüklüğümde hatırlıyorum delinen Cizlavitin altına eski lastiklerden kaynak yapılır ve kullanıma devam edilirdi. Cizlavit’in doğal ortamındaki haline bakalım;
(Cizlavit’in doğal ortamındaki hali, genelde çamurlu ve tozludur)
Efendim Cizlavitin de çeşitli türleri mevcuttur. Mesela kızlar için renklileri vardı veya daha değişik ayakkabı modelleri mevcuttu. İçerisinde kumaş astarı olanlar lüks sayılırdı.
(Kızlar için üretilen renkli Cizlavitler, Kadınlar yok mu Cizlavit için bile moda yapıyorlar ya…)
(Bir başka cizlavit türü, hasırlı yazlık ayakkabı deseni verilmiş)
(Doğal ortamlarında çeşitli Cizlavit türleri)
Türk insanı yaratıcıdır arkadaş, her durumda gülmesini eğlenmesini bilir. Aşağıdaki resimde Nike süsü verilmiş bir kara lastik;
(Modifiye edilmiş bir Kara lastik, sarı yün çoraplarla desteklenmiş üst bantlar çok çekici)
Efendim Cizlavit aslında Avrupalı Gislaved markasından gelmektedir. Bugün insanların Converse diye giydiği bez ayakkabılar yıllar önce Gislaved firması tarafından üretilmiştir. Tabiki o zamanlarda Türk halkı büyük bir fakirlik içindeyken o ayakkabıları giyemezdi. Çare olarak benzer ayakkabıların lastik olanları üretildi ve adıda Cizlavid olarak verildi ve bir efsaneye dönüştü.
(Gislaved firmasının reklam afişi, Fener, GS ve Beşiktas futbolcularıda eklenmiş. O zamanlar krampon diye bir şey yok tabi ki…)
Efendim bu ayakkabılar küçük firmalar tarafından hala üretilmektedir. İç Anadolu, Karadeniz ve Doğu Anadolu’da hala kullanılmaktadır. İnsanlar fiyatı 5-10 tl arasında değişen bu ayakkabılar için hala pazarlık yaparlerken, büyük alışveriş merkezlerinde ise 200 tl ve üstü ayakkabılar kapış kapış satılmaktadır.
Cizlavit’i giyenler üreticilerdir, buğday, elma, kayısı, süt, et üretirler. Üretmek için çok çaba sarfederler kazançları çok azdır. Cizlavit giyerler.
Adidas, Nike, Converse giyenler ise genelde hizmet sektöründe çalışırlar yada hiç bir sektörde çalışmazlar….
Not: Converse’yi Türkçe okuyunca acayip bir anlam çıkyo lan “Con verse”, Con neyi verecek ya lan?
Not 2: Şu yazıyı okuyanlar Allah rizası için yorum yapsınlar gardeşim…