TARİH İÇİNDE KÜÇÜLEN HAYMANA
Tarih: 09/Ca/1311 (Hicrî) Dosya No:170 Gömlek No:3 Fon Kodu: DH.MKT.
Haymana'nın Kargalı karyesinden Hatipoğulları'nın ahaliye karşı baskı ve zulüm yaptıkları şikayet olunduğundan durumun tahkik edilmesi.
Tarih: 16/B /1323 (Hicrî) Dosya No:1006 Gömlek No:38 Fon Kodu: DH.MKT.
Haymana kazasının Kargalı karyesi ahalisinden Hatiboğlu Hacı Mustafa Efendi'nin ta'diyat vakasından bahisle icabının icrası niyazını havi Eskişehir'de misafireten mukim Haymanalı Muzaffer'in telgrafının tahkiki.
Tarih: 30/Za/1334 (Hicrî) Dosya No:20 Gömlek No:112 Fon Kodu: DH.İ.UM.EK.
Haymana kazasına Ekiciler, Zerneşe, Kargalı karyeleri namına zimmet kaydolunan öşürlerin tahmin ve tahammülden fazla olduğundan adil bir muhakkuk gönderilerek yeniden keşide ve tahmin yapılması.
1891'de iğciler, Çanakçı, Yıldızlı, Yenice, Etrek, Kocahacılı, Kargalı, Türktaciri köyleri ile 1320/1902'den evvel Kara Hamzalı, Karsaklı, Yassıhüyük, Abdülkerim ve Polatlı köyleri, Günyüzü nahiyesinden alınarak Haymana Kazasına verildi.(Orhan Keskin-Sivrihisar)
Kargalı Köyü’nün 1,5 km güneybatısında, ovaya hakim tepede milat öncesi ve Roma dönemine ait kale bulunmaktadır. Ayrıca köyün içinde de ayrı bir höyük ve bol miktarda mermer antik malzeme görülür.
Kargalı Kale
Galatlar döneminde iskan gören kaleler ve yerleşmelerden Kargalı Kale bulunmaktadır. 1040 metre rakımlı Kargalı Köyü’nün 1.5 km. güneybatısındadır. Yaklaşık 50 m. yüksekliğindeki konik tepenin üzeri yoğun kayalıktır. Tepe, özellikle güney ve batısına hakimdir. 8-9 km mesafedeki Polatlı görüş alanındadır. Basrikale ve Çanakçıkale ile görsel ilişkisi vardır. L. Eğemen Vardar, tepe alanının, doğal özelliklerine müdahale edilmeden, bu özellikleri benimsenerek iskân edilmiş ve belki çevresine savunma amaçlı bir duvar inşa edilmiş olabileceği kanaatini taşır. Yüzeyde Kalkolitik, Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait seramikler görülmüştür.
“Kargalı” cemaati “Selmanlu” Yörük aşiretine mensup olup, yoğun olarak Adana, Maraş ve Aksaray bölgelerinde iskan edilmiştir. Osmanlı döneminde Haymana’ya bağlı olan köyde “Kargalı Dede” türbesi ve 1840 yılında Hasan oğlu Hacı Musa tarafından yaptırılan kitabeli çeşme ile yenilenen Kargalı Suyu çeşmesi bulunmaktadır. Köy kabristanında Osmanlıca kitabeli mezar taşları bulunmaktadır. Vakıf kaydı bulunan köy camii ise özgün tavan süslemeleri, duvar kalem işleri, ahşap minber ve tavanı ile dönemin örneklerini sergiler.
Kargalı Köyü’ne bağlı “Medrese” mahallesi Kargalı yaylası olarak anılmaktadır.
1530 yılında Bacı kazası vakıfları arasında bölgede “Müderris oğlu Hacı Davud” vakfı kaydı bulunmaktadır. Hacı Davud, mülkünü amme hizmetleri için vakfeder ve yıllık geliri 210 akçedir. Medrese mahallesinde ahalinin “Müderris Dede” olarak ziyaret ettiği bir kabristan bulunmaktadır. Bu kabristan takriben 10x10 metre, kare planlı, taş duvar kalıntıları ve alan içinde mezarlar bulunan bir hazire şeklindedir. Antik mermer sütun parçası bulunan mezar Müderrise ait olduğu söylenmektedir. Mahallenin girişinde eski bir kabristan daha vardır. Köyün köklü ailesi olan Hatipoğulları hakkında 1893 yılında “Haymana’nın Kargalı karyesinden Hatipoğulları’nın ahaliye karşı baskı ve zulüm yaptıkları şikayet olunduğundan durumun tahkik edilmesi” istenir. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde “Kargalıbey Köyü Cami-i şerif vakfı”, 1897 tarihli “Kargalı karyesi ahalisinden Hatipzade Hacı Ömer Ağa’nın Yamanabad Kasabasında bir adet hanesi vakfı” ile 1905 tarihli “Kargalı köyünde Hatipzade Hacı Mustafa Ağa ibni Ali Vakfı” kaydı bulunmaktadır. Hatipzade Hacı Ömer Ağa, Kargalılı Kara Mustafa Bey’in babasıdır 1926 yılında 61 hane ve 221 nüfuslu olan köy, 1975 yılında 586, 2000 yılında ise 118 hane 251 nüfusludur. Çok amaçlı köy konağı, köy yakınından çıkan kaynak suları ile beslenen Mucuköz deresi üzerinde sulama amaçlı gölet bulunan yörede tarım ve hayvancılık yapılır. Köyün kuzeydoğusunda 1222 metre rakımlı Ahlatlıbayır Tepesi bulunmaktadır.
1837 Yılından itibaren birkaç yıl kurduğu ekiple ve Ankara Valisi Zaid Paşanın verdiği korumalarla Küçük Asya Gezisi Yapan Seyyah T.M. RUSSELL’in Haymana’da gezdiği yerler hakkında anlattıkları:
“Biz bugün, Kargalı’ya uzandık, (Spear Town-Mızrak Köy) Burası Küçük Haymana’nın ilçe merkezi. Burada Kaymakam veya Vali oturur. Küçük Haymana Voyvoda’sının evine gittik. Voyvoda dev gibi bir Türkmen, kocaman koyu kırmızı bir sarığı ile üzerinde onun kocaman başı, onun göğüs alanı geniş, kırmızı ipeğin kıvrımları tarafından örtünmüş mor bir cüppe, hem de gösterişli bir şekilde,Köyde Antikalar gururla ayakta duruyordu. Kargalı’nın etrafında zengin tarımsal arazi vardı. Katırlar ve Develer yükleriyle mısır ve buğday takası için uzunca kuyruklar oluşturmuşlardı. Biz burada ilk defa Haymana’da Veba salgınının olduğunu öğrendik.”
KARGALILI HATİPOĞLU SARI MUSTAFA EFENDİ: 1862 Yılında Haymana’nın Kargalı köyünde doğdu. Medrese tahsilini Ayaş ve Sivrihisarda tamamladı.1898-1902 yıllarında Haymana Belediye Başkanlığı yaptı.1926 yılından sonra Polatlı Belediye başkanlığı yaptı. 1933 yılında Kargalı’da vefat etti.
Sakarya Savaşı 8.9.1921:Cephe Komutan İsmet Paşa, saat 19.30'da Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa'ya ayrıca bir rapor veriyor ve bunda düşman durumu hakkında alınan son bilgiler sıralandıktan sonra: «Çal dağının doğusunda kalan sol kanadımız karşısında düşmanın en fazla dört tümeni bulunduğuna göre, bu bölgede yeteri kadar kuvvetli bulunuyoruz. Bu bakımdan ihtiyat tümenleriyle sağ kanadımızda kuvvet toplamakta sakınca görmedim. Buna hazırlık olmak üzere 15 nci Tümene bu gece Kargalı'ya, 23 ncü Tümene Beyceğiz'e, 57 nci Tümene Kerim'e (Abdulkerim-Yaylabeyi) hareket etmeleri emredilmiştir.» diyor. 1 nci Grup, ilerdeki iki tümenini Polatlı - Kargalı arasına, diğer tümenini Kargalı - Taşpınar arasına gönderecektir. Gece, devamı umulan muharebelere Grup tamamen katılacaktır. Grup Karargâhı Kargalı'da bulunacaktır" emrini verdi.
Ataköy’lü Tarator’un Sakarya Savaşı anılarından “Mustafa Kemal Paşa’nın Üniforması pırıl pırıldı. O zaman Polatlı’nın Kargalı köyünde gördüydüm. 12-13 yaşlarında bir çocuktum. Cepheye kağnı ile bir cephane taşıyordum. Sakarya savaşıydı galiba… Hava soğuk buz gibi. Öküzün biri birden debelendi. Ne oluyor demeye kalmadan, boyunduruğu çözer çözmez olduğu yere yığılıp kaldı. Koca öküz ölmüştü. Ben başladım ağlamağa. Hem cephaneyi götüremeyecektim, hem de babama ne diyecektim. O sırada Gazi Paşa göründü. Yaverini gönderip niye ağladığımı sordurdu. Sonra da, bu çocuğa bir öküz verin dedi.Biraz sonra kağnıya başka bir öküz getirip koştular. Ben de Cephane taşımaya devam ettim.”
KARGALI’LI KARA MUSTAFA
Tekeliler Sülalesinin geçmişi, Balıkesir’e kadar uzanmaktadır. Yıllar önce Haymana’nın Kargalı köyüne göç eden Ömer Ağa’nın oğlu olan Kara Mustafa Hicri 1303 (1888) tarihinde bu köyde dünyaya gelir. Annesinin adı Emine Hanımdır. Mustafa ağa Mektep-Medrese yüzü görmemiş, ancak parlak zekası ve çalışkanlığıyla kısa sürede başarıya ulaşmış. Ankara Valisi adına bölgenin Aşar’ını (Vergisini) toplamaya memur edilmiştir. İşgal Kuvvetlerinin İzmir’e asker çıkarttığı dönemde Haymana’ya Kaymakam olarak atanan Bandırmalı Ali Cemal Bardakçı ile dostluğu geliştiren Kara Mustafa, Türkoğlu Ali Ağa, Haymana Emakli Jandarma Komutanı Teğmen Halit Beyle birlikte Kuvay_ı Milliye safında yer alır. Kargalılı Kara Mustafa’nın Milli Mücadeledeki en büyük hizmeti Büyük Önder Atatürk’ün Ankara’ya gelişinde ona yapılacak karşılama töreninde Haymana’dan gidecek atlıların toplanmasında gösterdiği çabadır. O tarihte Ankara Polis Müdürü olan Haymana Kaymakamı Bardakçı, Emekli Teğmen Halit Beyle birlikte 100 atlı toplamayı başarmış. Padişah yanlılarının karşı çabalarına rağmen Atatürk’ü 27 Aralık 1919’da karşılama Şerefine erişmiştir. Sakarya Meydan Savaşında Kuvay-i Milliye saflarında sürdürdüğü çabalarını göstermeğe devam etmiş, Ordunun et ihtiyacını temine memur edilmiş, iaşe müteahhitliği yapmıştır. Sakarya Harbi devamınca Polatlı’da Ziraat Bankasının yanından başlayarak Atatürk ilkokulunun bulunduğu semte kadar olan evler, onun çabalarıyla askeri hastane olarak kullanılmıştır.
Gazi Mahallesi ile Gümüşlü mevkii diye adlandırılan semtte bulunan 70 odalı büyük konağı Sakarya Savaşı boyunca devrin bütün komutanlarına karargâh olmuştur. Bilhassa Mustafa Kemal Paşa,İsmet Paşa ve Ali Fuat Cebesoy sık sık gelir bu konakta kalırlarmış. Sakarya Savaşı sırasında Bir düşman uçağının saldırısına maruz kalan ve Polatlı’nın ilk kuruluşunda Hükümet Binası olarak kullanılan bu konak,1986 yılında harap halde iken belkide şimdi yerine apartmanlar dikilmiştir.
Haymana’da Milli Mücadeleye katılmış çok sayıda tanınmış isim, Büyük Önder Atatürk’ün Ankara’ya gelişinden 14 yıl sonra tekrar kucaklamanın sevincini yaşamış. Kargalı’lı Kara Mustafa, Emekli Jandarma Teğmen Halit Efendi Haymana’nın 400 atlısıyla Cumhuriyetimizi 10.Yıldönümünde yıllar önce olduğu gibi yine en önde Ankara’ya gitmişler. Atatürk’ün de bulunduğu 10.yılı kutlamışlardır.
Savaştan sonra Atatürk ve çevresiyle dostluğunu sürdüren Mustafa Bey, Anakara İsmet paşa’daki evinde Atatürk ve İnönü’yü yemeğe davet etmiştir. Atatürk’ün eşi Latife Hanımla da ailece tanışan Kara Mustafa Atatürk’ün dostları Serayaver Kamil Bey, Yüzbaşı Faik Bey, Osman Bey, Nokta Kumandanı Sami Bey, Ankara Valisi Nevzat Tandoğan’la uzun yıllar dostluğunu devam ettirmiştir. Ankara İl Genel Meclisi Üyeliği de yapan Kargalı’lı Kara Mustafa, Haymana Kaymakamı Ali Cemal Bardakçı ile de Konya Valiliği döneminde ve sonraki yıllarda ilişkilerini sürdürmüştür. Okumaya olan arzusu dolayısıyle Haymana’nın İlk Başöğretmeni Satılmış Efendiden ders alan Mustafa Bey’in Polatlı’nın ilçe oluşunda büyük çabaları olmuştur. 21 Şubat 1966 tarihinde Polatlı’da hayata gözlerini kapayan Kara Mustafa beyin Kabri Polatlı’dadır.
Kaynak:(Osmanlı Arşivleri,Tarih İçinde Haymana-H.İbrahim UÇAK-Tarih İçinde Polatlı-A.Erdoğan)
Bu yazıya henüz yorum yapılmamıştır.