Belediye Şirketleri
Geçtiğimiz ayki soru-cevap bölümümüzde, belediye iktisadi teşekküllerine ("BİT") yer vermiş ve bu kapsamda ele aldığımız belediye şirketlerinin kuruluşuna, işleyişine, tabi oldukları mevzuata, hukuki statülerine, iflasa tabi olup olmadıklarına, borçlarının ülke riski kapsamında yer alıp almadığına dair sıkça karşılaştığımız bazı sorulara cevaplar vermiştik.
Geçtiğimiz ayı müteakiben gelen sorular çerçevesinde, bu sayımızda da, yine belediye iktisadi teşekküllerine ve belediye şirketlerine yer verilecek olup, belediyelerin belediye şirketlerine borç verip veremeyecekleri, belediye şirketlerinin denetimi, belediye şirketlerinin belediye ihalelerine katılıp katılamayacakları gibi önemli hususlara kısaca değinilecektir.
Belediye iktisadi teşekkülleri, belediyeler tarafından kurulduğundan bütçeleri de belediye bütçesi içinde mi yer alır?
Belediye iktisadi teşekkülleri, "bağımsız bütçeli" ve ayrı tüzel kişiliği bulunan kuruluşlardır.
Belediye şirketleri, belediyelerin ihalelerine katılabilir mi?
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "İhaleye katılamayacak olanlar" başlıklı 11.maddesinde açıkça ifade olunmuştur ki; ihaleyi yapan idarenin ihaleye ilişkin yetkili kişileri ile bu yetkiyi haiz kurullarında görev yapan kişiler, bu kişilerin ortakları ile şirketleri (bu kişilerin yönetim kurullarında görevli bulunmadıkları veya sermayesinin % 10'undan fazlasına sahip olmadıkları anonim şirketler hariç), ihaleyi yapan idare bünyesinde bulunan veya idare ile ilgili her ne amaçla kurulmuş olursa olsun vakıf, dernek, birlik, sandık gibi kuruluşlar ile bu kuruluşların ortak oldukları şirketler bu idarelerin ihalelerine katılamazlar. İşbu 11.madde çerçevesinde, ihale yetkilisi sıfatıyla ihaleleri onaylama veya iptal etme yetkisine sahip bulunan belediye başkanlarının ya da belediye ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve denetlemekle görevli olanların, bunların eşlerinin ve (ikinci derece dâhil) kan ve sıhrî kısımlarının ve bu şahısların ortaklarının (bu kişilerin yönetim kurullarında görevli bulunmadıkları veya sermayesinin % 10undan fazlasına sahip olmadıkları anonim şirketler hariç) yönetim ve denetim kurullarında bulundukları belediye şirketlerinin, aynı belediyelerin açtıkları ihalelere girmeleri yasaklanmıştır.
Yetkili belediye görevlilerinin yönetim ve denetim kurulunda bulundukları bir belediye şirketinin, belediyece açılan ihaleye katılması, görev ilişkisinin de ötesinde ihaleyi yapan ile ihaleye katılanın aynı olması anlamına gelecektir ve böylesi bir durum, ihalenin açıklık ve tarafsızlık ilkeleri ile bağdaşmayacaktır. Bununla birlikte yine aynı yasanın "Temel İlkeler" başlıklı 5.maddesinde ifade edilen "ihalelerde saydamlığın, rekabetin, eşit muamelenin, güvenilirliğin sağlanması" ilkesine de aykırılık teşkil edecektir. Bu doğrultuda, 11.maddede yer verilen yasaklara aykırı olmamak kaydıyla ve burada yer verildiği şekilde ihalede görevli olmamak şartıyla belediye şirketleri, belediyelerin ihalelerine katılabilirler.
Belediyeler, belediye şirketlerine borç verebilirler mi?
Belediyeler, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 68.maddesi ve diğer ilgili maddeleri gereğince borçlanmaya başvurabilmektedirler, lakin borç veremezler. Belediyelerin borç almak yetkisi olduğu halde borç vermek yetkisi bulunmamaktadır.
Belediye Şirketleri denetime tabi midir?
Belediye şirketleri, pek çok kurum tarafından denetime tabidir.
Hangi kurumlar tarafından belediye şirketleri denetlenir?
Başbakanlık teftiş kurulu tarafından denetim yapılmaktadır. Bu denetim, başbakan veya başbakanın görevlendireceği müsteşarın emriyle olmaktadır.
Bir diğer denetim, Maliye Müfettişleri tarafından yapılmaktadır. Maliye Müfettişleri, yerel yönetim şirketlerinin hesap ve işlemlerinin idari yönden denetimini yapmaktadırlar. Maliye Teftiş Kurulu, idari yönden denetimi Bakandan onay almak suretiyle yapabilmektedir.
Yerel yönetimlerin kurduğu veya katıldığı şirketler, aynı zamanda vergi mükellefi olduklarından Maliye Teftiş Kurulu, Hesap Uzmanları Kurulu ve Gelirler Kontrolörlerinin vergi incelemesi denetimine tabidirler.
Yerel yönetimlerin kurduğu ve katıldığı ortaklıkların denetimleri, genellikle şikayet, kamudan gelen talep ve/veya basında yer alan haberler üzerine Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Teftiş Kurulu müfettişleri tarafından yapılmaktadır. Denetim, kural olarak ise ya re'sen, ya ortakların istemi yahut üçüncü şahısların şikayeti üzerine yapılmaktadır.
Başak Dizdar