Lazerle Göz Ameliyatı: PRK-LASEK, LASIK ve Diğerleri
Göz kusurlarının düzeltilmesinde en başta gelen yöntemlerden biri olan gözlük ve kontak lenslerin ardından, özellikle ülkemizde son yıllarda tercih edilmeye başlanan lazerle göz ameliyatları ya da halk arasındaki tabirle "gözü çizdirmek", gerek uygun fiyatıyla gerekse estetik avantajıyla pek çok göz doktoru ve kurum tarafından uygulanmaya başlandı. Bu konuda bazı kesimler operasyonun bir zararı olmadığını belirtirken, bazılarıysa (özellikle gözlükçüler) riskli ve zararlı olduğuna vurgu yapmaktadırlar. Tarafsız bir şekilde kaleme alınan bu yazıda, birçok şekli olan lazerle göz ameliyatı hakkında ihtiyaç duyduğunuz hemen her bilgiyi bulabileceksiniz.
İÇİNDEKİLER:
3. EXCIMER LAZER AMELİYATI
3.1. Yüzeysel Ameliyat (PRK-LASEK)
3.2. Kesikli Ameliyat (LASIK)
3.3. Diğerleri (Wavefront vs.)
4. AMELİYAT HAKKINDA GENEL BİLGİLER
4.1. Ameliyat Şartları
4.1.1. Kimler Ameliyat Olabilir?
4.1.2. Kimler Ameliyat Olamaz?
4.2. Ameliyat Öncesi
4.2.1. Tetkikler ve Ön Muayene
4.3. Ameliyat Süreci
4.4. Ameliyat Sonrası
5. LAZERLE GÖZ AMELİYATININ RİSKLERİ
6. SIKÇA SORULAN SORULAR
Göz, aynen bir kamerada ya da fotoğraf makinesinde olduğu gibi iki adet optik noktaya sahiptir: Kornea ve lens. Kornea, saatin camı gibi göz yüzeyinin önündeki saydam penceredir. Lens ise göz bebeğinin arkasındaki saydam mercektir. Bu ikisinin haricinde görme olayında önemli bir işleve sahip olan bir diğer kısım retina ise, bu iki oluşumdan geçerek kırılan görüntünün gözün arkasında odaklandığı yerdir. Buraya düşen görüntü beyne iletilerek görme olayı sağlanır.
Göze giren ışınların oluşturduğu görüntü, retina yerine onun daha önünde odaklanırsa, uzağı net görememe, yani "miyopi" oluşur. Bu durum, ya aşırı dik bir kornea ya da normalden daha uzun bir göz küresi nedeniyle ortaya çıkar. Miyopi hastaları yakın nesneleri çok iyi görürken, uzaktaki nesneleri bulanık görürler. Bu kusuru düzeltmek için gözün kırıcılık gücünü azaltmak gereklidir. Bu ise gözlük, kontak lens ya da excimer lazer ile korneanı üzerini düzleştirmek suretiyle yapılabilir.
Gözün içine giren ışığın retinanın arkasında odaklanması durumudur. Normale göre daha düz bir kornea veya ön arka uzunluğu kısa bir göz küresi nedeniyle ortaya çıkabilir. Tedavisinde amaç, gözün kırıcılığını artırmaktır. Bu ise yine gözlük ya da kontak lens ile, kısmen de excimer lazer sayesinde yapılabilir.
Kornea çapının değişik yönlerde farklı olması durumudur. Bu durum, bir yumurta ile futbol topunun kıyaslanması ile anlaşılabilir. Futbol topunun her yönde çapı eşit iken, yumurtada çap değişik yönlerde farklıdır. Bu durumda göze giren ışınlar iki farklı noktada odaklanır. Astigmatizm tedavisinde ise gözlük, kontak lens ya da korneanın kırıcılığının farklı olan aksının düzeltilmesi için çeşitli lazerler kullanılır.
Göz lensinin, kırıcılığını değiştirme gücünün yaşa bağlı olarak azalması sonucu ortaya çıkan bir kusurdur. Genellikle kırk yaş sonrası ortaya çıkar ve altmışlı yaşlara kadar ilerler. Bu hastalar, yakını görebilmek için gözlük kullanmak zorundadırlar. Tedavisinde normal yakın gözlükleri, bifokal veya varikofal lensler kullanılabilir. Gözlerin bir tanesinin yakın, diğerinin uzak görme için ayarlanması da hem yakını hemuzağı net olarak göremeyenler için uygulanan tedavi biçimlerinden biridir ve bu "monovizyon" olarak adlandırılır. Son yıllarda bu konuda kontak lens, lazer, cerrahî müdahale gibi olasılıklar artmıştır.
Bu tedavi şekli, korneanın şekil ve kırıcılığının lazer ışınlarıyla düzeltilmesi esasına dayanır. Bu işlem, miyopi hastalarında 6-7 mm merkeze, hipermetropi hastalarında ise 5 ile 5.9 mm çevre kısma lazer enerjisi yüklenerek uygulanır. Astigmatı olan hastalarda ise astigmatın, yani korneanın daha dik olduğu aks tıraşlanarak belli bir sonuç elde edilir. Bu işlemler tek tek yapılabildiği gibi bazı hastalarda aynı anda da yapılabilir.
Excimer lazer tedavisinin yaygın olarak kullanılan iki şekli vardır. Bunlardan birisi kornea yüzeyine uygulanır, diğeri ise kornea içine. Buların haricinde wavefornt, epi-lasik gibi kişiye özel çeşitleri de vardır.
Lazer ışınları direkt olarak hastanın korneasına uygulanır. Daha çok, düşük göz numaralarında ve korneası ince olan hastalarda tercih edilir. En önemli avantajı, kornea kalınlığının korunmasıdır. Ayrıca, ameliyat sonrasında çok zor anlaşılan bir iz bırakması sebebiyle de polis okulları ve askerî okul adaylarına avantaj sağlar.
Örnek bir PRK-LASEK ameliyatı videosu.
Bu şekil ameliyat ile tedavi olan miyop hastalarda 3, hipermetrop hastalarda ise 4-5 gün boyunca koruyucu kontak lens gözlerine yerleştirilir. Hastanın epiteli iyileşene kadar (yaklaşık 4-5 gün) gözde yanma, batma, sulanma ve hafif ağrı gibi şikayetler olabilir.
Bu tedavi türünün dezavantajlarından birisi de, yüksek numaralara uygulanamamasıdır.
Göz numarası yüksek olan hastalarda tercih edilen bir yöntemdir. Tüm kalınlığı 500-550 mikro olan kornea üzerinden özel bir bıçak sayesinde 160 mikron (yaklaşık 3 saç teli) kadar bir kapak kaldırılır ve lazer ışınları bu kapak altına gönderilir, ardından kapak kapatılır.
Örnek bir LASIK ameliyatı videosu.
Ameliyat sonrasında, ilk gece harici ağrı olmaması, erken görme sağlanması ve iş gücü kaybının azlığı bu yöntemin en önemli avantajlarındandır. Dezavantajı ise korneası ince hastalarda tercih edilememesi ve dikkatli bakıldığında yara izi bırakmasıdır.
Bu iki ameliyat şeklinin haricinde, basında "kartal gözü" olarak tabir edilen "Wavefront" tedavisi de yaygındır. Bu tedavi şeklinde gözün ayrıntılı bir haritası çıkarılır ve bu harita bilgisayar yardımıyla analiz edilerek, göze tamamen kendisine özel bir tedavi uygulanır. Hem PRK-LASEK hem de LASIK ile uygulanabilir. Gözün daha ince kusurlarını da düzelteceği için daha fazla görme sağlar ve özellikle geceleri daha kaliteli görüş sunar; fakat ücreti normal tedaviye göre %50 oranında daha fazladır.
"Advanced CustomVue" adında bir tedavi yöntemi ise, Wavefront'un geliştirilerek daha kullanışlı hale getirilmesidir. Bu yöntemde, göze yansıyan ışınlardan alınan bilgiler bilgisayar tarafından işlenir ve tedavi bu bilgilere göre devam eder. Ayrıca, gözün üç boyutlu görme haritası da çıkarılır.
Intralase LASIK adı verilen bir teknikte ise, kornea yüzeyi (flep) insan eli ve bıçak yerine lazer ile kaldırılır. Bu sayede başarı ihtimali %100'e yakın olur ve daha hassas bir ameliyat gerçekleştirilir.
Ameliyatın Topolyzer, Q-Value gibi çeşitleri de vardır; fakat bunlar yaygın olarak kullanılmazlar.
- 18 yaşını doldurmuş olanlar.
- Son iki yılda göz derecesi 0.50 dereceden fazla değişmemiş olanlar
- En fazla 10 dereceye kadar miyopi, 7 dereceye kadar astigmat ya da 7 derece kadar hipermetropisi olanlar.
- Kornea kalınlığı yeterli kalınlıkta ve dokusu sağlam olanlar.
- Yumuşak kontak lens kullanılıyorsa, ameliyattan en az 10; sert kontak lens kullanılıyorsa 20 gün önce kullanımı bırakanlar.
- Romatizmal hastalıkları olanlar.
- Kalp hastaları.
- Diyabet hastaları.
- Hamile ya da bebek emziren kadınlar.
- Daha önce gözlerinden ameliyat olanlar.
- Keratokonus hastaları.
- Göz tansiyonu olanlar.
- Katarakt gibi ağır göz problemi olanlar.
Bunun dışında, ameliyat yaşı hakkında sıkça sorulan bir soruya cevap vermek gerekirse şunu söyleyebilirim: 23 yaşından önce ameliyat olmayınız.
Ameliyat öncesinde gözün yorgun olmaması şarttır. Uykusuz geçen bir gecenin ardından ameliyat pek sağlıklı olmayacağı gibi makyaj, parfüm ya da kolonya gibi maddeler kullanmak da ameliyat seyrini etkileyebilir. Zira uçucu gazlar lazerin etkinliğini önleyebilmektedir.
Ameliyattan önce refraksiyon bozukluğu, kornea çapı, kornea kalınlığı, gözün ön yüzeyinin durumu ve retina tabakası ayrıntılı olarak incelenir. Bu ilk tetkikler ve ön muayene yaklaşık bir saat kadar sürer. Bu süre zarfı içerisinde göze belli aralıklarla uyuşturucu göz damlaları damlatılır. Aynı zamanda göz bebeği büyüyecek ve 4-6 saat görmede hafif bulanıklık oluşacaktır. Daha sonrasında bu durum, 6 saat içerisinde kendiliğinden düzelecektir.
Tedavi odasına girildiğinde, özel bir yatağa sırt üstü uzanmanız istenecektir. Ardından, gözünüz "spekulum" adı verilen bir aletle yavaşça açılacak ve ameliyat boyunca açık kalması sağlanacaktır. Bu sırada, yanıp sönmekte olan yeşil ışığa bakmanız istenecektir. Bu sayede gözleriniz hareket etmeyecek ve daha sağlıklı bir ameliyat gerçekleşecektir.
Yukarıda bahsedilen ameliyat türlerine göre işlemler uygulanacak ve belli bir süreliğine görme kaybı en düşük seviyeye ulaşacaktır. Birinci gözün işlemleri bittikten sonra gözünüze koruyucu kontak lens yerleştirilecek, bir bandaj ile göz kapatılacak ve diğer göze geçilecektir. Her iki gözün toplam ameliyat süresi yaklaşık 5 dakikadır. Ameliyat bitince gözünüzdeki bandaj çıkarılacak ve bir dinlenme odasına alınacaksınız ve burada ilk kontrol gerçekleştirilecektir.
Hayatınızın en zor haftalarından birine hazırlıklı olun, zira uygulamanın yöntemine göre (özellikle PRK yönteminde) 2-8 gün arasında rahatsızlık çekecek ve görme kaybı yaşayacaksınız. Ardından gözünüz yavaş yavaş normale dönecek ve yaklaşık bir ay sonunda en iyi şekline kavuşacaktır.
Ameliyatın hemen sonrasında gözünüz uyuşturulduğu için 15-20 dakika boyunca farkına varılamayacak kadar hafif bir ağrı hissedeceksiniz. Uyuşturucunun etkisi geçtikten sonra orta şiddette ağrı, sulanma, yanma ve batma görülecek. Bu durum yaklaşık 12-24 saat sürecektir. Böyle bir durumda en iyisi uyumaya çalışmak ve ertesi günü beklemektir.
Ertesi gün ağrı, yanma, batma ve sulanma biraz daha azalacak; fakat sona ermeyecektir. Bu sırada doktorunuz sizi kontrole çağırabilir. Damlalarınızı ve ilaçlarınızı düzenli kullandığınız takdirde sonraki günler içinde bu rahatsızlıklar giderek azalacak ve 7. gün sonunda en aza inecektir.
Görme kalitesine gelince, şunları söyleyebilirim: İlk 3-4 gün görme en aza inecek ve refekatçiniz ya da güneş gözlüğünüz olmadan uzak mesafeleri katetmek oldukça zor olacaktır. 3.-4. gün sonunda uzak görme giderek keskinleşecek; fakat yakını görmede bulanıklık olacaktır. Yakını görmedeki bulanıklık ise sonraki 3-4 gün içinde gittikçe iyileşecektir. Her ne kadar kişiden kişiye değişse de, ortalama olarak 10 gün boyunca yakın görüşte belli bir bulanıklık görülecektir.
Ameliyat sonrasında takip eden 3 ay boyunca, gittikçe azalan bir sıklıkta damlalar kullanmanız söylenecektir. Bu damlaların en önemlisi de yapay göz yaşlarıdır. Kuruluğa bağlı olarak belli miktarda yapay göz yaşını kullanabilirsiniz.
Ameliyat, her zaman başarıyla sonuçlanmayabilir ve ameliyat sonrasında istenmeyen durumlar meydana gelebilir. Bunların başlıcaları şöyledir:
- Görüşte azalma ve görüş kaybı.
- Regrasyon (görüşte gerileme).
- Işık haresi etkisi ve bulanıklık.
- Göz kuruluğu.
- Kontrast kaybı.
- Göz tansiyonu.
- Kornea bulanıklılığı, zedelenmesi ya da erimesi.
- Işığa karşı hassasiyet.
- Gece görüşünde azalma.
- Epitel erimesi, yürümesi.
- Nadiren körlük.
Tüm bu riskleri göz önünde bulundurarak ameliyata girmek ve sonuçlarına katlanmak gereklidir. Zira, bu risklere dayanarak, ameliyatı gerçekleştiren kurum ya da doktor size bir sözleşme imzalatacaktır.
Lazer ameliytı sonrasında göz numarası sıfırlanır mı?
Bu konuda bir şey söyleyebilmek kesinlikle imkansızdır. Unutmamak gerekir ki, hiç kimsenin göz numarası sıfır değildir. En keskin görüşe sahip bir insanda bile 0.1 ile 0.25 arasında kusur vardır. Tabii kişiye özel ameliyat şekilleri sayesinde sıfıra en yakın görüşün sağlanabildiğini de belirtmek gerekir.
Kısacası, ameliyat sonrasında elde edilebilecek en iyi görüş, ameliyat öncesinde gözlük ya da lens ile elde edilebilen görüştür.
Ameliyat sonrası göz numaram tekrar yükselir mi?
Bu konuda da kesin bir şey söylemek mümkün değildir; fakat göz ilerlemesi biyolojik olarak durmuş ve göz sağlığına dikkat eden kişilerde bir yükselme görülmesi zor bir ihtimaldir. Önemli olan, ameliyat sonrası göz sağlığına dikkat etmektir.
"Kartal gibi görmek" mümkün müdür?
Bu tabir, Wavefront tedavisinin magazinsel adıdır. İnsan gözünün yapısı "kartal gibi görme"ye müsait değildir. Lazer, hiç bir zaman gözün diğer tabakalarından kaynaklanan görme eksikliklerini, göz tembelliğini düzeltemez. Gözlükleriniz ile ameliyat öncesi ne kadar kaliteli görüyorsanız ameliyat sonrası beklenti de o seviyelerdedir. Wavefront sadece daha iyi bir kontrast ve gece görüşü sağlar.
Gözlerce numara kalırsa ne yapılır?
Ameliyat sonrası başarı oranı kişiden kişiye ve numaraya göre değişiklik gösterir; fakat beklenenin dışında anormal derecede bir kusur kaldıysa ek bir ameliyat gerekebilir.
Kafaları kurcalayan soru: Doktorlar neden ameliyat olmayıp gözlük kullanıyor?
Aslına bakılırsa bu oldukça zor bir soru. Doktorlar bu soruyu cevaplamayı sevmezler ve her zaman ufak cümlelerle geçiştirirler. Esasında, lazerle göz ameliyatı oldukça yeni bir teknolojidir ve yaklaşk 10 yıllık bir geçmişi vardır. Bu 10 yıllık süreç içerisinde ameliyatı başarılı geçip de sonradan gözlerinde bir sorun ortaya çıkan kimse yok gibi. Kafaları karıştıran asıl soru ise şu: Ya 20 yıl sonrası? Yukarıda da yazdığım gibi, kırklı yaşlardan sonra yakını net görememe sorunu baş gösteriyor. Doktorların çekimser kaldığı noktalardan biri de işte burası: Lazerle göz ameliyatı olmuş birisi kırklı yaşlarda, daha doğrusu yaşlılık sürecinde ne gibi komplikasyonlarla karşılaşabilir?
Lazerle göz ameliyatı çok yeni bir teknoloji olduğu için, gençlik zamanlarında ameliyat olup da yaşlılığa erişimiş birisi henüz yok. Bazı kesimler (hattâ bu kesimler içinde ameliyatı yapan doktorlar da var) lazerle göz ameliyatının yaşlılıkta bazı sorunlara neden olabileceğini ve bunun da göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtiyorlar.
Bunun dışında yine ilerleyen yıllarda ameliyata bağlı olarak göz tansiyonu, katarakt gibi çeşitli göz sorunlarının çıkmayacağının da garantisi yoktur. Bu nedenle, ameliyat olmadan önce iyice düşünmeli ve bu tür riskleri göze almalısınız.
Ameliyatı Yapacak Kuruma/Doktora Nasıl Güveneceğim?
Yine dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan birisi de, ameliyatı gerçekleştirecek kurumun ya da doktorun bu konudaki tecrübesi ve amacıdır. Yazılan yorumlardan yola çıkarak, bu işi sadece ticarî amaçlı yapan kurumların/doktorların olduğunu söyleyebilirim. Ameliyat olmadan önce detaylı bir ön muayene ve sonrasında düzenli kontroller şarttır. Bunlara yeteri kadar ilgi göstermeyen kurum ve doktorları tercih etmeyiniz. Ayrıca, sorularınızı kısa cevaplarla geçiştirmeye çalışan ve hastasına karşı ilgisizce davranan doktorları tercih etmemenizde de fayda vardır.
NOT: Lütfen, konuyla ilgili herhangi bir soru sormadan önce yazılmış yorumları inceleyiniz. Sorunuzun cevabını yorumlar içerisinde bulabilirsiniz. Aynı noktaya temas eden önceden cevaplanmış olan sorulara cevap verilmeyecektir.