SİGARAYI BIRAKMA TEDAVİLERİ
Hastalıkları önlemede en önemli adım sigarayı bırakmaktır. Sigara içen her 100 kişiden 70’i sigarayı bırakmak istemekle birlikte her yıl ancak 100 kişiden 40’ı bırakma girişiminde bulunmaktadır. Desteksiz bırakma girişimlerinde neredeyse tamamı sigaraya tekrar başlamaktadır. Sigarayı bırakan her 100 kişiden 80’i ilk bir ay içinde tekrar sigaraya başlarlar. Sigara bağımlılığının psikolojik, fiziksel ve davranışsal yönleri vardır. Fiziksel bağımlılığın nedeni nikotindir. Nikotin almayan kişide konsantrasyon güçlüğü, huzursuzluk, endişe, depresyona eğilim, iştah artışı gibi yoksunluk semptomları başlar. Sigaranın bırakılması, nikotin yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Günümüzde sigara bırakma amacı ile kullanılan ilaç tedavileri bilim adamları tarafından onaylanmış ve hekimler tarafından tedavi amaçlı kullanılmaktadır.
NİKOTİN YERİNE KOYMA TEDAVİLERİ (NRT)
Sigarayı bırakma yöntemlerinden biri olan nikotin yerine koyma tedavisinin (NRT) amacı, sigaranın kesilmesini izleyen dönemde ortaya çıkan nikotin yoksunluk şikayetlerini ortadan kaldırmaktır. Nikotin yerine koyma tedavisi hekim kontrolünde uygulanmalıdır. Kişide yüksek veya orta derecede nikotin bağımlılığı saptanırsa, günde 15 adetten fazla sigara içiyorsa veya hafif derecede bağımlı olmasına rağmen sigarayı bırakmak için kullandığı diğer yöntemlerden fayda görmemişse nikotin yerine koyma tedavisi uygulanır. Kişi bu tedavi sırasında kesinlikle sigara içmemelidir.
Günümüzde kullanılan nikotin yerine koyma ilaçlarından en sık kullanılan formlar nikotin sakızı ve bant’dır ve ülkemizde bant ve sakız formları bulunmaktadır.
Nikotin Bandı: Ülkemizde 24 saatlik formu olan bantlar üç farklı boyutta olup, 30 cm2’lik bantta 21 mg, 20 cm2’likte 14 mg, 10 cm2’likte 7 mg nikotin vücuda alınmaktadır. Günde 15 adetten fazla sigara içenlerde 21 mg başlanması ve 4 hafta kullandıkta sonra 2’şer hafta süreyle sırayla 14 mg ve 7 mg olarak tedavinin 8 haftaya tamamlanması önerilmektedir. 10-15 adet/gün içenlerde düşük dozlarla başlanabilir. Nikotin bantının kullanımı oldukça kolaydır. Bant sabahleyin kuru, temiz ve kılsız deriye (genellikle gövdenin üst kısmına, omuz etrafına ve üst kol bölgesine) yapıştırılır. Her gün farklı bir bölgeye yapıştırılarak ancak dört gün sonra tekrar aynı yere yapıştırılması önerilir. En sık yan etkisi de deride oluşabilecek reaksiyonlardır.
Nikotin Sakızı: Nikotin sakızlarının 2 mg ve 4 mg’lık formları vardır. Sakız yavaş çiğnenmeli ve çiğneme esnasında herhangi bir şey yenilip içilmemelidir. Nikotin sakız tedavisini kullanan kişi, sigara içme isteği ortaya çıktığı zaman, nikotin tadını hissedene kadar sakızı 5-10 kez çiğneyip sonra bir kaç dakika yanağın iç kısmında bekletmelidir. Daha sonra yanağın içindeki başka bir bölgede aynı işlemi tekrarlamalıdır. Çiğneme sıklığı ve miktarını genellikle kişiler kendi ihtiyaçlarına göre belirlemektedir. İki sakız arasında en az yarım saat ara bırakılmalıdır. Orta ve düşük bağımlılığı olanlarda 2 mg’lık sakızlarla, yüksek bağımlılığı olanlarda 4 mg’lık sakızlarla tedavinin başlanması önerilir. Günde 25’den az sigara içenlerde 2 mg’lık formun, günde 25 ve daha fazla sigara içenlerde 4 mg’lık formun, günde en fazla 24 adet çiğnenmesi önerilmektedir. Nikotin sakız tedavisi 8-12 haftadır ancak gerektiğinde bu süre uzatılabilir. Nikotin sakızlarının yan etkileri bulantı, kusma, hazımsızlık, hıçkırıktır.
Nikotin Dilaltı Tablet: Nikotinin dilaltı tablet formunda, 2 mg’lık tabletler dilaltında çözünmekte ancak ağız içinin her tarafından emilebilmektedir. Etkinliğin iyi olabilmesi için her saat bir tablet kullanılması önerilmektedir. Tabletler 20 dakika kullanıldıktan sonra atılmalıdır.
İlaç tedavileri sigarayı bırakmaya çalışan tüm bağımlılarda hekim gözetiminde uygulanabilir. Nikotin yerine koyma tedavilerinin kombine kullanımı, yoksunluk semptomlarını yoğun olarak yaşayan kişilerde tercih edilecek bir yöntem olabilir.
Bupropion Hidroklörür:
Bupropion eski bir antidepresan ilaçtır ve sigara bırakma oranını yükseltmekte ve nikotin yerine koyma tedavileri ile birlikte kullanılmaktadır. Bupropionun 150 mg’lık tabletleri vardır. Bupropion tedavisine sigara bırakılmadan önce başlanır, ilk 3 gün 150 mg, 4. günden itibaren 300 mg dozunda ilaç kullanılarak, 7-14 gün içinde bir sürede hedef sigara bırakma günü belirlenir. Tedavi 8 hafta sürer ancak 6 ay kadar sürdürülebilir. Yan etkileri en sıklıkla baş ağrısı, uykusuzluk ve ağız kuruluğudur. Bupropion kullanımı sara öyküsü, sarayı kolaylaştıran ilaç kullananlarda, beyin travması geçiren ve bazı yeme bozukluğu olan kişilerde kullanılmaz. Bupropionun bazı depresyon, kalp, diabet ve hipertansiyon ilaçları ile etkileşimi vardır. Kronik böbrek ve karaciğer hastalarında, 65 yaş üstü kişilerde doz ayarlaması gerekir. İlacın hekim kontrolünde kullanımı gereklidir. Ciddi yoksunluk belirtileri olan ya da tek ilaç ile başarı sağlanamayan kişilerde nikotin yerine koyma tedavileri ile bupropion beraber kullanılabilir.
Vareniklin:
Vareniklin beyinde sigara içme isteği gelişiminde önemli rol oynayan hücrelere bağlanırlar. Vareniklin nikotin bağımlılığını azaltırken yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkmasını engeller. Böylece aşırı sigara içme isteği, nikotin aşerme durumu azalır, kişinin sigarayı bırakabilme başarısı artar. Vareniklin kullanan olgular sigara içmeye devam ederken tedaviye 0.5 mg dozu ile başlanıp doz titre edilerek yükseltilir, günde 2 kez 1 mg dozuna çıkılmayı takiben 8. gün sigara bırakırlar ve tedaviyi 12 haftaya tamamlanır. İlacın en sık bildirilen yan etkisi bulantıdır. Bu yan etkiyi önlemek için ilacın tok karna alınması önerilir. Diğer yan etkiler uykusuzluk, başağrısı, anormal düşler ve baş dönmesidir. Bu yan etkiler genellikle iyi tolere edilir. Dikkat azalımına neden olabileceği için uzun yol sürücüleri ve hava trafik kontrolörleri gibi uzun süre aynı işi yapan insanların ilacı kullanmaması önerilir. İlacın kişinin duygulanım durumu üzerine etkilerinden dolayı mutlaka hekim kontrolünde kullanımı gerekir. Geçmişte psikiyatrik bir hastalık yaşamış olanların veya halen duygulanım durumunda sıkıntı olanların bu ilacı kullanım kararını hekim vermeli ve tedavi boyunca hekim yakından izlemelidir.
Prof.Dr.Esra UZASLAN
Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi
Göğüs Hastalıkları AD.