Son zamanlarda olan güzel şeylerden biri, Koruyucu Psikoloji kitabını bulmamdı. Kitapta bir test vardı: Ebeveyn Tutumunuzu Belirleyin diye. Dergi testlerine benzemiyor (onları da yapmadan duramam gerçi) bilimsel bu. Arada bir birinin tezi için hazırladığı anketleri doldurmayı da severim ama sonucu bize bildirmedikleri için her seferinde üzülürüm. İşte kitaptaki o testi yaptım. 81 tane soru vardı. Bazıları gerçekten şaşırtmacalı. Doğru cevap olduğuna kanaat getirdiğim en sağlıklı seçeneği seçip hile yapmaya çalıştığım da oldu (yani kimse kötü anne olduğu ortaya çıksın istemez di mi?) ama puanları hesaplarken bir baktım ki zekice hazırlamışlar, puanım düşmüş:) Sonunda puan yorumları ve kategori yorumları var. Dört tip ebeveyn tutumu varmış. Bu gruplar daha çok, çocukların hissettiklerine verdiğimiz tepkilere göre oluşturulmuş anladığım kadarıyla. Yani çocuğumuzun ağlamasıyla, öfkesiyle-kriziyle, üzüntüsüyle nasıl başa çıkıyoruz, çıkabiliyor muyuz, çıkmamız gerekiyor mu, daha çok bunlara yönelik sorular vardı. Tutumlar şöyle: 1. Çocuğun duygularını hiçe sayan, 2. eleştiren 3. aşırı serbest 4. duygusal rehber ebeveyn... Tutumun açıklaması ve çocuk üzerindeki etkileri de anlatılıyor. Bu dördü dışında başka neler olabilir aklıma bir şey gelmedi ama şöyle söyleyeyim, bu kitabı okurken insan, hatalarını net bir şekilde görüyor ama ümitsizliğe de kapılmıyor. Yani pek çok hatanın telafisini hemen bugün başlayacağınız kararlı bir değişimle yapabileceğinizi de görüyorsunuz. Kemal Sayar zaten ne kadar sakin. Mesela Tracy Hogg'un disiplin kısımlarını okuduğumda çok korkmuştum. Onun bana verdiği geç kalmışlık, telaş ve yetersizlik duygusu elimi kolumu bağladı ve neresinden başlayacağım ki zaten çok geç kalmışız eyvah vah! Ben istiyorum ki hatalarım varsa ferah ferah düzeltme imkanım olsun. Ya da en baştan başlıyorsam hemen gözümü korkutmasınlar. "Bugün ağladığında eline o kalemi verirsen yarın başına çook fena şeyler gelecek" gibi aslında her davranışımızın sonucuyla bizi adım atmaya korkutan tarzı sevmiyorum. Paralize oluyor insan. "Evet sonucu şu olacak dikkat, ama şöyle yaparsanız olmayabilir de ve lütfen sakin olunuz, seviniz seviliniz ve de dünya kimseye kalmaz" mesajlı kitaplar bulursanız bana yollayabilirsiniz. Ben de karşılığında size Harvey Karp'ın mağara adamlı kitabını yollarım. Seviyorsanız.
Kitaptan genel anlamda çok faydalanıyorum ama en sevdiğim kısımlar, problemli ebeveyn çocuk ilişkileri, anne-baba-çocuk arasındaki sınırın yok olması, anne-baba-çocuk arasında kurulan bağlar, türleri ve farklılıkları. Bu bölümlerde insan, kendi ebeveynleriyle ilişkilerini de iyice irdeleme fırsatı buluyor, kendini ve arkadaşlarını da analiz edebiliyor. Sevdim gerçekten. Ama analiz etmekle kalmıyor aslında. Bazı ideallerim netleşti ve ayrıca bana çok doğal gelen şu şu şeylerin aslında pek sağlıklı olmadığını anladım. Yine ebeveyn-çocuk bağları bölümünde Yabancı Ortamı Deneyi diye bir deneyden bahsediliyor. Çocuk, annesiyle beraber yabancı bir ortama alınıyor. Yabancı insanlar arasında ve yeni oyuncakları incelerken annesini nasıl bir güvenlik kaynağı olarak kullandığı gözlemleniyor. Sonra anne dışarı alınıyor. Anne giderken verdiği tepkilere, annenin yokluğunda nasıl sakinleştiğine ve anne geri döndüğünde verdiği tepkilere göre anneyle çocuk arasında nasıl bir bağ olduğunu saptıyorlar. Bu konuda başka bir şey okumadığım için de ilginç gelmiş olabilir ve çıkarılan sonuçlar elbette her araştırmada olduğu gibi sorgulanmalı ama etkilendim.
Resim: Akiko Hayashi'den, çocuğu tek başına bakkala gönderme temalı illüstrasyon. Bu güzel insanın resimlediği kitaplar lütfen Türkçe'ye çevrilsin. Kucağımızı açtık bekliyoruz.