Hicretin İkinci Senesi
Seriyye ve Gazâlar
Buvat Gazâsı
Hicretin 2. senesi, Rebiülevvel ayı. Bu tarihte Peygamber Efendimiz, beraberinde 200 Muhacirle Medine***8217;den yola çıktı. Maksadı, içlerinde azılı müşrik Ümeyye bin Halef***8217;in de bulunduğu 100 kişilik bir muhafız grubun kontrolu altında hareket eden 2500 develik büyük Kureyş kervanının üzerine yürüyerek onlara göz dağı vermekti.
Buvat Dağına kadar giden Resûl-i Ekrem kimseyle karşılaşmadı ve Medine***8217;ye geri döndü.1
Safevan Gazâsı
Hicretin 2. senesi, Rebiülevvel ayı. Mekkeli müşriklerin adamlarından Kürz bin Cabir el-Fihrî arkadaşlarıyla Medine otlaklarına kadar sokularak akın etmiş; Medinelilere ve Müslümanlara ait bir çok hayvanı alıp götürmüştü.
Bu baskın üzerine Peygamber Efendimiz Medine***8217;de yerine Zeyd bin Hârise***8217;yi vekil tayin ederek mezkur yağmacıyı takibe çıktı. Bedir nâhiyesinin Safevân Vadisine kadar ilerledi. Ancak Kürz takib edildiğini haber almış olduğundan, daha önce sapa bir yoldan kaçmıştı. Bunun üzerine Peygamberimiz Medine***8217;ye geri döndü.
Bu gazâya ***8220;Bedr-i Ulâ,***8221; yani İlk Bedir Gazâsı da denilir.2
Uşeyre Gazâsı
Hicretin 2. senesi, Rebiülevvel ayı.
Resûl-i Ekrem Efendimiz, Safevan Gazâsından üç ay sonra, Muhacir Müslümanlardan 150-200 kişiden müteşekkil bir askerî birlik ile Medine***8217;den yola çıktı. Beraberinde 30 deve bulunuyordu ve mücahidler bu develere nöbetleşe biniyorlardı. Maksat, yine Kureyş***8217;in Şâm***8217;a göndermiş olduğu ticaret kervanını takib etmekti. Ancak, Medine***8217;den dokuz konak mesafede bulunan Müdliçoğullarına ait Uşeyre Ovasına gelindiğinde, Kureyş kervanının buradan iki-üç gün önce geçtiği öğrenildi.
Medine etrafını her bakımdan emniyet altına almak hususu üzerinde dikkatle duran Peygamberimiz burada daha önce anlaşma yaptığı Damreoğullarının müttefiki olan Benî Müdliç***8217;le aynı mahiyette bir dostluk ve ittifak anlaşması imzaladı. Sonra da Medine***8217;ye geri döndü.1
Abdullah bin Cahş Seriyyesi
Hicretin 2. senesi, Recep ayı. Peygamber Efendimiz bu tarihte Abdullah bin Cahş***8217;ı huzuruna çağırdı ve Müslümanlardan 8 kişilik bir birlik kumandasında Nahle Vadisine gideceğini emir buyurdu. Birliğe katılanlara hitaben de, ***8220;Sizin üzerinize birini tayin edeceğim ki, o en hayırlınız değildir. Fakat, açlığa, susuzluğa en çok dayanan, katlananınızdır***8221;2 dedi.
Resûl-i Ekrem kumandan tayin ettiği Abdullah bin Cahş***8217;a bir de mektup verdi. Bu mektubu iki gün yol aldıktan sonra açıp okumasını ve ona göre hareket etmesini emir buyurdu.
İki günlük yolculuktan sonra Abdullah bin Cahş, emir gereğince mektubu açıp okudu. Mektupta şunların yazılı olduğunu gördü:
***8220;Bu mektubumu gözden geçirdiğin zaman Mekke ile Tâif arasındaki Nahle Vadisine kadar yürüyüp, oraya inersin. Oradaki Kureyş***8217;i gözetler, alabildiğin haberleri gelip bize bildirirsin.***8221;1
Şu halde, bu seriyyeden maksat, Kureyş***8217;in hareketini gözetlemek, ne gibi hazırlıklar içinde bulunduklarını tesbit etmekti.
Kahraman Sahabî Abdullah bin Cahş, Hz. Resûlullahın mektubuna, ***8220;Semi***8217;nâ ve ata***8217;nâ (dinledik ve itâat ettik)***8221; dedikten sonra, mücahidlere de, ***8220;Hanginiz şehid olmayı ister ve makamı özlerse benimle gelsin. Kim de ondan hoşlanmazsa geri dönsün. Ben ise Resûlullahın emrini yerine getireceğim***8221;2 diye hitap etti. Fedakâr mücahidler, tereddütsüz, kumandanlarının emrine amâde olduklarını bildirdiler.
Mücahidler nöbetleşe bindikleri develerle Nahle Vadisine vardılar. Orada konakladılar. Bu arada yükleri kuru üzüm ve yiyecek maddeleri olan Kureyş***8217;in bir kervanı göründü. Gelip onlara yakın bir yerde konakladı.
Mücahidler bunlara karşı nasıl davranmaları gerektiği hususunda konuştular. Hücum etmeyeceklerine dâir önce bir karara varamadılar. Çünkü, içinde kan dökmek haram olan Receb ayının girip girmediğinde tereddüt ediyorlardı. Sonunda henüz Recep ayının girmesine bir gün var olduğu kanaatına varınca, ittifakla kervanı ele geçireceklerine dair karar aldılar. Tam o esnada Vâkıd bin Abdullah***8217;ın attığı bir okla kervanın reisi Amr bin Hadremî öldü. Mücahidler, diğerlerin üzerine yürüdüler. İki kişiyi esir alıp kervanı da ele geçirdiler.
Kurtulanlar Kureyşlileri hadiseden haberdar etmek için Mekke***8217;ye doğru kaçmaya başladılar. Mücahidler ise iki esir ve kervanla birlikte Medine***8217;ye döndüler.
Seriyyenin başkanı Abdullah bin Cahş Hazretleri durumu anlatınca Fahr-i Kâinat Efendimiz hiddetle, ***8220;Ben size haram olan ayda çarpışmayı emretmemiştim***8221; dedi ve ganimetten herhangi bir şey almaktan kaçındı.
Seriyyeye iştirak etmiş bulunan mücahidler Resûl-i Ekremin bu hareketi karşısında neye uğradıklarını şaşırdılar. Diğer Sahabîler de onların bu hareketlerini tasvip etmeyince bütün bütün ruhlarını büyük bir sıkıntı sardı.
Resûl-i Kibriyâya durumu izah ettiler:
***8220;Yâ Resûlallah***8221; dediler. ***8220;Biz, onu Receb***8217;in ilk gecesinde ve Cemâziyelâhir ayının son gecesinde öldürdük! Receb ayı girince kılıçlarımızı kınına soktuk!***8221;
Buna rağmen Resûlullah kendisi için ayrılan ganimeti almadı. Çünkü, ortada bir şüphe söz konusu idi.
Nitekim, Mekkeli müşrikler de bu hareketi dillerine doladılar ve dedikodu yapmaya başladılar:
***8220;Muhammed ve Ashabı haram ayı helâl saydı. Onda kan döktüler. Mal aldılar. Adam esir ettiler.***8221;
Bu dedikodular Medine***8217;den duyuldu. Diğer taraftan Medine***8217;de bulunan Yahudiler de ileri geri konuştular. Bir taraftan seriyyeye iştirâk etmiş bulunan mücahidler bu hareketlerinden dolayı üzüntü duyuyorlardı. Diğer taraftan Mekkeli müşrikler ve Medineli Yahudiler ileri geri konuşuyorlardı. Peygamber Efendimiz ise kendisine ayrılan ganimeti kabul etmiyordu.
Bir müddet sonra Efendimize vahiy geldi ve meseleyi halletti. İlgili âyette şöyle buyuruldu:
***8220;Sana haram ayda savaşmanın hükmünü soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak büyük günahtır. Fakat insanları Allah yolundan çevirmek, Onu inkâr etmek, Mescid-i Harâmı ziyaretten men etmek, oranın ahâlisini Mescid-i Haramdan çıkarmak, Allah katında daha da büyük günahtır. Fitne ise katilden daha büyük bir cinayettir. Onların elinden gelse, dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmaktan geri durmazlar***8230;***8221;1
Seriyyeye iştirâk etmiş olan mücahidler bu âyet üzerine sıkıntı ve mânevi ızdıraptan kurtuldular. Peygamber Efendimiz de kendisi için ayrılmış bulunan ganimet hissesini kabul etti. Müşrikler ise esirleri için kurtuluş bedeli gönderdiler. Esirlerden sadece Osman bin Abdullah Mekke***8217;ye gitti. Diğer esir Hakem bin Keysan ise Müslüman olup Medine***8217;de kaldı.2
Hakem bin Keysan nasıl Müslüman oldu?
Mücahidler tarafından esir alınınca, kumandan Abdullah bin Cahş onun boynunu vurmak istemişti. Fakat, diğer Sahabîler, ***8220;Hayır, Resûlullaha götürelim***8221; diyerek buna mâni olmuşlardı. Böylece Hakem boynunun vurulmasından kurtulmuştu.
Medine***8217;ye döndüklerinde onu Peygamber Efendimize götürdüler. Resûl-i Ekrem, Hakem***8217;i Müslüman olmaya dâvet etti. Ancak o menfî tavır takındı. Hatta ileri geri konuşmaya başladı. Bu konuşmalarından hiddete gelen Hz. Ömer, ***8220;Bunun Müslüman olacağı yok, yâ Resûlallah! Müsâade et, boynunu vuralım***8221; diye konuştu.
Resûl-i Ekrem bu teklifi kabul etmedi ve Hakem***8217;i tekrar İslâma dâvet etti. Sonunda Hakem, ***8220;İslâm nedir?***8221; diye sordu.
Resûl-i Ekrem, ***8220;İslâm, şeriki olmayan bir Allah***8217;a îmân ve ibâdet, Muhammed***8217;in de Onun kulu ve Resûlü olduğuna şehâdet etmendir***8221; buyurunca Hakem, ***8220;Müslüman oldum***8221; diyerek, Kelime-i Şehâdet getirdi.
Resûl-i Ekrem de Sahabîlere dönerek, ***8220;Eğer sizin onun hakkındaki görüşünüze uyup onu öldürseydim, Cehenneme girmiş gitmişti***8221;1 diyerek hepimize ölçü olacak dersini verdi.
Hz. Resûlullahın İslâma dâvetteki temennisi, sabrı ve sebâtı işte bir insanı böylesine Cehennemden kurtarıp, Sahabî gibi şerefli bir makama yükseltiyordu.
* * *
Kıblenin Mescid-i Harama Çevrilmesi
Resûl-i Kibriyâ Efendimiz ile Müslümanlar, Medine***8217;de namazlarını Allah***8217;ın emriyle Peygamberler makamı olan Kudüs***8217;e, yâni Beytü***8217;l-Makdise doğru kılarlardı. Fakat, Peygamber Efendimiz öteden beri tevhid akîdesinin müstesna bir âbidesi olan yeryüzünün ilk mâbedi ve ceddi Hz. İbrâhim***8217;in kıblesi olan Kâbe***8217;ye doğru yönelerek namaz kılmayı kalben arzu ve temenni ediyordu. Müslümanlar da, hassaten Muhacirler kalblerinde aynı arzuyu taşıyorlardı. Çünkü, beş vakit namazlarında Kâbe***8217;ye yönelmek vatanları Mekke***8217;yi de yâdetmeye bir vesile olacaktı.
Yahudilerin de, ***8220;Muhammed ve Ashabı, biz gösterinceye kadar kıblelerinin neresi olduğunu bile bilmiyorlardı***8221; diyerek sinsice dedikoduda bulunmaları onları rahatsız ettiğinden bu arzuları daha da kuvvetleniyordu. Bu sebeple, Resûl-i Ekrem Efendimiz, tahvil-i kıble için vahyin gelmesini bekliyor, Cebrâil***8217;i (a.s.) gözetliyor ve Kâbe***8217;yi temenni ederek duâ ediyordu.
Nitekim, bir gün Cebrâil***8217;e (a.s.) bu arzusunu izhar ederek, ***8220;Rabbimin, yüzümü Yahudîlerin kıblesinden Kâbe***8217;ye çevirmesini arzu ediyorum***8221; diyerek izhar etti.
Cebrâil (a.s.), ***8220;Ben, bir kulum! Sen, Rabbine niyâzda bulun. Bunu Ondan iste!***8221;1 dedi.
Bunun üzerine Resûl-i Ekrem Efendimiz de, Beytü***8217;l-Makdis***8217;e müteveccihen namaza duracakları zaman başını semâya doğru kaldırmaya başladı.
Nihayet Medine***8217;ye hicretin 17. ayında kıblenin Mescid-i Haram***8217;a doğru çevrildiğini bildiren âyet-i kerime nâzil oldu.
***8220;Yüzünün sık sık semâya çevrildiğini, muhakkak ki Biz görüyoruz. Seni hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz. Artık yüzünü Mescid-i Haram yönüne çevir. Nerede olursanız olun, yüzünüzü o tarafa çevirin***8230;***8221;1
Bu vahiy geldiği sırada Resûlullah Efendimiz, Müslümanlara mescidde öğle namazı kıldırıyordu. Namazın ilk iki rekâtı kılınmış, sıra son iki rekâta gelmişti. Peygamber Efendimiz, ağır ağır yönünü değiştirdi ve mübârek yüzünü Kâbe***8217;ye doğru çevirdi. Müslümanlar da Efendimizle birlikte o tarafa döndüler.2
İki kıbleli mescid
Mescid-i Kıbleteyn***8217;den (İki Kıbleli Mescid) bir görünüş
Diğer bir rivâyete göre, Resûl-i Kibriyâ Efendimiz, Receb ayının bir Pazartesi günü Benî Seleme semtinde oturan Bişr bin Berâ***8217;nın annesi Ümmü Bişr***8217;i ziyârete gitmişlerdi. Kendisine yemek yapıldı. Yediler. Bu sırada öğle namazı vakti girdi. Peygamberimiz, oradaki mescidde Müslümanlarla birlikte iki rekât kıldıktan sonra namaz içinde Kâbe tarafına dönmesi emrolundu. Derhal cemâatla birlikte yüzlerini Mescid-i Haram tarafına çevirdiler. Bu sebeple Benî Seleme Mescidine ***8220;Mescid-i Kıbleteyn (İki Kıbleli Mescid)***8221; adı verildi.1
Peygamberimizin emri üzerine, bütün Müslümanlara kıblenin Mescid-i Aksa***8217;dan Mescid-i Haram tarafına çevrildiği duyuruldu.
Kıblenin Kâbe olarak tesbit edilmesi bir kısım Müslümanların telâşına sebep oldu. Çünkü, kıble değiştirilmeden önce Beytü***8217;l-Makdise doğru namaz kılarak vefât etmiş veya şehid edilmiş Müslümanlar vardı. Bunun için huzur-u risâlete gelerek, ***8220;Yâ Resûlallah! Daha önce ölen Müslüman kadeşlerimizin durumu ne olacak? Onlar Beytü***8217;l-Makdise doğru namazlarını edâ etmişlerdi***8221; diyerek endişelerini izhar ettiler.
Cenâb-ı Hak Müslümanların bu endişelerini de inzâl buyurduğu âyet-i kerime ile giderdi:
***8220;***8230; Senin yöneldiğin Kâbe***8217;yi, Peygambere uyanlarla gerisin geri dönenleri ayırd etmek için kıble yaptık. Kıblenin bu şekilde değişmesi ise, Allah***8217;ın hidâyet nasip ettiği kimselerden başkasına pek ağır gelir. Yoksa Allah, kıbleyi değiştirmekle îmânınızı zaafa uğratacak ve evvelki kıbleye yönelerek kıldığınız namazları zâyi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah insanlara pek şefkatli, pek merhametlidir.***8221;2
Resûl-i Ekrem Efendimiz, Medine***8217;ye teşrif edip Beytü***8217;l-Makdis***8217;e doğru namaz kılmaya başlayınca Arap müşriklerinin gücüne gitmişti. Bilâhere kıble Kâbe***8217;ye tahvil buyurulunca bu sefer Yahudîlerin gücüne gitti ve tekrar dedikodu yapmaya, fitne fesad çıkarmaya koyuldular.
Hatta âlimlerinden birkaçı Resûlullaha gelerek, ***8220;Yâ Muhammed! Üzerinde bulunduğun kıblenden seni döndüren nedir? İbrahim***8217;in milleti ve dininde bulunduğunu söyleyen sen değil misin?***8221; dediler.
Sonra da şu sinsî teklifte bulundular:
***8220;Eğer şimdiye kadar üzerinde bulunduğun kıblene tekrar dönersen sana tabi olur, seni tasdik ederiz!***8221;
Şu âyetler bu hâdiseyi anlatmaktadır:
***8220;İnsanlardan birtakım beyinsizler, ***8216;Müslümanları şimdiye kadar yöneldikleri kıbleden çeviren nedir?***8217; diyecekler. Sen onlara de ki: ***8220;Doğu da, batı da Allah***8217;ındır. O dilediğini dos doğru bir yola iletir.
***8220;Biz sizi böylece aşırılıktan uzak, adâlet, ve doğruluk üzerinde olan bir ümmet yaptık***8212;tâ ki kıyâmet gününde siz peygamberlerin İlâhî hükümleri tebliğ etmiş olduklarına dâir insanlar üzerine bir şâhit olun, Peygamber de sizin doğru yolda olduğunuza şâhid olsun***8230;
***8220;Kendilerine kitap verilmiş olanlara her türlü delili getirsen, yine de senin kıblene uymazlar. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onlar birbirlerinin kıblesine de uymazlar. Eğer sana gelmiş olan ilimden sonra sen onların heveslerine uyacak olursan, o zaman elbette zâlimlerden olursun.***8221;1
Kubâ Mescidi kıblesi
Kıble, Mescid-i Haram tarafına çevrildikten sonra, Resûl-i Ekrem Efendimiz Kubâ***8217;ya gitti ve İslâm tarihinde inşa edilen ilk mescid olan Kubâ Mescidinin Beytü***8217;l-Makdis tarafına olan kıblesini de Kâbe***8217;ye doğru çevirtti.