ZİRAİ KAZANÇLAR
Gelir Vergisi Kanunu’nun 52’nci maddesinin birinci fıkrasında zirai kazanç; zirai faaliyetten doğan kazanç olarak tanımlanmış ve izleyen ikinci fıkra hükmünde ise zirai faaliyet; “ Arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin üretilmesini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını” ifade ettiği belirtilmiştir.
Yukarıda yazılı faaliyetlerin içinde yapıldığı işletmelere zirai işletme, bu işletmeleri işleten gerçek kişilere (Adi şirketler dahil) vergiye tabi olsun veya olmasınlar çiftçi ve bu faaliyetler neticesinde istihsal olunan maddelere de mahsul denir.
Diğer taraftan aynı maddede, kollektif şirketlerle adi veya eshamlı komandit şirketler zirai faaliyetle iştigal etseler dahi çiftçi sayılmayacaklarına ve zirai faaliyetle iştigal eden kollektif şirketlerin ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortaklarının şirket karından aldıkları payların şahsi ticari kazanç olduğuna hükmolunmuştur.
Mahsullerin değerlendirilmeleri amacıyla ve zirai üretime yönelik olarak işlenmesi de zirai faaliyete girer. Ancak, bu işlem, aynı teşebbüsün bir parçasını oluşturan bir işletmede vukua geliyorsa, bu işlemin zirai faaliyet sayılabilmesi için işletmenin sınai bir müessese çapında ve hacminde olmaması ve faaliyetinin sadece teşebbüste üretilen zırai mahsullere yönelik olması şarttır.
Satışların dükkan ve mağaza açılarak yapılması halinde, mahsullerin dükkan ve mağazaya gelinceye kadar geçirdikleri safhalar zirai faaliyet kapsamında kalır. Çiftçiler tarafından doğrudan doğruya zirai faaliyetleri ile ilgili alım satım işlerine yönelik açılan yazıhaneler, faaliyetleri bu işle sınırlı olmak koşuluyla dükkan ve mağaza sayılmaz.
Zirai kazançların vergilendirilmesinde temel prensip, çiftçilerin elde ettiği zirai kazançların Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesine göre hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilmesidir. Bunun yanı sıra Gelir Vergisi Kanunu’nun 53’üncü maddesi belirli şartlar dahilinde çiftçilerin gerçek usulde vergilendirilmesini kabul etmiştir.
ÖRNEK
Pamuk üreteme yapan çiftçi A’ya ait teknenin balıkçı C’ye zirai faaliyette kullanılması karşılığı elde edilen gelir zirai kazanç değildir. Çükü çiftçi A’nın esas zirai faaliyet konusu pamuk istihsali olup, işletmesine dahil ettiği teknenin pamuk istihsali ile bir ilgisi yoktur.
Buna göre çiftçilerden;
1-Ziraat gruplarına göre belirlenen işletme büyüklüğü ölçüsünü aşanlar,
(G.V.K madde 54’de işletme büyüklüğü ölçüleri belirtilmiştir.)
-Arazi üzerinde yapılan zirai faaliyetlerde arazi yüzölçümü, ağaç sayısı ve hayvan sayısı gibi fiziki ölçüler kullanılmıştır.
-Arazi üzerinde yapılmayan zirai faaliyetler ile kara ve su avcılığında ise metrekare, tene boyu, kovan sayısı ve kutu sayısı gibi değişik ölçüler kullanılmıştır.
2- Bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca sahip olanlar,
Konuyla ilgili olarak Maliye Bakanlığınca yayımlanan 24.01.2001. tarih 2001/1 sıra nolu Gelir Vergisi İç Genelgesinde de, yukarıda sıralanan şartlardan “ bu mahiyetteki bir motorlu araç” ifadesinden zirai faaliyette kullanılan kamyon, otobüs, uçak vb. araçların anlaşılması gerekmektedir.
Dolayısıyla özel ihtiyaçlar için kullanılmaya elverişli olmayan otobüs, kamyon uçak vb. gayri ticari araç sahibi olan çiftçilerin bu araçları kendi zirai işletmelerinde kullanmaları halinde zirai kazançlarının biçerdöver sahibi olan çiftçilerde olduğu gibi gerçek usulde tespit edilmesi gerekmektedir.
3-On yaşına kadar ikiden fazla traktöre sahip olanlar (Traktörün kendi işinde kullanılması şartıyla söz konusu şart 2007 yılı sonuna kadar dikkate alınmaz.) (G.V.K. Geç. Mad. 45/2),
4-Ziraat gruplarının birkaç tanesi içine giren zirai faaliyetlerin bir arada yapılması halinde, en fazla iki gruba ait işletme büyüklüklerinde bu gruplar için tespit olunan hadlerin yarısını aşanlar,
5-Kendi işletmesi ve dahil bulunduğu ortaklıklar müstakilen işletme büyüklüğü ölçüsünün altında kaldığı halde, kendi işletmesinin ve ortaklıklardaki paylarının toplamı belirlenen işletme büyüklüğü ölçüsünü aşanlar,
6-Kendi isteğiyle gerçek usulde vergilendirilmek isteyenler.
gerçek usulde vergilendirilecektir. Bu şartları taşımayanlar ise hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirileceklerdir. Gerçek usulde vergilendirilecek olan çiftçiler kazançlarını zirai işletme veya bilanço esasına göre tespiti hususunda seçimlik hakka sahiptirler.
Buna karşılık zirai faaliyette doğrudan doğruya katılmaksızın yalnızca üründen pay alan arazi sahiplerini elde ettiği gelir unsuru gayrimenkul sermaye iradıdır.(G.V.K md.70)
Ayrıca çiftçiye ait olmakla beraber zirai işletmeye dahil olmayan biçerdöver veya bu mahiyetteki bir motorlu araç veya on yaşına kadar ikiden fazla traktörün işletmesinden elde edilen gelirler ticari kazanç hükümlerine göre vergilendirilir.
Zirai faaliyetle iştigal eden kolektif şirketlerin ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortaklarının şirket karından aldıkları paylar ticari kazanç, komandit şirketlerin komanditer ortakların aldıkları paylar ise menkul sermaye iradıdır.
ZİRAİ KAZANÇLARDA ELDE ETME
Zirai kazançlar ya sadece satış hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle ya da gerçek usulde vergilendirilecektir. Zirai kazançların elde edilmesinde bütün usullerde tahakkuk esası geçerlidir.
Zirai ürünler normal satış usulü dışında da el değiştirebilmektedir. Bu satış şekilleri Alivre satışlar ile emanet usulü satışlardır.
Alivre satış
Zirai ürünün tarlada iken yani idrak edilmeden toplanmadan çok önce satılmasıdır. Bu satış şeklinde ürününün teslimi beklemeksizin satış aktinin yapıldığı günde ürün bedeli tayin ve tespit olunur. Alıcı tarafından ürün bedelinin bir kısmı veya tamamının ödemesi bile yapılabilir zirai ürün normal hasat veya devşirme zamanı alıcı tüccara teslim edilir. Bu durumda zirai kazançta elde etme zirai ürürün tüccara teslimi anında tekamül etmiş olmaktadır.
Emanet usulü satış
Bu usulde zirai ürün alıcıya teslim edilmekte bu ürünün fiyatı ileri tarihte belirlenmektedir. Tüccar emanet olarak kabul ettiği malı teslim aldığı tarihten itibaren dilediği gibi tasarruf edebilme imkanına sahiptir. Bu usulde satış teslim tarihi itibariyle gerçekleşmektedir .bu durumda zirai ürününü teslim tarihi itibarıyla satış bedeli bu bedelin belli olmaması halinde ise emsal bedeli elde edilmiş gelir olacaktır.
ZİRAİ KAZANÇLARDA VERGİLEME REJİMİ
G.V.K.’nun 52/7 maddesinde, zirai işletme sahibi tüm gerçek kişi ya da adi ortaklık ortakları ÇİFTÇİ olarak tanımlanmıştır.
Tüm çiftçilerin kazançları,
1.Aşama: G.V.K. Md:94’e göre elde ettikleri hasılatları üzerinden tevkifat yapılarak vergilendirilir.
2.Aşama: ** G.V.K.’nun 54’ncü maddesinde yazılı işletme büyüklüğü ölçülerini aşmayan ve 53’ncü maddesindeki şartları taşımayan çiftçiler :
- Gerçek usulde vergilendirilmezler.
- yıllık beyanname vermezler,
- G.V.K. 94’e göre yapılan tevkifat nihai vergileme olur.
** G.V.K.’nun 54’ncü maddesinde yazılı işletme büyüklüğü ölçülerini aşan ve 53’ncü maddesindeki şartları taşıyan çiftçiler :
- Gerçek usulde vergilendirilirler.
- yıllık beyanname verme yükümlülükleri vardır.
- zirai kazançları, G.V.K.’nun 55,56,57,58’nci maddeleri uyarınca, zirai işletme hesabı esasına göre, çiftçi isterse bilanço esasına göre vergilendirilir.
- Bu suretle hesaplanan vergi, 1.Aşamada G.V.K.94’e göre tevkif edilen vergiden az ise, fark mükellefe iade edilir.
İŞLETME BÜYÜKLÜĞÜ ÖLÇÜLERİNE İLİŞKİN UYGULAMA ESESLARI
Zirai kazacın gerçek usulde tespitinde dikkate alınacak işletme büyüklüğü ölçülerine ilişkin uygulama esasları 219 nolu Gelir Vergisi Tebliğinde açıklanmış olup, söz konusu açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.
Aile işletmeleri
Aile reisi ile birlikte yaşayan eş ve velayet altındaki çocuklara ait işletmelerde işletme büyüklüğü ölçüleri toplu olarak dikkate alınmalıdır.
Ortaklık Halindeki İşletmeler
Ortaklık halindeki işletmelerde, işletme büyüklüğü ölçütleri. Toplu olarak dikkate alınmalıdır. Ortalıklarda ortaklığın birden fazla işletmeye taalluk etmesi veya işletmelerin ayrı ayrı mahallerde bulunması durumu değiştirmeyecektir.
Tek İşletme
Gelir Vergisi Kanunu’nun 52. maddesinde yazılı tek işletmelerde işletme birden fazla ortaklıklara ait olsa bile bu ortaklıklara ait işletme büyüklüğü toplanmak suretiyle dikkate alınacaktır.
52. maddenin son fıkrasında tek işletme, “Bir çiftçiye veya ortaklığa ait olup, aynı köy sınırları içinde veya birbirine bitişik arazi üzerinde bulunan yahut istihsal şartlarına göre birbirine bağlılık ve beraberlik arz eden işletmeler şeklinde tanımlanmıştır. Bu durumda bir çiftçinin aynı köy sınırları içinde veya aynı köy sınırları içinde olmakla beraber birbirine bitişik bulunan arazisinin bir kısmının kendisi tarafından, diğer kısmının bir veya birden fazla ortaklık şeklinde işletilmesi halinde bunlar tek işletme sayılacaktır.
Birden Fazla Zirai İşletmede Ortaklık
Birden fazla zirai işletmede ayrı ayrı şahıslarla ortaklığı bulunanların işletme büyüklüğü ölçülerinin tespitinde ortaklık payları toplamı esas alınacaktır. Buna göre, ortaklık payları toplamı işletme büyüklüğü ölçülerini aşan ortaklar gerçek usulde, aşmayan diğer ortaklar tevkifat yoluyla vergilendirilecektir.
Ayrı Gruplara Giren Zirai Faaliyetin Bir Arada Yapılması
54. maddede yazılı ziraat gruplarının birkaç tanesi içine giren zirai faaliyetlerin bir arada yapılması halinde, en fazla iki gruba ait işletme büyüklükleri, bu gruplar için tespit olunan hadlerin yarısını aşması halinde çiftçilerin zirai kazançları gerçek usulde vergilendirilecektir.
Şahsi İşletme ile Birlikte Başka Bir İşletmede Ortaklık
Gerek şahsi işletmesi gerekse dahil bulunduğu ortaklıklar müstakilen işletme büyüklüğü ölçüsünün altında kaldığı halde kendisine ait işletmenin ve ortaklıklardaki payların toplamı 54. maddede belirlenen işletme büyüklüğü ölçüsünü aşan çiftçiler, gerçek usulde vergilendirilecektir. Payları toplamı, ölçüleri aşmayan diğer ortaklar tevkifat yoluyla vergilendirilecektir.
Ortaklıklarda Defter Tutulması ve Kazancın Belirlenmesi
Ortaklıkların veya ortakların belirlenen işletme büyüklüğü ölçülerini aşması durumunda, ortaklığın kazancı defter tutulmak suretiyle belirlenecektir. Bu durumda, ortaklığın gerçek usulde vergilendirilecek ortağı beyanname vermek suretiyle kazancını beyan edecek, ortaklığa yapılan ödemelerden kesilen vergiden payına isabet eden kısmını hesaplanan gelir vergisinden mahsup edecektir. Gerçek usulde vergilendirilmeyecek olan ortak ise beyanname vermeyecek, ortaklığa yapılan ödemelerden kesilen vergiden payına isabet eden kısım bunların nihai vergisi olacaktır.
TEVKİF SURETİYLE VERGİLEME
Gerçek usulde vergileme şartlarını taşımayan çiftçiler yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyecekler ve satış hasılatları üzerinden yapılan tevkifat bunların nihai vergileri olacaktır.
Tevkif suretiyle vergilendirilen çiftçiler defter tutmayacaktır. Ancak bu çiftçiler yaptıkları satış ve hizmetleri dolayısıyla müstahsil makbuzu almak ve saklamak zorundadırlar.
Zirai faaliyet kapsamında teslim edilen ürünlerin bedelleri ile zirai faaliyet kapsamında yapılan hizmetler üzerinden yapılacak vergi kesintisi G.V.K.’nın 94’üncü maddesinin 11 numaralı bendinde aşağıdaki düzenlenmiştir. (Söz konusu bendin a, b ve c alt bentleri uyarınca yapılacak stopaj oranları son olarak 95/7137 sayılı BKK ile 01.08.1995 tarihinden geçerli olmak üzere, d alt bendi uyarınca yapılacak stopaj oranı ise 2001/2839 sayılı BKK ile 10.07.2001 tarihinden geçerli olmak üzere belirlenmiştir.)
a- Hayvanlar ve bunların mahsulleri ile kara ve su avcılığı mahsulleri için,
i-Ticaret borsalarına tescil ettirilerek satın alınanlar için (%1)
ii-(i) alt bendi dışında kalanlar için (%2)
b- Diğer zirai mahsuller için,
i-Ticaret borsalarına tescil ettirilerek satın alınan zirai mahsuller için (%2)
ii-(i) alt bendi dışında kalanlar için (%4)
c- Zirai faaliyet kapsamında ifa edilen hizmetlerden,
i-Orman İdaresine veya orman idaresine taahhütte bulunan kurumlara yapılan ormanların ağaçlandırılması, bakımı, kesimi, ürünlerin toplanması ve benzeri hizmetler için (%2)
d- (4697 sayılı Kanunun 8’inci maddesiyle eklenen bent Yürürlük; 10.07.2001) Çiftçilere yapılan doğrudan gelir desteği ve alternatif ürün ödemeleri için (%0)
94’üncü maddenin 11 numaralı bendiyle hükme bağlanan stopajın yapılabilmesi için zirai mahsulü satanın çiftçi diğer bir ifade ile üretici olması ve hizmetin zirai faaliyet çerçevesinde yapılması gerekmektedir. Burada mahsulü satan çiftçinin gelir vergisinden muaf olması veya vergiye tabi tutulması durumu değiştirmemektedir. Ancak zirai mahsullerin ticari kazanç sahipleri veya kurumlar tarafından satılması halinde bu bent uyarınca her hangi bir stopaj yapılması söz konusu değildir. Yaş meyve ve sebze komisyonculuğu yapanlar ticari faaliyette bulundukları için çiftçilerden satın aldıkları zirai bedel üzerinden stopaj yapmaları gerekmektedir. Ancak bu ürünlerin komisyoncular tarafından ticari faaliyette bulunan diğer mükelleflere satılması halinde stopaj yapılmayacaktır. Zirai faaliyet kapsamında yapılması gereken tevkifat konusunda 242 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde açıklamalara yer verilmiştir.
Öte yandan Vergi Usul Kanunu’nun 11’inci maddesinin Maliye Bakanlığı’na verdiği yetki uyarınca zirai ürünlerin alım satımına aracılık eden bazı kurum ve kuruluşların müteselsil sorumluluk esasları çerçevesinde Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesine göre stopaj yapmaları gerekmektedir. Bu konuda ayrıntılı açıklamalar 164 ve 185 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğleri ile yapılmıştır.
Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesinin birinci fıkrasının 11 numaralı bendine 4697 sayılı Kanun’un 8’inci maddesi ile eklenen (d) alt bendi ile; çiftçilere yapılan doğrudan gelir desteği ve alternatif ürün ödemeleri üzerinden vergi kesintisi yapılması benimsenmiş, ancak 2001/2839 sayılı BKK ile 10.07.2001 tarihinden geçerli olmak üzere kesinti oranı sıfır olarak belirlenmiştir.
YARIŞ ATI YETİŞTİRİCİ VE SAHİPLERİNİ VERGİLENDİRİLMESİ
Yarış atı yetiştirici ve sahiplerine yapılan ödemelerden (teşvik primi ve ikramiye gibi ödemeler dahil) GVK’nun 94’üncü maddesinin birinci fıkrasının 11 numaralı bendinin (a) alt bendi uyarınca gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır. İşletme büyüklüğü ölçüsünü aşmayan çiftçilere yapılan bu tür ödemelerden kesilen vergi bunların nihai vergisi olacaktır.
ZİRAİ KAZANÇLARDA İSTİSNALAR
_YATIRIM İNDİRİMİ İSTİSNASI
Zirai kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden çiftçiler, yatırım yapmışlarsa ve yatırım indirimi ile ilgili şartları haiz iseler zirai kazançlarından faydalanacakları yatırım indirimi miktarını düşebilmektedir.
_ARIZİ NAKLİYE ÜCRETLERİ
Gelir Vergisi Kanununun 9’uncu maddesinin beş numaralı bendine göre “Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gibi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale getirmeksizin ara sıra ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler” gelir vergisinden muaftır.
_TEŞVİK İKRAMİYESİ
Gelir Vergisi Kanununun 29’uncu maddesinin birinci bendine göre tarımı ve hayvan yetiştirilmesini teşvik maksadıyla verilen ikramiye ve mükafatlar vergiden istisna edilmiştir. Örneğin en iyi tarım mahsullerini, en iyi hayvan ırklarını yetiştiren kişilere verilen ödüller hep bu bağlamda değerlendirilmelidir.
ZİRAİ İŞLETME HESABI ESASINA GÖRE HASILAT
Zirai işletme hesabı esasına göre hasılat aşağıda yazılı unsurlardan oluşmaktadır.
1. Evvelki yıllardan devredilenler de dahil olmak üzere üretilen, satın alınan veya sair suretlerle elde edilen her türlü zirai mahsullerin satış bedelleri .
2. Ziraat makina ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde çalıştırılması karşılığında alınan bedeller;
3. Gider yazılan değerlerin satılması halinde bunların satış bedelleri;
4. Mahsullerin yetişmeden önce veya sonra hasara uğramalarından dolayı alınan sigorta tazminatları;
5. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gayrimenkuller hariç) satılması halinde Vergi Usul Kanunu'nun 328' inci maddesine göre hesaplanan hasılat.
ZİRAİ İŞLETME HESABI ESASINA GÖRE GİDERLER
Tediye edilen veya borçlanılan meblağları ihtiva eden giderler aşağıda yazılı unsurlardan terekküp eder.
1. İşletme ile ilgili olarak tohum, gübre, fide, yem, ilaç ve benzeri maddelerin tedariki için yapılan giderler;
2. Satılmak üzere satın alınan hayvanların, zirai mahsullerin ve diğer maddelerin bedelleri;
3. İşletmelerde çalıştırılanlara ücret, prim ve sair namlarla hizmet mukabili yapılan ödemeler;
4. İşçilerin iaşe, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri;
5. Zirai tesisat, makina, aletler ve taşıtların çalıştırılması ve bakımı için yapılan giderler (Yakıt, yağ, elektrik, yedek parça vesaire) ve tamir giderleri;
6. Vergi Usul Kanunu'na göre ayrılan amortismanlar;
7. Kira ve ücret mukabili üretimde kullanılan vasıtalar için yapılan ödemeler;
8. Zirai kazancın elde edilmesi ve idamesi için yapılan genel giderler;
a) İşletme için alınan ve işletme için harcanan borç paraların faizleri;
b) İşletme ile ilgili olmak şartı ile ödenen ayni vergi, resim ve harçlar;
c) İşletme ile ilgili ve yapılan işin önemi ve genişliği ile uyumlu seyahat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının gerektiği süreyle sınırlı olmak üzere);
d) İşletme ile ilgili olarak ödenen kira bedelleri;
e) Genel mahiyetteki sair giderler;
9. İşletme ile ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;
10. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gayrimenkuller hariç) satılması halinde Vergi Usul Kanunu'nun 328'inci maddesine göre hesaplanan zararlar;
11. İşletmeye dahil olup, aynı zamanda zatî veya ailevî ihtiyaçlar için de kullanılan taşıtların amortismanlarının tamamı ile giderlerinin yarısı.
İşletmede istihsal edilip de tohum, yem ve sair suretlerle kullanılan zirai mahsullerin emsal bedelleri masraf yazılır. (Bu giderlerin sene sonunda bir kalemde yazılması caizdir.)
Gerçek usule geçen çiftçilerin(*) önceki yıllardan devreden ürünleri Vergi Usul Kanunu'nun 45'inci maddesinde belirtilen ortalama maliyet bedeli esasına göre değerlendirilerek gider yazılır.
HASILATTAN İNDİRİLMEYECEK GİDERLER
GVK’nun 41’nci maddesinde yazılı giderler hasılattan indirilemez. Ancak işletme sahibi, yani çiftçi ailesi ve çocuğu işletmede üretilen ürünlerden yararlanıp onları tüketebilirler. Bunları indirebilecektir. Fakat bu ürünler çiftçi ailesine gerekli bir mal ile değiştirilirse verilen ürün bedelinin hasılat yazılması zorunludur.
ZİRAİ KAZANCIN BİLANÇO ESASINA GÖRE TESPİTİ
Çiftçiler diledikleri takdirde işletme hesabı yerine bilanço esasına tabi tutulmalarını isteyebilirler.
Ancak çiftçilerin bilanço esasında defter tutmak istediklerini GVK’nun 59’uncu maddesi hükmüne göre, yazı ile vergi dairesine bildirmeleri gerekmektedir. Yazı ile yapılacak talep, müteakip vergilendirme dönemi başından, yeni işe başlayanlarda ise işe başlama tarihinden hüküm ifade edecektir. Bu suretle bilanço esasını kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemeyeceklerdir.
ZİRAİ KAZANÇLARIN BEYANI VE VERGİ ÖDEME ZAMANLARI
İşletme büyüklüğü ölçülerini veya yukarıda belirtilen sınırlamaları aşmayan çiftçiler hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilmekte ve beyanname vermemektedir. Bu çiftçilerin tevkif suretiyle ödedikleri vergiler nihai vergileri olmaktadır.
Gerçek usulde vergilendirilen çiftçiler ise zirai işletme veya bilanço esaslarından birini seçerek bu esaslara göre zirai kazançlarını tespit etmektedirler. Ancak yatırım indirimi ve gider artırımı müesseselerinden yararlanabilmesi için kazancın bilanço esasına göre tespit edilmesi şarttır.
Gerçek usulde vergilendirilen çiftçiler bir takvim yılında elde ettikleri gelirlerini faaliyetleri zararla sonuçlansa bile takvim yılını takip eden yılın Mart ayının 15 inci günü akşamına kadar (1-15 Mart) beyan etmek zorundadır.
Beyan olunan kazancın vergisi takip eden yılın Mart ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir. Ancak 250 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği ile zirai kazançları ile birlikte Gelir Vergisi Kanununun 2. maddesinde belirtilen diğer kaynaklardan elde ettikleri kazanç ve iratlarını bildirmiş bulunan çiftçilerden, toplam geliri içindeki zirai kazançları %75 ve daha yukarı nispette olanlar için ödeme zamanları Kasım ve Aralık ayları olarak belirlenmiştir. Bu durumdaki mükellefler gelir vergisi beyannamelerini yine en geç 15 Mart’ta verecek, ancak hesaplanan gelir vergilerini Kasım ve Aralık aylarında olmak üzere iki taksitte ödeyeceklerdir.