Son satın aldığım Brio Ensemble’ın Romance albümünü ve Brezilya’lı José Lemos‘un harika sesini dinledikten sonra arşivde uzun zaman dinlemediğim Cencic‘in Scarlatti Cantatas albümünü çıkarıp bir daha keyifle dinledim.
Hem José Lemos hem de Cencic müzik jargonunda “Counter Tenor” sınıfına giriyor. Castrato’ların 21.yüzyıl versiyonlarına “Counter Tenor” yani “kadın sesli tenor” deniyor, aynı Farinelli filmindeki gibi.
Castrato’ların bilinen tarihi Sümer’lere kadar gidiyor. Batıda ise ms.400’de Bizans’da bir Castrato korosu mevcutmuş. yine yazılanlara göre 12.yüzyılda ise bizim Aya Sofia’da meşhur bir Castrato korosu varmış.
Castrato’ların çok hazin bir hikáyesi var. Ortaçağ’da, sesi çok güzel çocuklar, ergenlik çağında bu güzel çocuksu, kadınsı sesi kaybetmemeleri için hayaları burularak hadım edilirmiş. Böylece hayatın en güzel keyiflerinden birini kaybederlerken, çok güzel bir sesi muhafaza ederlermiş.
Evet, bir yanda hayatın cinsel hazzı, öte yanda müthiş bir ses. Birşeyden vazgeçerek, başka bir güzelliğe ulaşmanın tek yolu.
Castrato’ların özelliği, küçük bir gırtlağa ve normalden büyük bir göğüse sahip olmalarıymış. O yüzden müthiş bir nefes kontrolüne sahiplermiş. Son castrato Alessandro Moreschi, 1922 yılında ölmüş. Bilinen tek Castrato ses kaydı ise Alessandro Moreschi’nin. Tabii kötü bir kayıt ama fikir edinmek için buradan dinleyebilirsiniz.
Erkekle kadın arasındaki o gri bölgeden gelen ses, insanı çok etkiliyor. O ‘‘üçüncü sesi” tarif etmek güç, muhakkak dinlemek lazım. Aşağıdaki resim Brio Ensemble’ın bir kayıdı sırasında çekilmiş. Ortadaki José Lemos.
Tabii 21.yüzyılda insanların sesi güzel kalsın diye hadım edilmeleri mevzubahis olamayacağı için başka teknikler bulunmuş ve bu sanatçılar kendilerini “counter tenor” olarak adlandırmışlar. Yeni nesil castratolardan José Lemos, Cencic, Thomas Otten, Pascal Bertin, Andreas Scholl, Dominique Visse, David Daniels’i sayabiliriz.
Pavarotti – Carreras – Domingo’ya nispet ‘‘The Countertenors” adlı bir CD de varmış. (Pascal Bertin, Andreas Scholl ve Dominique Visse) Dinlemedim ama enteresan olduğu kesin.
Not 1: Yine bu konuyla ilgisiz ama, Isparta’nın en meşhur yemeklerinden biri, ‘‘erkeç kebabı”nın arkasında da bir castrato hikáyesi var. Erkeç, “erkek keçi” anlamına geliyor. Erkek oğlaklar çok küçükken hadım edilip öyle büyütülürmüş. Böylece etleri daha yumuşak olurmuş. Başkasına haz vermek için ilk önce erkekliğinden sonra da hayatından olan bir canlının hikáyesi daha.
Not 2: Allahtan biri çıkıp da “hadım edilmişler sistemlerinin performansını daha iyi duyar” demiyor. Şeytana uyup kestirten çıkarmıydı acaba? Bu da geriye dönüşü olmayan bir “tweak” olarak adlandırılabilir.