Gözlem yapmak astronominin süphesiz en eğlenceli yanıdır. Tabii kaybolmazsanız. Gök cisimlerinin yerini belirlemek, gezegenlerin uzanım açılarından yaralanarak doğuş ve batış noktalarını tespit etmek için bazı pratik yön bulma kavramlarının bilinmesi gerekmektedir. Ayrıca bu bilgiler günlük hayattaki bazı pratik yön bulma problemlerinide çözmekte faydalı olacaktır.
Herşeyden önce bilinmesi gereken bazı ön bilgileri vermek istiyorum. Astronomide kullanılan yönler ile coğrafyada kullanılan yönler aslında farklı iki olgudur. Coğrafya kuzey noktasını Yer'in magnetik kutbu olarak seçmiş, astronomi ise kuzey noktasını Yer'in dönme ekseninin gök küreyi deldiği nokta olan Polaris yıldızı'nın (Kutup Yıldızı,Demir Kazık) gösterdiği yön olarak seçmiştir. Polaris yıldızının gözlenebildiği yerler kuzey enlemler, gözlenemediği yerler ise güney enlemler olarak belirlenmiştir. Coğrafik yönler kısa zaman içerisinde değişmesine rağmen (Yer merkezi hala sıcak olduğundan), astronomik yönler çok büyük periyotlarda değişim göstermektedir.
Cografik yönler pusula, CPS gibi yön bulma aygıtları ile rahatça hesaplana bilir. Bunlar kolaylıkla yanımınzda taşıyabileceğimiz kullanışlı aletlerdir.
Pusula N ve S kutuplarından oluşmuş hafif ve sabit bir eksen üzerinde dönme hareketi yapabilen rüzgar gibi dış etkilerden korunmuş bir alettir. Magnetik özelliğe sahip olduğundan ve bir eksen üzerinde rahatça hareket edebildiğinden S kutbu yerin mağnetik N noktasına yönelmek isteyecek ve Pusulanın işaretlenmiş S kutbu Kuzey noktasını gösterecektir. Pusula magnetik olduğundan çevresindeki metal benzeri maddelerden etkilenecektir. O yüzden pusula ile yön belirlendiği zaman otobüs, kamyon, ev gibi yapılardan uzak yerde yönümüzü belirlemeliyiz.
Astronomik yönler ise gözlemler ile bir alete gereksinim duymadan kestirilebilir. Yönleri bulmak için kullanılan yöntemler gece veya gündüz olması durumun göre çeşitlenecektir. Şimdi bu yöntemleri gece ve gündüz olması durumuna göre inceleyelim.
GECE NASIL YÖN BULURUZ ?
Gece yönümüzü bir çok şekilde bulabiliriz, biz astronomiden faydalanarak yönümüzü nasıl bulacağımızı anlamaya çalışalım. Yönümüzü bulmak için herşeyden önce açık bir gökyüzüne ihtiyacımız var. Eğer kuzey yarımküre'de isek işimiz basit. Kutup yıldızının doğrultusu bize kuzey yönünü verecektir. Eğer yüzümüzü bu yıldıza döner isek arkamız güneyi sol elimiz batı, sağ elimiz ise doğuyu gösterecektir. Tabii şimdi esas sorun Kutup Yıldızını (Polaris) nasıl bulacağız. Ayıkla pirincin taşını. Çok zor değil, takım yıldızlardan yararlanarak rahatlıkla kutup yıldızını tayin edebiliriz. Eğer takım yıldızlarını tanıyabiliyorsak hiç bir problem yok, eğer tanıyamıyorsak işe büyük ayıdan başlayalım.
Şehir ışıklarında bile gökyüzüne bakıldığında bir cezvenin bize kahve pişirdiğini görürüz. İşte bu cezve bize kutup yıldızını bulurken çok yardımcı olacak.
Şekilde gördüğünüz gibi kırmızı ile çizilmiş olan cezve Büyük Ayı takımyıldızının üyelerinden oluşmaktadır. Küçük Ayı takımyıldızında bulunan Kutup Yıldızını Belirleyebilmek için şöyle bir bağlantı kurabiliriz. Cezvenin içini belirleyen sınırların saptan uzak olan dik kısmını 1 birim alırsak ve bu sınır doğrultusunda düz olarak 5 birim gidersek Kutup Yıldızına varmış oluruz.
işte pusula ve CPS olayan bir çölde yönümüzü böyle buluruz. Astronominin en eski bilim dalı olması ünvanıda, göçebe hayat yaşan toplulukların yön bulmadaki sıkıntılarına pratik çözümleri gökcisimleri aracılığıyla getirmeye çalışmalarından gelmektedir.
|© Astrocam 2000.Tüm Hakkı Saklıdır.|