

Gözbebeği dediğimiz şey aslında iris içindeki bir çukurdur.
Gözbebeği kasılarak ve genişleyerek gözün içine girecek
ışık miktarını çok kısa bir sürede ayarlar. Genel olarak,
her iki göz de aynı miktarda ışık alır; fakat gözlerden
birine düşen ışık miktarı değiştirildiğinde, sadece
bir gözün gözbebeğinde değişiklik olmaz, diğeri de hemen
buna katılır.
Göze giren ışık miktarı, gözbebeği açıklığının derecesine
göre yaklaşık 30 kat değişebilir. Örneğin bir flaş patlaması
ile 0.1 saniyede yapılacak değişim sonucunda gözbebeği
hemen ayarlanıp ışığı kırar.
Işık göze girdiği zaman, bu sinirsel bir uyarı olarak
beyne gider. Beyne sadece ışığın varlığı değil aynı
zamanda şiddeti de bildirilir. Beyin de hemen geri sinyal
göndererek göz bebeğini çevreleyen kasların ne kadar
kasılacaklarını veya ne kadar genişleyeceklerini bildirir.
Bütün bu haberleşme, hesaplama ve fonksiyonlar ise saniyeden
daha alt birimlerdeki bir zaman aralığında gerçekleşir.
Beyin ile iris kasları arasında oluşan bilgi alışverişi,
ilk okuyuşta sıradan biyolojik bir ayrıntı gibi gözükebilir.
Ancak biraz düşünüldüğünde bunun hiç de ayrıntı bir
bilgi olmadığı aksine çok önemli bir mucize olduğu hemen
anlaşılacaktır.


Göz bebeği gözün içine giren ışık miktarını ayarlar.
Yoğun ışıkta daralan göz bebeği (a) göze giren
ışık miktarını azaltır. Karanlık ortamda ise genişleyerek
(b) göze daha çok ışık girmesini sağlar. Saniyenin
onda biri kadar kısa bir sürede göze giren ışığın
hesaplanması ve bu hesaba göre göz bebeğinin büyüklüğünü
ayarlaması oldukça karmaşık ve gelişmiş bir sistem
sayesinde olur. İnsanda daha anne karnındayken
yaratılan böyle bir sistemi hiç tesadüfen bir
araya gelen atomlar oluşturabilir mi?
Göze gelen ışığın şiddetinin otomatik olarak ölçülmesi
ve bu bilginin beyne haber verilmesi, beynin de duruma
göre iris kasları sayesinde içeri giren ışığın şiddetini
ayarlaması, istisnasız şimdiye kadar yaşamış olan ve
şu anda yaşayan bütün insanların beyninde bu ince ve
karmaşık hesaplamaların gerçekleşiyor olması çok açık
bir yaratılış mucizesidir. İnsan bedeninde yaratılmış
olan bu muhteşem sistemle ilgili bilgi sahibi olmak,
insanın kendisini yaratanın gücünü ve ilmini görüp O'nu
gereği gibi takdir edebilmesi için bir vesiledir. İnsana
düşen ise tüm evrenin yaratıcısı olan Allah'a şükretmek
ve Allah'ı hoşnut edecek davranışlarda bulunmaktır.
Allah bir ayetinde ayetlerinden yüz çevirenleri "zalim"
olarak nitelendirmektedir:
Kendisine Rabbinin ayetleri öğütle
hatırlatıldığı zaman, sırt çeviren ve ellerinin önden
gönderdikleri (amelleri)ni unutandan daha zalim kimdir?.
(Kehf Suresi, 57)
Aydınlığa ve Karanlığa Uyum
Buraya kadar anlatılan ayrıntıların varlığını kendi
gözünüzde inceleyebilirsiniz. Karanlık bir yere ilk
girdiğiniz anda etrafınızdaki eşyaları çok zor seçebilirsiniz.
Bunun sebebi, retinanızın duyarlılığının o an için çok
düşük olmasıdır. Fakat 1 dakika gibi kısa bir süre içinde
duyarlılık 10 kat artar. Retina daha önce uyarılması
için gereken ışık şiddetinin onda biriyle uyarılabilir.
20 dakika sonra duyarlık 6.000 kat artar ve 40 dakika
sonra yaklaşık 25.000 kat yükselir. Göz, ışığa duyarlılığını
500.000 ile 1.000.000 kat gibi büyük sayılar arasında
değiştirebilir. Duyarlılık aydınlanma derecesine göre
otomatik olarak ayarlanır.


Göz bebeğinin çapını değiştiren kaslar. Bu kaslar
beyinden aldıkları emir sonucunda kasılarak veya
gevşeyerek göz bebeğinin boyutunu değiştirirler.
Bu sayede göze giren ışık miktarı sabit tutulur.
Sağda kasların büyütülmüş fotoğrafı görülüyor.
Retinanın görüntüyü kaydetmesi için objedeki hem karanlık
hem de aydınlık noktaların belirlenmesi gerekir. Bu nedenle
duyarlılığın reseptörlerin daima daha karanlık değil daha
aydınlık olanlara cevap vereceği şekilde bir ayarlama
yapılmalıdır.
Retinanın
duruma göre kendisini ayarlamasına örnek olarak, sinemadan
parlak gün ışığına çıkıldığı zamanları verebiliriz.
Bu sırada cisimlerdeki koyu noktalar bile son derece
aydınlık görülür. Kontrast çok az olduğu için bütün
görüntü beyazlaşır. Kuşkusuz bu yetersiz bir görmedir
ve retina, cismin koyu noktaları alıcıları aşırı uyarmayacak
kadar uyum gösterince rahatsızlık kaybolur. Tersine,
kişi karanlık bir ortama girdiğinde, başlangıçta genellikle
retina duyarlılığı çok hafif olduğundan cisimlerdeki
aydınlık noktalar bile retinayı uyaramaz. Fakat karanlığa
uyumdan sonra aydınlık noktalar kaydedilmeye başlar.
İleri derecede aydınlık ve karanlığa uyuma örnek olarak,
güneşin ışık şiddeti ayınkinden 30.000 kat daha fazla
olduğu halde gözün hem parlak güneş ışığı hem de ay
ışığında görev yapması gösterilebilir.9
Göz Merceği, Gözün Objektif Ayarı
Göz merceği, iris ile gözbebeğinin hemen arkasında
yer alır. Görevi göze gelen ışık ışınlarını kırarak
ağ tabakaya odaklamaktır. Şeffaf, katı, elastik ve sarımsı
renkte olup protein liflerinden oluşmuştur. İki kenarı
da dışbükey olan bu saydam yapının şekli büyüteç merceklerine
benzer.
Lensin (göz merceği) şekli, etrafında bulunan kaslar
yardımıyla değişebilir. Bu sayede göze farklı açılardan
gelen ışık sürekli ağ tabakaya odaklanır. Örneğin, yakına
bakıldığında göz merceğinin çevresindeki kaslar kasılır,
merceğin ortası bombeleşir. Uzağa bakıldığında kaslar
gevşer, mercek uzayarak incelir ve uzaktaki nesnelerin
görüntüleri netleştirilir.
Lenste de korneada olduğu gibi kan damarları bulunmaz
ve lens göz sıvısı ile beslenir.
Lens insan hayatı boyunca büyümeye devam eder (ama
gittikçe yavaşlayan bir oranda) ve bu süreç sonunda
elastikiyetini kaybeder. En yaşlı kısımlarda hücre katmanları
tamamen izole olup yeterli besin ve oksijenden mahrum
kalır ve ölürler. Sonunda mercek sertleşir ve kavisleşmesi
zorlaşır. Yakın mesafe görüşüne adapte olabilme kabiliyeti
kaybolur. Bu durumda insanlar gazeteyi okuyabilmek için
yazıyı bir kol boyu uzak tutmaya çalışırlar. Yakın mesafe
görüşlerini desteklemek için de gözlük kullanılmaya
başlanır.


Göz merceğininin kasılıp gevşemesini sağlayan
kasların bağlı olduğu lifler. Bu liflerin yaptıkları
hassas ayar sayesinde görüntü retinaya doğru açıda
ulaşır.
Göz merceğinin sahip olduğu özellikleri bir ömür boyu
koruyamaması üzerinde düşünülmesi gereken bir konudur.
Tıpkı vücuttaki diğer organlar gibi göz de yaşlanma
sürecinde mükemmelliğini kaybeder. Bu vesileyle Allah
insanda, yaş ilerledikçe yaşlanmanın alametlerini gösterecek
izler oluşturur. Dünya hayatının geçici olduğu, insan
bedeninin bir gün yok olacağı gibi gerçekler buna benzer
pek çok vesile ile bize hatırlatılır. Düşünen ve aklını
kullanan insanlar için her gördüklerinde ibretler vardır.
Göz merceğinin görevi kamera merceğinin görevi ile
aynıdır. Kamera objektiflerinde, ışığın uzaklığa göre
istenilen bölgeye odaklanması için elle veya otomatik
olarak mercek ayarı yapılır. Gelişmiş bir kameraya yakından
bakıldığında mesafe ayarı yapılırken objektifin kendi
ekseni etrafında döndüğü görülür. Bu ayarın yapılması
için geçen zamanda görüntüde bir bulanıklık olur.
Göz merceğinin yapısı yukarıda bahsedilen kameralardan
kat kat daha üstündür. Öncelikle göz merceğinin boyutu
kamera objektiflerine göre çok küçüktür. Objektiflerin
yapımında da göz merceğinin çalışma ilkeleri taklit
edilmiştir. Kameralarda kullanılan objektifler yıllar
süren araştırmalar sonucunda bugünkü teknolojik düzeylerine
kavuşmuşlardır. Bilimadamları göz kadar mükemmel bir
optik sistem yapmayı henüz başaramamışlardır.
Gözünüz bir kamera gibi sık sık arıza yapmaz, bakıma
ihtiyaç duymaz. Bir kamera özel fabrikalarda, birçok
farklı materyal (plastik, metaller, cam vs.) kullanılarak,
mühendislerin tasarımlarına göre, bu konuda uzman teknisyenler
tarafından üretilir. Göz ise anne karnında tek bir hücrenin
bölünerek çoğalması sonucunda oluşmuştur.
Başınızın üzerine bir kamera bağlayıp, çekim yaparken
koşsanız veya yürüseniz, kaydedilen görüntüde kaymalar
ve sarsıntının izleri olur. Oysa tıpkı başınızın üzerine
bağlanmış bir kamera gibi çekim yapan gözünüz yürürken
hiçbir rahatsızlık hissettirmez. Görüntüde bir sarsıntı
veya kayma olmaz.
Akla gelebilecek bir başka soru merceği oluşturan kasların
neden ışığı retinaya düşürmek istedikleridir. Hiçbir
insanın aklında ''gözüme giren ışınları retina tabakasına
düşüreyim de rahat göreyim" diye bir düşünce yoktur.
Genelde çoğu insanın ne retinadan ne de göz merceğinden
haberi vardır. Ama bu küçük organlar gün boyu insanlar
için akıl almaz hesaplar gerektiren işlemler yaparlar.
Merceğin böyle bir şeyi kendi kendine yapması için retinanın
görevini, görmenin nasıl bir şey olduğunu, beynin yapısını,
fotonların ne işe yaradıklarını bilmesi gerekir. Ancak
bu şekilde üzerine düşen ışığı retina üzerine sürekli
odaklamaya çalışacaktır.
Elbette ki ne merceğin ne de merceği oluşturan hücrelerin
kendilerine ait bir iradeleri yoktur. Mercek, kornea,
iris, retina, bunları oluşturan hücreler, etraflarındaki
kaslar, beyin, hepsi Allah'ın kendilerine ilham ettiği
şekilde görevlerini yine Allah'ın izniyle gerçekleştirirler.
9
Arthur C. Guyton, Tıbbi Fizyoloji, 7.b.,
Merk Publishing, 1986, s. 1031.