Bu yazımızda UyumluYasam’daki yazılarından yakından tanıdığınız Funda Karabacakla kelebekler üzerine söyleştik. Funda, Ziraat Mühendisi ve araziyi, doğayı ve özelde kelebekleri çok seven birisi. Bir gün çalıştığı işten ayrılıp doğayla daha iç içe bir iş yaparsa hiç şaşırmam
Söyleşimizde şu soruların cevaplarını bulacaksınız:
- Kelebeklerin ekosistemdeki yeri nedir?
- Bazı bölgelerde azalan kelebek sayısını arttırmak için neler yapılabilir?
- Bir ortamda kelebeklerin çokça bulunmasının manası var mı?
- Hayvanat bahçelerinde kelebek bölümü olamaz mı?
- Kelebekler olmazsa ekosistem nasıl etkilenir?
- Kelebeklerin doğaya, canlılara bir zararı var mı?
UY: Merhaba Funda. Öncelikle kelebeklerin ekosistemdeki yerinden başlayalım?
FK: Var olan her canlı gibi kelebeklerin de ekosistem içerisinde üstlendikleri görevleri var. Bitkilerde tozlaşmayı sağlamak, mevsimlerin haberciliğini üstlenmek, bitkisel üretim sahalarında zararlı böceklere karşı savaşım yapması ya da kimi böcek türlerine besin oluyor. Ayrıca şarkılara ilham kaynağı oluşlarını unutmayalım.
Ekosistemdeki görevleri sorulunca akla gelen ilk soru “acaba kelebekler ne işe yarıyor?” olmuştur. Buna karşılık köpek balıkları ne iş yapıyor, diye sormak istiyorum. Ekolojik dengede var oluşları sorgulamak değil kurulmuş düzeni korumak gerektiğine inanıyorum. Bunun temelinde de yaşama hakkı yer alıyor.
UY: Bazı bölgelerde kelebek sayılarının azaldığını duymuştum. Kelebek sayısını arttırmak için neler yapılabilir?
FK: Kelebekler, ekosistem içerisinde yer aldıkları yaşamsal evrelerine göre farklı canlılara yem olurlar. Veya çevre koşullarına yenik düşerler. Çok sayıda yumurta üretmelerine rağmen canlı kelebek oluşma oranı koşullara göre değişkenlik gösterir. Kelebeklerin yaşam alanları içerisinde yer alan bitki örtüsünün artıp, azalması, bitki çeşitliliğinin artması, azalması ya da bölgesel iklim farklılıklarının gerçekleşmesi gelecek nesil canlı kelebek sayısını iyi veya kötü yönde etkileyecektir. İnsanlar gibi düşünelim su, yiyecek sonra da konfor neredeyse orada yaşamaya çalışıyoruz.
UY: Peki, bir ortamda kelebeklerin çokça bulunmasının manası var mı?
FK: Kelebek sayısının sürekli artması, o ortamda gerekli ve sürekli bir kaynağa bağlı olarak yaşam alanı bulmuşlar demektir. Yeteri kadar besin, yerleşim alanı var ve bununla birlikte kendilerine zararı dokunacak çevresel faktörler popülasyon artış hızlarından az ise çoğalmaya devam ederler. Ta ki bir engele takılıncaya kadar. Bu engel; besin kaynağının azalması ya da bitki örtüsünün yok olması olabilir.
Bu sevimli yaratıkların çoğalması zarar eşiği denilen ve bitkisel üretimde ekonomik zarara sebep olan seviyeye gelmişse çeşitli savaşım yöntemlerine başvurulur. Bu zararlı kelebek türlerine Lahana Kelebeği, Elma İç Kurdu ve Harnup güvesini örnek verebilirim.
UY: Hayvanat bahçelerinde kelebek bölümü olamaz mı?
FK: Botanik bahçesi kurmak biraz daha hassas çalışmayı gerektiriyor. Külfetli olduğunu söyleyemeyeceğim malum etçil hayvanların bakım masrafları ile mukayese bile olunmaz. Hayvanat bahçelerinde veya botanik bahçelerde kelebek sergisi oluşturulabilir ama bunlar sezonluk olacaktır. Kelebekler birkaç aylık sergiler için yakalanamayacakları için böcek üretim üniteleri kurmak gerekir diye düşünüyorum. Açıkçası botanik bahçesinde kelebeklerin sergilenmesini ben hoş karşılamıyorum. Bu cam kafesler içerisine hapsedilmiş kelebek koleksiyonculuğuna benziyor. Bilimsel çalışmalar harici kelebek koleksiyonculuğu doğa katliamına sebep olacaktır.
Milli parklar gibi kelebek habitatları koruma altında ziyaretçilere açılabilir. Belirli bir ücret karşılığı girişe izin verilecek bu alanlarda gözlem imkânı sağlanabilir. Böyle bir tecrübeyi ilk kez yaşayan ziyaretçiler için kiralık dürbün, fotoğraf makinesi, not defteri vs. sağlanıp rehber gözlemci eşliğinde kelebek gözlemi yaptırılabilir. Adı üstünde kelebekleri görmek isteyen birisi en az onlar kadar heyecanlı ve hayal dünyası renkli olmalı. Hayalleri genişletmek sonra gerçeğe dönüştürmek biz insanların elinde. Bu gibi kelebek gözlem alanlarını oluşturabilirsek ne doğa zarar görür ne de insanlar kelebekleri sadece koleksiyondan ibaret düşünmeyi unuturlar
UY: Yıllar evvel basında şöyle bir haber çıkmıştı. Arıcılarla, arazi sahipleri arasında bir tartışma vardı. Arazi sahipleri arılardan şikâyet ediyordu. Arıcılar bir açıklama yaptı: Arılarımızı çekeriz, Trakya’da tüm rekolteler düşer. Kelebekler olmasa ne olur ekosistemde?
FK: Bitki çiçeklerinde tozlaşma ve döllenme yağmur suları, rüzgâr ve en önemlisi vektörlük yapan böcekler sayesinde gerçekleşiyor. İşte kelebekler de tozlaşma ve döllenmeyi sağlayan en önemli vektörlerden birisi.
Kelebekler, tıpkı arılar gibi bitkilerin polenlerini taşıyarak, onların döllenmesini sağlar. Birçok bitkide çiçeklerin döllenmesi için erkek organda oluşan polenler (sperm hücreler) dişi organın tepeciğine gelerek döllemesi gerekir. Bu esnada aracılık yapanlar ise su, rüzgâr, böcekler ve kimi zaman insanlar, kuş gibi hayvanlardır. İşte kelebekler de çiçeklerde tozlaşmaya vektörlük yapan en önemli canlılardır. Bunda en büyük faktör kelebeklerin emici ağız yapıları gereği, bitki öz suları ile beslenmeleridir. (Kelebeklerde yalnızca Micropterygidae familyasında ağız yapısı çiğneyici özelliktedir.)
Ekolojik döngü içerisinde kelebeklerin giderek azalması ve tamamen yok olması, öncelikli olarak meyve, sebze, süs bitkilerinde tozlaşmanın azalmasına sebep olacaktır.
UY: Kelebeklerin doğaya, canlılara bir zararı var mı?
FK: Doğada var olan her canlı gibi kelebeklerinde yararlı ve zararları var. Ekosistemde yer alan, belki de bilinen en önemli görevleri çiçeklerde tozlaşmayı sağlamaktır. Bir de insanlara görsel şölen sergilemeleri:) Kelebek zararları denilince aslında akla ilk gelen güveler oluyor. Tarımsal alanda ürünlerin pazar değerinin düşmesine sebep olmaktalar.
Kimi kelebeklerin ise larvaları bir kısım bitkilere ciddi boyutta zarar vermekte, popülasyon zarar eşiğini aştığı anda artık müdahale gerektirmektedir. Bir yerde/bölgede bitki deseninizi değiştirdiyseniz veya yanlış tarım ilaçları kullanılmış ise doğadaki denge bozulacak ve popülasyon zarar eşiğini aşabilecektir. Bu durumda ekonomik zararı gidermek için tarımsal savaşım yöntemlerine başvurulur. Tarımsal savaşım yöntemleri denilince akla gelen ilk şey zirai ilaçlar geliyor fakat uygulanan yöntemler arasında biyolojik ve kültürel savaşım yöntemler de bulunduğu için okuyucularımız “savaşım” kelimesinden korkmasınlar.
Kelebeklerden daha çok taksonomi içerisinde yer alan güvelerin tarımsal alanda zararları görülmektedir. Bunlara verilebilecek en güzel örnekler Lahana Kelebeği, Elma İç Kurdu, Harnup Güvesi ve Amerikan Beyaz Kelebeğidir. Bunlar zararlısı oldukları meyve veya sebzelerin yaprak altlarına bıraktıkları yumurtalar neticesinde oluşan larvalar ile zarar oluşturmaktadır. Çünkü larvalar konukçusu oldukları bitkilerden beslenebilmek için onların yaprak veya meyvelerini kemirirler, içlerinde galeriler açarlar. Zarar eşiğini aşmadıkları sürece her hangi bir tarımsal savaşım yöntemine başvurulmaz. Zararları sonucunda yalnızca ürünün pazar değerini düşürürler.
UY: Çok teşekkürler…
Kelebekler ve kelebek gözlemciliğine ilişkin sorularınızı UyumluYasam forumunda sorabilirsiniz.
Yazımızı nasıl buldunuz? Lütfen yorumlarınızı aşağı yazın.
İlgili Yazılar
Aşağıdaki butonları tıklayarak, yazıyı arkadaşlarınızla paylaşın!