

Kalbin Sesi - İbadet Rehberi


Hac ve Kurban


İslâm şartlarının beşincisi hac'dır.
Hac, belli zamanda, belirli yerleri özel bir şekilde ziyaret
etmektir.
Hac hem mal, hem de beden ile yapılan bir ibadettir. Belirli
şartları taşıyan müslümanların ömründe bir defa hacca gitmesi farzdır. Allâh'ın
her emrinde olduğu gibi haccın farz kılınmasında da bir çok hikmetler ve
faydalar vardır.
Çeşitli ülkelerden mukaddes topraklara gelen, dilleri ve
renkleri ayrı olan müslümanların tek gaye etrafında biraraya gelmesi ve hep
birlikte Allâh'a yönelmesi İslâm kardeşliğini güçlendirir. Müslümanların birbiri
ile tanışmaları, birbirlerinin dert ve sıkıntılarına çare bulmalarını sağlar.
Zengin-fakir her seviyede müslümanın ihrama girerek aynı
kıyafet içinde bulunması insanlara eşitlik fikrini aşılar, mahşer gününü
hatırlatır. Hac yolculuğu, insanın bilgi ve görgüsünü artırır, zorluklara karşı
dayanma alışkanlığı kazandırır. Mala bağımlılığı azaltarak, fakirlere,
yoksullara karşı merhamet ve yardım duygularını geliştirir.
Sevgili Peygamberimizin doğup büyüdüğü, İslâm Dini'nin cihana
yayılmaya başladığı kutsal yerleri görmek ruhlara manevi bir heyecan verir,
dini duyguları kuvvetlendirir. Kutsal yerlerde insan kendisini Allâh'a daha
yakın hisseder, yaptığı ibadetlere kat kat fazla sevap verilir. Allâh rızası
için hac vazifesini yapan ve insanlara kötülük etmekten sakınanların (kul
hakları hariç) birçok günahı bağışlanır. Bu konuda Peygamber Efendimiz şöyle
buyurmuştur:
"Kim Allâh için hacceder de kötü söz ve davranışlardan
sakınırsa, annesinin onu doğurduğu günkü gibi günahlarından arınmış olarak
döner'(1).
Hac Kimlere Ve Ne Zaman Farzdır
Aşağıdaki şartları taşıyanlara hacca gitmek farz olur:
1) Akıllı olmak,
2) Erginlik çağına gelmiş olmak,
3) Müslüman olmak,
4) Hür olmak,
5) Haccın farz olduğunu bilmek. (Bu şart, müslüman olmayan
ülkelerde müslümanlığı kabul edenler içindir, İslâm ülkelerinde yaşayan
müslümanlar için haccın farz olduğunu bilmemek özür değildir.)
6) Zorunlu ihtiyaçlarından başka hacca gidip dönünceye kadar
kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin geçinebileceği maddi güce
sahip olmak,
7) Durumuna uygun bir vasıta ile hac yolculuğunu yapabilmesi
için vasıta ve yol masraflarını karşılayacak parası olmak,
8) Hac vazifesini yapabilecek zamana yetişmiş olmak.
HAC VE KURBAN 163
Saydığımız bu şartlardan başka hac vazifesini bizzat yapmak
için şu şartların da bulunması gerekir. Bunlara haccın edasının şartları denir.
Haccın Edasının Şartları:
1) Vücutça sağlıklı olmak: Kör, kötürüm ve hac yolculuğuna
dayanamayacak derecede hasta ve yaşlı olmamak,
2) Hacca gitmesine bir engel bulunmamak (hapiste olmak gibi)
3) Yol güvenliği olmak,
4) Kadının yanında kocası veya evlenmesi caiz olmayan bir
mahremi bulunmak(2).
5) Kocası ölmüş veya boşanmış olan kadınların iddet süreleri
bitmiş olmak.
Bu saydığımız şartlara sahip olan bir kimsenin önündeki ilk
hac mevsiminde hacca gitmesi farz olur.
Haccın Farzları
Haccın farzları üçtür:
1) İhrama girmek,
2) Arafat'ta Vakfe, (durmak)
3) Ziyaret tavafı. Haccın Çeşitleri
Yapılışı bakımından Hac üç çeşittir:
1) İfrad Haccı: Umresiz yapılan hac demektir.
2) Temettü Haccı: Umre ve haccı
ayrı ayrı ihrama girerek yapmaktır.
3)
Kıran Haccı: Umre ve haccı bir ihramda yapmaktır.
Hacca gitmek isteyen bir kimse bu üç çeşit hacdan hangisini
dilerse onu yapar. Usulüne uygun olarak hangisini yaparsa hac görevini yerine
getirmiş olur.
Ifrad haccında kurban kesmek vacib değildir. Temettü ve Kıran
haclarında ise kurban kesmek vacibtir.
Hacla İlgili Bazı Terimler
İhram: Hac veya umre yapacak
olan kimsenin diğer zamanlarda helâl olan bazı fiil ve davranışları belirli bir
süre kendisine haram kılmasıdır. Hac veya umreye niyet emek ve telbiye
getirmekle ihrama girilmiş olur.
Telbiye: İhramlı olarak ve
yüksek sesle: "Lebbeyk, Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerike leke lebbeyk,
innel'hamde ve'n ni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerike lek" demektir. Kadınlar
hafif sesle telbiye getirirler.
Tavaf: Kâbe'nin etrafını
usulüne göre yedi defa dolaşmaktır.
Sa'y: Kâbe'nin yakınında
bulunan Safa ile Merve tepeleri arasında gidip gelmektir. Bu gidiş gelişler,
Safa'dan Merve'ye dört, Merve'den Safa'ya üç olmak üzere yedi defadır.
Vakfe: Hacda Arafat ve
Müzdelife denilen yerlerde belirli zamanlarda bir süre kalmaktır. Arafat vakfesi
farz, müzdelife vakfesi vacibdir.
HACCIN YAPILIŞI İfrad Haccı:
Hacca gitmek isteyen kimse, bu kutsal görev için helâl kazanç
temin eder. Yola çıkmadan önce varsa borçlarını öder, hak sahipleri ile
helâllaşır. Günahlarının bağışlanması için tevbe edip Allâh'tan af diler. Kazaya
kalmış ibadetleri
varsa mümkün olduğu kadar kaza eder. Yola çıkacağı zaman
evinde iki rek'at namaz kılar. Aile fertleri, dostları ve yakınları ile
helâllaşıp veda ederek yola çıkar. Yolculukta ve hac ibadeti esnasında
başkalarını incitecek kötü söz ve davranışlardan sakınır.
İhrama girme yeri olan "Mikat"sınırına gelmeden önce
tırnaklar kesilir, gerekli vücut temizliği yapılır ve mümkünse gusledilir,
değilse abdest alınır. Erkekler giydikleri bütün elbiselerini çıkararak
"Izar" ve "Rida" denilen iki parça örtüye sarılırlar. İhramlı
oldukları sürece ayak ve başlarını açık bulundururlar. Kadınlar ihrama girerken
elbiselerini çıkarmazlar.
Bundan sonra "Mikat"sınırında "İhramın sünneti"
niyetiyle iki rek'at namaz kılınır ve hacca niyet edilerek telbiye getirilir.
Böylece ihrama girilmiş olur. ihram devam ettiği sürece ih-ramlıya yasak olan
şeylerden sakınmak gerekir.
Mekke'ye varılınca gusûl yapılır veya abdest alınır. Sonra
Harem-i Şerife gidilerek Kâbe'nin etrafında kudüm tavafı yapılır ve ardından
iki rek'at tavaf namazı kılındıktan sonra Safa ile Merve arasında usulüne uygun
olarak sa'y yapılır. Hacı adayı bundan sonra ihramlı olarak Mekke'de kalır.
Burada kaldığı süre içinde mümkünse namazları Harem-i Şerifte kılmak, fırsat
buldukça nafile tavaf etmek çok sevaplıdır.
Terviye günü, yani Arefe'den bir gün önce Arafat'a çıkılır.
Arefe günü güneş batıncaya kadar Arafat'ta kalınır. İbadet ve dûa ile vakitler
değerlendirilir... Burada öğle ile ikindi namazları cemaatle öğle vaktinde
birlikte kılınır. Buna "Cem'i Takdim" denilir.Öğleden sonra vakfe
yapılır. Güneş battıktan sonra akşam namazı kılınmadan "Müzdelifeye
hareket edilir. Müzdelife'de akşam ve yatsı namazları cemaatle yatsı vaktinde
birlikte kılınır. Buna "Cem-i Tehir" denilir. Geceyi Müzdelife'de
geçiren hacı adayları şeytan taşlamak için kullanılacak taşları burada toplar.
HAC VE KURBAN
Bayram sabahı, sabah namazı erken kılınarak, "Müzdelife
Vakfesi"yapılır. Hava aydınlandıktan sonra Mina'ya hareket edilir.
Bayramın Birinci Günü: Mina'da
Sırasıyla;
a) Akabe Cemresine yedi taş atılır.
b) Saçlar traş edilerek ihramdan çıkılır. (İfrad haccı
yapanlara kurban kesmek vacib olmadığından, bunlar Akabe Cemresine taş attıktan
sonra traş olup ihramdan çıkarlar. Temettü veya Kıran haccı yapanlar Akabe
Cemresi'ne taş atıp kurban kestikten sonra traş olur ve ihramdan çıkarlar.)
c) Vakit ve imkân bulunursa aynı gün Mekke'ye gidilerek farz
olan ziyaret tavafı yapılır.
Bayramın İkinci Günü:
Sırasıyla; Küçük, orta ve akabe cemrelerine yedişer taş atılır. Bayramın birinci
günü ziyaret tavafını yapamayanlar ikinci günde yaparlar.
Bayramın Üçüncü Günü: Yine
küçük, orta ve akabe cemrelerine yedişer taş daha atılır. Aynı gün Mina'dan
Mekke'ye dönülünce veda tavafı yapılarak hac vazifesi tamamlanmış olur.
Uygulamasını anlattığımız ifrad haccı ile Temettü ve Kıran
haclarının yapılışında bazı farklılıklar vardır.
Temettü Haccı: Temettü haccı
yapacak olan kimse Mi-kat sınırında umre için ihrama girer. Mekke'ye gelince
usulüne uygun olarak umreyi yaptıktan sonra traş olur ve ihramdan çıkar.
Terviye gününe kadar. (Yani Arefe gününden bir gün önce) Mekke'de ihramsız
olarak bekler. Terviye günü Mekke'de hac için yeniden ihrama girer ve yukarıda
anlatıldığı gibi hac vazifelerini yapar.
Ancak ifrad haccından farklı olarak:
1) Bayramın birinci günü Cemre Akabesine taş attıktan
sonra kurban keser, ondan sonra traş olur ve ihramdan çıkar.
2) Ziyaret tavafından sonra haccın sa'yini yapar.
Kıran Haccı: Kıran haccı
yapacak olan mikat sınırında hem hac, hem de umreye ikisine birden niyet ederek
her ikisi için de bir ihrama girer. Mekke'ye varınca önce umre yapar, umreyi
tamamladıktan sonra haccın kudüm tavafını, peşinden de haccın sa'yini yapar.
Fakat ihramdan çıkmaz. Ih-ramlı olarak bekleyip terviye günü gelince Arafat'a
çıkarak tarif edildiği gibi hac vazifelerini yerine getirir. Kıran haccında da
ifrad haccından farklı olarak: Bayramın birinci günü Cemre Akabesine taş
attıktan sonra kurban keser, ondan sonra traş olur ve ihramdan çıkar.
UMRE
Umre, belirli bir zamana bağlı olmadan usulüne göre ihrama
girdikten sonra tavaf etmek, sa'y yapmak ve traş olmaktan ibarettir.
Umre sünnettir. Umre için belirli bir zaman yoktur. Arefe ve
onu izleyen kurban bayramı günleri olmak üzere yılda beş günün dışında her zaman
umre yapılabilir.
Umrenin Yapılışı:
Umre yapmak isteyen kimse 'Mikat' sınırları dışında gerekli
temizliği yaptıktan sonra umreye niyet edip telbiye getirerek ihrama girer.
Mekke'ye varınca usulüne göre Kâbe'nin etrafında umre tavafını yapar. Tavaf
bitince iki rek'at "Tavaf Namazı" kılar. Daha sonra Safa ile Merve arasında
umrenin sa'yini yapar. Sa'yı bitirince traş olur ve ihramdan çıkar. Böylece
umre tamamlanmış olur.
KURBAN
Kurban Kesmenin Önemi
Kurban, ibadet niyeti ile belirli vakitte kurbanlık hayvanı
kesmektir.
Kurban kesmek mal ile yapılan bir ibadettir. Kurban, Allâh
yolunda gösterilen bir fedakârlık, onun verdiği nimetlere karşı şükran borcunu
yerine getirmektir.
Zenginlerin, kestikleri kurban etlerinden fakirleri
yararlandırması, müslümanlar arasında sevgi ve kardeşlik duygularını
güçlendirir. Varlıklı insanlarla birlikte yoksullar da sevinir. Kurbanla gelen
bu sevinç toplumun huzur ve mutluluğunu artırır.
Sevgili Peygamberimiz: "Kim (mal) genişliği bulur da
kurban kesmezse bizim mescidimize yaklaşmasın'(3) buyurarak kurban kesmenin
zenginler için önemli bir görev olduğunu belirtmiştir.
Kimler Kurban Keser:
Aşağıdaki şartları taşıyan kimselerin kurban kesmesi
vaciptir:
1. Müslüman olmak,
2. Akıllı olmak,
3. Erginlik çağına gelmiş olmak,
4. Hür olmak,
5. Mukim olmak (yani misafir olmamak),
6. Nisab miktarı mal veya paraya sahip olmak, (kurban
nisabında mal ve paranın üzerinden bir yıl geçmesi şart değildir.)
Bayramdan önce fakir olan bir kimse, bayram günlerinde
borçlarından başka nisap miktarı mal veya paraya sahip olursa yani; dinen
zengin sayılırsa kurban kesmek kendisine vacip olur.
Kurban kesmek sadece erkeklere değil dinen zengin sayılan
kadınlara da vaciptir. Bu sebeple, nisaba malik olan kadınların da kurban
kesmesi gerekir.
Kurban Ne Zaman Ve Nasıl Kesilir?
Kurban kesiminin vakti, kurban bayramının birinci, ikinci ve
üçüncü günüdür. Üçüncü günün akşamından sonra kurban kesilmez. Kurban
vecibesinin yerine gelmesi için hayvanın bayram günlerinde kesilmesi gerekir.
Kurbanlık hayvanın kesilmeden sadaka olarak verilmesi caiz olmaz. Ancak,
kurban edilmek üzere satın alınan hayvan, herhangi bir sebeple kesilmeyip bayram
günleri çıkarsa; eğer mevcut ise diri olarak hayvanın kendisi, mevcut değilse
değeri fakirlere sadaka olarak verilir. Ertesi yıla bırakılmaz. Hayvan diri
olarak fakire verildiği taktirde bunun etinden onu fakire veren kimse yiyemez.
Kurban, kesmeye götürülürken hayvana iyi davranılmalı, itip
kakarak götürmemelidir. Hayvana zahmet vermemek için bıçak iyi bilenmiş olmalı,
kurbanı elinden gelirse sahibi kesmelidir. Elinden gelmeyen başkasına
kestirebilir.
Kurban edilecek hayvan sol yanı üzerine ve kıbleye karşı
yatırılır.
"Allâhü Ekber, Allâhü Ekber, Lâ İlahe lllellâhü ve-llâhü
Ekber, Allâhü Ekber ve Lillâhi'l-Hamd" diye tekbir
getirilir ve kurbanı kesecek kişinin bizzat kendisi "Bismillâhi Allâhü
Ekber" diyerek, hayvanı çene altında yem borusu, nefes borusu ve şah
damarlarını keserek kesim işi bitirilir. Hayvanın canı çıkmadan
başını bedeninden ayırmak ve derisini yüzmeye başlamak mekruhtur. Kurban
keserken bilerek "Besmele" söylenmemiş ise hayvanın eti yenmez, haram
olur.
Kurbanın Eti Ve Derisi İle İlgili Yapılacak İşler
Kurbanı kesen kimse, kurbanın etinden kendisi yiyebileceği
gibi başkalarına da yedirebilir.
Kurban etini üçe. bölerek: Bir bölümünü kurban kesmeyen
fakirlere dağıtmalı, diğer bir bölümünü akraba ve dostlara hediye etmeli, kalanı
da kendisi ve aile fertleri için ayırmalıdır. Kurban etinin tamamını vermek de
caizdir. Kurban eti ve derisi satılmaz, bundan kasap ücreti ödenmez. Kurban
derisini seccade veya evde kullanılacak bir şey yapmak caiz olduğu gibi bir
fakire veya hayır işlerine hizmet eden kuruluşlardan birine de vermek caizdir.
Kurban Olarak Kesilmesi Caiz Olan ve Olmayan Hayvanlar:
Hayvanlardan sadece koyun, keçi, sığır, manda ve deve kurban
edilir. Bunlardan koyun ile keçi bir yaşını, sığır ve manda iki yaşını, deve beş
yaşını bitirmiş olmalıdır. Ancak, koyun altı ayını tamamladığı halde bir yaşını
doldurmuş gibi gösterişli olursa kurban edilebilir. Keçi için böyle bir durum
yoktur, bir yaşını doldurması şarttır.
Koyun ve keçi bir kişi için kurban olur. Sığır, manda ve deve
birden yedi kişiye kadar ortaklaşa kurban edilebilir. Ancak, bunlardan
herbirinin kurban kesmek niyetiyle ortak olması şarttır. Ortaklardan herhangi
biri kurban niyetiyle değil de et almak veya ticaret yapmak maksadıyla ortak
olursa diğerlerinin kurbanları da makbul olmaz.
Kurbanlık hayvanların boynuzsuz olması, boynuzun biraz kırık
bulunması, dişlerinden birazının dökülmesi ve topal olması kurban olmalarına
engel değildir.
Şu kusurlardan biri hayvanda bulunursa kurban olmaz:
1. Bir veya iki gözü kör olan,
2. Boynuzlarının biri veya ikisi kökünden kırılmış olan,
3. Kulağının veya kuyruğunun yarıdan fazlası kopmuş olan,
4. Ayağının üzerine basamayacak derecede topal olan,
5. Kulakları veya kuyruğu doğuştan olmayan,
6. Dişlerinin çoğu dökülmüş olup, karnını doyuramayan,
7. Hasta olan,
8. Kemiklerinin içinde iliği kalmamış derecede zayıf olan,
9. Meme başları kopmuş olan,
10. Koyun ve keçinin memelerinden biri, sığır cinsinden
iki memesi kurumuş olan,
Ayrıca, tavuk, horoz gibi hayvanlarla, eti yenen diğer
yabanî hayvanlar kurban olmazlar.
ETLERİ YENEN HAYVANLAR
Koyun, keçi, sığır, manda, deve, tavuk, kaz, ördek, zü-rafa,
devekuşu, bağırtlan kuşu, güvercin, bıldırcın, tavus, kırlangıç, baykuş,
tavşan, turna, serçe ve sığırcık gibi hayvanlar usulüne uygun olarak kesildiği
takdirde etleri yenilir. Ayrıca suda yaşayan her çeşit balık da yenir.
ETLERİ YENMEYEN HAYVANLAR
Azı dişleriyle kapıp avlayan, parçalayan ve kendini savunan
hayvanların etleri yenmez; kurt, ayı, arslan, kaplan, sincap, sansar, maymun,
domuz, sırtlan, kedi, köpek, fil, keler, tilki ve gelincik gibi.
At,
katır ve eşeğin etleri de yenmez. Tırnakları ile avlayan, leş ve pislik yiyen
kuşların etleri de yenmez: kartal, çaylak, akbaba, leylek, kuzgun, atmaca,
şahin, yarasa ve karga gibi.
Yaratılıştan iğrenç olan; fare, akrep, yılan, kertenkele,
kurbağa, kara ve deniz kaplumbağası, köstebek, kirpi, sümüklü böcek, solucan,
kurtlar, bütün sinekler, böcekler, haşereler, arı ve kelebekler yenmezler.
Balık suretinde olmayan deniz hayvanları ile yengeç, midye,
istiridye ve İstakoz da yenmez.
ADAK KURBANI
Adak, bir kimsenin yapmak zorunda olmadığı bir şeyi kendisine
vacip kılmasıdır.
Adaklar İkiye Ayrılır:
1. Hiçbir şeye bağlı olmayarak yapılan adaklar:
Bir kimse, "Allâh rızası için bir kurban keseceğim"
diye adak yaparsa kurban kesmek kendisine vacip olur ve bu adağını dilediği
zaman yerine getirir.
2. Bir şeyin olmasına veya olmamasına bağlı olarak yapılan adaklar:
Mesela: "Hastam iyileşirse Allâh rızası için bir kurban
keseceğim" diye adakta bulunan kimsenin hastası iyileştiği taktirde kurban
kesmesi vacip olur. Dediği iş henüz gerçekleşmeden kurban kesmesi sahih
değildir.
Adaklar, ancak kurban edilecek hayvanlardan olur; Tavuk,
horoz gibi hayvanlardan adak kurbanı olmaz.
Adak kurbanının etinden adağı yapanın kendisi, eşi, babası,
anası, dedeleri, nineleri, çocukları ve torunları yiyemeyeceği gibi nisab
miktarı mal veya parası olup dinen
zengin sayılanlar da yiyemezler. Adak kurbanının tamamının
fakirlere dağıtılması gerekir.
Ölü İçin Kurban Kesmenin Hükmü:
Ölü için kurban kesmek isteyen kimse bunu kurban bayramı
günlerinde kesmesi lazımdır. Böyle bir kurbanın etinden kesenin kendisi
yiyebilir, başkalarına da verebilir.
Eğer kurban kesilmesini ölü vasiyet etmişse bu kurbanın
etinden kesen kimse yiyemez, tamamını fakirlere dağıtması gerekir.
Kurban niyetiyle değil de etini fakirlere dağıtmak
düşüncesiyle bir hayvan kesmek isteyen kimse, bunu dilediği zaman kesebilir.
(1) Riyazü's-Salihin, c. 2, s. 521.
(2) Şafii mezhebine göre; yanında kocası veya mahremi olmayan
kadın, güvenilir en az iki veya daha fazla kadınla birlikte farz olan haccı
yapar.
(3) Et-Tergib ve't-Terhib, c. 2, s. 155.


Seyfettin YAZICI

