Anotomi
Anotomi ; İnsan vücudunu oluşturan yapıların normal şekil, yapı, pozisyon ve fonksiyonları ile aralarındaki ilişkileri inceleyen en eski tıp dalıdır. Anatomi konusunda bilinen ilk çalışmalar, M.Ö. 500 yıllarında Mısır’da görülmüştür. Anatomist ve cerrah Andreas Vesalius (1514–1564) yaptığı çalışmalarla anatomi bilimine büyük katkılarda bulunmuştur. Bu nedenle kendisine, modern anatominin babası unvanı verilmiştir. Anatomi, temel olarak mikroskopik ve makroskopik olmak üzere ikiye ayrılır.
Vücut Sistemi:


SİSTEM


PARÇALAR


İŞLEVLERİ
|Deri||Cilt,saç,tırnaklar,ter bezleri||Vücudu örter, korur|
|(integummentiım commune)|
|Hareket Sistemleri||Kemikler, kaslar, eklemler||Vücudu destekler, korur ve kaslar için|
|(Systema locomotorium)||tutunma yeri görvi yapar.|
|Kemikler||Kıkırdak, ligaments||Kalsiyum depolar, kan hücrelei üretir.|
|(Osteologia)|
|Kaslar||İskelet kası, kalp kası, düz kas||İskelet parçalarını haeret ettirir, hare-|
|(Myologia)||keti sağlar, kan pompalar, iç materyal|
|lerin hareketine yardımcı olur.|
|Eklemler||Oynamaz, yarı oynar||kaslar yardımıyla kemikleri|
|(Arthrologia)||oynar eklemler.||hareket ettirir.|
|Sinir sistemi||Sinir ve duyu organları||iç ve dış çevreden uyarım alır,|
|(Systema nervosum)||omurilik ve beyin||uyarımları iletir, diğer sistemlerin hare|
|ketlerini sağlar|
|Endokrin sistem||Hipofiz, adrenal,tiroid ve||Birçok vücut fonksiyonun ve|
|(Glandulae endocrinae)||diğer kanalsız bezler||vücut kimyasını düzenler.|
|Üriner sistem||Böbrekeler, sidik torbası ve||Vücudun metabolik artıkları ile|
|(Organa urinaria)||ilgili kanallar||fazla suyu idrar olarak organizmadan dışa|
|rı çıkarır.Eloktrolit dengesini sağlar.|
|Üreme sistemi||Testisler, ovaryumlar ve ilgili||Üreme, türlerinin devamlılığını sağlar|
|(Organa genitalia)|
|Dolaşım sistemi||Kalp, kan damarları, kan,||Vücudun bir parçasından|
|(Systema vasorum)||lenfa ve lenfa yapıları||diğerine maddeleri iletir.vücudu hasta|
|lıklara karşı korur.|
|Solunum sistemi||Akçiğerler ve nefes borusu||Dış çevre ile kanarasında gaz değişimi|
|(Systema respiratorium)||mi yapar.|
|Sindirim sistemi||Ağız,ösefagus, mide, ince ve||Besin maddeleri yenir, gerekli olanlar|
|(Systema digestorium alimentarium)||kan içine emilir.Atık maddeler atılır.|
Superior: Üst, yukarı, başa doğru (cephalic) ya da kafaya yakın (cranial).
Inferior: Alt, aşağı, ayağa doğru ya da kuyruğa yakın (caudal).
Anterior (ventral): Ön, göğüs yüzeyi, vücudun önüne doğru.
Posterior (dorsal): Sırt yüzeyi, vücudun arkasına doğru.
Medial: Orta, orta hatta yakın.
Lateral: Yan, orta hattan uzak
Proksimal: Gövdeye yakın bölüm.
Distal: Gövdeden uzak bölüm.
Superfisial (superficial): Yüzeyel, vücut yüzeyine yakın.
Profundus: Derinde olan.
Dexter: Sağ taraf
Sinister: Sol taraf
HAREKET SİSTEMİ (LOKOMOTOR SİSTEM)
A) İSKELET SİSTEMİ (Systema Skeletale)
Organlar ve diğer dokular için destekleyici kemik çatıyı oluşturur.
Hayati organlar için kapalı kutu ya da kafes gibi oluşumlar meydana getirir. Örneğin; kafatası beyni, sternum ve kostalar (kaburgalar) kalp ve akciğerleri korurlar.
Kemikler kaslara kaldıraç görevinde bulunurlar. Kaslar kemiklere tendon adı verilen fibröz bantlarla tutunurlar ve kaslar kasıldıkları zaman kemikleri kaldırırlar. Bu yolla gövdenin bir parçası hareket eder.
Bazı kemiklerin, kemik ilikleri kırmızı kan hücresi üretirler.
Kemikler, kalsiyum ve fosfor gibi mineralleri depolar ya da salıverirler. Kanda kalsiyum yoğunluğu normalin üzerine çıktığında kalsiyum kemiklerde depolanır. Normalin altına düştüğünde ise kalsiyum kemiklerden çekilip kana verilir.
Kemikler:
Yetişkin bir insan iskeleti toplam 206 adet kemikten oluşmuştur. İskelet sistemini oluşturan kemikler şekillerine göre beş ana başlık altında toplanabilir:
Uzun kemikler (ossa longa): Uzunlukları genişlik ve kalınlıklarından çok daha fazla olan kemiklerdir. Özellikle kaslar için kaldıraç görevi yapan kemiklerin büyük kısmı bu grupta yer alır. Örneğin; humerus ve femur
Kısa kemikler (ossa brevia): Eni, boyu ve kalınlığı birbirine yakın olan kemiklerdir. Özellikle hareket yeteneği fazla, buna karşın dayanıklı olan vücut bölümlerinde bulunurlar. Örneğin; el ve ayak bileği kemikleri
Yassı kemikler (ossa plana): Geniş ve yassı kemiklerdir. Kafatasında olduğu gibi hareketsiz ve dayanıklı boşluklar oluştururlar. Örneğin; Os frontale
Düzensiz kemikler (ossa irregularia): Diğer sınıfların özelliklerine uymayan kemiklerdir. Örneğin; omurlar
İçinde hava bulunduran kemikler (ossa pneumatica): İçlerinde hava boşluğu bulunan kemiklerdir. Örneğin; os maxilla ve os frontale
Eklemler:
İskelet sistemini oluşturan kemikler arasında bağlantıyı sağlayan birleşme yerlerine eklem (articulatio) denir. Eklemler hareketlerine göre başlıca üç grupta toplanırlar. Bunlar:
Oynamaz eklemler (synarthroses): İki kemik, ya kemik dokusu aracılığı ile ya da fibröz doku aracılığı ile bağlanmıştır. Kafatası kemiklerinde olduğu gibi (Şekil 1–27).
Yarı oynar eklemler (amphiartroses): Bu tip eklemlerde iki kemik arasında bağ ve kıkırdak dokusu vardır (Omurgada olduğu gibi).
Oynar eklemler (diarthroses): Bu grup eklemler bütün hareketlerin yapılmasında kaslarla birlikte çalışırlar.
Eklemlerde gerçekleşen hareket çeşitleri
KAS SİSTEMİ (Systema Myologia)
Yürüme, koşma, konuşma, çiğneme ve kan dolaşımı gibi vücudumuzun tüm hareketleri kasların hareketine bağımlıdır. Vücudumuzda bulunan yaklaşık 600 iskelet kası birlikte çalışarak, günlük yaşantımızdaki aktiviteleri sürdürmemizi sağlarlar.
Kasılma Tipleri: Hareket için gerekli iç kuvveti oluşturan kaslar, farklı amaçlara göre farklı tipte kasılma yapabilmektedir. Başlıca kasılma tipleri şunlardır:
İzotonik kas kasılması: Kasın tonusu değişmez. Kısalarak ve uzayarak iki çeşittir.
Konsantrik kasılma (myometrik kasılma ya da kısalarak kasılma): Kas kasılırken boyu kısalır ve etkilediği eklemin açısını değiştirir.
Eksentrik kasılma (pliyometrik kasılma ya da uzayarak kasılma): Kas kasılırken boyu uzar. Eksentrik kas kasılmasında konsentrik kasılmada elde edilen maksimal kuvvetten daha fazla kuvvet üretilebir.
İzometrik (statik) kasılma: Kas tonusu artmasına rağmen, kas ortalama sabit bir uzunluğa sahiptir ve etkilediği eklem de sabit bir açıdadır.
İzokinetik kasılma: Kas değişmeyen doğrusal hızda veya değişmeyen açısal hızda kasılır. Kasın kasılması ne kadar kuvvetli olursa olsun, hızda değişme olmaz. Bu tip kasılma genellikle egzersiz araçlarında gerçekleştirilebilir.
Kasların Koordineli Çalışması:
Vücudumuzun hareketleri iskelet kaslarının kontraksiyonları (kasılmaları) ile oluşur. Kasların kontraksiyonları ile oluşan kuvvet, tendonlar (kirişler) aracılığıyla kemiklere iletilir. İstemli hareketlerin gerçekleştirilmesi sırasında belirli kas grupları koordineli olarak çalışmaktadır.
Herhangi bir hareketin yapılmasında bir kas, hareketin başlangıcında ve devamında sürekli çalışıyorsa, bu kasa esas hareket ettiren (prime mover) kas denir. Bölgede bulunan diğer kaslar, esas hareket ettiren kasla aynı yönde birlikte çalışarak yardım ederler. Aynı yönde birlikte çalışarak hareketi gerçekleştiren kasların tümüne sinerjist kaslar adı verilir. Anatomik pozisyonda bir eklemdeki açıyı daraltan kaslara agonist kaslar denir. Bölgede bulunan ve hareketin genel yönüne zıt bir etkinlik gösteren (frenleyici) kaslara da antagonist kaslar adı verilir. Bir hareket sırasında agonist kaslar kasılırken antagonist kaslar gevşer. Örneğin; diz ekleminin fleksiyonunda (bükülmesinde) hamstring (uyluğun arka yüz kasları) kasılarak agonist rol oynarken, quadriceps femoris (uyluğun ön yüz kasları) gevşeyerek antagonist rol oynar.
Bu arada bazı kaslar statik olarak kasılırlar. Bu kaslara fiksatör (stabilizer) kaslar denir. Bu grup kaslar statik olarak kasılarak vücudun bazı parçalarını, yer çekiminin yol açtığı çekme kuvvetine veya istenen hareketin yapılmasına engel olan diğer güçlere karşı destekler. Örneğin; şınav hareketi sırasında karın kasları statik olarak kasılarak gövdenin düz olmasını sağlar.
Bazı hareketlerin gerçekleşmesi sırasında agonist kasların istenmeyen hareketlerinin önlenmesi (nötralize edilmesi) gerekir. Örneğin; mekik hareketi sırasında sağ ve sol eksternal obliq kaslar (dış yan karın kasları) birbirinin hareketini nötralize ederek gövdenin öne fleksiyonunu sağlar.
Kas Lifi Sınıflandırması ve Özellikleri
A-Sınıflandırma
|Dubutwitz ve Brooke||Tip I||Tip IIa||Tip IIb|
|Peter ve arkkadaşları||Yavaş, oksidatif (SO)||Hızlı, oksidatif glikolitik (FOG)||Hızlı glikolitik (FG)|
|Eski sınıflama||Kırmızı||Beyaz|
|Yavaş kasılan (ST)||Hızlı kasılan (FT)|


B-Özellikleri
|Kasılma hızı||Yavaş||Hızlı||Hızlı|
|Kasılma kuvveti||Düşük||Yüksek||Yüksek|
|Yorulma hızı||Geç yorulur||Yorulur||Çabuk yorulur|
|Aerobik kapasite||Yüksek||Orta||Düşük|
|Anaerobik kapasite||Düşük||Orta||Yüksek|
|Lif büyüklüğü||Küçük||Büyük||Çok büyük|
|Kılcal damar yoğunluğu||Yüksek||Yüksek||Düşük|
GÖVDE HAREKETLERİNİN KAS ANALİZİ
Gövde yedi çeşit hareket yapabilir. Bunlar fleksiyon, ekstansiyon, lateral fleksiyon, lateral ekstansiyon, sağa ve sola rotasyon ile sirkumdüksiyon hareketleridir
1.Gövdenin Fleksiyonu (Öne Bükülmesi)
Kule atlamada, cimnastiğin çeşitli hareketlerinde, sırıkla yüksek atlama, cirit atma, kelebek yüzme v.b. birçok sportif aktivitede gövde fleksörlerine gereksinim duyulur.
Gövde fleksiyonunda rol alan kaslar şunlardır:
1. Rectus abdominis (Düz karın kası).
2. Obliquus externus abdominis (Dış çapraz karın kası).
3. Obliquus internus abdominis (İç çapraz karın kası)
2. Gövdenin Ekstansiyon ve Hiperekstansiyonu (Doğrulma ve Arkaya Bükülmesi)
Bu harekete; kelebek yüzme, disk atma, halter, çekiç atmanın final bölümü v.b. birçok spor dalında rastlanılır.
3. Gövdenin Lateral Fleksiyonu (Sağ ve Sol Yana Bükülme)
Gövdenin sağa ve sola fleksiyonu, aynı taraftaki gövde fleksörleri ve ekstansörlerince ortaklaşa gerçekleştirilir. Lateral fleksiyon, gülle atma, çeşitli cimnastik ve dans hareketleri vb. hareketler sırasında gözlenir.
Gövdenin lateral fleksiyonunda rol alan kaslar:
1. Errector spina,
2. Obliquus externus ve internus Abdominis (İç ve dış çapraz karın kasları),
3. Quadratus lumborum,
4. Semispinalis thoracis,
5. Rectus abdominis (Düz karın kası),
6. Derin arka spinal kaslar, eğer daha fazla güç gerekiyorsa Psoas ve Latissimus Dorsi de aktif rol oynar.
SOLUNUMUN KAS ANALİZİ
Soluk Alma (İnspirasyon)
Normal solumada hava değişiminin 1/3′ünden diyaframın kasılması sorumludur. Derin solumada scalen kaslar ve özellikle dış olmak üzere intercostal kaslar devrededir. Güçlü soluk almada ise; sternocleidomastoid, serratus posterior superior, levatar costorum, quadratus lumborum, errector spina, pectoralis majör ve minör de ana inspirasyon kasları ile birlikte kasılırlar.
Soluk Verme (Ekspirasyon)
Soluk verme genel olarak pasif bir harekettir. Ancak, serratus posteriorlar ile intercostaller, quadratus lumborum aktivite gösterebilir. Güçlü ekspirasyonda ana kaslar; enine karın kasları ve çapraz karın kaslarıdır. Errector spina, karın kaslarının çekimine karşı stabilizatör olarak aktiftir. Ayrıca, transversus thoracis ve intercostaller de kasılırlar.
Omuz Kemerinde Yapılabilen Hareketler
Omuz kemerinin hareketleri biraz önce bahsettiğimiz acromioclavicular eklem ve sternoclavicular eklem ile gerçekleştirilir ve kürek kemiğinin (Scapula) hareketleri ile ifade edilir.
1. Elevasyon: Kürek kemiğinin omurgaya paralel olarak yukarı doğru yükselmesidir. Hareket sternoclavicular eklemde yapılır. Elevasyon: levatar scapula, trapez’in 1. ve 2. parçası Rhomboideus majör ve minör kaslarınca yapılır.
2. Depresyon: Kürek kemiği elevasyonunun normale dönmesidir. Bu harekette rol alan kaslar: pectoralis minör, subclavius ve trapezin 4. parçasıdır.
3. Abduksiyon: Kürek kemiğinin omurgadan uzaklaşmasıdır. Bu hareket sırasında aynı zamanda yana eğilmesi de söz konusu olur. Humerus horizontal fleksiyana getirilirse scapula’da bu hareketleri gözleyebiliriz. Omuz kemeri abduksiyonu, pectoralis minör ve serratus anterior kasları tarafından gerçekleştirilir.
4. Adduksiyon: Kürek kemiğinin omurgaya yaklaşmasıdır. Kürek kemiğini omurgaya yaklaştıran kaslar: rhomboideus majör ve minör, trapezin 2. ve 3. parçalarıdır.
5. Yukarıya Rotasyon: Frontal düzlemde oluşur. Kürek kemiğinin üst köşesinin omurgaya yaklaşmasıdır. Yukarıya rotasyon her zaman humerusun abduksiyonu veya fleksiyonu ile birliktedir.
6. Aşağı Rotasyon: Scapuladaki yukarıya rotasyonun düzelmesidir. Ancak, normal pozisyonun ötesinde de bir miktar aşağıya rotasyon yapılabilir.
Üst Kolun Omuz Ekleminde Yapabildiği Hareketler
Omuz eklemi; fleksiyon, hiperfleksiyon, ekstansiyon, hiperekstansiyon, abduksiyon, adduksiyon, dışa ve içe rotasyon, horizontal fleksiyon ve ekstansiyon ile sirkumdüksiyon hareketlerini yapabilir.
1. Kolun Abduksiyonu
Kolun yana doğru kaldırılması sırasında kürek kemiğinin üst ucu omurgaya yaklaşır, alt uç ise uzaklaşır. Diğer bir değişle, omuz kemerinde yukarı doğru rotasyon olur. Basketbolda çengel atışında, hentbolde bazı savunma pozisyonlarında ve kalecinin temel duruşunda, modern dans ve balenin çeşitli figürlerinde net olarak gözlenebilen bu hareket, diğer bazı sporlarda dengenin sürdürülmesi v.b sırasında da karşımıza çıkar.
Omuz eklemi: Deltoideus ve supraspinatus çalışır, Eğer avuç içi dışa döndürülmüşse, infraspinatus ve teres minör dış rotasyonu yaptırırlar. Kolun dış rotasyonu ile birlikte yapılan abduksiyona biceps brachii de katılır.
Omuz kemeri: Serratus anterior ve trapez 2. ve 4. bölüm kasları çalışır.
2. Kolun Adduksiyonu
Ön Kol Hareketlerinin Kas Analizi
Önkolda yapılabilen hareketler fleksiyon, ekstansiyon, pronasyon ve supinasyondur.
1. Fleksiyon
Özellikle bir ağırlık kaldırılması, bir aracın çekilmesi sırasında kullanılır. Kaya tırmanışı, sırıkla atlama, çeşitli cimnastik figürleri, güreş v.b.’de sıklıkla karşımıza çıkar.
Ön kolun asıl fleksörleri: brachialis, brachioradialis ve biceps brachii’dir. Ancak, pronator teres, palmaris langus, fleksör carpi ulnaris, fleksör carpi radialis, fleksör digitorum superficialis kasları da harekete katılabilir. Bu kaslardan son dört tanesi el hareketleriyle ilgilidirler ancak başlangıç yerleri humerus kemiği olduğundan dirsek ekleminde de hareket yaptırabilirler.