23 Temmuz 1919 tarihinde toplanan Erzurum Kongresi, Mustafa Kemal’e halk önderi olma yolunu açan, doğu vilayetlerindeki milli cemiyetleri teşkilatlandıran bir kongredir. Her ne kadar Sadrazam Damat Ferit Paşa tarafından bir isyan olarak nitelendirilse de “kurtuluşa” giden yolda atılmış çok önemli bir adımdır.
Kongrede alınan kararlar şöyledir;
1) Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür bölünemez
Not: kongrenin toplanış şekli bölgesel olmasına rağmen tüm yurdu ilgilendiren milli kararlar alınmış oluyordu.
2) doğu illeri ve bütün illerin bağımsızlığını İstanbul Hükümeti sağlayamazsa bunun gerçekleştirmek için geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümeti milli bir kongre seçecektir.
Not: bu karar da bölgesel değil ulusal bir nitelik taşır)
3) Kuva-yı Milliye’yi etkin, milli iradeyi egemen kılmak esastır.
Not: Kurtuluş Savaşı sırasında ulusal egemenliğin koşulsuz olarak gerçekleştirileceği hakkında ilk kez karar verilmiştir. Bu karar tüm savaşın ve kongrelerin temel amacını oluşturur.
4) ulusal irade ve toplanan ulusal güçler padişahlık ve halifelik makamını kurtaracaktır.
Not: Mustafa Kemal’in ulusal egemenliğe ters düşen bu kararı almasının tek sebebi, Kurtuluş Savaşı sırasında halifelik makamının siyasi ve dini gücünden yararlanmak istemesidir.
5) Azınlıklara sosyal, siyasal ve ekonomik dengemizi bozucu hakla verilemez.
Not: kurtuluş savaşı sırasında azınlık hakları ile ilgili alınan ilk karardır.
6) Manda ve himaye kabul edilemez.
Not: mandacılığa ilk kez tepki gösterildi.
7) milli meclis derhal toplanmalı ve hükümet işleri meclisin denetimine bırakılmalıdır.
Kongrenin Önemi:
Doğu anadolu’nun kaderini görüşmek için toplanan Erzurum Kongresi, memleketin bütününü ilgilendiren meseleler hakkında karar alarak milli mücadelenin esas programını hazırlamıştır. Programın temel fikri kayıtsız şartsız istiklal ve milli hakimiyettir. Kongrede vatan sınırları belirtilerek vatanın bir bütün olduğu ve parçalanmayacağı ilan edilmekte, emperyalistlere de Türklerin ata yurdunun işgal edilemeyeceği anlatılmak istenmiştir.
Sonuç:
Kongrenin başarıya ulaşması Damat Ferit’in, Mustafa Kemal’i etkisiz hale getirmek için yeni yollar aramasına sebep olmuştur.
Erzurum Kongresi ve Önemi