

05-02-2012, 00:59


#1 (permalink)


| | Van yöresi kıyafetleri hakkında genel bilgi
Van yöresi kıyafetleri hakkında genel bilgi
VAN YÖRESİ KIYAFETLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ ,van yöresi halk oyunları
Van kültürlerin çok oluşuna bağlı olarak yörede giyilen giysiler'de buna göre çokcadır. Ancak genele indirgediğimizde bu giysilere Kuzey ve Güney olarak ikiye ayırabilmekteyiz. Dolayısı ile elde olan son giysiler hakkında bilgi sahibi olmaktayız.
Evliya Çelebi seyahatnamesinde yönenin kuzey tarafında incelemelerde bulunmuşki Kuzey tarafının giysilerinden bahsetmektedir.Ancak gerçek olanda şudurki bu yörenin kıyafetleri örnek alınırken genellikle saray kıyafeti, sanaatkâr kıyafeti ve maddi durumları çok iyi olan kişilerin kıyafetlerinden söz etmiştir.
MAHALLİ ERKEK GİYSİLERİ :
Van'da halk,eski zamanlarda ağırlıklı olarak has şalvar giyer, bellerine şal bağlar , üst kısmına cepken benzeri yelek giyerdiler.Bunun altınada yakasız, kolları uzun, bilekten düğmeli gömlekler kullanırlardı.Başlarına FES ve fesin etrafınada AHMEDİYE bağlarlardı. Kıyafetin tümü üzerine de kışın kadife SAKKO (polto) giyer,gümüş saatli köstek takarlardı.Bellerindeki şalın arasınada gene aksesuar olarak gümüş kaplı ve işlemeli hançer takarlardı. Gümüş tabakalık, gümüş ağızlık vs. de şal kuşağın arasında idi. Çoraplar yerli yünden ve çeşitli desenlerde olurlardı.Ayağa ise GALOŞ-POTİN giyerlerdi
YÖRESEL ERKEK GİYSİLERİ
Halen ÇATAK,GEVAŞ, GÜRPINAR ilçelerinde giyilen kıyafetlerdir. Tümüne birden ŞAL -ŞEPİK, ŞALU-ŞEPİK denir..Kıyafette pantalon paçaları geniş belden uçkurludur. Bunun üzerine yörede dokunan keçi kılı, yün kumaşdan yapılmış CEPKEN ve gene aynı kumaşdan YELEK giyilir.Bel kısmına, şala benzer kuşak bağlanır. Kuşağın üzerine de kalın bir deri palaska bağlanır. Ve bu kuşağın içine çeşitli erkek aksesuarları bırakılır. Gömlek yakasız kolları bilekten düğmeli ve üste doğru genişleyen İŞLİK, çorap yerli yünden ve çeşitli renklerde giyilir. Ayakkabı olarak da gene yörede dokunan ve üstü keçi kılından altı hasır ve ketenden örülmüş REŞİK denen ayakkabalardır.Başlarına ise bir nevi kalın bir POŞİ bağlarlar.Bazı yerlerde bu poşinin üzerine köşeli kasget takarlar. Yörede bu poşilere çeşidine göre CEMEDANE -AGEL- KEFİYE denir.
Kışın bu kıyafete biraz daha takviye yapılır.Keçi kılından Sakko giyildiği gibi Kalın keçeden yapılmış bir yelek KERİK,GERİK'de giysiler arasındadır.Ayrıca reşik bir hedik vazifesi gördüğünden kara batmayı önler ve daha rahat bir yürüme sağlar.
Şal Şepik'in kalın ve düz çizgili olanları ve sade düz kumaştan yapılanlarıda vardır. Ayrıca cepkenin kol ağızları uzun ve içi astarlı olur. Pantolonun üst kısmı çeşitli yerlerinde ince dokunmuş küçük motifler bulunur.
MAHALLİ KADIN GİYSİLERİ
Simle işlenmiş yün kumaştan yapılan KADİFE CANFES ENTARİ bu entari kiloş ve etekleri bol biçilir eteklerine yine simle işleme yapılırdı. Bele çok değerli işlemeli gümüş kemer bağlanırdı. Aksesuar olarak gümüş köstek, kolyeler, gümüş bilezik ve beşibiryerde altın takarlardı.
Elbisenin üzerine yine simle işlenmiş yelek ve hırkalar giyerlerdi.Başlarına fötür şapkaya benzer püsküllü AĞVA denilen bir nevi şapka ve bunun üzerine yazma bağlarlardı.Çoraplar yerli yünden ve daha çok beyaz yün çoraptı. Ayakkabıları ise boğazlı GALOŞ -POTİN ve MES benzeri papuçlardı.İç çamaşırları pamuklu içlik ve kısa şalvar veya dondu. Bu şalvarlar genellikle dize kadardı.
Kadınlar gezmeğe, siyah ipekliden sim işlemeli çarşaflarla giderlerdi.
YÖRESEL KADIN GİYSİLERİ
İç çamaşırları pamuklu, uzun ve rahat, bazen desenli bazen beyaz olur. İç Gömlek KİRAZ'ın boyun kısmı V yaka, kolları bileğe kadar, daha sonra kolun devamı, yaklaşık 1.5-2 m uzunluğunda KOLÇAK'la bir bütündür. Kolçakların görevi iş yaparken kol ağızlarının kirlenmemesi içindir. İş esnasında bu sarkıtlar kola bağlanır.
Kirazın üstüne, kloş biçilmiş, yünlü kumaştan ve lastikli, belden büzmeli İÇ ETEK giyilir. Bunun üzerine, kolları ve etekleri uzun genellikle kadifeden yapılmış, üst kısmı bele kadar kapalı alt kısmı ön tarafı açık olacak şekilde büzgülü ve etek kısımları işlemeli olan bir entari FİSTAN giyilir. Bu kıyafet türüne bazı yerlerde tümüne FİSTAN adı verilir. Gene bu entari maddi duruma göre ipekten ve yünlü kumaştan da olabilmektedir.Ayrıca entarinin kol ağızları, etek kısımları ince sim işlemelidir. Entarinin üzerine de gene aynı kumaşlardan yapılmış ön tarafından cepli YELEK veya kolları uzun CANFES giyilir. Bu yelekler bol işlemeli ve kısa boylu olur.
Bele, çeşitli kumaştan desenli KUŞAK bağlanır. Kuşağın üzerine günlük yaşantıda bir önlük BERVANEK bağlanır. Ön kısıma bağlanan bu önlük sentetik kumaştan ve büzgülü bir şekilde dikilir.
Altta pamuklu kumaştan BASMA şalvar DON vardır. Üstten lastikli ayak bileklerinin çift düğmeli veya lastikli olup desenlidir. Çoraplar yine yerli yünden çeşitli desen ve renklerdir. Ancak bu yörede çoraplardaki desenlerde anlamlar bulmak mümkündür. Evli bekâr, dul, çocuklu, çocuksuz gibi.
Ayakkabı olarak REŞİK giyilebildiği gibi sığır derisindoen yapılma tek parça PAPUÇ,ÇARIK ve son zamanlardada BOĞABAŞ denen siyah lastik ayakkabılardır.
Kadın başı yine kültürlere göre özellikler göstermektedir. Bunlardan biride kırmızı fes ve buna ilişik sırma ipten püsküller bulunur. Bu püsküller arka tarafta kırk örgü şeklinde olur ve bunların üzerine çeşitli kurdele, boncuklar takılır. Bunun tümüne birlikte KOFİ denir. Kofinin ön tarafında maddi duruma göre altın, gümüş, boncuk gibi zihnet eşyaları ile süslüdür.En üstündeyse püsküllerin çıktığı yerlerde sim işlemeler mevcuttur. Kofinin başta durması için bunun üzerine baş bağı olarak genellikle kırmızı KREP bağlanır. Ön taraftan başlayıp arkada düğümlenen çeşitli poşiler bağlanır.Bu poşiler düğünlerde veya gelinlerde yedi ayrı renkte olur ve adına HEFTE RENK denir.
Aksesuar olarak gene maddi duruma ve inançlara göre değişir.
Çeşitli kültürlerin kaynaşıp bir yaşam tarzı oluşturan Van'da bireysel olarak değişikliklere rastlanır.fakat genel ortamda ayrıntıların farklılığı vardır. Ama kültür aynıdır.Onun için zengin Folklorik yapıya sahip bu ilimizde tek tek mahallerden köylerden kabile ve aşiretten söz etmek çok uzun bir konu olduğundan kısaca bazı giysilerde şöyle bakabiliriz:
1921-26 yılları arasında KARAKÖSE (Ağrı)'da 7. Aşiret Süvari Tümen komutanlığı, 8. Aşiret Süvari Komutanlığı, Revandiz-VAN havalisi komutanlığı ve VAN VALİLİĞİ VEKKİLİĞİ görevlerinde bulunmuş olan SÜLEYMAN SABRİ PAŞA'nın Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü tarafından yayımlanan VAN TARİHİ kitabında giysilere özgü bazı örneklemeler aynen şöyledir :
Haydaran ile batısındaki Cibranlı, Hasenanlı, Spiki ve civarı aşiretlerinin kıyafetleri birdir. Bunlar ; Şikak ve Ertuşiler arasında kıyafet bakımından büyük farklar vardır.
1. Van Gölü'nün Kuzey ve Kuzeybatısındaki bölge halkı ile Erzurum Vilayeti içinde bulunanlar da dahil olduğu halde Haydaranlı, Hasenanlı, Cibnanlı ve İlh.. Murad ve Fırat havzasındaki bütün aşiretlerde esas kıyafet uzun, tepesi kubbeli, ortası dar. Aşağısı geniş beyaz külâh üzerine sarılan püsküllü bir yazma ile beyaz don ve şalvar, koyun veya keçi derisinden kolsuz ve önü açık bir yelek, kuşak ve hançerden ibarettir.
2. Van Gölü güneyinde Zab Nehri'nin güneyindeki dağlık bölgede kısa külâh, püsküllü yazma, Şal şapik denilen şaldan çizgili ve gayet geniş bir şalvar, kısa bir salta giyilir.Dokumacılık bu bölgede ilerlemiştir.
Göçerleri taklit ederek Agel Takke = Kefiye de kullanırlar
3 İran sınırına yakın yerlerde, Başkale ve Saray kazasında siyah ve püsküllü
yazma ile uzun külâh, yakası dik ve önü kopçalı, belden büzmeli, dize kadar
bir ceket, üzerine bir keçe yelek, dar bir şalvar giyilir.
Batı Anadolu'da Zeybeklerin külâhları, püsküllü yazmalariyle Kürtlerin ve Dersimlilerin külâhları tamamiyle birbirine benzer.
Kadınlar genellikle Azerbeycan Türkleri, Batı Anadolu, Antalya ve Adana havalisindeki Yürükler gibi giyinmektedirler.

