Menenjit, beynin etrafındaki zarın iltihaplanması sonucu ortaya çıkan ciddi bir hastalıktır. Menejite sebep olan birden fazla bakteri ve virüs vardır. Menenjit çoğunlukla kan zehirlenmesiyle alakalıdır ve bu da son derece ciddi bir hastalıktır.
En çok görülen menenjit çeşidi virütik olandır ve bakteriyel menenjitten daha hafif bir hastalıktır. Fakat ister virüs, ister bakteri kaynaklı olsun, menenjit ciddi sonuçları olan bir hastalıktır. Erken teşhis ve tedavi, menenjitte hayati önem taşır. Tedavi edilmeyen veya tedavi için geç kalınan menenjit vakaları işitme kaybı, görme kaybı, beyin hasarı ve ölüme kadar varan sonuçlar doğurabilir.
Menenjit vakalarının %95’i 5 yaşından küçük çocuklarda görülür. Aslında menenjite neden olan bakteriler vücudumuzda (burun ve boğazda), özellikle ergen ve genç yetişkinlerde doğal olarak bulunan ve normalde bir rahatsızlığa yol açmayan bakterilerdir. Az sayıdaki kişide bu bakteriler bağışıklık sistemine saldırıp menenjite yol açar. Menenjite yol açan başka bakteri veya virüs türleri de mevcuttur. Bunlar solunum yolu veya dokunmayla vücuda alınırlar.
Menenjiti tehlikeli yapan en önemli sebep, hastalığın çok hızlı bir şekilde gelişmesidir. Menenjite yakalanan çocuk ya da yetişkin bir an, hiç bir sorun yokken bir kaç saat içerisinde son derece hasta olabilir. İkinci bir sebep ise menenjitin belirtilerini, başka, daha az tehlikeli enfeksiyonlardan ayırmanın zor olmasıdır.
Nasıl baş gösterir?
Menenjitin klasik belirtileri ateş, şiddetli başağrısı, halsizlik, iştahsızlık, ensede sertlik veya ağrı, bulantı, kusma, kas veya eklem ağrısı, parlak ışıktan rahatsız olma, uyuşukluk, uyku hali ya da bilinç bulanıklığı, havale, bilinç kaybı ve koma sayılabilir.
Bebeklerde menenjitin fark edilmesi daha zordur. Menenjit olan bebeklerde en sık görülen belirtiler arasında beslenmeyi reddetme, tiz, acı acı ve kucağa almayla avutulamayan ağlama, uzuvlarda soğukluk, kaslarda sertlik ya da fark edilir zayıflık ve yumuşaklık, vücutta kontrolsüz hareketler veya kafadaki bıngıldağın normalden daha bombeli olması yer alır.
Başlangıçta menenjit belirtileri, üst solunum yolu ya da bağırsak enfeksiyonu belirtilerini taklit edebilir. Bu belirtiler bir kaç gün sürer ve saha sonra çocuğun durumu ağırlaşır, diğer belirtiler kendini göstermeye başlar. Ağır menenjit kan zehirlenmesiyle birlikte görülebilir. Kan zehirlenmesinde vücutta kırmızı ya da morumsu isilik oluşur. Vücuttaki bu lekeler, benzer kızarıklıkların aksine, parmakla üzerlerine bastırıldığında kaybolmaz. Çocuğun veya bebeğin cildine berrak cam bir bardak bastırılarak bu durum test edilebilir.
Menenjit başka enfeksiyonlara benzer belirtiler gösterdiğinden fark edilmesi zor olabilir. Bebekte veya çocukta menenjitten şüphelenildiğinde acilen doktora başvurulması gerekir. Kesin tanı, bir dizi kan testi ya da beyin omurilik sıvısından alınan örneğin incelenmesiyle konur. Omurilik sıvısı örneği, sırtın aşağı kısmından bir iğne yoluyla alınır. Bu kulağa acı verici bir uygulama gibi gelse de vücudun bu kısmında sinir hücresi olmadığından bebeğin veya çocuğun canı yanmaz.
Testler sonucunda menenjit teşhisi konulursa, hastalığın bakteriyel mi, yoksa virütik mi olduğu da tespit edilecektir. Bakteriyel menenjitte vakit kaybetmeden antibiyotik tedavisine başlanır. Çocuğun hastanede gözlem altında tutulması olasıdır. Bazı durumlarda hasta çocukla temasta olan kişilere de koruyucu ilaç tedavisi uygulanabilir.
Eğer menenjitin kaynağı virüsse tedavide antibiyotiklere başvurulmaz. Hastalığın belirtilerini hafifletmek üzere ateş düşürücü, ağrı kesici gibi ilaçlar verilebilir.
Doğru tedavi uygulandığında, çoğu çocuk menenjitten bir hasara maruz kalmadan iyileşir. Ancak iyileşme süreci zaman alabilir ve duygusal ya da psikolojik sorunlar yaşanabilir. Bazı durumlarda, tamamen iyileşen çocuklar hafif bir öğrenme zorluğu yaşayabilir ve okulda yardıma ihtiyaç duyabilirler.
Ağır menenjit veya kan zehirlenmesi vakaları çocukta kalıcı hasara yol açabilir. Tam iyileşmenin sağlanamadığı durumlarda menenjit, duyma kaybı, körlük, öğrenme bozuklukları, davranışsal problemler, sara hastalığı (epilepsi), hareket ve koordinasyon problemleri, deride yara izleri, ampütasyon (vücudun bir uzvunun kesilerek alınması), kemik ve eklemlerde hasar ve böbrek yetmezliğine neden olabilir.
Anneler ne yapmalı?
Hijyene önem vermek ve çocuklara küçük yaştan itibaren hijyene dikkat etmenin aşılanması birçok başka hastalık için olduğu gibi menenjitin önlenmesinde de önemlidir. Sık sık el yıkamak, hastalığa neden olan birçok mikrobun vücudumuza ulaşmasına büyük ölçüde engel olur. Bu sebeple küçük yaşlardan itibaren çocuklara el yıkama alışkanlığı kazandırmak gerekir.
Anne sütünün faydalarının saymakla bitmeyeceği bilinen bir gerçek… Yine birçok başka hastalık için olduğu gibi, anne sütüyle beslenmiş çocukların ve bebeklerin menenjitten korunduğu biliniyor.
Menenjite sebep olan bazı bakteri ve virüslere karşı geliştirilmiş aşılar bulunuyor. Bu aşılar gayet başarılı sonuçlar veriyor. Ancak maalesef menenjite neden olan birden fazla virüs ve bakteri olduğundan, aşıyla menenjitten korunmanın kesin bir çözüm olduğu söylenemez. Halen hastalığa neden olan birçok bakteri ve virüs için bir ne yazık ki bir aşı geliştirilemedi.
Kaynak
http://www.sagliklicocuk.com/sc01/crklr/file/cckhstlklr/menenjit.asp
Dr. Nilüfer Toprakçı
http://www.netdoctor.co.uk/diseases/facts/meningitis.htm
Written by Dr Gillian Rice, GP
References
Thompson MJ, Ninis N, Perera R, et al. Clinical recognition of meningococcal disease in children and adolescents. Lancet 2006; 367:(9508)397-403.
Peltola H. Worldwide Haemophilus influenzae type b disease at the beginning of the 21st century: global analysis of the disease burden 25 years after the use of the polysaccharide vaccine and a decade after the advent of conjugates" Clinical Microbiology Reviews 2000;13(2): 302–17.
Logan SA, MacMahon E. Viral meningitis. BMJ (clinical research ed.) 2008; 336(7634); 36-40.
Segal S, Pollard AJ. Vaccines against bacterial meningitis. Brit Med Bull 2004;72: 65-81.
Report of the Director of Immunisation, April 2009, p.17.
http://www.netdoctor.co.uk/childrenshealth/secondopinion/meningitis.htm
Written by Dr Hilary Jones, GP