Dr.
A. Bumin DOĞRUSÖZ
Marmara Üniversitesi, İİBF
Mali Hukuk Anabilimdalı Başkanı
SÖZLEŞMELERDE TUTARIN KDV'Yİ İÇERİP İÇERMEDİĞİNİN BELİRTİLMEMESİ
Tarih: 26/06/2006
I- GİRİŞ
Uygulamada, zaman zaman ortaya çıkan sorunlardan biri de
bazı mal veya hizmet alım sözleşmelerinde ya da gayrimenkul kiralamalarına
ilişkin kira sözleşmelerinde yazılı olan tutarın, katma değer vergisini de
kapsayıp kapsamadığına ilişkindir. Sözleşmede, tutarın katma değer vergisini
içerip içermediği belirtilmemekte, bu da taraflar arasında ihtilaflara yol
açmaktadır. Bazen de sözleşme yapılmadığı hallerde faturanın KDVsiz olarak
düzenlendiği, KDV faturasının sonradan düzenlenerek alıcıya gönderildiği
görülmektedir.
Bu sorun, malın fiyatının vergi dahil şekilde ilan
olunmasına ilişkin zorunluluk dolayısıyla, perakende satışlardan ziyade, toptan
veya gayrimenkul satışlarında ya da ticari işletmelere dahil gayrimenkullerin
kiralanmasında karşımıza çıkmaktadır.
Böyle bir durumda doğal olarak satıcı KDVnin zaten
yasa gereği doğduğunu ve sözleşmede belirtilmese dahi zaten alıcı tarafından
ödenmesi gerektiğini, alıcı ise taraflar arası sözleşmede veya ilişkide
bedelin belirlendiğini, bunun dışında satıcıya veya kiralayana ait mali
yükümlülükler dahil hiçbir şekilde ek ödeme yapmaya zorlanamayacağını ileri
sürmektedir. Bu konuda yaşanan ihtilaf sayısı görmezden gelinemeyecek kadar
çoktur.
Bu makalede, katma değer vergisinin, sözleşmede belirlenen
tutara dahil olup olmadığı hususu Katma Değer Vergisi Kanunu, Borçlar Kanunu ve
Yargı Kararları ışığında irdelenmeye çalışılacaktır.
II- KDVNİN NİTELİĞİ, KONUSU, MÜKELLEFİ VE YANSITILMASI
Katma değer vergisi, mal ya da hizmetin üretiminden
tüketiciye intikaline kadar her el değiştirme aşamasında yaratılan katma değerin
vergilendirilmesini amaçlayan genel bir tüketim vergisidir.
Katma değer vergisinin konusu,
Katma Değer Vergisi Kanununun 1. maddesinde ticari, sınai, zirai ve mesleki
faaliyetler kapsamında yapılan teslim ve hizmetler ile her türlü mal ve hizmet
ithali ve diğer bazı faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler olarak;
verginin mükellefi ise aynı Kanunun 8. maddesinde, teslim veya hizmeti
yapanlar ile ithalatı gerçekleştirenler olarak belirlenmiştir.
Verginin genel-yayılı bir vergi olması
ve nihai aşamada tüketiciler tarafından taşınmasının verginin bir özelliği
olması sebebiyle de, kanun koyucu tarafından oluşturulan model, bu verginin
satıcı veya hizmet sunan tarafından karşı tarafa yansıtılması şeklindedir.
Ancak bu yansıtma, vergi hukukunun
konusu olmayıp, borçlar (sözleşmeler) hukuku alanında gerçekleşmektedir. Zira
vergi hukuku, verginin hesaplanarak vergi idaresine yatırılmasından mükellefi
verginin kısmen veya tamamen yansıtılıp yansıtılmadığına bakmaksızın sorumlu
kılmış; bir başka deyişle teslim yapanı veya hizmet sunanı idarenin muhatabı
kabul etmiştir. Dolayısıyla satıcının vergi idaresine ödenecek katma değer
vergisini satış bedeline dahil olarak mı, yoksa ondan ayrı bir şekilde mi tahsil
edeceği, kural olarak vergi düzenlemelerinin konusu değildir. Bu nedenledir ki,
satıma konu (veya sunulan hizmete konu) satış bedeli üzerinden hesaplanması
gereken katma değer vergisi, satıcı tarafından müşteriye kısmen veya tamamen
yansıtılabilir veya hiç yansıtılmayarak tamamen satıcı tarafından da
üstlenilebilir.
Uygulamada bu açıdan taraflar arasında sorun yaşanmaması
için, bedelin vergiyi içerip içermediği noktasının sözleşmelerde, KDV hariç
veya KDV dahil şeklinde açık olarak yazılması gerekmektedir. Zira bu
husus alıcının borçlandığı edimin (tutarın) belirlenmesi açısından önem
taşımaktadır. Alıcı borçlandığı toplam tutara (edime) göre akdi kurup kurmamaya
karar vermektedir.
Durum bu şekilde olmakla birlikte, sözleşmelerde, tutarın
katma değer vergisini içerip içermediği belirtilmemekte, bu da taraflar arasında
ihtilaflara yol açmaktadır.
III- SÖZLEŞMEDE KDVYE İLİŞKİN HÜKÜM BULUNMAMASINA YARGININ
BAKIŞI
Katma değer vergisinin sözleşme bedeline dahil olup
olmadığının, sözleşmede belirtilmemiş olması nedeniyle çıkan ihtilaflarla ilgili
olarak oluşan yargı kararları, şu ana kadar yerleşik bir içtihadın varlığına
işaret etmektedir. Oluşan içtihatlarda çözüm yolu, doğal olarak taraflar arası
ilişkinin tabi olduğu borçlar hukuku kurallarına göre oluşturulmaktadır.
Nitekim yargıya intikal eden
ihtilaflarla ilgi olarak Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, Taraflar arası
sözleşmede KDVnin alıcıya ait olduğuna dair bir açıklık bulunmayan durumda,
alıcının satış bedelini satıcıya ödenmesinden ve satıcı tarafından KDVnin
Hazineye yatırılmasından sonra, satıcının bu vergiyi alıcıdan talep
edemeyeceğine, vergi idaresine yatırılan tutarın satıcının kendi borcu olduğuna
(1) hükmetmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kararı da bu yöndedir
(2).
Yine benzer bir olayda Yargıtay 15.
Hukuk Dairesi de Somut olayda işin bedeli sözleşmede götürü olarak
kararlaştırıldığından ve KDVnin hariç tutulduğuna ilişkin olarak sözleşmede bir
hüküm yer almadığından dairemizin yerleşik içtihatlarına göre götürü ücret
içinde KDVnin de mevcut olduğunun kabulü ve davacının götürü bedel dışında
ayrıca KDV isteğinin reddedilmesi gerektiğine (3) karar
vermiştir.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi ise
Satış bedeli için yapılan pazarlıkta KDVnin söz konusu olmadığı
anlaşılmaktadır. Kural olarak KDVnin sorumlusu alıcı ise de, satış
sözleşmesinde ve satış bedelinin pazarlığı sırasında bu konu gündeme
getirilmemiş ise KDVnin satış bedeli içinde olduğu kabul edilir. Bu nedenle
satış sırasında KDVnin gösterilmediği için davacının satıştan sonra KDV
ödediğini ileri sürerek alıcıdan bunu talep etmeye hakkı yoktur
(4) şeklinde hüküm tesis etmiştir.
Nihayet bir ısrar kararı dolayısıyla
konuyu değerlendiren Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yukarıda aktarılan içtihatlar
doğrultusunda hüküm tesis etmiş ve Borçlar Kanunu çerçevesinde değerlendirme
yapıldığında; bedel unsuru, satış sözleşmesinin esaslı unsurlarından biridir.
Satıcının, başlangıçta üzerinde iradelerin birleştiği bedel (alıcının satıcıya
ödeyeceği tutar) dışında, alıcıdan sonradan ayrıca bir istemde bulunmasına
olanak yoktur. Dolayısıyla somut olayda olduğu gibi, satış bedelini tahsil
ederken alıcıdan ayrıca KDV isteyip almamış olan satıcı, sonradan alıcıdan bu
yönde bir istemde bulunamaz. Taraflar sözleşme aşamasında, satış bedeline bu
verginin de dahil olup olmadığına dair bir kararlaştırmada bulunmadıklarından,
davacı satıcı KDVyi satış bedelinden ayrıca gösterip davalı alıcının bilgisine
sunmadığından, satış işlemi gerçekleştikten, bedel alındıktan ve böylece
taraflar arası hukuki ilişki sona erdikten sonra istemde bulunamaz
(5) şeklinde karar vermiştir.
Benzer durum, ticari işletmelere dahil olan gayrimenkul
kiralamalarına ilişkin kira sözleşmelerinde de söz konusudur. Taraflar
arasında yapılan kira sözleşmesinde, KDVnin kiracı tarafından ayrıca ödeneceği
belirtilmişse veya sözleşmede kira bedeli KDV hariç ibaresi ile
birlikte belirlenmişse, kiracı kira bedelinin dışında KDV tutarı kadar bir
meblağı da kiraya verene ödemek zorundadır.
Buna karşılık, kira sözleşmesinde kira bedelinin KDV
dahil tutar olarak belirlendiğine ilişkin bir açıklamanın yer alması veya
bu konuda hiçbir açıklamanın yer almaması halinde, kira bedelinin KDV tutarını
da içerdiğini kabul etmek gerekmektedir (6).
Nitekim yargıya intikal eden bir
uyuşmazlıkla ilgili olarak Yargıtay 13. Hukuk Dairesi Taraflar arasında
düzenlenen kira sözleşmesinde katma değer vergisinin kiracı tarafından
ödeneceğine dair bir hüküm bulunmadığı gerekçesi ile katma değer
vergisinden davacı sorumludur. Katma değer vergisi kira parasının içindedir.
Mahkemece, katma değer vergisine yönelik istemin reddine karar verilmesi
gerekir. şeklinde karar vermiştir (7).
IV- SONUÇ
Satıcı veya hizmet sunanların ya da
gayrimenkul kiralayanların, bu şekilde gereksiz ihtilaflarla uğraşmamak ve KDV
dolayısıyla zarara uğramamak için, sözleşmelerini ve hukuki ilişkilerini açık,
net ve dikkatli bir şekilde kurmaları zorunludur. Zaten tacirler için Ticaret
Kanununda öngörülen basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü de
bunu gerektirmektedir (8).
Bu nedenle, yukarıda da belirtildiği gibi, herhangi bir tartışmaya meydan
vermemek için, sözleşmelerde mal teslimi, hizmet ifası ya da kiralama ile ilgili
tutar belirlenirken, KDV hariç veya KDV dahil şeklinde,
bedelin katma değer vergisini içerip içermediğinin vurgulanmasında yarar vardır.
NOT: BU MAKALE YAKLAŞIM DERGİSİ / HAZİRAN 2006 / SAYI: 162DEN ALINMIŞTIR.
(1) Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 14.04.2003
tarih ve E. 2002/15363, K. 2003/4430 sayılı Kararı.
(2) Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 28.03.1991 tarih ve E. 1991/173,
K. 1991/2218 sayılı Kararı.
(3) Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 11.01.2005 tarih ve E. 2004/3035,
K. 2005/61 sayılı Kararı.
(4) Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 25.12.1997 tarih ve E. 1997/9517,
K. 1997/10777 sayılı Kararı.
(5) Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 13.10.2004 tarih ve E:
2004/19-456, K: 2004/531 sayılı Kararı.
(6) A. Bumin DOĞRUSÖZ, Kira Sözleşmelerinde Verginin Yansıtılması,
Dünya, 08.05.2006, s. 22
(7) Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 27.02.2002 tarih ve E: 13932, K:
2014 sayılı Kararı.
(8) A. Bumin DOĞRUSÖZ, Sözleşmelerde KDVnin Yer Alması ya da
Almaması, Dünya, 11.05.2006, s. 22