Şeyda Algaç'a ait okuduğum makaleden kısa notlar:
• XII-XV. yüzyıllar arasında, Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri, Anadolu Selçuklu Devleti ve bu devletin yıkılışından sonra siyasi gücü paylaşan Türkmen beylikleri savaşlara, siyasal ve ekonomik çalkantılara rağmen bu coğrafyada oldukça yoğun bir kültür ortamı yaratmayı başarmışlardır. Bu ortamın en önemli unsuru da hiç şüphesiz telif ve istinsah edilen kitaplardır.
• 494-498 (1101-1105) tarihleri arasında İbnu'l Kemal olarak ünlenen İlyas b. Ahmed el- Kayseri tarafından telif edilen ve Danişmend oğulları devletinin kurucusu Melik Ahmed Gazi'ye ithaf edilen Keşfu'I-Akabe, 510 (1116) tarihinde Saltuklu emirlerinden Ziyaeddin Gazi için Enan'daki Duvin şehrinde istinsah edilen Kitabü'l- hidaye fi't-tıbb, Mengücekli Melik Fahreddin Behramşah için şair Nizami-yi Gencevi'nin kaleme aldığı Mahzen'ül Esrar adlı eserler XII. yüzyılın karışık siyasi ortamında dahi Türk beylerinin birer kütüphaneye sahib olduklarını düşündürmektedir.
• XII. yüzyıl sonlarında ise Artuklu Beyliği yönetimindeki Diyarbakır'da 140.000 cilt kitap bulunduğu bilinmektedir.
• Ancak bütün bu ilgiye rağmen sultan ve vezirler adına, onların okuması için telif ya da istihsah edilmiş çok az sayıda kitap günümüze ulaşabilmiştir. Bu, belki de Cimri isyanı sırasında isyancıların Konya'da saltanat sarayının bütün mal ve hazinelerini yağmalamalarıyla açıklanabilir.
• Anadolu Selçukluları devrinde Konya'da ilk Selçuklu kütüphanesi, Şemseddin Altunapa tarafından yaptırılan medresenin içinde kurulmuştur.
• Selçuklu dönemi kütüphanelerinden biri de III. Alaeddin Keykubad tarafından Uluborlu'da kurulmuştur.
• Medreselerin dışında mescitlerde de kitap bulunmaktaydı. Eflaki, Moğol istilası sırasında mescitlerde bulunan on dört bin Kur'an metninin yandığını söylemektedir.
• Bu dönem kütüphanelerinin en önemlisi hiç şüphesiz ünlü bilginlerden Sadreddin Konevi'nin, dış kalenin Çeşme Kapısı yakınında kurulan cami ve türbesiyle beraber olan kütüphanesidir.
• Bu devrin fikir hareketlerinde önemli rol oynayan tekkelerin, özellikle de Mevlevilerin kitap koleksiyonları olduğunu ve bunun bir gelenek halinde devam ettiğini biliyoruz. Dergahların hususi kütüphanesi ve derviş hücrelerinde de raflarda kitaplar vardır. Bu geleneğin Mevlana zamanında başladığı düşünülebilir.
• Bütün bu bilgiler Anadolu'da kitap hazırlama faaliyetlerinin ne kadar yoğun olduğunun göstergesidir. Selçuklu devletinin dağılmasından sonra siyasi gücü paylaşan beyliklerde de aynı ilgi devam etmiştir.
• Kurumların ve kişilerin sahip oldukları kitap koleksiyonlarının içeriklerini anlayabilmek için bu yüzyıllarda telif edilen eserlere de kısaca bir gözatmak gerekir.
• Keşfü'l Akabe adlı eser Anadolu'da fetih hareketleri devam ettiği sıralarda dahi bazı ilmi çalışmaların yapıldığını ve eserlerin yazıldığını göstermektedir.
• Bu yıllarda yazılan önemli eserler arasında; Şehabeddin Sühreverdi'nin "Pertevname"si, Mehmet bin Gazi'nin "Mürşid el-küttab"ı, Sadedin Fergani'nin "Menahic el-İbad ila'l maad" ve "şerh-i kaside-i ta'iya" isimli eserleri, Kutbeddin Şirazi'nin "ihtiyârât-ı muzafferi"si, Naşiri'nin "İşrakat"ı, Ebubekir bin Zeki'nin"Ravzat el-küttab"ı, Yusufun "Hamuşname"si, Sadreddin Konevi'nin "İcaz el-beyan", "Miftahu'l-gayb", "Nüsûs", "Mefatihu'I-ilahiyye", "Mir'atu'l-Arifin", "Mektubat" gibi eserleri, Aziz bin Erdeşir-i Esterabadi'nin "Bezm-ü rezm"i, Ünsi'nin "Selçuk Şehname"si, Aksaraylı Kerimüddin Mahmud bin Muhammed'in "Müsameret el-Ahbar ve Müsayeretel-Ahyar"ı, Niğdeli Kadı Ahmed'in el-veled el-Şefik'i, anonim olan Tarih-i Ali Selçuk sayılabilir.
• Aydınoğullanndan Mübarizüddin Mehmet Bey adına, Arapça Araisü'I-Mecalis" adlı Peygamberler tarihi, Farsça "Tezkire-i Evliya", Umur Bey adına da Mesud bin Ahmed tarafından kaleme alınmış olan "Süheyl ve Nevbahar" manzumesi tercüme edilmiştir
Anadolu Selçukluları ve Beylikleri Döneminde Kütüphaneler, Kitap Koleksiyonları ve Telif Edilen Eserlere Kısa Bir Bakış - Şeyda Algaç, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S: 4, 2003