

Verem Aşısı


Son yıllarda Türkiye'de görülme
sıklığı önemli oranda yükselen verem, dünya ölçeğinde de yaygın
bir enfeksiyon hastalığı olma özelliğini korumaktadır.


Verem aşısının yalnızca risk gruplarına değil herkese yaygın
olarak uygulanması gerekir, İsveç, Danimarka, İsrail gibi
ülkelerde aşı yaygın biçimde uygulandığından, verem hemen hiç
görülmeyen bir hastalık durumuna gelmiştir.
Bugün verem aşısında kullanılan bakteri, Fransa'daki Pasteur
Enstitüsü'nde Albert Calmette ve Camille Guerin adlı iki Fransız
bilim adamının yıllar süren ayrıştırma çabalan sonucunda elde
edildi. Basil grubu bu bakterinin 1921'de üretilen kültürünün
insana zararsız, ancak antikor oluşumu için etkin olduğu
görüldü. Sürdürülen çalışmalar 1936'da son biçimini aldı ve
aşının kullanımıyla ilgili bütün sorunlar çözüldü. Bu aşamaya
gelene kadar basil, nişastalı besi yerlerinde birinden diğerine
230 kez ekilip yeniden üretilmiştir.
Verem aşısı da bu bilim adamlarının adıyla (Bacillus Calmette-Guerin)
ya da adlarının baş harfleriyle (BCG) anılmaktadır.


Nasıl
yapılır? - Aşı deri içine verilerek uygulanır. Eskiden
ağız yoluyla da uygulanmış, ama bağışıklık oluşturacak kadar
yüksek miktarda antikor oluşumu sağlamayan bu yöntemden
vazgeçilmiştir.


Verem aşısı çiçek aşısına benzer biçimde iğneyi deriye birkaç
kez batırarak ya da deriyi çizerek uygulanabilir. Deri içine
iğneyle aşı yapma nedbe dokusu oluşturarak görünümü
bozmadığından ve doz denetimini kolaylaştırdığından yeğlenen
yöntemdir. Çiçek aşısı deri altına uygulandığında önemli bir
yara ve nedbe dokusuna yol açmadan kısa sürede kaybolan bir
nodul oluşturur.
Verem aşısının aynı yolla uygulanması ise bazen derin yaralara
ve deri yüzeyinde geniş nedbe dokusu oluşumuna yol açmaktadır.
Bu nedenle verem aşısı çok dikkatli yapılmalı, deri altına değil
kesinlikle deri içine uygulanmalıdır. En sık kullanılan bölge
kolun dış yüzüdür.
Uygulama bölgesinde 3 hafta sonra birkaç milimetre çapında bir
lezyon belirir. Oluşan küçük yara 2-3 ayda geride bir nedbe
dokusu bırakarak iyileşir.
Etkisi - BCG aşısı bebekleri 5
yaşına değin yüzde 80-90 oranında korur. Bu koruma 10 yaşına
değin yüzde 80'e, erişkinlerde yüzde 50'ye düşer. Bazı
durumlarda koruma tam değildir. Ama her durumda aşı hastalığın
vücuda yayılmasını engeller.
Oluşan bağışıklığın süresi öncelikle uygulanan aşı dozuna
bağlıdır. Aşılamadan 10 yıl sonra bile bir ölçüde de olsa
korumanın sürdüğü kabul edilmektedir.


Yapılma
zamanı - Günümüzde de tartışılan bir konudur. Bazı
uzmanlara göre aşı yeni doğan bebeğe, bazılarına göre okul
öncesi yaşlarda, bazılarına göre de ilkokul döneminin sonunda
uygulanmalıdır. Aşı yalnızca verem basili ile daha önce hiç
karşılaşmamış ve hastalığı geçirenlerle yakın temasta bulunmamış
kişilere uygulanabilir. Bu amaçla, aşı öncesinde tüberkülin
testi yapılır ve ancak test sonucu negatif çıkanlar aşılanır.


Kimler aşılanır? - Yeni doğan bebeklere ve tüberkülin testi
negatif sonuç verenlere aşı uygulanması önerilirken, aşağıdaki
risk gruplarında bulunanlara aşının uygulanması gereklidir:
Beş-on beş yaşlarında, hastalığın yaygın olduğu toplumsal ve
ekonomik düzeyi düşük bölgelerde yaşayan ve tüberkülin test
sonucu negatif olan kişiler.
Beş-on beş yaşlarında, aile bireylerinden birinde verem
saptanan ya da önceden verem hastalığı geçirmiş ve tüberkülin
testi negatif sonuç veren kişiler.
Sanatoryumda görevli personelin çocukları içinde tüberkülin
testi negatif çıkanlar.
Sağlık kuruluşlarında çalışan ve tüberkülin testi negatif olan
kişiler.
Tüberkülin testi negatif çıkan tıp öğrencileri, tıp
fakültesine kayıt sırasında.
Tüberkülin testi negatif çıkan ve askerlik görevine başlayan
kişiler.
Aşılama, genellikle ülkemizde yaygın olarak bulunan verem savaş
dispanserlerinde uygulanır.
Komplikasyonlar - Verem aşısından
sonra genel bir komplikasyon görülmemiştir. Aşı yanlışlıkla
kişinin vereme yakalandığı bir dönemde uygulanırsa, hastalığın
kuluçka süresi kısalır, yerel lezyon hızla yayılır ve ateşle
birlikte hastalığın tüm belirtileri ortaya çıkar.
Yerel komplikasyonlar aşının uygulandığı bölgedeki lenf
bezlerinin (özellikle koltukaltı lenf bezleri) büyümesidir.
Şişlik 1-2 ayda kaybolur.

