İtalya"nın sekizinci büyük şirketi olan Parmalat"ın hesaplarındaki 10 milyar dolarlık açık, Avrupa"da son yıllarda yaşanan en büyük ekonomik skandala dönüştü. Skandal; yolsuzluk, rüşvet ve sahte rapor düzenleme gibi iç içe hadiseleri içeriyor. İtalya"da bir mahkemenin, gıda devi Parmalat"ın ana üretim kolu olan şirketinin, borçlarını ödeyemeyecek durumda olduğuna resmen karar vermesi, mağdurların sayısını tahmin edilenin ötesinde artırdı.İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi, UEFA kupası 3. turunda Gençlerbirliği"nin rakibi ünlü İtalyan futbol kulübü Parma"nın da sahibi olan Parmalat Grubu"ndaki skandalı "dipsiz kuyu" olarak niteledi. Berlusconi, Libero gazetesine verdiği özel demeçte, "Parmalat dipsiz bir kuyu. Tasarruf sahiplerinin maruz kaldığı kayıpların yanı sıra, bu meselenin ekonomimiz açısından da vahim sonuçları var. İtalya"nın imajı paramparça oldu. Bunda yangının başladığına dair burunları koku alamamış olanların da sorumluluğu var" diye konuştu.
"Bu koşullar altında, İtalya"ya kim gelir de yatırım yapar?" diye soran Berlusconi, Parmalat skandalının ardından, yabancı yatırımcıların İtalyan şirketlerin tahvillerini satın alma konusunda çekingen davranabileceklerini söyledi. Berlusconi"ye yakın Libero gazetesi, yorumunda, "Bir yatırımcı solcu ise her şeyi yapması caiz sayılıyor. Berlusconi"nin şirketleri, Malî Polis tarafından 543 kez denetlenmeyi göğüslemişken, Parmalat"a yapılan denetleme sayısı sıfır. Delilleri ortadan kaldırmalarına ve yurtdışına kaçmalarına da müsaade edildi" diye yazdı. Skandalın aysbergin görünen yüzü olduğu ve başka şirketlerin de aynı yöntemi kullanmış olabileceği ihtimali Avrupa Birliği"nde bizdeki bankalar krizine benzer bir sorun ile yüzleşme ihtimalini gündeme getiriyor.
SARS"ın dedikodusu yetti
Çin"de bir Akut Solunum Yetmezliği Sendromu (SARS) vakası ülke ekonomisini derinden etkilemeye başladı. Tam olarak kesinleşmeyen SARS vakasının duyulması bile perakende ve havayolu şirketlerinin hisselerinin değer kaybetmesine yetti. Yenilenen SARS korkusu Hong Kong ve Tayvan piyasalarını da etkiledi ve devam etmesi halinde büyüme rakamları ve ekonominin 2004 performansında da olumsuz etkileri olacağından şüpheleniliyor. Tayvan borsası yüzde 0.8 düşüş kaydetti. Çin Havayolları yüzde 1.3, Eva Havayolları da yüzde 2"nin üzerinde düşüş yaşadı. SARS virüsü ilk kez geçen yıl Guangdong Eyaleti"nde ortaya çıkmış hemen sınırında olan Hong Kong ve diğer ülkelere taşınmıştı. Daha sonra 30 ülkede 8 bin kişi SARS virüsüne maruz kaldı ve bunlardan 800"ü hayatını kaybetti.
Yabancı gelmez, Türk kalmaz oldu
Doğrudan yatırıma gelmeyen yabancıların kamuoyunda sıcak para olarak bilinen portföy yatırımlarında artış sürüyor. 2003"te net giriş yapan portföy yatırımları ocak-ekim arasında 2 milyar 791 milyon dolar olarak açıklandı. Söz konusu tutar 2002"nin ilk on ayında 672 milyon dolar çıkışla sonuçlanmıştı. Bu yüksek yatırımın nedeni Türkiye"nin çok yüksek reel faiz vermesiyle açıklanıyor. Türkiye"ye giren doğrudan yabancı sermaye yatırımları, 2003"ün ilk on ayı sonunda çıkan sermayenin ilk kez altında kaldı. Böylece yurtdışından sermaye çekmeye çabalayan Türkiye sermaye ihracatçısı konumuna düştü. Kısa vadeli sermaye hareketleri olarak bilinen portföy yatırımlarında ise yükseliş sürüyor. Merkez Bankası"nın açıkladığı ödemeler bilançosu verilerine göre, makro-ekonomik verilerde yakalanan olumlu tablo yabancı sermayeye yansımadı. Türkiye, 2003"ün Ocak - Ekim döneminde sadece 369 milyon dolarlık doğrudan yabancı yatırım çekebilirken, aynı dönemde Türkiye"den yurtdışına 403 milyon dolarlık yatırım gerçekleştirildi. Böylece ilk on ayda Türkiye"den 34 milyon dolarlık sermaye çıkışı oldu. Bir başka deyişle Türkiye bu yılın ilk 10 ayı sonunda sermaye ihraç eden bir ülke oldu.
Yıllar itibariyle bakıldığında 1992'den bu yana yabancı sermaye girişlerinin çıkışları açık ara aştığı Türkiye"de 12 yıldan bu yana ilk kez doğrudan yatırımlar eksi bakiye verdi. 2002"nin ilk 10 aylık döneminde 1 milyar 32 milyon dolar giriş, 55 milyon dolar da çıkış olmuştu. Net girişler ise 917 milyon dolar olarak gerçekleşmişti. 1992-2002 arasında toplam 12 milyar 796 milyon dolarlık giriş gerçekleştiren yabancı yatırımcılar aynı dönemde 1 milyar 288 milyon doları çeşitli gerekçelerle yurtdışına çıkardı. Böylece yabancıların Türkiye"ye yaptığı net doğrudan yatırımlar tutarı 11 milyar 508 milyon dolar oldu.
Tüketici kredileri coştu bir kere
Tüketici kredilerine uygulanan faiz oranlarının düşmesiyle, tüketici kredisi kullanımı önemli ölçüde artış gösterdi. Bu yılın 11 aylık döneminde tüketici enflasyonu 17.3 oldu. Tüketici kredisi kullanımı ise yüzde 162.4 oranında arttı. Merkez Bankası verilerinden hareketle yapılan hesaplamaya göre, geçen yıl sonunda 2 katrilyon 901 trilyon lira olan tüketici kredilerinin toplamı, 5 Aralık itibariyle 7 katrilyon 611 trilyon liraya ulaştı. Söz konusu rakamlar yüzde 162.4 oranında artışı ifade ediyor. Bu dönemde 489 trilyon lira olan konut kredileri 832 trilyon liraya çıkarken, artış ortalamanın altında kalarak yüzde 70.1 oldu. Otomobil kredilerinde bu dönemde yaşanan artış ise daha yüksek oldu. Otomobil kredilerinde artış oranı yüzde 200.7"yi buldu. Geçen yıl sonunda kullanılan otomobil kredisi tutarı 1 katrilyon 115 trilyon lira düzeyindeydi. Aralık ayına gelindiğinde bu rakam 3 katrilyon 353 trilyon lira düzeyine çıktı. Diğer tüketici kredilerindeki artış ise yüzde 164.3 olarak hesaplandı. Dönem başında 1 katrilyon 296 trilyon lira olan bu gruptaki kredilerin tutarı da 3 katrilyon 425 trilyon lirayı buldu. Tüketici kredilerindeki bu yüksek oranlı artış kredi kartlarına yansımadı. 2001 krizi sonrasında "kredi kartı mağdurları" toplumsal yara haline dönüşmüştü. Bu nedenle tüketici, kredi kartı kullanımında daha temkinli oldu. Kredi kartlarının kullanımındaki artış yüzde 61.4 olarak hesaplandı. Bu dönemde TL kredi kartı harcamaları yüzde 61.8 artarken, yabancı para cinsinden kullanım yüzde 32.6 oranında artış gösterdi.
Borsa havasında
İMKB 100 endeksi, yeni yılın ilk ve haftanın kapanış gününde 930 trilyonluk işlem hacminin ardından 522 puan artarak 19147"den kapandı. Gün içinde endeks en yüksek 19168 seviyesini gördü. Önümüzdeki günlerde Türkiye"nin iç ve dış siyasi arenasında sorunlar yaşanmadığı sürece, ekonomik verilerin desteğiyle piyasaların ivme kazanmaya devam edebileceği beklentisi sürüyor. Bu çerçevede yerel seçimler, Kıbrıs ve Avrupa Birliği siyasi tarafta öne çıkarken, ekonomi bacağında olumlu haberler gelmeye devam ediyor. Açıklanan Merkez Bankası para ve kur politikalarındaki kararlı tutum ve ihracatta yıl bazında kaydedildiği ifade edilen yüzde 32.4"lük artış olumlu haber akışını sağladı. Diğer yandan piyasalar, aralık enflasyon verileri ile ilgili sorun beklemiyor. Yabancı kurumsal müşterilerin katılımı da piyasanın trendini koruması açısından önemli bir unsur kabul ediliyor. Yabancı sermayenin risk analizinin Türkiye"de kalmayı istemesi yönünde bir eğilimi ortaya çıkarması halinde borsanın 20 bini rahatlıkla aşacağı ve kendisine yeni hedefler belirleyeceği söylenebilir.
Yüzde 79 getiri
Yurtiçi ve yurtdışında birçok çalkantı ve gelişmeye sahne olan bir yıl geride kaldı. Komşumuz Irak"ta yaşanan savaş ve İstanbul"daki terör saldırıları yatırımcıları tedirgin etmesine rağmen bu tip olaylara en fazla duyarlı olan İMKB iyi yatırımcısının yüzünü güldürdü. 2003"te en çok kazandıran yatırım araçları içerisinde borsa yüzde 79.60"lık getiri ile ilk sırada yer aldı. Borsa endeksi; yılı, 18 bin 625 puanla en yüksek seviyesinde kapattı. Garanti Yatırım Ortaklığı yüzde 426 ile ilk sırada yer aldı.