Günümüzde bilim ve teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ekonomik, kültürel, siyasal ve toplumsal yapıda değişmelere neden olmaktadır. Bireylerin bu değişmelere uyum sağlaması, değişmenin gerektirdiği bilgi, beceri ve değerler kazanmasını zorunlu kılmaktadır. Örgün eğitim yoluyla bu değişikliklerin getirdiği bilgi ve beceri, bireylere ancak belli bir yaşa kadar aktarılmaktadır. İnsanoğlunun ömrü doğumdan ölüme değin öğrenmekle geçer. Öğretme ve öğrenme işi yaşamın bir parçasıdır. Bu nedenle halk eğitimin önemi artmıştır.
Yurttaşların çalışma gücünü artırmak, yaşayış seviyesini yükseltmek, milli ve insani meziyetlerini geliştirmek amacıyla okul eğitimi dışında ve ya yanında yapılan eğitim ve öğretim çalışmalarıdır.
Birey ve toplum için halk eğitimini gerektiren nedenleri şu başlıklarda inceleyeceğiz:
a)Örgün Eğitimle İlgili Nedenler
b)Ekonomik ve Teknolojik Nedenler
c)Toplumsal Nedenler
Bilindiği gibi, okul öncesinden başlayıp yükseköğretimi de içine alan örgün eğitime bu çağ içerisindeki bütün bireyler ulaşamamaktadır.
Örgün eğitimden yeterince yararlanamamış aileler çocuğun aile içindeki eğitiminde de yetersiz kalmaktadır. Yetişkin eğitimi ana babaların bu eksikliğini giderme yolunda da yardımcı olabilmektedir.
Toplumlar ne yerlerinde sayabilir ne de çok hızlı değişmelere dayanabilir. Yetişkin eğitimin bir işlevi toplumun, sosyal ve teknolojik değişimlere uyum sağlamasına yardımcı olmaktır. Yetişkin eğitimin amacı bilgi aktarmak değil davranış kazandırmaktır.
İşsizler iş bulmak, çalışanlar işlerinde ilerlemek için gelişen teknolojiden ve yeniliklerden haberdar olmak amacıyla öğrenmeye ihtiyaç duymaktadır.
Dünyada her alanda olduğu gibi teknolojik ve sosyal alanlarda da hızlı bir değişim ve gelişim kaydedilmekte. Bu gelişmelere rağmen ‘olumsuz’ olarak aktarılacak durumlar da vardır. Mesela; hızlı nüfus artışı, aşırı çocuk ölümleri, kaynakların sınırlılığı, alt yapı yetersizliği, işsizlik gibi bir çok problem ekleyebiliriz.
Yıllar ilerledikçe bilgi ve teknolojideki birikim daha da artmaktadır. İnsan en azından içinde bulunduğu konumun ihtiyaçlarını cevap verebilmek için devamlı öğrendiklerini geliştirmek zorundadır.
Olgun insan çok şeyi bilen insan değil, bilgisini geliştiren ve ona akıllı biçimde kullanan kimsedir.
Bencillikten başkalarını düşünmeye, benzetmelikten özgüncülüğe vb. dönüşümle sağladığı belirtmektedir.
Sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişmeler yetişkin ihtiyaçlarını artırmış ve çeşitlendirmiştir.
Yetişkinler her gün yeni bir ihtiyaçla karşılaşmakta, bunları karşılamak ve devamlı doyum sağlamak istemektedir.
Kimi bilgiler anlamını yitirmekte ya da yeni bilgilerin ve becerilerin öğrenilmesi gerekmektedir. Mesela İngilizce öğrenilmesi.
Yetişkin iş hayatına, aile hayatına ve sosyal çevresine yenilikler getirmek ister. Bunun için yetişkin yenilikleri izlemesi gerekir.
1)Ulusal Amaçlar:
Bireylere mesleki bilgi ve beceri kazandırmak
Bireylere toplumsallaşmayı ve üretkenliği sağlayıcı davranış değişiklikleri oluşturmak.
Eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanmasına yardımcı olmak.
Toplumda okur- yazarlık oranını artırmak.
2)Yerel Amaçlar:
Yerel toplulukların, yerel sorunlarını çözmelerine olanak sağlayacak ve bölgelerinde yaşamlarını sürdürmelerini kolaylaştıracak bir amaca dayanmaktadır.
HALK EĞİTİMİN TARİHİ GELİŞİMİ
Cumhuriyetten önceki halk eğitim çalışmaları.
Cumhuriyet dönemi halk çalışmalar.
B. Cumhuriyetten Önceki Halk Eğitim Çalışmaları
Mescitler ve Camiler
Yalnızca ibadet yeri olmayan camiler ve mescitlerden, hükümet konağı, mahkeme, misafirhane, genel eğitim ve konferans yeri, siyasi eğitim yeri olarak da yararlanılmıştır.
Tekke, Zaviye, Dershaneler
Bunlar mensuplarına musiki, raks, beden, ahlak eğitimi vermeyi, onların fikri düzeyini yükseltmeyi amaçladıkları ölçüde yaygın eğitim kurumu sayılırlar.
Kütüphaneler:
Türkler yazıyı ve kitabi kutsal saymışlar, bu saygı nedeniyledir ki, özellikle medreselere bitişik birçok kütüphane yapılmış.
Kahvehaneler:
İlk kahvehane İstanbul’da 1554-1555 tarihinde Halep ve Şam’dan gelen iki kişi tarafından açılmıştır.
Ahilik:
Selçuklular zamanında gelişmiş ve Osmanlı devletinin ilk yıllarında ise en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Ahilik birlikleri esnafın dini, ahlaki ve diğer yönlerden iyi yetişmesini amaç edinmiştir.
Loncalar:
Esnaf arasında birlik ve dayanışmayı sağlama işleri yanında, ticaret ahlakını koruyan, çırak, kalfa, usta yetiştiren eğitim kuruluşudur.
Ordu:
Selçuklulardan itibaren ordu, gençleri Acemi Oğlan Ocaklarında yetiştiren bir kurum olarak da çalışmış ve Osmanlı döneminde Acemi Oğlan Ocaklarından seçilen gençler Enderun okullarına aday gösterilmiştir.
Düzenli İlk Halk Eğitim Etkinlikleri:
Üniversitelerde serbest dersler:
1892’de fizik, kimya, genel tarih ve diğer konularda halka açık dersler verilmeye başlanmış.
Gönüllü Derneklerin Çalışmaları
İslam Öğretim Derneği(1864):
Halkı okutmak, toplumsal yönden geliştirmek amacıyla aydınlar tarafından kurulmuş olan çıraklık okulu, esnaf çocukları ile çevre halkına okuma- yazma, aritmetik, din bilgisi öğreten halk eğitim kuruludur.
Ethem Nejat’n Broşürü(1911):
İlköğretim müfettişlerine konferans vermek
Sinemadan yararlanmak
Gezici halk okulları açmak
Çeşitli eğitsel ve sosyal etkinlikler düzenlemek
CUMHURİYET DÖNEMİ HALK EĞİTİMİ
Milli Eğitim Bakanı İsmail Safa’nın Genelgesi(1923):
Yurdun her köşesinin cehalet ve irfansızlığın acısı altında ezildiği; halk ile okullar ve öğretmen arasında yakın ilişkiler kurulmasını;eğitimin her yaştaki ve sınıftaki halkın gereksinmesi durumuna getirilmesini belirtiyor.
Eğitimin Birleştirilmesi(Tevhidi-Tedrisat) Yasası(1924):
Bu kanun ile eğitim sistemi dağınık bir yapıdan kurtarılarak Milli bir özellik kazandırılmıştır.
Halk Eğitim Şubesi(1926):
Milli eğitim bakanı bünyesinde ilk olarak 1926 İlköğretim Genel Müdürlüğünde Talim ve Terbiye dairesine bağlı olarak kurulmuştur.1960 yılında ise Genel Müdürlük haline getirilmiştir.
Halk Derslikleri:
Çeşitli nedenlerle hiç okumamış veya istediği öğretim derecesine ulaşamamış olanlar bir Cumhuriyet vatandaşın bilmesi gereken temel yurttaşlık bilgileriyle donatmak, ulusal kültür ve bilinci güçlendirmek görevini bu dersliklere yüklüyordu.
Millet Mektepleri(1928):
Yeni harflerin kabul edilmesiyle Atatürk’ün önderliğinde açılmıştır.Köylerde 15-45, kentlerde 16-45 yaşları arasında herkesin okuma yazma belgesi olması zorunlu kılınmıştır.Gezici ve durağandır.
Halk Okuma Odaları(1930):
Yurttaşların okuduklarını unutmamaları, okuma alışkanlığı kazanmaları amacıyla açılmıştır ve herkese açıktır. 1936’da sayıları 500’e ulaşmıştır.
Halk Evleri(1932):
Devrimleri yaymak ve kökleştirmek halkı toplumsal ve kültürel açıdan geliştirmek amacıyla kurulmuştur.
Köy Eğitim Kursları (1936):
Köyü, köy kökenli önderlerin öncülüğünde kalkındırmaya yönelen Köy Enstitüleri, halk eğitimi alanında da etkili olmuştur. Öğretmen köy halkının mutluluğunu artırmak, mutsuzluğunu gidermekle sorumludur.
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINCA YAPILAN ÇALIŞMALAR
I.Milli Eğitim Şurası(1939):
Fakültelerin Halk Evleri ile yakın ilşki kurmaları ve Anadolu’da üniversite haftaları düzenlenerek yetişkinler yetiştirilecek.
IV.Milli Eğitim Şurası(1949):
Demokrasi eğitimi üzerinde durmuş. Halkın okul dışında bu konu hakkında eğitilmesi gereği işaret edilmiş.
VI. Milli Eğitim Şurası(1957):
Ülke çapında yaygın eğitim çalışmalarının amaçları, ilkeleri, metotları ve araçları açıklanmıştır.
VII. Milli Eğitim Şurası(1962):
Halk Eğitimin tanımı ve amaçları, konuları, iş bölümü ve çalışma planları, araç ve tesisleri, yetişkin eğitimine eleman yetiştirme konuları görüşülmüştür.
X.Milli Eğitim Şurası(1981):
Halk eğitimin örgün eğitimi tamamlayan bir sistem olarak geliştirilmesi görüşü benimsenmiş.
XI.Milli Eğitim Şurası(1982):
Halk Eğitim merkezlerinde görevlendirilecek uzmanların ve diğer personelin sayıları, nitelikleri ve branşları üzerinde durulmuş.
XII.Milli Eğitim Şurası(1988):
Gece, hafta sonu, yaz tatillerinde eğitim öğretim hizmetlerine açık olması.
Öğretmen yetiştirmek için yeni programların açılması.
Araç gereç donanımının yenilenmesi.
XIII.Milli Eğitim Şurası(1990):
Halk eğitimiyle ilgili konular geniş boyutta ele alınmıştır.
XV.Milli Eğitim Şurası(1996):
Fiziki yapılarını yeterli hale getirilmesi.
Özel eğitime gereksinmesi olanlara da daha nitelikli eğitim verilmesi.
Görev alacak eğiticilerden yetişkin eğitimi alanında formasyon alma koşulu aranması.
KALKINMA PLANLARINDA HALK EĞİTİMİ
I.Beş Yıllık Kalkınma Planı(1963-1968):
Mesleki Eğitim Merkezlerinin açılması önerilmiş.
II.Beş Yıllık Kalkınma Planı(1968-1972):
Kadınların Eğitimine ve Okuma-Yazma öğretimine büyük önem verilmiş.
III.Beş Yıllık Kalkınma Planı(1973-1977):
Planda, pratik sağlık, pratik tarım okulları geliştirilmesi uygun görülmüş ama olmamış.
IV.Beş Yıllık kalkınma Planı(1979-1983):
İş analizlerine dayalı eğitim programlarının hazırlanması ön görülmüş.
VII.Beş Yıllık Kalkınma Planı(1995-2000):
Örgün ve yaygın eğitim sisteminin nitelik ve niceliğinin geliştirilerek ekonomik büyüme ve sosyal gelişmenin en önemli unsurlarından olan insan gücünün yetiştirilmesi temel ilkedir.
TÜRKİYE’DEKİ HALK EĞİTİMKURUMLARI
1) Halk Eğitim Merkezleri:
1956 yılında açılmaya başlayan ve sayıları
1960’da 19
1970’de 334
1980’de 587
1991’de 767
2011’de 938’e ulaşmıştır.
Merkezde, dikiş nakış, matbaacılık, motor tamiri, arıcılık vb. müzik, folklor, üniversiteye hazırlık kursları, yabancı dil, bilgisayar gibi birçok kurs verilmektedir.
2009 Haziran Ayından itibaren Modüler programlar uygulanmaya başlanmıştır.