1-Yasal Düzenleme:
Daha önceleri 506 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta kısmi süreli çalışma veya çağrı üzerine çalışma ile ilgili olarak herhangi bir hüküm yer almamaktaydı. Ancak yeni uygulamada 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 88 inci maddesinin dördüncü fıkrasında kısmi süreli çalışma veya çağrı üzerine çalışmaya değinilmiş, ayrıca Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin eski 101, 103, 108, 109 ve 115 inci, yeni 95, 97, 101, 102 ve 108 inci maddelerinde konuya yer verilmiştir.
2-Sosyal Güvenlik Reformu İle Gelen Değişiklikler:
2.1-Daha önceki uygulamada, 30 günden az çalışanlar için sadece çalıştığı gün sayısı üzerinden prim ödeniyor, Aylık Prim ve Hizmet Belgesi ekinde eksik bildirime ait belge veriliyordu. Uygulama aynı şekilde devam etmekle birlikte, yeni dönemde genel sağlık sigortası uygulaması da başladığından, artık sigortalı 30 günden az çalışmış olsa bile, bazı sigortalılar için Genel Sağlık Sigortası Priminin 30 gün üzerinden ödenmesi gerekecek. (Ayrıntılı bilgi Genel Sağlık Sigortası bölümünde yer almaktadır.)
2.2-Ayda 30 günden az çalışanlar da yeni dönemde ayrıca isteğe bağlı sigortaya da prim ödeyebilecek ve aylık prim ödeme gün sayısını 30’a tamamlayabilecek.
3-Tanım ve Açıklama:
Kısmi süreli çalışma İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6. maddesinde “İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma” olarak tarif edilmiştir. Dolayısıyla kısmi süreli çalışmada, haftalık toplam çalışma süresi tam süreli çalışmanın üçte ikisinden daha az olmalı, yani haftalık otuz saatlik çalışma süresinin altında kalmalıdır.
4-Kısmi Süreli / Part – Time Çalışma:
Kısmi süreli çalışma 4857 sayılı İş Kanununun 13 üncü maddesinde ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 101 inci maddesinde düzenlenmiştir. İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli (part-time) çalışma sayılır. Burada işçi haftalık çalışma süresi olan 45 saatin altında çalışmaktadır. Part – Time çalışmanın en önemli özelliği; işçinin hangi gün, hangi saatler arasında, kaç saat çalışacağının önceden belirlenmiş olmasıdır. Dolayısıyla çalışan işçi kalan boş zamanında bir başka işyerinde de çalışabilecektir. Ayrıca part – time çalışmada ücret saat başına belirlenir ve ona göre ödenir. Eğer ücret aylık olarak belirlenmişse part-time çalışmadan bahsetmek mümkün değildir. Bu durumda işçi günde bir saat çalışsa bile tam gün SGK’ya bildirilmesi gerekmektedir. Öte yandan part-time çalışmada bir gündeki çalışma süresinin 5 saati geçmemesi gerekir. Eğer günlük çalışma süresi 5 saati geçiyorsa o zaman işçinin tam gün çalıştığı kabul edilir.
5-Çağrı Üzerine Çalışma:
Bir diğer kısmi süreli çalışma şeklidir. 4857 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Yazılı sözleşme ile, işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması işverence çağrılacağının ve işçinin de gelip çalışacağının kararlaştırıldığı iş ilişkisidir.
Hafta, ay veya yıl gibi bir zaman dilimi içinde işçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi en az yirmi saat kararlaştırılmış sayılır ve ücret ona göre belirlenir. Çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır.
İşçiden iş görme borcunu yerine getirmesini çağrı yoluyla talep hakkına sahip olan işveren, bu çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Süreye uygun çağrı üzerine işçi iş görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamış ise, işveren her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır.