Sayın hastamız, ileriki sayfalarında okuyacağınız gibi glokom kronik (müzmin)
bir hastalıktır. Sizin ve doktorunuzun uzun yıllar birlikte, ortak bir düşmana
karşı yapacağınız savaşı tanımak isteyeceğinizi umuyorum.
Mutlaka çevrenizden, diğer hastalardan, doktorlardan duyduklarınız veya
gazeteden okuduğunuz bilgilere sahipsinizdir. Bunlar ne kadar doğrudur?
Tanıdığınız bir glokom hastasının başına gelen olumlu veya olumsuz durumlar ile
siz de karşılaşacak mısınız?
Hastalarım bana hep şu soruyu sormuştur; Kör olacak mıyım?. Bu soru karşısında
ben hep bocalamışımdır. Çünkü hastamın benden önce glokomu başkalarından
duyduğunu ve bu hastalıktan korktuğunu hissettim. İnanılan yanlış bir şeyi
yıkmak ve doğrusunu anlatmak zordur.
Bilgi ve güven doktorlar kadar hatsalar için de gereklidir bu uzun savaşta.
Hastalığınızı tanıyın, kurallara uymadığınızda başınıza neler gelebileceğini
öğrenin ve korkun, ama doktorunuz ile bilgili bir birliktelik kurduğunuzda her
şeyin ne kadar düzgün gidebileceğini görün ve korkmayın.
Hepinize yararlı bir kitap olması dileklerim ile.
Dr. Halil Ateş
Göz tansiyonu yüksekliği glokom demek midir?
Hayır. Göz tansiyonunun yükselmiş olması göz içinde üretilen göz sıvısının kan
damarlarına geçmeyip gözün içinde birikmesi halidir. Glokom ise bir göz siniri
hastalığıdır. Göz tansiyonunun yüksek olması glokom olma olasılığını yükseltir
ama nedeni değildir. Yani her göz tansiyonu yüksekliğini tedavi etmemiz
gerekmez, sadece glokomlu hastalar tedavi edilir.
Glokomda gözün neresi bozulur?
Glokomun bir göz siniri hastalığı olduğunu söylemiştik. Çevreden göze giren
ışık, görme hücreleri tarafından algılanır. Bu hücrelere bağlı sinir uzantıları
gözden çıkarken birbirleri ile birleşerek göz sinirini oluşturur ve ışık
duyusunu beynimizin arka yüzünde bulunan görme merkezine iletir. Yani biz
aslında beynimiz ile görür cisimlerin ne olduklarını algılarız, göz sadece
beynimizin dışa açılan penceresidir. Glokomlu kişilerde hastalığın
başlangıcından itibaren küçük sinir liflerinde hasar oluşur, tedavi yapılamazsa
da önce küçük lifler ardından da tüm göz siniri ölür.
Göz siniri ve bunun liflerini elektrik kablosuna benzetebiliriz. Hepiniz
bilirsiniz, elektrik kablosunu kesecek olursanız içinden birçok sayıda küçük ve
ince teller çıkar, sinir lifleri bu tellere benzer.
Başlangıçta kenardaki sinir lifleri bozulacağı için önce görme alanı ve renk
görmemizde bozukluklar meydana gelir, bu dönemde görmemizde ciddi bir kayıp
olmaz ve dikkatli bakmazsak hiçbir sorun saptayamayabiliriz. Hastalığın
ilerlemesi ile merkezdeki lifler de bozulur ve artık görmemizde de azalmalar
meydana gelir.
Glokomda bozulan sinirimiz yeniden düzelir mi?
Hayır. Bu yüzden erken tanı konulması ve tedavisi zorunludur. Yapacağımız tüm
tedaviler sizin o gününüzü tüm bir yaşam boyu sürdürmenize yöneliktir.
Glokom hangi yaş grubunda görülür?
Her yaş grubunda karşılaşabiliriz. Yeni doğmuş bebekten ileri yaşlardaki
kişilere kadar glokom olabilir. Ancak az önce belirttiğimiz gibi glokom
tiplerinin görülme sıklıkları yaş ile ilgilidir. 40-89 yaş arasında %1.2, 40lı
yaşlarda %0.2, 80li yaşlarda ise %4.3 oranında görülür. Dünyada 70 milyon
glokomlu vardır, bunların sadece yarısı hasta olduklarını bilmektedirler.
Ailesinde glokom olan kişiler risk altında mıdır?
Evet. Glokom kalıtımsal olabilir. Ailesinde glokom olanların belirli aralıklar
ile muayene olmasını tavsiye ederim. Bunu ile birlikte ailede bilinen hiçbir
yakınında glokom saptanmamış kişilerde de glokom gelişebileceğini unutmamamız
lazım.
Glokom olma olasılığı yüksek kişiler kimlerdir?
1. Göz basıncı yüksek kişiler
2. 45 yaşının üzerinde olanlar
3. Ailesinde glokomlu yakınları bulunanlar
4. Şeker hastaları
5. Yüksek numara gözlük takanlar (aşırı miyop ve hipermetroplar)
6. Gözüne darbe alanlar
7. Uzun süre kortizon kullananlar
8. Vücut tansiyonu yüksek olanlar
9. Vücut tansiyonu aşırı düşük olanlar,
10. Gece hipertansiyon ilacı kullananlar
11. Gözlerinde saydam kısımları (kornea) ince olanlar
12. Mesleklerinde üflemecilik yapanlar (camcılar, baloncular, nefesli çalgı
çalanlar)
13. Kravatını çok sıkı bağlayanlar
Glokomlu olup olmadığımı kendim anlayabilir miyim, bir şikayet olacak mı?
Hiçbir şikayetiniz olmayabilir. Ani kapalı açılı glokom gibi tiplerde şiddetli
ağrı görülebilir ancak diğer tipler genellikle rastlantı sonucu bir göz doktoru
tarafından saptanır.
Aralıklarla başım ağrıyor, glokom olabilir miyim?
Bu soruya kesin cevap vermek güç. Az önce söylediğim gibi glokom genelde şikayet
yaratmaz. Baş ağrısı migren gibi hastalıklara bağlı olabilir. Ancak migren
sanılıp tedavi gören ama aslında glokom olan veya migren ile birlikte glokom
hastalığının da geliştiği hastaların olduğunu belirtmek isterim.
Vücut tansiyonu ile göz tansiyonu arası bir ilişki var mı?
Aslında iki hastalık birbirinden bağımsızdır. Yani vücut tansiyonu olan kişinin
aynı zamanda glokomlu olması beklenmez. Ancak özellikle ileri yaşlarda görülen
glokomlarda iki hastalığı birlikte görebiliyoruz.
Bir glokom çeşidi olan Normal Basınçlı Glokomda vücut tansiyonu genelde
normalden düşüktür, yani tansiyon düşüklüğü de değerlendirilmesi gereken bir
durumdur.
Glokom tedavinizi belirlerken sizin vücut tansiyonu için kullandığınız ilaçları
bilmemiz gerekir. Çünkü kullanılan bazı ilaçlar, vücut tansiyonu için alınan
ilaçlar ile olumsuz etkileşebilmektedir veya glokom ilaçlarınız vücut
tansiyonunuzu yükseltebilmektedir.
Glokom görmeyi bozar mı?
Son dönemlerine kadar bozmaz. Glokomun bir göz siniri hastalığı olduğunu
söylemiştik. Bozulan sinir liflerine bağlı görme alanında kayıplar meydana
gelir. Görme alanında kastım, bir yere bakarken onun etrafında görebildiğiniz
alanı kastediyorum. Kenarlardan başlayarak merkeze doğru ilerleyen bir daralma
oluşur. Bunu anahtar deliğinden kapının arkasına bakmaya benzetebiliriz.
Önceleri anahtar deliğinin açıklığı oldukça geniştir ve tüm odayı
görebilirsiniz, zamanla delik küçülür ve sadece deliğin karşısındaki cisimler
görülür etrafı görülmez olur. Hastalığın başlangıç döneminde görme alanındaki bu
daralmayı fark etmeniz oldukça zor olabilir.
Görme alanı daralması günlük hayatımızı etkiler mi?
Evet. Araba kullanırken, merdivenden inerken tehlikeli olabilir. Sokakta
yürürken karşı kaldırımda size selam veren birini o yöne bakmıyorsanız
göremeyebilirsiniz.
Yemekler, aşırı egzersiz ve sigara glokomu etkiler mi ?
Glokomun bazı tiplerinde etkili olabilir. Yemeklerden alınmasını
kısıtlayacağımız bir çeşit yoktur. İstediğinizi yiyebilirsiniz. Glokom için
faydalı besinler vitamin ve mineralli yiyeceklerdir. E ve C vitaminli yiyecekler
ile, Magnezyumlu (örneğin çukulata) gıdalar glokomun bazı tiplerinde yararlı
olabilir.
Aşırı egzersiz Pigmenter Glokom gibi bazı glokom tiplerinde göz basıncını
artırdığı için zararlı olabilir. Aşırı spor yapmayı düşünüyorsanız, doktorunuza
hangi tip glokom olduğunuzu ve zararlı olup olmadığını sorunuz.
Sigara hem göz basıncını artırır, hem de göze gelen kan miktarını düşürerek göz
sinirinin daha hızlı etkilenmesine neden olacağı için içilmemelidir.
Normal göz basıncı kaçtır?
Herkes için normal diyebileceğimiz bir sayı maalesef yoktur. Normal veya yüksek
kavramları kişiye göre değişmektedir. Göz doktorunuz yapacağı muayene ile sizin
normalinizin kaç olduğunu hesaplar ve eğer gerekiyorsa tedavisini buna göre
belirler. Örneğin bazı hastalar için 16 mmHg basınç yüksek kabul edilip ameliyat
kararı verilebilirken, yine bazı sağlıklı kişilerde 24 mmHg basınç normal kabul
edilip ilaç başlanılmaz. Bu sayılar, sizin göz siniri, retina ve kan
damarlarınızın durumu ve yaşınıza göre değerlendirilir.
Glokomlu olup olmadığımı anlamak için göz basıncımı ölçtürmem yeterli olur
mu?
Hayır. Önceki bölümlerde belirttiğim gibi göz basıncı yüksekliği glokomun nedeni
değildir. Sadece bir risk faktörü ve etmenlerden birisidir. Göz doktorunuz
glokom olup olmadığınızı anlamak için; göz tansiyonunuzu ölçmeli, rutin göz
muayeneniz yapmalı, kornea kalınlığınızı ölçmeli, görme alanı, göz siniri ve
retina damarlarını incelemesini yapmalıdır. Bu muayenelerden sonra glokomunuzun
tipini belirlemek için ilave muayene teknikleri de kullanılmalıdır.
Göz tansiyonu nasıl ölçülür?
Tonometri denen bir alet ile ölçülür. Göze değen ve değmeyen, farklı tipleri
mevcuttur. Göze değerek ölçüm yapan modelleri daha hassastır. Kornea kalınlığı
ile göz tansiyonu değerleri arasında bir ilişki vardır. İnce kornealar basıncın
yalancı düşük ölçülmesine neden olur. Bu problemi ortadan kaldırmak için ya
kornea kalınlığını ekarte eden tonometriler kullanılmalı veya kornea kalınlığı
ölçülüp bulduğumuz basınç değeri bazı matematiksel formüller ile
doğrulanmalıdır.
Göz tansiyonu ölçülmeden önce uyuşturucu bir damla göze damlatılır, ayrıca gerek
görüldüğünde sarı bir boya ile gözünüz boyanır. Tansiyon ölçme işlemi ağrısız
bir işlemdir, bundan korkmamalısınız. Gözünüzü sıkarsanız tansiyon yalancı
yüksek çıkabilir.
Göz siniri muayenesi nasıl yapılır?
Göz siniri muayenesi, glokomun hem tanısında, hem de hastalığın ilerleyip
ilerlemediğinin kontrolünde çok değerli bilgiler verir. Birçok yöntem vardır.
Rutin göz muayenenizin yapıldığı biomikroskop adı verilen alet yardımı ile lup
ile bakarak yapılabileceği gibi gelişmiş tomografi cihazları ile de
yapılabilmektedir. Gelişmiş aletler ile yapılan muayenelerin avantajı, ardıl
muayenelerde sonuçların birbirleri ile kıyaslanmasına olanak vermesidir.
Tomografi aleti bu açıdan yararlıdır. Son iki muayene ve son muayene ile
hastalığın tanısı konulduğu zaman arasındaki bütün gelişmeleri bildirebilir. Göz
tansiyonu muayene sırasında normal değerlerinde çıkan hastaların glokomunda
tomografik olarak bir kötüleşme saptanıyorsa, ya tedavinin yetersiz geldiğini,
basıncın daha da düşürülmesi gereğini ortaya koyar, veya hastanın ilaçlarını
düzenli kullanmadığını, çoğu günler yeterli sayıda ve zamanında ilaç
alınmadığını gösterir.
Görme alanı muayenesi nasıl yapılır?
Görme alanı baktığınız yerin çevresinde görmeniz gereken alandır. Glokomda bu
alanın daraldığını söylemiştik. Görme alanı sonucu hem glokomun tanısını
koymamızda, hem de tedavinin yeterli olup olmadığını anlamamızda bize yardımcı
olmaktadır. Çok yararlı bir alet olmasına karşın, bu muayene çeşidinde sizin ile
iyi bir takım arkadaşı olmamız gerekmektedir. Çünkü test sırasında size devamlı
bakmanız gereken bir nokta gösterilmekte, bu noktanın çevresinde yanan ışıkları
görüp görmediğiniz sorulmaktadır. Gördüğünüzü ifade etmek için elinizdeki
düğmeye basacaksınız. Düğmeye hatalı basarsanız veya gözünüzü sık sık
oynatırsanız, testin sonucu hatalı çıkar. Testi hatalı yapıp yapmadığınızı alet
bize basılı olarak verdiği dokümanda bildirmektedir. Hatalı testleri dikkate
almamaktayız.
Glokom hastalığının tipleri var mı?
Evet. Her tipin de ayrı tedavisi vardır. Açık açılı, kapalı açılı, eksfoliatif,
damar hastalıklarına bağlı gibi çok sayıda tipi vardır. Hangi tip glokom
olduğunun bilinmesi glokomun tanısı kadar önemlidir. Bir tipte uygulanan tedavi
diğer tipte zararlı bile olabilir.
Göz doktorum glokom tanım için Primer Açık Açılı Glokom dedi, bu ne
demektir ve tedavisi nasıl olacak?
En sık karşılaştığımız tiptir. Sinsi ilerler ve hastalığın başlangıcında hiçbir
şikayetiniz olmaz. Bu terim, göz içinden kan damarlarına sıvı atılımı için
gerekli küçük kanalların tıkalı olduğu anlamında kullanılır. Tedavisinde ilaç,
laser veya ameliyat uygulanabilir.
Kapalı Açılı Glokom ne demektir ve tedavisi nasıl olur?
Göz içinde gözün renkli kısmı (iris) ile gözün saydam kısmının (kornea) birbiri
ile temas ettiğini, göz sıvısının gözü terk etmek için küçük göz kanallarına
ulaşamadığını tanımlar. Bazen şiddetli bir başlangıç yapabilir ve aniden göz
basıncı 40-50 mmHg gibi yüksek değerlere ulaşabilir. Bu sırada göz çevresinde
ağrı vardır. Tedavisinde laser veya ameliyat seçenekleri daha ön plandadır ve
erken yapılır.
Bu tip glokoma sahip olan hastalarımın vücut için kullanacakları ilaçlarda göz
doktoruna danışmalarını öneririm. Çünkü bazı ilaçlar ani basınç artışlarına
neden olabilir.
Normal Basınçlı Glokom ne demektir ve tedavisi nasıl yapılmaktadır?
Glokomlu hastalarda göz basıncı genellikle 20 mmHg ve üzerinde olmaktadır.
Glokomun bu tipinde ise göz basıncı, kornea kalınlığı değişkenlikleri ekarte
edildiği halde 20 mmHgnın altındadır. Tedavisi en zor tiptir. Görme alanı
bozukluğu diğer tiplerden farklı olarak merkezden başlar (değerlerinde
kenarlardan başlayan görme alanı kaybı vardır).
Vücudun kan ve damar hastalıkları ile yakın ilişkilidir. Tedavide bu açıdan da
destek olmak gerekir.
Pigmenter Glokom ne demektir ve tedavisi nasıl yapılmaktadır?
Gözün renkli kısmı, irisin pigment parçacıklarının dökülerek, küçük göz
kanallarını tıkaması ile oluşur. Diğer tiplere göre daha genç yaşta görülür. Bu
tip glokomu olan hastalarımın aşırı egzersizden kaçınmasını salık veririm. Laser
tedavide iyi bir seçenektir. Genellikler sorunsuz, tedaviye iyi cevap veren bir
seyir izler.
Neovasküler glokomda neden öncelikle ameliyat yapılıyor?
Neovasküler glokom Retina damarlarının tıkanması veya şeker hastalığı gibi göz
arkasında kanamaların görüldüğü hastalıklarda sonra gelişir. Bu hastaların
öncelikle retinalarının laser ile tedavi edilmesi gereklidir, buna rağmen göz
basıncı düşmüyorsa glokom ameliyatı önerilir. İlaç tedavilerinden yarar
görülmez. Ameliyatında göz içi ile dışı arasında sıvı akışını sağlamak için göz
içine bir tüp yerleştirilir. Ameliyatın başarısı daha sonra yapılacak retina
laserinin başarılı olmasına bağlıdır.
Eksfoliatif glokomda neden daha erken laser ve ameliyat öneriliyor?
Eksfoliatif glokom, glokom tipleri içinde en hızlı ilerleyen glokom çeşididir.
Bir gözdeki ilerleme diğer göze göre genellikle daha hızlı olur. İlaçlara iyi
yanıt vermez ve erken laser veya ameliyat yapılması gerekir. Bu hastaların
katarakt ameliyatları da zor olmaktadır. Bu yüzden lenslerinin çok sertleşmeden
ameliyat edilmesi olası komplikasyonları azaltmak açısından tavsiye
edilmektedir.
Konjenital glokom nedir ve çocuğumuzda glokom olup olmadığını nasıl anlarız?
Doğumdan itibaren gelişmiş glokomlara Konjenital Glokom diyoruz. Tek veya iki
gözü birden tutabilir. Gözler genellikle büyüktür, kornea saydamlığını
kaybetmiştir.
Gözünde sulanma, ışıktan rahatsız olan ve büyüklük fark edilen çocuklardan
şüphelenilmelidir. Bu bebekler sıklıkla gözlerini ovuştururlar.
Hafif glokomlu bebeklerde ilaç tedavisi denenebilir fakat tedavi genellikle
ameliyat gerektirir.
Oküler Hipertansiyon ne demektir?
Göz basıncı 22mmHg üzerinde olduğu halde glokom olmayanlara oküler hipertansif
kişiler denir. Bu bir hastalık değildir. Ancak göz basıncı diğer insanlara göre
yüksek olduğu için glokom olma riski fazladır. Yaşa, vücut hastalıklarına, göz
damarları ve sinirinin durumuna veya ailede glokomlu kişinin olup olmamasına
bağlı glokom olma riskini azaltmak için, bu kişilere bazen ilaç başlanabilir.
Glokomun tedavisi var mı ?
Tedaviden kastımız bir ilacın belirli bir süre kullanımı, laser tatbiki veya
ameliyattan sonra hastalığın tamamen geçmesi ise maalesef glokomun tedavisi
yoktur.
Peki bizim uyguladığımız tedaviler ne işe yaramaktadır? Hastalığınızı
durdurmaya, daha fazla kötüleşme olmasını engellemeye yönelik bir tedavi
uyguluyoruz. Gerçekten glokom iseniz hayat boyu takip ve tedavi gerekir.
Tedavi nasıl olacak?
Önce şunu söyleyelim herkes için geçerli bir tedavi modeli yoktur. Yani önce
ilaç tedavisi, sonra laser tedavisi, bu da yetersiz kalırsa ameliyat gerekir
diye belirli bir sıralama yapamıyoruz.
Glokomunuzun tipi, tansiyonunuzun yükseklik derecesi, göz siniri ve retinanızın
durumu, yaşınız, yaptığınız iş, diğer hastalıklarınızın olup olmadığı, evde
yalnız yaşayıp yaşamadığınız gibi birçok değişken tedavi planını etkiler.
Başlangıç glokomu olan hafif hasarlı bir hastaya sadece bir ilaç başlanabileceği
gibi ileri hasarlı gözlerde önce ameliyat da yapılabilmektedir.
Glokom tipleri de tedavinin belirlenmesinde çok etkilidir. Bazı tiplerinde laser
ilk tedavi metoduyken bazı tiplerde laser hiçbir işe yaramayabilir.
İlaç tedavisinde dikkat edilecek hususlar nelerdir?
Burada genellikle göz damlalarını kullanmaktayız. Seçeceğimiz damla göz
basıncınızı düşürücü etkisinin yüksek olduğuna inandığımız damladır. Genellikle
bir damla çeşidi ile başlanır. İlacın etkili olup olmadığını anlamak için 2 veya
3 hafta sonra ilacı kullanarak geleceğiniz bir gün tespit edilir ve göz
tansiyonunuz bu kontrolde tekrar ölçülür. Hedeflenen basınca ulaşıldıysa
ilacınız devam eder, ulaşılmadıysa başka bir ilaç veya ikinci ilave ilaç
başlanır.
İlaçların seçilmesinde önemli konulardan biri de sizin diğer hastalıklarınıza
ve/veya kullandığınız diğer ilaçlar üzerine olumsuz bir etkilerinin olmamasına
dikkat edilmesidir. Bu yüzden göz doktorunuza diğer hastalıklarınızı ve
kullandığınız diğer ilaçları mutlaka söylemelisiniz.
Damlaları nasıl damlatalım?
Doktorunuzun söylediği saatte damlatmalısınız. Örneğin sabah damlatılması
gereken bazı ilaçların akşam damlatıldıklarında etkinlikleri düşmektedir.
Damlayı tatbik etmeden damla damlatma kılavuzunuzu okuyunuz.
Damlayı her seferinde kaç damla damlatalım?
Her tatbik zamanında bir damla damlatılmalıdır. Damlanın göze girdiği batma
hissi ile anlaşılır. Emin değilseniz bir damla daha damlatabilirsiniz. Fazla
damla damlatmanın sakıncası olabilir, sonuçta bu ilaçların göze ve vücuda
zararlı etkileri de vardır. Fazla sayıda damlatmanız bu yan etkinin oluşma
olasılığını artırır.
İki ilaç arasında ne kadar süre bekleyelim?
İki veya daha fazla ilaç kullanan hastalarımız iki damla arasında en az 5 dakika
beklemelilerdir. Damlayı kullandıktan sonra gözlerin kapatılıp kapatılmaması
önemli değildir.
Önce hangi damlayı damlatalım?
Aslında sıralamanın bir önemi yoktur, hangisi önce damlatılırsa damlatılsın fark
etmez. Ancak ben hastalarıma bir karışıklığa yol açmaması için (çünkü birinci
damlayı damlatıp 5 dakika bekledikten sonra bazen hangi damlanın damlatıldığı
unutuluyor) ilaçların isimlerinin baş harf sırasına göre damlatılmasını
öneriyorum. Yani A ile başlayan ilaç önce B ile başlayan ilaç sonra gibi.
Reçetelerde yazan ifadeleri nasıl anlayacağız?
Reçetelerde ilacın isminin altında kaç kez damlatılacağı ve zamanı yazar.
Örneğin 2x1 ifadesi damlanın günde iki kez damlatılacağını ifade eder. Bunlardan
biri sabah diğeri de akşam damlatılmalıdır. Her ilacın belirli bir etkinlik
süresi vardır. Az önce verdiğimiz örnekteki ilaç 12 saat etki edebiliyor
anlamındadır. Bu yüzden sabah ve akşam damlalarını eşit aralıklar ile kullanmak
gerekir. Bazen 1x1 ifadesi ile karşılaşılır. Bunun yanında sabah veya akşam
kelimesinin de olması gereklidir. 1x1 sabah denilmişse günde bir kez ve sadece
sabahları damlatılacak anlamı çıkar.
Hipotansif yağlar nasıl kullanılır ve yan etkileri var mı?
Bu grup ilaçlar, Glokomun ilaç tedavisinde ilk seçeneklerden biridir. Geceleri
bir damla damlatılır. Lumigan, Travatan ve Xalatan bu tip ilaçlardandır. Vücut
yan etkileri yok denebilir. Gözde her ilaçta olduğu gibi yanma, batma, sulanma
ve kızarıklık yapabilir. Ayrıca iris de renk değişikliği, kirpiklerde kalınlaşma
ve uzama, göz çevresinde deride koyulaşma olabilir. Özellikle katarakt ameliyatı
geçirmiş hastalarda sarı nokta hastalığı gelişmesine neden olabilir. Uveit
hastalarında kullanılmamalıdır.
Beta-blokerler nasıl kullanılır ve yan etkileri var mı?
Uzun zamandır glokomda birinci ilaç olarak kullanılmaktadırlar. Betoptic,
Betoptic-S, Carteol LP, Nyolol, Timoptik, Timoptic XE, Timosol, Timabak,
Timoftal bu gruptandır. Gözde her ilaçta olduğu gibi yanma, batma, sulanma ve
kızarıklık yapabilir.
Astma gibi nefes darlığı hastalarında, kalp hastalarında, ağızdan beta bloker
alanlarda kullanılmaması tavsiye edilir. Güçsüzlük, iştahsızlık, cinsel
isteksizlik, kalp atımında düzensizlik, kan basıncında değişiklik gibi yan
etkiler doğurabilir. Günde iki kez sabah akşam veya sadece sabahları kullanılan
formları vardır.
Adrenerjik agonistler nasıl kullanılır ve yan etkileri var mı?
Alphagan, Alphagan P, İopidine bu gruptandır. Günde iki kez, sabah akşam
kullanılır. Gözde her ilaçta olduğu gibi yanma, batma, sulanma ve kızarıklık
yapabilir.
Ağız kuruluğu, kaşıntı ve vücut tansiyonunda düzensizlik yapabilir. Antidepresan
ve MAO inhibitörü alanlarda kullanılmaması uygun olur.
Karbonik Anhidraz İnhibitörleri nasıl kullanılır ve yan etkileri var mı?
Azopt ve Trusopt bu gruptandır. Günde iki veya üç kez kullanılır. Gözde her
ilaçta olduğu gibi yanma, batma, sulanma ve kızarıklık yapabilir. Ayrıca ağızda
kötü bir tat bırakır. Bu ilacın ağızdan alınan tablet formu da vardır (Diazomid)
potasyum kaybı, kan ve böbrek yetmezliği geliştirebilir.
Bir şişede iki ilaç formülünün bulunduğu solüsyonları kullanırken dikkat
edilecek noktalar nelerdir?
Cosopt, Xalacom bu gruba örnektir. Bu ilaçlarda aslında iki farklı ilaç vardır
birlikte damlatıldıkları için kullanım kolaylığı sağlar. Bu ilaçları içindeki
her iki ilacın da etkili olduğu doktor tarafından ispatlandıktan sonra kullanmak
gerekir. Çünkü ilk seçenek olarak verilirse size faydası olmayacak ilaç veya
ilaçları da kullanmış olabilirsiniz.
İlaç tedavisini aksatmanız nelere yol açar?
Doktorunuz size ilacınızı reçete ettiğinde, evde tedavinin eksiksiz yapıldığını
farzeder ve tedavinizi bu yönde ayarlar. Sadece muayene zamanları ilacını
kullanıp diğer dönemlerde ilacının kullanımında tedbirsiz davranan bir grup
hastamız maalesef var. Bu hastalarımızın muayene günü göz basınçları normal
çıktığı halde glokomun ilerleyip ilerlemediğini anlamak için yapılan testler
bozulur. Doktorunuz yanlış kararla verebilir. Hiç gereği yokken ameliyat kararı
alınabilir. Bu yüzden evde belirtilen saatte ve sayıda ilacı kullanmanız çok
önemlidir.
Glokom tedavisinde laserin yeri nedir?
Laser tedavisinin birçok tipi vardır. Glokom haricinde başka göz hastalıklarında
da kullanılır. Bir ameliyat değildir. Muayene olurken kullanılan alete benzer
bir alet ile yapılır. Laser tedavisinden sonra evinize gidebilir ve günlük
aktivitenizi sürdürebilirsiniz.
Tüm glokom tiplerinde etkili değildir. Bazı tiplerde tedavinin ilk seçeneği
olurken, bazı tiplerde hiç kullanılmaz.
Glokom ameliyatı neden yapılır?
İlaçlar veya laser ile glokomunuz kontrol altına alınamamışsa veya glokomunuz
ileri düzeydeyse veya bazı glokom tiplerinde ilk seçenek olarak glokom ameliyatı
yapılır. Burada amaç göz basıncınızı düşürmektir.
Glokom ameliyatından sonra görmem artacak mı?
Hayır. Hatta genellikle ameliyattan sonra geçici bir süre kullanılan ilaçlara
ve/veya ameliyatın özelliğinden dolayı görmede azalma beklenmektedir. Birinci
ayda ameliyat öncesi görme düzeyine erişirsiniz.
Görmem artmıyorsa bu ameliyatı neden olayım diye düşünmüş olabilirsiniz.
Ameliyat glokomun yarattığı hasarı durdurmak için yapılır. Böylece gelecekteki
kötüleşme önlenmiş olur.
Glokom ameliyatım ile gözümdeki hasarlanma düzelecek mi?
Hayır. Göz sinirinde daha önce meydana gelmiş hasarların hepsi kalıcıdır.
Glokom ameliyatından sonra artık ilaç kullanmayacak mıyım?
Ameliyattan sonra ilaç kullanmamanız hedeflenir. Ancak hastalığınızdaki ilerleme
sonucunda ileride tekrar ilaç kullanabilir, belki yeniden ameliyat
olabilirsiniz. Tüm bu tedavilerin ortak amacı yaşamınızın sonuna kadar sizin
görüyor olmanızı sağlamaktır.
Glokom ameliyatının çeşitleri var mı?
Evet. Glokomun her tipine göre değişen teknikler var. Trabekülektomi, non-penetran
glokom cerrahisi ve tüp yerleştirilen glokom ameliyatı en sık yapılan
cerrahiler.
Trabekülektomi nasıl yapılıyor?
Çocuk değilseniz veya 15-20 dakika sakin yatabilecek biriyseniz ameliyatınız
sadece gözün uyuşturulması ile sağlanan anestezi ile yapılacaktır. Aksi taktirde
uyutularak da yapılabilir. Ameliyatta gözün beyaz kısmından girilerek tıkanan
göz sıvısı kanallarınız açılır. Bu işlem bıçaklar ile yapılır, laser
kullanılmaz. Ameliyatın sonunda kesilen yerler tekrar özel iplikler ile dikilir.
Ameliyattan belli bir süre sonra dıştan bakıldığında iz görülmez.
Non-penetran glokom ameliyatı nasıl yapılır?
Trabekülektomiye benzerdir ancak göz içine girilmeden yapılacağı için
komplikasyon olasılığı çok daha düşüktür. Dezavantajı ise her glokom tipine
yapılamaması ve maliyetinin fazla olmasıdır.
LASİK (gözlükten kurtulmak için miyop, hipermetrop ameliyatı) olacağım glokom
üzerine bir zararı var mı?
LASİK sonucu glokom olursunuz denemez. Ancak dikkat edilmesi gereken bazı
noktalar var. LASİK ile gözünüzün kornea (gözün önündeki saydam tabaka) tabakası
inceltilmektedir ve kırıcılığı değiştirilmektedir. Klasik yöntemler ile göz
basıncınız bu yöntemden sonra hatalı düşük çıkabilir, özel tansiyon ölçme
aletleri kullanılmalıdır. Göz tomografiniz LASİKden önce çekildi ise daha
sonrakiler ile mukayese etme olanağı ortadan kalkar. LASİK den sonra bir süre
kullanmanız gereken kortizonlu damlalar göz basıncınızı yükseltebilir.
Glokomlu hastanın katarakt ameliyatı farklı mı olur?
Hayır. Ancak daha zor olur. Katarakt ameliyatı komplikasyonsuz yapılırsa, glokom
üzerine olumsuz bir yük getirmez. Diğer kataraktlı hastalara göre daha erken
dönemde ameliyat yapılması, hem komplikasyonları azaltacağı, hem de glokom
muayenesi sırasında yapılan, hastalığın ilerleyip ilerlemediğini gösterici
testlerde, kataraktın yaptığı yalancı kötüleşmeleri bertaraf edeceği için
önerilmektedir.
Katarakt ve glokom ameliyatı birlikte yapılabilir mi?
Özel bazı glokom tipleri ve ileri glokomlu hastalar hariç genellikle
yapılabilir. Ancak katarakt ameliyatından sonra görülen erken dönemdeki
görmedeki artış, birlikte ameliyatlarda daha geç kazanılabilmektedir. Bunun
nedeni glokom ameliyatlarından sonra kullanılan bazı ilaçların görmeyi
bozmasıdır.
Hamilelik ve emzirme sırasında glokom hastalığımda bir değişiklik olur mu,
kullandığım ilaçlar çocuğa zararlı mı?
Hamilelik sırasında göz basıncı genellikle düşer. Glokomunuzda bir kötüleşme
beklenmez. Kullanılan tüm ilaçların çocuk için zararlı olmadığı
kanıtlanmamıştır. Bu yüzden dikkatli olunmalı, riskli bir durum yoksa özellikle
hamileliğin ilk üç ayında ilaç kullanılmamalıdır. Emzirme döneminde de aynı
dikkati göstermeliyiz. Bazı ilaçlar anne sütünden çocuğa geçebilmektedir ve yan
etkiler doğurur.