

Katı bileşiklerin saflaştırılması için iki yöntem kullanılır. Birincisi “kristallendirme” ve ikincisi “süblimleştirme” yöntemleridir.
Kristallendirme, katı maddelerin beraberlerinde bulundurdukları safsızlıklardan kurtularak saf halde elde edilme yöntemidir. Bu yöntem birkaç basamaktan oluşmaktadır;
a) Katı karışımın veya katı bileşiğin sıcak çözücüde çözünmesi,
b) Eğer çözünmeden kalan katı kısımlar varsa bunların sıcakken süzülmesi,
c) Süzüntünün kristallendirme tamamlanıncaya kadar kendi haline bırakılarak soğutulması,
d) Kristallerin süzülerek çözücüden ayrılması ve
e) Kristallerin uygun bir ortamda kurutulması.
Yukarıda sıralanan kristallendirme işlemi birkaç kez yapılırsa daha saf madde edilir. Kristallendirme için gerekli olan uygun çözücünün bulunması bazen çok zor olabilir. Çözücü seçiminde bazı teorik yaklaşımlar bulunabilir. Benzer yapıdaki bileşiklerin birbirlerini çözebildikleri bilinmektedir. Örneğin: Metanol (CH3OH), etanol (C2H5OH) ve asetik asit (CH3COOH) birer –OH grubu içeren bileşiklerdir ve bu bileşikler, birbirleriyle ve su ile karışabilme özelliğine sahiptirler. Polariteleri birbirine yakın olan maddeler birbirlerini çözerler. Su ile hidrojen bağı yapabilen bileşikler (-OH.-NH, -COOH grubu içerenler) su ve alkol gibi polar çözücülerde çözünüp apolar çözücülerde çözünmezler. Bunun için aşağıdaki işlemler uygulanmaktadır,
a) Maddeyi sıcakken çok çözüp, soğukta hiç çözmemeli,
b) Maddeyle tepkimeye girmemeli,
c) Kaynama noktası düşük olmalı,
d) Ucuz olmalıdır.
02.01. Benzoik Asit Sentezi: (Benzonitrilin Hidrolizi ile)
100 ml lik bir balona 2 ml benzonitril ve 25 ml % 10 luk sodyum hidroksit çözeltisi konur. Balona kaynama taşı konduktan sonra bir geri soğutucu takılarak 40-50 dakika kaynatılır. Karışım buz parçaları bulunan behere dökülerek asidik oluncaya kadar seyreltik HCl çözeltisi damla damla ilave edilir (pH kağıdı ile kontrol edilir). Bu sırada benzoik asit çöker. Çökelek süzülüp 15 ml saf su ile yıkanarak sıcak sudan kristallendirilir. EN: 122 oC.
02.02. m-Dinitrobenzen Sentezi
Bir çeker ocak içinde 100 ml lik bir balona 2.8 ml derişik H2SO4 konulur. Üzerine yavaşça ve muslukta soğutarak 2 ml derişik (dumanlı) HNO3 ilave edilir. Bu asit karışımına 10 g nitrobenzen karıştırarak azar azar katılır. Balona bir geri soğutucu takılıp sık sık çalkalanarak su banyosu üzerinde 30 dakika ısıtılır. Karışım soğutulur ve içinde 60 ml soğuk su bulunan bir behere kuvvetlice karıştırılarak dökülür. Katılaşan m-dinitrobenzen trompta süzülür ve su ile yıkanır. Ham ürün etanolden kristallendirilir. Verim: Yaklaşık 2.4 g. ve EN: 89-90 oC dir.
02.03. Aseton Semikarbazon Sentezi
1 g Semikarbazit hidroklorür ve 1.5 g kristalize sodyum asetat bir deney tüpü içine alınıp üzerine 10 ml su ilave edilerek çözünmesi sağlanır. Üzerine 1 ml aseton ilave edilir. Ağzı kapatılan tüp 10 dakika kadar şiddetle çalkalandıktan sonra buzlu su ile soğutulur. Oluşan aseton semikarbazon kristalleri süzülüp az miktarda soğuk su ile yıkanıp su veya seyreltik alkolden kristallendirilir. EN: 187 oC.
bu tepkimenin mekanizması aşağıdadır.
02.04. Siklohekzanon Fenilhidrazon
100 ml lik bir beher içinde 10 ml suda 1 g fenilhidrazin hidroklorür ve 1.5 g kristalize sodyum asetat çözülür. Oluşan çözelti bulanık ise 100 ml lik bir erlene süzülür. Bu karışımın üzerine 0.5 ml Siklohekzanon’un 8 ml sudaki çözeltisi ilave edilip erlenin ağzı kapatılarak çökelek oluşuncaya kadar kuvvetlice çalkalanır. Oluşan kristaller süzülüp 25 ml su ile yıkanır. Oluşan siklohekzanon fenilhidrazon seyreltik alkolden kristallendirilir. EN: 77 oC dir. Bu tepkimenin mekanizması asetonsemikarbazon tepkimesine benzerdir.