Güvenlik uygulamalarında X-Ray cihazları :
X-Ray cihazı nedir?
X-Ray cihazı kullanımı genel olarak çanta, bavul, koli, paket, zarf gibi cisimlerin güvenliği tehdit edici bir içerik taşıyıp taşımadığı ve ne tür bir içerik taşıdığının tespit edilmesinde kullanılan cihazlardır. Bagajı açmadan, içerisinde tehlikeli madde olup olmadığını, bagajın üzerinden X ışını geçirerek ekranda görevli tarafından izlenmesini sağlayan ve düşük radyasyonla çalışan cihazın kullanımı operatör eğitimi gerektirmekte olup, eşyaların kontrolünde kullanılan aletlerin başında gelir.
Son teknoloji ürünü X-ray cihazları organik ve inorganik maddeleri ayırtetmede mükemmel resim kalitesi sunabilen, sahip oldukları ileri X-RAY teknolojisi ve geliştirilmiş bilgisayar resim programları ile resim kalitesinde kesin netlik sağlayabilen, böylelikle bomba, silah, uyuşturucu gibi maddelerin tespitini rahatça yapabilen cihazlardır.
X-ray cihazı kullanım alanları :
Günümüzde eşyaların kontrolünde sıklıkla X-ray cihazları kullanılmakta, patlayıcı madde koklama (patlayıcı analiz) cihazları ise X-ray cihaz ile birlikte kullanılmaktadır. X-Ray cihazları; Havaalanları, limanlar, iş merkezleri, alışveriş merkezleri, askeri tesisler, kamu kurum ve kuruluşları, sınırlarda kamyon ve vb araçların içinin taranması ve yabancı madde tespitinde uyuşturucu ve patlayıcı dahil güvenlik gerektiren her alanda kullanılır. Çantalarda, bavullarda, pardesü cepleri gibi kişi üzerinde saklanan her türlü tehlikeli, ateşli silahlar ve metal türevi aletler özel tarama sistemi sayesinde monitör üzerinden kolayca görülebilir.
Güvenlik amacı ile x-ray cihazı kullanımı:
- Özel ya da kurumsal tesis veya bina girişlerinde ya da alışveriş merkezleri gibi korunması önemli alanlarda, giriş çıkış kapı ve noktalarında çanta ve paket muhteviyatının kontrolü için kullanılır.
- Güvenlik seviyesi özel alanlar için posta zarflarının ya da kargo paketlerinin içeriğinin tespiti ve kontrolü için kullanılabilir.
- Gümrük alanlarında ya da benzeri alanlarda conteynr veya tır yükünün kontrolü için kullanılabilir.
- Emniyet güçleri tarafından tespit edilen şüpheli paketlerin içerik kontrolü için kullanılabilir.
X-Ray cihazı nasıl çalışır ?
Bu güvenlik aletleri radyasyon yayan aygıtlar olup, x ışını ile çalışırlar.
X-IŞINI NEDİR?
Radyoaktif röntgen ışını (X ışını), tabiatta görünen ışık veya radyo dalgalarına benzeyen bir elektro magnetik ışınım biçimidir. Diğer ışınım türleri gibi X ışınları da, boşlukta yani vakumda yol alabilen ve ancak bazı maddelerin içerisinden geçebilen enerji dalgalarından oluşmaktadır. X ışınları çıplak gözle görülemezler ve elektro magnetik tayfın morötesi ışınları ile gamma ışınları arasında kalan kesiminde yer alırlar.
X-Ray cihazları hakkında bilgi :
X-Ray Cihazı üniteleri : Üç ana kısımdan oluşur. Bunlar;
- X ışını ünitesi : X ışınlarının gönderildiği, algılandığı ve eşyaların konulduğu taşıyıcı bandın bulunduğu kısım.
- Ekran : Aygıttan geçen eşyaların içinin görüldüğü yer (Monitor).
- Kontrol paneli : Aygıtı kontrol eden düğmelerin yer aldığı bölüm.
- Kontrol edilecek paket ve bagajlar, taşıma bandına aralarında en az 50 cm. ve geniş yüzeyleri banda paralel olacak biçimde konulmalıdır.
- Görüntüyü nitelendirmede zorluk çekilirse bagajın pozisyonu değiştirilerek tekrar cihazdan geçirilmelidir.
- İnceleme sırası; önce büyük, sonra küçük cisimler şeklinde olmalıdır.
- Bagajın içerisinde kesin fikir edinilemeyen durumlarda bagaj, sahibine açtırılarak kontrol edilmelidir.
- Aygıt çalışırken cihaz tüneline el sokulmamalı, taşıyıcı banda (konveyör) oturulmamalı, tünelin önünde ve arkasında bulunulmamalı, cihazın üzerine yiyecek-içecek bırakılmamalıdır.
- Canlılar hiçbir surette X-ray cihazıyla kontrol edilmemelidir.
- X-ray cihazı ile çalışan personelin maruz kalacağı radyasyonun belirlenen sınırları aşmaması için kullanılan X-ray cihazına uygun dozimetre kullanımı sağlanmalıdır.
- Dozimetre (Doz ölçer) : X-ray cihazı kullanan personelin maruz kaldığı X ışını dozunu ölçmek için kullanılan filmli karta denir. Dozimetre başka birine ödünç verilmez ve alınmaz. Toka ve giysilerin metal parçalarının yanına konulmaz. X-ray cihazlarının ve dozimetrelerin ölçüm ve kontrolleri Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından sertifikalandırılmaktadır.
X-Ray cihazından geçen metaller ekran üzerinde hangi renkte görünür ?
X-ray cihazları; organik ve organik olmayan maddeleri ekrana farklı renklerde yansıtır.
- Metal maddeler koyu mavi,
- Organik maddeler sütlü kahverengi ya da turuncu,
- Az yoğun maddeler ise yeşil renkte
ekrana yansırlar.
X-Ray cihazının zararları :
X-ışını sistemlerinin güvenilirliği gerekli kalibrasyon, kalite kontrolü ve bakımın doğru ve düzenli yapılması ile sağlanır. Genellikle X-ışını cihazının kurulma aşamasında kabul testi ve daha sonra da düzenli periyotlar dahilinde kalite güvence ve kalite kontrol testleri yapılmalıdır.
Kabul testi, cihazın istenen teknik özellikleri sağlayıp sağlamadığının test edilmesidir. Teknik şartnameler hazırlanırken X-ışını cihazları için ölçülebilecek tüm parametreler belirtilmiş olmalıdır. Özellikle, ünitenin radyasyon güvenliği yönünden denetimi yapılmalıdır.
X-ray cihazları düşük radyasyon yayarlar. Ancak bu zararlı radyasyondan zarar görülmemesi için bagajların geçtiği bölümdeki aramalar, özel kurşun kaplı kapalı kutu gibi bir yerde yapılır ve bunlar her ay periyodik olarak radyasyon bakımından kontrol edilir. Dolayısiyle kurşun ile kaplı oldukları için çevresinde bulunan insanlar zarar görmezler.
İnsanların üst aramaları ise kapı dedektörlerinden geçiş yapmak ve el dedektörü ile arama suretiyle yapılmaktadır. Bu nedenle insanlar bağajlar gibi x-ray cihazından geçmediklerinden radyasyon almazlar. Bu sebeple insanların bu tip x-ray cihazlarından geçerek kontrol edilmeleri yasak olup, insanlar sadece dedektör ile aranır.
Eğer x-ray cihazlarından geçen eşyaların içinde yiyecek ve içecek varsa, her ne kadar alınan radyasyon miktarı az olsa dahi, sık yapılan geçişlerde bavullara koyduğunuz besinlerdeki radyasyon miktarı da artar. Gıdalarda tek bir doz radyasyonun çok önemli bir zararı olmasa da aynı besinin iki veya daha fazla kere radyasyona maruz kalması halinde ise doğal olarak risk mevcuttur. Bu nedenle eğer taşıma zorunda iseniz bavullarda bulunan besinleri yeniden x-ray ışınına maruz bırakmadan hemen tüketmeniz gerekmektedir.
X-ray cihazının hamilelere zararları:
Tıp otoriteleri kesinlikle zararlıdır dememekle birlikte; sürekli X-ray cihazı yakınında çalışan anne adayı özel güvenlik görevlileri konuyu amirlerine ileterek başka göreve alınmalarını isteyebilirler.
Tedarik :
X-ray cihazı kiralama veya yeni satın alma yoluyla edinilebilir. X-Ray cihazı fiyatları yaklaşık olarak 10-90 bin Amerikan doları satış bedeli aralığındadır. Daha ucuz bir yöntem olması itibariyle part-time olarak kullanılacak kiralık x-ray cihazları ise markaları ve modelleri baz alınmak suretiyle yaklaşık olarak günlük Bin, Binbeşyüz USD mertebesinde olup, fiyatın yüksekliğine kullanılan teknolojinin yanısıra arıza, servis ve tamir maliyetleri de etki etmektedir.» X-Ray Cihazı hakkında