Sevgili okuyucularım,
Bu hafta okullar açıldı. Gündem eğitim ve öğretim ile ilgili yazılarla ve haberlerle doluyken benim şeker pancarı ve şeker fabrikalarına yönelik yazım ne kadar dikkat çekecek bilemiyorum ama en azından ben bir şeker fabrikası çocuğu olarak vicdani sorumluluğumu yerine getirmiş bir nebze de olsa kendimi rahatlatmış olacağım. Memleketimizin kanayan bir yarasına burada sizlerin huzurunda bir kez daha dokunacağım gözlerim dolu dolu.
Yenisoluk’ta ki 16 Haziran 2015 tarihli “ Türkiye’nin Şekeri Düştü” adlı yazımda pek çok konuyu anlatmıştım. Şimdi yazacaklarım ona sadece ekleme olabilir. Aslına bakacak olursak yazacak anlatacak çok şey var…
Bütün şeker fabrikaları son on yıldır zarar ediyor. Bazıları da satışa çıkarıldı. Devlet adeta mirasyedi bir çocuk gibi para lazım oldukça şeker şirketine el atıyor. Yılların birikimi şeker fabrikaları nasıl ki cumhuriyet döneminde Türkiye’nin kurtarıcısı olduysa ondan tam 90 yıl sonra yine Türkiye’nin kurtarıcısı oluyor satılarak(!)
Şeker fabrikalarının tarihçesine kısa bir göz attığımızda görüyoruz Cumhuriyet döneminde devlet desteğiyle kurumsallaşıp, ülkenin gözbebeği fabrikalarından biri haline gelmiş. 1930’lu yıllarda bakım ve onarım sıkıntıları nedeniyle içine makina fabrikaları entegre edilmiş. Bu fabrikalar o dönemde yalnızca şeker fabrikalarına değil endüstrideki birçok alana da hizmet vermiştir. Şeker fabrikalarının Türkiye’nin kalkınmasında çok ama çok büyük payı bulunmaktadır.
1925 yılında Uşak’ta Şeker Fabrikası kurma çalışmaları devam ederken yine aynı yılda Alpullu Şeker Fabrikası’nın temeli atılarak onbir ayda fabrikanın montajı bitirilmiş ve 26.11.1926 tarihinde fabrika işletmeye açılarak ilk Türk şekerini üretmiştir. 1933 yılına kadar ülkemizin şeker ihtiyacı bu iki fabrikanın üretimi ile kısmen karşılanmıştır. Daha sonra yeni şeker fabrikaları kurulması gerekli görülmüş, 1933 tarihinde Eskişehir Şeker 1934 yılında da Turhal Şeker Fabrikası işletmeye açılmıştır.
Ülkemiz için çok önemli bir konu ise Türkiye Şeker Sanayisinde 1974 yılında kurulan Afyon Şeker Fabrikası’nın önemli bir yerinin olması. Övünerek diyebiliriz ki Afyon Şeker Fabrikası, Cumhuriyet’in ilk eseridir. Çünkü tamamen yerli mühendis ve işçi ile yerli teknoloji ile kurulmuştur. Bütün projeleri Türk mühendisleri tarafından yapılmış, çelik konstrüksiyonu Karabük Demir Çelik Fabrikası’nda imal edilmiştir.
Şeker fabrikaları 2000 yılında 30 milyon TL zarar etmişken 2001 yılında özelleştirme karşıtı bir yönetim başa geçip bu cumhuriyet emaneti kurumun 55 milyon TL kâr edebileceğini kanıtlamıştır. Üstelik bu kârın sadece biriken stokların satılmasıyla sağlandığı dedikodusu dolaşırken aynı yönetim 2002 yılında tam 237 milyon TL kâr açıklamıştır. Fakat ne olduysa oluyor seçimlerin ardından değişen hükümet özelleştirme kapsamına alınması düşünülen böyle bir kurumun kâr ediyor olmasına katlanamayıp ilk iş olarak yönetimi değiştiriyor. Değişen yönetim ilk yılları olan 2003 yılında yüksek verimli bir kurum ele aldıklarından isteseler de zarar edemeyip 265 milyon TL. kâr açıklamak zorunda kalıyor. Daha sonra 2004 yılında kârı önce 83 milyon TL’ye ardından 2005 yılında da 44 milyon TL’ye düşürdükten sonra 2006 yılında 60 milyon TL zarar açıklayıp kendilerini haklı gösteriyorlar.
Sizin anlayacağınız yanlış tarım politikaları sayesinde şeker pancarı üretimini tamamen yok edecek bir tasarı düzenlenmiş olup bütün şeker fabrikalarını yok edecek, şeker üreticisini yok edecek onun yerine ithal ettiğimiz mısırdan elde edilen nişasta ile şeker üretiminin önünü açacak, bir kanun tasarısı çıkarılmıştır. Böylece Türkiye’de şeker pancarı üretimi yok olmuştur. Mısıra göre daha pahalıya gelen ama çok daha sağlıklı şeker üretilen pancar aynı zamanda havayı en çok temizleyen bitkiler arasındadır. Pancar üretiminin yok olması, Türkiye’de tarımsal çeşitliliğe vurulmuş bir darbe anlamına gelmekte ve yerli tarımın yok edilmesi sürecinde yeni bir aşamaya denk düşmektedir.
Üzülerek yazıyorum ki Avrupa’nın önder kuruluşları ile rekabet edebilecek seviyeye ulaşmışken zarar ediyor diye Adapazarı Şeker Fabrikası Ülker grubuna; Kastamonu, Kırşehir, Turhal, Yozgat, Çorum ve Çarşamba Şeker Fabrikalar en yüksek teklifi veren Ak-Can Şeker Sanayi ve Ticaret A.Ş’ye satılmıştır.
Gıda maddelerinde azami glikoz şurubu kullanım oranları AB ülkelerinde sıfıra doğru inerken Türkiye’de yükseliyor. Market ve pastanelerdeki tüm şekerli ürünler, glikoz şurubu içeriyor. Glikoz şurubu pankreas kanserine yol açıyor!!
Şeker Fabrikaları demek, sadece sanayide üstünlük ve kazanç değil aynı zamanda sağlıktı bizim için.
Şeker Fabrikaları demek, dürüstlüktü, adil olmaktı bizim için. Bir müdür kızı olarak -ki koskoca seker fabrikasında müdür olunduğunda validen ve kaymakamdan sonra gelen ikinci önemli devlet adamıyken- babam devletin malına en ufak bir zarar vermekten çekinir; makam arabasını ailesine kullandırmaz, gece kaloriferleri kapattırır, kendisine teklif edilen rüşvetleri geri teper, çimene kaçan topumu bekçi hep keserdi. Babam bekçiyi tembihlerdi:” Çimene kaçan top olursa önce benim kızın topunu keseceksin!” Öyle müdür kızı olup şımarmak ne mümkün!
Şeker Fabrikaları demek, komşuluktu, akrabalıktı, dostluktu. Memuru ve işçisi aynı kolonide aynı haklara sahip olan eşit hayat eşit haklardı. Öyle şimdilerin 300-500 kişilik bir fabrikalarından bahsetmiyorum. Bizler üç bin, beş bin kişinin yöneticiliğini yaptığı; kapısında bahçıvanı, odacısı, evinde her daim sıcak suyu olan dubleks villalarda büyüdük mütevazi hayatlarda. Adab-ı muaşeret kurallarıyla biz şeker çocukları 5 yaşında tanışırdık.
Şeker fabrikaları demek, sanat, kültür ve spordu aynı zamanda. Fabrikalarda sinema salonu, yüzme havuzu, basketbol, voleybol, futbol sahaları; tenis kortları ve dahi küçük bir golf dahası bile olurdu. Şeker Spor kulübü kurularak pek çok spor faaliyetlerine destek verilirdi. ( Güreş, futbol, basketbol,vb..)
Seker fabrikaları demek o şehri o ilçeyi o kasabayı kalkındırmak demekti. Alpullu, Turhal, Susurluk, v.s..
Seker fabrikaları demek bir okuldu aslında. Hepimiz için saygıyı, sevgiyi ve paylaşmayı öğrendiğimiz bir kocaman bir hayat okuluydu.
Şeker fabrikaları demek vefaydı. Orada kurulan arkadaşlıklar komşuluklar halen unutulmuyor. Bir gün bir bakmışsın o çocukluk anılarına o çocukluk arkadaşlarına rastlamışsın üstünden belki de 30-40 yıl geçmiş. Aynı sıcaklıkta ve aynı yakınlıkta bıraktığın yerden devam ediyorsun sanki, ayrılıklar hiç yaşanmamış gibi. Murat, Hande, Fulya, Tolga, Ebru, Çiğdem, Duygu, Suat, Eser,… Ne güzel anılar biriktirmişiz çocukluğumuzdan… Her biri Türkiye’nin en ücra köşelerinde şeker ilkokulunda ve şeker ortaokulunda okumuş doktor olmuş, psikolog olmuş, mühendis olmuş, avukat- savcı olmuş, öğretmen olmuş, sporcu olmuş, iş adamı olmuş, konusunda usta olmuş Türkiye’nin Şeker Çocukları!
Şeker fabrikaları demek bağlılıktı. 35 yılını şeker şirketine vermiş ve ona gönülden bağlı olan babamın son nefesine kadar yakasında taşıdığı rozetti.
İşte ne yazık ki Türkiye ekonomisine ve Türk toplum yapısına, kültürüne çok büyük katkısı olan bu koskoca kurum şimdilerde bitik durumda. Oysa Mustafa Kemal Alpullu Şeker Fabrikası’nı ilk ziyaretinde şunları yazmış:
“Alpullu Şeker Fabrikasını gezdim. Gördüğüm vaziyetten çok memnun kaldım. Müessesenin daha tevessü etmesini ve şimdiye kadar olduğundan fazla muvaffak olmasını dilerim. Memleketimizin her müsait mıntıkasında seker fabrikalarının çoğalması ve bu suretle memleketin şeker ihtiyacının temini mühim hedeflerimiz sırasında tanınmalıdır.”
Gazi Mustafa Kemal
Türkiye, cehalet ve yağmacılık altında her alanda yıkıma doğru dolu dizgin koştururken Livaneli’nin bir şarkısı takılıyor dilime ve uzağa bakıyorum çok uzaklara…
“ Yaralayan sözler gibi
Silinmeyen izler gibi
Zor zor yıllar “