b>Bitlis’te Osmanlı döneminden kalan tarihî evler, mirasçıların anlaşamaması ve sahip çıkmaması yüzünden yok olmayla karşı karşıya. Bitlis Kültür ve Turizm Müdürü Hüsnü Işıkgör, Bitlis’te 283 tarihi ev tespit ettiklerini ve bu evlerin restorasyonu için kendilerine sadece 13 kişinin müracaat ettiğini söylüyor.
Onarım işlemlerine başlamak için müracaat eden ev sahipleriyle sözleşme imzaladıklarını belirten Işıkgör’ü en çok sıkıntıya sokan ise evlerin mirasçıları. “Evle ilgili bir proje çıkarılıyor ve onarıma başlanıyor. Bitlis ve çevresinde 283 tarihî ev var. Fakat bize onarım için sadece 13 ev sahibi müracaat etti. Vatandaşların talep göstermemesinin en büyük nedeni ise mirasçılar.” diyor Işıkgör.
Bitlis’teki bütün tarihî evlerin Selçuklu ve Osmanlı döneminden kaldığını ifade eden Işıkgör şunları söylüyor: “Evlerin hepsinin tarihî değeri çok fazla. Fakat onarımı yapılmadığı için çoğu harabe gibi görünüyor. Duvarları taştan, tavanları ise odun ve toprak kullanılarak yapılmış tarihî evler çok sert ve soğuk geçen kış aylarında fazlaca yıpranıyor. Buna mirasçıların anlaşmazlıkları da eklenince evler tamamen yok oluyor.”
Bir tarihî evin yaklaşık 65-70 mirasçısının olduğunu, mirasçılar yüzünden evlerin tamiratının gerçekleşmediğinden yakınan Işıkgör, “Herhangi bir mirasçı ‘niye ben evle uğraşayım ki diğer ortaklar uğraşsın’ diyor. Sırf bu yüzden tarihî evler yok olup gidiyor. Mirasçı fazla olduğundan hiç kimse gelip bize ev konusunda müracaatta bulunmuyor. Lütfen tarihî evlerimiz konusunda duyarlı olalım ve tarihimizi koruyalım. Tarihimizi kendi ellerimizle yok ediyoruz.” diyor.
Ev yıkılıyor; ama mirasçılar yok Özcan Çiriş de tarihî evlerden birinin sahibi. 67 mirasçıdan biri olan Çiriş’in en önemli sıkıntısı ortakları ile bir araya getirip tarihî evini onaramamak. Çiriş içine düştüğü sıkıntıyı şöyle özetliyor:
“Benim de eski bir evim var. Aslında sadece benim demek doğru değil. Biz tam 67 mirasçıyız. 120 yıllık tarihi olan ev bize dedelerimizden kalmış. Şu anda yıkılmaya yüz tutmuş durumda. Evi onaramıyoruz. Çünkü mirasçılardan biri ‘ben yapacağım’ dediğinde diğerleri biz de ortağız diyor. Onun için evin tadilatı için kimse müracaatta bulunmuyor. Ev ilgisizlikten dolayı yıkılmaya başladı. Zaten mirasçıların her biri Türkiye’nin değişik illerinde oturuyor. Bunlardan vekâlet almak neredeyse imkânsız gibi.”
Bitlis’te 100 yıllık bir tarihî evin sahibi Abdullah Kalkan ise tüm olumsuzlukları göze alarak evini tamir etmeyi başarmış. Bu yüzden yıkılmaya yüz tutan onlarca tarihî yapı içinde Kalkan’ın evi adeta yeni gibi duruyor.
Bitlis’in tarihî evleri, çoğunlukla kesme taştan, çamur harçlı, düz, toprak, dolgu damlı bir veya iki katlı. İlk katlar toprak ikinci katlar ise genelde sal taşı adı verilen taşlarla ya da tahta döşemeyle yapılmış. Bitlis’teki mimari yapılarda göze çarpan en büyük özellik, duvarların kalın, kapıların küçük sahanlıklı oluşu. Bitlis evlerinde bulunan bir başka özellik ise tuvaletler evden bağımsız değil de modern evlerdeki tuvalet ve lavabolara benzer özellikler taşıyacak şekilde evlerin içinde kullanılmış. Bitlis evleri genellikle iki katlı olarak inşa edilmiş. Giriş katındaki bir oda ahır, diğer oda kiler olarak kullanılıyor.