Kocaeli Ne Zaman Şehir Olacak?
Rıfat Rafi
25 Ocak 2016 tarihli yazısı
Bu soruyu Kocaeli’de görev yapmış eski bir belediye başkanına yöneltmiştim. Şaşırmış ve “Kocaeli zaten bir şehir değil mi?” diyerek soruma soruyla cevap vermişti. Soruya soruyla cevap vermek her ne kadar İrlandalıların kullandığı bir taktik olsa da muhtemelen bu taktiğin gelişimi biz Türklerin eliyle olmuştur. Öyle ya; şaşırdığımız ya da içinde sıkıştığımız her çıkmaz karşısında, vereceğimiz cevaptansa cevabını almak istediğimiz bir soru taşırız heybemizde.
Evet, eski belediye başkanının da dediği gibi Kocaeli bir şehirdi. Milyonu aşkın nüfusu, ekonomik gelişmişliği, vergi rekortmenliği ile hem de Türkiye’nin lokomotif şehirlerinden biriydi. Eşsiz körfezi, sayısız limanları, devasa fabrikaları, gelişmiş endüstrisi ve görkemli sanayisi ile hem bölgenin hem de ülkenin önde gelen bir şehriydi. Böyle bir yer için “ne zaman şehir olacak?” sorusunu sormak abesle iştigal değil de neydi?
Oysa abesle iştigal etmediğim gibi laf olsun torba dolsun ticaretinde de değildim. Soruyu “şehir” kavramına getiriyor ve ısrarla merakıma cevap arıyordum. Özellikle Kocaeli’nin tanımlanmasında yerel siyaset ve yerel basında kullanılan dilin mahiyetini zihin dünyamda bir yere oturtmaya çalışıyordum. Koşullara göre yer değiştiren kavramların, yerli yersiz kullanılan tamlamaların zihinlerdeki karşılığını merak ediyordum. Zira konuştuğum dilin, düşüncemi de şekillendirdiğine inanıyordum.
Şimdilik burada duralım ve etrafta olup bitene biraz kulak kabartalım. Yereldeki siyasilerin herhangi bir demecinde Kocaeli’nin şehir tamlamasıyla birlikte ifade edildiğini duydunuz mu hiç? Ben duymadım. Siyasilerin demeçlerinde duymadığım gibi yerel basında da şehir ifadesine çok fazla denk gelmiyorum. Ne hikmetse konu Kocaeli olunca yapılan konuşmaların, verilen demeçlerin kahir ekseriyetinde Kocaeli, şehir olarak değil daha çok kent kavramıyla yan yana getirilerek ifade ediliyor. Örneğin bir yerde bayramlaşma yapılacaksa yapılan, kent bayramlaşması adıyla tarif ediliyor. Kent konut, kent kart, kent orman, kent konseyi, kent rehberi, kent ulaşımı, kentimiz falan derken Kocaeli hiçbir şekilde şehir olarak öne çıkarılamıyor.
Şimdi duralım ve İstanbul için kent ifadesini kullanmanın ne kadar yakışık alacağını bir düşünelim? “İstanbul Kenti” diyelim de bakalım ne oluyor? Söyleyişi bile dilimizi yoruyor. Üstelik zihnimizde de iğreti bir yansıma bırakıyor. Çünkü İstanbul’a kentlilik değil şehir olmak yakışıyor. Urfa, Mardin, Bursa gibi Konya’ya da şehir olmak yakışıyor. Peki, oralara şehir olmak yakışıyor da İstanbul’un hemen dibindeki Kocaeli neden kent ifadesinin iğretiliğine sıkıştırılıyor?
Öncelikle kent ile şehir kavramları arasındaki farka bakmamız gerekiyor? Kent yeni bir kavram değil, çok eski bir geçmişi var. Soğdakçadan dilimize girdiği söyleniyor ve şehirle aynı manaya gelen, büyük yerleşim yerleri için kullanılıyor. Şehir ise Farsça, o da yerleşim yerleri için kullanılıyor. Görünüşte anlam bakımından aralarında herhangi bir fark yok. Fakat her iki kelimenin de çağrışımlarımızda bıraktığı imgesel bir dünyası var.
Kent kavramı daha çok doğu bloku ülkelerinin gri soğukluğunu getiriyor aklımıza. Ya sanayi gürültüsünü ya da fabrika dumanını imliyor. Yeni kurulmuş ya da çimentosu henüz kurumuş bir yapıyı işaret eder gibi bir tazeliği barındırıyor. Daha çok betonu andırıyor. Kent daha mekanik, köksüz, sonradan olma bir işlerliği göze batırıyor. Tekniğin, gelişmişliğin, yeniliğin yanına yakışan bir edası var. Evveliyatını reddeden çağdaş reflekslerin kuruluğuna hakim. Bu anlamıyla ulusalcı bir tarafı olduğunu söyleyebiliriz. Bu yanıyla acaba kent kavramı, ateşli dil devrimcilerinden bir miras olarak mı Kocaeli’ye bırakıldı diye sorabiliriz? Sonuçta uzun bir CHP geçmişi var Kocaeli’nin. Belki de bu uzun geçmişin bıraktığı bir alışkanlık olarak “kent”leşti Kocaeli. Bilemeyiz. Asıl sosyolojik vakıa ise, onca yıllık geçmişlerine rağmen, AK Partili siyasilerin de hâlâ bu dili kullanıyor olması.
Şehir’e gelince; şehir daha çok eski ile yeninin buluşmasını çağrıştırıyor. Ayrıca Arapçadaki “şehrî” ile birlikte düşünüldüğünde meşhur, şöhretli, namlı yer anlamını da kolayca verebiliyor. Yine Arapçadaki otuz günlük zaman dilimini ifade eden “şehr” (Şehr-i Ramazan)’le birlikte düşünüldüğünde mekân gibi zamanı da içine alan bir derinliği öne çıkarıyor. Bu açıdan şehir hem mekânın kalbi hem de zamanın ruhudur. Şimdiyi geçmişin tecrübesiyle buluşturan, geleceği de şimdinin imkânıyla kurgulayan mekânsal bir devinim alanı olarak öne çıkıyor şehir. Kent gibi kuru değil, kökü derinlerde olan bir anlam bütünlüğü ortaya çıkarıyor. Mekânın görkemine katkı sunuyor. Kent estetikten yoksun bir apartman düzlüğündeyken, şehir her sütunu ayrı bir desenle güzelleştirilmiş asırlık konakları çağrıştırıyor. Eski bir musiki güzelliğinde, bütün tonlamalarıyla, tüm yeniliğine rağmen, mazisindeki derinliği vurguluyor. Sıcak ahşabın merhameti, işlenmiş mermerin haşyeti, dövülen demirin parıltısı, taş duvarın azameti, kerpiç damın bitmez şarkısı kımıldıyor şehirde. Velhasıl Kocaeli kent olmakla tüm bunlardan uzaklaştırılıyor. Mahrum bırakılıyor. O yüzden “Kocaeli ne zaman şehir olacak” sorusunu, “Kocaeli Şehri”, “Şehrimiz Kocaeli” tamlaması dillere yerleşene kadar tekrarlamakta fayda var. Özellikle belediye başkanları dâhil bütün bir siyasi erkânın bu tamlama konusunda ısrar etmesi gerekmektedir. Siyasetin dilinde kent kaldıkça yerel basının dilinde asla şehirleşmeyecektir Kocaeli. Unutmamalı ki dil öylesine var olan bir olgu değildir, aksine önemlidir, bilincin alt zeminidir. O zeminin köklerini kurutursak taşıdığımız bilinç köhne bir harabe olarak üzerimize çökecektir.
Şortlu Oğlan Tekmesi
Çocuk parkından silah yapmak
Yaşıyorsan ispat et
Ey Oğul
Gençlik saltanat mı istiyormuş?
Bir geri dönüşüm kütüphanesi ya da az olanın imkânı
Canlı Bombalara Kim Verir Can Suyunu?
Deist Olarak Kürt Gencinin Portresi
Kir
Fevziye Müezzinine Kılık Kıyafet Önerileri
Tüm Yazılarını Listele
Karabaş Mah. Şehabettin Bilgisu Cad. Cebesoy Sok. Esentığ Apt. Kat: 1 (Eski Valilik Karşısı) İzmit KOCAELİ
İzmit Telefon: (0 262) 325 41 00