Alışveriş yaparken kimin tavsiyesi daha etkili oluyor?
Bir medya dergisinin üç ayda bir yaptırdığı ‘Celebrity Güven Endeksi’, geçtiğimiz günlerde yine açıklandı. Türk halkının alışveriş yaparken tavsiyesine en çok güvendiği ünlüyü bulmaya yönelik hazırlanan anketten ilginç sonuçlar çıktı.
Sık sık yaptığı evliliklerle gündeme gelen ve yardımseverliğiyle bilinen Kadırgalı Seda Sayan açık ara birinci! Uğur Dündar, % 36 oy oranı ile listenin ikinci sırasına yerleşmiş bulunuyor. Genel seçimleri % 47’ye varan bir oy alarak kazanan Başbakan Recep Tayyip Erdoğan % 31’lik dilimle listenin üçüncü sırasında yer alıyor. Ancak, ‘Genel olarak hangi ünlü kişinin tavsiyesi marka tercihinizde etkili olur?’ sorusuna verilen cevaplardan oluşturulan liste, kabaca ‘en güvenilen ünlü listesi’ olarak yansıtılınca epey tartışmaya neden oldu. Böyle bir sorunun yanı sıra ‘güven’ listesinde adı birçok kez skandallara karışan isimlere de rastlanıyor; Türkiye’nin Cumhurbaşkanı ve Başbakan’ına da. Serap Ezgü ve İsmail YK gibi listeye hangi özellikleriyle girdiği anlaşılamayan isimler de yok değil.
Sosyoloji Profesörü Orhan Tekelioğlu, listenin ‘güven’ kelimesinden çok ‘bilinirlilik’ üstüne kurulduğunu ve topluma ‘en güvenilen ünlü’ şeklinde yanlış aktarıldığını söylüyor. Gazeteci-yazar Nedim Hazar ise Seda Sayan’ın kendisine de dâhil olmak üzere, “Seda Sayan gibi bir kızınızın olmasını ister miydiniz?” diye sorulsa daha ilginç sonuçlara rastlanabileceğini iddia ediyor.
Medya dünyasının önde gelen yayınlarından biri olan Media Cat dergisi, İpsos-KMG araştırma şirketine “Celebrity Güven Endeksi” başlıklı bir kamuoyu yoklaması yaptırdı. Her üç ayda bir yapılan araştırmanın amacı, Türk halkının yaptığı alışverişte en çok hangi ünlünün etkili olduğunu saptamak! 15 yaş üstü bin 200 kişiye sorulan ‘Genel olarak hangi ünlü kişinin tavsiyesi/ önerisi sizin marka tercihinizde etkili olur?’ sorusuna her yüz kişiden 51’i ‘Seda Sayan’ cevabını verdi. Bir ürünü satın alırken tavsiyesi dinlenecek kişiler listesinin ikinci sırasında % 36’lık bir payla gazeteci Uğur Dündar bulunurken, iktidara %47 oyla gelen AK Parti’nin Genel Başkanı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, ‘Celebrity Güven Endeksi’nde %31’lik oranla yer aldı. Ancak listede bulunan bazı isimlerin de daha önce isimlerinin bazı skandallara karışmış olması da araştırma sonucunun en dikkat çekici yönü. Bunlar arasında 17 milyon dolara Kanaltürk’ü satın alan Tuncay Özkan, Hürriyet’in “Tesettür faciası” asılsız manşetinin mimarı Uğur Dündar, Sauna Çetesi’yle adı anılan İbrahim Tatlıses ve sunduğu programda toplum ahlakına aykırı davrandığı için defalarca cezalandırılan Mehmet Ali Erbil bulunuyor. Her üç ayda bir yayınlanan anket, en son Mart verilerine gore düzenlenirken, Ocak 2008’de yayınlanan listedeki Tuncay Özkan, İsmail YK, Fatih Terim, Ata Demirer gibi isimler ise Mart 2008’deki sıralamasında yer alamadı. Onların yerine, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Tarkan, Petek Dinçöz gibi isimler listenin yeni yüzleri oldu.
Sürekli yapılan bu anketlerde bir önceki dönem yüksek sayılabilecek bir oy oranıyla listede yer alan ünlünün, sonraki dönemde listeye girememesi, bazı isimlerin daha önce bir takım skandallara gündeme geldiği halde Türk halkının en güvendiği isimler arasında yer alması, ankette siyasilerin de ‘ünlü’den sayılması, tablonun ilginç renklerinden. Ancak işin tuhaf yanı, tavsiyesine en çok güvenilen ünlüleri tespit etmeye yönelik hazırlanan anketin, genel olarak “En güvenilir ünlü” şeklinde değerlendirilmesi ve medyada da aynı ibareyle yer alması.
Biz de bu ilginç tabloyu, toplumu iyi okuyan gazeteci Nedim Hazar’a, popüler kültür ve toplum sosyolojisi üzerine çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Orhan Tekelioğlu’na ve bir magazin sitesi olan Medyatava’nın yazarı Ömer Özgüner’e yorumlattık. Karışık bir görüntü arzeden bu araştırmanın altında neler yattığını onlara sorduk.
Toplumsal ve siyasi olaylara değişik bir açıdan yaklaşan ve geniş bir okur kitlesine sahip olan Gazeteci Yazar Nedim Hazar, bu tür medyatik anketlerin bilimsel ve sosyal açıdan hiçbir kıymetinin olmadığını söylüyor. Güven kavramını oluşturan parametrelerin üç şehirde yapılan ve bir kaç yüz kişinin katılacağı anketlere bakarak yorumlanamayacağını ifade eden Hazar. ‘Gerçek’ ile ‘görünen’ arasında bazen uçurum olduğuna dikkat çekiyor. Tecrübeli Gazeteci, “Elimize mikrofon alıp ‘En çok hangi programları seviyorsunuz?’ diye insanlara sorduğumuzda, belgesel kanallar ve programlar ilk sırayı alacakır. Ancak gerçeğin bununla ilgisi yok. Bence sorun medya illüzyonunun oluşturduğu sanal bir gerçeklikle ilgilidir.” diyor. Hazar’a göre ‘güven’ ve ‘sempatik’ kavramları da birbirine karıştırılıyor. Ankette zirvenin ikinci sırasında bulunan Uğur Dündar örneğini değerlediren Gazateci Hazar, “Uğur Dündar duayen bir habercidir. Ancak habercinin kendisinden çok yaptığı haber güvenilir olmalıdır. Biz de ise haberden çok habercilik ön plana çıkar. Mevzu kuş gribine karşı Dündar’a film çektirmek meselesi değildir.” diyor. Anketin üst sıraları kadar alt sıralarını da ilginç bulduğunu anlatan Hazar sözlerine şöyle devam ediyor: “Öyle bir durum var ki; listenin üstündeki isimler ile altındaki isimlerin, taban tabana zıt olduklarını görmek mümkün. Nasıl bir güven mantığı Uğur Dündar ile Tuncay Özkan’ı aynı listede buluşturabilir ki? Ayrıca ‘Kızınızın Seda Sayan gibi olmasını ister misiniz?’ sorusu sorulsaydı, bu soruya Seda Sayan’ın kendisi de dahil olmak üzere verilecek yanıtı ilginç bulurdum mesela.” firstname.lastname@example.org
Prof. Dr. Orhan Tekelioğlu (Sosyolog):
Bir ünlünün kravatı, kendisinden daha güvenilir olabilir
Tüketiciyle ürün arasındaki bağı görmek için yapılmış bir endeks bu. Yani o endeks politikacıları kapsamamalı. Yani onların orada yeri yok, endekste bir problem var. Güvenilirlikte bir numara olursunuz da bir başka açıdan daha geride olabilirsiniz. Sekiz boyutu var bu tür endekslerin. Onlar açıklanmıyor. Sonuç açıklanıyor. Herhalde insanlara bir liste sunmuşlar ve o liste üzerinden seçmesini istemişler. Çünkü ürünle söz konusu ünlüler arasındaki bağlantıdan çok, bilinirlilik ve tanınılırlık üzerinden bir sonuca varılmış gibi görünüyor. Bir ünlünün kullandığı kravat, o ürünün satışını etkiler ama bu, onun güvenilir olduğu anlamına gelmez.
Medyatava Yazarı Ömer Özgüner:
Müessesenin bittiği yerde şöhret ön plana çıkar
Bence ünlüler soruluyor diye ünlülere güvendiğini söyleyen insanların bir sonucudur bu. Bir insana babana mı yoksa Seda Sayan’a mı daha çok diye sorulsa yanıt da farklı olur herhalde. Örneğin İbrahim Tatlıses’in hakkında açılan dava devam ediyor bildiğim kadarıyla. Ama insanların güven duyacağı müesseseler azalmışsa haliyle ismini çok duyduklarına itibar ederler. Bence sorun güven duygusununu tarifinde. Televizyondan insanlara para dağıtan biri, insanlara ev dağıtan siyasetçinin önüne geçebiliyor. Ama yine de birinci cümlede söylediğim gibi bu güven kelimesinin tarife ihtiyacı var. Hangi koşullarda kime güvenleceği bu yüzden önemli. Savaş sırasında bu anket yapılsa herhalde Ordu birinci çıkardı.
‘Skandal’ ünlüler güven listesinde!
Uğur Dündar: Türk halkı ona o kadar güveniyordu ki, Dündar’dan izin çıkmadığı sürece kimse tavuk ve yumurta yemiyordu, kuş gribi tehlikesinin yaşandığı günlerde. KMG’nin araştırmasında ikinci olan Dündar, hazırladığı program sayesinde kirli imalathaneler bir bir ortaya çıkıyordu. Gazeteciliğin duayeni olarak bilinen Dündar’ın, ‘Tesettür faciası’ başlığıyla Hürriyet gazetesinde yer alan haberi ‘yalan’ çıksa da vefakar Türk halkı Dündar’a güvenmeye devam ediyor.
İbrahim Tatlıses: Ocak ayında %15 kişinin güvendiği türkücü İbrahim Tatlıses’e, inananların sayısı arrtı ve mart ayında her yüz kişiden 26’sı güven duymaya başladı. Ancak Tatlıses ‘in ismi sahnelerin dışında da bir çok kez zikredildi. Örneğin, medyada sauna çetesi olarak geçen oluşumla ilişkili olduğu gerekçesiyle ifadesi alınmıştı. Ancak delil yetersizliğinden dolayı hakkında ‘takipsizlik’ kararı çıktı. Ayrıca, eski eşi Derya Tuna’nın ve Asena’nın uğradığı silahlı saldırıların da azmettiricisi olarak anılmıştı.
Mehmet Ali Erbil: Yaptığı televizyon programlarında yoplumun genel ahlak kuralları dışında tavır takındığı gerekçesiyle Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından defalarca uyarılan ve cezaya çarptırılan Erbil, geçtiğimiz günlerde kumar oynarken yakalandı. Polis baskını sırasında kumar oynanan evde bulunan 11 kişiden biri olan Erbil, mart ayına ait listede bulunmasa da daha önce defalarca Türk halkının en çok güvendiği isimler arasında yer aldı.
ZAMAN- PAZAR