... konulu sunumlar: "YEM ANALİZLERİ Tarımın temel iki üretim alanından biri olan hayvansal üretim, her şeyden önce insanoğlunun neslinin devamını sağlayan ve dengeli beslenmenin."— Sunum transkripti:
1
YEM ANALİZLERİ Tarımın temel iki üretim alanından biri olan hayvansal üretim, her şeyden önce insanoğlunun neslinin devamını sağlayan ve dengeli beslenmenin vazgeçilemez öğeleri olan et, süt ve yumurta gibi temel besin maddelerinin ekonomik üretimini kendine amaç edinmiştir. Hayvansal ürünler protein, mineral maddeler ve vitaminler başta olmak üzere insanın gereksinim duyduğu tüm besin maddelerini uygun oranlarda içeren, sindirimi kolay, kendisine has lezzet ve aromaya sahip göreceli olarak pahalı olan ürünlerdir Dünya ölçeğinde yapılan bir değerlendirmede, genel beslenme durumunun iyi olmadığı ve gelecek yüzyılda milyonlarca insanın açlık tehlikesi ile karşı karşıya kalacağı tahmin edilmektedir. Bunda en büyük etken nüfusun, besin maddeleri üretiminin iki misli hızla artmasıdır. Bu durum, dünyanın her yerinde hayvansal üretimin artırılması zorunluluğunu doğurmaktadır. Hayvansal üretimin artırılması ise genetik ıslah ve bakım- beslemenin iyileştirilmesi ile mümkündür. Sözü edilen bu uygulamalar içerisinde besleme düzeyi hayvanların verimini en fazla etkileyen unsurdur. Hayvansal üretimde en önemli masraf yemdir ve toplam girdinin yaklaşık %75-80’ni oluşturmaktadır. Bu durum, ekonomik bir hayvansal üretim için, bu alanda çalışan kişilerin yemler hakkında yeterli bilgiye sahip olması gerektiğine işaret etmektedir
2
«YEM» TANIMI NEDİR ??? Pratikteki deneyimlerin gösterdiği sınırlar içinde kalan miktarlarda ve koşullarda hayvanlara yedirildiğinde, hayvanın sağlığına zararlı etkisi olmayan, hayvanların yaşamlarını sürdürmelerini ve verim vermelerini sağlayan, hayvanların yararlanabileceği formlarda organik ve inorganik besin maddeleri içeren ve ağız yoluyla alınan tüm maddelere YEM denir.
3
Hayvanların yaşamlarını sürdürebilmeleri ve çeşitli ürünleri verebilmeleri için su, karbonhidratlar, protein, yağ, vitaminler, mineral maddeler gibi besin maddelerine gereksinimleri vardır. Hayvanlar bu besin maddelerini yedikleri yemler ile içtikleri sudan sağlarlar. Yemler, ot, saman, mısır, arpa, süt vb. çeşitli bitkisel veya hayvansal kaynaklı tamamen doğal ürünler olabilecekleri gibi, bunların işlenme artıkları veya yan ürünleri ve bütünüyle teknoloji ürünü maddeler de olabilirler. Mısır glüteni, buğday kepeği, kan unu, süt tozu, yağlı tohum küspeleri gibi ürünler işlenme artıklarını oluşturmaktadır. İleri teknoloji ürünü olan ve tamamen yapay olarak elde edilen aminoasitler, çeşitli vitaminler ve mineraller gibi bazı sentetik maddeler de besin değerine sahip oldukları için yem olarak tanımlanabilir. Yemler içeriklerinde bulundurdukları besin maddelerimin konsantrasyon derecesine göre sınıflandırılırlar: 1-) Yoğun (Kesif ) Yemler: Birim ağırlıkta yüksek oranda sindirilebilir besin maddesi içeren yemlere “yoğun (kesif) yemler” adı verilir 2-) Kaba Yemler: Birim ağırlıkta düşük oranda sindirilebilir besin maddeleri içeren yemlere ise “kaba yemler” adı verilir
4
YEMLERİN SINIFLANDIRILMASI Yem çeşitlerinin çok sayıda olması dolayısıyla asgari düzeyde sınıflandırma yapmak iki önemli yararı sağlamaktadıra: 1-) Yemlerin yakından tanınıp özelliklerini daha iyi bilinmesine yardımcı olur. 2-) Aynı guruba giren yemlerin birbirinin yerine kullanılabilme olanaklarını ortaya koyar ve yem karışımlarının hazırlanmasına yardımcı olur. Temelde yemleri sınıflandırmanın esas amacı, nitelikleri birbirine yakın olan yemleri aynı grup altında toplayıp bunların kısmen ya da tamamen birbirinin yerine kullanabilme olanaklarını açığa çıkarmaktır. Türkiye'de hayvancılık alanındaki resmi işlemlerde 1734 sayılı Yem Kanunu'nda yer alan sınıflandırma geçerlidir. Ülkemizde resmi olarak geçerli olan bu sınıflandırmada yemlerin elde edildiği kaynak esas alınmıştır. Bu durum, besin maddeleri içeriği bakımından aynı sınıf içerisinde yer almaması gereken bazı yemlerin bir arada yer almasına neden olmaktadır.
5
1. KABA YEMLER 1.1. Sulu Kaba Yemler Yeşil Yemler Doğal ve Yapay Çayır-Mer’alar Tek veya Karışık Yetiştirilen Yeşil Yemler Kök ve Yumru Yemler Kök yemler Yumru Yemler Yaş Meyveler ve Kabaklar Ağaç Dal ve Yaprakları Meyve Suyu ve Konserve Sanayi Artığı Posalar Sanayi Artığı Şilempeler Silajlar (=silo yemi =turşu) 1.2. Kuru Kaba Yemler Kuruotlar Baklagil kuruotları Buğdaygil kuruotları Baklagil-buğdaygil karışımı kuruotlar Saman, Kılıf, Kabuk ve Kavuzlar Baklagil samanları Buğdaygil samanları Kılıf, Kabuk ve Kavuzlar Kıtlık Yemleri (Kesler)
6
2. YOĞUN YEMLER 1. Dane Yemler Buğdaygil Dane Yemleri Baklagil Dane Yemleri Yağlı Tohumlar Diğer Tohum ve Kuru Meyveler 1. Endüstriyel Yemler Yağ Sanayi Yan Ürünleri Değirmencilik Sanayi Yan Ürünleri Fermantasyon Sanayi Yan Ürünleri Nişasta Sanayi Yan Ürünleri Şeker Sanayi Yan Ürünleri 1. Hayvansal Kaynaklı Yemler Süt ve Süt Ürünleri Su ve Rendering Ürünleri Hayvan Gübresi 2.4. Yemlik Yağlar 2.5. Tek Hücre Proteinleri 2.6. Protein Tabiatında Olmayan Azotlu Bileşikler 2.7. Mineral Ek Yemleri 2.8. Vitamin Ek Yemleri 2.9. Amino Asit Ek Yemleri 1. YEM KATKI MADDELERİ 3.1. Yemlerin Korunmasını Sağlayan Katkı Maddeleri 3.2 Yem Tüketimini Artırıcı Katkı Maddeleri 3.3. Sindirime Yardımcı Katkı Maddeleri 3.4. Büyümeyi Uyarıcı ve/veya Sağlık Koruyucu Katkı Maddeleri 3.5. Tüketici İsteğine Uygun Ürün Eldesi için Kullanılan Katkı Maddeleri 3.6. Metabolizmayı Değiştirici Etkiye Sahip Katkı Maddeleri
7
YEMLERİN DEĞERİ Hayvansal üretimin amacı et, süt ve yumurta gibi çok değerli insan gıdalarını üretmektir. Hayvanlardan sağlanan tüm bu verimler, yemlerle tüketilen çeşitli besin maddelerinin değişik yollarla işlenerek tekrar bir araya getirilmiş formudur. Buna göre herhangi bir yemin değeri denildiğinde bunun hayvanın vücudunda belli amaçlarla değerlendirilme gücü anlaşılmalıdır. Özetle, bir yem yedirildiği hayvanın sağlığı, gelişmesi, verdiği ürünün miktar ve kalitesi üzerine ne kadar yüksek bir etki sağlıyorsa o kadar değerli kabul edilir. Bu nedenle yemler enerji ve protein içeren yemler olmak üzere 2 ana grupta toplanmış ve bu iki grup yem hayvana birlikte verilerek hem enerjiden hem de proteinden daha fazla yararlanma olanağı sağlanmıştır. Benzer ayırım proteince zengin yemler arasında da yapılmış ve bazı aminoasitlerce zengin olanlar aynı aminoasitce fakir olanlarla bir araya getirilerek her birinin tek başına sağladığıyarardan daha fazlasına ulaşılmaya çalışılmıştır.
8
Yemlerin Fiziksel Analizlere Göre Değerlendirilmesi Yemlerin beş duyu organla belirlenebilen özellikleri fiziksel özellikleridir. Yemlerin en önemli fiziksel özellikleri; 1) Görünüş, 2) Koku, 3) Tat, 4) Sertlik, 5) İrilik, 6) Kaba yemlerde yaprak, sap oranı, rasyonda kaba/kesif yem oranı, 7) ve sıcaklıktır Duyu organlar yanında, bazı araçlar kullanmak suretiyle de fiziksel analizler detaylandırılabilir. Bu araçların başında büyüteç, mikroskop, hektolitre kabı, elek, terazi, vs. gelir. Büyüteç ve mikroskopla yapılan incelemede yemin yabancı madde ve yabancı tohum, zararlı maddeler ve böceklerle bulaşık olup olmadığı saptanır. Mikroskop ayrıca yemdeki zararlı mikroorganizmaların varlığı hakkında da bilgi verir. Hektolitre kapları dane yemlerin hektolitre ağırlıklarını bulmada kullanılır. Hektolitre kabının hacmine bağlı olarak yemin 100 litresinin ağırlığı bulunmuş olur. Hektolitre ağırlığı ile yem tanelerinin dolgun veya zayıf oldukları ortaya çıkar. Dolgun tanelerin hektolitresi cılız tanelere göre oldukça yüksektir Elekler, yem tanelerinin iriliğini saptamak ve iriliğin oransal miktarını belirlemek amacıyla kullanılır. Bunların delik çapları 1-3 mm arasında değişir. Eleklerden elenen yemler kullanılan eleklerin gözenek çaplarına bağlı olarak sınıflandırılır ve % elek altı olarak değerlendirilir. Terazi ile yine tane yemlerden 15 g tartılarak bu miktar yemdeki tane miktarı sayılır. Bu değerden yaralanılarak 1000 tane ağırlığı bulunur. Böylece tane ağırlığı hakkında bilgi edinilmiş olur.
9
Yemlerin Kimyasal Analizlere Göre Değerlendirilmesi Yem değerini belirlemede kullanılan kimyasal analizler iki grup altında incelenir. 1. Grupta besin maddeleri, ham protein, ham yağ, ham selüloz, ham kül ve nitrojensiz öz maddeler başlığı altında toplanır ve yem hakkında bu besin maddelerine bakılarak ilk özet bilgi edinilir. Bu analizler, Weende Sistemi’ne göre yapılır. Ancak bu analizlerde elde edilen sonuçların yemin besin madde bileşenleri bakımından kaba sonuçlar vermesi ve yemin gerçek besleme değerini göstermediği bilindiğinden, daha hassas analizlere gereksinimim duyulur. 2. Grupta toplanan analizler ise ilk grupta belirlenenlere ek olarak yapılan çok daha hassas analizlerdir. Amino asit, vitamin, yağ asidi, çeşitli beslemeyi engelleyici zararlı ve yabancı madde analizleri gibi kaba olmayan, oldukça hassas analizler sayesinde yemin besleme değeri hakkında gerçek fikir sahibi olunabilir.
10
SU: Herhangi bir yem maddesi doğal özelliklerine bağlı olarak belli düzeyde su içerirler. Su miktarı tane yem, kuruot ve samanlarda %10-12; yeşil ot ve silajlarda %40-80 arasında değişir. Tane yemlerde ve endüstri yan ürünlerinde (kepekler, küspeler, hayvansal kökenli yemler vb) su içeriğinin %10’dan fazla olmaması arzu edilir. Aksi takdirde depolama aşamasında oluşabilecek kızışmalar hem yemin bozulmasına hem de bu yemi tüketecek hayvanlarda bir dizi sağlık sorunlarına yol açar Kuru Madde (KM): Yemlerdeki su usulüne uygun olarak uçurulduktan sonra geriye kalan kısma “kuru madde” adı verilir. Kuru madde, o yeme ait tüm besin maddelerini içeren kısımdır. Herhangi bir yemin kuru maddesi ne kadar çok ise besin maddelerince zengin olma olasılığı o oranda yüksek olacaktır. Öte yandan, kuru madde analizi, yemdeki organik yapıda uçucu özellikte besin maddelerini içermez. Bu nedenle bu analiz sonucuna bakılarak yemin besleme değeri hakkında kesin fikir sahibi olunamaz HCL Asitte Çözünmeyen Kül: Bu analizle ham kül içinde gerçek kül yapısında olmayan maddeler tayin edildiğinden, hem yemin gerçek kül yapısı hem de kumlu maddeler içeriği hakkında daha detaylı bilgiler elde edilebilir. Böylece, ham kül analizinin yorumlanmasına yardımcı olur.
11
Organik Madde (OM): Organik maddeler, ham kül analizi sırasında kuru maddenin yanan bölümüdür. Bu maddelerin sindirilebilirliği arttıkça yem “yoğun yem” tersi durumunda da “kaba yem” özelliği kazanır. Kaba yemler daha çok sindirim sisteminde fiziksel doluluk sağlayarak hayvanda tokluk hissi oluşturmak amacıyla kullanılırlar. Organik maddeyi oluşturan temel besin maddeleri, ham protein, ham yağ, ham selüloz ve azotsuz öz maddelerdir. Toplam yem miktarından, ham kül analiz sonucu bulunan değerinin çıkartılması ile elde edilen bu değer, sadece yemin organik madde miktarını verir. Organik maddenin bileşenleri hakkında fikir vermez. Ham Protein (HP): Organik maddeler içerisinde nitrojen içeren tüm maddelere “ham protein” denir. Ham protein, kimyasal analiz sonucunda saptanan azot değerinin 6.25 (proteinlerin %16’sı azot; 100/16) katsayısı ile çarpılması sonucu bulunur. Bu şekilde bir işlemle gerçek protein özelliğinde olmayan maddeler de hesaba alındığından yemin gerçek protein değeri elde edilemez ve yanılgı oluşabilir. Özellikle protein yapısında olmayan azotlu maddelerce zengin kök yemlerde bu yanılgı daha yüksek olur. Gerçek protein değerinin saptanabilmesi için toplam amino asit tayini gerekir Ham Yağ (HY): Ham yağ grubu içinde daha çok eterde çözünebilen maddeler vardır. Bu nedenle ham yağ yerine çoklukla “Eter Ekstrakt Maddeler” ifadesi de kullanılmaktadır. Ham yağ değeri sadece yemin yağ içerini değil, eter içinde çözünebilen klorofil, yağda eriyen vitaminler, reçine, mumlar ve organik asitler gibi diğer materyalleri de içerir. Bu nedenle yemin gerçek yağ içeriği değil, toplam lipit içeriği hakkında bilgi verir.
12
Ham Selüloz (HS): Bitkisel kaynaklı yemlerin iskeletini oluşturan bu madde grubu, geviş getirenlerin dışındaki hayvanlar için güç sindirilebilen hatta hiç sindirilemeyen, dolayısıyla sadece sindirim sistemini doldurup fiziksel tokluk oluşturarak onun normal çalışmasına katkıda bulunan lignin, selüloz ve hemiselulozdan oluşan bir grup görünümündedir. Lepper metoduna göre analizi yapılır. Yemin toplam ham selüloz içeriğini fraksiyonlara ayırmadan verdiği için hassas bir analiz değildir. Gerçekte, ham selüloz değişik yem değerlendirme sistemlerinde örneğin Amerikan sisteminde (NRC), ADF ve NDF olarak detaylandırılmaktadır. NDF (Neutral Detergent Fiber) hücre duvarının lifli karbonhidratlarını (selüloz ve hemi-selüloz), lignin, ligninleşmiş ve sıcaklıkla zarar görmüş bir kısım proteinleri ve silisyum içerir. Bu fraksiyon, yemin özgül ağırlığı hakkında da fikir veren iyi bir göstergedir. Sindirim sisteminin hacimsel kapasitesi dikkate alındığında, NDF değeri ile hayvanın yemi tüketimi hakkında da fikir sahibi olunabilir. ADF (Acid Detergent Fiber) ise NDF içerisinden hemi-selüloz çıkartılarak elde edilir. Bu nedenle bu fraksiyon, yemin sindirilebilirliği hakkında ve hayvanın enerji alımı hakkında fikir veren iyi bir göstergedir.
13
Nitrojensiz Öz Maddeler: Yem içerisindeki N’siz öz maddeler nişasta ve şeker gibi kolay çözünebilen karbonhidratlardan oluşur. Şeker ve nişasta analizleri özel metotlarla ayrı ayrı saptanırken N’siz öz madde tayini için özel bir analiz yöntemi yoktur. Yemlerin besin madde yapısına ait şema incelenecek olursa söz konusu madde grubunun organik maddelerden ham protein, ham yağ ve ham selüloz değerlerinin çıkarılması ile elde edilir. Bir yeme ait N’siz öz madde miktarı aşağıdaki formülle bulunur; N’siz Öz Madde= Kuru Madde-(Ham Protein+Ham Kül+Ham Yağ+Ham Selüloz)
14
Yemlerin Sindirilebilirliklerine Göre Değerlendirilmesi Yemlerin klasik Weende analiz yöntemleriyle kimyasal kompozisyonlarının belirlenmesi onların potansiyel değerlerinin ortaya konması bakımından önemlidir. Ancak yemlerde bulunan besin maddelerinin yarayışlılığı ve kullanım etkinlikleri onların sindirilebilirliklerinin bulunmasıyla mümkündür. Yemlerin sindirilebilirlikleri üzerinden değerlerinin belirlenmesi daha çok içerdikleri organik maddeler veya organik maddeye ait bir kompenent üzerinde yürütülür. Yemlerin Sindirilebilirliklerinin Tayininde Kullanılan Metodlar: 1-) İn Vivo: Canlıda yapılan denemeler 2-) İn Situ: Canlı + Laboratuvarda yapılan denemeler 3-) İn Vitro teknikleridir: Laboratuvarda yapılan denemeler
15
In vivo teknik Kelime manası ile canlı materyal üzerinde demek olan bu teknikte, yemler doğrudan deney hayvanı üzerinde sindirilebilirlik testine tabi tutulur. Sindirim sisteminde hiçbir şeklide sindirilmeyen ve değişime uğramayan bir indikatör yardımıyla, yemdeki besin maddelerinin sindirilebilir kısmı bu besin maddelerinin yem ve gübredeki miktarları arasında saptanan fark üzerinden hesaplanır. Sindirilebilirlik denemelerinde sindirilebilirliği belirlenecek yem hayvanlara ölçülü miktarlarda verilir ve elde edilen dışkı toplanarak ölçülür. Buna "klasik sindirim denemesi" adı verilir. in vitro Teknik Yemlerin sindirilebilirliği, sindirim işlemlerinin taklit edildiği in vitro rumen sistemleri kullanılarak da hesaplanabilmektedir. In vitro sistemler daha doğru ve güvenilir olabilmektedir. Çünkü in vivo mikroorganizmalar ve enzimler, sindirim hızı ve düzeyini etkileyen belirlenemeyen faktörlere karşı daha hassastırlar. Kimyasal yöntemler daha hızlı ve daha iyi sonuçlar verirler. Buna karşın kimyasal yöntemler, rumen ortamında oluşan biyolojik sindirim süreçlerini yansıtmazlar. Herhangi bir in vitro rumen sisteminin başarısı, rumendeki olayları yansıtma derecesine bağlıdır.
16
in situ Teknik Bu teknikte, belli miktar yem, özel bir naylon kese (torba) içinde rumen ortamında belli süre ile inkübe edilir ve belli süre sonunda dışarıya alınır. Yani yemin üzerinde çalışılan fraksiyonunun rumende yıkılabilir veya yıkılamaz miktarı, yerinde belirlenir. Naylon kese tekniğinde kesenin gözenek büyüklüğü, örnek miktarının kese yüzey alanına oranı (mg/cm 2 ), yem örneklerinin partikül büyüklüğü, keselerin rumene yerleştirilme şekli, araştırmada kullanılan hayvana verilen rasyon, kullanılan hayvan türü, yemleme sıklığı ve kese içerisinde inkübasyon sonrası geriye kalan kalıntılara bakterilerin tutunma düzeyi gibi faktörler, elde edilen yıkılabilirlik düzeylerine etkilemektedir Yemlerin Enerji İçeriklerine Göre Değerlendirilmesi Yemlerin enerji değerleri belirlenirken kullanılan temel birimler kalori (cal) veya Joule (J) dür. 1 cal: 1 gr suyun sıcaklığını 14.5 °C den 15.5 °C a çıkarmak için gerekli olan enerjiyi ifade eder. 1 cal: joule'dür Yemlerdeki enerji değerlerinin belirlenmesinde etkili olan faktör hayvan tarafından mevcut enerjinin kullanılabilirliğidir. Bu olaylar sırasında çeşitli kademelerde enerji kayıpları da meydana gelir. Sindirim denemeleri yardımıyla saptanan enerji çevirimi ve ara basamaklardaki kayıplar aşağıdaki gibi şematize edilebilir. İnsanların tükettikleri besinlerde 1 kalori olarak tanımlanan gerçekte 1 kcal dir. Bu bakımdan insan ve hayvan yemleri enerji değerleri karşılaştırılırken bu ayırıma dikkat edilmelidir.
17
Yemlerin Enerji İçeriklerine Göre Değerlendirilmesi
18
Brüt (Toplam) Enerji (BE) Bir gram yem maddesinin tamamen yanmasıyla açığa çıkan ısı enerjisi varlığıdır. Yani, yemin kalorimetrede belirlenen yanma ısısının değerini ifade eder. Yemde mevcut enerjinin hayvan için kullanışlı olup olmadığı hakkında bilgi vermez. O nedenle de genelde kullanılmaz. Brüt olarak, yağlar enerji içerikleri bakımından karbonhidratlar ve proteinlerden daha fazla enerji içerirler. Proteinler de karbonhidratlardan daha fazla enerji içerirler. Yüksek enerji içeriği bakımından gözlenen farklılıklar bu maddelerin içerdikleri karbon ve hidrojen sayılarının oksijen sayılarına oranlarından kaynaklanmaktadır Sindirilebilir Enerji (SE) Bir yem maddesinin içerdiği toplam (brüt) enerjinin bir miktarı gübreyle dışarı atılmaktadır. Dışarı atılan bu bölümün toplam enerjiden çıkarılmasıyla kalan bölüme sindirilebilir enerji varlığı denir
19
Metabolik (Metabolizabl-Çevrilebilir) Enerji (ME) Sindirilebilen enerji içindeki bir miktar enerjide gerek idrar ve gerekse Metan gazı ile dışarı atılmaktadır. Kayıp olan bu miktarın sindirilebilir enerjiden çıkarılmasıyla geriye kalan enerjiye metabolik (metabolizabl = çevrilebilir) enerji adı verilir. Net Enerji (NE) Metabolik enerji ile ısı enerjisinin farkıdır. Net enerji, organizmanın yaşamını devam ettirmesi, ürün (et, süt, yumurta) verebilmesi ve mekanik iş için kullandığı enerjidir.
20
YEMLERİN DEĞERİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Yemlerin Üretim Aşamasında Etkili Olan Faktörler Yemlerin üretimi aşamasında, toprak, iklim, gübreleme, hasat zamanı ve diğer bazı faktörler yemlerin besleme değerini etkiler. 1. Toprak Bitkisel kaynaklı yemler toprağa bağımlı olarak yetiştirildiği için, besin maddeleri içerikleri toprakta bulunan yararlanılabilir besin maddeleri durumuna bağlıdır. Bunun yanı sıra bitkinin yetiştiği yöredeki fiziksel etmenler ve özellikle bitkinin su ve havadan yararlanma durumu da yem değerini etkilemektedir. Aynı bitki değişik topraklarda farklı bileşim göstermekte bu da besleme değerini bir ölçüde etkileyebilmektedir 2. İklim Öte yandan, iklimin farklı yemler üzerindeki etkisi değişik olmaktadır. Nitekim tane yemler iklimden daha az etkilendikleri halde, yeşil yemler üzerine iklimin etkisi fazladır. İklim, toprak ve diğer bazı etmenlerin de etkisiyle mısır, sorgum ve başka bazı bitkilerde fazla nitrat birikmesine neden olabilir. Bitki bünyesindeki nitrat düzeyi %0.07'yi geçtiğinde toksik etki yapmakta, %0.22 düzeyinde ise öldürücü olmaktadır. Ayrıca, yağışın fazla olduğu yıllarda yeşil bitkilerin su oranı arttığı için besin maddeleri oranı da düşmektedir. Bu koşullar altında bazıları hariç, genel olarak bitki bünyesinde mineral madde ve özellikle fosforik asit birikimi artar. Kurak dönemlerde ise ürün miktarı azaldığı gibi mineral madde içeriği düşer. Buna karşın organik madde içeriği yükselir
21
3. Gübreleme Gübreleme yem bitkilerinin besleme değerini diğer etmenlere göre daha yüksek oranda etkileyebilmektedir. Düzenli ve doğru gübreleme ile, ürün miktarı artırılabileceği gibi, besin maddeleri içeriği yüksek, kaliteli yem bitkileri elde etmek mümkündür. Gübreleme ve sulama yaprak/sap oranını artıracağı için protein içeriği üzerine de olumlu etki yapar. Gübreleme ile, daha önce belirtilen toprak reaksiyonunun bitki bileşimi üzerindeki olumsuz etkisinin de giderilmesi söz konusudur. Nitekim kireçleme ile toprak reaksiyonunun düzeltilmesi sonucu bitki besin maddelerinin ve ürün miktarının artırılması mümkündür 4. Hasat Zamanı Yeşil yem bitkilerinin ilk sürgün verdiği dönemde bünyesindeki organik maddeler basit bileşikler halindedir. Gelişme çağı ilerledikçe bu bileşikler büyük moleküllü bileşikler haline dönüşürler. Böylece, azotlu bileşikler, amino asit, amid maddeler ve proteine, basit şekerler ise nişasta ve selüloza dönüşürler. Bu nedenle genç bitkilerin protein içeriği yüksek, selüloz içeriği ise düşüktür. Bitki olgunlaştıkça selüloz içeriği arttığı gibi bitki hücre duvarlarında odunlaşma (lignification) da artar. Bu nedenle bitki olgunlaştıkça sindirilme derecesi ve dolayısıyla besleme değeri düşer. Bitkilerin olgunlaşmaya bağlı olarak sindirilme derecesinin düşmesi enerji içeriğini de olumsuz yönde etkilemektedir
22
5. Diğer Faktörler a-) Yemlerin saklanma koşulları b-) Yemlerin kullanım koşulları c-) Yemlerin işlenmesi koşulları d-) Isıtma veya kaynatma işlemi e-) Kavurma işlemi f-) Fermantasyon işlemi g-) Melaslama işlemi h-) Tuzlama işlemi
23
GIDA-YEM-GÜBRE Analizlerinde UV-Vis Spektroskopisi Kullanımı LT-2 Gıda-Yem-Gübre Analizleri
24
UV-Vis çözeltilerde analit konsantrasyonunu hızlı ve ucuz tayinini sağlayan bir metottur. Analit bileşiğin ne olduğu bilinmesi durumunda, kantitatif analizlerin yapıldığı bir yöntemdir. UV-Vis analizi nedir?
25
Rutin analizler için geniş çapta kullanılır Hastaneler Petrokimya endüstrisi Gıda endüstrisi* Kalite kontrol labortuvarları Kimyasal biyolojik üretim tesisleri UV-Spektroskopinin kullanım alanı
26
Laboratuvarlarda UV-Vis sıvı kromatografi cihazları ile eşlenik dedektör olarak kullanılabilir Kromatografik ayırmanın sağlanması durumunda karışımdaki farklı bileşenler tayin edilebilir UV-Vis göreceli basit ve ucuz dedeksiyon sistemine sahiptir.
27
UV-Vis spktrometresinde analit bileşiği içeren çözeltinin bulunduğu küvettenn 180nm-1100nm dalga boyu aralığındaki ışınlar geçirilir. Küvetteki çözeltide bulunan analit UV veya görünür bölge ışınlarını absorplar. UV-Vis nasıl çalışır?
28
Spektroskopi (Madde ile ışın etkileşimi) c = λν c = vakumda ışığın hızı (2.998 x 10 8 m/s) λ = dalgaboyu (m) v = frekans (Hz) E = hc/ λ = hcv (Fotonun enerjisi) h = Planck sabiti (6.626 x Js) v= frekans (m -1 )
29
I₀ çözeltiye gönderilen ışının şiddeti I çözeltiden çıkan ışının şiddeti
30
Çözelti tarafından absorplanan ışımanın miktarı, aşağıdaki parametrelere bağlıdır: 1- Analit konsantrasyonu(C) 2- Çözeltinden geçen ışımanın yol uzunluğu(L) 3- Belirli dalgaboyundaki ışımyı adsoplama kapasitesi (E) Mor: nm Lacivert: nm Mavi: nm Yeşil: nm Sarı: nm Turuncu: nm Kırmızı: nm UV-Vis nasıl çalışır?
31
UV-Vis Spektrofotometresinin blok şeması
32
Çift ışınlı UV-Vis spektrofotometresi
33
Lambert-Beer kanununa göre çözeltideki analit konsantrasyonu ile absorbans arasında: A = ɛ lc eşitliği geçerlidir Absorbans Epsilon İlgili analit bileşiğin belirli dalgaboyundaki molar absorptivite katsayısı. Yol uzunluğu Analit konsantrasyonu
34
Lambert Beer kanunu-1 Geçirgenlik (T) = P/P 0 P 0 veya Io : numune çözeltisine gelen ışıma, P veya I : numune çözeltisini terkeden ışıma, b veya L :ışının çözelti içinde aldığı yol. P = ışıma miktarı-ışın şiddeti (ışımanın birim alana düşen enerji miktarı)
35
Absorbans (A) = log (I/I 0 ) = -log (T) Beer kanunu: A = εLc ε = molar absorptivite katsayısı (M -1 cm -1 ) L = ışıma yolu uzunluğu (cm) c = analit konsantrasyonu (M)
37
UV-Vis spektrum belirlenen dalgaboyu aralığında tarama yapılırken (-X ekseni), bir veya daha fazla analitin absorpsiyonunu verir (-Y ekseni) UV-Vis Spektrumu Y-ekseni absorbans X-ekseni dalgaboyu (nm)
38
Örnek: Potasyum Permanganat (KMnO 4 )Analizi Potasyum permanganat kullanma sularında dezenfekisyon amacıyla kullanılır. Analizin amacı:UV-Vis ile Potasyum Permanganatın sudaki konsantrasyonu kabul edilen sınırlar içindemidir?
39
Potasyum permanganat(KMn0 4 ) mor renkli sulu çözelti vermekte ve 500 – 550 nm aralığında absorpsiyon vermektedir. 1-) Maksimum absorbans için spektrum taranır 2-) Standart KMnO 4 çözeltileri hazırlanır: 1ppm, 20ppm, 40ppm, 60ppm, 80ppm 3-) Standart çözeltiler kullanılarak kalibrasyon doğrusu çizilir 3-) Kalibrasyon doğrusunun eşitliği kullanlarak Molar absorptivite katsayısı hesaplanır (doğrunun eğimi). 4-) Bilinmeyen miktarda analiti içeren numune çözeltisinin absorbansı okunur ve doğru denklemi veya Lambert Beer eşitliği kullanılarak hesaplanır.