Akbank Sanat Blog > Beyaz Perdede Caz Esintisi
“Round Midnight”tan “Miles Ahead”e BEYAZ PERDEDE CAZ ESİNTİSİ Yazı: Busen Dostgül Zaman içinde evrilen ve sayısız parçalara bölünen caz, özellikle bu türe gönül veren isimlerin yaşantıları ile her daim farklı sanat disiplinlerinde kendine yer bulmuştur. Fotoğraf, resim, sahne sanatlı gibi birçok alanda cazla iç içe birçok üretim, sanat tarihinin özel sayfalarında yer alıyor. Aynı şeyi sinema için de rahatlıkla söyleyebiliriz. Caz müziği, sinemanın upuzun tarihi boyunca yalnızca filmlere eşlikçi müzikler olarak değil, birçok hikayeyle karşımıza çıkıyor. Bu sene caz dinleyicilerini en çok heyecanlandıran filmlerin başında gelen ve Don Cheadle’ın hem ilk yönetmenlik denemesi olan hem de başrolünde yer aldığı Miles Davis biyografisi Miles Ahead’den hareketle, kimisi kurgu kimisi gerçek hikayelere dayanan caz filmlerini mercek altına alıyoruz. Miles Ahead (2016) - Yön: Don Cheadle Caz dünyasının ikon müzisyenlerinden Miles Davis’in hayatını anlatan Miles Ahead filminde, ünlü aktör Don Cheadle hem kameranın karşısına geçerek Davis’i canlandırıyor hem de filmin yönetmenliğini yapıyor. Sanatçının hayatına alışılmışın dışında bir açıdan bakarak, 1970’lerin ortalarında müzisyen olarak aktif olmadığı döneme odaklanan film, Miles Davis’in kendisi ile mücadelesinin yanı sıra Ewan McGregor’un canlandırdığı peşine takılan bir gazeteci ve Emayatzy Corinealdi’nin canlandırdığı eşi Frances Taylor ile olan ilişkisini de konu alıyor.Whiplash (2014) - Yön: Damien Chazelle Son yılların en çarpıcı müzik filmleri arasında kendine yer bulan Whiplash, vurucu hikayesiyle hem sinema dünyasında hem müzik sahnesinde epey konuşulmuştu. Amerikalı caz davulcusu Buddy Rich’i kendine örnek alan bir davul öğrencisi ile sert mizaçlı bir öğretmenin arasındaki katı kurallar ve sert diyaloglara dayalı ilişkiyi anlatan Whiplash, J.K. Simmons’a En İyi Yardımcı Oyuncu Oscar’ı kazandırmıştı. Whiplash‘in caz eğitimini fazlasıyla stres dolu bir biçimde anlatması beraberinde birçok tartışmayı da beraberinde getirmişti.Sweet and Lowdown (1999) - Yön: Woody Allen Kendini caz efsanesi Django Reinhardt’ın ardından dünyanın en iyi gitaristi olarak tanıtan kurmaca karakter Emmett Ray’in hayallerle dolu dünyasını konu alan Woody Allen imzalı Sweet and Lowdown’da Sean Penn, Uma Thurman, Samantha Morton gibi oyuncular başrollerde yer alıyor. 1954 yapımı Federico Fellini filmi La Strada’daki mitolojik ve hayali dünyadan ilham alan Allen’ın Sweet Lowdown’u, 1930’ların caz sahnesine dair zihin açıcı ipuçları taşıyor. Filmin ana karakteri olan Emmett Ray, Woody Allen filmografisinin en ustaca tasarlanmış karakterlerinden biri olarak öne çıkıyor.Ray (2004) - Yön: Taylor Hackford Yedi yaşından sonra görme yetisini kaybetmesine rağmen içindeki müzik aşkını durduramayan ve kendine Nat King Cole’ü idol alarak, adını caz tarihine “Deha” (The Genious) lakabıyla yazan Ray Charles’ın hayatının 30 yıllık bir periyodunu işleyen Ray filminde Jamie Foxx’u başrolde izlemiştik. Filmin 2004’teki prömiyerine katılması planlanan ancak birkaç ay öncesinde hayatını kaybeden Ray Charles’ın caza dair hissettikleri ve müzikal tavrı film sayesinde ilk kez bu kadar yakından karşımıza çıkmıştı. Efsanenin çocukluk yıllarından uyuşturucu problemlerine birçok detayı gözler önüne seren film, sinema tarihinin en etkileyici biyografik yapımlarından biri olarak anılıyor.The Legend of 1900 (1998) - Yön: Giuseppe Tornatore Bir yolcu gemisinde terkedilmiş bir şekilde bulunan ve geminin teknik işlerinden sorumlu olan Max Tooney isimli çalışan tarafından büyütülen bir bebeğin hikayesinin anlatıldığı 1998 yapımı The Legend of 1900, müziğin hayat değiştirebilme gücüne işaret eden etkileyici bir yapım. Danny Boodman isimli gizemli karakterin büyüdükçe piyano ile arasında kurduğu bağ ve enstrümanında bir virtüöz haline gelişini konu eden filmde müzisyenler arasındaki iletişim ve rekabet de işleniyor. Pulp Fiction’dan tanıdığımız Tim Roth’un başrolünde yer aldığı filmde ayrıca ünlü caz piyanisti Jelly Roll Morton da karşımıza çıkıyor.Bird (1988) - Yön: Clint Eastwood Caz dünyasında “Bird” lakabıyla tanınan efsanevi saksafoncu Charlie Parker, henüz 34 yaşında hayatını kaybetmişti. Parker’ın çocukluğundan ve yetişkinlik döneminden gerçek görüntülerin eşliğinde hazırlanan filmin yönetmenliğini yapan Clint Eastwood, aynı zaman bu yapımı sanatçıya adamıştı. Charlie Parker’ın hayatına dair bazı gerçeklere yoğunlaşan filmde özellikle eşi Chan Parker, trompetçi Dizzy Gillespie ve yakın dostu olan bir diğer trompetçi Red Rodney ile olan ilişkiyi izliyoruz.Round Midnight (1986) - Yön: Bertrand Tavernier Bertrand Tavernier’in yönettiği 1986 yapımı filmde, gerçek bir müzisyen olan saksafoncu Dexter Gordon’ı hayali karakter Dale Turner rolüyle izliyoruz. Caz tarihinin belki de en fazla üretimin yapıldığı yılları olan 1950’lerde yaşayan ve cazın bu temposuna ayak uydurmaya çalışan Dale Turner’ın Paris’ten aldığı bir teklifi kabul etmesinin ardından gelişen buruk olayları konu alan Round Midnight’ta Turner’ın karakteri için iki önemli müzisyenden ilham alınmış: Bud Powell ve Lester Young.