Amerikan Senatosu İstihbarat Komitesi’nin beş yılda hazırladığı rapor, CIA’in 11 Eylül saldırılarından sonra yurtdışındaki gizli merkezlerdeki terör şüphelilerine uyguladığı işkenceleri deşifre etti. Raporda, tutuklulara sistematik şiddet uygulandığı, sorgulama yöntemlerinin söylenenden çok daha vahşice olduğu belirtildi. CIA’in, hukuksuzlukları yetkililer ve kamuoyundan gizlemek için de yanlış yönlendirme yaptığı belirtildi. ABD Başkanı Obama, raporun yayımlanmasına destek verdi.
Senato İstihbarat Komitesi’nin Başkanı Demokrat Senatör Diane Feinstein, “CIA’in sorgulama yöntemleri bazı noktalarda işkenceye dönüştü.” dedi. Feinstein, orijinali 6700 sayfa olan raporun 524 sayfalık gizlilik derecesi kaldırılmış yönetici özetini kamuoyuyla paylaşırken, CIA’in hukuksuz eylemlerini ABD’nin değerlerine ve tarihine ‘leke’ olarak nitelendirdi. ABD Başkanı Barack Obama, yaptığı yazılı mesajla raporun yayımlanmasına destek verirken, beş yıl önce iptal ettiği CIA tutsak sorgulama programını ‘sorunlu’ bulduğunu, Amerika’nın dünyadaki imajına ‘kayda değer zarar’ verdiğini kaydetti. CIA direktörü John Brennan ise Başkan’dan farklı şekilde daha çok savunmacı bir dil kullandı. Brennan, raporda varılan sonucun aksine, yapılan sorgulamalarla binlerce Amerikalının hayatını kurtaran ‘değerli istihbarat’ elde edildiğini öne sürdü.
Vietnam gazisi Cumhuriyetçi Senatör John McCain de işkence karşıtı raporun yayımlanmasını olumlu bulurken, partisindeki çoğunluk görüşüyle ters düştü. Cumhuriyetçiler ve diğer CIA savunucuları, en çok IŞİD’e karşı savaşında ABD’yi zor duruma düşüreceği gerekçesiyle raporun zamanlamasına karşı çıktı. ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’nin raporun yayımlanmasının ertelenmesi teşebbüsünün akim kaldığı bildiriliyor. Muhtemel saldırılardan dolayı tüm dünyadaki Amerikan misyonlarında güvenlik tedbirleri artırıldı.
Senato raporunda, CIA’in 2002 ile 2007 arasında ‘geliştirilmiş sorgulama teknikleri’ kullanarak yürüttüğü istihbarat toplama programının hukuksuz kısımlarının dönemin Bush yönetiminden de gizlendiği belirtiliyor. Dönemin CIA yetkilileri, işkenceci ajanlar, taşeron uygulamacılar ve ilgili Amerikan yönetimi yetkililerine yönelik cezaî bir işlem çağrısında ise bulunulmuyor. İşlendiği iddia edilen suçların çoğu mürur-u zamana (zaman aşımı) uğramış bulunuyor. ABD’nin imzaladığı anlaşmalara aykırı olan uygulamaların uluslararası hukuki yaptırımlar getirip getirmeyeceğini ise zaman gösterecek.
RAPORDAKİ BAZI ÖNEMLİ BULGULAR:
CIA gizli sorgu ve işkence mekanlarında şimdiye dek açıkladığı gibi 97 değil, 119 kişiyi tutsak etmiş. Terör zanlılarından en az 29’u haksız yere ya da yanlışlıkla alıkonulmuş. 39 tutsak işkenceye maruz kalmış.
Romanya, Polonya, Afganistan, Tayland, Litvanya gibi ülkelerdeki anlaşmalı CIA hapishanelerinde tutsaklara uygulandığı iddia edilen bazı eza ve işkenceler: Uzun süre çıplak ve zincirli şekilde beton zemine yatırıp ölümüne sebep olma, tıbbî gereklilik olmadığı halde makattan sıvı gıda verme, boğuyor gibi yapma, cinsel tacizle, kendisini ve ailesini öldürmekle tehdit, sadece hacet giderebileceği bir kovanın bulunduğu hücrede uzun süre karanlıkta bırakma, çıplak şekilde 72 saat ayakta tutma, tokatlama, duvarlara çarpma, küçük kutuların içine sokma, uykusuz bırakma, buz banyosu.
183 kez suni boğma teşebbüsünün ardından, 11 Eylül’ün planlamacılarından Halid Şeyh Muhammed’in ağzından köpükler gelmiş ve zihinsel problem yaşamış. Ebu Zubeyde’ye de 83 kez aynı uygulama yapılmış ve 266 saat boyunca tabut büyüklüğünde kutularda tutulmuş.
Bazı CIA sorgulamacıları, işkencelerden dolayı görev değişikliği istemiş. Merkezdeki amirleri yaptıkları ihbarları sümenaltı etmiş.
Senato komitesi, CIA’in altı milyondan fazla iç yazışmasını incelemiş.