Transkript
1
2
3 TÜRK DİASPORASI VE TÜRK DÜNYASI VİZYON 2023 Editör Dr. Almagül İSİNA İSTANBUL
4 TASAM YAYINLARI, Uluslararası İlişkiler Serisi İSTANBUL, Nisan 2014 ISBN: Graphic design: Creatica Baskı: Kültür Sanat Basımevi Balaturka Binası, Akçin Sokak, No. 3, Fener-Balat, İstanbul, TR Tel: (pbx) Faks: İlk Basım 2014 türk diasporası ve türk dünyası vizyon 2023 Editör: Dr. Almagül İSİNA İstanbul: Tasam Yayınları, s. 14x21 cm (Tasam Yayınları) ISBN:
5 5 İÇİNDEKİLER SUNUŞ...11 AÇIŞ KONUŞMALARI...13 KAZAKİSTAN 2050 STRATEJİSİ Garifolla YESSİM...41 FRANKOFONİ (FRANSIZCA KONUŞAN ÜLKELER TOPLULUĞU) TÜRK DÜNYASI İÇİN BİR MODEL OLABİLİR Mİ? Hayati AKTAŞ, Cemil Doğaç İPEK...45 KAZAKİSTAN 2050 STRATEJİSİ NDE TÜRK DÜNYASI BİRLİĞİ Kamal BURHANOV E YAKLAŞIRKEN TÜRK KAVRAMI VE TÜRK DÜNYASI Sinan OĞAN...53 TÜRK DÜNYASI İŞBİRLİĞİNDE ORTAK NOKTALAR Aydın İDİL...57 AVRUPA YA GÖÇ ÜN 50. YILINDA KAZAK DİASPORASI NIN BUGÜNÜ VE GELECEĞİ Abdulkayyum KESİCİ...59 KAZAKİSTAN IN DİASPORA POLİTİKASI Gülnara MENDİKULOVA VİZYONUNUN NERESİNDEYİZ? Veyis GÜNGOR...77 DÜNYADA DİASPORA STRATEJİLERİ: TÜRK DİASPORASI İÇİN ÖNERİLER Bahri Can ÇALICIOĞLU...79
6 6 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 DÜNYA KAZAK BİRLİĞİ VE FAALİYETLERİ Botagöz UATKAN...87 TÜRK KÖKENLİ GÖÇMEN DİASPORASI VE ZEYTİNBURNU MEKÂNINDA ÖRGÜTLENME İZLERİ Yasemin CAKIRER ÖZSERVET TÜRK DİASPORA VİZYONU Burhanettin CARLAK ÖZBEKİSTAN IN KALKINMA MODELİ: SÜREKLİLİK, SÜRDÜREBİLİRLİK VE DEVAMLILIK (ANA İLKELER VE TEHLİKELER) Nazokat KASYMOVA TÜRK DÜNYASINDAKİ SİYASİ VE EKONOMİK İŞBİRLİĞİNİN GÜÇLENDİRİLMESİNDE KÜLTÜREL İLİŞKİLERİN ÖNEMİ Abdulvahap KARA KÜRESELLEŞME SÜRECİNDE TÜRK CUMHURİYETLERİ VE TOPLULUKLARININ 2012 YILI VİZYONUNA DAİR BİR DEĞERLENDİRME Abdulkadir YUVALI ORTA ASYA TÜRK CUMHURİYETLERİ 2023 YILINDA NEREDE OLACAKLAR? Ahat ANDİCAN TÜRK DÜNYASI ÇALIŞMALARINDA KALİFİYE PERSONEL VE ORTAK KAMUOYU İHTİYACI Aybala POLAT TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDA ENTEGRASYON SÜRECİNE İLİŞKİN BAZI HUSUSLAR Ali ASKER...149
7 7 YURTDIŞI TÜRKLERIN GELECEĞİ Gürsel DÖNMEZ TÜRK DİASPORA VİZYONU 2023 Muhsin TÜRKYILMAZ TÜRK DİASPORASI VE TÜRK DÜNYASI VİZYON 2023 Fikret TÜRKMEN TRAKYA TÜRKLERİ VE ÇÖZÜM BEKLEYEN SORUNLARI Işık SADIK AHMET ERMENİSTAN DA TÜRK VE TÜRKİYE ALGISI Hasan OKTAY VİZYON 2023, GELECEK YÜZYILIN STRATEJİSİ? Nurettin NEBATİ BÜYÜK GRUP KİMLİĞİ KAVRAMI ÜZERİNE Vamık VOLKAN EN STRATEJİK STRATEJİ: GELİŞMİŞ ÜLKELERİN AR-GE ALTYAPILARI VE TÜRK DÜNYASI İÇİN ÖNERİLER Saleh SULTANSOY KÜRESEL KAMU DİPLOMASİSİNDE TÜRK DİASPORASI-2023 PERSPEKTİFİ TÜRK DİASPORASI İÇİNDE KKTC NİN YERİ VE TÜRKİYE İLE İLİŞKİLERİ Hakkı ATUN IRAK TÜRKLERİNİN SİYASİ GELECEĞİ Habib HÜRMÜZLÜ AVRUPA BİRLİĞİNDE (AB) TÜRK TOPLULUKLARI Nevzat YALÇINTAŞ...231
8 8 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 KÜRESEL KAMU DİPLOMASİSİNDE TÜRK DİASPORASI: 2023 PERSPEKTİFİ Esra HATİPOĞLU DOĞU TÜRKİSTAN MESELESİNİN TAHLİLİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Ömer KUL TÜRK ÇİN İLİŞKİLERİNİN GELİŞMESİNDE TÜRK DİASPORASININ ROLÜ NE OLMALI? İsmail CENGİZ ERMENİLER 2015 İÇİN HAZIRLANIYOR İdris BAL ERMENİ DİASPORALARI VİZYON 2015 VE TÜRK DİASPORALARI VİZYON 2023 Hakkı KESKİN ERMENİSTAN İŞGALİ VE AZERBAYCAN Hanım HALİLOVA YAKLAŞINCA Ümit ÖZDAĞ TÜRK DÜNYASI VE ERMENİ İLİŞKİLERİNE FARKLI BAKIŞ Hanifi ÇAKIR TÜRK DÜNYASI DIASPORALARI; KARABAĞ PROBLEMININ HELLINDE BIRGE FƏALIYYƏT ISTIQAMƏTLƏRI Ilgar Ilkin BAYRAMALİYEV BAĞIMSIZLIKLARININ ÜÇÜNCÜ ON YILINDA ORTA ASYA TÜRK CUMHURİYETLERİ VE TÜRKİYE İLE İLİŞKİLERİ: GENEL BİR DEĞERLENDİRME Pınar AKÇALI...301
9 9 TÜRKİYE NİN KAFKASLARA VE TÜRKİSTAN A AÇILAN BİLİM PENCERESİ Hacali NECEFOĞLU TÜRKİYE- KAZAKİSTAN İLİŞKİLERİNDE BAĞIMSIZLIK SONRASI BİLANÇO: DEMOKRASİ VE MİLLİLEŞME ÜZERİNE BİR YAKLAŞIM Kürşad ZORLU AZERBAYCAN DA YÖNETSEL ALANDA YENİDEN YAPILANMA VE İNOVATİF GELİŞİM STRATEJİSİ Recep REHİMLİ TÜRKİYE NİN BAĞIMSIZ TÜRK CUMHURİYETLERİYLE İLİŞKİLERİNDE İNSAN ODAKLI DIŞ POLİTİKAYA GEÇİŞ Y. Emre GÜRBÜZ YURTDIŞINDAKİ TÜRKLERİN DİASPORALAŞMA SÜRECİ VE DIŞ POLİTİKAYA ETKİSİ Fatma PEHLİVAN DİASPORA GELECEĞİ AÇISINDAN BÜTÜNLEŞME STRATEJİSİ Dzamila STEHLİKOVA AVRUPA DAKİ TÜRK TOPLUMUNUN YAPISI VE DEVLET POLİTİKALARINA ETKİSİ Hasan KANBER RUSYA DAKİ ÖZBEK NÜFUSUNUN DİASPORALAŞMA SÜREÇLERİ Juliboy ELTAZAROV TÜRK DÜNYASINDA İNSAN ODAKLI BÜTÜNLEŞME SÜREÇLERİ Askar UMAROV BALKANLAR TÜRK CUMHURİYETİ: 2023 E DOĞRU Fikrim DAMKA...397
10 10 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 TÜRK DÜNYASINDA EDEBÎ İLİŞKİLER Yakup DELİÖMEROĞLU KAZAKİSTAN 2050 STRATEJİSİ-EBEDİ DEVLET FORMÜLÜ Kayrat SAK ORTAK KÜLTÜRÜN OLUŞTURULMASINDA ÖĞRETMEN, ÖĞRETİM PROGRAMI VE DERS KİTAPLARININ ROLÜ VE ÖNERİLER Emine KOLAÇ TÜRK DÜNYASINA YÖNELİK İKİ PROJENİN TANITIMI Süer EKER TÜRK HALKININ BİRLİĞİNE DAİR Aydos SARIM AVUSTURYA DAKİ TÜRK DİASPORASI VE SORUNLARI Adnan DİNÇER TÜRK TARİHİNE BİR YOLCULUK Olcas SÜLEYMENOV TÜRKİYE VE MERKEZİ ASYA ÜLKELERİ: AVRASYA İŞBİRLİĞİ PERSPEKTİFLERİ Timur ABİDOV DÜNYA TÜRK FORUMU İSTANBUL DEKLARASYONU...453
11 11 SUNUŞ TÜRK DİASPORASI VE TÜRK DÜNYASI VİZYON 2023 ana temalı 2. Dünya Türk Forumu (DTF) Nisan 2013 tarihlerinde İstanbul da TA- SAM tarafından düzenlenmiştir. 1. DTF Toplantısı nda olduğu gibi, bu Forum da Türk Diasporaları, Türk Dünyası ndan diplomatlar, üst düzey devlet görevlileri, politikacılar, düşünce kuruluşları, sivil toplum temsilcileri, uzmanlar, akademisyenler ve medya mensuplarının katılımı ile gerçekleşmiştir. Türkiye Cumhuriyeti nin 100. kuruluş yıldönümü 2023 yılını sembolik bir milat kabul ederek, ülkemizin geleceğine ışık tutmak üzere, bir düşünce ve sivil toplum kuruluşu olan TASAM ın inisiyatifi ve T.C. Cumhurbaşkanlığı Himayesinde başlatılan Türkiye nin Stratejik Vizyonu 2023 projesi ilgili otoritelerin katkıları ile 7 yıldır sürdürülmektedir. Türkiye nin büyüklüğü, ekonomisi, bölgesel konumu, küresel alandaki varlığı gibi nedenlerle Türkiye nin Stratejik Vizyonu 2023 konsepti, sadece Türkiye yi değil, bütün Türk Diasporalarını ve Türk Dünyası nı yakından ilgilendirmektedir. Burada geliştirilecek stratejilerin bütün Türk Dünyası nda ve diasporalarında önemli bir sinerji yaratması ihtimali yüksektir. Dolayısıyla 2. Dünya Türk Forumu nun bu stratejinin geliştirilmesine Türk Dünyası nın ve Diasporalarının katkısını almak amacıyla Türk Diasporaları ve Türk Dünyası Vizyon 2023 ana teması ile gerçekleştirilmesine karar verilmiştir. Kuşku yok ki 2023 ; sembolik bir hedefi ve stratejiyi ortaya koymaktadır. Ancak 2023, stratejinin zaman boyutunu somutlaştırmak bakımından önemli bir imkan da sağlamaktadır bir tamamlanma/bitiş anlamına gelmemektedir e kadar oluşturulacak zihinsel, kurumsal ve siyasi altyapı 2050 leri, 2071 ler, 2123 leri belirleyecektir. Bir motivasyon unsuru olarak belirlenmiş olan 2023 için önümüzde 10 yıllık bir süre bulunmaktadır. Bilindiği üzere kardeş Türk Devletleri için de 2023, bağımsızlıklarının 30. Yılı ve sonrası vesilesi ile anlamlı bir tarihtir.
12 12 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon Dünya Türk Forumu nun Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 ana teması altında hem Türkiye konusu analiz edilmiş, hem de çevre ülkeler başta olmak üzere geniş çevredeki komşular ve Türk Dünyası nın sürece vereceği katkı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Forum da 3 gün boyunca 12 oturumda Türk Dünyası ve Türk Konseyi 2023 Vizyonu, Türk Diasporaları 2023 Vizyonu, Bağımsızlıklarının 30. Yılında Türk Devletleri Vizyonu, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı Vizyon 2023, Vizyon 2023 Gelecek Yüzyılın Stratejisi?, Küresel Kamu Diplomasisinde Türk Diasporası 2023 Perspektifi, Ermeni Diasporaları Vizyon 2015 ve Türk Diasporaları Vizyon 2023, Türkiye ve Bağımsız Türk Cumhuriyetleri İlişkilerinde Bilanço ve Yeni Arayışlar, Yurtdışındaki Türklerin Diasporalaşma Süreci ve Dış Politikaya Etkisi ve Ortak Türk Kültürü - Vizyon 2023 Konuları ele alınmıştır. 2. Dünya Türk Forumu nun birinci gününde ilk Forum la oluşturulan Âkil Kişiler Kurulu Toplantısı da gerçekleştirilmiştir. Kurul şu isimlerden oluşuyor: Büyükelçi Halil AKINCI, Prof. Dr. Ahat ANDİCAN, KKTC Eski Başbakanı Hakkı ATUN, Dr. Veyis GÜNGÖR, Prof. Dr. Hakkı KESKİN, Prof. Dr. Kadırali KONKOBAYEV, Prof. Dr. Onur Bilge KULA, Prof. Dr. Emine GÜRSOY NASKALİ, Anar RIZAYEV, Olcas SÜLEYMENOV, Prof. Dr. Vamık VOL- KAN ve Prof. Dr. Nadir DEVLET. 2. DTF nin Türk Cumhuriyetleri, Türk Dili Konuşan Dost ve Akraba Toplulukları ve diğer yönetimler ile her geçen gün sayısal ve niteliksel olarak güçlenen başta Avrupa olmak üzere dünyadaki Türk Diasporası arasında bir işbirliği zemini oluşturulmasına da katkıda bulunduğuna inanılmaktadır.
13 13 AÇIŞ KONUŞMALARI Süleyman ŞENSOY TASAM Başkanı Sayın Bakanlarımız, Çok Değerli Büyükelçiler, Çok Değerli Valilerimiz, Hem Türkiye den hem Dost ve Kardeş Türk Devletlerinden Katılan Milletvekillerimiz, Çok Değerli Sivil Toplum Kuruluşlarının Temsilcileri, Medya Mensubu Arkadaşlar, Hanımefendiler, Beyefendiler, Teşrifinizden ötürü şükranlarımı arz ediyorum. Tabi aramızda Profesör Nevzat YALÇINTAŞ, Profesör Olcas SÜLEYMENOV, Profesör Ahat ANDİCAN gibi, Kıbrıs ın çok değerli eski Başbakanlarından Hakkı ATUN Beyefendi gibi çok duayen büyüklerimiz de var. Onların huzurunda, tekrar 2. Forum vesilesiyle burada bir arada olmaktan duyduğum memnuniyeti tekrarlıyorum. Yine 1. Dünya Türk Forumu nun başarılmasında çok büyük katkısı olan dönemin Mardin Valisi şu anda da Edirne Valisi olarak görev yapan Hasan DURUER Beyefendi de burada, kendisine tekrar şükranlarımızı yineliyorum Türk Dünyası Kültür Başkenti Eskişehir in Valisi Dr. Kadir KOÇDEMİR beyefendi de burada kendilerine de şükranlarımı arz ediyorum. Tabi açılış konuşması sayısı fazla, örnek olmak için konuşmamı mümkün olduğunca kısa tutmaya gayret edeceğim yılı sonunda Dünya Türk Forumunun birincisini çok geniş bir katılımla gerçekleştirmiştik. Türk Dünyasında bugüne kadar yapılan toplantılar daha çok bağımsız Türk devlet-
14 14 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 leri ve bazı özerk cumhuriyetlerle sınırlıydı. Türk diasporaları dediğimiz farklı ülkelerde yaşayan azınlıkları kapsamıyordu bu toplantılar. İlk Forum la birlikte hem Türk Dünyası hem de Türk diasporaları kavramı kapsamında mümkün olduğunca çerçeveyi geniş tutmaya çalıştık. Aynı çerçevenin genişliğini 2. Forum da da gözettiğimizi siz de göreceksiniz. Bu anlamda Türkiye dışında diğer dost kardeş ülkelerin diasporalarının ve ilgili kurumlarının ilgisi için de yine tekraren katkıları, katılımları ve teşrifleri için teşekkür ediyorum. İlk forumda kabul edilen deklarasyona göre çok şey yapıldı ve mesafe kat edildi. Bunların en önemlilerinden birisi Akil Kişiler Kurulu nun oluşturulmasıydı. Çalışmalara yön ve vizyon verecek, gerektiğinde operasyonel görev yapacak heyet 12 kişi olarak oluşturuldu ve ilk toplantısını dün çok başarılı bir şekilde gerçekleştirdi. Sonuçlarını da ayrıca arz edeceğiz yılı içerisinde bu kurulun danışma görevi dışında Türk Dünyası ile ilgili bir sorunla ilgili ya da jenerik bir konuyla ilgili operasyonel görev üstlenmesini de istiyoruz. Bu konuda mutabakat var. Fakat görevin ne olacağı konusunda ilgili kurumların da görüşlerini alarak önümüzdeki günlerde netleştireceğimizi söylemek isterim. Şüphesiz yaşadığımız dönemde dünya, tarihin kırılma noktalarından birini yaşıyor ve çok boyutlu bir dünya sistematiği şekilleniyor. Çok kutuplu yeni bir sistem kuruluyor ve buna bağlı olarak da olağanüstü bir rekabet ortamında farklı yeni parametreler beliriyor. Bildiğiniz gibi TASAM olarak yedi yıldır Türkiye nin stratejik vizyonu 2023 projesini de yürütüyoruz ve son 5 yılında da Sayın Cumhurbaşkanımızın bu Proje ye himayeleri var. Bu projede ulaştığımız en temel sonuçlardan bir tanesi: bu çok boyutlu rekabete dayalı olarak üç temel trendin dünyayı etkisine aldığı ve alacağı. Bunlar mikro milliyetçilik, entegrasyon ve öngörülemezlik olarak şekilleniyor. Mikro milliyetçilik ve entegrasyon bir birine zıt gibi gözüküyor. Bu zıtlık doğru ama iki trend aynı anda ilerleyen süreçler. Çünkü çok sayıda küçük ülkenin uluslararası sistemde kendisini göstermesi mümkün olmadığı için mikro milliyetçiliğe paralel entegrasyonun da çok hızlı bir şekilde dünyanın bütün bölgelerinde Avrupa Birliği deneyimini büyük ölçüde model alan, ilham alan bir yaklaşımla kurumsallaştığını görüyoruz. Bu üç parametre içerisinde Türkiye de dost, kardeş devletler de çok önemli dönemlerden geçiyorlar. Önümüzdeki 10 yılda ne yapacakları yüzyılın kalanında nerede olacaklarını belirleyecek. Dolayısıyla, sadece din, dil, tarih, coğrafya gibi etmenlerin bizi kurtaracağını, bizi bu çok boyutlu rekabette başarılı kılacağını zannedersek yanılırız diye düşünüyorum.
15 15 Türkiye başta olmak üzere dost ve kardeş devletlerin önündeki zihinsel eşiğin medeniyet, refah ve teknoloji üretecek bir insan kaynağına ulaşılması, bu insan kaynağının yüksek katma değer üretecek bir ekonomik sistem ortaya çıkarması, bu ekonomik sistem neticesinde de uluslararası işbirlği ve iş paylaşımında ciddi pay alınması şeklinde yeni bir reçetenin önümüzde durduğunun altını çizmek isterim. Böyle bir çerçeve içerisinde Türkiye nin 2023 Vizyonu na benzer biçimde, 2040 ı, 2020 yi ve 2030 u hedef alarak benzer projeksiyonlar yapan Kazakistan, Özbekistan, Azerbaycan gibi dost kardeş ülkeler olduğunu biliyorum. Tüm dost kardeş Ülkelerin kendi iç dinamiklerinde, dış dinamiklerinde ve diasporalarında ortak bilince, ortak hareket etme kültürüne hizmet etmek ve kendi ülke merkezlerini güçlendirmek noktasında çok büyük çalışmalara ihtiyaç olduğu kanaatindeyim. Bu anlamda hem kardeş Türk devletleri arasında hem de onların diasporaları arasındaki ilişkilerin derinleşmesine ve Ülkelerin gelecek vizyonlarına, diasporalarının da katılımı ve destek vermesi noktasında bu forumun önemli stratejik katkı sağlamasını diliyorum. Tabi içerisinde yaşadığımız dönemde, mikro milliyetçilik olgusu, birçok yan ve alt kavramlarla yeniden tartışılıyor. Ama Türklük dediğimiz kavramın özellikle son 1000 yıldır İslâm ın vücut bulmuş hâli olduğunu, istense de bir etnik kökene indirgenmesinin mümkün olmadığını, bu özelliğini en az 1000 yıl önce kaybettiğini ve bir medeniyet çerçevesi olarak şekillendiğini görmemiz gerektiğini düşünüyorum. Çünkü böyle bir medeniyet çerçevesi içerisinde değil de Türklüğü bir etnik köken olarak algılarsak, hem tarihi mirastan hem de bu tarihi mirasın yüklediği gelecekten ve sorumluluktan da mahrum kalacağımızın altını çizmek istiyorum. Çünkü İslâm ın temsili noktasında vücut bulunan bir medeniyet çerçevesi; Türk medeniyeti çerçevesi anlayışının hem bölge için, hem Türk devletlerinin kendileri için, hem de insanlık için önemli bir denge unsuru, alternatif bir umut olduğunun da tarihsel mirasa bakarak altını çizmek isterim. Bu anlamda kısır tartışmalardan uzak durarak, Türklüğü bir medeniyet çerçevesi içerisinde değerlendirerek, onu slogan ve hamasetten daha ileriye taşıyacak olanın güçlü devletler, güçlü toplumlar ve güçlü bireylerle refah, medeniyet ve teknoloji ölçeğinde yüksek temsille temsil etmek olduğunun altını çizmek isterim. Son olarak yeni kurulacak yönetilebilir, mümkün olduğunca bürokrasisi az olan yeni organlar vasıtasıyla ve hepimizin katkılarıyla Forum un kurumsallaşmasını güçlendirebiliriz. Burada TASAM ın bir adım önde olması, bir
16 16 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 inisiyatif almanın gerekliliği açısından doğru olabilir. Ama ancak el birliğiyle, hepimizin katkılarıyla bu süreci şekillendirebilir ve çok boyutlu katkılar ortaya çıkarabiliriz. Örneğin dün Akil Kişiler Kurulu nda gençlikle ilgili bir öneri de geldi. Bu ve buna benzer bir çok yeni işin bizi beklediğinin altını çizerek bugün, yarın ve daha sonrası için iş birliğinize ve desteğinize olan ihtiyacı tekrarlıyor, saygılar sunuyorum.
17 17 Prof. Dr. Canseyit TÜYMEBAYEV Kazakistan Cumhuriyeti Ankara Büyükelçisi Sayın TASAM Başkanı, Sayın TÜRKSOY Genel Sekreteri, Sayın Türk Konseyi Genel Sekreteri, Sayın TürkPA Genel Sekreteri, Sayın Valim, Değerli katılımcılar ve misafirler! Dünya Türk Forumunun tertip edilmesinden dolayı öncelikle TASAM Başkanı Sayın Süleyman Şensoy a ve organizasyonda yer alan tüm arkadaşlara içtenlikle teşekkürlerimi sunuyorum. Türk Dünyasının ülkemizin dış politikasında önemli bir yer aldığını belirterek konuşmama başlamak istiyorum. Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan NAZARBAYEV ve Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah GÜL Türk dünyasının entegrasyonu konusunda birçok inisiyatifi teklif etmiş ve bunlar diğer Türk dünyası liderleri tarafından destek bulmuştur. Nursultan NAZARBAYEV 2006 yılında Antalya Zirvesi sırasında bazı ortak kurumların oluşturulması ve bilhassa Türk Dili Konuşan Ülkeler Konseyi Daimi Organının, Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenterler Asamblesinin ve Akil Adamlar Konseyinin kurulması konusunda girişimde bulunmuştur. Türk Konseyi Genel Sekreterliğinin İstanbul da bulunması kadar, ilk Zirvenin Almatı da gerçekleştirilmesi de ayrı ayrı bir mana taşımaktadır. Konsey 2009 yılında Nahçıvan da gerçekleştirilen Türk Dili Konuşan Devlet Başkanları 9. Zirvesi nde hukuksal anlamda kurulmuştur. Bu tüm siyasi organizasyon özelliklerini ihtiva eden, hukuksal ve organizasyonel statüye sahip gerçek bir devletlerarası birlik olmuştur.
18 18 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 Devlet Başkanı tarafından ortaya atılan bir diğer inisiyatif, Türk Dili Konuşan Devletler Parlamenterler Asamblesi nin (TÜRKPA) kurulması olmuştur. Bununla ilgili Anlaşma 2009 tarihinde Kazakistan, Türkiye, Azerbaycan ve Kırgızistan Devlet Başkanlarının katılımlarıyla imzalanmıştır. Bu süreçler Türk devletleri arasındaki entegrasyon çalışmalarında güzel bir başlangıç olmuştur. Fakat bu, Türk devletlerinin diğer entegrasyon rotalarını hiç bir şekilde gölgelememelidir. Devlet Başkanı N. Nazarbayev, Türk dili konuşan halkların ortak kültür mirasını incelemek üzere Türk Akademisinin kurulması yönünde Nahçıvan da başlattığı bir diğer girişimini dile getirmiş ve bu girişimi gerçekleştirmede TÜRKSOY un önemli rolünü belirtmiştir. Nahçıvan Zirvesinde alınan önemli kararlardan biri de Türk Akademisinin kuruluşuyla ilgili anlaşmadır. Akademi Devlet Başkanımız N.Nazarbayev in desteği ile başkentimiz Astana da kurulmuş ve bünyesinde Türk Dünyası Kütüphanesi ve Müzesi açılmıştır. Akademinin resmi açılış töreni Türkiye Cumhurbaşkanı Sayın A.Gül ün Mayıs 2010 tarihindeki Kazakistan resmi ziyareti kapsamında gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde bendeniz Eğitim ve Bilim Bakanı görevini yürütüyordum. Bakanlık olarak ve şahsi çabalarımla Akademinin açılışı için gece gündüz demeden emek vermiştik. Kazakistan Hükümeti de bütçeden ödenek ayırmıştır. Türk Akademisi bütün Türk boylarının ortak mirasının, kültürünün, edebiyatının, tarihinin araştırma merkezidir. Akademi aynı zamanda engin ve muazzam tarihimizi dünya arenasında tanıtma ve kendimizi anlatma platformu olarak da düşünülmektedir. Açılışından günümüze kadar Akademi çerçevesinde Türk dünyasını araştırma konusunda aktif çalışma devam etmektedir. 30 dan fazla eser ve sözlük gün yüzüne çıkmış, ortak dergi yayınlanmakta, Akademi çatısı altında Türkoloji konulu toplantılar düzenlenmektedir. Günümüze kadar Türk dünyasının farklı noktalarında birçok ortak bilimsel toplantılar birbirinden bağımsız ve koordinesiz yapılagelmiştir. Buna Türk Dünyası Sosyologlar Kongresi, Türk Dili Konuşan Devletler Dünya Matematik Derneği Kongresi ni örnek gösterebiliriz. Ayrıca Türk Dili Konuşan Ülkeler Haber Ajansları Birliği gibi birlikler, Türk Konseyi çatısı altında birleştirilebilir.
19 19 En önemlisi, Türk Dünyası Külliyatı çalışması da devam etmekte olup, bu dev eserde Orhun yazıtları başta olmak üzere, Yunus Emre, Mevlana Celalettin Rumi, Hoca Ahmet Yesevi ye kadar Türk dünyasının önemli alimlerinin çalışmaları da yer alacaktır. Dünya toplumuna ortak şanlı tarihimizi ve kültürümüzü tanıtmamız lazım. Bu anlamda, Türk lehçeleri sözlüklerinin, gramer çalışmalarının, tanınmış Türk bilim adamlarının, Türkologların eserlerin yayınlanması planlar dahilindedir. Bu fırsattan istifade ederek, bugün aramızda bulunan değerli bilim adamlarımızı, siyasetçilerimizi, sivil toplum kuruluşlarımızın temsilcilerini Türk Akademisinin çalışmalarına aktif bir şekilde katılmaya davet ediyorum! Bir diğer önemli hususun, geçtiğimiz Aralık ayında Devlet Başkanımız N.Nazarbayev in yapmış olduğu Kazakistan-2050 Stratejisi başlıklı Ulusa Sesleniş konuşmasında Türk dünyası için ortak Latin alfabesine geçişle ilgili önemli açıklamalarda bulunduğunun altını çizmek istiyorum. Şu an Kazakistan da konuyla ilgili geniş kapsamlı çalışma başlatılmış durumdadır. Türk dünyasının ortak amacı birbirimizi anlayabileceğimiz ortak yazı, ortak dil ve ortak söz dağarcığın oluşturulmasıdır. Bu çok önemli bir hadisedir. Birlik olması için, birbirimizin konuşmasını, yazılarını tercümansız anlamamız lazım. Türk dünyasının vizyonu ortak alfabe ve ortak ses uyumu ile söz birliğinin oluşturulmasıdır. Ülkemiz bu konuda, yani Latin alfabesine geçişle ilgili önemli bir çalışma başlatmış bulunmakta, bununla ilgili başta Türkiye ve kardeş Türk Cumhuriyetler olmak üzere, birçok ülkenin tecrübeleri araştırılmaktadır. Aslında ülkemizde yılları arasında Latin alfabesi kullanılmış ve günümüzdeki yaşlı kesim bunu çok iyi hatırlamaktadır. Demek istediğim: belli bir altyapımız mevcuttur. Bunun önemli göstergelerden biri Ulusal Haber Ajansımız olan Kazinform Kazakparat kendi web sitesinde Kazakça, Rusça, İngilizcenin yanı sıra Kazakçanın Latin versiyonunda da yayın yapmaktadır. Bu çok önemlidir. Bir diğer önemli hususun ortak kültür, tarih, sanat, dil ve edebiyat olduğunu belirtmek istiyoruz. Ancak her ülkenin kendine has olan özelliklerinin de bulunduğunu unutmamak lazım. Halklarımızın birbirlerini daha da yakından tanımaları için, karşılıklı tanıtım çalışmalarına önem vermemiz lazım. Ortak filmler, belgeseller, diziler çekilmeli, daha fazla yazılı eserlerimiz, kitapları-
20 20 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 mız bir diğer kardeş ülke diline çevrilmeli. Daha fazla konferanslar ve tanıtım toplantıları, kültür günleri organizasyonları düzenli, sistemli olarak yapılmalıdır. İşte, böyle bir Türk dünyası ülkelerimizin güçlü dayanağı olacaktır. Bu vesile ile bugünkü forumun Türk Dünyasına hayırlara vesile olmasını diler, katılımcılarımıza başarılar dilerim! Kadim dostluğumuz ve ebedi kardeşliğimize dayanan Türk ülkeleri arasında ilişkilerin her daim taptaze kalacağından eminim.
21 21 Prof. Dr. Düsen KASSEİNOV TÜRKSOY Genel Sekreteri Sayın Bakanım, Saygıdeğer konuklar, Bayanlar ve Baylar, TASAM tarafından ikincisi düzenlenen Dünya Türk Forumu nun açılışında sizleri saygıyla selamlıyorum. Böylesine seçkin bir topluluğa hitap etmekten büyük memnuniyet duyduğumu ifade etmek isterim. Bu önemli buluşmanın başarılı geçmesini ve hayırlara vesile olmasını dilerim. Nevruz coşkusunun, heyecanının ve sıcaklığının devam ettiği bu günlerde düzenlenen bu toplantı bizlere adeta bir bayram yaşatmaktadır. Bizleri bir araya getirdiği ve bu güzel platformu oluşturduğu için başta Sayın Süleyman Şensoy olmak üzere tüm TASAM çalışanlarına teşekkürlerimi sunarım. Saygıdeğer konuklar, Bu sene doğumunun 85.yılını idrak ettiğimiz Kırgızistan ın ve Türk dünyasının büyük evladı merhum Cengiz Aytmatov bir görüşmemizde bizlerin fikir yüklü kervanlar olduğumuzu ifade etmişti. Aytmatov un bu ifadesi çok derin anlamlar içermektedir. Dünya Türk Forumunda da dünyanın dört bir yanından davet edilen entelektüeller, mütefekkirler, söz üstatları pek çok değerli fikirleri ortaya atacaklardır. Bu fikirler birlikte inşa etmeye çalıştığımız ortak geleceğimiz, barış ve huzur dolu yarınlarımız için bize yol gösterecektir. Ancak bu fikirlerin sadece kağıt üzerinde kalmaması, hayata geçirilmesi için de çalışmak gerekmektedir. Türk Dünyasının UNESCO su olarak tanımladığımız TÜRKSOY bu yıl yirminci yılını kutlamaktadır. Geçen yirmi yılın muhasebesini yaptığımızda pek çok önemli fikri hayata geçirmekten mutlu olurken, daha yapılması gerek büyük işlerin de bizi beklediğini görmekteyiz.
22 22 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 Örneğin, Türk Dünyası Kültür Başkentliği teklifini 2010 yılında İstanbul da düzenlenen Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvesinde sunmuştuk un İstanbul un Avrupa Kültürü Başkenti olması, Bakü nün İslam Kültürü Başkenti olması bizi harekete geçirmiştir. Devlet Başkanlarımız da bu teklifi desteklediler yılında Kazakistan ın genç ve modern başkenti Astana bu unvanı taşıdı ve Türk Dünyası sanatçı ve kültür adamlarının buluşma noktası oldu. Eskişehir, 23 Mart 2013 te Sayın Başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan ın da teşrif ettiği muhteşem bir açılışla bu unvana ne kadar layık olduğunu tüm dünyaya gösterdi. Bu vesileyle aramızda bulunan Sayın Eskişehir Valisini bir kez daha tebrik ederim. TÜRKSOY olarak yirmi yıldır bizi biz yapan değerleri, ortak kültürümüzü tanıtmak ve yeni nesillere aktarmak için pek çok iş yapıldı. Önemli projelerden birkaçını sıralamak isterim. Türk Dünyasının ortak bayramı Nevruz u 2010 yılında Paris te UNESCO Genel Merkezinde, 2011 yılında New York ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda kutladık. Bu yıl ise 18 ülkeden davet ettiğimiz 250 den fazla sanatçı ile Türkiye nin 20 şehrinde etkinlik düzenledik. Ayrıca İngiltere de Cambridge Üniversitesi nde ve Londra da 2000 kişinin doldurduğu Westminster salonunda Nevruz ateşini yaktık. TÜRKSOY olarak 20 yıldır sanatçılarımızı ve kültür insanlarını tanıştırmaya, birlikte iş yapmalarına imkan sağlamaya çalışıyoruz. Bu çerçevede ressamları, fotoğrafçıları, şairleri, ozanları, tiyatro gruplarını, opera sanatçılarını, sanatın her dalında gençleri ve tecrübeli kişileri buluşturuyoruz. Karşılıklı tanışıklığımız, alış verişimiz, ortak iş yapma alışkanlığımız ne kadar artarsa kültürel entegrasyonumuzun da o kadar hızlanacağına inanıyoruz. Türk kültürüne emeği geçmiş büyük şahsiyetlerimizi yıl dönümlerinde düzenlediğimiz anma etkinlikleriyle yaşatmaya çalışıyoruz. Bu çerçevede anma yılı ilanı uygulamamız da son derece başarılı olmuştur da Zeki Veledi Togan, 2011 de Abdullah Tukay, 2012 de Mirza Fethali Ahundzade, bu yıl ise Mukan Tölebayev örnek kişilikleri ve bıraktıkları eşsiz eserle yaşatılmaktadır. Bir güzel haberi de sizlerle paylaşmak istiyorum yılında altı ülkeden 250 sanatçının katilimi ile Köroğlu operasını Bişkek, Almatı, Ankara ve Bakü de sahnelemiştik. Bu büyük yapım 2010 da İstanbul da sahnelenmişti. Yirminci yılımızda ortak kahramanımız Köroğlu nu İtalya ya, operanın mabedine götüreceğiz. Hazırlıklar devam etmekte olup, inşallah, 25 Temmuz da Roma ve Napoli de sergileyeceğiz.
23 23 Saygıdeğer konuklar, Kültürümüzün gücünü bir örnekle daha göstermek istiyorum. Geçtiğimiz yıl Adnan Saygun un Yunus Emre oratoryosunu New York ve Washington da sahneledik. Burada bize 120 kişilik bir Amerikan korusu eşlik etti. Tamamı Amerikalılardan oluşan bu koro Yunus Emre ilahilerini Türkçe seslendirdi. Konserler o kadar etkileyiciydi ki, Grammy ödüllü Amerikalı bir besteci Adnan Saygun un eserine ilave bir beste yaptı. Önümüzdeki Haziran ayında bu koro Türkiye ye gelecek, Eskişehir, Ankara ve İstanbul da konserler verecek. Koro üyeleri Türkiye ye, Türkçeye ve Yunus Emre ye karşı o kadar ilgililer ki bir yıldan bu yana hazırlık yapıyorlar. Bir daha söz almayacağım için konuşmamı somut bir öneri de bulunarak sonlandırmak istiyorum. Aramızda Türk Konseyi Genel Sekreteri, TÜRKPA Genel Sekreteri var. Anar Rızayev, Olcas Süleymanov, Garifulla Yessim ve Beşir Ayvazoğlu gibi çok değerli akil adamlarımız var. Dilimiz bir, tarihimiz bir, kültürümüz bir diyoruz. Ancak farklı farklı tarihlerde dil bayramı yapıyoruz. Ortak bir Türk Dili günümüz yok. Böyle bir ortak dil bayramını Moğolistan da Türk yazıtlarında başlatmak ve ardından her yıl ayni tarihte hep birlikte kutlamayı teklif ediyorum. TÜRKSOY olarak biz hazırız. En samimi duygu ve düşüncelerle tüm katılımcılara saygılarımı sunar, başarılar dilerim.
24 24 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023
25 25 Büyükelçi Halil AKINCI Türk Keneşi Genel Sekreteri Değerli Forum katılımcıları, 2009 yılında Nahçıvan da düzenlenen Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları 9. Zirvesi nde kurulması kararlaştırılan Türk Keneşi, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye den oluşmaktadır. Üye ülkelerin en üst düzeyde temsil edildiği Türk Keneşi nin faaliyetleri siyaset, ekonomi, kültür, eğitim ve bilim başta olmak üzere işbirliğinin tüm veçhelerini kapsamaktadır ve son iki yılda tüm bu alanlarda önemli işlere imza atılmıştır. Siyasi alandaki faaliyetlerimizin en önemlisi Devlet Başkanları düzeyinde gerçekleştirilen Zirve toplantılarıdır. Birinci Zirve 2011 yılında Almatı da, ikinci Zirve ise 2012 yılında Bişkek te gerçekleştirilmiştir. 3. Zirve ulaştırma teması ile bu sene Azerbaycan da düzenlenecektir. Almatı Zirvesi ekonomik işbirliği başlığı altında düzenlenmiştir. Ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi için öncelik taşıyan alanlarda 4 Çalışma Grubu kurulmasına karar verilmiştir Bunlar; üye ülkelerde yatırım ortamının iyileştirilmesi; girişimciliğin desteklenmesi; ekonominin çeşitlendirilmesi ve ulaştırmadır. Bişkek te düzenlenen İkinci Zirve toplantısında, ulaştırma imkânlarının geliştirilmesiyle yakından ilgili olan gümrük alanında işbirliği yapılması ihtiyacı açık biçimde ortaya konulmuştur. Türk dili ve tarihi konularında araştırmalarda uluslararası bir merkez olarak Türk Akademisi nin; kültür alanında yapılacak çalışmaları desteklemek üzere ise Türk Kültür ve Miras Vakfı nın kurulması kararlaştırılmıştır. Ortak alfabe, Ortak Terminoloji Kurulu, Ortak tarih ve edebiyat kitapları konularında çalışılmalar sürdürülmektedir. Türk Üniversiteler Birliğinin temelleri atılmış ve ilk toplantısı Mart 2013 te İstanbul Üniversitesi nin evsahipliğinde gerçekleştirilmiştir. Bu birliğin temel amacı ortak tarih, kültür ve dil
26 26 Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023 mirasından yola çıkarak yükseköğretim kurumları arasında işbirliğinin sağlanması, çağdaş bilimsel düzeye uygun eğitim standartların uygulanması ve bu vesileyle ortak kimlik bilinci yüksek nesillerin yetiştirilmesidir. Günümüzde dış politika yapımında devletler yegane aktör olma ayrıcalıklarını yitirmiş durumdadırlar. Artık çok uluslu şirketler, çeşitli çıkar grupları ve diasporalar bir ülkenin uluslararası arenada yürütmekte olduğu politikaların hedefe ulaşmasında önemli unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Çok kutuplu bir eğilim sergileyen yeni uluslararası konjonktürde yumuşak güç unsurlarının devletlerin dış politikalarında daha fazla önem arzetmeye başladığı görülmektedir. Bu itibarla, günümüz dünyasında, yurtdışında yaşan insan potansiyelinden gerektiği gibi yararlanabilmek, devletler için uluslararası platformda etkin politikalar yürütebilmek açısından hiç olmadığı kadar öne çıkmaktadır. Geldiğimiz noktada, güçlü devletler güçlü ordulara ve ekonomilere sahip oldukları kadar, küresel ölçekte sahip oldukları nitelikli insan gücünü kendi çıkarına kullanabilen ülkeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkdildeş halkların sayıları milyonları bulan diasporaları dünyanın dört bir yanına yayılmış bulunmaktadır. Yaşamakta oldukları ülkelerin ekonomik ve sosyal hayatına önemli katkıda bulunan sözkonusu topluluklar, bulundukları ülkelerdeki karar alma süreçlerini etkileme potansiyeline sahiptirler. Ancak, diaspora örgütlenmesinin bulunmaması ya da ulusal düzeyde kalmış olması, bu potansiyelin devletlerimizin, halklarımızın ve diasporaların ortak çıkarları doğrultusunda kullanılmasının önünde önemli engel teşkil etmektedir. Türkdildeş diaspora teşkilatları arasında işbirliğinin artması, çağımızın standartları düzeyine yükselmesi bir zarurettir. Sovyetler Birliği nin dağılmasının ardından dünya sahnesine çıkan bağımsız Türkdildeş devletler, birbirleri arasındaki ilişkileri her alanda geliştirmektedirler. Bu işbirliği ruhunun Türk dünyasının ortak çıkarlarına hizmet edecek şekilde diasporalar düzeyine de taşınmasının vakti gelmiştir. Bu itibarla, yurtdışında yaşayan gençlerimizin ana vatanlarıyla bağlarının korunması, Diaspora mensuplarımızın elde edecekleri eşit yurttaşlık yolu ile bulundukları ülkelerin siyasi hayatına katılımlarının arttırılması, ülkelerimizin elde ettikleri başarıların ve kültürel değerlerinin dünyaya tanıtılmasında diasporalarımızın etkin rol alması, diaspora teşkilatlarımızın menfi propogandaya karşı örgütlü ve eşgüdümlü biçimde faaliyet göstermesi, büyük önem arz etmektedir.