BUZAĞILARDA İSHAL Neonatal dönem buzağı ishallerinin en çok belirlenen olası nedenleri: 1. 2. ENFEKSİYOZ NEDENLER: E.COLİ ROTAVİRUS CORANAVİRUS CRYPTOSPORİDİUM SALMONELLA ENFEKSİYOZ OLMAYAN NEDENLER: AŞIRI BESLEME HATALI BESLEME ÇEVRESEL FAKTÖRLER İMMUNOLOJİK YAPI Buzağıların neonatal dönem hastalıkları içinde yer alan ve önemli oranda ekonomik kayba neden olan buzağı ishalleri sığır yetiştiriciliğinde önemli kayba neden olmaktadır. Buzağı ishalleri birçok farklı nedene bağlı olarak şekillenmektedir. İshalin meydana gelmesi ile buzağılarda değişen derecelerde dehidrasyon, elektrolit ve asit-baz dengesizlikleri oluşur. Meydana gelen bu metabolik değişiklikler de buzağı ishallerinde ölümün başlıca nedenlerini oluşturur. BUZAĞI İSHALLERİNİN TEDAVİSİ İshalli bir buzağının fiziksel muaynesi onun teröpatik gereksinmesinin saptanmasında ilk ve önemli basamağı oluşturur. Sıvı-elektrolitlerin hidrojen iyonunun, enerji substratının ve ishalle meydana gelen diğer değişimlerin bilinmesiyle ideal destekleyici tedavi uygulanabilir. BUZAĞI İSHALLERİNİN TEDAVİSİ Buzağı ishallerinin tedavi prensipleri, dietik ve hijyenik uygulamaları, sıvı elektrolit dengesinin sağlanması, antimikrobiyel ve immunobiyolojik tedaviyi, bazı durumlarda da antiparasempatomimiklerin uygulanmasını kapsar. SIVI-ELEKTROLİT DENGESİNİN SAĞLANMASI İshalli buzağıların tedavisinin ana prensibi sıvı ve elektrolit dengesinin sağlanmasıdır. Dehidrasyon, asidosis ve elektrolit dengesizliği parenteral veya dengeli oral solüsyonlarla düzeltilebilir. Vücutta oluşan total potasyum açığı, hiponatremi, hipokloremi, hipoglisemi ve bikarbonat kaybı ,anaroebik metabolizmaya bağlı olarak şekillenen asidozis kompenze edilmelidir. SIVI-ELEKTROLİT DENGESİNİN SAĞLANMASI Oral Rehidrasyon Sıvılarının Uygulanması Hafif veya orta derecede dehidrasyona sahip ishalli buzağılarda rehidrasyonu sağlamak amacıyla parenteral solüsyonlara göre strerilite gerekmeyen büyük hacimlerde kolaylıkla verilebilen ve ekonomik olan oral rehidrasyon solüsyonları kullanılabilir. Oral rehidrasyon sıvıları genellikle izotoniktir ve dışkı ile kaybolan potasyum, bikarbonat, sitrat, fosfat, glisin gibi aminoasitleri, eşit miktarda sodyum ve glikozu içerirler. SIVI-ELEKTROLİT DENGESİNİN SAĞLANMASI Parenteral Sıvı Tedavisi: Emme refleksi olmayan, şiddetli depresif ve asidozisli buzağılarda dehidrasyonu ortadan kaldırmak için sıvıların intravenöz uygulanması zorunludur. Dehidrasyonun intravenöz tedavisinde çeşitli elektrolitleri kapsayan kristoloidler ve plazma onkotik basıncını artıran kolloidler kullanılmaktadır. Sağlıklı bir buzağıda kandaki bikarbonat konsantrasyonu yaklaşık olarak 25mmol/l dolaylarındadır. Şiddetli asidozise sahip olan ishalli buzağılarda bu değer 6mmol/l’ye kadar düşmektedir. Metabolik asidozisi kompenze etmek için sodyum bikarbonat, sodyum laktat ve sodyumasetat yaygın olarak kullanılmaktadır. Şiddetli asidozis ve dehidrasyonlu buzağılarda seçilecek en iyi alkali madde izotonik bikarbonat solüsyonu olarak belirtilmiştir. 5 litre sıvıya 400800 mmol sodyum bikarbonat eklenmesi ile elde edilen solüsyon son derece güvenli ve etkilidir. En iyi sıvı kombinasyonlarından biriside 24 saat içinde derece derece yürütülen %8.5 izoonik NaCl + %1.3 izotonik NaHCO3 + %5 izotonik dekstorosun eşit karışımıyla elde edilebilir. Oluşan potasyum açığı ise KCl solüsyonu ile ortadan kaldırılabilir. Endotoksemik buzağılara %7.2 hipertonik NaCl solusyonları (2400mosm/L) 4ml/kg hacminde 4 dakikanın üstünde hızlı resüssitasyon amacıyla güvenle verilebilir. Hipertonik NaCl solüsyonlarının yaygın olarak kullanılan diğer konsantrasyonları %3-5’lik ve%7’lik solusyonları kapsar. ANTİ BAKTERİYEL TEDAVİ Akut ishal tablosunda: Amoksisilin, ampisilin, ampisilin+kolisin Sub-akut ishal tablosunda ise neomisin, nitrofurazon uygulanır. ANTİPARAZİTER TEDAVİ Cryptosporidiosis’li buzağılarda 100gr sulphaquinoxaline, 1gr B2, 3gr B12 ve 10gr K3 vitaminlerine 2.5 l. Su ilave edilerek hazırlanan karışımdan 10 gün süre ile günde 2 kez 100 ml. uygulanır. Coccidiosisin tedavisinde Sulfamidine 140mg/kg 3 gün Nitrofurazone 15mg/kg 7 gün uygulanır. Giardiasisin tedavisinde ise günde 50mg/kg dozunda 5 gün boyunca dimetridazole uygulanır. Parazit ayrıca albendazole karşı duyarlıdır. Ayrıca ishalli buzağılarda mukoza örtücü, büzüştürücü ve salgı azaltıcı olarak bizmut subkarbonat, subnitrat ve subsalisilat gibi bizmut tuzları uygulanabilir. BUZAĞI İSHALLERİNİ ENGELLEME Koruyucu Aşılama: (BOVİNE PİLİ SHİELD) 1-Gebe düve ve ineklere doğuma 2-6 hafta kala yapılır. Boyun bölgesinden kas içi 1 ml şeklinde uygulanır. Yılda bir kez uygulanır, rapeli gerekmez. BUZAĞI İSHALLERİNİ ENGELLEME Koruyucu Uygulamalar: (ECOLiZER) 1-E.coli'nin üniversal K 99 pilus antijeni ve tüm somatik antijenlerini bulunduran antiserumlar yeni doğan buzağılara ağız yolu ile doğumdan sonra, tercihen 12 saat içinde ağızdan 10 ml iğnesiz şırınga ile verilmesi ile E.coli ishallerinden tam koruma sağlanır. 2-Karma antiserumlar: (BOVi SERA) E.coli, P.haemolytica P.multocida, Corynebacterium pyogenes ve S. typhimurium'un neden olduğu bağırsak ve solunum yolu enfeksiyonlarında koruyucu ve tedavi edici olarak kullanılan antiserumlardır. Buzağılara doğumdan sonra mümkün olan en kısa zamanda verilir. BUZAĞI DOZU: Koruyucu: 20 ml, deri altı veya kas içi Tedavi edici: 40-100 ml, deri altı veya kas içi. BUZAĞI İSHALLERİNİ ENGELLEME TEŞHiS VE KONTROL Oral rehidrasyon tozlarının kullanılması: (SKY HIGH ENERGY) Bu amaçla hazırlanmış tozlar, buzağılarda bakteriyel, viral veya beslenme ile ilgili olarak oluşan ishallerde şekillenen dehidrasyon, asidoz ve elektrolit kayıplarını gidermek için kullanılır. İshalin ilk belirtileri görülür görülmez kullanılmaları ile ishal kontrol altına alınabilir. Ağızdan verilen bu rehidrasyon maddeleri; buzağı ishalini derhal keser ve buzağının kaybettiklerini geri verir. Bir paket (105 gr) 1.5-2 litre ılık suda (37°C) iyice karıştırılarak jel oluşturmadan önce 15 dakika içinde buzağıya içirilir. ilk uygulamadan 12 ve 24 saat sonra tekrarlanır.