Binlerce yıllık geçmişi olan zeytinin yaşamımızdaki önemi başka hiçbir meyveyle kıyaslanamayacak kadar özeldir.
Bu özel meyvenin ağacından, meyvesinden ve zeytinli tatlardan bir yazıda kısaca söz etmek değil kitaplar, ansiklopediler yazılabilir.
Bu ölümsüz ağaç önceleri sadece meyvelerinden elde edilen yağ için üretilirken, sonra bir çok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Ağacından çeşitli malzeme ve aletler, araç ve gereç (tabak, kaşık, çatal masa vb), odunundan yakacak, meyvesinden sofra zeytini ve yemek, yaprağından çay, çekirdeğinden tespih, bilezik ya da kolye gibi süs eşyaları yapılır. Yağı alındıktan sonra geriye kalan küspesinden (prina) kimyasal yolla prina yağı denen ve sabun yapımı için kullanılan yağ çıkarıldıktan sonra arta kalan posası yakacak olarak yararlanılır. Yakıldıktan sonra geride kalan külü ise gübre olarak değerlendirilir. 1Ana Britannica, 1992:570
Tüm kutsal kitaplarda sözü edilen, dünyanın hayat ağacıdır. Merhametin, bağışlanmanın ve barışın simgesidir.
Havva ile birlikte cennetten kovulan Adem Peygamber 930 yaşında öleceğini hissettiğinde, Tanrı’dan bağışlanmasını dilemek amacıyla oğlu Şit’i Cennet bahçesine gönderir. Şit’in duası üzerine cennet bahçesinin bekçiliğini yapan melek O’na İyi-Kötü Ağacı’ndan (Bilgi Ağacı) üç tohum verir. İşte bu tohumlardan birisi zeytin, diğerleri selvi ve sedir ağaçlarının tohumlarıdır. Öldükten sonra Şit’in babasının ağzına koyduğu bu üç tohum Tabor Dağı yakınındaki Hebron Vadisi’ne gömülen Adem’in ağzından üç ağaç olarak yeşermiştir. 2 Ünsal, 2004:18
İslâmın kutsal kitabı Kur’anda Mü’minûn Sûresi’nin 20. ayetinde zeytin ağacından şöyle söz edilir. “Ve bir ağaç ki, Tür-i Sina’dan çıkar. Yağlı olarak biter, yiyenlere katıktır. 3 Öztürk, 1993:312
İncil’de zeytin ağacından söz edilir. “Zeytin ağacının köküne aşılandın ve zeytin ağacının semizliğinin köküne hissedar oldunsa, dallara karşı övünme 4 Ergun, 2004:100-107.”
Hepinizin bildiği gibi Tevrat- Şerif (Eski Ahit) ‘te 8. Bap’ta Nuh’un gemiden gönderdiği güvercinin gagasında yeni koparılmış zeytin dalı ile döndüğü anlatılır. 5Belge, 2001:198
Konu çok geniş..En sevdiğim meyvedir zeytin.. Kahvaltı soframda mutlaka Kilis, Antakya, Balıkesir ve İzmir zeytinleri bulunur. Kilis’ın bazı yörelerde hurma denilen attun zeytini bana çocukluğumu anımsatır. Antakya’nın halhali zeytini Antakyalı dostlarımı, Balıkesir zeytinleri o yörede geçirdiğim güzel günleri, İzmir yöresinin zeytinleri ise gelecek için umut ve projelerimi.. Sabahleyin kahvaltıya bu kadar güzel enerjiyle başlamak kimi mutlu etmez. Ben şanslı ve mutlu insanım bu açıdan..
Ülkemin zeytin yetiştirilen pek çok yöresinde bulunma şansını yakaladım ve çok güzel anılar biriktirdim. Sadece Sevgili Ülkem değil zeytin yetiştirilen bir çok ülke de.. Alanda derleme yaptım, zeytinlere dalında dokundum, fotoğraflarını çektim, üreticileriyle sohbet ettim, kendi ellerimle zeytin topladım, zeytinin yağa dönüşünü izledim. Sevgili dostum Sayın Ünal Kahraman’ın kendi yetiştirdiği ağaçların zeytininden su zeyti elde etmesini dinledim. Bu olağanüstü serüveni izlemek için Antakya’ya mutlaka gitmek için kendime söz verdim. Özetle gittim, gördüm, konuştum, bilgi topladım, bu kutsal ağaca dokundum, sarıldım, meyvesini tattım satın aldım. En son eylemim satın almak oldu. Hiç ummadığım zamanda ve yerde. Birkaç gün önce İzmir’in şirin ilçesi Torbalı’nın Çayağzı Köyü’nün pazarında. Pazarda zeytin stan sadece bir kadın var. Onun başında şirin mi şirin bir kadın; Meryem Açıkgöz. Sevgili Meryem hanım bana zeytini nasıl hazırladıklarını kendi şivesiyle öyle güzel anlattı ki. “Siyah zeytini, çuvala bir kat zeytin, bir kat kaya tuzu koyarak dolduruyom. Üzerine taş koyuyom. Her gün depiştiriyom. (Yani yuvarlıyor). İki ayda oluyo.”
Kadınlara karşı şiddet ve terörün arttığı, sapıkça, saçma sapan, utanç duyduğumuz haberlerin ve önergelerin gündeme düştüğü son günlerde bir kere daha “başımızın tacı olsun kadınlar” diyor, hepsine sevgi ve selamlarımı sunuyorum.
SİYAH ZEYTİN-YUVARLAMA-SELE
Malzeme:
10 kg siyah zeytin
1 çay bardağı iri kaya tuzu
1 çay bardağı sirke
1 çay bardağı ayçiçek yağı
Hazırlanışı: Zeytin ve diğer malzemeler bidona konup, kapağı sıkıca kapatıldıktan sonra yan yatırılır. Her gün bir kez yuvarlanır. Üç ya da dört ayda zeytin acı suyunu bırakır ve yenecek hale gelir.
KAYNAKLAR
Açıkgöz, Meryem. Okuma yazma biliyor, ev kadını, Çırpı köyü-Bayındır doğumlu.
Ana Britannica Genel Kültür Ansiklopedisi, c.22, İstanbul.1992.
Belge, M. Tarih Boyunca Yemek Kültürü, İletişim Yayınları, 6.baskı, İstanbul.2001.
Ergun, P. Türk Kültüründe Ağaç Kültü, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, Ankara, 2004
Öztürk Y.N. Kur’an-ı Kerim Meali, Yeni Boyut, İstanbul, 1993.
Ünsal, A. Ölmez Ağacın Peşinde Türkiye’de Zeytin ve Zeytinyağı, 2. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul. 2004.
Gonca Tokuz
İlgili Galeriler