imajinasyon (imgeleme)
Bireyin bilişsel faaliyetlerinin bir parçası olan imajinasyon; imge, sembol, nesne ve kavramların zihinde görsel olarak canlandırılması sonucu oluşur. İmajinasyon diğer adıyla imgeleme olarak da ifade edilmektedir. Bireyler günlük yaşantıları içerisinde herhangi bir faaliyet sırasında, zihinlerinde yüzlerce kez imajinasyon yaparlar. Bu durum, bireyin kontrolünün dışında zihinde sürekli devam edegelen bilişsel faaliyetlerin bir parçasıdır. İmajinasyonların birçoğu, bireyin iradesi dışında en temel ihtiyaçları oluştuğu zamanlarda gerçekleşir. Uykudayken görülen rüyalar, imajinasyon faaliyetlerinin bir parçasıdır.
İmajinasyonlar beyin içersinde; beynin ön kısmında yer alan frontal korteks ve orta alt kısımda yer alan limbik sistem odaklı bir eylem olduğunu söylemek mümkündür. Görme duyusunun bağlı olduğu oksipital lob üzerinde oluşturulan sanal gerçeklik imgesi, gerçekmiş gibi algılanıp limbik sistem aracılığı ve beyin sapı ile otonom sinir sitemine (bedene) emirler olarak ulaşmaktadır. Duygu odaklı içeriklerdeki imgeler, limbik sistem’ de yer alan hipokampus’ e aktarılarak, orada saklanmaktadır.
İmajinasyon, terapi süreçlerinde yoğun olarak kullanılmaktadır. Bilişsel süreçlere yönelik terapi ekollerinin ana unsuru, bilişsel yapıyı söz ve düşüncelerle yeniden yapılandırmaktır. Süreç içerisinde bireyin iç görü düzeyinin artırılması da hedeflemektedir. Bu açıdan imajinasyon yönteminin, bireylerin bilişsel süreçlerine yönelik dönüşümü hedefleyen telkinlerle kombine bir şekilde kullanıldığında, bireylerin bilişsel süreçlerininde olumlu yönde hızlı dönüşümüne katkı sağlayan zihinsel bir araç olduğu bilinmektedir. Terapi süreçlerinde uygulanan imajinasyon çalışmaları ile zihnin beden üzerinde hakimiyet sağladığı da bireylerin devam eden terapi süreçlerinde gözlenmektedir. İmajinasyon uygulamaları ile; bireyin duygu durum düzeyinde değişik kaygı ve korkuların aşılması, dikkat artışı, iyilik hissinde artış, öğrenme süreçlerine olumlu katkı ve bilinçaltına atılmış bilgiler için çağrışımsal hatırlamalar sağlamaktadır.
İmajinasyon çalışmaları sırasında tespit edilen sonuçlardan biri de; Bireyde dürtüler aracılığıyla oluşan isteklerin tatminini sağlamak amacıyla yapılan imgeleme çalışmasında, bedende fiziksel olarak bir doyum yaşanmadığı için, o anki dürtüsel isteğinin daha fazla artışa geçeceğidir. Bir diğer ifade ile birey ihtiyaç hissetiği nesneye yönelik çalışma sonrasında daha yoğun ihtiyaç duymaya başlayacaktır. Bedende fiziksel tatmine yönelik yoğun bir istek yaşanacaktır. Örneğin; Diyet yaparak kilo verme hedefinde olan bir kişi, yeme isteği oluştuğunda bu durumu bastırmak adına yemek yeme üzerine kurulu bir imajinasyon yaptığını düşünelim. Kişi imajinasyon sonrasında doyuma ulaşmak yerine, diyet hedefine ters olarak daha fazla miktarda yeme eylemi gerçekleştirecektir. Yaptığı hatalı imajinasyon ile geçmişten gelen aşırı yemek yeme davranışını destekleyerek, diyet programından istediği sonucu alamamasına neden olacaktır. Bu durum, hatalı imajinasyon yöntemidir. Oysa ki, yemek yeme ihtiyacı hissettiği anda; kişi hedefi olan ideal beden görüntüsünü içeren sağlıklı ve fit beden yapısında olduğunu tüm ayrıntıları ile imajine etmesi gerekirdi. İçerik içerisinde sosyal çevresi de olmalıdır. Çevresinde ki kişilerin kendisine hayranlıkla bakmaları ve son derece formda olan yeni beden görüntüsüne yönelik iltifatlar ile karşılama görüntüleri etkili olacaktır. Bu tarz doğru içerikte olan imajinasyon çalışması sonrası kişinin yemek yeme kararından vazgeçmesinde olumlu bir destek sağlanmış olur.
İmajinasyon uygulamasında, ulaşmak istenen hedefe yönelik imgeleme unsurlarının seçimi sürecin etkinliği için önemli bir gerekliliktir. İmajinasyon, hedefe yönelik tüm ayrıntılar gözden kaçırılmadan en küçük detaylara kadar düşünülerek belli bir plân içerisinde gerçekleştirilmedir. İçeriğin bireyin kendi iradesi tarafından bilinçli bir şekilde ortaya konulan hedef ve ideallerine uygun olması gereklidir. Birey bu sistemli imajinasyon çalışmalarının sonucunda hedeflerine yönelik davranışlar geliştirebilecek, uygun seçimler yaparak hedefine yönelik sistemli bir ilerleme içerisinde olacaktır.