Osmanlı Devletinin 34. padişahı ve 113. İslam halifesi olarak kayıtlara geçen 22 Eylül 1842 doğumlu II. Abdülhamid, sultan Abdülmecid’in oğludur. Henüz 10 yaşında validesi Tirimüjgan Sultanın vefatı sonrası, bakımını Abdülmecid’in diğer çocuksuz hanımı Piristû Kadın Efendi yapıldı ve Abdülhamid’i kendi evladı gibi büyüttü. Babasının vefatı sonrası yerine gelen amcası Abdülaziz diğer şehzadelerle beraber Abdülhamid’in tahsiliyle de yakından alakadar oldu. 1867’de çıktığı Avrupa gezisine Abdülhamid’i de beraberinde götürdü. Sultan Abdülhamid uzunca boya sahip, esmere yakın tenli, uzun ve dikkat çekici burunlu, hafif kıvırcık sakallı ve ela gözlü idi. Zeka ve hafızasının gayet iyi olduğu, net bir tarzda konuştuğu, kendisine anlatılanları uzun müddet sabırla dinlediği ifade edilir.
Matbaa ve yayın işlerine son derece meraklıydı. Modern makineleri ülkemize getirerek kaliteli divan eserleri bastırdı. Mesela Cem Sultan Divanı’nı bastırarak bazı nüshalarını İngiltere’ye, Almanya’ya ve Amerika’ya yollayan Sultan Abdülhamid dedektif romanlarına ve seyahatnamelere de çok meraklıydı. İki ile beş bin adet arasında değiştiği söylenen bir polisiye roman koleksiyonuna sahipti ve bunların birçoğu Yıldız Sarayının yağması esnasında kayboldu.
Sherlock Holmes’un tüm maceralarını eksiksiz Osmanlıcaya tercüme ettirmişti. Avrupa’daki tüm mühim gazetelere aboneydi. Romanları haremde de okunur ve elden ele gezer, sonra kütüphaneye yeniden teslim edilirdi.
Kızıl Sultan iddiaları, Albert Vandal takma adlı bir Fransız kalem tarafından ortaya atılmıştır. Atılış sebebi, Abdülhamid’in Ermeni isyanlarını kimilerine göre zorla bastırtmış olmasıdır. İlk kız okulları II. Abdülhamid zamanında açılır. Tahta geldiği sene 250 olan rüştiyelerin mevcudu 1909’da 900’e, 6 olan idadi sayısı ise 109’a çıkmıştır. 1877 senesinde İstanbul’da sadece 200 tane modern ilkokul mevcut iken 1905’te sayı 9 bine çıkmıştı. Büyük ölçülerde gerçekleşen projelerden birisi Hicaz Demiryolu projesidir. Telefon Avrupa’da yaygınlaşmaya başlandığı süreden (1876) sadece 5 sene sonra, yani 1881’de İstanbul’a gelmiş ve sınırlı da olsa kullanıma sunulmuştur. Telgraf hatları döşenmesine onun süresinde hız verilmiş, hatta bu hatların her birinde meteorolojik gözlemler yapılması için talimatlar verilmiştir.
1899 senesinde ise, günümüzde halen faaliyette olan Şişli Etfal Hastanesini kurdurdu. 25 Mart 1906’e tarihlenen fermanıyla Okmeydanı’ndaki yaşlı ve düşkün bakım merkezi Darülaceze’yi de kurdurmuştur. 20. yüzyılın ilk yıllarında İstanbul’da Haliç’e, dahası Boğaziçi’ne bir köprü yaptırmayı da düşündü, bunun için farklı projeler hazırlattı. Projesi çizdirilen, fizibilitesi hazırlanan ve ihalesi sonrası inşaya başlanan projelerden birisi de Yemen Demiryolu projesidir. Kızı Ayşe Sultan’a göre II. Abdülhamid’in 13 eşi vardır. Bazı kaynaklarda 16 diyenler de bulunabilir.