

Alm. Münze, Münztätte (f.), Fr. lhotel (m) de la monnaie, İng. Mint. Genellikle mâdenî para basılan yer. Darphânenin târihi eskilere dayanmaktadır. İlk darphânenin basit usûlde M.Ö. 640-630larda Lidyalılar tarafından kullanıldığı sanılmaktadır. Abbâsîler devrinde, tâcir ve sarraflar, değerli mâdenleri halktan râyice göre satın alarak darphânede para olarak bastırabiliyorlardı. Osmanlı Devletinde ilk para baskısı Osman Gâzi zamânında yapıldı. Selçuklular döneminde olduğu gibi Osmanlı Türklerinin de birçok yerlerde, özellikle altın, gümüş ve bakır mâdenlerinin bulunduğu civarlarda darphâneleri bulunmaktaydı. 1453 yılında İstanbulun fethiyle birlikte Fâtih Sultan Mehmed, para ve pul için ayrı ayrı darphâneler kurdurmuştu. Pul basılan yere Pul Darphânesi denirdi.
Osmanlı Devletinde, 1843 yılına kadar birçok şehirlerde para bastırılırken, darbedilen paraların ve meskûkâtın (sikkelerin) darp ve îmâli bu târihten sonra İstanbul darphânesinde yapılmaya başlanmıştır. İlk darphânenin yeri, Bâyezîd civârında, bugün de mevcut olan Simkeşhâne Han da bulunmaktaydı. Darphâneyi sevk ve idârede işin başında bulunanlara Darphâne Emini denilmiştir. Daha sonraları darphâne ismi Darphâne-i Âmire olarak değiştirilmiş, müdürlerine de, Meskûkât-ı Şâhâne Müdürü denmeye başlanmıştır. Birinci Mahmud zamânında Darphâne Emininin ismi Darphâne Nâzırı olarak değiştirilmiş; Tanzimâta kadar bu adla devâm etmiştir. 1922den sonra âmire ünvânı Darphâne-i Millî olarak değiştirilmiş, müdürleri de Darphâne-i Millî Müdürü olmuştur.
1789da darphâne tâmir edilerek makinaları yenilendi. Tanzimâttan sonra Darphâne, müdürlük olarak Mâliye Nâzırlığına bağlandı. 1842 târihine kadar çekiçle dövme sûretiyle yapılan para basım işlemi, çıkartılan bir kararnâmeyle sarkaç usûlüne, 1853te pres, 1911den sonra ise makina presi usûlüne geçildi. Sultan Abdülazîz Han devrinde yapılan Darphâne binâsı Cumhuriyet döneminde de kullanılmaya devâm edildi. 1932 senesinde çıkartılan bir kânunla bugünkü şekilde bir düzenleme getirildi. Hâlen Mâliye Bakanlığına bağlı olarak Darphâne ve Damga Matbaası Müdürlüğü olarak para basmanın dışında altın ve gümüş külçe ve bu mâdenlerden yapılmış ziynet eşyâsının vs. damgalanma işlerini de yapmaktadır. Darphâne, 1967de Beşiktaşta yapılan bugünkü binâsına taşındı. Bahçelievler-Yenibosna semtinde Darphane için Modern ve büyük bir binâ yapılmaktadır (1992). 1984te Hazîne ve Dış Ticâret Müsteşarlığına bağlı ayrı bir bütçeye sâhip kuruluş hâline getirildi.