BİYOMİMİKRİ NEDİR?
Biyomimikri (veya biyomimetik), doğadan ilham a-larak ya da doğayı taklit ederek insan problemleri ve ihtiyaçları için çözüm üreten bir disiplindir. Bu disiplin sadece elde edilen somut ürünün ya da çözümün değil kullanılan sistemi ve aşamaların ta-mamını da içermektedir. Biyo kelimesi Latin dilin-de “yaşam” anlamına gelirken mimesis kelimesi de “taklit etmek” anlamına gelmektedir.
Yani insanların karşılaştıkları sorunları çözmek için doğayı örnek alarak; başka bir deyişle doğa-dan esinlenerek çeşitli buluşlar yapmasıdır. En basit örneği hızlı tren modelini yaparken yalıçapkı-nı kuşunun gagasından esinlenilmesidir.
Türkçe karşılığı Biyotaklit olarak bilinmektedir. As-lında Biyotaklit doğadaki canlıların yaşadıkları or-tama uyum sağlamak ve hayatta kalmak için yap-tıkları bazı davranışlardır. Ağaç kurbağasının yeşil renkli olması ve biraz yaprağa benzemesi, çalı çe-kirgelerinin, çalı ve bir ağaç sapına benzemeleri biyotaklite örnektir. Buradaki biyotaklit örnekleri doğadaki canlıların kendi içinde olan taklitlerdir.
Buradan yola çıkarak insanların doğadan ilham alması veya taklit etmesi de biyotaklite örnek ola-rak gösterilip tanımsal olarak farklı bir kelimeye ihtiyaç duyulmamıştır. Yüzyıllardır doğanın düzeni kusursuz bir şekilde işlemektedir. Bu kusursuzluk ortaya çıkan her türlü problemin kendi içinde çözülmesini sağlamaktan geçmektedir.
Tasarım ve teknolojinin motoru: Biyomimikri
Doğadaki bazı varlıklarla günümüzdeki bazı teknolojiler ve ta-sarımlar arasındaki benzerlik hiç dikkatinizi çekti mi? Mesela uçan bir yusufçuk gördüğünüzde “bir helikopter gördüm sanki” dediğiniz oldu mu hiç? Biyomimikri tam bu işte. Doğa taklidi tasarım!
Örümcek ağının esnekliği, deniz kabuğunun sağlamlığı, Yusuf-çuk böceğinin havada asılı kalması gibi birçok canlı davranışı ve özelliği insanları her zaman etkilemiş ve merak uyandırmış-tır. Bunun sonucunda da Biyomimikri kavramı ortaya çıkmıştır.
İnsanoğlunun tarihi biraz da doğadaki diğer canlılara imrenme-nin tarihidir. Mesela bir kuş gibi uçabilmeyi, balık gibi yüzebil-meyi hayal etmek bugünün işi değil.
İnsanlığı yeni bir evreye taşıyan teknoloji, bu hayalleri gerçek-leştirerek oluştu. Doğayı taklit ederek yapılan tasarımlar ve ge-liştirilen teknolojilerle vardık bugüne.
İnsanlar doğanın bir parçasıdır ve var olduğundan beri her alanda doğayı kullanmıştır. Biyomimikri doğayı kullanmaktan ziyade onun gibi davranmayı amaçlamıştır. Bu yüzden de daha büyük bir önem taşımaktadır.
Aslında daha sağlam, daha güvenilir, daha işlevsel ve daha az maliyetle üretim yapmak adına doğanın tasarımlarından etkile-nilmektedir.
Mesela, ilk uçak tasarlanırken Leonardo da Vinci de, Wright Kardeşler de kuşların nasıl uçtuklarını incelediler. Bugün kul-landığımız uçaklar, uçan kuşlar tarafından sergilenen karmaşık kontrolle kıyaslandığında sadece basit birer taklit olarak kalı-yor. Bilim adamları artık son tasarım trendi ile ilgili ilham bul-mak için çizim tahtalarıyla ormanlık alanlara ve tarlalara geri dönüyor.
Örnek; Ultracane, Leeds Üniversitesinden bir grup araştırmacı tarafından 1998 yılında kurulan bir şirketin tarafından üretilen bir ürün. Bu ürün görme engellilerin kendi yollarını bulabilmele-rine yardımcı olmak için geliştirildi. Kullanıcıların önlerindeki engelleri bulabilmeleri için ses dalgaları üretiyor. Bu cihaz ya-rasaların tamamen karanlık bir ortamda bile en küçük nesne-lerden kaçmak ve kendi yollarını bulabilmek için kullandıkları sesin yankılanma özelliğinden ilham alınarak yapıldı. Bu küçük elektronik cihaz beyaz bir bastona bağlı ve bastonun koluna geri bildirim sağlıyor.
Günebakan
Yapılan son araştırmaların birinde MIT’den üç öğrenci (Forrest Liau, Vyom Sharma ve George Whitfield) güneş enerjisinden faydalanmak için kurulan güneş panelleriyle ilgili bir araştırma yapmışlardır. Amaç bu panellerle daha çok enerji elde edebil-mektir.
Bunun için doğadan seçilebilecek en güzel materyali Helianthus annuus‘u, yani Ayçiçeği (İng: Sunflower, Türkiye’de bazı yörelerde: Günebakan)’ni seçmişlerdir. Bu çiçekler çoğu-muzun bildiği üzere Güneş ışığına yönelim yapmaktadırlar (heliotropizm).
Bütün gün Güneşi en iyi alabileceği açıyla duran bu bitki gibi güneş enerjisi panellerinde de benzer bir yapı oluşturmak ama-cıyla incelemelerini sürdürmüşlerdir. Bunu bir çiçek yaparken yönlendirilebilen bir güneş paneli neden yapamasın fikriyle bu panellere Güneşi algılayabilecek parçacıklar yerleştirilmiştir.
Bu mekanizmanın yaptığı tek şey güneşli ve gölgeli kısımlar arasındaki sıcaklık farkını anlayarak yön belirlemesidir. Bu parçalar hiçbir elektriksel güce veya kaynağa ihtiyaç duyma-maktadırlar. Tamamen pasif olan bu sistem sayesinde elde edilen enerji miktarı artmıştır.
Ve Diğer Örnekler
Bir diğer örnek Ateş Böcekleri. Ateş böcekleri yaydıkları soğuk ışık ile günümüz aydınlatma sistemlerinin en büyük problemini halletmiş görünüyor. Kullandığımız ampuller, enerjinin %98’ini ısı olarak kaybetmektedir ve bu enerji kaybındaki en önemli problemdir.
Köpek balığı derisi model alınarak tasarlanan aerodinamik yüzücü mayoları, Tenebrionoid Böceği’nin havadaki nemden su elde etmesi örnek alınarak tasarlanan su tutucu yüzeyler ve daha niceleri…
Bunlar gibi daha onlarca örnek sayabilir hatta bu örnekleri kendimiz de hayata geçirebiliriz.
Doğa, yüzlerce karmaşık denklemden oluşan ama kusursuz bir denge üzerinde hareket eden bir sistem kurmuştur.
Çünkü karşısına çıkan tüm krizlere rağmen hep hayatta kala-cak ve canlılığı devam ettirecek bir yol bulur.