Dalak, insanın bedeni için olduğu kadar maneviyatı için de çok önemli bir organdır.
Çeşitli hastalıklar dalağın büyümesine neden olabilir. En sık karşılaşılan dalak büyümesi siroz, kan hastalıkları, çeşitli enfeksiyonlar ve bu hastalıkların kimyasal ve sentetik ilaçlarla tedavisine bağlı olandır.
Eski alimler dalağın hastalanmasını yetersiz çiğnemeye ve hazımsızlığa bağlar,- varis, uyuz, kanser, sedef, fil hastalığı, kronik sıtma, karaciğer, kan, sinir ve ruh hastalıklarını ise dalağın hastalanmasına bağlarlardı.
Dalak hastalıklarından hangisi olursa olsun, tedaviye, beslenme alışkanlığını düzelterek, bağırsakları çalıştırarak, hacamat yaptırarak ve karaciğeri temizleyerek başlanır ve yemeği iyi çiğnemeye dikkat edilir.
Karaciğer temizlemesiyle beraber, dalak da temizlenir. Bağırsaklar yoluyla atılan kahverengi veya petrol renkli dışkılar dalağın durumunun iyi olmadığını gösterir. Bunların çokluğuna göre, ikinci karaciğer temizlemesine karar verilir. Karaciğer temizlemesinden bir hafta sonra kan temizlemesi yapılır. Kan temizlemesinden 2 hafta sonra, gerekirse ikinci defa karaciğer temizlemesi yapılır.
Eskiden tabipler dalak hastalıkları için hazırladıkları ilacı hep sirke ile birlikte kullanırlardı. Dalak hastalıklarına, bilhassa enfeksiyonlara bağlı olan dalak büyümesine karşı ise semizotu ve defne yaprağının çok etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu yüzden temizleme günlerinin arasında şu ilaçların kullanılması tavsiye edilir:
• 4 gr. taze öğütülmüş semizotu tohumu + 30 gr. üzüm sirkesi, 3 gün süreyle günde 1 defa içilir.
Semizotu tohumu yerine turp tohumu veya balkabağının kurutulup öğütülmüş kabuğu aynı şekilde içilebilir.
• 10 gr. defne yaprağı + 400 gr. su, 3 dakika kaynatılır, 30 dakika demledikten sonra süzülür ve küçük yudumlar şeklinde gün boyu içilir. Buna da 3 gün devam edilir. Semizotu tohumu kullanılarak hazırlanan ilaçla dönüşümlü olarak 3'er günlük kürler halinde 3 defa tekrarlanır.
• Taze sıkılmış 150 gr. semizotu suyu + 50 gr. su karıştırılarak günde
2-3 bardak içilir.
Semizotu yemeye ve semizotu suyu içmeye ara verilmeden devam edilir. Daha şifalı olduğu için yabani semizotu kullanmaya gayret etmek gerekir. Ancak semizotu mevsimi değilse, yerine aşağıda belirtilen sebze veya meyve sularını kullanmak gerekir.
Defne yaprağı suyu yerine ceviz yaprağı suyu da aynı şekilde içilebilir. Dalak hastalıklarına balkabağının kendisi de kabuğu da çok iyi gelir.
Balkabağının dış kabuğu ince soyulur ve kurutularak öğütülür. Günde 1 tatlı kaşığı içilir.
Balkabağı kabuğu ile pişirilir. Bal ve dövülmüş sarımsak ile karıştırılarak yenir.
Bu ilaçların içilmesine her Pazartesi günü ara verilerek 36 saatlik açlık yapılır. Ayrıca hicrî ayların 13,14,15. günlerinde sahur ve iftarı sadece su ile yapmak şartıyla 3 gün açlık yapmak ve bunu uzunca bir zaman sürdürmek gerekir.
Semizotu yerine lahana veya kırmızı pancar suyu veya mevsimine göre nar suyu su ile karıştırılarak içilir. Bu sebzelerin suları dalağın mizacına uygun olduğundan dalak hastalıklarına ve dalak hastalıklığına neden olan başlıca hastalıklara çok iyi gelir. Ancak beyaz lahana bağırsaklarda gaz yapıyorsa, brokoli kullanmak daha doğru olur. İncir, üzüm, nar, vişne, yeşil yapraklı sebze, kabak, balkabağı, kırmızı pancar, brokoli, beyaz lahana, bilhassa lahana kökü, ıspanak, semizotu yemek olarak yenirken aynı zamanda ilaç yerine de geçer. Salatalara bol limon suyu, yemeklere de hardal ve zencefil kullanılır. Yemeği günde bir defadan fazla yememek gerekir. Yemeklerin düzeni hakkında "Siroz" bölümüne bakınız.
· Isırgan tohumu, bal ile yarı yarıya karıştırılarak günde 1 defa, aç karnına 1 çorba kaşığı yutulur. İki haftadevam edilir. Buna, kısa aralıklar vermek suretiyle 1 yıl boyunca çemen otu ile değiştirerek devam edilir.
· 1 tatlı kaşığı çemen otu ılık su ile karıştırılır, bal ile tatlandırılıp içine yedi damla çörekotu yağı damlatılır ve içilir. İki hafta devam edilir.
Isırgan otunu çay olarak veya yemek üzerine serperek, ya da yemeğe katarak, zaman zaman kısa aralar vererek, devamlı kullanmak gerekir.
Brokoli suyu veya beyaz lahana suyu, semizotu suyu veya kırmızı pancar suyu günde 1-2 defa olmak üzere birer bardak içilir. Ya da mevsimine göre, günde 1-2 bardak greyfurt veya nar suyu 1-2 yıl boyunca içilir.
Dalak tıkanıklığını açma özelliğine sahip olan zencefil ve tarçın baharat olarak kullanılır.
Acı badem, tıkanıklıkları, bilhassa karaciğer ve dalaktaki tıkanıklıkları açmada çok kuvvetli olduğu için, 3-4 tane acı bademi tatlı badem ile birlikte yemek de çok etkilidir.
Büyümüş ve sertleşmiş ateşli dalak için kompresler:
Ezilmiş beyaz lahana yaprakları sirke ile karıştırılır ve yağlı kağıda sürülüp, dalak bölgesine sarılır.
Veya
Kırmızı pancar sirkede kaynatılıp ezilir ve yağlı kağıda sürülerek dalak bölgesine sarılır, 3-4 saat bekletilir. Büyümüş ve sertleşmiş ateşsiz dalak için kompresler:
Yağlı kağıda bal sürülür. Balın üzerine öğütülmüş hardal tohumu serpilir ve dalak bölgesine sarılır. Sonra da 3-4 kat bez ile kapatılır ve mümkün olduğunca 15-30 dakika bekletilir.
Veya
Her akşam çörekotu öğütülür ve eski zeytinyağı ile veya zeytinyağının tortusu ile karıştırılıp dalak bölgesine konur. Sabaha kadar bekletilir. Bu kompres ateşli şişliklere de kullanılır. Bu kompresler semizotu tohumu içilirken yapılırsa çok etkili olur.
Dalak hastalıklarına karşı gebreotundan daha iyi bitki yoktur. Geb-reotu veya tomurcuklan kaynatılarak içilir veya kurutulmuş kökü veya kurutulmuş tomurcukları öğütülüp çavdar unu ile yoğurulduktan sonra dalak üzerine sarılır. Ancak dalak için gebreotunun en kıymetli kısmı kökünün kabuğudur. Taze kabuk kurutulmuş kabuktan daha kuvvetlidir.