Sultan Abdülhamid döneminde yaşanan Kurban bayramlarının belki de en ayırıcı özelliği kurban derilerinin toplanması meselesiydi. Daha önceleri medrese talebelerine bırakılan kurban derileri, Sultan Abdülhamid’in saltanatının son döneminde Hamidiye Hicaz Demiryolu’na kaynak sağlamak için devlet tarafından toplanmıştı. Bilindiği üzere sadece Osmanlı İmparatorluğu için değil bütün İslam âlemi için önemli bir proje olan Hamidiye Hicaz Demiryolu projesini gerçekleştirmek için büyük bir yardım seferberliği başlatılmış ve yurtiçiyle birlikte dünyanın dört bir yanından Müslümanlar önemli miktarda nakdî yardımlarda bulunmuşlardı. Proje için toplanan yardımlar arasında kurban derilerinden elde edilen gelirler de söz konusuydu. Kutsal topraklarla ilgili olmasından dolayı dünyadaki bütün Müslümanların ilgi gösterdiği bu projeye kaynak sağlamak adına kurban derileri 1901-1908 arasında İstanbul Belediyesi’nin görevlendirdiği memurlar tarafından toplanmış ve müzayede suretiyle satılarak elde edilen gelir yardım komisyonuna aktarılarak inşaat harcamalarında kullanılmıştı. Kurban derilerinin nasıl toplanacağına dair hükûmet tarafından bayram öncesinde İstanbul ahalisine gazeteler aracılığıyla duyurular yapılmış ve böylesine bir projenin gerçekleşmesi yolunda kurban derilerini hükûmet memurlarına teslimde “tereddüt eyleyecek bir Müslüman tasavvur edilemeyeceği” hususu özellikle belirtilerek halkın bu seferberliğe katılması istenmişti. Örnek olması açısından bu konuda 19 Mart 1902 (9 Zilhicce 1319) tarihli İkdam gazetesinde yayınlanan hükûmet duyurusunu aşağıya alıyoruz:
“Celâil-i âsâr-ı seniyye-i hazret-i hilâfetpenâhîden bulunan Hamidiye Hicaz Demiryolu masârif-i inşâiyyesine medâr olmak üzere ıyd-i saîd-i adhada zebh olunacak kurbanların derileri toplattırılarak bi’l-müzâyede füruhtu takarrür etmiş ve bu babda mezkûr demiryolu iâne komisyonu ile Şehremanet-i celîlesi tarafından müteaddid mahaller için ayrı ayrı birer memur intihâb ve tayin kılınmış ve bir adet deriye verilmek üzere zîri mezkûr komisyonun mühr-i resmîsi havi kırmızı renkte biletler tab’ ettirilmiş olmakla deri verecek ashâb-ı hamiyetin kaç adet deri vermiş ise ol miktar bilet taleb eylemesi yani üç adet deriye mukabil sâlifü’z-zikr biletten üç tane alması lâzım geldiği ilân olunur.”
Ayrıca tıpkı bugün olduğu gibi kurban derilerini toplayacak memurlar gelene kadar derilen bozulmaması için tuzlanması gereği de halka hatırlatılmaktaydı. Aynı konuda 2 Şubat 1906 (8 Zilhice 1323) tarihinde yapılan bir duyuruda ise inşaatın 800 kilometrelik kısmının bitirildiği ve işletmeye açıldığı haber verilmekte ve her sene olduğu gibi bu sene de kurban derilerinin “zayiat vukua getirilmeksizin” tamamen proje yararına olmak üzere devlete verilmesi istenmekte ve bu konudaki tebligatın mahalle imamlarına ve muhtarlarına yapıldığı ilân edilmekteydi. Kurban derilerinin Hicaz Demiryolu için toplanması Sultan Abdülhamid’in tahttan indirilmesine kadar uygulandı. 1909 yılından sonra ise kurban derileri Donanma Cemiyeti başta olmak üzere orduyu güçlendirme amacıyla faaliyet gösteren kurumlar tarafından toplanacaktı.
Özetle her açıdan diğer dönemlerden farklı bir durumda olan Sultan Abdülhamid dönemi, Kurban bayramı etrafında yeni uygulamaların yürürlüğe konduğu bir dönem olarak da karşımızda duruyor. Abdülhamid dönemi Kurban bayramları açısından yeni uygulamaların yürürlüğe konduğu milat olarak görülüyor. Bunda sadece Osmanlı İmparatorluğu için değil bütün İslam âlemi için önemli bir proje olan Hamidiye Hicaz Demiryolu projesini gerçekleştirmek için büyük bir yardım seferberliği başlatılması başat rol oynuyor.
Kaynak : www.haber7.com