Kadın erkek fark etmez. Kıl demek sorun demek. Hele kellik tam başa bela. Kadınlarda kellik neden olur bakalım.
İnsan derisinin tamamı (avuç içi, ayak tabanı hariç) kıllarla kaplı. Yerine göre ince, kalın, uzun, kısa. Kılların görevleri önemli. Örneğin kirpik ve kaşlar gözleri dış etmenlerden koruyor. Tuzlu rüzgarlarda aylar geçiren denizcilerin sakalı benzer işlevde. Şekilden şekle girip çıkan saçların işlevi estetik görünümle sınırlı değil. Onlar da beden ısısını dengeliyor.
Kıl kabaca 3 parça: Görünür kıl, kıl kökü, kılın geliştiği yuva yani folikül. Kıl büyüten yapılar kökte yer alıyor. Kılcal damarlarla besleniyor. Uyaran gelince çalışıyor. Kıl yapısı keratin adlı proteinle oluşturuluyor.
Saçım niye mat?
Kutikula saçı dış etmenlerden koruyan katman. Saçları çitileyerek yıkamak, hırsla fırçalayıp taramak, kafa derisini kızartırcasına kurutmak kutikulaya zarar verebilir. Saçlar mat görünüyorsa kutikula zarar görmüş demektir. Saça renk ve esneklik veren korteks katmanı ortada. En içte medulla var.
Saçlı deride her 6,5 cm2’de yaklaşık 1000 tel saç bulunuyor. Saçın sayısı ve kalınlığı saç rengine ve kişiye bağlı. Bu sayı kızıllarda ortalama 90 bin, siyah saçlılarda 108 bin, kahverengi saçlı olanlarda 140 bin, sarışınlarda 150 bin civarında.
Neden dökülüyor?
Saç da her canlı gibi doğar büyür ve ölür. Bir saç telinin yaklaşık ömrü 4 -7 yıl. Günde ortalama 75 – 100 saç teli kaybetmek normal. Tarağınızda saç görmek sizi endişelendirmesin.
Saç gelişimi 3 fazda özetlenebilir:
Anajen faz: Etkin büyüme dönemi. 2 – 6 yıl süreli. Saçların %84’ü bu fazda.
Katajen faz: Büyüme ve beslenme döneminin sonu. 2 – 3 hafta süreli. Saçların %2’si bu fazda.
Telojen faz: Dökülmeden hemen önceki dinlenme dönemi. 2 – 3 ay süreli. Saçların %14’ü bu fazda.
Yaş ilerledikçe saç üretimi hızı ve kalitesi azalma eğilimi gösterir. Saçlar giderek incelir.
Kellik nedir?
Kellik çoğunlukla başın üst kısmında görülür. Bedenin farklı alanlarında oluşabilir. Sadece saç değil sakal bıyık da dökülebilir. Dökülme sayısız nedene bağlı gelişebilir. Genetik yatkınlık, hormonsal düzensizlik, stres buna örnek. Günde 200 ve üzeri saç teli kaybediliyorsa kellik riskine karşı önlem almak gerekir.
Kan basıncını ve yoğunluğunu düzenleyen ilaçlar saç dökebilir. Kemoterapi ilaçları da saç sağlığına olumsuz yansır. Mekanik dış etki (sık sık boyama, perma, aşırı şampuanlama, ısı) belki tamamen kel bırakmaz ama saçları incelterek benzer bir görüntüye neden olabilir.
Farklı tipte saç dökülmelerini içeren alopesi bizde kısaca saçkıran diye geçiyor. Bu tanım yanıltıcı. Örneğin saçın yaşla incelmesi, dökülmesi zamana yayılı alopesi. Genç erkeklerin ve 40 yaş üstü kadınların önce alnını sonra tepesini açıp geriye kalan saçlarını iyice inceltip zayıflatan dökülme androjenik alopesi.
Alopesi areata çocuklarda ve gençlerde yaygın. Saçlar birden öbek öbek dökülmeye başlıyor. Alopesi areata duraklamazsa Alopesi totalis denen toptan kellik ortaya çıkıyor. Alopesi areata mağdurları birkaç yıl içinde %90 oranında saçlarına yeniden kavuşuyor. Kaş, kirpik ve pubik tüyler dahil tüm kılların yitirilmesine de Alopesi Universalis deniyor.
Alopesi bağışıklık düzeniyle ilişkili: Kandaki akyuvarlar saç hücrelerine saldırıyor. Saçlar zayıflıyor. Büyüyemiyor.
Kimi çocuklarda görülen Trikotilomani insanın kendi saçını yolmasına neden olan psikolojik bir sorun.
Kadınlar neden kel olur?
Kadınların kel kalmadığı görüşü yaygın. Erkeklerin saçları 20’li yaşların başında dökülmeye başlarken kadınlarda bu yaş 40. Bu inanışın arkasında da bu durum var. Saç dökülmesini tetikleyen hormonun erkeklere oranla kadınlarda daha az üretilmesi dökülme oranını ve şiddetini azaltıyor. Araştırmalar kadınların %13’ünün menopoz öncesi ve sonrası dönemlerde saç dökülmesi yaşadığını gösteriyor. 65 yaş üzeri kadınlarda bu oran %75.
Nasıl tedavi edilir?
Saç dökülmesini tedavi etmeye yönelik onlarca yöntem var. Önemli olan (kozmetik veya cerrahi) bu yöntemlerden hangisinin daha uygun olduğuna karar vermek. Kozmetik yöntemlerle sorun çözülemezse cerrahi müdahaleyle sonuç alınabilir. Doktorların önermediği uygulamalar kalan saçları da yakabilir: Doktorla görüşme şart.
Saç naklinde bedenin farklı bölgelerinden alınan sağlıklı kıl kökleri kelleşen bölgeye yerleştiriliyor. Kafa derisi küçültme yönteminde ise kelleşen bölgeler yok ediliyor. Kafanızda hala saç olan bölgeler esnetilerek kel bölgeler azaltılmaya çalışılıyor.