Patentin hükümsüzlüğü, mahkeme kararıyla patentin sicilden silinmesi demektir. Konu 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 129-132 maddelerinde düzenlenmiştir. Bu maddelere baktığımızda kanun koyucunun hükümsüzlük terimiyle birlikte iptal terimini de kullandığını görmekteyiz fakat her ikisi de aynı anlamdadır. Hükümsüzlük kelimesi kullanılmış olmasına rağmen dava sadece bir tespit davası değil sonucunda somut bir işlem yapılmakta, patent sicilden silinmektedir.
Patent hakkında hükümsüzlük kararının verildiği hallerden birisi de patent sahibinin gerçek buluş sahibi olmadığının ispatlanmasıdır. Sicilde patent sahibi olarak görünen kişi aleyhine gerçek buluş sahibi tarafından gasp davası açılmış ve davalının patent istemeye hakkının olmadığı ispat edilmişse, PatKHK’nin 129. maddesine göre patentin hükümsüzlüğüne karar verilir. Patentin hükümsüzlüğü davası, TPE aleyhine değil, davanın açıldığı anda Patent Sicili’nde patent sahibi olarak kayıtlı kişiye karsı açılır.
Gerçek buluş sahibi hükümsüzlük davasında PatKHK madde 13’e dayanarak patentin kendisine verilmesini talep etmişse sicildeki kayıtlı olan patent iptal edilir ve yeni patent gerçek buluş sahibi adına düzenlenir.
İncelemesiz patentlerle ilgili ise önemli bir ayrıntı vardır. 3 aylık süre içinde başvuru sahibinin cevap verip vermemesine bakmaksızın, eğer incelemeli sitem seçilmemiş ve inceleme talebi yapılmamışsa, TPE incelemesiz patent verilmesine karar verir. Başvuru sahibi bu karara göre gerekli ücretleri süresinde ödediği takdirde Enstitü, başvuru tarihinden itibaren yedi yıl süre ile geçerli olmak üzere, incelemesiz patenti verir ve patentin verildiğini ilgili bültende ilan eder. Buradan anlaşılan başvuru sahibi araştırma raporuna ve varsa itirazlara cevap vermese de, incelemesiz patent verilmesini talep etmese de, hatta başvuru konusu buluş, patent verilme kriterlerine hiçbir şekilde uygun olmayan bir buluş olsa dahi, gerekli ücretleri ödediği takdirde “patentin konusunun gerçekliliği ve yararlılığı devletçe garanti edilmeksizin” kendisine incelemesiz patent verilebilir. Bu ilginç durumu ortadan kaldırmak için zaten tasarı halindeki patent kanunumuzda incelemesiz patent konusuna yer verilmemiştir. Çünkü benzer bir koruma faydalı model tesciliyle zaten sağlanabilmektedir.
İncelemesiz verilmiş olan patent ile ilgili olarak TPE nezdinde başvuru sahibi ya da üçüncü
kişilerin inceleme talebi yapma hakları var olduğuna göre, incelemesiz verilmiş patent ile ilgili ol arak hükümsüzlük davasının açılabilir mi? Çünkü söz konusu patent başvurusunun incelemesi yapılmamıştır. Ayrıca incelemesiz verilmiş bir patent ile ilgili olarak hükümsüzlük davası açılması halin de, her iki işlemin sonucunun farklı çıkması da ayrı bir kaos yaratacaktır. Konu bu açıdan ele alındığında TPE’den inceleme ile ilgili talebin yapılması gerektiği düşünülebilir. Ancak TPE tarafından verilmiş olan bu belgenin hükümsüz kılınmasına ancak ve sadece Mahkeme tarafından karar verilebilecek olduğundan, verilmiş bir incelemesiz patentin hükümsüzlüğü talebinin Mahkemeden istenebilmesi gerekecektir.
Yukarıda saydığımız kanun maddeleri incelendiğinde gasp davasının hükümsüzlük davası ile birlikte açılmasının gerektiği anlaşılmaktadır.