İnci Azra daha doğar doğmaz açılan damar yolundan 6 gün geniş spektrumlu antibiyotik almış bir bebek. Doğumdan hemen önce benim ateşimin yükselmesinden şüphelenerek tedbir amaçlı vermeye karar verildi, sonrasında yapılan kan testinde de enfeksiyon olduğu doğrulandı. 40 günlükken inek sütüne karşı gelişen alerjisinin aslında bu kullandığı antibiyotik tarafından öldürülen bağırsaklardaki yararlı bakterilerin sebep olduğunu savunmuştu doktorumuz. Sanırım haklıydı da çünkü İnci Azra her antibiyotik kullanımı sonrasında ya ishal yada kabız sorunu yaşayarak, bize bağırsakları için probiyotik takviyesine ihtiyacı olduğunu hissettirdi hep. Her kullanımında diyorum, çünkü doğumdakiyle birlikte toplamda 3 defa antibiyotik kullandık. Her seferinde aklımda deli sorular, içimde vicdan azabı ile verdim ilacı ama yapacak gerçekten hiçbirşeyimiz yoktu. Ülkemizde de antibiyotik kullanımını azaltmaya yönelik bir yönlendirme olduğunu hissetsek de yıllardan beri süregelen bir gelenekselleşmiş bir antibiyotik tüketim eğilimi mevcut. Her boğaz ağrısında viral veya bakteriyel olup olmamasına bakılmaksızın tüketilen bu ilaçların bilinçsiz tüketiminin aslında büyük tehlikelere yol açabileceği konuşuluyor her yerde, ama nafile, Türkiye antibiyotik kullanımında Avrupa da 1. sırada geliyor. Hastalıklardan kısa sürede kurtulmak için çözüm olarak görülen bu ilaçlar aslında uzun vadede insanların tedavisini zorlaştıracak gibi görünüyor. Ben bu işin uzmanı değilim, hep kulaktan dolma bilgilerle yapılan yorumlar bunlar. Ama bu işin uzmanı olan Ezcacı Özlem Hanım, beni kırmayıp bu konuyla ilgili kısa ve öz bir yazı yazdı. Özlem Hanım yazısında hem dar spektrum-geniş spektrum ayrımına bir açıklık getiriyor hem de antibiyotiklerin yanlış kullanımının doğurabileceği zararlardan bahsediyor. Buyrunuz efendim keyifli okumalar.
*****
İnsan sağlığı açısından önemli olan antibiyotikleri, bakterileri öldüren veya çoğalmasını durduran kimyasallar olarak niteleyebiliriz. Antibiyotikler, etki mekanizmalarına göre ikiye ayrılırlar. Bakterisid olanlar bakterileri öldürerek, bakteriostatik olanlar bakterilerin büyümesini, çoğalmasını önleyerek etki gösterirler.
Antibiyotiklerin bir kısmı dar spektrumludur, belirli bakteri türleriyle savaşacak şekilde geliştirilmiştir. Hastalığın etkeni olan bakteri test ile belirlenmişse tedavi bu antibiyotiklerle olur. Bu tip antibiyotiklerin avantajı belirlenmiş olan hastalıklı bakteri grubunu hedeflediklerinden diğer yararlı bakterileri öldürme eğiliminin olmamasıdır. Geniş spektrumlu antibiyotikler ise, aynı anda pek çok bakteri türüne etkilidir. Hastalığın etkeni olan bakteriler belirlenemediğinde tedavi bu antibiyotiklerle yapılır. Bu antibiyotiklerin kullanımı dar spektrumlu antibiyotiklerden farklı olarak yararlı bakterileri de etkileyeceği için dikkatli olunmalıdır.
Yayarlı bakterilere verilene hasarın yanı sıra, bilinçsiz ve aşırı ilaç kullanımı, bakterilerin kullanılan antibiyotiğe karşı direnç kazanmasına neden olabilir. Eğer bakteriler bir antibiyotiğe direnç kazanırlarsa artık o antibiyotiğin o bakteriye karşı etkisi gözlenmez. Dolayısıyla bir dahaki sefer ortaya çıkacak rahatsızlıkların tedavisinde antibiyotikler cevapsız kalacaktır. Son yıllarda yeni antibakteriyel etkili moleküllerin geliştirilememesi nedeniyle antibiyotiklerin akılcı kullanılması daha önemli hale gelmektedir. Antibiyotik direnci nedeniyle yakın gelecekte basit enfeksiyonlar ve küçük yaralanmalar bile tedavi edilemeyeceğinden ölümcül olabilecektir. Tedavi amaçlı kullanılan bu ilaçların bu kadar tehlikeli sonuçlar doğurabileceğini bilmek insan olarak daha tedbirli davranmamızı gerektirmektedir. En azından doktor tavsiyesi dışında antibiyotik kullanılmaması önemli bir noktadır. Zaten bu kontrolü sağlayabilmek adına Türkiye’de 2016 yılından beri reçetesiz antibiyotik satılmamaktadır.
Yukarıda bahsedilen nedenlerden dolayı antibiyotik kullanırken çok dikkatli olmak gerekir. Günde 1 defa önerilen antibiyotiği 24 saatte bir, günde 2 defa önerilen antibiyotiği 12 saatte bir kullanmaya azami dikkat gösterilmelidir. Anbiyotiğin çeşidine bağlı olarak değişmekle birlikte bulantı, kusma, alerjik döküntü, ishal genel olarak görülen antibiyotiklerin istenmeyen etkileridir. Bunlar antibiyotik kullanan kişide görülürse, hemen doktora başvurulmalıdır.
Sağlıklı günler dileğiyle,
Eczacı Özlem Yurt
*****