Fotoğraf makineniz ne kadar gelişmiş olursa olsun, ışığı sadece konudan yansıdıktan sonra ölçebilir. Bu nedenle pek çok amatör ve profesyonel fotoğrafçı pozlama hakkında kendini çok güvensiz hisseder. En iyi yol ise düşen ışık miktarını ölçen bir el pozometresi kullanmanızdır.
Yazı ve Fotoğraflar: Vasgen Değirmentaş
Fotoğraf makineniz ne kadar gelişmiş olursa olsun, ışığı sadece konudan yansıdıktan sonra ölçebilir. Bu nedenle pek çok amatör ve profesyonel fotoğrafçı pozlama hakkında kendini çok güvensiz hisseder. Teorik olarak aynı aydınlatma altında tamamen beyaz kıyafet giymiş bir kişiyle, tamamen siyah giymiş kişinin fotoğrafları çekilirken pozlandırma değeri aynı olmalıdır. Ama gerçek hayatta bu böyle olmaz, fotoğraf makinesi ışığı ölçerken beyaz kıyafet giymiş kişide mekanda çok fazla ışık olduğunu düşünüp size poz değerini düşürmenizi, koyu kıyafetli kişide ise konunun büyük bölümünü karanlık görüp poz değerini arttırmanızı gösterecektir. Bu her iki durumda da ne oranda pozlandırma düzeltmesi yapacağınızı bilmiyorsanız bu hatalı çekim yapmanızı engellemez. En iyi yol ise düşen ışık miktarını ölçen bir el pozometresi kullanmanızdır.
Özellikle dijital fotoğrafçılık öncesi çekilen prova filmleri (Polaroid gibi) laboratuardan dönünceye kadar yaşanan stres ve okunan duaları, hala hatırlıyorum. Dijital fotoğrafçılık ile sonucun hemen kontrol edilebilmesi, çekilen görüntünün histogramının hemen izlenmesi bu gizemli ölçüm işini kolaylaştırsa bile, çekilen fotoğrafların büyük çoğunluğu hala gerçek hayattaki önemli anları kaydetmekten oluşmakta. Diğer bir deyişle çekim sonrası dijital makinenizin ekranından çekimi doğru veya hatalı yapmış olduğunuzu kontrol edebilirsiniz, ama eğer hata yaptıysanız geçen zamanı geri getirmeniz mümkün olmaz.
Fotoğrafın pozlandırılması, bu kadar stresli olmak zorunda değil. Biraz bilgi ve doğru ekipman ile bu gizemli işin kontrolünü tamamen elinizin altına alıp tahmini çekimlere son verebilirsiniz.
El pozometresi fotoğrafik pozlandırmayı deneysellikten çıkarıp bilimsel hale dönüştürmek için en önemli çözümdür. Fotoğrafçılığa ilk başladığımda Weston Euromaster pozometreyi kullanırdım, daha sonra Minolta ve Sekonic markalarını kullandım. Şimdi de Sekonic kullanmaya devam ediyorum, geçen 30 yıl içerisinde benim yaptığım hatalar dışında bu pozometrelerden hiçbiri bana hatalı ölçüm göstermedi.
El pozometresi ve makinenizin içindeki pozometreyi birbirinden ayıran en önemli özellik, fotoğraf makinesinin konu üzerinden yansıyan ışığı, el pozometresinin ise ışık kaynağından konuya düşen ışık miktarını ölçmesidir. Bu nedenle el pozometresi aşırı kontrast, düşük kontrast, ışığın konunun arkasından veya kenarından gelmesi vs gibi nedenlerle hatalı ölçüm yapması mümkün değildir. Pozometreden okunan değer hep aynıdır, burada en önemli karar fotoğrafçının okuduğu ölçüm değerini analiz ederek pozlandırma değişkenlerini ayarlamasıdır.
El pozometresinin baslıca üç poz ölçüm konumu olmalıdır:
Konu üzerine düşen (incident): Bu konumda pozometre ile konu üzerine düşen ışığın miktarı ölçülür. Bu ölçümde pozometrenin ölçüm sensörü üzerindeki beyaz yarı küre örtülür, pozometre konunun önünden yarı küre makinenin objektifine dönük şekilde ölçüm yapılır. Bu yöntem konunun türüne bağlı olmaksızın çok doğru ışık ölçümü sunar. Aşağıdaki iki örnekte, açık tonlu zemin önünde koyu tonlu bir fotoğraf ve koyu tonlu zemin önünde açık tonlu fotoğraf çekilmiştir. El pozometresi ile ölçüldüğünde her durumda poz ölçümü aynı ve doğru olacaktır.
Yansıyan (reflected): Makine içindeki dahili pozometre gibi, ışığın konudan yansıdıktan sonra ölçülmesidir. Bu konumda pozometrenin ölçüm sensörü üzerindeki beyaz yarı küre açılır ve ışık miktarı ölçülür. Eğer fotoğrafını çektiğiniz konu fotoğrafın büyük bir bölümünü kaplıyor ve Kodak gri kart tonunda ise bu yöntem ile doğru sonuç elde edebilirsiniz, otomobil fotoğrafı buna örnek oluşturabilir.
Buna karşı, açık tonlu bir konunun ön planda olması veya tam tersi koyu tonlu bir konu, ışık ölçümünü büyük ölçüde yanıltacaktır. Aşağıdaki örneklerde olduğu gibi…
Flaş: Paraflaş veya diğer flaşların ışık miktarının ölçüldüğü konumdur. Flaş kullanırken, el pozometresini flaş konuma getirip, stüdyo flaşınızı senkron kablosu veya IR kablosuz kumanda ile tetikleyip gerekli ölçümü yapabilmesidir. Bunun dışında flaş gücünün yetersiz kaldığı durumlarda pozometrenin birden fazla flaş çakımı ile elde edilecek değeri gösterebilmesi oldukça kullanışlı bir özelliktir. Bu özellik her pozometre/flaşmetrede bulunmaz Bir de bazı pozometrelerde flaş ile ortam ışığının kıyas değerlerinin gösterilmesi, yani ışığın yüzde kaçının doğal ışık yüzde kaçının flaştan geliyor olması da oldukça faydalıdır. Bu özellik iç veya dış mekanlarda doğal ışık ile flaş dolgu ışığının güç ayarlamasında çok kullanışlı olacaktır.
Bir el pozometresinde istediğiniz diğer önemli bir özellik, 1 derecelik spot bir açıyla ışık okuyabilmesidir. Bu özelliği açıklamak için tiyatroda çekim yapan bir fotoğrafçıyı örnek olarak kullanalım; bir tiyatroda arka sıralarda oturan bu fotoğrafçı yerini değiştirmeden, sahnedeki bir sanatçının sadece yüzündeki ışık miktarını ölçebilir. Özellikle sahne aydınlatmasını düşünecek olursanız sanatçılar üzerine spot ışıklar varken arka plan karanlık ve koyu kalır. Böyle bir ortamda makinedeki pozometre ile yapılan genel (yansıyan) ışık ölçümünde, koyu bölgelerin çokluğu nedeniyle pozometre size yetersiz ışık olduğunu gösterecek, ama gerçekte böyle olmadığı için konu aşırı pozlandırılmış olacaktır.