⏱ Tahmini Okuma Süresi: 4,5 dakika ⏱
Bu yazımızda fasyanın hangi maddelerden oluştuğundan ve fizyolojisinden bahsedeceğiz. Dilerseniz önce aşağıdaki linkten Fasya’nın tanımına göz atalım.
Fasya, cildin yüzeyinden hücrenin çekirdeğine uzanan, kesintisiz, sürekli, fibriler, jelimsi bir ağdır. En içten dışa, dıştan içe her şeyi birbirine bağlayan bu ağ, hareketli, uyumlanabilir, kaygan yapıdadır. İnsan vücudunun mimarisini oluşturur. Tüm vücut sistemlerinin entegre bir şekilde çalışmasını sağlar.
Fasya eskiden, bir kas çevresinde ince tabaka halinde gördüğümüz beyaz bir et parçası, farklı bölümleri ve katmanları birbirinden ayıran bir yapı diye biliniyordu.
Günümüzde fasya tanımı; vücudun farklı bölümlerinde ara bağlantıdır. Her türlü mekanik hareket iletimi, sinir iletimi ve dokular arası madde iletimi sağlar. Başlangıçsız ve bitişsizdir. Fasya hem bir doku hem de bir sistemdir.
Fasya Embriyolojisi : Hayvanların embriyolojik gelişimi sırasında (düz solucanlardan insanlara) hepimiz aynı görünüyoruz. Hayvandaki tüm dokular ve organlar üç katmandan oluşur. Ektoderm, mezoderm ve endoderm olarak adlandırılır. Fasya çoğunlukla hareket ile ilişkili olan mezodermdendir. İnsan embriyosu, yaklaşık 2-3 haftalık olduğunda, fasya mezodermden oluşmaya başlar. Diğer katmanlardan da az da olsa kaynak aldığına dair fikirler vardır.
• Ektoderm – Dış (ekto) Tabaka: Cildi, saç ve tırnakları, sinir sistemini, ektokrin bezlerini ve dentini ve diş minesini oluşturur.
• Mesoderm – Orta Tabaka: Fasyayı oluşturur. Bu tabaka ayrıca her türlü kas (iskelet, düz kas ve kalp kası), kemik dokusu, kıkırdak, dermis ve hipodermis, dolaşım sistemi, kan hücreleri, lenfatik sistem, dalak, mezenter, yağ dokusu, nöral kord, meninksler (beynin zarları ve omurilik), ürogenital sistem, böbrekler ve daha fazlasını oluşturur.
• Endoderm – İç Tabaka: Tüm sindirim sisteminin epitel iç tabakasını, karaciğer ve pankreas gibi bezleri, solunum sistemini, mesaneyi, tiroid ve timusu oluşturur.
Tüm bu katmanlar derin bir tedavi yöntemi olan osteopatide büyük önem taşır.
Vücudumuzdaki her şey hücrelerden ve hücre dışındaki maddeden yani Extracellular Matrix : ECM’den oluşur.
Birbirinden ayrı sandığımız tüm organlar ve bunları oluşturan dokular (örneğin, kas, kemik, organ dokusu…), benzer görevlere sahip bir grup hücrelerdir. Bu dokular fasya ile hem kaplıdır hem de her hücresi ile fasyaya ve diğer organ ve yapılara bağlıdır. Yani her şey birbiri ile iletişimdedir.
Özetle, sporcular ve sağlıklı yaşamı benimseyen bizler için, asıl işi gerçekleştiren kas değil fasyadır diyebiliriz. Asıl yaralanan, kasın kendisi değil, liflerinin arasındaki jel havuz yapıdır denebilir ve bu jel havuz içindeki maddelerin dengede olması tamiri arttırır ve genel sağlığın devamlılığına katkıda bulunur.
Fasya; ECM ve diğer maddeler (fibroblastlar, kondrositler, mast hücreleri, makrofajlar, adipositler, osteoblastlar, lenfositlerden oluşur. Fasiyasitler gibi hyaluronik asit ve hücreler arası iletişimci olan telositler oluşturan başka hücreler de vardır.
ECM’nin başlıca parçaları
• Lif proteinleri: Çoğunlukla farklı tipte kolajen ve elastin gibi elastik lifler
• Esas madde: Hyaluronik asit, Glikozaminoglikanlar ve proteoglikanlar
• Bağlantı proteinleri: Kollajen olmayan proteinler, örneğin integrinler ve fibronektin
• İyonlar: Na, K, Ca, Mg gibi
• Su
Lif proteinleri yapı, kuvvet ve elastikiyet verir. Fasya herhangi bir hasarlanma veya dokunun normal çalışmaması halinde tamiri başlatan ve tamir için gerekli maddeleri, sinyalleri oraya ileten sistemdir. Ayrıca yük taşıyabilen ancak nazik yapısı ile kendisi de hasarlandığında doğru teknikler ile kendini tamir edip, görevine devam eder. Fasya lif proteinleri ile cilt yüzeyinden, her yöndeki derinliğe kadar uzanır. Böylece, her şey hücre seviyesine ve hücre iskeleti yoluyla hücrelerin çekirdeklerine doğru bağlanır.
Fasya jelatinimsi bir maddedir, çok fazla su içerir. Jel yapıyı oluşturan sıvı, lifler ve hücreler arasındaki boşlukları doldurur. Fasya, kan, lenf ve hücreler arasındaki moleküler taşınmadan sorumludur. Böylece, hücre içlerine de nüfuz eder. Bu viskoz sıvı ayrıca kolajen lifleri için şok (darbe) emicidir ve kayma kabiliyeti vardır.
Bir bebeğin anne karnındaki sıvıda durduğu, plasentadan beslendiği, anne vücudu ile bilgi alışverişi yaptığı (nöral, mekanik, madde transferi, ses frekansı..) gibi, bir doku hücresinin de içinde bulunduğu sıvı ağırlıklı ortamı fasyadır. Bebeği de organa (kas, kemik, bağırsak…) ait doku hücresi diye düşünmek en basit anlatım olacaktır. Ayrıca fasya hem alıcı hem vericidir.
Vücudumuzun büyük oranının sudan oluştuğunu bilmekteyiz. Fasya bu ECM yapısı ile, vücuttaki suyun % 60’ını oluşturur. Kalan su, kan ve diğer sıvılardır. ECM suyun dördüncü hali gibi düşünebileceğimiz jel yapıdadır ve bu jel özelliği içerdiği önemli maddeler sayesinde olur. Bu maddelerin dengede olması tüm vücut sağlığı, bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi, sağlıklı bağırsak, psikolojik durum ve aktif yaşamın devamı için önemlidir.
Nefes, ses veya mekanik herhangi bir etkenin frekansı fasyanın içindeki jel özelliği pozitif veya negatif yönde etkiler. Günlük yaşantımızda farkında olarak veya olmayarak yaptığımız çoğu doğal olmayan durumdan ECM yapısı, dolayısı ile fasyamız kötü etkilenir. Örneğin saatlerce aynı yanlış pozisyonda durmak ( bilgisayar başında, vs), aşırı zorlayıcı egzersizler yapmak, egzersizler öncesinde konsantrasyon-sonrasında toparlanma fazını dengelememek, nefesle kombine yaşam sürdürmemek ve zararlı alışkanlıklardan, uyku düzeni ve strese kadar herşey fasyamızda her seferinde tıkanmalar yaratır. Fasyamızın dolaşımını bozar diyebiliriz.
Bunların sonucunda başta ağrı, kolayca kas-eklem sakatlanmaları, iç organlarda fonksiyon bozukluğu, kronik hastalıklar, psikolojik dayanıksızlık… olarak sinyal verir. Bu sinyallerden alınan normalden sapmaları düzeltmek biraz çaba ister. Rampa çıkıp düzlüğe ulaşmak gibidir. Düzlüğe çıkıldığında çaba azalır, bilinç artar, sağlık artar, egzersiz yapabilirlik artar, sakatlanma ve hastalıklar azalır. Güvenilir bilgilerle, doğal ve eğlenceli yöntemleri yaşam tarzı haline getirmek mümkündür.
Kaynaklar :
- https://www.news-medical.net/life-sciences/What-is-the-Extracellular-Matrix.aspx
- Ulrich Blache, Molly M. Stevens, Eileen Gentleman “Harnessing the secreted extracellular matrix to engineer tissues” Nature Biomedical Engineering volume 4, pages357–363(2020), Published: 23 January 2020
- https://fasciaguide.com/fascia-guide/fascia-helps-us-understand-the-body-as-a-whole/