İlimiz sürekli göç veren bir ildir. Köylerde ve ilçelerde nüfus giderek azalmaktadır. Halkın genel geçimi tarımsal faaliyetlerdir ve ekili alan büyüklüğünde Çorum Türkiye de 5. sıradadır. Bu durum dışarıdan tarım işçisi hizmeti almayı zorunlu hale getirmektedir. Ancak dışarıdan gelen mevsimlik tarım işiçileri de çalışma şartlarının kötü olmasından şikayetçidirler.
Kurumlar bu alanda ne gibi hizmetler üretilmesi gerektiğini tam olarak bilememektedirler. Tarafların birbirleri ile diyalogları yoktur.
Tarımsal üretim için bir yerden bir yere göç eden ve sezon bitimi evlerine geri dönen işçiler için mevsimlik göçmen tarım işçisi kavramı kullanılmaktadır. Dünya Çalışma Örgütü’nün 2007’de yayımladığı raporda; sürdürdürülebilir tarımsal üretimin kalbi olarak tanımlanan mevsimlik tarım işçilerinin, dünyada 1,1 milyar tarım iş gücünün yaklaşık 450 milyonunu oluşturduğuna dikkat çekilmektedir. Türkiye Türkiye’nin kalkınmasında ve nüfusun önemli bir bölümünün geçiminin sağlanmasında etkili olan tarım sektörü, 5 milyon 400 bin kişi ile istihdam edilen iş gücünün yaklaşık % 21,5’ini oluşturmakta olup bunun yaklaşık yarısını mevsimlik işçiler, 485 binini ise gezici mevsimlik tarım işçileri oluşturmaktadır (TÜİK, Eylül 2015a). Dünyada ve ülkemizde bu işgücünün içerisinde kadınlar ve çocuklar önemli bir bölümü oluşturmakta ve de kadınların dağılımda ağırlığı artmaya devam etmektedir. Bu işçiler genellikle kırsal alanda yaşayan, eğitim olanaklarından yeterince yararlanamamış, kalmış, nitelikli mesleki eğitimi ve donanımı olmayan yoksul kimselerdir. Dünyada mevsimlik tarım işçilerinin %60’ından fazlasının yoksulluk sınırının altında yaşadığı, en az %80’inin sosyal güvencesinin bulunmadığı ve %70’nin tarlalarda çocuklarıyla birlikte çalıştıkları çeşitli çalışmalarda ortaya konulmuştur. Toplumun dezavantajlı gruplarından olan mevsimlik tarım işçileri insana yaraşır bir yaşam ve iş ortamı edineceklerdir.
Mevsimlik tarım işi az topraklı köylülerinin de ek gelir sağlamak amacıyla tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu bölgelere mevsimlik olarak giderek sürdürdükleri bir uğraştır. Türkiye geneline bakıldığında mevsimlik tarım işçileri, Çukurova’da, Ege, Marmara ve Karadeniz Bölgelerinde yoğun olarak çalışmaktadır. Toplam sayıları azımsanacak derecede değildir ve hasadın yoğunlaştığı dönemlerde sayıları daha da artmaktadır. Türkiye’deki tarım işgücünün de büyük kısmını mevsimlik tarım işçileri karşılamaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2013 yılı Hane Halkı İşgücü istatistiklerine göre istihdam edilenlerin %22.5’ini tarım sektöründeki işçiler oluşturmakta ve yaklaşık 6 milyon kişi bu sektörde çalışmaktadır. Tarım sektöründeki bu iş gücünün yarısını da mevsimlik tarım işçilerinin oluşturduğu tahmin edilmektedir.
Araştırma bulguları; mevsimlik tarım işçilerinin uygunsuz barınma koşulları, temiz içme ve kullanma suyuna erişemedikleri, tuvalet ve kanalizasyon sistemlerinden yoksun ortamlarda yaşadıklarını, yetersiz ve dengesiz beslendiklerini göstermektedir. Kaza ve yaralanmalar, üreme sağlığı sorunları, pestisit etkilenimi, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişememe nedeniyle erken ölüm ve hastalıklara maruziyetleri de daha sıktır. Bu bulgular çalışma koşullarının en kötü biçimini yaşayan ve sosyal dışlanmaya maruz kalan bir grup olarak ele alınabileceğini de düşündürmektedir.
Mevsimlik tarım işçilerinin kayıtdışı, iş garantisi olmadan ve sosyal güvencesiz çalıştırılmaları sömürülmelerini kolaylaştırmaktadır. Yaptıkları işlerin doğası gereği bazı dönemler mevsimlik tarım işleri bulunamamakta ve işçiler işsiz kalmaktadır. Bu nedenle mevsimlik tarım işçileri için aynı yıl içinde birden fazla işverenle çalışmak zorunluluğu doğduğu söylenebilir. İşçiler günde 10 saati aşan sürelerde ve kötü çalışma koşullarında çalıştırılmaktadır.
Çalıştıkları alanların çevresel tehlikelere açık, yaptıkları işlerin ise direk kimyasal maddelerle temas etme ve iş kazası geçirme açısından riskli işler olmasına rağmen işçi sağlığı ve güvenliği önlemleri alınmadan çalıştırıldıkları görülmektedir.
2015’te TÜİK tarafından verilen raporda tarımda çalışanların %9’unun mevsimlik çalıştığı, mevsimlik çalışanların yaş gruplarına bakıldığında birinci sırada %43,6 ile 35-54 yaş grubu, ikinci sırada %18,4 ile 15-19 yaş grubu, üçüncü sırada ise %17,4 ile 25-34 yaş grubunun yer aldığı ifade edilmiştir. 15 yaş altı, yani çocuk istihdamının da en yaygın olduğu alan tarımda mevsimlik çalışmadır. İlgili Rapor, mevsimlik tarım işçilerinin eğitim düzeylerinin çok düşük olduğunu gözler önüne sermektedir. Buna göre; %17,8’inin okuma yazması bulunmamakta, %76,8’i lise altı, %3,2’si lise, %1,7’si mesleki veya teknik lise, %0,4’ü ise yükseköğretim düzeyinde eğitime sahiptir. Rakamlardan da görüldüğü gibi mevsimlik tarım işçilerinin sadece %5’I lise ve üstü eğitim düzeyine sahiptir. Yine bu Rapor’a göre, 485 bin mevsimlik tarım işçisinin %95’i kayıt dışı çalışmakta olup bu tüm sektörler içindeki en büyük kayıt dışılık oranına işaret etmektedir. Mevsimlik tarım işçilerinin %75’i asgari ücretin altında kazanç sağlamaktadır. Bin liranın üzerinde kazanç sağlayanların oranı sadece %8,5’tir. Kazanılan ücret cinsiyete göre de farklılık göstermektedir. Kadınlar günlük ortalama 41 TL, erkekler ise 54 TL kazanmaktadır. Seçilmiş faaliyet türlerine göre mevsimlik işçilere ödenen günlük ücretlere bakıldığında, en fazla mevsimlik işçi çalıştırılan faaliyetlerden, çapalama hizmetleri için kadın işçilere 39 TL, erkek işçilere 46 TL, hasat hizmetleri için ise kadın işçilere 43 TL, erkek işçilere ise 49 TL ödendiği görülmüştür (TÜİK 2015). 2017’ de Mevsimlik tarım işçileri günlük ortalama 50-60,00 TL ücrete çalışmaktadır. Kış aylarını işsiz geçirdikleri hesaba katılırsa bu gelir seviyesi Türkiye ortalamalarına göre çok düşük kalır.
Tüm bu istatistiksel veriler ve araştırmalar ışığında projemiz ile; ilimiz Merkez ve 2 ilçesinde çalışan mevsimlik tarım işçileri ve etkin karar vericilerin haklar ve sorumluluklarla ilgili bilgi sahibi olmaları beklenmektedir. Aynı zamanda kurulacak olan sosyal ağlar ile diğer bölgelerdeki çalışanlar ve karar vericiler için örneklik teşkil edecektir. Projemiz ile toplamda 60 mevsimlik tarım işçisi, 30 köyün halkı ve yöneticileri, 2 ilçenin halkı ve yöneticileri, Merkez ilçe halkı, sivil toplum kuruluşları ve yöneticileri proje konusu eylemlerden bilgi sahibi olacaklardır. Ayrıca kurulacak olan irtibat noktası ve ağı ile hem çalışanlar hem de karar verenlerin kaynağa ulaşımı ve faydalanmaları açısından son derece verimli olacaktır. Teknik ve yönetim kapasitelerinde ki artış ise yine proje eylemlerinden olan çalıştaylar ile sağlanacaktır.