Natüralizm veya bir diğer adıyla Doğalcılık, Fransız yazar Emile Zola tarafından sistemleştirilmiş, güzel sanatlarda doğayı, olduğu gibi doğal şekliyle, deney ve gözleme dayalı biçimde anlatmayı esas alan bir edebi akımdır.
Natüralizm (Doğalcılık) Nedir?
Natüralizm (Doğalcılık), 19. yüzyılın sonlarına doğru Fransa’da ortaya çıkmış olan bir edebi akımdır. Bu akımın düşüncelerini esas alan kişilere natüralist denilmektedir. Natüralistler, pozitif bilimlerle sanatı bir araya getirerek deney ve gözleme dayalı bir edebiyat anlayışının gelişmesini sağlamışlardır.
Kuramsal temelleri Fransız eleştirmen, tarihçi ve düşünür Hippolyte Taine tarafından atılan bu akım çerçevesinde yazılan ilk eser, Goncourt Kardeşler tarafından 1864 yılında kaleme alınan, ilk natüralist roman, Germinie Lacerteux‘tur. Fakat, natüralizm, asıl şeklini Goncourt Kardeşler’den etkilenen Emile Zola ile almıştır. Natüralizm’in prensiplerini taşıyan metin, 1880’de Emile Zola tarafından Le Roman Experimental (Deneysel Roman) başlığıyla yayımlanmıştır.
Natüralizm, realizm (gerçekçilik) ile pek çok yönden ortaklık taşımaktadır; ancak, benimsediği prensipler doğrultusunda realizmden ayrılmaktadır. Denilebilir ki, natüralizm, realizmin daha uç ve radikal halidir.
Edebiyat ve sanatta Emile Zola tarafından prensipleri belirlenen bu edebi akımda natüralistler, gözlemci gerçekçilikle yetinmeyip, deneysel gerçeklik ilkesini de benimsemişlerdir. Yani var olan olguları sadece gözlemlemekle yetinmeyerek, aynı zamanda, deneysellikten hareketle inceleme altına almayı da ilke edinmişlerdir.
Natüralizm, Türk edebiyatına pozitif bilimlere büyük önem veren Beşir Fuad‘ın tesiriyle girmiştir. Denilebilir ki, Beşir Fuad, bu akımın temel prensiplerinin ve yöntemlerinin savunuculuğunu yaparak dönemin birçok yazarını etkilemiştir.
Türk edebiyatının ilk natüralist (doğalcı) romanı, kimi araştırmacılara göre Nâbizâde Nâzım tarafından 1895 yılında yazılan Zehra olarak kabul edilse de, kimi araştırmacılar ise, Ahmet Mithat Efendi‘nin 1891 yılında kaleme aldığı Müşahedat (Görüşler) adlı eserinin ilk natüralist roman olduğunu ifade etmektedir. Bu akımın edebiyatımızdaki ilk önemli temsilcisi, natüralizme büyük önem vererek, eserlerini bu akımın ilkeleri doğrultusunda kaleme alan, Hüseyin Rahmi Gürpınar‘dır.
Daha çok roman türünde etkisini gösteren kısa ömürlü bu akım, 1900’lü yıllarda etkisini yitirmiş olsa da, realizmin zenginleşmesine ve yaşama yakın bir anlatımın gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.
Natüralizmin Genel Özellikleri
- 19. yüzyılın sonlarına doğru Fransa’da ortaya çıkmış olan bir edebi akımdır.
- Kuramsal temelleri Fransız eleştirmen, tarihçi ve düşünür Hippolyte Taine tarafından atılmıştır.
- İlk natüralist roman, Goncourt Kardeşler tarafından 1864’te yazılan Germinie Lacerteux‘tur.
- Bu akım, asıl şeklini Goncourt Kardeşler’den etkilenen Emile Zola ile almıştır.
- Emile Zola, yazmış olduğu Le Roman Experimental (Deneysel Roman) başlığını taşıyan metinle, natüralizmin prensiplerini ortaya koymuştur.
- Türk edebiyatına Beşir Fuad‘ın etkisiyle girmiştir.
- Bilimsel ve deneysel gerçeklik esas alınır. Bu durum neden-sonuç ilişkisinin sanatçı tarafından çok önemsenmesini doğurur. Deneysel roman bu bağlamda oluşmuştur.
- Bilimi esas almasından ötürü, bu akımda, nesnellik, büyük önem taşır.
- Toplumsal fayda amacı vardır.
- Mekân ve çevre tasvirlerine önem verilir.
- Bu anlayışla kaleme alınan eserlerde açık, anlaşılır bir dil ve üslup benimsenir.
- Bireyin özgür ve serbest ortamlarda yetişmesi gerektiğini savunur.
- Eğitimde, okulları ve dolayısıyla ders programlarını, ders zilini reddeder.
Natüralizmin Temsilcileri
Türk edebiyatındaki temsilcileri
- Hüseyin Rahmi Gürpınar
- Beşir Fuad
- Nâbizâde Nâzım
- Ahmet Mithat Efendi
Dünya edebiyatındaki temsilcileri
- Emile Zola
- Alphonse Daudet
- Guy de Maupassant
- Goncourt Kardeşler
- Hippolyte Taine