8. BÖLÜM GÖRGÜL YÖNTEMLER
Görgül Yöntemler
8. BÖLÜM
GÖRGÜL YÖNTEMLER
Temel göstergebilim kuramn ana hatlaryla ortaya koyduk
ve uygulan biçimini gösterdik. Göstergebilim özünde iletiime kuramsal bir yakla mdr ve amac, yaygn biçimde uygulanabilen ilkeler geli tirmektir. leti imin nasl i ledi iyle, dil ve
kültür sistemleriyle, göstergebilimsel sistemin özellikle yapsal
ili kileriyle, kültür ve gerçeklikle ilgilenir.
Bu yüzden a r kuramsal ve a r spekülatif olmakla ele tirilir ve göstergebilimcilerin de kuramlarn nesnel ve bilimsel bir
biçimde kantlama çabasna girmedikleri ileri sürülür. Ayrca,
kuramlar desteklemek için kullanlan bulgularn oldukça seçmeci olmas açsndan da ele tirilmektedir. Ele tirmenler altnc
bölümde ele ald m örneklerin, yorumlamaya çal t m kuramlara ili kin tipik olmayan örnekler olu turdu unu ileri sürebilirler. Ve dahas, tart t m okumalarn gerçekten yapld n
nasl bilebilirim? Ki isel öznelli imden ve bana özgü bir kodaçmndan farkl bir ey önerdi imden emin olabilir miyim?
Görgülcülük (empiricism)
Ele tirmenler göstergebilimin, üzerine kuramn yerle tirebilece i, görgül olarak kantlanm bir temele sahip olmad n
ileri süreceklerdir. Görgülcülü ün amaçlar, dünya hakkndaki
nesnel gerçekleri ve verileri toplamak ve bunlar snflandrmak; bunlar açklayacak varsaymlar olu turmak; süreçteki insani ö eyi ya da yanll mümkün oldu unca ortadan kaldrmak ve verilerle varsaymlarn güvenilirli ini snayacak, kantlayacak (ya da reddedecek) deneysel yöntemleri geli tirmektir.
Görgülcülük göstergebilimden temelde u açlardan ayrlr:
(a) tümevarmc de il, tümdengelimcidir.
247
leti im Çal malarna Giri
(b) ara trma için evrensel, nesnel bir gerçekli in mevcut
oldu unu kabul eder.
(c) insanlarn bu gerçekli i nesnel olarak ara trabilecek
yöntemler geli tirebileceklerini kabul eder.
(d) bu gerçekli i açklamak amacyla geli tirilen varsaymlarn kantlanabilece ini ya da reddedilebilece ini kabul
eder.
Di er bir deyi le, görgülcülük; batl, teknolojik, materyalist
toplumun temellendirildi i sa duyulu, bilim-temelli bir dünya
tanmlamasna uygun dü mektedir. Buras, gerçekli i anlamada tümevarmc, görgül ve tümdengelimci kuramsal yöntemlerin göreli de erlerini tart mann yeri de ildir. Bu bölümde
yapmak istedi im ey, son birkaç bölümde göstergebilim anlatlrken de inilen alanlara baz görgül yöntemlerle yakla ma
yollarn göstermektir. Bu yöntemlerden birincisi içerik çözümlemesidir.
çerik Çözümlemesi
çerik çözümlemesi iletilerin açk, a ikâr içeri inin nesnel, ölçülebilir ve do rulanabilir bir açklamasn yapabilmek amacyla kullanlmaktadr. Anlamlandrmann düzanlamsal düzeyini çözümler. En iyi verim geni ölçekli çal malarda elde edilir: örneklem ne kadar büyükse, sonuç o kadar do rudur. Bir
ileti im sisteminden seçilen birimlerin belirlenmesi ve saylmas
biçiminde uygulanr. Örne in, bir dönemdeki tüm televizyon
dramalarn izleyip, dramalarda görünen erkekleri ve kadnlar
sayarsam, erkeklerin kadnlardan en azndan iki kat daha fazla
yer aldklarn bulurum. Bu bir içerik çözümlemesidir. Saylacak birimler, ara trmacnn incelemek istedi i her ey olabilir:
tek ölçüt bu birimlerin kolaylkla tannabilir olmalar ve istatistiksel çözümleme yöntemleri açsndan geçerli olabilmeleri için
yeterli sklkta metinde yer almalardr.
248
Kennedy ve Nixon
Görgül Yöntemler
Sözcükler sk sk saylrlar. Paisley (1967), Nixon ve Kennedynin 1960 seçimleri srasndaki dört televizyon tart masnda geçen baz sözcükleri kaç kez kullandklarn saym tr.
Adaylarn, antla ma, saldr ve sava sözcüklerini kullanmalarnda ilginç farkllklar ortaya çkm tr. Çizelge 2deki veriler, Nixonun tutumunun daha kavgac, Kennedynin ise daha
uzla mac oldu una ili kin baz bulgular sa lamaktadr.
çerik çözümlemesi seçmeci olmamaldr: tüm iletiyi, ileti
sistemini ya da uygun biçimde olu turulmu bir örneklemi ele
almaldr. çerik çözümlemesi, çal maya iletinin belli alanlarn
dahil eden ve di erlerini d arda brakan metinsel çözümlemenin daha edebi biçimleriyle açk bir kar tlk içerisindedir. çerik
çözümlemesi bilimsel bir nesnellik iddiasndadr.
Çizelge 2: Kennedy ve Nixon: sözcük skl .
Her ikibinbe yüz sözcükte kullanm skl
Sözcük
Antla ma
Saldr
Sava
Televizyonda Kadn
Kennedy
14
6
12
Nixon
4
12
18
Bu, bizim normalde iletileri ald mz daha öznel ve seçmeci
biçimlerin yararl bir snamasn olu turacaktr. Örne in, kadnlarn televizyonda haksz bir muamele gördüklerini dü ünebiliriz. çerik çözümlemesi bu dü ünceyle ilgili baz nesnel veriler elde etmemizi sa layacaktr.
Seggar ve Wheeler (1973), Amerikan televizyonundaki kurmaca yapmlarda meslek stereotiplerini incelemi ve kadnlarn
meslek da lmnn erkeklere göre çok daha dar oldu unu ortaya koymu lardr (baknz Çizelge 3).
249