Aşı çalışmaları, tıbbi gelişmeler, etraf, iklim, uzay çalışmaları ve daha pek çok alanda bilimi ağır bir ajanda bekliyor.
İklim krizi
2021 yılı iklim değişikliği bakımından kıymetli bir yıl olacak. ABD’de 20 Ocak’ta vazifesi devralacak yeni Lider Joe Biden, global ısınmaya karşı çabada ülkesinin tekrar liderliği alacağını ve Paris İklim Sözleşmesi’ne yine katılacağını açıklamıştı. Donald Trump idaresi bu mukaveleden çekilmişti.
Birleşmiş Milletler’in İklim Konferansı Kasım ayında İskoçya’nın Glasgow kentinde yapılacak. Burada, 2015’teki Paris Sözleşmesi’nden bu yana birinci sefer ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltma istikametinde yeni maksatlar belirlemesi bekleniyor.
Avrupa Birliği ve Çin, 2050-60 yıllarına kadar sıfır karbon gayesi koyduklarını açıklamıştı. Bilim insanları, Biden’ın da ABD için misal bir amaç belirleyip belirlemeyeceğini merakla bekliyor.
Covid dedektifleri
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) tarafından oluşturulan bir misyon gücü, Covid-19 salgınının kaynağını belirlemek hedefiyle Ocak 2021’de Çin’e gidecek.
Salgın hastalıklar uzmanları, virologlar, halk sıhhati uzmanları ve hayvan sıhhati araştırmacılarının yer alacağı küme, 2019’da tespit edilen ve SARS-CoV-2 ismi verilen koronavirüsün yayılmaya başladığı Wuhan kentinde, salgının başlangıç noktası olarak görülen Huanan pazarında incelemelerde bulunacak.
Virüsün çıkış noktasını belirlemek yıllar alabilir; fakat uzmanlar kimi yeni bilgilere ulaşabileceklerini düşünüyor.
Aşılar ve salgın
Covid-19 salgınına karşı geliştirilen aşıların kimileri 2020’de onaylanıp kullanıma girdi. 2021’de ise yeni birçok aşının ne kadar tesirli olduğu netlik kazanacak.
ABD ilaç şirketleri Novavax ile Johnson & Johsnon’ın faz üç klinik denemeleri üzerinde çalıştığı aşıların ve İngiltere’de de Oxford Üniversitesi ile AstraZeneca’nın geliştirdiği aşının sonuçları bekleniyor.
Bu aşılar, birtakım ülkelerde yaygın kullanılmaya başlanan lakin -70 üzere çok düşük sıcaklıkta depolanması gereken, m-RNA teknolojisine dayanan Pfizer/BioNTech ile Moderna’nın aşılarından daha kolay dağıtılabilecek.
2019 sonunda İngiltere ve ABD’de ‘viral-spike-protein’ aşı denemeleriyle ilgili iki büyük araştırma yapan Novavax’ın bu denemelerin sonuçlarını 2021 başlarında yayımlaması öngörülüyor.
Şirket, yılda iki milyar doz aşı üretebileceğini açıkladı. Johnson & Johsnon ise tek dozluk aşılar üzerinde çalışıyor. Pfizer ve Moderna’nın aşılarından iki doz olmak gerekiyor.
Bilimsel yayınlara açık erişim
2021’de gözler bilim alanındaki yayınlara çevrilecek. Çünkü dünyanın en büyük araştırma finansörlerinin organize ettiği iki yıllık açık erişim projesi hayata geçirilecek.
Londra’dan Wellcome, Seattle’dan Bill ve Melinda Gates Vakfı ve Hollanda’dan NWO, finanse ettikleri araştırmaların sonuçlarının Ocak ayından itibaren yayınlanmasını taahhüt ediyor.
Plan S isimli bu teşebbüs, mecmua aboneliğinin ortadan kalkmasına ve herkesin bilimsel yayınları okumasına yol açabilir. Birçok bilim mecmuasının yanı sıra Nautre mecmuası de bu yayınlar ortasında olacak.
Kök hücre çalışmaları
Kök hücre alanında çalışma yapan araştırmacılar, Milletlerarası Kök Hücre Araştırmaları Derneği’nin (ISSCR) araştırmalar için güncellediği rehberi bekliyor.
Üye temelli örgüt, son rehberini dört yıl evvel yayımlamıştı. Güncellemede, laboratuvar ortamında üretilen ‘insan embriyosu formundaki yapılar’ üzerine araştırmalara da yer verilecek.
Birçok yasaya geçmiş mevcut kurallar, laboratuvarda yapılan döllemeden sonraki 14 gün için araştırmaya müsaade veriyor. Bu mühletin uzatılması, bilim insanlarının kimi hamileliklerin neden düşükle sonuçlandığını daha âlâ anlamasını sağlayabilir.
Alzheimer ilacı
ABD Besin ve İlaç Dairesi (FDA), alzheimer hastalığını yavaşlattığı belirtilen birinci ilacın tedavide kullanımına onay verip vermeyeceğini kararlaştıracak.
Biogen ilaç şirketinin ürettiği aducanumab, amiloid ismi verilen yapışkan beyin proteinlerine yapışan bir antikor. Bilim insanları hastalığın tetiklenmesinin bu proteinlerle ilgili olduğunu düşünüyor.
İlacın tesiri konusunda ise farklı bilgiler var. Faz 3 kademesindeki iki klinik deneyden çelişkili sonuçlar alındı. FDA’nın oluşturduğu bağımsız şura ise ilacın tesirine dair destekleyici datalar olmadığını söylüyor.
Mevcut Alzheimer ilaçları, hastalığın ilerlemesini engellemekten fazla, hafıza kaybı üzere bilişsel semptomları tedavi etmeye yönelik.
Mars trafiği
Çin’in uzay bilimi konusundaki savlı gündemi 2021’de de devam ediyor. İnsansız bir uzay roketi Şubat ayında Mars’a inecek. Tianwen-1, Mars’ta su ve hayat belirtilerini arayacak. Tianwen-1, bu iş için kameralar, radar ve parçacık analizörleri dahil olmak üzere 13 aygıt kullanacak.
Başarılı olması durumunda, ülkenin kızıl gezegendeki birinci keşfi olacak. Birleşik Arap Emirlikleri ve Amerika Birleşik Devletleri’nin gönderdiği uzay araçlarının da tıpkı vakit diliminde kızıl gezegene varması bekleniyor.
En büyük uzay teleskobu duyurulacak
NASA tarafından geliştirilen “şimdiye kadar yapılmış en büyük, en güçlü ve karmaşık uzay teleskobu” olarak isimlendirilen James Webb Uzay Teleskobu’nun lansmanı Ekim ayında yapılacak.
8,8 milyar dolar pahasındaki Webb, 1990’da fırlatıldığında astronomide ihtilal yaratan ve o vakitten beri 1,3 milyondan fazla müşahede yapan Hubble Teleskobu’nun muvaffakiyetini tekrar etmeye çalışacak.
Webb, Hubble’dan daha fazla dalga uzunluğunu kapsayacak. Böylece de teleskobun bilim insanlarının kainatın derinliklerine daha derinlemesine bakmasına imkan sağlaması bekleniyor.
Dalgalanma tesiri
Radyo astronomi uzmanları, yerçekimi dalgalarını tespit etmenin yeni bir yolunu arıyor. Uzmanlar titreşen nötron yıldızlarını işaretçi olarak kullanarak çalışmalarını sürdürüyor.
Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya’daki gruplar, titreşen yıldızlardan gelen sinyalleri tam olarak zamanlayarak, üstün kütleli kara delik çiftlerinin ürettiği dalgaları tespit etmeye çalışıyor.
Brexit bilmecesi
Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık bir ticaret muahedesi üzerinde anlaşsın ya da anlaşmasın Brexit bilim insanları için araştırma finansmanı ve öbür birçok mevzu hakkında belirsizlik yaratıyor. Bu 2021’e kadar devam edecek.