Varis yüzeyel toplardamarların hastalığıdır. Bu toplardamarlar biraz şanssız damarlardır çünkü yerçekimine karşı çalışmak zorundadırlar.
Kalp vücudun ihtiyacı olan oksijen ve besinden zengin kanı atardamarlar aracılığıyla dokulara gönderir. Organlar tarafından kullanıldıktan sonra bu kanın oksijeni ve besini düşer ve buna “kirli kan” adını alır. Kirli kan toplardamarlarla kalbe geri taşınır. Toplardamarlar bu işi yapabilmek için yer çekimine karşı çalışırlar. Yerçekimine karşı kirli kanı ayak ucundan kalbe taşımalıdırlar. Vücudumuzda ikinci kalp olarak adlandırılan ve her adım attığımızda devreye giren baldır kaslarının hareketi, toplardamarlar içindeki kanı kalbe doğru iter. Kasların kasılmasıyla yukarı doğru itilen kanın tek yönde hareket ederek, kaslar gevşediğinde yer çekimi etkisiyle geri dönmesini ise bu damarlar içinde bulunan kapakçıklar engeller.
Toplardamarlarımızın içinde yer alan kapakçıklar bir çekvalf sistemi gibi görev yapar, yani kan yukarıya çıkarken bu kapakçıklar pasif olarak açılır ve kan yukarı hareket eder. Nefes verdiğimizde ise kan geriye doğru itildiğinden bu kapaklara çarpar ve bu kapaklar kapanıp kanın geri kaçmasını engeller. Bu kapakçıkların çalışmaması ile toplardamarlarda kan birikmeye başlar.
Basınç artması sonucu toplardamarlar genişler ve içindeki kapakçıkların fonksiyonlarını kaybetmesi sonucu; genişlemiş, boyları uzayarak kıvrıntılı hal almış varisli damarlar oluşur. Basınç artışı daha küçük damarlarda da belirginleşmeye neden olur. Aynı zamanda yüzeysel toplardamar yetmezliği olarak da adlandırılan varis hastalığı; boyutları, oluşturduğu yakınmalar ve yaygınlık derecesi ile geniş bir yelpazeye yayılır.
Hastalık doğal haline bırakılır önlem alınmazsa, varisli damarlar bacağı örümcek ağı gibi sarar, zaman içinde ciltte renk değişimine, yaraların açılmasına neden olur.
Bacak toplardamarlarımız yüzeyel ve derin olmak üzere iki gruba ayrılırlar
(Şekil 1).
YÜZEYEL KISA VE UZUN TOPLARDAMARLAR
Cildin hemen altında yer alırlar. Uzun yüzeyel damar ayak bileğinden kasığa kadar uzanır ve burada derin sistemle birleşir. Kısa damar ise ayak bileğinin dış tarafında bacak arka bölümünü takip ederek diz arkasına kadar uzanır ve burada derin sisteme dökülür. Varis en çok bu damarlarda görülür.
DERİN TOPLARDAMARLAR
Yandaş atardamarla birlikte derinde adale ve kemiklere komşu seyrederler ve gözle görülemezler. Kirli kanın çok büyük bir kısmı bu damarlarla taşınır. Bu damar sisteminde en sık görülen hastalık derin ven trombozu (DVT) dediğimiz pıhtıyla tıkanma ve iç varis olarak da bilinen kapak yetersizliğidir.