2020 boyunca düzinelerce koronavirüs aşısı klinik denemelere girdi ve şu an bir avuç aşı çeşitli ülkelerde acil kullanım için yetkilendirildi. Geliştiriciler güvenlik ve etkililikleri hakkında veri toplamaya devam ederken aşılar halka uygulanabilir. Gerekli tüm kriterleri karşılamaları durumunda bu aşılar, gelecekte tam olarak onaylanabilir ancak bazı yerlerde zaten onaylanmış durumda.
İşte şu anda dünya çapında kullanılan COVID-19 aşıları ile ilgili kılavuz niteliğinde bir haber.
Pfizer-BioNTech
Pfizer ve Alman biyoteknoloji şirketi BioNTech tarafından geliştirilen aşının, COVID-19'u önlemede % 95 etkili olduğubelirtiliyor. Aşı, üç hafta arayla iki doz halinde uygulanıyor ve eksi 70 santigrat derece sıcaklıkta saklanması gerekiyor. 11 Aralık 2020'de Pfizer-BioNTech aşısı , ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından acil kullanım için onaylanan ilk COVID-19 aşısı oldu.
The New York Times'ın bildirdiğine göre , Birleşik Krallık, Arjantin, Şili ve Singapur dahil olmak üzere birçok başka ülke de acil kullanım için aşıya izin verdi ve Avrupa Birliği 21 Aralık'taki davayı takip etti. Bahreyn, Kanada, Suudi Arabistan ve İsviçre aşıyı tamamen onayladı. The Associated Press'in bildirdiğine göre Avustralya, 25 Ocak'ta aşıya 16 yaş ve üzeri kişilerde kullanım için "geçici onay" verdi.
Baz olarak mRNA adı verilen bir molekül kullanılır. DNA'nın moleküler bir kuzeni olan mRNA, spesifik proteinler oluşturmak için talimatlar içerir; bu durumda aşıdaki mRNA, virüsün yüzeyinden yapışan ve insan hücrelerini enfekte etmek için kullanılan bir yapı olan koronavirüs başak proteinini kodlar. Aşı vücuda girdikten sonra insan hücrelerine bu proteini inşa etmeleri talimatını verir ve bağışıklık sistemi onu tanımayı ve ona saldırmayı öğrenir.
Moderna
ABD'li biyoteknoloji şirketi Moderna ve Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü (NIAID) tarafından geliştirilen aşı da temel olarak mRNA kullanıyor ve COVID-19'u önlemede %94,5 etkili olduğu tahmin ediliyor. Pfizer-BioNTech aşısı gibi, iki doz halinde vuruluyor, ancak dozlar üç yerine dört hafta arayla veriliyor. Diğer bir fark, Moderna aşısının Pfizer aşıları gibi derin dondurmayı gerektirmek yerine eksi 20 santigrat derecede saklanabilmesidir.
Times'a göre FDA , Moderna aşısını 18 Aralık'ta acil kullanım için yetkilendirdi. İsrail ve Avrupa Birliği'nin bir ajansı olan Avrupa İlaç Ajansı, ocak ayında acil kullanım için aşılara izin verdi. Kanada, 23 Aralık'ta aşıyı tamamen onayladı.
Oxford-AstraZeneca
Oxford Üniversitesi ve ilaç şirketi AstraZeneca tarafından geliştirilen aşının, COVID-19'u önlemede yaklaşık % 70 etkili olduğu tahmin ediliyor. Klinik çalışmalarda dozun ayarlanmasının bu etkinliği artırdığı görüldü. 28 gün arayla iki tam boyutlu doz verilen kişilerde aşı yaklaşık % 62 etkili olurken ilk analizlere göre yarım doz ve ardından tam doz verilenlerde aşı % 90 etkili oluyor. Times'a göre Birleşik Krallık ve Arjantin, Oxford-AstraZeneca aşısına aralık sonunda acil kullanım için izin verdi. Hindistan ve Meksika da ocak ayında acil kullanım için aşıya izin verdi. The Associated Press'in bildirdiğine göre AB Avrupa İlaç Ajansı, aşıya yetişkinlerde kullanılmak üzere izin verdi.
Aşılar, şempanzeleri doğal olarak enfekte eden yaygın bir soğuk algınlığı virüsü olan adenovirüsün zayıflatılmış bir versiyonunu içeriyor. Bilim adamları, virüsü insan hücrelerinde çoğalamayacak şekilde değiştirdiler ve ardından koronavirüs spike proteinini kodlayan genler ekledi. Aşı, vücudun içinde hücrelere giriyor ve hücrelerin başak proteinini oluşturmak için kullandığı bu dikenli protein genlerine giriyor. Başak proteinlerin varlığı bir bağışıklık tepkisini tetikliyor.
Pfizer-BioNTech aşıları 26 Aralık 2020'de Belçika, Brüksel'deki Üniversite Hastanesinde bir dondurucuya yerleştiriliyor.
Sinopharm (Pekin Biyolojik Ürünler Enstitüsü)
Devlete ait Çin Ulusal İlaç Grubu Sinopharm ve Pekin Biyolojik Ürünler Enstitüsü, inaktive edilmiş koronavirüsten bir aşı geliştirdi. Bu, SARS-CoV-2'nin kopyalanamayan değiştirilmiş bir versiyonu anlamına geliyor. Aralık ayı sonlarında Sinopharm, BBIBP-CorV adlı aşının, geç dönem klinik deneylerden elde edilen ön verilere göre % 79'dan fazla etkili olduğunu duyurdu.
Çin, 2020 yazında inşaat işçilerini, diplomatlarını ve öğrencilerini BBIBP-CorV dahil olmak üzere iki COVID-19 aşı adayından biriyle aşılama yetkisi verdi . Şirketin başkanına göre, kasım ayına kadar yaklaşık 1 milyon kişi aşı almıştı.
Birleşik Arap Emirlikleri, Eylül ayında BBIBP-CorV'ye acil kullanım için izin verdi ve ardından aralık ayında aşıyı tamamen onayladı . Bahreyn ve Çin de aralık ayında aşı onaylandı. Mısır Ocak 2021 yılında acil kullanım için yetki verdi. Aşı, üç hafta arayla iki doz halinde veriliyor.
Sinopharm (Wuhan Biyolojik Ürünler Enstitüsü)
Wuhan Biyolojik Ürünler Enstitüsü tarafından geliştirilen Sinopharm'ın ikinci aşı adayı da baz olarak inaktive edilmiş bir koronavirüs kullanıyor. Aşı, Çin ve BAE'de acil kullanım için yetkilendirildi, ancak etkinliği hakkında çok az şey biliniyor.
CanSino
CanSino Biologics, Pekin Biyoteknoloji Enstitüsü ile işbirliği içinde, zayıflatılmış bir adenovirüs kullanarak, şempanzeleri değilde insanları doğal olarak etkileyen bir COVID-19 aşısı geliştirdi. Aşı ile ilgili son aşamadaki klinik denemeler hala devam etmektedir ve etkinliği henüz bilinmemektedir. Aşı, tek bir dozda veriliyor.
Reuters'e göre , haziran 2020'de CanSino aşısının Çin ordusu tarafından kullanılması için onay verildi.
Sinovac
Çinli Sinovac Biotech şirketi, SARS-CoV-2'nin etkisizleştirilmiş bir versiyonundan bir aşı geliştirdi. CoronaVac adı verilen aşı, 14 veya 28 gün arayla iki doz halinde veriliyor . Çin, aşının temmuz ayında acil kullanım için onay verdi.
Aşının COVID-19'a karşı ne kadar iyi koruduğuna dair tahminler değişiklik gösteriyor ve henüz resmi bir tahmin yayınlanmadı. Brezilya'daki bir klinik araştırma, aşının küçük bir hasta alt grubunda yaklaşık % 78 etkili olduğunu, ancak Brezilya'daki bir haber kaynağı olan Estadão'ya göre tüm insanlarda etkinlik % 63'e yakın olabileceğini öne sürdü.
BBC News'in bildirdiğine göre, biyolojik araştırma merkezi Butantan Enstitüsü'nden araştırmacılar 12 Ocak'ta etkinlik oranının genel olarak % 50.4 olduğunu açıkladı.
Bharat Biyoteknoloji
Times'ın bildirdiğine göre Hintli şirket Bharat Biotech, Hindistan Tıbbi Araştırma Konseyi ve Ulusal Viroloji Enstitüsü ile birlikte Covaxin adlı inaktif bir koronavirüsten bir aşı geliştirdi. Aşı 4 hafta arayla iki doz halinde veriliyor ve Hindistan’da acil kullanım için onay verildi. Etkinliği kamuya açıklanmadı.
Gamaleya Araştırma Enstitüsü
Rusya Sağlık Bakanlığı Gamaleya Araştırma Enstitüsü, uzay yarışı sırasında fırlatılan dünyanın ilk yapay uydusuna referans olarak Sputnik V adlı bir koronavirüs aşısı adayı geliştirdi . Aşı, insanlarda çoğalmamaları için değiştirilmiş iki yaygın nezle virüsü veya adenovirüs içeriyor. Değiştirilmiş virüsler ayrıca koronavirüsün başak proteinini kodlayan genler içeriyor.
Kasım ayında Rusya, klinik çalışmalardan elde edilen ilk verilere göre, aşının COVID-19'u önlemede % 91.4'ten fazla etkili olduğunu açıkladı. 2 Şubat'ta bilim adamları, The Lancet'te yayınlanan bir geç aşama denemesinden elde edilen ön verilere dayanarak aşının % 91.6 etkinliğe sahip olduğunu bildirdi.
The New York Times'a göre Rusya, Kasım 2020'de toplu aşı kampanyasının bir parçası olarak vatandaşlarına aşı sunmaya başladı. Rusya, insan deneylerinden çok az verinin mevcut olduğu aşıyı ağustos ayında sınırlı kullanım için onaylamıştı.
Times'ın bildirdiğine göre, Kasım ayından bu yana Beyaz Rusya, Arjantin ve Sırbistan da aşıya acil kullanım için onay verildi. Reuters , 15 Ocak'ta Paraguay'ın aşıya acil kullanım için izin verdiğini bildirdi.
Vector Enstitüsü
CNBC'ye göre, ekim 2020'de Rusya, bir Rus biyolojik araştırma merkezi olan Vector Institute tarafından geliştirilen ikinci bir aşıya "düzenleme onayı" verdi. Aşı, virüste bulunan proteinlerin küçük bölümleri olan koronavirüs peptitlerini içerir. Sputnik V gibi bu aşı da büyük ölçekli klinik denemeler yapılmadan önce Rusya'da onay aldı. Şu an itibariyle etkinliği hala bilinmemektedir.
Kaynak:Live Science