1961 yılında Popular Science mecmuası, şoförsüz arabaları tasavvur etmişti. Şoförsüz arabalar herkesin beklediğinden çok daha evvel ortaya çıktı ve güvenlik düzenleyicileri bile bu sürate yetişemedi. Hız hududu, sinyal, alkollü otomobil kullanma üzere birçok kural, tehlikeli şoförlerden korunmak için tasarlandı, tehlikeli otomobillerden değil. Şoförsüz arabalar, mevcut kuralların kapsamadığı yeni riskler getirdi. Wired’da yer alan haberin başlığı, “Sürücüsüz arabaları kim düzenliyor? Ekseriyetle, hiçkimse” oldu.
Bankacılık kesimi de benzeri bir yolda ilerliyor. Merkezsizleştirilmiş finansın (DeFi) arkasındaki teknoloji tarafından yönlendiriliyor. Fakat tıpkı bizi başka şoförlerden koruyan klasik trafik kuralları üzere, mevcut bankacılık düzenlemeleri de büyük oranda insan yanlışlarını engellemek için tasarlandı. ABD Para Ünitesi Kontrol Ofisi’nde (OCC) her bankanın, güvenlikten sorumlu yetkilileri olması mecburî tutuluyor.
Birebir vakitte OCC bankaların yöneticilerine verdiği kredilere de sonlandırma getiriyor. Bununla birlikte bazı banka çalışanları belli bir mühlet müsaadeye çıkarılarak, öteki çalışanların bu bireylerin çalışmalarını incelemeleri isteniyor. OCC buna banka düzenlemesi ismini verse de, düzenlemenin odağında bankacılar var. DeFi ise tüm bu sistemi alt üst ediyor. Süreçte yer alan bir insan olmaksızın, blockchain teknolojisini kullanarak hizmet sunuyor.
Financial Times’ın haberine nazaran, bunun örneklerinden bir tanesi ise algoritmalar tarafından belirlenmiş, arz ve talep temelli faiz oranlarıyla para piyasaları oluşturmak. Bu oranlar klâsik bankalarda bir komite tarafından belirlenir. Başka DeFi projeleri ortasında, kullanıcıların aracı kurumlar olmaksızın yatırım süreçleri yapmasını sağlayan merkezsizleştirilmiş borsalar ve kredi memurları ya da komitelerini barındırmayan kredi protokolleri yer alıyor.
Bu “sürücüsüz” bankalar epeyce yeni olsa da, küçük değiller. İnsansız bankaların yaygınlaşmasının, şoförsüz arabaların uçmaya başlamasından evvel gerçekleşme ihtimali yüksek. Lakin insansız bankalar, şoförsüz arabalarla epey benzerlik gösteren zorluklara ve avantajlara sahip.
Fırsatlara bakılacak olursa, bu bankalar birikim yapan müşterilerin en avantajlı faiz oranını arama eforuna son verecek zira bunu müşteriler için algoritmalar yapacak. Birebir vakitte kredi kararlarını yazılımların vermeye başlamasıyla, kredi başvurusu yapanlara yönelik ayrımcılık da ortadan kalkacak.
Misal bir halde, dolandırıcılık ve yolsuzluk riski de, sürece dahil olan rastgele bir insan olmadığı için elimine edilmiş olacak.
Lakin insansız bankaların oluşturduğu kimi riskler de var. Şayet teknoloji, mevduat hesabı sahiplerinin para çekme sürecini hızlandırırsa, bu klâsik bankalara kıyasla likidite riskini yükseltebilir.
Varlıklarda görülebilecek volatilite de misal nedenlerle telaş konusu. Tıpkı vakitte kredi teminatı da, beşerler değerleme sürecine dahil olmadığında, daha sıkıntı hale gelebilir.
Hükümetlerin genel ve açık bir düzenlemesinin bulunmaması ise, farklı bölgelerde, birbiriyle uyuşmayan, tutarsız ve ulusal piyasaların nizamını bozacak kurallar ortaya çıkarabilir. İnsansız bankalarla ilgili bu risk, şoförsüz arabalarda de benzeri bir biçimde ortaya çıktı.
Düzenleyiciler bu nedenle insansız bankaların nasıl olması gerektiğine yönelik, bir düzenleme planı oluşturmalı. Birçok kusur ve ahenk sorunu yazılım sorunları olduğu için, tahlili daha kolay. Bu nedenle, insansız bankalara yönelik düzenlemelerin yaptırımı, klasik bankalara kıyasla daha kolay olabilir.
Elbette algoritmaların yönettiği bankalar, finans sektöründe istihdam sistemini kökünden değiştirebilir. Fakat daha âlâ imkanlara sahip ve kıymet katılmış işler oluşturmak, uzun vadede toplumsal bir yarar ortaya çıkarabilir.