Tiroid Bezi Nedir?
Tiroid boyunda cilt ile nefes borusunun arasında yer alan Almanların kalkan bezi ‘Schilddrüse’ diye tanımladığı gerçekten de kalkan bezini andıran kimilerince kelebek görüntüsünde, iki lobdan oluşan insanın bazal metabolizmasını dengeleyen hormonları salgılayan bir endokrin bezidir. Bu hormonlar – T3 ve T4- kısaca bazal metabolizma dengesini denetler. Tiroid bezi küçük ama güçlü bir organdır. Üç ila 5cm uzunluğunda olduğunu düşünürsek toplam ağırlığı 20–30 gram kadar olan ve yaygın kanlanma gösteren bir bezdir. İnsan organizmasını aşırı veya eksik çalışmasıyla olağanüstü etkileyen ve sarsan özellikleri olan bezdir.
Tiroid bezi organizma üzerindeki görevini tiroksin (T4) ve triiyodotironon (T3) adlı 2 hormonunu iyottan sentez ederek gerçekleştirir. T4 ün yapısında 4 iyod atomu varken, T3 ise yapısında 3 iyod atomu içerir. Bütün bu hormonların kandaki düzeyleri sağlıklı bir kişide hipofiz diye tanımlanan bezin ön lobundan salgılanan tiroid uyarıcı (stimuılan) hormonun (TSH) kontrolü altında normal sınırlarda tutulur. Eğer kandaki tiroid hormon düzeyleri düşerse (T3 ve T4) o zaman hipofizden salgılanan TSH ‘ un kandaki değerleri artarak tiroid hormon düzeylerinin yükseltilmesi için tiroid bezine ‘ daha fazla hormon sentez yap!’ diye mesaj yollar. Aksi durumda ise tam tersi gerçekleşir. Kanda tiroid hormon düzeyleri artmışsa o zaman TSH düzeyi normal sınırlarının çok altına düşer. Çünkü tiroid bezine ‘artık yeter daha fazla hormon sentez etme!’ mesajını yollamaktadır. Tiroid bezi ile hipofiz bezi arasındaki bu kontrol sistemi negatif feedback (bildirim) dir. Guatr hastalarının takibinde önemli yeri olan hormondur.
Tiroid bezinin fonksiyonlarına aşırı çalışmasına bağlı olarak gelişen zehirlenme (toksik; hipertiriodizm) veya eksik çalışmasıyla ortaya çıkan hipotiroidizm ya da tamamen fonksiyonel özellik göstermeyen organik lezyonlarına bağlı yani yumrularla görülen (nodül) hastalıklarının tümüne “Guatr” denir. Kısaca tiroid bezinin gerek yaygın yumrusuz büyüme şekli gerekse de nodüller (yumrular) oluşturan tarzda büyümesini guatr diye adlandırırız. Tiroid nodüllerinde özellikle soğuk nodül denilen nonfonksiyone yumrularda çıkabilecek olan tiroid kanserleri de guatr şemsiyesi altında yer alır.
Tiroid Bezi ve Hastalıkları Hakkında Merak Ettikleriniz
Tek (soliter) tiroid nodülü nedir?
Epidemiyolojik çalışmalarda yıllık nodüler tiroid hastalığı insidansı % 0.1- 1.5 arasında ve yaygınlığı yaklaşık % 4-6 olarak hesaplanmaktadır. Tiroid bezinde tek tiroid nodülü her yaşta ve özellikle kadınlarda erkeklere göre hemene hemen 4 misli daha sık görülür.
Tiroid kistleri nedir?
Tiroid kistlerini de aslında nodüler guatr kapsamında değerlendirmek gerekir. Çünkü bu kistler nodüler guatr vakalarının bir parçasıdır. Tek olabildiği gibi çok sayıda da görülebilir.
Tiroid kanseri en çok Karadeniz’de mi görülür?
Aslında ülkemizde sadece Karadeniz de değil, İç Anadolu, Batı ve Doğu olmak üzere tüm bölgelerimizde yaygın olarak nodüler guatr hastalığı görülmektedir. Halk arasında Karadeniz’de karalâhananın çok yenilmesine bağlanır. Karalâhana yemekle guatr olmazsınız.
4