- 27 Ekim 2020, Salı 22:05
Türkiye bu yıl, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün öncülüğünde kurulan cumhuriyetin 97'nci yıldönümünü kutlamaya hazırlıyor. diyekonustu.com olarak Türkiye'nin ve Türk halkının kaderini değiştiren o eşsiz günleri ve yaşananları sizler için derledik.
İşte Türkiye'de cumhuriyetin ilanı.....
Türkiye’de cumhuriyetin ilanı, hukuksal olarak, 2’inci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) 29 Ekim 1923 günü gerçekleşen oturumunda Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün hazırladığı anayasa değişikliği teklifinin kabul edilmesiyle gerçekleşmiştir. Bu kabul, Türkiye Devleti’nin yönetim şeklini ‘Cumhuriyet’ olarak belirlemiştir.
1921 ANAYASASI’NIN İLK MADDESİ CUMHURİYETİN HABERCİSİ OLDU
TBMM, ilk toplantısını 23 Nisan 1920’de yaparken, kabul edilen 1921 Anayasası’nın ilk maddesi ‘Egemenlik Kayıtsız Şartsız Milletindir’ olmuştur. Söz konusu maddede açık açık belirtilmemiş olsa dahi, bu madde ‘Cumhuriyet’ yönetiminin habercisi olmuştur.
CUMHURİYETİN KABULÜ İLK MECLİSE NASİP OLMAMIŞTIR
Birinci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi, 16 Nisan 1923 günü görevini tamamlamıştır. Ve haliyle Cumhuriyetin kabulü ise 2’inci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne nasip olmuştur. 2’inci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi, 11 Ağustos 1923 tarihinde toplanmıştır.
İKİNCİ DÖNEM MECLİSİ GÖREV DAĞILIMI YAPTI
Göreve gelen 2’inci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM Başkanlığı’na Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü getirmiştir. Meclis, TBMM ikinci başkanlığı görevine ise Ali Fuat Cebesoy Paşa’yı seçmiştir. Yeni o dönemde meclis, başbakanlık görevine ise Ali Fethi Okyar’ı getirdi.
TBMM’DE MUHALİF SESLER YÜKSELMEYE BAŞLADI
Akabinde ise TBMM’de muhalif grupların eleştiri sesleri yükselmeye başladı. Durum böyleyken Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün başkanlığında TBMM 25 Ekim günü toplandı. Buradaki toplantıda Bakanlar Kurulu, istifa etmeyi kabul etmedi ve kurulan yeni hükümette görev almamayı benimsedi.
ATATÜRK O SÖZÜ SÖYLEDİ: YARIN CUMHURİYETİ İLAN EDECEĞİZ
27 Ekim’e gelindiğinde, TBMM’de bakanların istifaları okundu. Sonrasında da, Bakanlar Kurulu adına listeler oluşturuldu Bu listeler üzerinde TBMM’de anlaşma sağlanamadı. Siyasi krize dönüşmeye başlayan dönemde Gazi Mustafa Kemal Atatürk, devreye girdi. O süreçte en yakın arkadaşlarını Ankara/Çankaya’da akşam yemeğine çağırdı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, burada o ünlü sözünü söyledi: "Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz.”
ATATÜRK VE İSMET İNÖNÜ ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ HAZIRLADI
Gazi Atatürk, yemeğin ardından İsmet İnönü ile cumhuriyetin ilanına ilişkin anayasa değişikliği üzerine saatler boyunca çalıştı.
GAZİ MUSTAFA KEMAL ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ TEKLİFİNİ AÇIKLADI
Süreç devam ederken Halk Fırkası, 29 Ekim günü bir toplantı gerçekleştirdi ve burada Mustafa Kemal Atatürk’e hükümet içerisinde yaşanan bunalımı çözme görevi verdi. İşte tam burada Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye’de cumhuriyetin ilanına yönelik anayasa değişikliği teklifini duyurdu.
TÜRKİYE’DE CUMHURİYET RESMEN İLAN EDİLDİ
Ve TBMM Grubu’nda ve daha sonra da TBMM Genel Kurulu’nda ‘Anayasa Değişikliği Teklifi’ görüşüldü. Burada 1., 2., 10., 11. ve 12. Maddelerin değiştirilmesi resmen kabul edildi. Böylelikle Türkiye’de cumhuriyet resmi olarak ilan edilmiş oldu. Kabulün ardından TBMM Genel Kurulu, ‘Yaşasın Cumhuriyet’ sözleriyle yankılandı.
TBMM İLK CUMHURBAŞKANINI SEÇTİ
Cumhuriyetin ilanını ardından Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı seçimine gidildi. Gerçekleştilen gizli oylamada 158 milletvekili oy kullandı. Seçimde 158 milletvekilinin tamamını oyunu aldı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu sonuçla Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin ilk Cumhurbaşkanı görevine seçilen isim oldu.
DEVLETİN ADI ‘TÜRKİYE CUMHURİYETİ’ OLDU
Gazi Atatürk, seçimin ardından TBMM kürsüsüne gelerek; “Türkiye Cumhuriyeti mesut, başarılı ve muzaffer olacaktır” dedi. Böylelikle yaşanan tüm tartışmalara son verilmiş ve devletin adı Türkiye Cumhuriyeti olarak ilan edildi.
TÜRKİYE'DE İLK DEFA PARLAMENTER REJİME GEÇİLDİ
Devlet başkanlığı tartışmasının da sona ermesiyle: Türkiye’de artık Cumhurbaşkanı, başbakanı atama görevine, başbakan da bakanlarını seçerek Cumhurbaşkanına sunma yetkisine sahip oldu. Söz konusu uygulamayla Türkiye’de parlamenter rejime geçilmesi sağlandı.
TÜRK HALKI İLK KEZ CUMHURİYETİ KUTLADI
Böylece Türk halkı 29 Ekim gecesi ve ertesi gün yani 30 Ekim günü ilk kez cumhuriyetin ilanını kutladı. Son derece coşkulu bir dönemi yaşayan Türkiye’de 26 Ekim 1924 günü yayınlanan bir kararname ile cumhuriyetin ilanının tam 101 pare top atışı ve beraberinde düzenlenecek diğer etkinliklerle kutlanması kararı alındı. Kararın ardından 29 Ekim 1924’te gerçekleştirilen etkinlikler, Türkiye’de cumhuriyetin ilanı kutlamalarının ilki oldu.
İlginizi çekebilir: