CNC tezgahlarla ilgili yazımıza, çoğu kişinin kafasını karıştıran önemli bir konu ile devam ediyoruz, koordinat sistemleri… Koordinat sistemleri 2 veya 3 eksen olduğunda genelde kafaya yatkındır. Peki bu eksen sayısı 5,7,9 ,…., 62 falan olduğunda? E haliyle kafalar karışacaktır. Ama buna hiç gerek yok. Bu yazımızda işin mantığını paylaşacağız. Ve öyle tahmin ediyorum ki herkes anlayacak bu sefer 🙂
Öncelikle koordinat sistemi nedir, ne işe yarar tanımlayarak başlamak istiyorum. CNC tezgahlarda yapmak istediğimiz işlemleri nereye yapacağımızı CNC tezgahında bulunan koordinat sistemine uygun şekilde vermeliyiz. Aynen GPS sistemi ile uydu üzerinden yeryüzündeki herhangi bir noktanın kordinatını verip füze gönderir gibi, kesici takımımız da bizim istediğimiz noktalara bu şekilde gidecektir. Yani kordinat sistemi CNC tezgah için adresleme ve konum bulma sistemidir diyebilir. Tezgah eksen sayısına göre koordinat sistem şekli değişmekle birlikte, eksen mantık ve kuralı hep aynıdır.
Resimde 3 eksen CNC tezgahin X, Y ve Z hareket eksenlerini (kordinatlarını) görmektesiniz. Resimde görülen şekilde sağ elimizi tuttuğumuzda parmak uçlarımızın gösterdiği yönler bu eksen için pozitif (+) yönler olmaktadır. Ters yön ise negatif (-) yöndür. 3 eksen CNC tezgahlar için pozitif ve negatif yönler bu şekilde belirlenmektedir. Buraya kadar anlaşıldığını umarak daha fazla eksen olması halinde bu eksenler nasıl isimlendiriyor bunu göstermek istiyorum.
Resimden de görüleceği üzere CNC tezgahlarda bulunabilen 4,5 ve 6. eksenler dönme eksenleridir. Sırasıyla; X ekseninin etrafında dönen eksen A ekseni, Y ekseninin etrafında dönen eksen B ekseni ve Z ekseninin etrafında dönen eksen C ekseni olarak isimlendirilir. Peki A, B ve C eksenlerinin yönlerine nasıl karar veriyoruz? Onu da aşağıda anlatalım:
CNC tezgahlarda dönme eksenleri için sağ el kuralı dediğimiz kural aracılığıyla dönme eksenlerinin yolu belirlenir. Bu kurala göre sağ elimizin baş parmak ucunu yönünü belirlemek istediğimiz dönme ekseninin etrafında döndüğü sabit eksenin pozitif (+) yönünde uzattığımızda diğer dört parmağımızı resimdeki gibi hafifçe kapattığımız zaman diğer dört parmağımızın ortak olarak gösterdiği dönme yönü, dönme eksenimiz için pozitif dönme yönü olacaktır. Karışık gibi görünen bu açıklamamızı resimde verilmiş olan örnekle daha sadece bir şekilde ifade edelim. Örneğin; resimde B eksenimizin pozitif dönme yönünü incelersek. Sağ elimizin baş parmağını Y ekseninin pozitif (+) yönünde uzattığımızda diğer dört parmağımızı kapatmak için döndürdüğümüz dönme yönü B eksenimizin (+) yönde döndüğü yön olacaktır. Diğer dönme eksenlerini de kendiniz tespit ederek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.
Artık tek spindle (iş mili) ile çalışan tüm tezgahların eksen isimlendirmelerini ve eksen yönlerinin belirlenme mantığını öğrenmiş olduk. Peki cnc kayar otomat tezgahları gibi birden fazla spindle (iş mili) bulunan tezgahlarda eksen isimlerini nasıl bulacağız? Bunun için tezgah kitapçıklarını incelememiz gerekmekle birlikte temel mantık buraya kadar anlattığım mantıktır. Tek fark ana iş mili ( parça işlemeye ilk başlanılan spindle) eksenlerinden sonraki eksenler X1, X2, …. , Y1, Y2, …, Z1, Z2… , A1,A2,… B1, B2…. gibi numaralandırılarak isimlendirilirler. Eksenlerin pozitif yönleri ise yukarıda anlattığımız sağ el kuralına göre belirlenir. Örneğin 9 eksenli Star SR20 RIV model kayar otomat CNC torna tezgahının eksenlerini aşağıdaki resimde görebilirsiniz:
Bu eksenleri programlamada nasıl kullanacağımızı da kısaca belirterek yazımızı bitiriyoruz.
CNC tezgahlara program yapabilmek, bir noktanın koordinat düzlemindeki değerlerini tanımlayabilmek ile mümkündür. Bunun için 2 farklı yöntem kullanılır. Her ikisini de iyi bilmek ve karıştırmamak gerekir. Bunlar ;
a) MUTLAK ( Absolute ) SİSTEM : Mutlak ölçü sisteminde, bir koordinat düzlemi üzerindeki her nokta düzlemin sıfır noktasına göre tarif edilir. (Tek bir sıfır noktası tanımlıdır ve tüm operasyonlar bu referans noktasına göre yapılır)
b) ARTIŞLI ( Incremental ) SİSTEM : Artışlı ölçü sisteminde, bir koordinat düzlemi üzerindeki her nokta kendisinden bir önceki noktaya göre tarif edilir. ( Her operasyonun referans noktası, kendinden bir önceki operasyon noktasıdır )
Son olarak 13 eksenli çoklu spindle çalışan bir CNC tezgahının videosunu sizlerle paylaşarak ufkunuzu genişletmek ve beyninizi dinlendirmek istiyorum 🙂