İnsanların Çoğuna İmkansız Gibi Görünen ‘Amiş’ Yaşam Tarzına Ait Acayip GerçeklerToprak Ergin 15 Ağustos 2020
ABD’de, çağın tüm koşullarını ve teknolojiyi reddederek, hala 17. yüzyılın şartlarında yaşayan Amişler ve Amiş yaşam tarzına ait gerçekler.
Amişleri kısaca, 21. Yüzyılda yaşayan ancak elektrik veya sosyal medya kullanmayan bir topluluk olarak özetlemek mümkün. Markete gitmek için hala at arabası kullanan Amişler, ülkenin sosyal yaşamına aktif olarak katılıyorlar ve ürünlerini internet üzerinden satıyorlar. Amiş topluluğunu günümüzde ağırlıklı olarak, ABD’nin Pensilvanya eyaletinde bulunan Lencaster şehrinde görmek mümkün. 17. yüzyılın yaşam koşullarını benimseyen bu mezhep, kendi aralarında oldukça sert kullara sahip.
Amerika’nın belli bölgelerinde yerleşim kuran Amişler, 21. yüzyılın sahip olduğu bütün teknolojik şartları reddediyorlar. Topluluğun asıl amacı, savaşın olmadığı yalın ve basit bir hayat sürmek. Biacaip olarak sizler için, çoğu insana imkansız gibi görünen Amiş yaşam tarzına ait gerçekleri derledik. İşte ‘bu çağda olacak işler değil’ diyeceğiniz Amiş uygulamaları.
Amişleri en güzel özetleyen şey teknoloji kullanmamalarıdır.
Kapalı bir topluluk olan Amişleri, 1700’lere ait kıyafetlerinden veya Amerika yollarında modern araçların yanında seyreden at arabalarından tanıyabilirsiniz. Amişleri en güzel özetleyen şey teknoloji kullanmamalarıdır. Çok sıkı ve esnetilemez kurallara göre ve dünyanın geri kalanından izole bir şekilde yaşarlar. El emeğine önem verirler ve her ailenin ortalama 6 çocuğu vardır. Dünya üzerinde toplam 300 bin Amiş vardır ve bunlar ABD ve Kanada’da yaşarlar. Kurallar ve gelenekler gruptan gruba farklılık gösterebilir.
Amişlerin otomobilleri yoktur.
Ancak otomobil, otobüs veya trenlere yolcu olarak binebilirler ya da komşuları onları gidecekleri yere bırakmayı teklif ettiğinde araçlarına binebilirler. Bu hareket onların sıkı kurallarına aykırı değildir ve başka türlü gidemeyecekleri yerlere bu şekilde ulaşma imkanı bulurlar. Ayrıca Amişler, kendilerini bir yerden bir yere götürmesi için topluluk dışından insanları işe alabilirler. Ancak çok modern buldukları için uçak kullanmazlar.
Amişler bisiklet kullanmazlar.
Ancak scooter ile bisiklet arasında bir yerde bulunan bir tür ulaşım aracı Amişler arasında son derece popülerdir. Bu scooter benzeri bisikletler Amişler arasında at arabasından sonraki en popüler ulaşım aracıdır. Okula gitmek için bu aracı kullanan çok sayıda genç Amiş görmek mümkündür ve bu araca Amiş scooter’ı adı verilir. Bu scooter’ları üreten ise yine Amişlerin sahibi olduğu bir şirkettir.
Elektrik, Amişleri dünyanın geri kalanından keskin bir şekilde ayıran önemli bir tabu, bir semboldür.
Bu, Amişlerin TV, radyo ve diğer cihazları kullanmadığı anlamına gelir. Ancak Amiş gelenekleri ve gerçeklik bu noktada çelişmektedir: Elektrik yasaktır, ancak müstakil jeneratörler kullanılabilir.
Ayrıca bazı Amiş gruplarında pnömatik (hava) motorlu çamaşır ve dikiş makineleri kullanılmaktadır. Buzdolapları, fırınlar, su ısıtıcıları ve lambaların tamamı gazlıdır.
Amiş mutfağı ile ilgili çok sıkı kurallar yoktur.
Mesela Burger King’e veya McDonalds’a gidebilirler. Ancak restoranların park yerine park edilmiş at arabalarını görmek diğer müşterileri bir miktar şaşırtır.
Amiş düğünlerinde vazoya kereviz konur. Bu sebze topluluğun sembolüdür. Ayrıca bu kereviz daha sonra yemeklerde ve evin dekorasyonunda da kullanılır.
Rumspringa, Amiş yaşam tarzında son derece önemli bir periyottur.
Bu periyot ergenlik yıllarında başlar ve kişinin topluluk içinde kalıp kalmayacağına veya topluluktan ayrılıp ayrılmayacağına karar vermesiyle sona erer. Bu süre zarfında genç insanlar istedikleri her tür hayatı yaşayabilir, istediği her yere gidebilir ve topluluk içinde yasak olan her şeyi dilediklerince yapabilir. 2002 yılında yapılmış olan “Devil’s Playground” isimli belgesel film Amiş hayatının bu dönemini anlatmaktadır. Ayrıca Amiş çocuklarının büyük şehirlere gittiklerinde başlarına neler geldiğini anlatan bazı reality Show programları da vardır.
Rumspringa sırasında genç bir Amiş, topluluk kurallarını çiğneyen davranışlarda bulunursa bu onun bir daha asla geri dönemeyeceği anlamına gelmez. Eğer bir birey geri dönmeye karar verip sonra yeniden topluluktan ayrılırsa işte o zaman diğer Amişler ondan uzak durmaya başlar. Eğer Rumspringa’nın ardından bir Amiş topluluktan ayrılmaya ve modern dünyada kalmaya karar verirse, en yakınları dahi ondan uzak durmalıdır. Ailenin, topluluktan ayrılan kişiyle görüşüp görüşmeyeceği tamamen topluluğun görüşlerine bağlıdır.
Rumspringa’nın ardından Amiş insanlarının %90’ı yeniden topluluğa geri döner ve kiliseye katılır.
Geri kalanlar ise modern bir yaşama adım atarlar. Örneğin Kate Stoltz, Rumspringa’nın ardından Amiş topluluğunu terk etmeye karar veren ünlülerden biridir. Günümüzde Kate New York’ta yaşamakta ve hayatına model, tasarımcı ve TV programcısı olarak devam etmektedir.
Bilim insanlarına göre Amiş topluluğunun pek çok üyesi normal insanlara göre daha yavaş yaşlanmakta ve genetik mutasyondan dolayı yaklaşık 10 yıl daha uzun yaşamaktadır.
Amiş çocuklarının oynamasına izin verilen Amiş bebeklerinin yüzü yoktur.
Gözleri, kulakları veya ağzı olan bebeklerle oynamak yasaktır. Bu batıl inanç, “Tanrının gözünde hepimiz aynıyız” görüşünden kaynaklanmaktadır. Bebeklerin yüzlerinin olmaması İncil’in emirlerine de uygundur.
Amiş toplumunun temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.
Makineleşmeye geçmedikleri ve dolayısıyla daha yüksek maliyetli olduğu için ürettikleri tarımsal ve hayvanlar ürünler diğer üreticilerin ürünlerine göre daha pahalı.
Fakat daha pahalı olmalarına karşın neredeyse yok satıyor. Çünkü teknolojinin neredeyse tüm nimetlerini reddeden Amişlerin ürettiklerinin gerçekten organik ve doğal ürünler olduğunu bütün tüketiciler biliyor ve özellikle tercih ediyorlar. Kriz dönemlerinde bile fiyatları yüksek olmasına rağmen Amiş ürünlerine yönelik talepte bir azalma olmaması tüketicilerin onlara duyduğu güvenin en bariz göstergesi.
Amişlerin bir diğer bir geçim kaynağı ise marangozluk.
Tamamen el emeği olan bu ürünler toptancılar tarafından anında kapışılıp piyasaya sunuluyor. Çünkü bir malı değerinden fazla paraya satmanın günah olduğuna inanan Amişler ürettiklerini maliyetinden çok az bir farkla veriyorlar.
En kalabalık Amiş topluluğu Pennsylvania’da yaşamaktadır.
Günümüzde 200 adet üstü kapalı köprü bulunmaktadır. 1800’lerde bu sayı yaklaşık 1500 kadardı. Lancaster İlçesi özellikle üstü kapalı köprüleriyle meşhurdur. Bu bölgede yaklaşık 29 adet böyle köprü bulunmakta ve Amiş topluluğundan olmayan insanlar bu köprüleri görmek için turlar düzenlemektedir.
Amişler, yaklaşık 200 yıl önce, ahşap çok ucuz olduğu ve inşaat işlerinde kullanıldığı için köprüleri üstü kapalı şekilde inşa etmeye başlamışlardır. İnşa işlemi son derece pahalı bir işlem olduğu için de köprülerin yağmur gibi sebeplerle aşınmasını geciktirmek ve kullanım ömürlerini uzatmak amacıyla da üstlerini kapatmayı tercih etmişlerdir.
Erkekler askere gitmiyor.
Amerika gibi bir kıtada aykırı bir düzen kuran Amiş topluluğunun, devletten bağımsız oldukları konular da var; erkekler askere gitmiyor, oy kullanmıyor, vergi verilmiyor ve sosyal konularda devletten destek almıyorlar.
Bazı topluluklar kültürlerini turistler için bir cazibe merkezi haline getirmişlerdir.
Birçoğu internet üzerinden hediyelik eşya satmakta ve topluluklarına turlar düzenlemektedir. Hatta birkaç gece bir Amiş köyünde konaklamanız bile mümkündür.
Amiş kurallarını belirleyen Ordnung’a göre takı takmak yasaktır. Bu yüzden Amişler evlilik yüzüğü takmaz.
Amiş kadınları kendi saçlarını kesmez. Genellikle saçlarını topuz yaparlar ve bone takarlar, çünkü bir kadın için saçları gurur kaynağı olamaz.
Son olarak Amişlerin toplumsal dayanışma anlayışını gösteren en güzel örneklerden birinden bahsedelim.
Amish Grace (Amiş Merhameti) adlı filme ve kitaba da konu olan yaşanmış bir katliam vardır. Bu olayda Amiş toplumu dışından bir kişi, bilinmeyen bir nedenden bir Amiş okulunu basarak 5 küçük kız çocuğunu öldürür ve ardından intihar eder. Katliamın ardından bir araya gelen mağdur Amiş anneleri katliamı gerçekleştiren kişinin evini ziyaret ederek ailenin acısını paylaştıklarını ve yaşananların “sorunlarını çözmekte aciz kalmış bir Tanrı evladının talihsiz bir eylemi” olduğunu söylerler. Ayrıca katliamı gerçekleştiren kişinin ardında yetim bıraktığı çocukları için de bir yardım kampanyası başlatırlar.
İlginizi çekebilecek diğer içerikler
- Rusya, 1867 Yılında Alaska Gibi Stratejik Açıdan Son Derece Önemli Bir Yeri Neden ABD’ye Sattı?
- Japon Adalarının Tarihte Bilinen İlk Sahipleri, Ayıya Tapan Gizemli Ainu Halkı
- Seneca Köyü: Zengin New Yorkluların Central Park’ı Yapmak İçin Yıktıkları Afro-Amerikan Köyü