26 ปี โศกนาฏกรรมเคเดอร์ ความปลอดภัยในการทำงานและบทเรียนการต่อสู้
26 ปี เหตุเพลิงไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์ การได้มาซึ่ง วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาตินักวิชาการสรุป 6 บทเรียนการเคลื่อนไหวเรียกร้องของคนงาน ขณะที่ขบวนการแรงงานขอรัฐบาลใหม่ดำเนินการให้สอดคล้องตามหลักอนุสัญญา ILO ฉ.187 ว่าด้วยกรอบเชิงส่งเสริมการดำเนินงานความปลอดภัยและอาชีวอนามัยอีกหนึ่งเหตุการณ์สูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ของประเทศไทย เมื่อย้อนอดีตไปเมื่อ 26 ปีก่อน ได้เกิดเหตุไฟไหม้โรงงานผลิตตุ๊กตาส่งออกต่างประเทศขนาดใหญ่ของบริษัทบริษัทเคเดอร์อินดัสเตรียล (ไทยแลนด์) จำกัด หรือรู้จักกันในนาม โรงงานเคเดอร์ ได้รับการส่งเสริมการลงทุนจากรัฐบาล และเป็นการร่วมลงทุนระหว่างกลุ่มทุนในฮ่องกงกับกลุ่มทุนใหญ่ในประเทศไทย เพื่อเข้ามาใช้ไทยเป็นฐานการผลิต ใช้แรงงานราคาถูกเพื่อผลิตสินค้าตามใบสั่งซื้อสินค้าจากบรรษัทข้ามชาติในสหรัฐฯ ที่ตั้งอยู่พุทธมณฑลสาย 4 อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เมื่อวันที่ 10 พ.ค. 2536 เวลา 16.00 น. ภาพเหตุการณ์อันน่าสลดที่หลายร้อยชีวิตต่างหนีตาย จากเปลวเพลิงที่ลุกโหมขึ้นจาก ชั้นหนึ่งของอาคาร ไม่นานไฟก็ลุกโชนขึ้นสู่ชั้นสองและสามอย่างรวดเร็ว เมื่อบันไดหนีไฟทรุดลงผู้คนมากมายต่างหาทองรอดชีวิตให้แก่ตัวเอง และหนทางสุดท้ายที่จะรอดไปได้ก็คือการโดดจากหน้าต่างเหตุการณ์ไฟไหม้ในครั้งนี้ได้คร่าชีวิตผู้คนไปกว่า 188 ราย และได้รับบาทเจ็บมากถึง 469 ราย จนเป็นข่าวครึกโครมในขณะนั้น เจ้าหน้าที่ตำรวจระบุสาเหตุของเพลิงไหม้ในครั้งนี้ว่า เกิดจากไฟที่ก้นบุหรี่ที่ยังไม่มอดสนิท อีกทั้งบริเวณนั้นประกอบไปด้วยใยสังเคราะห์ ผ้า รวมถึงสารและวัสดุไวไฟชนิดอื่นๆ จึงเป็นเชื้อเพลิงอย่างดีที่ทำให้ไฟไหม้อย่างรุนแรงและรวดเร็ว จากเหตุการณ์สูญเสียดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ของอุตสาหกรรมในประเทศไทย เพื่อทำให้สังคมเกิดความตระหนักถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากการทำงานมากขึ้น คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 26 ส.ค.2540 เห็นชอบให้วันที่ 10พ.ค.ของทุกปีเป็น วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์ซึ่งเป็นโศกนาฏกรรมอันเกิดขึ้นจากการละเลยในเรื่องของความปลอดภัยในการทำงาน ที่มีผลกระทบร้ายแรงมากที่สุดของประเทศไทยครั้งหนึ่ง อีกทั้งย้ำเตือน กระตุ้นให้ สังคมได้รับทราบในเรื่องของความปลอดภัยในการทำงานอย่างไรก็ตามการตระหนักรู้หรือการกำหนดให้วันดังกล่าวเป็นวันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ รวมไปถึงการเรียกร้องสิทธิของแรงงานจากการสูญเสียดังกล่าว ไม่ได้มาโดยไม่มีการเคลื่อนไหวเรียกร้อง ซึ่ง วรวิทย์ เจริญเลิศ นักวิชาการด้านเศรษฐศาสตร์ ได้กล่าวถึงกรณีไฟไหม้โรงงานเคเดอร์ผ่านเนื่องในวาระครบรอบ 26 ปี เหตุการณ์ดังกล่าวว่า สามารถสรุปบทเรียนได้ดังนี้1. ความสำเร็จในการต่อสู้เพื่อปกป้องสิทธิการถูกละเมิดเนื่องจากความประมาทของนายทุน การรวมกลุ่มผู้ได้รับผลกระทบ ครอบครัวของคนงานที่เสียชีวิต2. การจัดตั้งคณะทำงานช่วยเหลือคนงานเคเดอร์นอกเหนือจากภาครัฐ อันประกอบด้วยผู้นำสหภาพแรงงาน เอ็นจีโอ และนักวิชาการ3. การประสานกับกระทรวงมหาดไทยผ่านนักการเมืองให้มีการจัดตั้ง ศูนย์ช่วยเหลือคนงานเคเดอร์ ในพื้นที่เกิดเหตุ โดยศูนย์จะทำหน้าที่แบบ One-stop service หน่วยราชการต่างๆ ของกระทรวงแรงงานถูกนำมาทำงานร่วมกันในพื้นที่เพื่อให้ข้อมูลการจ้างงาน การให้สิทธิประโยชน์ของประกันสังคมและกองทุนเงินทดแทน ฯลฯ ขณะเดียวกันก็มีการแต่งตั้งคณะกรรมการเจรจาต่อรองสิทธิ์ประโยชน์นอกเหนือกฎหมายโดยข้อเรียกร้องค่าชดเชยจากบริษัท 300000 บาทต่อครอบครัวคนงานเสียชีวิต ค่าเล่าเรียนค่าใช้จ่ายในการศึกษาของบุตรเรียนจนจบมหาวิทยาลัย คณะกรรมการเจรจาฯ ประกอบด้วย ตัวแทนจากครอบครัวคนงานเคเดอร์ ตัวแทนบริษัทซีพี และตัวแทนจากรัฐบาลคือกระทรวงแรงงาน แต่ประเด็นคือ จะสร้างแรงกดดันอย่างไร ถึงจะทำให้ฝ่ายรัฐหันมาสนับสนุนข้อเรียกร้องในการเจรจา4. คนงานเคเดอร์ได้ไปประท้วงที่หน้าสำนักงานใหญ่ของบริษัทเคเดอร์ที่ฮ่องกง โดยเป็นการประสานการทำงานระหว่างเอ็นจีโอในประเทศกับกลุ่มเคลื่อนไหวแรงงานที่ฮ่องกงไม่ว่าจะเป็น กลุ่มเพื่อนไทยในฮ่องกง Asian Migrant Center Asia Monitor Resource Center และแสวงหาความร่วมมือกับองค์แรงงานสากล เช่น ACILS FES และ ICFTU5. ความร่วมมือของสื่อต่างๆ ในการเปิดพื้นที่สาธารณะให้กับคนงานเพื่อเรียกร้องสิทธิ6. การจัดเดินขบวนของคนงานไปประท้วงที่บริษัทซีพี เพื่อกดดันให้บริษัทตอบสนองข้อเรียกร้องของครอบครัวคนงานเคเดอร์ ทำให้ผลของการเจรจาของครอบครัวคนงานเสียชีวิตได้รับค่าชดเชยจากบริษัทรายละ 200 000 บาท ค่าเล่าเรียนเบิกตามจริง และค่าใช้จ่ายที่ใช้ในการศึกษาของบุตรผู้เสียชีวิตปรับตามภาวะเงินเฟ้อถ้าจะสรุปความสำเร็จของการต่อสู้กรณีเคเดอร์ คือ การต่อสู้ที่มีข้อเรียกร้องที่ชอบธรรม มีผู้ถูกละเมิด คนงานที่เสียชีวิตและครอบครัวที่ถูกกระทบจริง การขับเคลื่อนประเด็นสุขภาพความปลอดภัย เป็นประเด็นที่ทุกฝ่ายได้ประโยชน์ คนงานได้รับการปกป้องคุ้มครองในการทำงาน นายทุนได้การทำงานที่มีประสิทธิภาพ และประชาชนมีการจ้างงานที่มีคุณภาพ การจัดองค์กรเคลื่อนไหวแบบเปิดให้มีส่วนร่วมมากๆ ทั้ง สหภาพแรงงาน เอ็นจีโอ นักวิชาการ และการทำงานกันเป็นเครือข่าย กระจายการตัดสินใจและใช้ความสัมพันธ์แนวราบเพื่อดึงเอาพลังสร้างสรรค์มาทำงานร่วมกันรวมทั้งการแสวงหาความร่วมมือจากภาครัฐวรวิทย์ โพสต์ขณะที่ปีนี้ คณะกรรมการสมานฉันท์แรงงานไทย สภาเครือข่ายกลุ่มผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศไทย สมาพันธ์แรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ จัดงานวันความปลอดภัยแห่งชาติ ขอประกาศจุดยืนว่า พวกเราขอให้ใครก็ตามที่จะมาเป็นรัฐบาล ต้องดำเนินการให้สอดคล้องตามหลักอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 187 ว่าด้วยกรอบเชิงส่งเสริมการดำเนินงานความปลอดภัยและอาชีวอนามัย ค.ศ. 2006 เน้นที่ระบบรองรับและการส่งเสริมป้องกันที่ตัวคน และ ส่งเสริมกลไกสำคัญ ที่จะทำให้คนทำงานทุกภาคส่วน มีสุขภาพดี มีความปลอดภัยอย่างถ้วนหน้าโดยมีข้อเรียกร้อง 16 ข้อ ดังนี้1) ขอให้ผู้เจ็บป่วยหรือผู้เจ็บป่วยจากการทำงานสามารถเบิกค่ารักษาพยาบาลจนกว่าจะสิ้นสุกการรักษา2) การประเมินการสูญเสียสิ้นสุดการรักษาต้องให้คนงานรักษาจนถึงที่สุดจนหายดีและเงินประเมินต้องทดแทนให้คนงานอยู่ได้อย่างไม่ลำบาก3) ขอให้คณะกรรมการสมานฉันท์เข้าไปมีส่วนร่วมในคณะกรรมการแพทย์ คณะกรรมการกองทุนเงินทดแทน คณะกรรมการสถาบันส่งเสริมความปลอดภัยฯ4) ขอให้รัฐจัดสรรงบประมาณสนับสนุนเพื่อสร้างจิตสำนึกให้ความรู้เรื่องความปลอดภัยฯเช่นวันแรงงาน5) ขอให้รัฐยกเลิกการใช้แร่ใยหินทุกรูปแบบ เพราะถึงจะประกาศ ลดความเข้มข้นในชั้นบรรยากาศเป็น 0.1 เส้นใยต่อ 1ลูกบาศก์เซนติเมตรแล้วก็ตาม แต่ระบบตรวจสอบก็ยังไม่สามารถรองรับได้จริง6) ขอให้รัฐจัดสรรงบประมาณให้สถาบันส่งเสริมให้เพียงพอต่อการทำงานฯ7) ขอให้รัฐเพิ่มการตรวจสุขภาพประจำปี แบบอาชีวเวชศาสตร์ทุกคนและต้องส่งสมุดพกประจำตัวการตรวจสุขภาพให้ลูกจ้างทุกคน8) ขอให้รัฐตรวจสอบสถานประกอบการให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยทุกแห่ง9) ขอให้คลินิกโรคจากการทำงาน เร่งวินิจฉัยโรคจากการทำงาน ทุกพื้นที่อุตสาหกรรม และยกระดับคลินิกโรคฯอยู่ในระดับที่ได้มาตรฐานเดียวกัน และสนับสนุนให้วินิจฉัยโรคมะเร็งจากแร่ใยหิน สนับสนุนงบประมาณ และมีการประชาสัมพันธ์ให้มากกว่านี้10) ขอให้มีแพทย์ทางด้านอาชีวเวชศาสตร์และสิ่งแวดล้อมประจำทุกโรงพยาบาล และขอให้มี รพ.ในประกันสังคมจัดตั้งขึ้นมาเพื่อรองรับแรงาน11) ทบทวนยกเลิก นโยบายซีโร่เอ๊กซิเด้นท์ Zero accident หากคนงานมีผลกระทบมากให้ยกเลิก12) การบริการเรื่องความปลอดภัยให้ครอบคลุมแรงงานทุกภาคส่วน เช่นภาคเกษตรและภาคบริการ13) การจัดตั้งกองทุนพิทักษ์สิทธิแรงงาน เพื่อสนับสนุนแรงงานในการต่อสู้คดี หรือกองทุนเพื่อสุขภาพความปลอดภัยของชุมชนภาคเกษตร14) การเข้าถึงระบบสาธารณสุข การแพทย์ทางเลือก15) การตั้งกองทุนเพื่อสุขภาพความปลอดภัยของภาคเกษตรภาคบริการ16) รัฐต้องมีมาตรการเพื่อแก้ไขปัญหาโลกร้อนสำหรับบุษกร ประวัติศรี ผู้ทำกราฟฟิกชุดนี้ เป็นนักศึกษาชั้นปีที่ 3 สาขานิเทศศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ปัจจุบันกำลังฝึกงานที่ประชาไท
26 ปี เหตุเพลิงไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์ การได้มาซึ่ง วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ นักวิชาการสรุป 6 บทเรียนการเคลื่อนไหวเรียกร้องของคนงาน
โรงงานเคเดอร์,วรวิทย์ เจริญเลิศ,วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ,ความปลอดภัยในการทำงาน