เฟเมน-เฟมินิสต์-มุสลิม
จากกรณีกลุ่มเคลื่อนไหวเพื่อรณรงค์และเรียกร้องสิทธิสตรี FEMEN (เฟเมน) 4 คน สวมชุดคลุมยาวสีดำนั่งอยู่ในที่ประชุมกับผู้เข้าร่วมงานอื่นๆ ลุกขึ้นประท้วงโดยเดินขึ้นไปบนเวที แล้วเปลือยกายท่อนบน เผยให้เห็นข้อความที่เขียนไว้บนหน้าอกพร้อมตะโกนว่า พระเจ้าไม่ใช่นักการเมือง (Allah is not politician.) ระหว่างที่ศาสตราจารย์ฏอริก รอมาฎอน (Tariq Ramadan) ผู้ซึ่งชุมชนมุสลิมเห็นว่าเป็นนักวิชาการสัญชาติสวิสหัวก้าวหน้ากำลังบรรยายในงานประชุมประจำปีครั้งที่ 33 ของมุสลิมในฝรั่งเศส จัดโดยสหพันธ์องค์การอิสลามแห่งฝรั่งเศส (lUOIF) ที่ Le Bourget ฝรั่งเศส เมื่อวันเสาร์ที่ 14 พ.ค. 2559 การเคลื่อนไหวครั้งนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากชุมชนมุสลิมหลายแห่ง โดยเฉพาะในสื่อและเครือข่ายสังคมออนไลน์ว่า FEMEN กระทำการรุนแรงและ ผิดคน การประท้วงของกลุ่ม FEMEN ในลักษณะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นครั้งแรกและไม่ได้มีเป้าหมายเฉพาะต่อต้านนักการศาสนาอิสลาม แต่โดยรวมกลุ่มมีความมุ่งหมายเพื่อปกป้องสิทธิและคืนอำนาจบนเนื้อตัวร่างกายให้กับผู้หญิง คัดค้านและต่อต้านการครอบงำทางเพศและการเหยียดเพศ เครือข่ายของกลุ่มกระจัดกระจายอยู่ในหลายประเทศหลังจากการเริ่มประท้วงของสมาชิกหลักในยูเครนเพื่อต่อต้านอุตสาหกรรมทางเพศและการค้าหญิงในนามองค์กรจัดหาคู่ให้ชาวต่างชาติต่อต้านอำนาจของสถาบันศาสนา และระบบเผด็จการตั้งแต่ปี 2549 เป็นต้นมาส่วนใหญ่กลุ่ม FEMEN เคลื่อนขบวนไปในที่ชุมนุมสำคัญทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และศาสนา เช่น การประท้วงเปลือยอกในงานจัดแสดงสินค้าอุตสาหกรรมเมือง Hannover เยอรมนี เมื่อปี 2556 จนเกิดเหตุชุลมุนต่อหน้าประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน แห่งรัสเซีย และนายกรัฐมนตรีแองเกลา แมร์เคิล แห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีกระแสวิพากษ์วิจารณ์แนวคิดและยุทธศาสตร์ที่มีต่อการดำเนินงานของกลุ่ม FEMEN จากนักเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องสิทธิสตรีเกิดขึ้นเป็นจำนวนมาก บางคนมองว่ากลุ่ม FEMEN มุ่งสร้างความตื่นตา ตรึงความสนใจจากสังคมเพียงชั่วครู่ราวการละเล่นเพื่อล้อเลียน บ้างเห็นว่าเป็นการดำเนินงานในนามของการปลดปล่อยร่างกายให้เป็นอิสระตามแนวทางของเสรีนิยมใหม่Theresa OKeefa เห็นว่าพื้นที่ร่วมในการเรียกร้องและปกป้องสิทธิสตรีถูกครอบครองโดยนักเคลื่อนไหวคลื่นลูกที่สาม-ยุคหลังสตรีนิยมขาดการวิพากษ์การครองอำนาจนำ ขาดการตั้งคำถามกับแนวคิดชายเป็นใหญ่ และรากเหง้าของปัญหาจากอุดมการณ์ทุนนิยม สำหรับการประท้วงเปลือยอกของ FEMEN ยังอาศัยการจับจ้องของผู้ชาย ร่างกายจึงกลายเป็นสินค้าและวัตถุที่ถูกจ้องมอง ไม่สามารถปลดปล่อยผู้หญิงให้เป็นอิสระได้นักการศาสนาอิสลามและมุสลิมกระแสหลักมองว่าสมาชิกกลุ่ม FEMEN เป็นคนนอกรีตและเชื้อร้ายที่ทำลายสังคม โดยเฉพาะกรณีของอามีนา ไทเลอร์ (Amina Tyler) ถูกนักการศาสนาในตูนีเซียเรียกร้องให้รัฐบาลกักขังและลงโทษเธอตามหลักกฎหมายอิสลามเมื่อปี 2556 เนื่องจากเป็นผู้นำการชุมนุมหน้ามัสยิดและสถานทูตพร้อมกับปล่อยภาพเปลือยอกในสื่อเฟซบุ๊ก โดยมีข้อความประท้วงต่อต้านศีลธรรมศาสนาและแสดงจุดยืนถึงการครองสิทธิเหนือร่างกายของตนเอง รวมถึงการไม่ถูกครอบงำและกดขี่เป็นภาษาอาหรับและอังกฤษว่าFuck your morals.My body belongs to me and is not the source of anyones honor.มุสลิมเป็นจำนวนมากและนักสตรีนิยมบางกลุ่มเห็นว่าอามีนาถูกใช้เพื่อสร้างและขยายโครงการต่อต้านอิสลามในงานรณรงค์เพื่อเปลือยอกต่อสู้กับความอธรรมสากล (International Topless Jihad) จนเกิดขบวนผู้หญิงมุสลิมต่อต้านกลุ่ม FEMEN ตั้งชื่อว่า Muslimah Pride Dayสำหรับการประท้วงล่าสุดของกลุ่ม FEMEN ที่พุ่งเป้าไปยังฏอริก รอมาฎอน จนชุมชนมุสลิมออกมาคัดค้านนั้น เนื่องจากในมุมมองของมุสลิมและศาสนิกอื่นหลายส่วนเห็นว่าเขาเป็นนักการศาสนาและนักวิชาการที่ต่อต้านการก่อการร้าย วิพากษ์มุสลิมสายแข็งกร้าวและกลุ่มอนุรักษ์นิยม เขาพยายามทำโครงการสานเสวนาหลอมรวมความเป็นมุสลิมให้เข้ากับวัฒนธรรมยุโรปผ่านแนวคิด European Islamอย่างไรก็ตาม ในสายตาของ FEMEN ตลอดจนรัฐบาลฝรั่งเศสเห็นว่า อิสลามคือเผด็จการเบ็ดเสร็จนิยมและเผด็จการอำนาจนิยม ส่วนฏอริก รอมาฎอนคือนักเทศน์สายรากฐานนิยมที่กระตุ้นความเป็นการเมืองในศาสนาให้กับสังคมฝรั่งเศสที่ยึดมั่นในอุดมการณ์เสรีนิยม เขาถูกห้ามไม่ให้บรรยายในมหาวิทยาลัยของฝรั่งเศส ในบทวิเคราะห์ของ Ali Saad แสดงถึงความไม่พอใจของรัฐบาลต่อหลานของผู้ก่อตั้งกลุ่มภราดรภาพมุสลิม (the Muslim Brotherhoods) ชาวอียิปต์ หรือฏอริก รอมาฎอน ในแง่ที่เขาเรียกร้องให้รัฐบาลขจัดความเหลือมล้ำทางสังคม ยกการเลือกปฏิบัติต่อชนกลุ่มน้อยในฝรั่งเศส และนโยบายเชิงลัทธิเกลียดกลัวอิสลามการตื่นตัวของกระแสสตรีนิยมในแต่ละระลอกตั้งคำถามกับอำนาจการตีความของสถาบันศาสนา ยิ่งไปกว่านั้นประวัติศาสตร์ของแนวคิดสตรีนิยมเติบโตในฟากฝั่งยุโรปและอเมริกาแล้วขยายไปยังส่วนอื่นๆ ที่โลกทัศน์การมีอยู่ของชีวิตแตกต่างกัน ผู้หญิงในสังคมมุสลิมมักถูกฉายภาพของการถูกกดขี่ อยู่ในสถานะที่ตกต่ำ ในขณะที่การต่อสู้กับลัทธิอาณานิคมของประเทศที่แนวคิดการตื่นตัวและฟื้นฟูอิสลามถูกใช้เพื่อเป็นพลังในการต่อต้านจากการถูกกดขี่มักจัดให้กระบวนการปลดแอกสตรีที่มีหลายเฉดและหลายระลอกอยู่ในเขตแดนที่ถูกเลือกรับ หรือพึงระวัง ตลอดจนสวนทางกัน ปราการที่กั้นขวางการยอมรับเอาแนวคิดสตรีนิยมที่ถูกพัฒนาในโลกทัศน์อื่นจึงดูเหมือนไม่ได้รับการต้อนรับนักและผู้มีอำนาจในสถาบันศาสนามักชี้ชวนให้สมาชิกชุมชนมุสลิมระแวดระวังภัยของการกลายสภาพเป็นอื่นเนื่องจากสมาทานความเชื่อที่ตีความว่าส่งผลต่อการสูญสิ้นสถานภาพมุสลิมอีกด้วยหากได้ย้อนมองผ่านกลุ่มนักคิดมุสลิม การอธิบายและก่อเกิดสตรีนิยมมุสลิมเป็นกระแสการฟื้นตัวที่ไม่ใหม่นัก ในอารเบียเมื่อต้นศตวรรษที่ 19 เกิดขบวนการThe Sisters Movement ขบวนการนี้มีเป้าหมายเพื่อจัดแจงที่ทางของการอธิบายความอิสลาม กระทั่งในช่วงคริสทศวรรษ 1980-1990 แนวโน้มในการตีความหลักการศาสนาเพื่ออธิบายสิทธิสตรีในอิสลามโดยกลุ่มนักสตรีนิยมเริ่มขยายตัวมากยิ่งขึ้น เช่น ข้อถกเถียงและตำรับตำราของ Fatima Mernissi นักสตรีนิยมมุสลิมชาวโมรอคโค เกิดกระแสการแบ่งประเภทสตรีนิยมอิสลามออกจากสตรีนิยมมุสลิม เนื่องจากแนวโน้มที่นักสตรีนิยมในโลกอาหรับมีทั้งส่วนที่เป็นกลุ่มผู้ปฏิเสธศาสนา ผู้ที่แยกโลกของการนับถือศาสนาออกจากการใช้ชีวิตทางสังคมและการเมือง ตลอดจนผู้ให้ความสนใจการตรวจสอบตัวบทในคัมภีร์เพื่ออธิบายสิทธิ ความเท่าเทียมทางเพศ และการปลดปล่อยผู้หญิงจากมุมมองของศาสนาการศึกษาและความเข้าใจเรื่องสิทธิสตรีที่ปรากฏในสังคมมุสลิมดำรงอยู่ภายใต้ชุดคำอธิบายกระแสหลักที่ได้รับการถ่ายทอดโดยนักการศาสนา อาศัยการตีความตัวบทหลักฐานจากแหล่งความรู้ในคัมภีร์ วัจนะศาสดา และตำราประวัติศาสตร์ศาสนา ผ่านการบอกเล่า อบรมสั่งสอน และยึดถือปฏิบัติตามกันมา ในเอกสารประวัติศาสตร์ศาสนาและคัมภีร์อัลกุรอานพบการกล่าวถึงผู้หญิงในหลากสถานะ เช่น ราชินีบิลกีสในฐานะผู้นำทางการปกครองเมืองซะบาอ์แห่งเยเมน ได้รับการติดต่อให้รับเชื่อพระเจ้าจากสารของกษัตริย์โซโลมอน หรือที่มุสลิมนับว่าเป็นศาสดาท่านหนึ่งถูกเรียกขานด้วยภาษาอาหรับว่าสุไลมาน ปรากฏในอัลกุรอานบทที่ 27 โองการที่ 17-31 กรณีของมัรยัมหรือแมรี หญิงในฐานะมารดาของศาสดาอีซาหรือพระเยซูที่ต้องต่อสู้กับคำให้ร้ายจากสังคมเมื่อนางให้กำเนิดบุตรชายโดยปราศจากการมีเพศสัมพันธ์ ปรากฏเรื่องราวของมัรยัมที่ได้รับเกียรติให้ชื่อของนางเป็นชื่อบทหนึ่งในคัมภีร์อัลกุรอานลำดับที่ 9 และกรณีอาอีชะห์ในฐานะภรรยาของศาสดามุฮำมัด มีบทบาทสำคัญทั้งในช่วงที่ศาสดายังมีชีวิตและหลังจากนั้น อาอีชะห์มีความรู้กว้างขวางในวิชาการอิสลาม สามารถถ่ายทอดให้ความรู้ให้กับศิษย์ทั้งชายและหญิงรวมทั้งสหายของศาสดา นางเป็นผู้จดจำและรายงานฮาดิษ 2210 ฉบับ นับเป็นหลักฐานสำคัญในการศึกษาเชิงตัวบทที่สัมพันธ์กับบริบทสังคมในยุคต้นอิสลามความรู้เรื่องบทบาทและสถานะผู้หญิงดังกล่าวข้างต้นเป็นที่รับรู้ กล่าวยกย่องสรรเสริญกันในแวดวงมุสลิมในฐานะบทเรียนทางประวัติศาสตร์ที่ควรทราบ เพื่อสร้างความประทับใจและชื่นชมถึงความยิ่งใหญ่ของผู้คนในยุคแห่งความเรืองรองของอิสลาม มีน้อยครั้งที่ประวัติศาสตร์ศาสนาว่าด้วยผู้หญิงได้รับเลือกสรรเพื่ออภิปรายและวินิจฉัยเพื่อใช้พิจารณานัยที่แฝงอยู่ในตัวบทประกอบการทำความเข้าใจสถานภาพผู้หญิงในสังคมมุสลิม การศึกษาเรื่องผู้หญิง-ผู้ชายในอิสลามกลายเป็นการผูกโยงระหว่างวินัยกับการลงโทษ เช่นการสอนของนักการศาสนาในชุมชนและตำราที่ใช้เผยแพร่เน้นการดำรงความเป็นภรรยาที่ดี เชื่อฟังและอยู่ในโอวาทสามี หากละเมิดวินัยดังว่าจะถูกลงโทษตามระดับของความผิดที่แตกต่างออกไป เช่น ไม่ร่วมหลับนอน ตี หย่าร้าง เป็นต้น วิธีการเช่นนี้นับว่าเป็นการลดทอนสาระสำคัญของการอธิบายระบบความสัมพันธ์หญิง-ชายในอิสลามที่เต็มไปด้วยมิติที่หลากหลาย ตลอดจนแสดงถึงการกำกับอำนาจของเพศชายในฐานะผู้ปกป้องกฎแห่งพระเจ้าเหนือภรรยาของตนการศึกษาเพื่อทำความเข้าใจแนวคิดสตรีนิยมของสังคมมุสลิมในไทย ผู้เขียนพบในเบื้องต้นว่าสัมพันธ์กับความรู้ที่ถูกย่อย ตีความ และคัดสรรโดยผู้รู้และนักการศาสนาเป็นส่วนใหญ่ที่สำเร็จการศึกษาจากสถาบันการศึกษาในโลกมุสลิม ขณะที่หลักฐานทางวิชาการศาสนาเช่นนี้ปฏิเสธแนวคิดกระแสการเรียกร้องสิทธิสตรีสากล เห็นว่าข้อเสนอในกรอบดังกล่าวมีเบื้องหลังความคิดและชุดคำอธิบายตามโลกทัศน์ที่แตกต่างไปจากอิสลาม อาทิ โลกทัศน์แบบทุนนิยม คริสเตียน และสิทธิสตรีที่ปฏิเสธความเชื่อในพระเจ้า การปฏิเสธแนวคิดกระแสการเรียกร้องสิทธิสตรีสากลนี้หมายรวมไปถึงการไม่เรียกและไม่นับว่าตนเองอยู่ในกระแสของการเป็นนักสตรีนิยมหรือ feminist ในส่วนการเสนอแนวคิดอิสลามกับประเด็นเพศสภาพและเพศวิถีของนักสตรีนิยมมุสลิมที่ใช้วิธีวิทยาทางสังคมศาสตร์ ความรู้ด้านสตรีศึกษา และเทววิทยากับการตีความใหม่ไม่เป็นที่นิยมนำมาศึกษาด้วยเกรงว่าอาจทำให้ละทิ้งศาสนา หรือเกิดความผิดพลาดต่อหลักอากีดะห์ (Aqida หรือ Islamic creed) อันเป็นข้อเชื่อสำคัญในการนับถือศาสนาอิสลามนักคิดและนักเคลื่อนไหวคนสำคัญที่นักการศาสนามุสลิมในไทยและอีกหลายประเทศปิดประตูการเรียนรู้อรรถกถาใหม่เนื่องด้วยเหตุที่เธอเคยเป็นผู้นำละหมาดวันศุกร์ในนครนิวยอร์คเมื่อปี 2005 คือ อามีนา วาดูด (Amina Wadud) อามีนาเป็นนักวิชาการอิสระชาวแอฟริกันอเมริกัน หลังจากเคยทำงานเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยในสหรัฐอเมริกาและมาเลเซีย อามีนามีผลงานวิชาการที่โดดเด่นคือ Inside the Gender Jihad: Womens Reform in Islam (2006) และ Quran and Woman Rereading the Sacred Text from a Womans Perspective (1999) เป็นงานเขียนที่ว่าด้วยการตีความหลักการศาสนาใหม่จากมุมมองและประสบการณ์ของผู้หญิง ตลอดจนการนำแนวคิด ญิฮาด หรือต่อสู้กับความอ่อนแออย่างเด็ดเดี่ยวในทางศาสนามาเป็นแกนกลางในการรื้อฟื้นอำนาจและสถานภาพผู้หญิงมุสลิมนอกจากอามีนาแล้ว ยังมีนักวิชาการและนักเคลื่อนไหวทางสังคมในเครือข่ายของนักสตรีนิยมมุสลิมที่ทำงานกับนักการศาสนาหัวก้าวหน้าอีกเป็นจำนวนมาก เช่น ฟาฏิมา เมอร์นิสซี (Fatima Mernissi) นักสตรีนิยม นักสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ฟาฏิมาเขียนตำราวิชาการในภาษาฝรั่งเศสและได้รับการแปลเป็นภาษาต่างๆ เช่น หนังสือเรื่อง Beyond the Veil: Male-Female Dynamics in a Muslim Society (1975 1985 1987) The Veil and the Male Elite: A Feminist Interpretation of Islam (1992) และ Womens Rebellion and Islamic Memory (1993) เธอเพิ่งเสียชีวิตเมื่อ 30 พฤศจิกายน 2558 หากแต่ไม่ได้รับการกล่าวไว้อาลัยหรือพูดถึงคุณูปการของการทำงานของเธอเพื่อนำเอาความคิดเช่นนี้มาประยุกต์ใช้ เนื่องจากชุมชนมุสลิมในไทยไม่เห็นว่าเป็นแหล่งการศึกษาที่สำคัญ หรือเป็นข้อมูลที่ไกลออกไปจากชุดข้อมูลความรู้ที่ควรแสวงหา หรือหากรับรู้ก็เต็มไปด้วยท่าทีที่ระมัดระวังอย่างยิ่งยวดกลุ่มนักการศาสนาและนักวิชาการหญิงมุสลิมในไทยที่ได้รับการยอมรับในฐานะผู้รู้ สามารถอธิบายบทบาทความสัมพันธ์หญิงชายในมิติอิสลามมักเป็นผู้สอนในสถาบันการศึกษา เช่น ครูอาจารย์โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามที่มีกระจายอยู่เป็นจำนวนมากในจังหวัดชายแดนภาคใต้ตลอดจนพื้นที่อื่นๆ ของประเทศ หนึ่งในนั้นคือมาเรียม สาเมาะ นักการศาสนาหญิงที่สำเร็จการศึกษาจากสถาบันศึกษาอิสลามชั้นสูงนิลัมปุรี (Yayasan Pengajian Tinggi Islam Nilam Puri) เมืองโกตาบาห์รู รัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย หลังจากที่มาเรียมไม่ประสบความสำเร็จในการชิงชัยเป็นตัวแทนทางการเมืองของพรรคกิจสังคมเมื่อปี 2519 เธอตัดสินใจเปิดโรงเรียนสอนเด็กกำพร้าหญิงและยากจนบ้านสุไหงปาแน จ.ปัตตานี ด้วยการสนับสนุนจากครอบครัว ครูอาจารย์ และกลุ่มผู้หญิงที่เคยเรียนที่มาเลเซียมาด้วยกัน มาเรียมเป็นที่ปรึกษาด้านศาสนาของเครือข่ายผู้หญิงยุติความรุนแรงแสวงสันติภาพสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ กรอบความคิดในประเด็นหญิงชายของมาเรียมที่เคยเสนอในที่ประชุม ชีวิตผู้หญิงมลายูมุสลิม: มายาคติและความเป็นจริง เมื่อปี 2549 มีแนวโน้มในการให้ความสำคัญกับการบทบาทของผู้หญิงในกระบวนการสันติภาพ เน้นย้ำการดำรงสถานะของความเป็นภรรยา แม่ และแม่บ้านที่ดี โดยถือว่าบ้านเป็นพื้นที่ของผู้หญิงและเป็นสถานที่สำคัญในการสร้างสังคมที่สงบสันตินอกจากนี้ อาจารย์ผู้สอนระดับมหาวิทยาลัยโดยเฉพาะมหาวิทยาลัยฟาฏอนีซึ่งนับเป็นสถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งแรกของประเทศไทยที่เปิดการเรียนการสอนวิชาการศาสนาควบคู่ไปกับวิชาการแขนงอื่นๆ กำเนิดในนามวิทยาลัยอิสลามยะลาเมื่อปี 2541 หลังจากนั้นได้ปรับเปลี่ยนสถานะเป็นมหาวิทยาลัยและใช้นามว่ามหาวิทยาลัยอิสลามยะลาเมื่อปี 2550 มีการปรับเปลี่ยนนามอีกครั้งตามชื่อในปัจจุบันเมื่อปี 2556 ดร.อิสมาอีลลุตฟี จะปะกียา อธิการบดี ในฐานะผู้รู้ที่มีบทบาทสำคัญในการอธิบายหลักการศาสนาอิสลามตามแนวทางปฏิรูป ท่านมักได้รับเชิญให้เป็นที่ปรึกษาในการแสดงความเห็นต่อข้อเสนอเรื่องต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับศาสนา ตลอดจนประเด็นที่เกี่ยวกับบทบาทความสัมพันธ์หญิงชายในอิสลามสถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่จัดการเรียนการสอนหลักสูตรอิสลามศึกษาในภาคใต้ก่อนมหาวิทยาลัยฟาฏอนีคือวิทยาลัยอิสลามศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี เป็นแหล่งความรู้ทางวิชาการที่คณาจารย์มีบทบาทในการอธิบายประเด็นปัญหาต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับสังคมมุสลิม บุคคลที่ยังคงมีบทบาทในสังคมมุสลิมคือ ดร.อิสมาแอล อาลี อดีตผู้อำนวยการวิทยาลัยฯ และคณาจารย์คนอื่นๆ เช่น มะรอมนิง สาแลมิง ผู้เคยแสดงความเห็นต่อการอธิบายแนวคิดบทบาทหญิงชายในที่ประชุมหลายแห่ง รวมทั้งผู้อำนวยการวิทยาลัยฯ คนปัจจุบันคือ ดร.ยูโซะ ตาเละ ในบทความ ผู้หญิงในอิสลาม ยูโซะได้ชี้ให้เห็นว่าทั้งชายและหญิงในอิสลามเท่าเทียมกันทั้งในด้านตัวตนและศักดิ์ศรีแห่งความเป็นมนุษย์ทั้งด้านศาสนา สังคม การเมือง เศรษฐกิจ และการศึกษาบทวิเคราะห์การอธิบายถึงตัวตนของมนุษย์ที่เท่าเทียมกัน ตลอดจนความเป็นองค์ประธานของผู้หญิง ปรากฏในงานสำคัญหลายชิ้นของนักสังคมศาสตร์ที่ศึกษาชุมชนมุสลิม เช่น Politics of Piety The Islamic Revival and the Feminist Subject ผลงานของ Saba Mahmood เธอศึกษาขบวนการเคลื่อนไหวทางศาสนาของผู้หญิงในกรุงไคโร ประเทศอียิปต์ กลุ่มหนึ่งที่รวมตัวกันเพื่อเรียนและปฏิบัติศาสนกิจอย่างเคร่งครัด Mahmood เสนอผ่านแนวคิดเสรีภาพในการเลือก อันเป็นแนวคิดหลักของสตรีนิยมว่าความเข้มงวดต่อการปฏิบัติภักดีของผู้หญิงกลุ่มนี้ไม่ได้ดำเนินภายใต้สภาวะกดดันหรือการขู่บังคับให้ทำตามโดยกลุ่มนักการศาสนาชายที่ถือครองอำนาจในการตีความศาสนาและมีบทบาทในกลไกการออกกฎเกณฑ์ต่างๆ เธอวิเคราะห์ว่าผู้หญิงกลุ่มนี้ได้เลือกสร้างตัวตนบนพื้นที่ของความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างที่มองผู้หญิงไม่เท่าเทียมกับผู้ชายในขณะที่งานของยูโซะ ให้ความสำคัญกับบทวิเคราะห์ตัวตนของผู้หญิงในภาคเอกสาร ส่วนใหญ่เป็นการอ้างอิงงานของนักการศาสนาที่มีอิทธิพลต่อความคิดในโลกมุสลิม เช่น แนวคิด one soul หรือนัฟซุนวาหิดะห์ อันเป็นที่มาของการบังเกิดมนุษย์และการกำหนดสถานภาพที่เท่าเทียมกัน ส่วนสาเหตุที่ผู้หญิงมุสลิมมีสถานะตกต่ำ ยูโซะอ้างอิงบทวิเคราะห์ของ Faruqi (Historical Atlas of the Religions of the World 1974) กล่าวถึงปัจจัยทางการเมืองภายนอกและภายในสังคมมุสลิม โดยเฉพาะการปิดกั้นการอิจญ์ติฮาดหรือความพยายามในการวิเคราะห์และวินิจฉัยบทบัญญัติ การปล่อยให้อำนาจของระบบราชาธิปไตยเข้ามากำกับชีวิตของชาวมุสลิม ตลอดจนการยอมรับจริยธรรมทางสังคมรูปแบบใหม่ เช่น ความฟุ้งเฟ้อ สะสมทรัพย์ ห่างไกลจากการขัดเกลาจิตวิญญาณ ตลอดจนการยึดถือแนวทางแบบจารีตอิสลามหากสังเกตกลุ่มนักคิดและนักวิชาการศาสนาที่มีบทบาทในสังคมมุสลิมของไทยส่วนใหญ่เป็นผู้ที่ได้รับอิทธิพลความคิดปฏิรูปอิสลาม ไม่ว่า อิสมาอีลลุตฟี จะปะกียา อิสมาแอล อาลี มาเรียม สาเมาะ ตลอดจนฮามีดะห์ อาแด หนึ่งในอดีตอาจารย์หญิงอาวุโสของวิทยาลัยอิสลามศึกษา สำเร็จการศึกษาจากสถาบันเดียวกับมาเรียม สาเมาะ และเป็นผู้หญิงมุสลิมคนแรกจากประเทศไทยที่เข้าศึกษาต่อในระดับบัณฑิตศึกษาที่ ม.อัลอัซฮัร กรุงไคโร ในสาขานิติศาสตร์อิสลาม พื้นที่ในการดำเนินกิจกรรมทางความรู้เรื่องผู้หญิงในอิสลามของฮามีดะห์คือถ่ายทอดความรู้ผ่านกลุ่มศึกษา (Halaqah หรือ study group) ร่วมกับคณาจารย์และบุคลากรหญิงในมหาวิทยาลัยฟาฏอนีและเครือข่ายสตรีมุสลิมภาคใต้ซึ่งเป็นกลุ่มมุสลิมสายปฏิรูป ฮามีดะห์เป็นนักวิชาการหญิงมุสลิมที่อยู่เบื้องหลังการดำเนินกิจกรรมทางความรู้ ให้ความสนใจการตีความตัวบทหลักการอิสลามที่เกี่ยวข้องกับผู้หญิงและเพศสภาพ เช่น วิพากษ์การใช้เหตุผลและข้ออ้างทางศาสนาในการตัดสินใจเลือกมีภรรยามากกว่าหนึ่งของชายมุสลิม หรือวิเคราะห์ศักยภาพผู้หญิงผ่านอำนาจในการดูแลและจัดการเนื้อตัวร่างกายของผู้หญิงเองแม้ภาพเคลื่อนไหวของกลุ่ม FEMEN ห่างไกลจากประสบการณ์ชุดคำอธิบายความเท่าเทียมและสัมพันธ์ระหว่างเพศในสังคมไทยและชุมชนมุสลิมในประเทศไทย แต่การกล่าวถึงกระแสการอธิบายตำแหน่งแห่งที่ของผู้หญิงที่ทบทวนอย่างคร่าวๆ ในเบื้องต้นอาจช่วยคลี่คลายและปะติดปะต่อความสัมพันธ์ระหว่างขบวนการเคลื่อนไหวเพื่อปลดแอกผู้หญิงในหลากข้อเสนอ กับอำนาจในการอธิบายและตีความความเชื่อทางศาสนาที่สัมพันธ์กับแนวคิดเพศสภาพในสังคม เห็นถึงอำนาจเชิงระบบที่อยู่ในรูปของสถาบันทางศาสนาและความคิดที่ได้รับการถ่ายทอดจากประเพณี เกิดการตั้งคำถามที่ท้าทายต่อการตีความศาสนาเพื่อยังประโยชน์ต่อความเข้าใจที่ยังคงลักลั่นในการอธิบายความยุติธรรม เช่นเดียวกับการเข้าถึงความรู้ของผู้หญิงในการตีความวิธีคิดอิสลามและความเปลี่ยนแปลงของกระแสสตรีนิยมอื่นๆ ในสังคมโลกความน่าสนใจที่ได้จากการเรียนรู้ปรากฏการณ์การเคลื่อนไหวอีกประการหนึ่งของกลุ่ม FEMEN ที่แม้ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากนักสตรีนิยมบางค่ายถึงการไม่สามารถทะลวงแก่นแกนในการต่อสู้กับอำนาจของสังคมที่ไม่เท่าเทียมกัน แต่หากพิจารณาความสามารถในการกำหนดเป้าหมายและปฏิบัติการให้บรรลุสิ่งที่ตนเลือกอันหมายรวมถึงความรู้สึกของปัจเจกในการเป็นผู้ปฏิบัติที่เกี่ยวพันกับการตัดสินใจผู้ปฏิบัติการในฐานะสมาชิกของกลุ่ม FEMEN จึงยังคงมีบทบาทในการต่อรอง ต่อต้าน และล้มล้างความไม่เป็นธรรมได้ในบางขั้นตอนในระดับกลุ่มชนมุสลิมในประเทศไทยและสังคมไทยเอง ผู้เขียนเห็นว่าจำเป็นต้องมีการศึกษาอย่างลุ่มลึกถึงอำนาจในการผลักดันนโยบายจากส่วนบนไม่ว่ารัฐและสถาบันศาสนา รวมทั้งแนวคิดชายเป็นใหญ่ที่ผูกแน่นอยู่กับสังคมท้องถิ่นและจารีต ตลอดจนการสร้างพื้นที่และตัวตนขององค์ประธาน เช่น หญิงผู้ประสบเหตุแห่งความรุนแรงในกรณีสถานการณ์ความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ มักถูกกำกับอยู่ภายใต้นโยบายรัฐ กลุ่มองค์กรต่างๆ หญิงผู้รู้ศาสนาที่มีศักยภาพในการทำความเข้าใจตัวบทคำสอนที่มีอิทธิพลต่อการปฏิบัติของผู้คน และมีจุดยืนต่อการทำความเข้าใจสังคมอย่างวิพากษ์วิจารณ์ ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการพัฒนาความรู้ความเข้าใจประเด็นเพศสภาพของชุมชนมุสลิมที่สามารถกระทำได้มากกว่าแค่บ่นและก่นด่าหรือรอคอยคำอธิบายจากสถาบันทางการต่างๆ เพียงอย่างเดียว Morocco World News. . (16 พฤษภาคม 2559). สืบค้นจาก Timm Annette and Sanborn Joshua. Oxford and New York: Berg. Theresa OKeefa. 2014. My Body Is My Manifesto SlutWalk FEMEN and Femmenist Protest in 107: 1-19. Saad Ali. (16 พฤษภาคม 2559). สืบค้นจาก หะดิษ หรือ บางตำราเขียนว่าฮะดิษ เป็นหลักฐานขั้นรองในการอธิบายศาสนบัญญัติในอิสลาม เพื่อใช้ในการสนับสนุนหลักการทางศาสนาในเชิงแนวคิดและปฏิบัติ หะดิษมาจากคำพูดของศาสดา ท่าทีหรือการยอมรับและการปฏิเสธของศาสดา และการกระทำหรือภาคปฏิบัติการของศาสดา Grey Sarah. 2010. Womens Role as Teachers Leaders and Contributors to the Waqf in Damascus. Research Report for Julia Meltzer 14. Marddent Amporn. Notions of Gender and Muslim Women in Thailand. Paper Presented at International Workshop on New Approaches to Gender and Islam: Translocal and Local Feminist Networking in South and Southeast Asia at Institute of Asian and African Studies Humboldt University Berlin 29-30 April 2011._____. 2013. Religious Piety and Muslim Women in Thailand. In Susanne Schröter (ed.) Gender and Islam in Southeast Asia. Leiden Boston: Brill: 241-265. ชุมชนมุสลิมโดยทั่วไปอธิบายว่าอิสลามไม่อนุญาตให้ผู้หญิงเป็นผู้นำละหมาดวันศุกร์ และนำละหมาดที่กระทำร่วมกันระหว่างหญิงและชาย พรรคพาส (PAS) หรือ the Pan-Malayan Islamic Party (Parti Islam SeMalaysia) เป็นพรรคอนุรักษ์นิยมใช้ศาสนาอิสลามเป็นแนวทางการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองได้ก่อตั้ง Yayasan Pengajian Tinggi Islam Nilam Puri เมื่อปี 1965 หลังจากชนะการเลือกตั้งในรัฐกลันตัน ซึ่งเป็นพื้นที่ฐานเสียงสำคัญของพรรค ดูรายละเอียดเพิ่มเติมจาก Stivens Maila.Family values and Islamic revival: Gender rights and state moral projects in Malaysia. 29(2006): 356. มหาวิทยาลัยเที่ยงคืน. (20 ธันวาคม 2558). สืบค้นจาก ฝ่ายวิชาการ มหาวิทยาลัยฟาฏอนี. (2558). . เอกสารสำเนา มปท. วิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอกของ Aryud Yahprung (2014) หัวข้อ ศึกษาบทบาทของอธิการบดีมหาวิทยาลัยฟาฏอนีในฐานะผู้รู้ศาสนาคนสำคัญในสายวิชาการที่มีความสัมพันธ์และได้รับความไว้วางใจจากกลุ่มมุสลิมหลายประเทศในโลกอาหรับและมุสลิมสายปฏิรูปในสังคมไทย ยูโซะ ตาเละ เป็นตัวแทนนักวิชาการมุสลิมในไทยรุ่นแรกที่ได้รับเชิญจาก Center for Women Studies of the State Islamic University (IAN) Sunan Kalijaga Yogyakarta อินโดนีเซีย เข้าร่วมอบรมเชิงปฏิบัติการเรื่อง Islam Gender Reproductive Rights โดยการสนับสนุนของมูลนิธิฟอร์ดและภาคีเครือข่ายเพศสภาพในอิสลาม เช่น SISTER IN ISLAM ในครั้งนี้ไลลา อาเก็บอุไร (บัวหลวง—ภรรยาของอัฮหมัดสมบูรณ์ บัวหลวง อัฮหมัดสมบูรณ์เป็นนักคิดและนักกิจกรรมด้านความรุนแรงและสันติภาพภาคใต้ที่มีชื่อเสียง เสียชีวิตเมื่อกันยายน 2557) ผู้บริหารโรงเรียนสตรีพัฒนศึกษา จ.ปัตตานี เข้าร่วมอบรมเมื่อปี 2002 ด้วย ในรุ่นที่สองปี 2004 เป็นปีสุดท้ายที่มูลนิธิฟอร์ดให้การสนับสนุนทุนในหัวข้อการอบรมเดียวกัน ผู้เข้าร่วมอบรมจากไทยรุ่นที่สองได้แก่ผู้เขียนพร้อมด้วยสุกรี หลังปูเต๊ะ อาริน สะอีดี (เสียชีวิตแล้ว) เฟาซัน เจ๊ะแว (อาจารย์มหาวิทยาลัยฟาฏอนี) และวิริยา ขันธสิทธิ์ (นักกิจกรรมของสภายุวมุสลิมโลกหรือ WAMY: World Assembly of Muslim Youth) ยูโซะ ตาเละ. (2555). ผู้หญิงในอิสลาม. ใน มูหัมมัดรอฟลี แวหามะ มัสลัน มาหามะ และ รอมฎอน ปันจอร์ บรรณาธิการ. อิสลามกับความท้าทายในโลกสมัยใหม่ มุมมองจากนักวิชาการชายแดนใต้. กรุงเทพฯ: คณะทำงานวาระสังคม สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. Mahmood Saba. 2005. . New Jersey: Princeton University Press. Marddent AmpornThe Three Tigers: Malay Muslim Women Revivalists in Thailand. Paper Presented at at the Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies ( KITLV) Leiden January 8-9 2015.
 จากกรณีกลุ่มเคลื่อนไหวเพื่อรณรงค์และเรียกร้องสิทธิสตรี FEMEN (เฟเมน) 4 คน สวมชุดคลุมยาวสีดำนั่งอยู่ในที่ประชุมกับผู้เข้าร่วมงานอื่นๆ ลุกขึ้นประท้วงโดยเดินขึ้นไปบนเวที แล้วเปลือยกายท่อนบน
กลุ่ม FEMEN,มุสลิม,สตรีนิยม,อัมพร หมาดเด็น,อิสลาม,เฟมินิสต์,เฟเมน