โง่_จน_เจ็บ ใครเป็นคนทำ
หากมองย้อนกลับไปในวัยเด็กที่ผ่านมา เรามักจะได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับวิถีชีวิตคนชนบทผ่านนิทานยามเย็นที่คนรุ่นปู่ย่าตายายได้เล่าสืบต่อกันมา เป็นนิทานที่สะท้อนให้เห็นภาพความเหลื่อมล้ำต่ำสูงทางเศรษฐกิจ ความแตกต่างของฐานะทางสังคมและโอกาสระหว่างคนเมืองหลวงและคนชนบท จนกระทั่งเกิดความฉงนสงสัยขึ้นมาว่า สิ่งเหล่านี้เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติของสังคมเกษตรกรรมล้าหลัง หรือเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างของสังคมอุปถัมภ์กันแน่ ซึ่งนิทานเรื่องเดิมนี้ได้ถูกผลิตซ้ำ ดัดแปลง เพิ่มเติม และถ่ายทอดออกมาเป็นชุดความคิดจากชนชั้นศักดินา กลุ่มผู้ปกครองของรัฐ บรรดาเทคโนแครต เอ็นจีโอ สื่อมวลชน รวมทั้งนักวิชาการที่อยู่บนหอคอยงาช้างในรั้วมหาวิทยาลัย การมองสังคมชนบทแบบหยุดนิ่ง ไม่เปลี่ยนแปลง ทั้งยังมีการวิเคราะห์ความสัมพันธ์บนสมมติฐานคงที่และไม่ต่อเนื่องนั้น ได้ก่อให้เกิดวาทกรรมระดับคลาสสิกที่สุดเท่าที่เคยมีมา นั่นคือ ทฤษฎี โง่_จน_เจ็บต้นเหตุที่แท้จริงของปัญหาเริ่มต้นที่ใดกันแน่ เพราะเป็นปัญหารากเหง้าของสังคมไทยที่สะสมเพิ่มพูนและยังแก้ไม่ได้มาหลายสิบปี นับตั้งแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ ฉบับที่ 1 หรืออาจจะย้อนกลับไปถึงยุคก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ก็เป็นได้ อีกทั้งในระบบคิดและการรับรู้ของคนเมืองหลวงมักจะมองว่า โง่_จน_เจ็บ เป็นสาเหตุหลักของความวุ่นวายทางการเมืองในปัจจุบันด้วย ตั้งแต่ยุคศักดินาเป็นต้นมา สังคมไทยมีรากฐานมาจากความไม่เสมอภาคและความไม่เท่าเทียมกันอยู่แล้ว ถึงแม้ว่าสยามประเทศได้พัฒนาความเจริญรุ่งเรืองมาได้ระดับหนึ่ง แต่อุดมการณ์เรื่องการแบ่งชนชั้นวรรณะ ระหว่างนายกับบ่าว เจ้ากับไพร่ ก็ยังคงฝังรากลึกอยู่ในจิตวิญญาณ อยู่ในระบบการศึกษาภาคบังคับ รวมทั้งอยู่ในวิถีปฏิบัติแบบพิธีการและการดำรงชีวิตในยุค 4G อีกด้วยสภาพการณ์ปัจจุบัน คนเมืองหลวงส่วนหนึ่งเชื่ออย่างปักใจว่า คนชนบทยังคงอยู่ภายใต้ระบบอุปถัมภ์ค้ำชูจากผู้มีอิทธิพลท้องถิ่น ถูกชักจูงให้หลงทางโดยอามิสสินจ้างจากนักการเมืองในระบอบประชาธิปไตย และถูกชี้นำไปในทิศทางที่ชนชั้นนำและผู้ปกครองไม่ต้องการ ทำให้เดินออกนอกเส้นทางของค่านิยม วัฒนธรรม และประเพณีอันดีงามตามแบบแผนที่ปัญญาชนรุ่นก่อนได้ขีดเส้นเอาไว้วาทกรรมเรื่อง โง่_จน_เจ็บ นั้นหากจะย้อนถึงที่มาว่า สาเหตุเกิดจากอะไร มีการพัฒนาเป็นมาอย่างไร เพื่อพิจารณาว่าเหตุใดและทำไม ปัญหาเหล่านี้จึงคงอยู่คู่กับสังคมไทยเรื่อยมา ดังนี้คนเมืองหลวงมักให้นิยามคนชนบทหรือชาวบ้านว่า โง่ เนื่องจากด้อยการศึกษา เรียนมาน้อย ไม่ฉลาด ไม่ทันเล่ห์เหลี่ยมคนเมือง ไม่มีความรอบรู้ในแบบที่คนเมืองต้องการ เช่น เรียนจบเพียงแค่ระดับประถม ไม่มีปริญญาติดข้างฝาบ้าน เป็นต้น หรือสิ่งที่คนชนบทรู้นั้นสร้างมูลค่าเพิ่มไม่ได้ จึงไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ในยุคสังคมเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น ทำนาปลูกข้าวปีละครั้ง แต่ขายข้าวได้ราคาไม่กี่พันบาทต่อ 1 เกวียน หรือ ต้องใช้ข้าวสักกี่เกวียนเพื่อแลกกับโทรศัพท์ไอโฟนเพียง 1 เครื่อง เป็นต้น สังคมทั่วไปมักจะตราหน้าคนชนบทว่า โง่ เพราะไม่ยอมเรียนหนังสือให้สูง ไม่ขยันไขว้คว้าหาความรู้ จนกระทั่งคิดว่า คนชนบทเป็นคนเกียจคร้าน ไม่สามารถพัฒนาตัวเองให้ดีขึ้นได้ รวมทั้งไม่เสาะแสวงหาความรู้ใหม่มาใส่ตัว เมื่อไม่มีความรู้ที่เพียงพอจึงต้องพึ่งพิงและพึ่งพาผู้มีอำนาจหรือตกอยู่ใต้อาณัติของผู้มีอิทธิพลหรือนักการเมืองท้องถิ่น จนต้องเข้าสู่ระบบอุปถัมภ์ในฐานะผู้รับใช้โดยปริยายคนเมืองหลวงให้นิยามความยากจนว่า เพราะเรียนมาน้อยจึงต้องทำงานใช้แรงงานเพื่อแลกกับค่าจ้างขั้นต่ำในระดับพอเลี้ยงชีพเท่านั้น หรืออาจจะกล่าวได้ว่า คนจนเป็นเพียงแรงงานราคาถูกโดยกำเนิด เกิดขึ้นมาเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานในการผลิตความมั่งคั่งให้กับคนเมืองหลวงเท่านั้น คนจนไม่มีทักษะความชำนาญที่จะทำงานเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มได้ จึงใช้แต่แรงงานในการประกอบอาชีพ ไม่มีสติปัญญาในการหารายได้เพื่อยกระดับฐานะทางสังคม ดังนั้นผลตอบแทนที่ได้รับก็ควรเป็นแค่เพียงเศษเงินที่ได้รับเป็นรายวันเท่านั้น ซึ่งค่าจ้างขั้นต่ำ 300 บาทต่อวันยังถือว่าสูงไปเสียด้วยซ้ำคนเมืองหลวงให้นิยามความเจ็บว่า เพราะความโง่และความจนจึงเป็นสาเหตุทำให้เกิดปัญหาความเจ็บ เชื่อว่าคนจนเจ็บป่วยเพราะไม่ดูแลรักษาสุขภาพร่างกาย ไม่เรียนรู้เรื่องสุขอนามัย กินแต่ของมึนเมา เช่น สุรา ยาดอง บุหรี่ เป็นต้น หรือ กินอาหารที่ไม่มีประโยชน์ต่อร่างกาย เช่น กินอาหารไม่ครบ 5 หมู่ กินอาหารกึ่งสุกกึ่งดิบ เป็นต้น เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วยแล้วก็ไม่ยอมไปพบแพทย์เพื่อรักษาโรคตั้งแต่ต้น กลับปล่อยปละละเลยจนกระทั่งโรคภัยไข้เจ็บดังกล่าวลุกลามใหญ่โตจนไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ หรือต้องจำยอมเสียชีวิตลงเพื่อไม่ให้ลูกหลานต้องมาเป็นภาระเรื่องค่าใช้จ่ายกลุ่มปัญญาชนอนุรักษ์นิยมในอดีตได้วางพื้นฐานแนวคิดที่ทรงอานุภาพ มีการโฆษณาชวนเชื่อและผลิตซ้ำวาทกรรม โง่_จน_เจ็บ มาอย่างต่อเนื่องและยาวนาน จนแพร่กระจายอย่างกว้างขวางไปสู่ปัญญาชนในยุคต่อมา เช่น นักศึกษาในยุค 14 ตุลา ซึ่งในยุคสมัยนั้นได้มีแนวคิดในการแบ่งงานกันทำเพื่อขจัดปัญหา โง่_จน_เจ็บ ให้หมดไป โดยมอบหมายให้มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์แก้ไขปัญหาความโง่เขลา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แก้ไขปัญหาความยากจน และมหาวิทยาลัยมหิดลแก้ไขปัญหาความเจ็บป่วยกลุ่มคนเหล่านี้มีวิสัยทัศน์อันคับแคบว่า สาเหตุหลักของปัญหาเกิดจากตัวชาวบ้านเองทั้งสิ้น ไม่ได้เกิดจากใครที่ไหน คนเมืองหลวงผู้เป็นปัญญาชนในฐานะผู้สูงศักดิ์โดยชาติกำเนิดและเพียบพร้อมไปด้วยสติปัญญา ศีลธรรมอันสูงส่ง พร้อมทั้งมีความเจริญสมัยใหม่ จึงมีอาญาสิทธิ์ในการปกปักรักษาบ้านเมือง มีความชอบธรรมและมีหน้าที่สำคัญในการแก้ปัญหาดังกล่าวผ่านการปกครองแบบอำนาจนิยม ผ่านการชี้นำและสั่งการให้ทำตาม ทั้งนี้เพื่อเป็นการผดุงและรักษาไว้ซึ่งความเจริญรุ่งเรืองของคนในชาติ รวมไปถึงการปราบปรามและกำจัดคนส่วนน้อยเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของคนส่วนใหญ่ด้วยก. ฉลาด เพราะพ่อแม่มีกำลังทรัพย์ในการส่งเสียเล่าเรียน มีโอกาสเข้าถึงบริการทางการศึกษาที่ดี มีคุณภาพอย่างทั่วถึง สังคมเมืองมีความหลากหลายทางวิชาการที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนสามารถเลือกเรียนได้ตามความถนัด ความฉลาดและความรอบรู้นั้นสามารถใช้หาช่องว่างทางกฎหมายเพื่อหาประโยชน์ใส่ตนหรือใช้เพื่อเอารัดเอาเปรียบผู้อื่นข. ร่ำรวย เพราะใช้ความรู้ที่เรียนมาสร้างมูลค่าเพิ่มในงานที่ทำ เก็งกำไรและแสวงหากำไรสูงสุดเท่าที่จะทำได้ เพียงเพื่อดำรงสถานภาพทางสังคมในยุคบริโภคนิยมต่อไป นอกจากสร้างความร่ำรวยให้ตนเองแล้ว ก็ยังสร้างอุปสรรคกีดกัน กดทับ และสกัดกั้นไม่ให้คนชั้นล่างได้เลื่อนสถานะมาทัดเทียมกับพวกตนอีกด้วยค. แข็งแรง เพราะได้รับการรักษาพยาบาลอย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ มีแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางให้การดูแลสุขภาพ เพื่อเตรียมร่างกายให้พร้อมสำหรับการแสวงหารายได้และรักษาอำนาจต่อไปจริงหรือไม่ที่ว่า รากเหง้าของปัญหาที่แท้จริงที่ไม่มีใครกล้ากล่าวถึงมาก่อนก็คือ การรวบอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลาง เพื่อคงอำนาจการตัดสินใจให้อยู่กับกลุ่มคนกลุ่มเดียว รวมทั้งไม่ต้องการกระจายอำนาจให้ท้องถิ่นปกครองตนเอง นี่อาจเป็นการควบคุมชนบทให้อยู่ในระเบียบอย่างแยบคายก็เป็นไป เพราะคนชนบทส่วนใหญ่ยังอยู่นอกสังคมประชาธิปไตย ยังคงโง่เขลาเบาปัญญา ตัดสินใจด้วยตัวเองไม่ได้ ใช้อารมณ์อยู่เหนือเหตุผล ตื้นเขินทางความคิด ถูกชักจูงได้ง่ายเพียงแค่เศษเงิน ขาดความเจริญทางวัตถุ ไม่ตั้งอยู่ในศีลธรรมอันดี จึงต้องใช้ระยะเวลาในการขัดเกลาจิตใจอย่างน้อย 2 เจนเนอเรชั่นหรืออย่างน้อย 50 ปี เพื่อพัฒนายกระดับสติปัญญาให้สูงขึ้นและมีความพร้อมในการเป็นประชาธิปไตย ดังนั้นจึงยังไม่ไว้วางใจและไม่อาจมอบสิทธิ์ทางการเมืองให้ปกครองและจัดการตนเองได้จริงหรือไม่ที่ว่า ชนชั้นนำไม่ต้องการให้เกิดกระจายความเจริญออกไปสู่ชนบท และต้องการสร้างมหานครกรุงเทพให้เป็นเมืองหลวงที่โตเพียงลำพังเท่านั้น รวมทั้งไม่มีความจริงใจในการยกระดับชนบทให้อยู่ดีกินดีและมีความเจริญทัดเทียมกัน โดยจำกัด บั่นทอน และตีกรอบให้ต้องพึ่งพาเมืองหลวงตลอดไปจริงหรือไม่ที่ว่า เป็นกุศโลบายทางการเมืองที่แยบยลในการควบคุมและสร้างเมืองชายขอบ โดยจัดชั้นให้เป็นเพียงหัวเมืองประเทศราช เพื่อทำการดูดซับทรัพยากรธรรมชาติ เงินทุน แรงงาน มาสร้างความเจริญให้กับเมืองหลวงเท่านั้น เสมือนหนึ่งเป็นการนำส่งเครื่องบรรณาการสมัยใหม่เข้าสู่ส่วนกลางในรูปภาษี เพื่อสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกและสาธารณูปโภคให้กับคนเมืองหลวงได้บริโภคกันอย่างสุขสำราญ เช่น รถไฟลอยฟ้า รถไฟฟ้าใต้ดิน ทางด่วน เป็นต้นจริงหรือไม่ที่ว่า ชนชั้นนำได้อ้างความศักดิ์สิทธิ์เพื่อสร้างความชอบธรรมในการปกครอง โดยการประยุกต์หลักการทางศาสนาเรื่องกฎแห่งกรรมขึ้นมาใหม่ มีการแต่งเติมและบิดเบือนคำอธิบายเพื่อใช้ในการควบคุมคนและครอบงำสังคมให้เป็นไปตามอุดมการณ์และค่านิยมที่ตนเองกำหนดขึ้น รวมถึงจัดระเบียบสังคมให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน ชี้นำและกล่อมเกลาให้ชาวบ้านยอมรับในโชคชะตา ยอมรับว่าเป็นกรรมเก่าในอดีตชาติ การเกิดในชาตินี้จึงเป็นเพียงการชดใช้กรรมเก่าและรอรับความเมตตาจากผู้มีบุญหนักศักดิ์ใหญ่เท่านั้น มีการสร้างวัฒนธรรมและปลูกฝังค่านิยมให้ใช้ชีวิตตามอัตภาพ พออยู่พอกิน อยู่อย่างพอเพียง ไม่ต้องขวนขวายพัฒนาตนเอง อย่ามักใหญ่ใฝ่สูงเกินฐานะและชาติกำเนิด อย่าทำอะไรจนเกินตัว จงทำหน้าที่ตามฐานะและการแบ่งงานของสังคม ที่สำคัญที่สุดคือ จงปล่อยวางอำนาจการตัดสินใจให้อยู่กับกลุ่มผู้ปกครองซึ่งเป็นผู้มีวาสนาสูงส่งให้เป็นผู้ดูแลทุกข์สุขของชาวบ้าน ทั้งนี้เมื่อปฏิบัติตามคำสั่งโดยพร้อมเพรียงกันแล้ว สังคมจะเกิดความสามัคคีปรองดอง มีความสงบสุขเป็นระเบียบเรียบร้อย ส่วนการคิดที่แตกต่าง การสงสัย การตั้งคำถาม การเรียกร้องสิทธิความเสมอภาค และการท้าทายอำนาจรัฐ เป็นสิ่งที่ไม่พึงกระทำเพราะจะทำลายความสงบร่มเย็นของคนในชาติได้ทั้งนี้มีนักวิชาการรุ่นใหม่ได้ทำการสำรวจ วิจัย และทบทวนความเข้าใจในภูมิทัศน์การเมืองไทยสมัยใหม่ จนได้ข้อสรุปที่แน่ชัดว่า นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2540 เป็นต้นมา สังคมชนบทได้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องและมีพลวัต อีกทั้งได้เดินมาไกลจากจุดเดิมมากแล้ว นั่นคือ1. คนชนบทมีการศึกษาสูงขึ้น ตื่นตัวทางการเมืองมากขึ้น มีสำนึกและเข้าใจระบอบประชาธิปไตยมากขึ้น ต้องการเรียกร้องความเสมอภาคและความเท่าเทียมกันในสังคม โดยยืนยันในหลักการที่ว่า 1 คน 1 เสียง และไม่ต้องการประชาธิปไตยแบบสั่งการที่กินไม่ได้อีกต่อไป2. เกิดการกระจายอำนาจการปกครองออกไปสู่ท้องถิ่น ส่งผลให้เกิดการปลดปล่อยผู้คนออกจากพื้นที่เล็กๆ มาสู่สังคมประชาธิปไตยที่ใหญ่ขึ้น คนชนบทสามารถกำหนดชะตาชีวิตเองได้ จึงมีการทำลายกำแพงจนหลุดพ้นจากกรอบศีลธรรมแบบเพ้อฝันของผู้ปกครองจากส่วนกลาง3. เศรษฐกิจดีขึ้น เงินทุนกระจายไหลเวียนไปลงทุนในชนบทมากขึ้น ทำให้ความยากจนลดลง เกิดชนชั้นกลางรุ่นใหม่ที่มีอิสระทางความคิดมากขึ้น ถึงแม้ว่าการซื้อเสียงจะยังคงมีอยู่ แต่ก็ไม่สามารถกำหนดผลการเลือกตั้งได้อีกต่อไป ก็เพราะว่า คนชนบทมีสำนึกรู้และเข้าใจอุดมการณ์ทางการเมืองมากขึ้น โดยจะเลือกพรรคการเมืองที่นำเสนอนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อตนเองและสังคม ซึ่งแตกต่างไปจากทฤษฎีสองนคราประชาธิปไตยที่ได้สร้างภาพลวงตาให้กับชนชั้นนำและคนทั่วไป รวมทั้งถูกใช้เป็นข้ออ้างกับสังคมมาโดยตลอด
 หากมองย้อนกลับไปในวัยเด็กที่ผ่านมา เรามักจะได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับวิถีชีวิตคนชนบทผ่านนิทานยามเย็นที่คนรุ่นปู่ย่าตายายได้เล่าสืบต่อกันมา
การกระจายอำนาจ,พสิษฐ์  ไชยวัฒน์,โง่ จน เจ็บ