น้ำมันไทยโชติช่วงชัชวาล
ข้อมูลเรื่องน้ำมันในประเทศไทย ที่ผู้เขียนยันว่า การควบคุมราคาน้ำมันดิบและพลังงานเป็นไปไม่ได้ แต่ควรปรับปรุงโครงสร้างราคาและโครงสร้างการจัดเก็บรายได้ที่สามารถสร้างความเป็นธรรมให้กับสังคมราคาน้ำมันในประเทศได้ปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ได้ส่งผลให้ราคาสินค้าสูงตามไปด้วย ทั้งจากการเก็งกำไร และต้นทุนการผลิตสูงขึ้น จึงสร้างความกังวลให้ประชาชนโดยทั่วไป มีการเรียกร้องให้แก้ไขปัญหาสินค้าราคาแพง ตลอดจนถึงการเรียกร้องให้ลดราคาน้ำมันลงมาการโต้แย้งในประเด็นนี้มีการอ้างถึงข้อมูลของ มล.กรกสิวัฒน์ เกษมศรี อนุกรรมาธิการเสริมสร้างธรรมาภิบาลด้านพลังงาน วุฒิสภา และ ผศ.ประสาท มีแต้ม นักวิชาการด้านพลังงาน ร่วมเปิดโปงขบวนการปล้นน้ำมันและพลังงานชาติ ในรายการ คนเคาะข่าว ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ผ่านดาวเทียม ASTV เมื่อวันที่ 4 เมษายน อาทิบนเฟซบุ๊กมีการโต้แย้งอย่างต่อเนื่อง ฝ่ายสลิ่มโจมตีการกำหนดราคาพลังงานของรัฐบาลและโจมตีการเอาเปรียบของ ปตท. รวมต้องการให้เอา ปตท.ออกจากตลาดหลักทรัพย์ ฝ่ายเสื้อแดงจำนวนมากมีแนวโน้มเห็นใจรัฐบาลและ ปตท. บางส่วนเกรงว่าเป็นการขุดบ่อล่อ แต่เสื้อแดงบางส่วนไม่พอใจกับราคาน้ำมันที่มีราคาสูง โดยข้อมูลในการโต้แย้งมาจากรายการนี้เป็นส่วนใหญ่มีคนจำนวนมากเริ่มเชื่อว่าประเทศไทยมีปริมาณน้ำมันและก๊าซจนควรจะกำหนดราคาที่เหมาะสมได้เอง ดังนั้นควรสำรวจสถานการณ์พลังงานของเราเพื่อรับทราบข้อเท็จจริงสถิติของสำนักบริหารสารเทศพลังงานสหรัฐ (US Energy Information Administration) หรือ EIA สหรัฐบอกว่า ในปี 2008 ไทยมีความสามารถในการผลิตน้ำมันเป็นอันดับที่ 33 และผลิตน้ำมันดิบเป็นอันดับที่ 39 มีความสามารถผลิตน้ำมันได้วันละ 392710 บาร์เรลต่อวัน โดยเป็นน้ำมันดิบ 228830 บาร์เรลต่อวัน ส่วนที่เหลืออีก 163880 บาร์เรลเป็นคอนเดนเสท หรือก๊าซธรรมชาติเหลว แต่ประเทศไทยยังคงเป็นผู้นำเข้าสุทธิ 540290 บาร์เรลต่อวัน และปริมาณสำรองมี 460 ล้านบาร์เรล พอสำหรับการบริโภคในอัตราปัจจุบันนาน 1 ปีครึ่ง ข้อมูลนี้ได้แสดงในตารางที่ 1ในเว็บไซต์นี้บอกว่า ประเทศไทยมีการผลิตก๊าซธรรมชาติเป็นอันดับที่ 24 ของโลก แต่บริโภคเป็นอันดับที่ 20 และปริมาณสำรองที่สำรวจแล้วเป็นอันดับที่ 36 มีปริมาณ 12 ล้านล้าน ลบ.ฟุต จากอัตราการบริโภคในปี 2010 (พ.ศ. 2554) จะมีใช้ได้อีก 7 ปีข้อมูลของ EIA สหรัฐชุดนี้มาจากรายงานด้านพลังงานของกระทรวงพลังงาน เมื่อติดตามข้อมูลการผลิตก๊าซธรรมชาติและน้ำมันของไทย โดยเริ่มจากการจัดหาก๊าซธรรมชาติของ ปตท. พบว่า ปตท. มีสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติอยู่ทั้งสิ้น 15 ฉบับ แบ่งเป็นสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติในประเทศจำนวน 13 ฉบับ ได้แก่ สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งเอราวัณ (ยูโนแคล 1) สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งยูโนแคล 2 และ 3 สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งบงกช สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งไพลิน สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งทานตะวัน/เบญจมาศ สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งน้ำพอง สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งภูฮ่อม สัญญาซื้อก๊าซฯ แหล่งเจดีเอ สัญญาซื้อก๊าซแหล่งอาทิตย์ และสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติต่างประเทศจำนวน 2 ฉบับ ได้แก่แหล่งยาดานาและเยตากุน คิดเป็นปริมาณการจัดหาก๊าซฯ เฉลี่ยในปี 2551 เท่ากับ 3459 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน (HV = 1000 BTU/SCF) จากข้อมูลในรายงานสถิติพลังงานของประเทศไทย 2554 กระทรวงพลังงาน สามารถประมวลเป็นรายงานการผลิตน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และคอนเดนเสทของปี 2553 แยกตามแหล่งผลิต ตามตารางที่ 3แหล่งผลิตส่วนใหญ่อยู่ในอ่าวไทย แหล่งผลิตบนบกมีที่แหล่งน้ำพอง ภูฮ่อม จังหวัดขอนแก่น แหล่งนาสนุ่น เพชรบูรณ์ตามรายงานของ EIA สหรัฐถึงแม้ว่าประเทศจะมีการผลิตก๊าซธรรมชาติและน้ำมันในปริมาณมาก แต่ประเทศไทยยังคงเป็นผู้นำเข้าพลังงาน และปริมาณสำรองทั้งน้ำมันและก๊าซมีไม่มากนัก ก๊าซธรรมชาติมีปริมาณสำรองที่สำรวจแล้วพอใช้ในปริมาณปัจจุบันไปอีก 8 ปี และน้ำมันดิบมีปริมาณสำรองที่สำรวจแล้วพอใช้ได้ 2 ปีในรายงานสถิติพลังงานของประเทศไทยประจำปี 2554 ได้สรุปการผลิต นำเข้าและส่งออก ในตารางที่ 4 แสดงว่าถึงแม้ประเทศไทยจะมีการผลิตน้ำมันติดอันดับที่ 24 ของโลก แต่ประเทศไทยยังคงเป็นผู้นำเข้าน้ำมันสุทธิจากตารางนี้ไทยยังคงเข้าผู้น้ำมันดิบประมาณวันละ 8 แสนบาร์เรล ปริมาณน้ำเข้าเพื่อกลั่นใช้ประเทศ และส่งออก โดยประเทศไทยส่งออกในรูปน้ำมันสำเร็จวันละ 2 แสนบาร์เรล ตามตารางที่ 3 ดังนั้นไทยจึงยังคงเป็นนำเข้าน้ำมันสุทธิประมาณ 5 แสนบาร์เรลต่อวันตามรายงานของ US EIAในด้านการส่งออกตามตารางที่ 5 รายงานของกระทรวงพลังงานสรุปไทยส่งในรูปน้ำมันสำเร็จรูป ได้แก่ น้ำมันเบนซิน น้ำมันดีเซล และน้ำมันเตา วันละ206049 บาร์เรล ต่อวัน ในปี ค.ศ. 2010ด้านโรงกลั่นของใช้กำลังผลิตอยู่ที่ประมาณวันละ 9 แสนบาร์เรล ประมาณ 90% ของกำลังการกลั่นวันละ 1119500 บาร์เรลการผลิตน้ำมันดิบของไทยมากขึ้นเป็นประมาณวันละสองแสนบาร์เรลนั้นยังไม่เพียงพอกับการบริโภคในประเทศ การผลิตนี้เป็นการช่วยให้ประเทศไทยลดดุลการค้าเท่านั้นแต่ไม่พบสารสนเทศในสถานการณ์พลังงานรายเดือนของกระทรวงพลังงานตามข้อมูลในการอภิปรายของ มล.กรกสิวัฒน์ ที่บอกว่า เอกสารของกระทรวงพลังงานเอง เมื่อมกราคม 2555 ระบุว่าไทยขุดเจาะปิโตรเลียมได้แล้ววันละเกือบ 9 แสนบาร์เรล หรือประมาณ 142 ล้านลิตรในการผลิตน้ำมันดิบของสำนักงานนโยบายพลังงานและแผน ที่รวบรวมมาจากกรมเชื้อเพลิงพลังงานตารางที่ 6 ในปี 2008 (พ.ศ. 2551) ผลิตน้ำมันดิบ 143935 บาร์เรลต่อวัน ในปี 2009 (พ.ศ. 2552) ผลิตได้ 154041 บาร์เรลต่อวัน แต่ข้อมูลตามตารางที่ 4 ของกรมธุรกิจพลังงาน ปี 2008 ผลิตน้ำมันดิบ 228828 บาร์เรลต่อวัน และปี 2009 ผลิตได้ 237941 บาร์เรลต่อวัน เท่ากับมีความแตกต่างมากถึง 80000 บาร์เรลต่อวันรายงานของสำนักงาน นโยบายพลังงานและแผน ที่รวบรวมมาจากกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ ในตารางที่ 6 ต่ำกว่ารายงานการผลิตน้ำมันของกรมธุรกิจพลังงาน ในตารางที่ 4 ประมาณ 40%จึงเป็นสิ่งที่สมควรตรวจสอบเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากรายงานของกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติควรจะเป็นรายงานจากการเก็บค่าภาคหลวง ถ้าเป็นเช่นนี้หมายความว่าหน่วยงานรัฐจัดเก็บรายได้ต่ำกว่าควรจะเป็น 40%ในรายการ คนเคาะข่าว กล่าวว่า ราคาน้ำมันค้าปลีกของไทยแพงที่สุดในอาเซียน โดยอ้างข้อมูลเมื่อ 12 มีนาคม 55 ราคาเบนซิน 95 ไทยขายอยู่ที่ 44.86 บาท มาเลเซีย 19 บาท อินโดนีเซีย 31.70 บาท พม่า 24 บาท ต่อมาได้มีการชุมนุมที่หน้าสโมสรกองทัพบก เรียกร้องให้มีการกำหนดราคาน้ำมันที่ ลิตรละ 19 บาทเท่ากับมาเลเซียราคาน้ำมันในประเทศไทยมีภาระภาษีสูง เช่น เบนซิน 95 มีภาระภาษีต่างๆ รวม 9.95 บาทเมื่อวันที่ 12 มีนาคม และเป็น 11.95 บาท เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม เพราะเพิ่มการเก็บเงินเข้ากองทุนน้ำมันอีก 2 บาท ตารางที่ 7 แสดงต้นทุนน้ำมันค้าปลีกของวันที่ 12 มีนาคม 2555ราคาน้ำมันในประเทศจะอ้างอิงราคาน้ำมันสิงคโปร์ ด้วยเหตุผลว่า ราคาสิงคโปร์เป็นราคาตกลงระหว่างผู้ซื้อและผู้ขายจึงเป็นการสะท้อนกลไกตลาดประเทศไทยนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางร้อยละ 80 ดังนั้น ราคาน้ำมันดูไบสามารถใช้เทียบเคียงกับราคาน้ำมันในประเทศได้เช่นกัน โดยใช้สูตร ราคาน้ำมันดูไบ บวกค่ากลั่น ซึ่งข้อมูลจากนักวิเคราะห์หลักทรัพย์บอกว่าอยู่ที่ 6 เหรียญต่อบาร์เรลข้อมูลตามตารางที่ 8 พบว่า ราคาน้ำมันหน้าโรงกลั่นไทยแพงกว่าน้ำมันสิงคโปร์ลิตรละ 1.6 บาท และแพงกว่าสูตรราคาน้ำมันดูไบ บวกค่ากลั่นลิตรละ 4.50 บาท และเข้าใจได้ว่าทำไมพม่าสามารถขายน้ำมันลิตรละ 24 บาทที่ต่ำกว่าราคาน้ำมันในสิงคโปร์ ทั้งที่พม่านำเข้าน้ำมันเพียงวันละ 16000 บาร์เรลสิ่งที่น่าสนใจคือ ราคาน้ำมันมาเลเซียที่ลิตรละ 19 บาท ราคานี้ควรจะเกิดจากรัฐบาลมาเลเซียไม่ได้เก็บภาษีจากน้ำมันเหมือนประเทศไทย เนื่องจากรัฐบาลมาเลเซียและเปโตรนัส มาเลเซียไม่ได้กังวลกับการแพร่กระจายของน้ำมัน ถ้ามีการอุดหนุนจากรัฐ หรือภาระกับเปโตรนัสแล้ว น่ามีการปรับราคาหรือสกัดจับ แต่พบว่าประเทศเพื่อนบ้าน เช่น สิงคโปร์เป็นฝ่ายกระตือรือร้นต่อการสกัดกั้นการเติมน้ำมันจากมาเลเซีย จากข่าวตำรวจสิงคโปร์ต้องค่อยวัดระดับน้ำมันขาออกและขาเข้าเพื่อตรวจการลักลอบนำเข้าน้ำมันในราคาขายปลีกน้ำมันมาเลเซีย ถ้าหักค่าการตลาดและภาษีมูลค่าออก 3 บาท เท่ากับราคาโรงกลั่นมาเลเซียควรอยู่ที่ 16 บาท ดังนั้น ราคาหน้าโรงกลั่นไทยแพงกว่ามาเลเซีย ไม่น้อยกว่า 10 บาท จากราคานี้สามารถประเมินได้ว่ามาเลเซียส่งออกด้วยราคา 84 เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรลราคาน้ำมันขายปลีกในประเทศไม่มีเหตุผลในกำหนดราคาสูงกว่าตลาดสิงคโปร์ เนื่องจากโรงกลั่นเหล่านี้ส่งออกในราคาต่ำกว่าตลาดสิงคโปร์ไปยังเพื่อนบ้าน ดังนั้น ควรจะพิจารณาใช้ราคาอ้างอิงจากต้นทุนจริงถ้าเป็นได้คือเพิ่มการนำเข้าจากประเทศเพื่อนบ้าน เช่น มาเลเซีย ที่มีราคาต่ำกว่าน้ำมันดูไบมากขึ้น ที่ทำให้ต้นทุนราคาน้ำมันลดลง เช่น นำเข้าเป็นร้อยละ 50 จะทำให้ราคาต้นทุนอยู่ที่ประมาณลิตรละ 19 บาท ภาระของผู้บริโภคจะลดลงประมาณลิตรละ 8 บาทสำหรับข้อเสนอให้ตรึงราคาน้ำมันขายปลีกที่ลิตรละ 19 บาทเท่ากับมาเลเซียจะเป็นข้อเสนอที่ไม่คำนึงถึงภาษีสรรพสามิตและกองทุนน้ำมันที่นำมาใช้ประโยชน์ในด้านอื่น จึงเป็นข้อเสนอที่ไม่สอดคล้องสภาวะการคลังของประเทศตามรายงาน US EIA ไทยผลิตก๊าซธรรมชาติเป็นอันดับที่ 24 ของโลก และบริโภคเป็นอันดับที่ 20 ของโลก โดยต้องนำเข้าประมาณปีละ 300 พันล้านลูกบาศก์ฟุต การผลิตมากในอันดับนี้จึงไม่มีผลต่อการกำหนดราคาให้ยืดหยุ่นได้ เพราะยังต้องนำเข้าในรายการคนเคาะข่าว ผศ.ประสาท กล่าวว่า มีข้อมูลก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทยและพม่า พบว่าราคาก๊าซในอ่าวไทยประมาณ 10.25 สตางค์ต่อลูกบาศก์ฟุต ซื้อมาจากพม่า 16.05 สตางค์ต่อลูกบาศก์ฟุต คิดทั้ง แปลว่าคนไทยซื้อก๊าซจากพม่าแพงกว่าจากอ่าวไทย ตนก็สงสัยว่าเกิดอะไรขึ้น พม่าอาจเสียค่าท่อก๊าซแต่หักแล้วก็ยังต่างกันมากอยู่เมื่อราคาก๊าซในอ่าวไทยเป็นราคาปากหลุม ดังนั้นต้องเพิ่มผ่านค่าก๊าซ และต้องพิจารณาเนื้อก๊าซธรรมชาติประกอบด้วย ถ้าก๊าซจากพม่ามีส่วนผสมคาร์บอนไดอ๊อกไซด์ต่ำกว่าก๊าซจากอ่าวไทยย่อมมีราคาแพงกว่าค่าผ่านท่อ ปตท.ใช้การคำนวณด้วยอัตราความร้อนต่อล้านบีทียู รวมค่าผ่านในทะเลและบนฝั่งประมาณ 22 บาทต่อล้านบีทียู ขณะที่ รายงานการผลิตของกรมธุรกิจพลังงานไม่มีการแจ้งปริมาณความร้อน จึงไม่สามารถคำนวณราคาได้ถ้าพิจารณาปัจจัยอื่นประกอบแล้ว ราคาก๊าซธรรมชาติที่ ปตท.จัดซื้อเข้ามาอาจจะมีราคาเหมาะสมในเรื่องราคา เอ็นจีวี มล.กรกสิวัฒน์ กล่าวว่า ราคาก๊าซเอ็นจีวี ในไทย 15.50 บาท อเมริกา 2.61 บาท (ราคาขายส่ง) เมื่อสืบค้นราคาขายเอ็นจีวีในสหรัฐ พบเฉพาะราคาขายปลีกของกระทรวงพลังงานสหรัฐ (US Department of Energy) ที่รวบรวมโดย The Alternative Fuels and Advanced Vehicles Data Center (AFDC) ราคาขายปลีกเอ็นจีวีหรือซีเอ็นจี (CNG - compressed natural gas) ในรายงานราคาเชื้อเพลิงเพื่อเมืองสะอาด (Clean Cities Alternative Fuel Price Report) เดือนมกราคม 2012 ที่ได้สรุปในตารางที่ 9ราคาขายปลีกเอ็นจีวีในสหรัฐ เท่ากับกิโลกรัมละ 24.58 บาท ราคาน้ำมันเบนซินในสหรัฐอยู่ที่ลิตรละ 26.72 บาท ถ้าลดราคาตามส่วนผสมของคาร์บอนไดออกไซด์ร้อยละ 20 ในก๊าซเอ็นจีวีหรือซีเอ็นจีที่จำหน่ายในประเทศไทย จะได้ราคาเอ็นจีวีสหรัฐที่มีส่วนผสมเท่ากับประเทศไทยจะอยู่ 19.66 บาทต่อกิโลกรัม ดังนั้นราคาเอ็นจีวีในประเทศถูกกว่าสหรัฐอย่างไรก็ตาม ราคาขายปลีกเอ็นจีวีควรจะเป็นเท่าไร เป็นเรื่องที่ต้องประเมิน ในราคา กก.ละ 8.50 บาท จะเท่ากับต้นทุนความสิ้นเปลือง 1.25 – 1.50 บาท / กิโลเมตร ในใช้กับรถตู้ ถ้าปรับขึ้นเป็น กก.ละ 15.50 บาท เท่ากับต้นทุนจะปรับขึ้นเป็น 2 – 2.70 บาท / กิโลเมตร ขณะที่ ต้นทุนความสิ้นเปลืองน้ำมันโซล่าตามราคาปัจจุบัน อยู่ที่ประมาณ 3 บาทต่อกิโลเมตร ทั้งนี้กระทรวงพลังงานและรัฐบาลควรประเมินผลกระทบที่จะเกิดขึ้นอย่างจริงจังเมื่อวันที่ 28 มกราคม 2555 นายสุเทพ เหลี่ยมศิริเจริญ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน กล่าวถึงต้นทุนการผลิตในแต่ละแหล่ง ในการให้สัมภาษณ์กับเดลินิวส์ออนไลน์ ในบทความ ปมปริศนา ขึ้นราคาก๊าซ LPG – NGV โปรงใส่ หรือ มีเลศนัย ซึ่งสามารถนำมาคำนวณต้นทุนการผลิตราคาต้นทุนของโรงแยกก๊าซถูกกว่าแหล่งอื่น เพราะแหล่งของก๊าซมาจากอ่าวไทย รัฐบาลจึงสามารถกำหนดราคาต้นทุนไว้ต่ำได้ ราคาต้นทุนของโรงกลั่นเป็นการสะท้อนราคาในตลาดโลกและต้นทุนราคาน้ำมันดิบ ราคานำเข้าเป็นราคาในตลาดโลก เท่ากับว่า ปตท. สูญเสียรายได้ 24000 ล้านบาทเมื่อเทียบกับราคาหน้าโรงกลั่นราคาต้นทุนตามตารางที่ 10 จะเปลี่ยนแปลงตามสัดส่วนของแหล่งผลิต เช่น มาจากโรงแยกก๊าซมากราคาจะถูกลง โครงสร้างราคาของก๊าซแอลพีจีที่ขายในตลาดมีภาระภาษีอยู่ด้วยตามตารางที่ 11 เหมือนกับราคาน้ำมันสำเร็จรูปเมื่อรวมภาระภาษี ค่าการตลาดและภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว ราคาแอลพีจีจะประมาณ 29.42 บาท ต่อมาเมื่อวันที่ 23 มกราคม 2555 รัฐบาลได้ประกาศปรับราคาโดยเพิ่มต้นทุนตามประเภทการใช้ก๊าซแอลพีจี ตามตารางที่ 12ต่อมารัฐบาลได้ประกาศเพิ่มการจัดเก็บกองทุนน้ำมัน 2 ของแอลพีจีสำหรับรถยนต์เป็น 2.8036 บาทต่อกิโลกรัม ทำให้ราคาปลีกปรับเป็น 21.1288 บาท และแอลพีจีสำหรับรถยนต์เป็น 11.215 บาทต่อกิโลกรัม ทำให้ราคาปลีกปรับเป็น 30.1290 บาทการแยกตลาดของการขายก๊าซแอลพีจีนั้นเป็นการความพยายามในแทรกแซงราคาที่ให้มีภาระกับผู้บริโภคน้อยที่สุด สำหรับภาคอุตสาหกรรมไม่จำเป็นต้องแทรกแซงราคา เนื่องจากต้นทุนของการผลิตแหล่งอื่นต้องรับภาระราคาก๊าซในระดับเดียวกันอยู่แล้วในทางปฏิบัติราคาก๊าซแอลพีจีสำหรับรถยนต์ยังคงขายหน้าปั้ม ที่ราคาประมาณกิโลกรัมละ 12 - 13 บาท เท่ากับการขายก๊าซแอลพีจีสำหรับรถยนต์ไม่มีการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตและกองทุนน้ำมันปตท. จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติส่วนใหญ่ให้กับกลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้า ได้แก่ กฟผ. ผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ และผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก และจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมโดยตรงผ่านระบบท่อส่งก๊าซ ธรรมชาติ (Transmission Pipeline) และท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline) จำนวนลูกค้าอุตสาหกรรมมีทั้งสิ้น 272 รายนอกจากนี้ ปตท. ยังได้นำก๊าซธรรมชาติบางส่วนผ่านเข้าโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท. โดยผลิตภัณฑ์ส่วนหนึ่งจากโรงแยกก๊าซธรรมชาติจะถูกจำหน่ายผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันของ ปตท. เว็บไซต์ของ ปตท. หน้าการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ ได้ให้รายละเอียดตามตารางที่ 13ผลประกอบการของ ปตท. ตามงบการเงินปี 2554 มีรายได้ 2.428 ล้านล้านบาท มีกำไรเบื้องต้น 219269 ล้านบาท งบการเงินระหว่างปี พ.ศ. 2551 – 2554 แสดงในตารางที่ 14ราคาก๊าซธรรมชาติที่เพิ่มสูงขึ้นย่อมมีผลทำให้กำไรของ ปตท. สูงขึ้นไปด้วย โดย ปตท.ควรจะกำหนดส่วนต่างของราคารับซื้อและราคาขาย ราคาก๊าซธรรมชาติเฉลี่ยตามช่วงเวลาตามตารางที่ 15 มาจากรายงานของกรมเชื้อเพลิงพลังงาน จะเห็นว่าราคาก๊าซสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและปริมาณการผลิตต่อปีสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องด้วย ดังนั้น รายได้และผลกำไรของ ปตท. ย่อมสูงขึ้นตามไปด้วยการจำหน่ายก๊าซแอลพีจีนั้น ปตท.ได้ตรึงราคาขายที่โรงแยกก๊าซในปี พ.ศ. 2553 ตามตารางที่ 9 มีมูลค่า 24000 ล้านบาท สำหรับราคาขายก๊าซเอ็นจีวีสำหรับการขนส่งมีราคาต่ำ แต่เนื่องจากไม่มีสารสนเทศเกี่ยวกับการอุดหนุนจึงประเมินไม่ได้ว่ามีมูลค่าเท่าไร ข้อมูลเบื้องต้นนี้สามารถเห็นว่า ปตท. ได้มีส่วนอุดหนุนราคาในภาคครัวเรือนสิ่งที่น่าสนใจคือ จากข้อมูลพื้นฐานนักลงทุน ภายใต้เมนู ข้อมูลสำหรับผู้ถือหุ้นสามัญ ระบุว่ารายได้รวมของ ปตท. ธุรกิจก๊าซมีสัดส่วนรายได้ 16% หรือประมาณ 388506 ล้านบาท และผลกำไรเบื้องต้น มาจากธุรกิจก๊าซ 30% หรือประมาณ 65781 ล้านบาท และคำนวณได้เท่ากับ 17% ของรายได้จากการขายก๊าซธรรมชาติ ในขณะที่การค้าปลีกน้ำมันเป็นสัดส่วนรายได้ 74% แต่มีสัดส่วนในผลกำไร เพียง 8%แต่ส่วนสำคัญของกำไรเบื้องต้นอยู่การรับรู้รายได้ของ ปตท.สผ. ซึ่งเป็นบริษัทที่ทำธุรกิจสำรวจ ขุดเจาะและผลิต ประมาณ 122790 ล้านบาท จากการรับรู้รายได้ประมาณ 145690 ล้านบาทตามโครงสร้างรายได้และผลกำไร แสดงว่าการผูกขาดค้าก๊าซของธรรมชาติของ ปตท.มีการควบคุมพอสมควรรัฐบาลไทยมีการจัดเก็บค่าภาคหลวงปิโตรเลียม โดยอยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของ กรมเชื้อเพลิงพลังงาน แต่ละปีสามารถจัดเก็บได้ปีละ 3.5 – 4.5 หมื่นล้านบาท ตามตารางที่ 16 จากข้อมูลทั้งหมดสามารถประเมินได้ว่าการจัดเก็บอยู่ที่อัตราร้อยละ 12.50รายละเอียดในการจัดจากค่าภาคหลวงก๊าซธรรมชาติ แสดงในตารางที่ 17รายละเอียดในการจัดเก็บค่าภาคหลวงคอนเดนเสท แสดงในตารางที่ 18รายละเอียดในการจัดเก็บค่าภาคหลวงน้ำมันดิบ แสดงในตารางที่ 19น้ำมันและก๊าซธรรมชาติเป็นสินค้าโภคภัณฑ์ที่มีราคาผันผวน โดยส่วนใหญ่สูงขึ้น การจัดเก็บในอัตราแน่นอนย่อมไม่เกิดประโยชน์เต็มที่ต่อสังคมส่วนรวม เนื่องจากต้นทุนการผลิตมีระดับแน่นอน อาทิ ก๊าซธรรมชาติสามารถจำหน่ายได้ในราคา 56000 บาทต่อ 1 ล้าน ลบ.ฟุต ในราคาปี 2529 – 2533 ได้เพิ่มมาเป็น 175000 บาทในปัจจุบันนี้การจัดเก็บจึงควรเก็บในอัตราก้าวหน้าต่อ 1 ล้าน ลบ.ฟุต เช่น ราคาไม่เกิน 75000 บาท เก็บที่ 30% ส่วนเกินกว่า 75000 แต่ไม่เกิน 150000 บาท เก็บในอัตรา 40% ส่วนเกินกว่า 150000 บาท เก็บในอัตรา 50% วิธีการนี้ควรจะสอดคล้องกับลักษณะสินค้าประเภทโภคภัณฑ์มากกว่าอัตราตายตัว โดยเฉพาะอัตราการจัดเก็บในอัตราปัจจุบันควรจะต่ำที่สุดในโลกนอกจากรายงานการผลิตน้ำมันดิบของกรมเชื้อเพลิงพลังงานจะต่ำกว่า รายงานของกรมธุรกิจพลังงานและ US EIA แล้ว ในรายงานการผลิตคอนเดนเสท ตามตารางที่ 18 ในปี 2009 (พ.ศ. 2552) มีปริมาณเฉลี่ย 73139 บาร์เรลต่อวัน ขณะที่ รายงานของ US EIA ประเมินว่ามีปริมาณ 163000 บาร์เรลต่อวัน เท่ากับผลผลิตต่ำไป 55%ถ้ายึดตามรายงานของ US EIA หมายความว่า รายได้จากการจัดเก็บค่าภาคหลวงน้อยของน้ำมันดิบและคอนเดนเสท ต่ำกว่าที่ควรจะได้รับครึ่งหนึ่งในปี 2009 เว็บไซต์ oilbarrel.com รายงานข่าวว่า Coastal Energy แจ้งผลประกอบการไตรมาส 3 ปี 2009 ในตลาดหุ้นอังกฤษว่า แหล่งผลิตภูฮ่อม มีผลิตภัณฑ์เทียบเท่าน้ำมัน 2000 บาร์เรลต่อวัน แต่รายงานของ กรมเชื้อเพลิงพลังงาน รายงานแหล่งผลิตมีผลผลิตคอนเดนเสท 448 บาร์เรลต่อวัน ดังนั้น การจัดทำรายงานและจัดเก็บค่าภาคหลวงของกรมเชื้อเพลิงพลังงานควรได้รับการตรวจสอบเมื่อราคาน้ำมันและพลังงานสูงขึ้น ธุรกิจด้านพลังงานได้รับประโยชน์จากราคาพลังงานสูงขึ้น เช่น ปตท. มีกำไรเบื้องต้นมากถึงสองแสนล้านบาท ขณะเดียวกัน ประชาชนได้รับผลกระทบจากราคาสินค้าแพงขึ้นจากราคาพลังงานที่กดดันให้ราคาสินค้าและบริการสูงขึ้นการควบคุมราคาน้ำมันดิบและพลังงานในทางปฏิบัติเกือบจะเป็นไปไม่ได้ เนื่องจากเราเป็นผู้นำเข้าสุทธิ ทั้งก๊าซธรรมชาติ น้ำมันดิบ ทำให้ราคาพลังงานต้องเป็นไปตามราคาตลาดโลกอย่างหลีกเลี่ยง แต่ควรปรับปรุงโครงสร้างราคาและโครงสร้างการจัดเก็บรายได้ที่สามารถสร้างความเป็นธรรมให้กับสังคมข้อเสนอในการเข้าไปควบคุม ปตท. มากขึ้น ถึงแม้ว่า ปตท.จะผูกขาดการค้าก๊าซธรรมชาติ แต่ผลกำไรครึ่งหนึ่งมาจากการประกอบการธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมของบริษัทลูก ปตท.สผ. ดังนั้น การควบคุม ปตท. อาจจะไม่ได้ช่วยให้การควบคุมกลไกราคาก๊าซดีขึ้นในด้านการผลิต ปตท.สผ.มีสัดส่วนการผลิตร้อยละ 25% ของการผลิตก๊าซธรรมชาติและน้ำมัน ถ้าการควบคุมเกิดขึ้นก็จะมีผลเพียง 25% ดังนั้น ควรจะพิจารณาในด้านโครงสร้างการผลิต การกระจายและราคาของก๊าซธรรมชาติและน้ำมันจะผลต่อระดับราคาโดยรวมมากกว่า1. การปรับโครงสร้างราคาปลีกหน้าโรงกลั่น ตามที่กล่าวไว้หัวข้อ ราคาขายปลีกน้ำมันในประเทศ ราคาหน้าโรงกลั่นของไทยแพงกว่าสิงคโปร์ลิตรละ 1.60 บาท แพงกว่าการคำนวณด้วยราคาน้ำมันดูไบบวกค่ากลั่นลิตรละ 4.50 บาท ดังนั้น ต้องมีการปรับราคาหน้าโรงกลั่นให้สะท้อนต้นทุนที่แท้จริงปัจจุบันโรงกลั่นของไทยสามารถส่งออกได้วันละ 250000 บาร์เรล แสดงว่ามีความสามารถแข่งขันในตลาดโลกได้แล้ว ในกรณี ราคาน้ำมันในพม่ามีราคาขายปลีกต่ำราคาสิงคโปร์ เรื่องนี้เข้าใจได้ มีโรงกลั่นบางแห่ง (อาจจะเป็นประเทศไทย) ส่งออกน้ำมันสำเร็จในราคาต่ำประมาณลิตรละ 20 บาท ในปัจจุบัน ประเทศไทยไม่อุดหนุนโรงกลั่นให้ส่งออกด้วยราคาต่ำและขายให้ผู้บริโภคในราคาสูงกว่า เพราะการดำเนินการเช่นนี้เป็นการใช้ทรัพยากรของประเทศในการอุดหนุนการส่งออกน้ำมันสำเร็จรูปมากเกินไปดังนั้น ราคาสำหรับผู้บริโภคในประเทศไม่ควรสูงกว่าราคาน้ำมันสำเร็จรูปสิงคโปร์ และสมควรต่ำกว่าอย่างยิ่ง ด้วยสูตรราคาน้ำมันดิบดูไบบวกค่ากลั่น2. การปรับโครงสร้างการจัดเก็บค่าภาคหลวง เนื่องจากก๊าซธรรมชาติและน้ำมันเป็นสินค้าโภคภัณฑ์ที่ราคาผันแปรและมีแนวโน้มสูงขึ้น ทั้งนี้การผลิตและการกระจายผลิตภัณฑ์มีลักษณะผูกขาดน้อยราย ในขณะที่ราคาสูงขึ้น ต้นทุนการผลิตไม่ได้สูงขึ้นไปด้วยก๊าซธรรมชาติและน้ำมันเป็นทรัพยากรสาธารณะที่รัฐบาลไทยใช้อำนาจจัดการเอง รวมทั้งราคาของผลิตภัณฑ์นี้มีผลกับประชาชนทั้งหมด จึงต้องทำให้เกิดประโยชน์กับสาธารณะมากที่สุด ดังนั้น ควรจะจัดเก็บค่าภาคหลวงหรือภาษีในอัตราก้าวหน้า แบบเดียวกับตัวอย่างการนำเสนอการจัดเก็บค่าภาคหลวงของก๊าซธรรมชาติในหัวข้อ การจัดเก็บรายได้จากปิโตรเลียมของรัฐ การจัดเก็บแบบนี้จะอำนวยประโยชน์ให้ภาคสาธารณะมากกว่าการจัดเก็บค่าหลวงของน้ำมันดิบและคอนเดนเสทในอัตราก้าวหน้าด้วย เช่น เมื่อราคาน้ำมันไม่เกิน 25 เหรียญต่อบาร์เรล ให้เก็บค่าภาคหลวงอัตราปัจจุบันคือ ร้อยละ 30 ส่วนเกินกว่า 30 เหรียญต่อบาร์เรล แต่ไม่เกิน 100 เหรียญบาร์เรลเก็บร้อยละ 40 ส่วนเกินกว่า 100 เหรียญต่อบาร์เรลจัดเก็บที่ร้อยละ 50ตัวอย่างการเก็บตามอัตรานี้ รัฐจะมีรายได้ 200000 ล้านบาท ทำให้รัฐมีรายได้ที่จะนำมาใช้ในด้านพลังงานเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนได้มากขึ้นสิ่งที่ควรตรวจสอบก่อนเรื่องอื่นคือ ปริมาณผลผลิตสำหรับการจัดเก็บค่าภาคหลวงคือ ปริมาณที่ใช้กรมเชื้อเพลิงพลังงานใช้ในการจัดเก็บต่ำกว่ารายงานการผลิตที่เป็นทางการของกรมธุรกิจพลังงาน และรายงานของ US EIA ซึ่งข้อมูลของ US EIA นี้ผ่านการกลั่นกรองจากสำนักข่าวกรองสหรัฐหรือซีไอเอ ข้อมูลนี้สมควรมีการตรวจสอบให้ถูกต้อง ถ้าคำนวณตามอัตราค่าภาคหลวงปัจจุบัน เท่ากับสูญรายได้ประมาณ 25000 ล้านบาทในปี 2553อ้างอิงสารสนเทศเพิ่มเติม
ข้อมูลเรื่องน้ำมันในประเทศไทย ที่ผู้เขียนยันว่า การควบคุมราคาน้ำมันดิบและพลังงานเป็นไปไม่ได้ แต่ควรปรับปรุงโครงสร้างราคาและโครงสร้างการจัดเก็บรายได้ที่สามารถสร้างความเป็นธรรมให้กับสังคม
น้ำมัน,ปตท.,พลังงาน,ไชยวัฒน์ ตระการรัตน์สันติ