สุรพศ ทวีศักดิ์: กึ่งรัฐศาสนากึ่งเผด็จการประชาธิปไตย
กึ่งรัฐศาสนากึ่งเผด็จการประชาธิปไตยสุรพศ ทวีศักดิ์สิ่งที่เรียกว่า ศาสนา หรือ religion นั้นเป็นมากกว่า คำสอน การพยายามแยกคำสอนออกจากการกระทำของคน สถาบันศาสนา อุดมการณ์ทางการเมืองแบบศาสนา ประเพณีและวัฒนธรรมที่สร้างขึ้นบนฐานความเชื่อทางศาสนา มักจะเป็นความพยายาม แก้ต่าง ให้กับ ความบริสุทธิ์ถูกต้อง ของตัวคำสอนว่ายังไงๆ ตัวคำสอนก็ถูกต้องหรือดีเสมอ หากจะมีสิ่งที่ผิดหรือไม่ดีก็เพราะการปฏิบัติของคน สถาบันศาสนาและอื่นๆ ผิดเพี้ยนไปจากตัวคำสอนที่บริสุทธิ์ถูกต้อง ไม่ใช่ความผิดของตัวคำสอนใดๆ ทั้งสิ้นเพราะตามข้อเท็จจริงแล้วคำสอนในคัมภีร์ศาสนาสำคัญๆ ของโลก ต่างยอมรับการมีทาส บ้างว่าการมีทาสเป็นการลงโทษต่อบาปของมนุษย์ ระบบวรรณะที่มีทาสเป็นวรรณะต่ำสุดถูกกำหนดมาโดยพระเจ้า หรือคนที่เกิดมาเป็นไพร่ ทาสเพราะผลกรรมเก่า หรือบางทีการบริจาคลูกเมียเป็นทาสก็เป็นอีกวิธีหนึ่งของการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์เพื่อตรัสรู้เป็นพุทธะในอนาคต เป็นต้น คำตอบคือ ศาสนาเป็นการเมืองในสองความหมายหลักๆ หนึ่งคือเป็นการเมือง (politics) ในความหมายของ ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ (power relation) ความสัมพันธ์ระหว่างเราแต่ละคนกับพระเจ้าก็คือความสัมพันธ์เชิงอำนาจ เพราะพระเจ้าทรงมีอำนาจสูงสุดที่เราต้องศรัทธาและศิโรราบ ศีลธรรมของพระองค์คือเทวบัญชาให้ทำและห้ามไม่ให้ทำ และคำพิพากษาของพระองค์ก็คือประกาศิตที่ทำให้เรามีชีวิตนิรันดร์บนสวรรค์หรือในไฟนรกได้แต่อำนาจของพระเจ้าครอบคลุมไปถึงการทำให้โลกและจักรวาลเป็นไปตาม แผนการ ของพระองค์ด้วย ดังนั้น พระเจ้าจึงต้องให้อำนาจเทวสิทธิ์แก่กษัตริย์และศาสนจักรในการปกครองโลกให้เป็นไปตามพระประสงค์ ระบบชนชั้นทางสังคมจึงเป็นพระประสงค์ของพระเจ้าด้วย หรือไม่ก็เป็นไปตามกฎแห่งกรรม ที่ผู้มีบุญญาบารมีและมีคุณธรรมสูงตามคำสอนศาสนาเท่านั้นจึงควรเป็นชนชั้นสูงหรือเป็นผู้ปกครองอีกความหมายหนึ่งคือ ศาสนามี ความเป็นการเมือง หรือ the political ซึ่งเป็นคำที่เริ่มใช้โดย Carl Schmitt นักปรัชญาชาวเยอรมัน หมายถึง การเมืองแบบแยกมิตรแยกศัตตรู แบ่งเป็นพวกเราพวกเขา อันเนื่องมาจากความแตกต่างหลากหลายทางความคิด ความเชื่อ อุดมการณ์ อัตลักษณ์ จารีตปฏิบัติต่างๆ ของมนุษย์ ทำให้เราต้องต่อสู้ ต่อรองเพื่อเอาชนะกันภายใต้หลักการบางอย่าง หรือกระทั่งทำสงครามกัน ธรรมชาติของศาสนามีความเป็นการเมืองในความหมายนี้อย่างเข้มข้น เพราะแต่ละศาสนาต่างยืนยันความจริงความแท้ของตนเองเพื่อสร้าง ความเป็นอื่น โดยตัดสินว่าศาสนาที่ต่างจากตนล้วนไม่จริง ไม่แท้ หรือเป็นมิจฉาทิฐิ เป็นต้นเช่น สำหรับศาสนาเอกเทวนิยม ย่อมถือว่าศาสนาของพระเจ้าองค์เดียวเท่านั้นคือศาสนาที่แท้ ศาสนาพหุเทวนิยมไม่ใช่ศาสนาที่แท้ ส่วนอเทวนิยมหาใช่ศาสนาไม่ เป็นแค่เพียงปรัชญาชีวิตแบบหนึ่งๆ เท่านั้น ขณะที่ศาสนาเอกเทวนิยมด้วยกันต่างก็อ้างว่า God ของพวกพวกข้าเท่านั้นคือ God ที่แท้จริง และพวกอเทวนิยมก็บอกว่า ศาสนาที่เชื่อ God ล้วนงมงาย ศาสนาพวกข้านี่ต่างหากคือศาสนาแห่งเหตุผลและสอดคล้องกับวิทยาศาสตร์ ฯลฯใช่แต่เท่านั้น ปัญหาว่าใครควรเป็นผู้นำทางศาสนา การก่อตั้งศาสนจักร การแยกนิกาย สงครามระหว่างศาสนา ระหว่างนิกายศาสนา การรบพุ่งระหว่างรัฐศาสนาต่างกันหรือรัฐศาสนาเดียวกัน การอ้างหลักคำสอนศาสนาและการเคลื่อนไหวทางการเมืองสนับสนุนเผด็จการหรือประชาธิปไตย ควรให้สิทธิแก่สตรีและคนหลากหลายทางเพศได้บวชหรือมีสถานะเป็นผู้นำทางศาสนาได้หรือไม่ เป็นต้น ล้วนแต่เป็นปัญหาการเมืองและความเป็นการเมืองของศาสนาทั้งสิ้นดูเหมือนจะเริ่มขึ้นในยุโรป เมื่อเกิดแนวคิดเสรีนิยม (liberalism) และโลกวิสัย (secularism) ท้าทายปรัชญาการเมืองแบบศาสนา ทำให้รัฐคริสต์เตียน (Christian state) สิ้นสุดลงและเกิดรัฐโลกวิสัย (secular state) ขึ้นมาแทนในยุคสมัยใหม่ พูดอีกอย่างคือ การเมืองที่อิงหลักความเชื่อทางศาสนาสิ้นสุดลง แทนที่ด้วยการเมืองที่อิงอุดมคติและหลักการโลกวิสัย ศาสนาและศาสนจักรถูกกันออกไปจากการมีอำนาจนำและอำนาจครอบงำทางการเมือง ถือว่าศาสนาเป็นความเชื่อส่วนบุคคล ศาสนจักรเป็นเรื่องของชุมชนศาสนาหนึ่งๆ จะบริหารจัดการกันเองในรูปของเอกชน รัฐเป็นกลางทางศาสนา ให้หลักประกันเสรีภาพและความเสมอภาคทางศาสนาและการไม่นับถือศาสนาการพูดว่าศาสนาไม่เกี่ยวข้องหรือ ไม่ควร เกี่ยวข้องกับการเมืองบนการยอมรับรัฐศาสนาแบบยุคกลาง รัฐศาสนาในปัจจุบัน หรือ รัฐกึ่งศาสนา แบบไทย เป็นการพูดหลอกๆ หรือการสร้าง มายาคติ เช่น ที่บอกว่า ระบบการปกครองไทยมีการแยกระหว่างฝ่ายอาณาจักรและพุทธจักร (คณะสงฆ์) อย่างชัดเจน ดั้งนั้นการเมืองกับศาสนาจึงแยกจากกันมาแต่ไหนแต่ไร นี่เป็นการมองข้ามความจริงที่ว่ากษัตริย์ที่ปกครองทั้งอาณาจักรและพุทธจักรนั้นคือ พระโพธิสัตว์ สมมติเทพ ธรรมราชา พระพุทธเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นสถานะของกษัตริย์ที่ถูกสถาปนาขึ้นบนปรัชญาการเมืองแบบพุทธ (ผสมพราหมณ์) ซึ่งเป็นสถานะที่มี ความเป็นศาสนา เข้มข้นและศักดิ์สิทธิ์ยิ่งกว่าความเป็นศาสนาในมิติอื่นๆ เสียอีกในปัจจุบัน เวลาเราพูดกันในสังคมไทยว่า ศาสนาไม่เกี่ยว/ไม่ควรเกี่ยวข้องกับการเมือง ดูเหมือนจะมีสองความหมายหลักๆ คือ หนึ่งพูดจากทัศนะของชาวพุทธบางคน บางกลุ่ม สองพูดจากข้อเท็จจริงของสังคมสมัยใหม่ที่ไม่ใช่รัฐศาสนาฝ่ายแรกมักจะอ้างแบบเดิมๆ ว่ามีการแยกระหว่างฝ่ายอาณาจักรกับพุทธจักรจากกันอยู่แล้ว และยังมีกฎหมายไม่อนุญาตให้พระสงฆ์ใช้สิทธิเลือกตั้งอีกด้วย พุทธศาสนาหรือพระสงฆ์จึงไม่เกี่ยวข้องกับการเมือง หรือเกี่ยวข้องไม่ได้ เพราะกฎหมายไม่อนุญาตให้เกี่ยวข้อง การพูดเช่นนี้มองข้ามข้อเท็จจริงที่ว่าระบบปกครองคณะสงฆ์หรือ มหาเถรสมาคม นั้นตั้งขึ้นโดยอำนาจรัฐ จึงเป็น politics และองค์กรปกครองสงฆ์ก็ถูกกำหนดโดยกฎหมายและจารีตประเพณีให้เป็นกลไกสนับสนุนอุดมการณ์ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ จึงมีความเป็นการเมือง หรือเป็น the political ในตัวเองชัดเจนอยู่แล้ว และความเป็นการเมืองดังกล่าวนี่เองที่กันพระภิกษุสงฆ์จากการมีสิทธิเลือกตั้งในฐานะพลเมืองในระบอบประชาธิปไตย เพราะต้องการให้พุทธศาสนาและพระสงฆ์อยู่ในฝ่ายสนับสนุนระบบอำนาจและอุดมการณ์จารีตเป็นด้านหลัก แต่อ้างว่าต้องการให้พระสงฆ์ อยู่เหนือ การเมือง และ บริสุทธิ์สะอาด จากการเมืองที่สกปรกดังนั้น ภายใต้ระบบที่ไม่แยกศาสนาจากรัฐตามหลักการโลกวิสัย การพูดว่าศาสนาไม่เกี่ยวหรือไม่ควรเกี่ยวข้องกับการเมือง จึงเป็นการพูดที่ไร้ความหมาย หรือเป็นมายาคติ หลอกตัวเอง หรือหลอกกันและกันเท่านั้นส่วนฝ่ายหลังที่มองว่า ศาสนาไม่ควรเกี่ยวข้องกับการเมืองบนการยืนยันข้อเท็จจริงของสังคมสมัยใหม่ที่ไม่ใช่รัฐศาสนา หากไม่เดินต่อด้วยการยืนยันการแยกศาสนาจากรัฐ หรือ secularization ก็ไม่ได้ช่วยอะไรให้สังคมไทยพ้นไปจากมายาคติ หรือการหลอกตัวเองในเรื่องศาสนาไม่เกี่ยวหรือไม่ควรเกี่ยวข้องกับการเมืองได้เลย
กึ่งรัฐศาสนากึ่งเผด็จการประชาธิปไตยสุรพศ ทวีศักดิ์ สิ่งที่เรียกว่า ศาสนา หรือ religion นั้นเป็นมากกว่า คำสอน การพยายามแยกคำสอนออกจากการกระทำของคน สถาบันศาสนา อุดมการณ์ทางการเมืองแบบศาสนา
สุรพศ ทวีศักดิ์,รัฐศาสนา,เผด็จการประชาธิปไตย