รายงาน : คดีดูหมิ่นรัชกาลที่ 4 เส้นแบ่งเวลาใหม่ของมาตรา 112
มาตรา 112 เป็นที่โจษจันกันอีกครั้งหนึ่ง เมื่อเว็บไซต์นิติราษฎร์เผยแพร่คำพิพากษาศาลฏีกาคดีดูหมิ่นหรือหมิ่นประมาทพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4คำพิพากษากรณีนี้น่าสนใจ เพราะเพิ่งพิพากษาเมื่อวันที่ 8 พ.ค.2556 (อ่านคำพิพากษาเดือนตุลาคมที่ผ่านมา) เป็นคดีที่อยู่นอกการจับตาของนักวิชาการ นักกิจกรรม สื่อมวลชนที่ติดตามเรื่องนี้ คล้ายว่าจู่ๆ ก็ พลั๊วะ โผล่ขึ้นมาบนดิน ทำให้อดคิดต่อไม่ได้ว่ามีคดีที่เราไม่รู้อีกกี่มากน้อย สำคัญที่สุดคือ มันเป็นคดีที่ไปถึงชั้นฎีกา เป็นการวางบรรทัดฐานการตีความกฎหมายอย่างเป็นทางการ ซึ่งบรรทัดฐานในครั้งนี้คือ การหมิ่นกษัตริย์ในอดีตนับเป็นความผิดตามมาตรา 112ที่ผ่านมาแม้การตีความของตำรวจ อัยการ ศาล ว่าอะไรหมิ่นหรือไม่ จะถูกตั้งคำถามว่าอาจตีขลุมและอ่อนไหวต่อการวิพากษ์วิจารณ์เกินไป ทั้งคดี เป็นต้น แต่ก็ไม่เคยมีกรณีไหนที่การตีความนั้นเกี่ยวพันกับ เวลา เหมือนกรณีนี้จำเลยในคดีนี้คือ นักการเมืองท้องถิ่นคนหนึ่งในจังหวัดชลบุรี สิ่งที่อัยการ โจทก์ฟ้องคือข้อความตอนหนึ่งที่เขาพูดออกอากาศทางวิทยุชุมชน คลื่น 93.25 MHz ชื่อรายการ ช่วยกันคิดช่วยกันแก้ เรื่องราวเกิดขึ้นก่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล เมื่อปี 2548 โดยจำเลยเท้าความถึงการแพ้การเลือกตั้งคราวก่อนสิทธิพร วัชรกิติวณิช ลูกชายของจำเลยซึ่งศึกษาด้านนิติศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เล่าให้ฟังว่า ช่วงนั้นกำลังจะมีการเลือกตั้ง พ่อของเขาพูดในรายการวิทยุและถูกฝ่ายตรงข้ามนำไปร้องทุกข์กล่าวโทษกับตำรวจ ในรายการนั้นพ่อของเขาได้พูดถึงการเลือกตั้งครั้งก่อนที่พ่ายแพ้คู่แข่งว่ารู้สึกอย่างไร โดยเล่าถึงการถูกชักชวนไปอยู่ฝ่ายตรงข้ามแต่ไม่สามารถทำงานได้เนื่องจากการบริหารภายในกลุ่มนั้นมีการรวบอำนาจ สมาชิกไม่มีสิทธิออกเสียงพ่อก็พูดถึงศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ พูดว่าไม่มีสิทธิเสรีภาพที่จะทำอะไรเพื่อประชาชน แต่อัยการโควทเฉพาะคำพูดตอน ร.4 เจตนานั้นพูดเรื่องการเมืองท้องถิ่นล้วนๆ ไม่ได้พูดเรื่องประวัติศาสตร์หรือสถาบันกษัตริย์แม้แต่น้อย สิทธิพรกล่าว ข้อความที่ปรากฏตามฟ้องลูกชายจำเลยยังเล่าถึงกระบวนการระหว่างพิจารณาคดีด้วยว่า จากการปรึกษาหารือกับทนาย มีการเทียบเคียงกับคดีทางการเมืองอย่างของนายวีระ มุสิกพงศ์ เมื่อปี 2531 ซึ่งมีลักษณะคล้ายกัน ทำให้เห็นพ้องกันว่าคดีลักษณะนี้คงมีหนทางเดียวคือ รับสารภาพคดีของวีระเป็นการกล่าวปราศรัยหาเสียงและถูกฝ่ายตรงข้ามนำไปฟ้อง วีระพูดถึงการเลือกเกิดไม่ได้ หากเลือกได้คงเกิดเป็น พระองค์เจ้าวีระ ครั้งนั้นวีระซึ่งดำรงตำแหน่งรมช.มหาดไทย เลขาธิการพรรคประชาธิปัตย์ ถูกศาลฏีกาพิพากษาจำคุก 4 ปี ติดคุกอยู่ราว 1 เดือนจึงขอพระราชทานอภัยโทษออกมาได้คุณพ่ออแถลงต่อศาลรับสารภาพว่า พูดถ้อยคำจริง แต่ไม่มีเจตนาหมิ่นพระองค์ท่าน หากการพูดดังกล่าวได้ล่วงเกินหรือหมิ่นรัชกาลที่ 4 ขอลุแก่โทษต่อศาล แต่ศาลก็มองว่านี่คือการรับสารภาพแล้ว จึงพิพากษาคดีออกมาอย่างที่ทราบวันที่ 3 พ.ค.2550 ศาลชั้นต้น พิพากษาลงโทษ จำคุก 4 ปี จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา มีเหตุบรรเทาโทษลดลงให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุก 2 ปี พิเคราะห์รายงานการสืบเสาะและพินิจจำเลยแล้ว ไม่ปรากฏว่าจำเลยเคยได้รับโทษจำคุกมาก่อน โทษจำคุกให้รอการลงโทษไว้มีกำหนด 2 ปี โดยเหตุผลในคำพิพากษานั้นระบุว่า ข้อความดังกล่าวมีความหมายเป็นการใส่ความหมิ่นประมาท ดูหมิ่นรัชกาลที่ 4 ซึ่งเป็นพระมหากษัตริย์ในอดีตเปรียบเทียบว่ายุคของพระองค์เหมือนต้องไปเป็นทาส ไม่มีความเป็นอิสระ มีการปกครองที่ไม่ดี ทำให้ประชาชนเสื่อมศรัทธา ทั้งนี้ โดยประการที่น่าจะทำให้รัการที่ 4 เสื่อมเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่นและถูกเกลียดชัง โดยเจตนาทำให้ประชาชนเสื่อมศรัทธา ไม่เคารพสักการะในชั้นสอบสวน จำเลยได้รับการประกันตัว ขณะที่ศาลชั้นต้นก็เพียงแต่รอลงอาญา จำเลยจึงไม่ต้องถูกควบคุมตัวในเรือนจำโชคดีมากที่คดีเกิดก่อนจะมีกระแสมาตรา 112 สิทธิพรกล่าวอาจเป็นจริงดังสิทธิพรว่า เพราะหลังการรัฐประหารปี 2549 ความคิดทางการเมืองขัดแย้งรุนแรง มีผู้ต้องคดี 112 เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และมีไม่กี่รายได้ที่รับการประกันตัวหลังมีคำพิพากษา จำเลยในคดีนี้ปฏิบัติตามเงื่อนไขของศาลโดยไม่อุทธรณ์ แต่อัยการอุทธรณ์เนื่องจากเห็นว่าเป็นคดีร้ายแรงที่ไม่ควรรอลงอาญาที่น่าสนใจคือ วันที่ 28 ก.ค.2552 ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ โดยระบุเหตุผลว่า กษัตริย์ตามบทบัญญัติมาตรา 112 หมายถึงกษัตริย์ที่ยังทรงครองราชย์ การดูหมิ่นกษัตริย์ในอดีตไม่เข้าองค์ประกอบความผิด คดีจึงไม่จำต้องวินิจฉัย (รายละเอียดดูในล้อมกรอบ)สิทธิพรเล่าว่า จากนั้นอัยการได้ฏีกา โดยเชื่อมโยงให้เห็นว่าการหมิ่นกษัตริย์ในอดีตนั้นกระทบต่อกษัตริย์ในปัจจุบัน และกฎหมายไม่ได้ระบุว่าต้องเป็นพระองค์ไหนจึงจะเข้าข่ายความผิด จากนั้นศาลฎีกาก็มีคำพิพากษาที่เชื่อมโยงอดีตและปัจจุบันให้ชัดเจนขึ้น โดยระบุว่า คดีเกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์เป็นคดีความมั่นคง กษัตริย์ในอดีตเกี่ยวพันทางสายโลหิตกับกษัตริย์ปัจจุบัน ประชาชนยังคงสักการะบูชากษัตริย์ในอดีต การดูหมิ่นกษัตริย์ในอดีต ย่อมกระทบกับกษัตริย์ในปัจจุบันและกระทบกับความมั่นคงของชาติ พิพากษากลับให้บังคับคดีไปตามศาลชั้นต้น (รายละเอียดดูในล้อมกรอบ)อย่างที่บอกว่าคำพิพากษาคดีนี้สำคัญอย่างยิ่ง เพราะมันได้ขยับเส้นที่ห้ามก้าวผ่านไปอีกขั้นหนึ่ง อย่างน้อยที่สุด แวดวงวิชาการด้านประวัติศาสตร์การเมืองที่มักอธิบายเหตุการณ์ในอดีตอย่างตรงไปตรงมา โดยเข้าใจว่ามีอิสระภายใต้ขอบเขตที่กฎหมายกำหนดอาจจะต้องทบทวนกระทั่งรื้อความเข้าใจกันใหม่สำหรับความคิดเห็นทางนิติศาสตร์ต่อคำพิพากษาฉบับนี้ แม้แต่อาจารย์กลุ่มนิติราษฎร์ ซึ่งเป็นผู้เผยแพร่คำพิพากษาเองก็ไม่มีข้อวิจารณ์ปรากฏ มีเพียงปิยบุตร แสงกนกกุล หนึ่งในสมาชิกนิติราษฎร์ ที่โพสต์ในเฟซบุ๊กส่วนตัวว่าตั้งแต่ศึกษากฎหมาย อยู่ในแวดวงกฎหมายมา การวิจารณ์คำพิพากษาที่ง่ายที่สุด คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๖๓๗๔/๒๕๕๖ (องค์คณะผู้พิพากษา นายศิริชัย วัฒนโยธิน นายทวีป ตันสวัสดิ์ นายพศวัจณ์ กนกนาก) เพียงนำคำพิพากษานี้ออกเผยแพร่ ก็แทบไม่ต้องวิจารณ์ใดๆ อีก เพราะคำพิพากษาฟ้องคุณภาพโดยตัวของมันเองขณะเดียวกันก็มีนักศึกษาไปโพสต์ถามความเห็นของ กิตติศักดิ์ ปกติ อาจารย์จากคณะนิติศาสตร์ ธรรมศาสตร์ต่อกรณีนี้ในเฟซบุ๊ก เขาตอบว่าช่วยอธิบายหน่อยว่า ดูหมิ่นหรือหมิ่นประมาทตรงไหน ที่สำคัญการปกครองสมัยใดสมัยหนึ่งล้าสมัย เพราะยังมีทาส ก็เป็นข้อเท็จจริง ไม่ทำให้เสื่อมเสียเกียรติยศตรงไหน เพราะพระเกียรติยศของพระมหากษัตริย์ หรือการถูกดูหมิ่นเกลียดชัง ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่ามีทาสในสมัยนั้นหรือไม่ มีโจรผู้ร้ายหรือไม่ แต่อยู่ที่ทรงตั้งอยู่ในราชธรรมหรือไม่ ถ้าไม่ตั้งอยู่ในราชธรรม และเป็นข้อเท็จจริงเช่นนั้น การนำมากล่าวก็ไม่ทำให้พระเกียรติยศลดลง ยิ่งถ้ากล่าวถึงความมั่นคงของรัฐ กฎหมายมุ่งคุ้มครองความมั่นคงในปัจจุบันไม่ใช่ในอดีตคำพิพากษานี้ว่าการปล่อยให้หมิ่นพระบรมเดชานุภาพกษัตริย์ในอดีต จะเป็นช่องทางให้กระทบต่อพระเกียรติยศของพระมหากษัตริย์ปัจจุบัน แต่ไม่ได้ชี้ให้เห็นว่า กรณีนี้เป็นการดูหมิ่นอย่างไร กฎหมายห้ามหมิ่น ไม่ได้ห้ามการกระทำที่อาจเป็นช่องทางให้มีการกระทำอันเป็นการดูหมิ่นแต่อย่างใด ความผิดอาญานั้นจะเป็นความผิดได้อย่างน้อยต้องครบองค์ประกอบ ไม่ใช่ผิดเพราะจะเป็นช่องทางให้คนอื่นทำผิด เพราะการนำมากล่าวไว้ในคำพิพากษาก็อาจเป็นช่องให้มีคนคิดทำตามอย่าง หรือทำเพื่อประท้วง ดังนี้คำพิพากษาก็เป็นช่องทางให้คนทำผิดไปด้วย มิต้องเอาผู้กล่าวข้อความในคำพิพากษามาลงโทษด้วยหรือ ยิ่งถ้าจะกล่าวถึงการกระทำในแง่ที่อาจเปิดช่องให้กระทบความมั่นคง หากการกระทำใดยังไม่กระทบต่อความมั่นคง ก็ยังไม่เป็นผิดไปได้นอกเหนือจากนี้ยังมี ระบุว่า ข้อความตามฟ้องไม่มีตอนใดที่เป็นการ ใส่ความ องค์รัชกาลที่ 4 เป็นแต่เพียงการกล่าวเปรียบเทียบแก่ผู้ฟังโดยยกตัวอย่าง ระบบการเมืองการปกครอง ในสมัยนั้นซึ่งมีระบอบการปกครองที่แตกต่างจากสมัยปัจจุบัน คำวินิจฉัยของศาลนอกจากจะตีความหมายข้อความของจำเลยจนผิดเพี้ยนเกินเลยจากที่ปรากฏตามความเป็นจริงแล้ว ยังเป็นการทำลายหลักวิชาองค์ความรู้ว่าด้วยประวัติศาสตร์การเมืองการปกครองอีกด้วยนอกจากนี้ตามหลัก กรรมเป็นเครื่องบ่งชี้เจตนา จะเห็นว่าจำเลยไม่มีเจตนาที่จะใส่ความหรือดูหมิ่นรัชกาลที่ 4 แต่อย่างใด การกระทำของจำเลยจึงขาด องค์ประกอบภายใน ของการกระทำความผิด และโดยพื้นฐานแห่งหลักวิชาทางอาญา การตีความกฎหมายอาญาต้องตีความโดยเคร่งครัด คำพิพากษาดูเสมือนนำบทบัญญัติมาตรา 327 มาใช้เทียบเคียงเพียงบางส่วน ซึ่งหลักการพื้นฐานการใช้กฎหมายอาญาจะอาศัย การเทียบเคียงกฎหมาย ที่มีใจความใกล้เคียงมาลงโทษจำเลยไม่ได้เหล่านี้คือข้อโต้แย้งบางประการที่มีต่อคำพิพากษาคดีนี้ และยังไม่มีใครรู้ว่าจะคำพิพากษานี้จะกลายเป็นบรรทัดฐานที่แข็งแกร่งอีกส่วนหนึ่งของมาตรา 112 หรือไม่ จะมีจำเลยเพิ่มขึ้นมากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะจากรั้วมหาวิทยาลัยไม่กี่ปีก่อน มีอาจารย์คณะอักษรศาสตร์สถาบันหนึ่งถูกเพื่อนอาจารย์ร้องทุกข์กล่าวโทษด้วยมาตรานี้ เนื่องจาก ปัจจุบันคดีนั้นระงับไปแล้ว แต่ใครจะรับประกันได้ว่าข้อสอบอื่นๆ จะไม่เดินบนเส้นทางนี้
 มาตรา 112 เป็นที่โจษจันกันอีกครั้งหนึ่ง เมื่อเว็บไซต์นิติราษฎร์เผยแพร่คำพิพากษาศาลฏีกาคดีดูหมิ่นหรือหมิ่นประมาทพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 คำพิพากษากรณีนี้น่าสนใจ
กิตติศักดิ์ ปรกติ,คำพิพากษา,นิติราษฎร์,มาตรา 112,ศาลฎีกา,หมิ่นพระบรมเดชานุภาพ,หมิ่นสถาบัน