ประวัติศาสตร์ลิขสิทธิ์ (4): ความดีของหนังสือเถื่อน
ตอนที่ 4 ของบทความชุด ประวัติศาสตร์ลิขสิทธิ์โดยอธิป จิตตฤกษ์ ย้อนดูคุณความดีของหนังสือเถื่อนในอังกฤษกลางศตวรรษที่ 16 ว่ามีคุณูปการต่อวงการหนังสืออย่างไรตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 16 ทางสมาคมช่างผลิตหนังสือแห่งลอนดอน (Stationer Company) ได้สิทธิในการผูกขาดการพิมพ์ทั่วเกาะอังกฤษ และทางสมาคมก็ใช้สิทธินี้อย่างเต็มที่ในการซื้อต้นฉบับจากบรรดานักเขียน มาพิมพ์หนังสือขาย นักเขียนในยุคนั้นไม่มีสิทธิเหนือการสำเนางานของตนอะไรทั้งนั้น พวกเขามีสิทธิ์เพียงแค่ในการเอาต้นฉบับไปขายให้พวกพ่อค้าหนังสือมาพิมพ์เท่านั้น และพวกพ่อค้าหนังสือก็ไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่จะต้องจ่ายเงินให้พวกนักเขียนเพิ่มเติมอีกหลังจากซื้อต้นฉบับ ดังนั้นโดยทั่วไปมันจึงเป็นการซื้อขาด อย่างไรก็ดี สิ่งที่น่าจะตลกจากมุมทุกวันนี้ก็คือ ไพเรซี่ หรือการพิมพ์หนังสือเถื่อนในยุคนี้กลับเป็นแรงกดดันสำคัญให้บรรดาพ่อค้าหนังสือจ่ายเงินให้กับพวกนักเขียนเพิ่มจากที่ซื้อขาดต้นฉบับไปแล้วในยุคที่ยังไม่มี ลิขสิทธิ์แม้ว่าสก็อตแลนด์จะ รวมประเทศ กับอังกฤษในปี 1603 แต่ระบบกฎหมายของทั้งสองประเทศก็ไม่ได้มีความเป็นเนื้อเดียวกันเท่าไร และเอาจริงๆ อำนาจรัฐจากอังกฤษในเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ก็ไม่ได้มีผลบังคับใช้ในสก็อตแลนด์เท่าใดนัก ความไร้น้ำยาของอำนาจรัฐของอังกฤษก็รวมถึงความไร้น้ำยาของอำนาจผูกขาดของบรรดาสมาคมช่างผลิตหนังสือแห่งลอนดอนด้วย นี่ทำให้กรุงเอดินเบอระกลายมาเป็นศูนย์กลางการผลิต หนังสือเถื่อน หรือหนังสือที่พิมพ์โดยไม่ได้รับอนุญาต (จากทางสมาคมฯ) ในทางตอนเหนือของอังกฤษ และนี่ยังไม่ต้องพูดถึงกรุงดับลินแห่งไอร์แลนด์ที่ก็เป็นศูนย์กลางผลิตหนังสือเถื่อนเช่นกันในสายตาอังกฤษทั้งๆ ที่อังกฤษไม่มีอำนาจทางกฎหมายในไอร์แลนด์ (จนกระทั่งไอร์แลนด์ถูกอังกฤษผนวกเข้าไปเป็นสหราชอาณาจักรในปี 1800)การผลิตหนังสือเถื่อนจากแดนอันห่างไกลจากลอนดอนเป็นแรงกดดันสำคัญให้บรรดาพ่อค้าหนังสือไม่สามารถพิมพ์หนังสือที่มีเนื้อหาซ้ำเดิมได้ กล่าวคือทุกครั้งที่จะมีการพิมพ์หนังสือเล่มเดิมใหม่จะต้องมีการพัฒนาหรือปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเนื้อหาตลอด ดังนั้นหนังสือเล่มหนึ่งๆ จึงไม่มีเนื้อหาที่หยุดนิ่งและมันก็ต้อง อัปเดต เป็น เวอร์ชั่น ใหม่ตลอดถ้าจะพูดในภาษาปัจจุบัน และคนที่จะ อัปเดต เนื้อหาของหนังสือได้ดีที่สุดก็ไม่ใช่ใครนอกจากผู้ที่เขียนมันขึ้นมา การที่หนังสือเล่มหนึ่งต้องพัฒนาไปเรื่อยๆ เพื่อสู้กับ ของก็อป อย่างหนังสือเถื่อน ทำให้การค้าขายต้นฉบับไม่ได้สิ้นสุดในครั้งเดียว เพราะอย่างน้อยๆ เมื่อมีการ พิมพ์ครั้งที่สอง นักเขียนก็จะได้ค่าแก้ต้นฉบับอัปเดตงานเพิ่มด้วย ซึ่งหากไม่มีหนังสือเถื่อน แรงจูงใจของพ่อค้าหนังสือลอนดอนในการจ่ายเงินให้นักเขียนเพิ่มก็จะไม่มี ดังนั้นการที่หนังสือโดน ไพเรต ในยุคนี้มันกลับเป็นหลักประกันว่านักเขียนจะได้เงินเพิ่มจากพ่อค้าหนังสือที่ซื้อต้นฉบับของเขาขาดไปแล้วซึ่งสิ่งที่ต้องเข้าใจไปพร้อมกันก็คือหนังสือที่จะโดน ไพเรต ก็ต้องเป็นหนังสือที่ขายดีมากๆ เท่านั้น ไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่พ่อค้าหนังสือในเอดินเบอระและดับลินจะพิมพ์หนังสือเถื่อนออกมาถ้ายอดขายที่เป็นไปได้ของมันจะมีเพียงไม่กี่สิบเล่ม ถ้ายอดขายมันมีเพียงเท่านั้น การรับหนังสือจากลอนดอนมาขายในฐานะพ่อค้าคนกลางก็ดูจะสร้างผลกำไรได้มากกว่าผลิตแบบเถื่อนเองขายในตลาดท้องถิ่น ดังนั้นงานที่ขายไม่ค่อยออกจึงไม่ต้องกลัวจะโดน ไพเรต และงานที่โดน ไพเรต ก็เป็นสัญญาณว่างานขายดี และนักเขียนอาจได้ค่าแก้ต้นฉบับเพื่อพิมพ์ใหม่เร็วๆ นี้จะเห็นว่าโดยทั่วๆ ไปพวกนักเขียนก็ไม่ได้มีเหตุผลเกลียดพวกพ่อค้าหนังสือเถื่อน อันที่จริงพวกพ่อค้าหนังสือเถื่อนก็เป็นแค่พ่อค้าหนังสือที่ไม่ได้มีสิทธิ์ผูกขาดการพิมพ์หนังสือตามอำนาจของราชาและราชีนีอังกฤษเท่านั้น พวกนี้ก็เหมือนพ่อค้าทั่วๆ ไปที่ยินดีจะผลิตอะไรมาขายก็ได้ถ้ามันจะนำกำไรมาให้ ดังนั้นก็จะเห็นว่าพวกนี้ก็ไม่ได้จ้องแต่จะพิมพ์หนังสือเถื่อนแต่เพียงอย่างเดียวด้วยซ้ำ หนังสือที่ไม่เถื่อนถ้าพิมพ์แล้วขายได้พ่อค้าเหล่านี้ก็พิมพ์โดยทั่วไปพวกนักเขียนน่าจะยินดีจะ ขาย ต้นฉบับให้กับพวกพ่อค้าหนังสือลอนดอนไม่ใช่เพราะพวกพ่อค้าหนังสือพวกนี้มีอำนาจพิมพ์อย่างถูกกฎหมาย แต่เพราะพวกนี้มีปัญญาจะจ่ายเงินให้พวกเขามากกว่าพวกพ่อค้าหนังสือเถื่อน ซึ่งเหตุผลหลักก็คือลอนดอนเป็นตลาดที่ใหญ่กว่าเอดินเบอระและดับลินเยอะ จึงทำให้พ่อค้าหนังสือลอนดอนมีศักยภาพในการขายหนังสือได้มากกว่า และมีปัญญาจ่ายให้นักเขียนมากกว่า อย่างไรก็ดีถ้าพวกนักเขียนมีความต้องการจะตีพิมพ์อะไรที่ล่อแหลมและไม่ต้องการจะถูก เซ็นเซอร์ โดยพวกพ่อค้าหนังสือของสมาคมช่างพิมพ์ที่เป็นหูเป็นตาให้กษัตริย์แล้ว พวกเขาก็ไม่ได้รังเกียจการพิมพ์หนังสือกับพวกพ่อค้าหนังสือเถื่อนจากสก็อตแลนด์และไอร์แลนด์ซึ่งก็ไม่ได้ฉ้อฉลอะไรกับพวกเขา และจ่ายเงินค่าต้นฉบับให้เหมือนกันอันที่จริงแล้วการมองว่าการผลิตหนังสือนอกลอนดอนเป็นการผลิตหนังสือเถื่อนไปหมดดูจะเป็นการสะท้อนความคิดว่าใครต่อใครก็ต้องยอมรับอำนาจผูกขาดพระราชทานไปหมด ซึ่งในทางปฏิบัติแล้วอำนาจนี้ไม่ได้มีขอบเขตไปไกลกว่าอังกฤษตอนล่างด้วยซ้ำ และนี่ดูจะเป็นเรื่องปกติของการค้าหนังสือในเมืองใหญ่ๆ ในยุโรปที่ตั้งแต่ จังหวัดชายแดน ยัน ประเทศเพื่อนบ้าน ล้วนเป็นที่มาของหนังสือเถื่อนในความหมายของหนังสือที่พิมพ์มาโดยไม่สนใจอำนาจผูกขาดจากส่วนกลาง ซึ่งนี่ก็ไม่แปลกอะไรเพราะอำนาจการผูกขาดที่ว่านี้ก็ผูกอยู่กับกษัตริย์ในประเทศหนึ่งๆ เท่านั้น ผู้อยู่ใต้อำนาจกษัตริย์องค์อื่นก็ไม่มีความจำเป็นจะต้องยอมรับอำนาจของกษัตริย์ที่ไม่ใช่เจ้าเหนือหัวของตน พ่อค้าหนังสือไอร์แลนด์ก็ไม่มีหน้าที่อะไรจะต้องยอมรับอำนาจกษัตริย์อังกฤษ พ่อค้าหนังสือสวิสเซอร์แลนด์ก็ไม่มีหน้าที่อะไรจะต้องยอมรับอำนาจกษัตริย์ฝรั่งเศส พ่อค้าหนังสือออสเตรียก็ไม่มีหน้าที่อะไรจะต้องยอมรับอำนาจกษัตริย์ปรัสเซีย เป็นต้นอย่างไรก็ดีแม้อำนาจผูกขาดพระราชทานเหล่านี้จะมีขอบเขตทำการไม่ได้ไกลมาก แต่อาณาบริเวณทำการของมันที่มีประสิทธิภาพที่สุดก็คือเมืองหลวง ซึ่งโดยทั่วไปจะเป็นตลาดหนังสือที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ ในกรณีของอังกฤษ ลอนดอนดูจะเป็นเมืองใหญ่ที่สุดในยุโรปไปเรียบร้อยแล้วในศตวรรษที่ 17 เพราะมีประชากรราวๆ 500000 คน นี่เป็นประชากรพอๆ กับปารีสช่วงปฏิวัติอีก 100 กว่าปีต่อมาด้วยซ้ำ ซึ่งในตอนนั้นลอนดอนก็มีประชากรเพิ่มมาเกือบทะลุ 1 ล้านคนแล้ว (ซึ่งก็ไม่ต้องสงสัยอีกว่าลอนดอนคือเมืองแรกในยุโรป หรือกระทั่งเมืองแรกในโลกที่มีประชากรถึง 1 ล้านคน)ดังนั้นตราบใดที่พวกพ่อค้าหนังสืออังกฤษยึดฐานที่มั่นในลอนดอนไว้ได้ อำนาจในการผูกขาดก็ยังเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ในทางเศรษฐกิจอยู่ และอันที่จริงก็ดังที่ได้กล่าวไว้ถึงธรรมชาติของโรงพิมพ์ในลอนดอนมาแล้วก่อนหน้านี้ โรงพิมพ์กับร้านหนังสือเป็นสิ่งเดียวกันอยู่ในที่เดียวกัน ดังนั้นในบรรดาสมาชิกของสมาคมผู้ผลิตหนังสือนั้นก็จึงเป็นพ่อค้าหนังสือปลีกด้วย เพราะพวกนี้แทบจะผูกขาดการขายหนังสือในลอนดอน และก็ยากยิ่งที่หนังสือเถื่อนจะเล็ดรอดเข้ามาในสารบบการค้าหนังสือลอนดอนที่ผูกขาดโดยพวกนี้ที่มีทั้งการควบคุมและตรวจสอบกันเอง หนังสือเถื่อนไม่ได้ทำลายอำนาจการผูกขาดของพวกนี้ สิ่งที่ทำให้อำนาจการผูกขาดของสมาคมผู้ผลิตหนังสือแห่งลอนดอนเสื่อมถอยลงก็คือการเสื่อมถอยจากที่มาของอำนาจผูกขาดซึ่งก็คือการเสื่อมถอยของอำนาจของกษัตริย์นั่นเอง อำนาจกษัตริย์เสื่อมถอยลง อำนาจการผูกขาดของพวกนี้ก็เสื่อมถอยลงจนในท้ายที่สุดก็หมดสิ้นไป และความเข้าใจการเสื่อมถอยของอำนาจของทางสมาคมช่างผลิตหนังสือนี่ดูจะผูกพันกับการปฏิวัติทางการเมืองครั้งสำคัญของอังกฤษ 2 ครั้งในศตวรรษที่ 17 และนี่ก็จะเป็นเนื้อหาของบทต่อไป
ตอนที่ 4 ของบทความชุด ประวัติศาสตร์ลิขสิทธิ์โดยอธิป จิตตฤกษ์ ย้อนดูคุณความดีของหนังสือเถื่อนในอังกฤษกลางศตวรรษที่ 16 ว่ามีคุณูปการต่อวงการหนังสืออย่างไร ตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 16
ทรัพย์สินทางปัญญา,ประวัติศาสตร์ลิขสิทธิ์,ลิขสิทธิ์,อธิป จิตตฤกษ์