MEDIA is DEAD or ALIVE? ตอนที่ 6 ฟรีทีวียังไม่ตาย เพราะทีวีออนไลน์อยู่แค่ในเมือง
กระแสออนไลน์ฟีเวอร์ในวันนี้อาจแรงเกินความจริงที่เป็นอยู่ และเป็นอุปทานหมู่ของคนในอุตสาหกรรมโฆษณา สื่อสารมวลชน ฯลฯ ซึ่งเป็นกลุ่มที่เข้าถึงอินเทอร์เน็ตชนชั้นกลางเสียงดังเสมอในประเทศเรา มันก็เลยดูเสมือนว่าอุตสาหกรรมออนไลน์น่าจะตื่นตูมทีเดียวชลากรณ์ ปัญญาโฉม ประธานเจ้าหน้าที่บริหารสายงานดิจิทัลทีวี บริษัท เวิร์คพอยท์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ จำกัด (มหาชน) หรือ Workpoint ตั้งข้อสังเกตว่าทีวีไม่ตาย ในวันที่หลายคนเชื่อว่าทีวีตายแล้วการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตในประเทศไทยยังขึ้นอยู่กับความสามารถในการจ่ายเงินอยู่ ซึ่งบังเอิญว่าชนชั้นกลางเป็นคนที่พอมีความสามารถในการจ่ายเงิน มันเลยดูเสมือนว่าอุตสาหกรรมออนไลน์น่าจะตื่นตูมทีเดียว เพราะชนชั้นกลางเสียงดังเสมอในประเทศเราหลายเดือนก่อน หลังเริ่มทดลองทำออนไลน์ทั้งยูทูบ เฟซบุ๊ก โดยเฉพาะการใช้ฟีเจอร์ Facebook LIVE ถ่ายทอดสดรายการ The Mask Singer ชลากรณ์ได้เห็นข้อมูลบางอย่างที่ฟ้องว่าทีวียังไม่ตาย และออนไลน์ไม่ได้มาฆ่าทีวีอุตสาหกรรมทีวีไทยพูดถึงภาพใหญ่ ไม่เหมือนใครในโลก เอาแบบง่ายสุดคือทีวีบ้านเรามันดูฟรี แล้วค่าใช้จ่ายมีเรื่องเดียวคือค่าไฟ แต่ว่าต่างประเทศมันมี subscription fee พอดูฟรี 100% คนในอุตสาหกรรมก็มีรายได้หลักอย่างเดียวคือโฆษณา เพราะว่ามันไม่มีรายได้อื่นสิ่งที่เกิดขึ้นในวันนี้ ถ้าดูในภาพใหญ่ เทคโนโลยีมันทำให้ทุกอย่างฟรี หรือไม่ฟรีก็ถูกลง ซึ่งในมุมมองผม เราเองอาจจะปรับตัวได้ง่ายที่สุด เพราะว่าเราคุ้นชินกับของฟรีอยู่แล้วชลากรณ์มองว่าวันนี้จำนวนช่องทีวีมีเยอะมากและหลากหลายช่องทาง แม้ฟากอุตสาหกรรมจะแบ่งประเภทเป็นฟรีทีวีเก่า ทีวีดิจิทัล ทีวีดาวเทียม เคเบิลทีวี หรือแม้กระทั่งทีวีออนไลน์ แต่ในแง่ของคนดูไม่ได้แบ่งแยก แค่ดูทีวีชัดและมีช่องเยอะๆ แค่นี้ก็มีความสุขถึงตรงนี้ ชลากรณ์บอกว่าในสายตาของเขาแบ่งคนดูทีวีทั่วไปกับคนดูทีวีออนไลน์เป็นคนละกลุ่มทีวีที่ชาวบ้านดูกันส่วนใหญ่ผ่านคลื่นหรือผ่านดาวเทียม ผมแยกเป็นอีกกลุ่มหนึ่ง เนื่องจากมันง่าย เพราะซื้ออุปกรณ์ครั้งเดียวแล้วจบ ซื้อกล่องหนึ่งกล่องแล้วจบ แต่ทีวีออนไลน์ผมถือว่าเป็นอีกกลุ่มหนึ่ง มันดูเหมือนฟรี แต่มันไม่จบเรื่อง และไม่ฟรีจริงอินเทอร์เน็ตมีค่าใช้จ่าย ถูกที่สุดในวันที่เราคุยกัน อินเทอร์เน็ตบ้านราคา 590 บาทความเชื่อผม สื่อออนไลน์ยังไม่ได้เข้าถึงคนทั้งประเทศจริง แต่ถ้าเป็นข้อความหรือ text ผมไม่เถียง แต่ถ้าเป็นวิดีโออาจจะไม่ใช่แล้วแม้สถิติจากค่ายมือถือจะระบุว่าคนไทย 85-90% ใช้สมาร์ทโฟน แต่ชลากรณ์บอกว่าถ้าดูสัดส่วนการใช้งานจะพบว่า 85% ใช้บัตรเติมเงินเดือนละไม่เกิน 200 บาทขัดแย้งกับ 590 บาทเมื่อกี้ไหม? ชลากรณ์ชวนตั้งข้อสังเกตมันแสดงว่าการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตในประเทศไทยยังขึ้นอยู่กับความสามารถในการจ่ายเงินอยู่ ซึ่งบังเอิญว่าชนชั้นกลางเป็นคนที่พอมีความสามารถในการจ่ายเงิน มันเลยดูเสมือนว่าอุตสาหกรรมออนไลน์น่าจะตื่นตูมทีเดียว เพราะชนชั้นกลางเสียงดังเสมอในประเทศเราเพื่อให้เห็นภาพใหญ่ ชลากรณ์พาผมถอยออกมาดูโครงสร้างรายได้ประชากรไทย (ไม่แบ่งภูมิภาค) ที่เขาแบ่งเองแบบง่ายๆ ในสัดส่วน 50-30-20ไม่แปลกใจหรอก ทำไมเลือกตั้งแล้วขัดใจชนชั้นกลาง คำพูดนี้ของชลากรณ์ช่วยให้ผมเห็นภาพกลุ่มคนดูทีวีได้กระจ่างชัดผมมีตัวอย่างจะเล่าให้ฟัง รายการชื่อ ไมค์ทองคำเด็ก เป็นรายการที่เรตติ้งเยอะที่สุดของช่อง พอมาทำ Facebook LIVE ก็ดีขึ้นหน่อย ยอดคน current (ดูระหว่างถ่ายทอดสด) ประมาณ 4000-10000 วิว ถ้าเทียบกับ I Can See Your Voice ยอดคน current ขั้นต่ำประมาณ 50000 วิว แต่เรตติ้งช่วงหนึ่งน้อยกว่า ไมค์ทองคำเด็ก แต่ไม่ได้เป็นปรากฏการณ์ เพราะในออนไลน์ไม่ค่อยได้พูดถึง ทั้งที่ผลลัพธ์ก็ดีมาตลอดนะ ในแง่คนทำทีวีหรือคนในอุตสาหกรรมอาจคิดว่าคนวัดเรตติ้งอาจจะวัดผิด แต่ผมว่าไม่ใช่ เขาอาจจะไม่ได้วัดถูกในแบบที่เราอยากใช้สิ่งที่คุณแกะได้จากการปล่อยคอนเทนต์บนทีวีและออนไลน์คืออะไร?ถ้าดี มันจะดีทั้งคู่ ไม่ค่อยเห็นว่าทีวีดีแล้วออนไลน์ไม่ดี หรือออนไลน์ดีแล้วทีวีจะไม่ดี คือถ้าพื้นฐานคอนเทนต์ดี ไม่ว่าอยู่ที่ไหนมันจะดี ผมเห็นตัวเลขพวกนี้ ผมเชื่อว่ามันไม่ทำลายกัน แต่มันจะช่วยด้วยซ้ำคำพูดของเขาทำให้ผมนึกถึงคำพูดของวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการอาวุโสส่วนงานข่าว ช่อง PPTV ที่บอกว่า Facebook LIVE ไม่ได้แย่งเรตติ้งทีวี เรตติ้งของข่าวทีวีก็ไม่ได้ลดลง มันไปด้วยกันกลับมาที่ข้อสังเกตของชลากรณ์ เขาเล่าว่าเคสที่ยืนยันว่าออนไลน์ช่วยให้เรตติ้งทีวีเพิ่มขึ้นคือเคส The Mask Singerเคสนี้น่าจะชัดที่สุด คนที่ไม่ดูทีวีมาพักหนึ่งแล้ว มีบางส่วนก็กลับมาดูทีวีด้วยซ้ำ เพราะเห็นจากทางออนไลน์ว่ามันฮิตเหมือนกับว่าออนไลน์เป็นเครื่องมือที่ทำให้คนชนชั้นกลางพูดถึง ดังนั้นทีวีเป็นความบันเทิงราคาถูกที่สุดที่ดูฟรี ดูไม่ดูค่อยว่ากัน แต่มันเข้าถึงทุกคนแน่ๆถ้าพื้นฐานคอนเทนต์ดี ไม่ว่าอยู่ที่ไหนมันจะดี ผมเห็นตัวเลขพวกนี้ ผมเชื่อว่ามันไม่ทำลายกัน แต่มันจะช่วยด้วยซ้ำถอยมาดูภาพโมเดลธุรกิจสื่อทีวีวันนี้ ไม่มีอะไรซับซ้อน คนดูเยอะ โฆษณาเยอะ คนดูน้อย โฆษณาก็น้อย นอกจากออนไลน์จะไม่ได้แย่งคนดูทีวีแล้ว ชลากรณ์ยังมองเห็นโอกาสในการหารายได้จากแพลตฟอร์มออนไลน์คุณคิดว่าคนดู ชิงร้อยชิงล้าน ขับเบนซ์ไหม? ชลากรณ์ตั้งคำถามต้องมีบ้าง แต่เบนซ์ไม่น่าเลือกลงโฆษณา ผมตอบแต่พอเป็นแพลตฟอร์มออนไลน์ที่สามารถเก็บข้อมูลรายบุคคล ชลากรณ์บอกว่าถ้ามีคนดูคลิป ชิงร้อยชิงล้าน ในยูทูบ แล้วช่วงนั้นคนคนนั้นกำลังอยากได้เบนซ์พอดี เช่น อาจเข้าไปหาข้อมูลหรือเว็บไซต์ซื้อ-ขายรถเบนซ์ ระบบออนไลน์จะจดจำข้อมูลเอาไว้ ระหว่างที่ดูคลิป คนคนนั้นก็จะเห็นโฆษณาเบนซ์ใน ชิงร้อยชิงล้านถ้าเป็นวิธีคิดแบบเดิมๆ ชิงร้อยชิงล้าน สินค้าแบรนด์อย่างเบนซ์ มินิ คูเปอร์ กระเป๋าแบรนด์เนมหรูๆ อาจจะไม่ได้โผล่เลย แต่ตอนนี้มันเริ่มไม่ใช่แล้ววันนี้คนสามารถดูทีวีได้ทุกที่ทุกเวลา คุณคิดว่า ไพรม์ไทม์ ยังมีอยู่ไหม? ผมโยนคำถาม ชลากรณ์นิ่งคิดสักพักยังมีนะ คลิปตัวเดียวกัน พี่ลงเก้าโมงเช้ากับลงสองทุ่ม คนดูไม่เท่ากัน แปลว่าสองทุ่มคือไพรม์ไทม์ชลากรณ์บอกว่า ถึงจะดูได้ตลอดเวลา แต่จังหวะแรกที่ลงต้องเลือกเวลา ส่วนจะคนดูเยอะหรือน้อย ต้องวัดกันที่ความสามารถของคอนเทนต์ถ้าคอนเทนต์นั้นเป็นเสมือนลูกบอลวิเศษ ไม่ว่าลงตอนไหนมันก็จะดี แล้วอาจทำให้เราหลงคิดไปว่าลงเมื่อไรก็ได้ แต่ไม่ใช่ลูกบอลวิเศษ มันเป็นน้ำธรรมดาแก้วหนึ่ง คนจะกินตอนสองทุ่ม ไม่กินตอนเก้าโมงนอกจากเรื่องช่วงเวลา บางตำราระบุว่ากลุ่มคนเสพสื่อจะ niche และจับกลุ่มผู้ชมที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น แต่ในความคิดของชลากรณ์ การทำสื่อจำเป็นต้องแมสยุคนี้แมสมันมีหลายระดับ สมมติเราทำเว็บไซต์สื่อสารกับคนดูหมื่นคนต่อเดือน มันแปลว่าเราทำสื่อเพื่อคุยกับเพื่อน แต่ถ้าเราต้องการสื่อสารกับคนดูหลักแสนหรือล้านคนต่อเดือน แบบนี้ถือว่าแมสแล้วนะ พี่ว่าสื่อใหม่ก็ต้องการแมส แต่แมสในสเกลไหนมากกว่าสุดท้าย คุณคิดว่าสื่อทีวีจะตายไหม?ในระยะ 5-10 ปี ยังไปได้ ชลากรณ์คิด เพราะปัจจัยที่จะทำให้ทีวีตายคือราคาในการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตถ้าวันหนึ่งเน็ตบ้าน 100 MB เหลือเดือนละ 200 บาท หรือเหมือนอินเดียที่เพิ่งประกาศว่าอินเทอร์เน็ตเป็นปัจจัยที่ห้า ทุกคนต้องมีใช้ฟรี เราอาจจะดูทีวีกันทางอินเทอร์เน็ต คลื่น (ทีวีดิจิทัล) ที่ไปประมูลมาก็อาจจะไม่มีประโยชน์แล้วแต่ถ้าเน็ตไม่ฟรี มันก็จะเป็นอยู่อย่างนี้
การเข้าถึงอินเทอร์เน็ตในประเทศไทยยังขึ้นอยู่กับความสามารถในการจ่ายเงิน (ค่าอินเทอร์เน็ต 590 บาทต่อเดือน)ปัจจัยที่จะทำให้ทีวีตายคือราคาในการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตแต่ถ้าเน็ตไม่ฟรี มันก็จะเป็นอยู่อย่างนี้ ชลากรณ์ ปัญญาโฉม ประธานเจ้าหน้าที่บริหารสายงานดิจิทัลทีวี บริษัท เวิร์คพอยท์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ จำกัด (มหาชน)