ความล้าหลังของศาลทหาร: ไม่เลิกก็ต้องปฏิรูป บทเรียนจากอารยะประเทศ
ในช่วงที่ผ่านมา เห็นฝ่ายสนับสนุนรัฐประหารพูดกันมากว่า หลังรัฐประหาร การดำเนินคดีกับพลเรือนในศาลทหาร ไม่มีปัญหาความยุติธรรม ก็เลยทำให้ดิฉันสงสัย อยากรู้ว่าประเทศอื่นๆ ที่อารยะ เป็นประชาธิปไตย เขามองศาลทหารกันอย่างไร @@@@กำเนิดของศาลทหารนั้นมีเหตุผลของสภาพแวดล้อมรองรับอยู่ ซึ่งในปัจจุบันสภาพแวดล้อมดังกล่าวก็ได้เปลี่ยนไปมากจนทำให้หลายประเทศตัดสินใจยกเลิกศาลทหาร หากทหารทำผิดก็ให้มาขึ้นศาลอาญาปกติ เช่น ในอดีต หน่วยทหารมักตั้งอยู่ในที่ทุรกันดารห่างไกลจากเมือง การเดินทางติดต่อสื่อสารทำได้ลำบาก หากต้องส่งทหารที่กระทำผิดมาขึ้นศาลพลเรือนในเมือง ก็จะไม่ทันการณ์ แต่การคมนาคมทุกด้านของโลกยุคใหม่สะดวกรวดเร็วมากขึ้น แม้แต่การส่งตัวผู้กระทำผิดจากทวีปหนึ่งไปอีกทวีปหนึ่ง ก็ไม่ได้เป็นปัญหาอีกต่อไป และการดำเนินคดีของศาลพลเรือนก็รวดเร็วมากขึ้นด้วย เมื่อสงครามโลกครั้งที่สองยุติลง หนึ่งในภารกิจสำคัญของรัฐบาลหลายประเทศในยุโรปตะวันตกลงมือทำคือเพราะพบว่ามีคนมากมายเดือดร้อนจากศาลทหารที่ขาดกฎเกณฑ์ชัดเจน ผู้พิพากษา-อัยการไม่มีความรู้ด้านกฎหมาย หรือมีไม่เพียงพอกับความต้องการ มีการลงโทษอย่างรุนแรง และตามอำเภอใจ ถูกวิพากษ์จากสังคมอย่างรุนแรง ส่งผลให้เยอรมันตะวันตก สวีเดน ออสเตรีย และเดนมาร์คยกเลิกศาลทหารโดยสิ้นเชิงในกรณีเยอรมัน หลังฮิตเลอร์ขึ้นครองอำนาจในปี 1933 ระบอบนาซีได้รื้อฟื้นศาลทหาร ที่ถูกยกเลิกไปก่อนหน้านี้ ขึ้นมาใหม่ ศาลทหารยุคนาซีได้ละเมิดสิทธิของทั้งทหารและพลเรือนอย่างกว้างขวางรุนแรง เมื่อสงครามโลกยุติลง เยอรมันตะวันตกจึงยกเลิกศาลทหารทันทีในปี 1946สำหรับบางประเทศ ที่ยังมีศาลทหารอยู่ ก็ไม่ได้นิ่งเฉย เช่น อังกฤษ ฝรั่งเศส เบลเยี่ยม เนเธอร์แลนด์ ลักเซมเบอร์ก สวิสเซอร์แลนด์ อิตาลี นอร์เวย์ และแคนาดา รัฐบาลและรัฐสภาของประเทศเหล่านี้พยายามให้พลเรือนเข้าไปมีอำนาจควบคุมตรวจสอบและมีส่วนเกี่ยวข้องในการทำงานของศาลทหารมากขึ้น ตลอดจนแก้ไขกระบวนการศาลทหารให้มีมาตรฐานความยุติธรรมตามหลักสิทธิมนุษยชนตัวอย่างกรณีอังกฤษ นับแต่ปี 1946 รัฐสภาได้ผ่านกฎหมายที่เปลี่ยนแปลงโครงสร้างและการทำงานของศาลทหารอย่างมากมาย โดยกำหนดว่า1.ต้องจัดให้มีทนายอาสาที่เป็น พลเรือน ว่าความให้นายทหารที่ถูกดำเนินคดี2.จัดตั้งสำนักงานอัยการทหารที่เป็นอิสระ พร้อมทั้งจัดตั้งหน่วยงานพลเรือนที่เรียกว่า Judge Advocate General ทำหน้าที่ป้อนผู้พิพากษาพลเรือนให้กับศาลทหาร หน่วยงานนี้เป็นอิสระจากกองทัพ-กลาโหม ผู้พิพากษาในศาลนี้เรียกว่า Judge Advocate โดยผู้พิพากษาเหล่านี้จะต้องได้รับการอบรมเกี่ยวกับโครงสร้างกองทัพ จารีตประเพณี และประวัติศาสตร์การทหาร ก่อนเริ่มปฏิบัติงาน3.การอุทธรณ์ของทหารจะต้องกระทำในศาลพลเรือน มีผู้พิพากษาสามคนมาจากศาลอุทธรณ์กระนั้น เมื่อสองปีที่แล้ว ผู้พิพากษาอาวุโสของศาลทหารอังกฤษ นาย Jeff Blackett ยังออกมาวิพากษ์ระบบที่ไม่ยุติธรรมของศาลทหารอังกฤษเอง ที่การตัดสินคดีใช้เสียงส่วนใหญ่ของผู้พิพากษาเพียงแค่ 5 คน หมายความว่า หากมีการลงคะแนน 3:2 หรือชนะเพียงแค่คะแนนเดียว ก็สามารถชี้ขาดต่อชะตากรรมของจำเลยแล้ว Blackett มองว่าไม่ยุติธรรม โดยเขาเมื่อเปรียบเทียบกับระบบศาลพลเรือน ที่ใช้ระบบลูกขุน ที่ต้องได้เสียงขั้นต่ำของเสียงส่วนใหญ่ 10: 2 พูดง่ายๆ คือ หลักฐานที่นำมาตัดสินว่าใครผิดนั้นต้องมีน้ำหนักมากจนทำให้ คนส่วนใหญ่จริงๆ คล้อยตามได้@@@@ในประเทศประชาธิปไตยที่ยังมีศาลทหารอยู่ หลักการสำคัญที่ละเมิดไม่ได้คือ หรือแม้กระทั่งในกรณีที่พลเรือนเป็นคู่กรณีกับทหาร ก็ต้องขึ้นกับศาลพลเรือน ในสหรัฐอเมริกาก็เช่นกันแต่นับตั้งแต่ปี 2001 เป็นต้นมา การคุมขัง-ทรมานผู้ต้องสงสัยเป็นผู้ก่อการร้ายมุสลิม ก็ได้สร้างรอยด่างพร้อยให้กับกระบวนการยุติธรรมของสหรัฐฯ ในปี 2001 หลังเหตุการณ์ตึกเวิร์ดเทรดสองหลังถูกโจมตีโดยกลุ่มอัล-กออิดะฮ์ ประธานาธิบดี จอร์จ ดับบลิว บุช ลงนามคำสั่งทางทหาร อนุมัติให้ศาลทหารมีอำนาจพิจารณาคดีผู้ต้องสงสัยเป็นผู้ก่อการร้าย ที่ถูกจับได้ไม่ว่าจะในหรือนอกประเทศสหรัฐฯหนึ่งในประเด็นที่นักวิชาการ นักการเมือง นักสิทธิฯ วิจารณ์รัฐบาลอเมริกันกันอย่างมากคือ การใช้ศาลทหารดำเนินคดีกับผู้ต้องสงสัยว่าเป็นผู้ก่อการร้าย เป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้องชอบธรรม เพราะกฎหมายกำหนดว่า ศาลทหารมีไว้ดำเนินคดีกับทหารประจำการเท่านั้น (ทั้งที่เป็นทหารอเมริกัน และทหารต่างชาติที่ก่ออาชญากรรมต่อสหรัฐฯ ทั้งในและนอกประเทศสหรัฐฯ) แต่ผู้ต้องสงสัยว่าเป็นผู้ก่อการร้ายจำนวนมาก เป็นพลเรือน หรือก้ำกึ่งระหว่างการเป็นทหารกับพลเรือน พวกเขาจึงไม่เข้าข่าย ขณะที่รัฐบาลบุชอ้างว่า ผู้ก่อการร้ายเหล่านี้เป็น Enemy Combatant (ทหารข้าศึก) จึงเสมือนเป็นทหารฝ่ายวิพากษ์ยังชี้ให้เห็นว่า ฝ่ายที่วิพากษ์ยังเตือนประชาชนอเมริกันว่า เป็นมุสลิมจากประเทศอื่น แต่ คนนอก ที่ไม่ใช่ทหารก็ต้องได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียมภายใต้กฎหมายอเมริกา ประการสำคัญ กฎหมายต้องปฏิบัติต่อผู้ต้องสงสัยในฐานะ ผู้บริสุทธิ์ จนกว่าจะพิสูจน์ได้ว่าพวกเขาทำผิดจริง รัฐบาลอเมริกันไม่สามารถสรุปตามอำเภอใจว่าคนที่ตนเองจับกุม หรือ อุ้มข้ามประเทศ มาสอบสวน-ทรมาน เป็นผู้ก่อการร้ายจนกว่าจะมีการพิสูจน์ตามกระบวนการยุติธรรมที่ชอบธรรมพวกเขาชี้ว่าระบบข่าวกรองในสงครามต่อต้านการก่อการร้ายมีปัญหามากมาย คนบริสุทธิ์ก็กลายเป็นแพะได้ง่ายๆ ซึ่งเรื่องนี้ก็ได้รับการยืนยันว่าเป็นจริงจากรายงานการสอบสวนการซ้อมทรมานของซีไอเอ โดยของคณะกรรมการวุฒิสภาสหรัฐฯ ที่เพิ่งเปิดเผยออกมาเมื่อเร็วๆนี้ฝ่ายวิพากษ์มองว่า ในสหรัฐฯ หลังจากมีเทคโนโลยี่ตรวจ DNA นักโทษนับร้อยคนที่ถูกขังมาเป็นเวลานาน ก็ได้รับการยืนยันว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ นับประสาอะไรกับระบบยุติธรรมแบบทหาร ที่มักรวบรัดตัดความ ขาดความเป็นอิสระจากอำนาจของฝ่ายบริหาร (ในแง่นี้ ก็ทำให้อดคิดถึงกระบวนการยุติธรรมของไทยไม่ได้เลยเชียว)ซึ่งคนที่จะให้ความดีความชอบกับพวกเขา ก็คือผู้บังคับบัญชาในกองทัพ-กลาโหม หรือรัฐบาล ที่มักเกี่ยวข้องกับการสั่งฟ้องด้วย และนี่เป็นเหตุผลสำคัญที่ต้องยกเลิกศาลทหาร หรือปฏิรูปให้ศาลทหารใกล้เคียงกับกระบวนการยุติธรรมปกติมากที่สุดการแสดงความเห็น การตั้งคำถาม การปฏิเสธให้ความร่วมมือ การประท้วง ดื้อแพ่ง อย่างสันติวิธี เป็นสิ่งที่พลเมืองกระทำได้ตามกฎหมาย ประการสำคัญ มันยังเป็นส่วนสำคัญที่แยกไม่ออกจากศักดิ์ศรีแห่งการเป็นพลเมือง ที่ย่อมมีสิทธิที่จะวิพากษ์วิจารณ์ตรวจสอบอำนาจรัฐที่มีอำนาจมหาศาล ที่สามารถบันดาลคุณอนันต์หรือโทษมหันต์แก่สังคมได้ Edward F. Sherman Military Justice Without Military Control The Yale Law Journal Jan 1973. Military judge raises court martial concerns 25 June 2013 http://www.bbc.com/news/uk-23003483> ดู Karen J. Greenberg (ed.) The Torture Debate in America. New York: Cambridge University Press 2006 The Senate Committees Report on the C.I.A.s Use of Torture Peter A. Schey Marching the war on terrorism towards injustice: Military tribunals and constitutional tunnels ; The injustice of military courts 
 ในช่วงที่ผ่านมา เห็นฝ่ายสนับสนุนรัฐประหารพูดกันมากว่า หลังรัฐประหาร การดำเนินคดีกับพลเรือนในศาลทหาร ไม่มีปัญหาความยุติธรรม ก็เลยทำให้ดิฉันสงสัย อยากรู้ว่าประเทศอื่นๆ ที่อารยะ เป็นประชาธิปไตย
พวงทอง ภวัครพันธุ์,ศาลทหาร