เสียงจากซีเรีย: เรื่องเล่าจากผู้ลี้ภัยเนื่องจากความขัดแย้งในซีเรีย
หากกล่าวถึงประเทศซีเรีย(Syria) ภาพแทนที่พอจะนึกถึงได้เป็นอันดับต้นๆ คือ ความโหดร้ายสยดสยองของกลุ่มก่อการร้ายไอซิส(ISIS) และผู้อพยพ(refugees) จำนวนมหาศาลที่สร้างความรู้สึกหวาดกลัวและความกังวลร่วมกันต่อคนทั้งโลก รวมถึงประเทศมหาอำนาจอย่าง สหรัฐอเมริกา อังกฤษ เยอรมัน และรัสเซีย แต่เหตุใดโลกจึงเพิ่งมารู้จักซีเรีย ทำไมซีเรียจึงกลายเป็นพื้นที่สงคราม กลุ่มก่อการร้ายไอซิสมีความสัมพันธ์อย่างไรกับการตัดสินใจทิ้งบ้านเกิดของชาวชีเรียพร้อมๆกันจำนวนมหาศาล แล้วอะไรคือสิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆในซีเรียงานเสวนาชื่อ Voices from Syria - An asylum seekers take on the Syrian conflict ที่จัดขึ้นโดยกลุ่ม Friends of Medicins Sans Frontieres(FoMSF) เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2558 ณ มหาวิทยาลัยแมนเชสเตอร์ ประเทศอังกฤษ (The University of Manchester) ได้เสนอความเข้าใจใหม่ต่อประเทศซีเรียเพื่อตอบคำถามข้างต้น โดยผู้นำเสนอได้แก่ Dr. Haytham Alhamwi และ Yasser Al-Jassem ผู้อพยพชาวซีเรียที่ลี้ภัยอยู่ในประเทศอังกฤษในปัจจุบันDr. Haytham (director of Rethimk Rebuild Society) เป็นนักเคลื่อนไหวด้านสิทธิมนุษยชนผู้ลี้ภัยชาวซีเรีย(DarayyaSeria) ที่ได้เข้ารับการศึกษาต่อจนจบระดับปริญญาเอก ณ มหาวิทยาลัยเเมนเชสเตอร์ เขาเสนอว่าความขัดแย้งในซีเรียไม่ใช่สงครามของพลเมือง (Syria Its not a civil war) เพราะความขัดแย้งดังกล่าวไม่เคยถูกจุดติด ความขัดแย้งรุนแรงในซีเรียเกิดขึ้นมานานมากแล้ว แต่เป็นความขัดแย้งที่เงียบเชียบ (slient violence) ระหว่างประชาชนกับผู้ปกครอง ตั้งแต่การปกครองของ Hafez al-Assad ผู้พ่อที่ปกครองซีเรียยาวนานถึงเกือบ 30 ปี(ค.ศ.1971-2000) ต่อมาเมื่อ Assad ผู้พ่อเสียชีวิต Bashar al-Assad จึงได้ขึ้นรับตำแหน่งแทนโดยการทำประชามติ (referenda)โดยปราศจากคู่แข่งทางการเมือง Dr. Haytham เสริมว่าในซีเรียนั้นมีการเลือกตั้ง แต่เป็นการเลือกตั้งที่หมายถึงมีตัวเลือกให้แก่ประชาชนเพียงแค่ หนึ่ง YES สอง VERY YESชีวิตของ Dr.Haytham เป็นคำบอกเล่าสำคัญที่ทำให้ข้อเสนอของเขาหนักแน่นขึ้น เขาเล่าว่าอาศัยอยู่กับพ่อ แม่ น้องชาย และพ่อบุญธรรมที่เป็นผู้นำศาสนาอิสลามของชุมชน เขายอมรับว่าครอบครัวของเขาจัดอยู่ในประเภทพวกอยากเปลี่ยนแปลงสังคม ครอบครัวของเขาเปิดห้องสมุดชุมชน ทำให้บ้านกลายเป็นที่พบปะสังสรค์และเป็นที่ชุมนุมของผู้คนละแวกบ้าน อย่างไรก็ตาม เปิดได้ไม่นานนักตำรวจมาบุกที่บ้านและถามเชิงข่มขู่ว่า เปิดห้องสมุดทำไม มีวัตถุประสงค์อะไร ซึ่งในอาทิตย์นั้นเองตำรวจได้แวะเวียนมาถามคำถามเดิมๆแก่เขาและพ่อบุญธรรมทุกวัน ต่อมาตำรวจได้มาที่บ้านของเขาอีกครั้งเพื่อจับกุมตัวเขา พ่อบุญธรรม และพ่อเขาไปอยู่ในคุกแบบไม่มีการสอบสวนหรือไต่สวนใดๆทั้งนั้น(ตรงนี้เขาบอกว่า ศาลซื้อได้ไม่ต่างอะไรกับการจ่ายค่าผ่านทางตำรวจจราจร หรือจ่ายเงินให้พ่อค้าเพื่อแซงคิว)ชีวิตในคุกสามวันแรกตำรวจคอยแต่จะถามว่าเขาคิดแผนการอะไร จะต่อต้านรัฐใช่หรือไม่ จนล่วงเลยเข้าวันที่สี่ เขาเป็นคนเซนซิทีฟเรื่องความหนาวเลยล้มป่วยลง ในวันนี้เองที่ตำรวจเข้ามาถาม Do you want some medicine? เขาตอบว่า I want justice ตำรวจจึงลากตัวเขาไปขังเดี่ยวหรือที่เรียกกันแบบชาวบ้านคือคุกขี้ไก่ ลักษณะเป็นห้องขังที่แคบและมืด แสงไฟที่ลอดเข้ามาคือแสงไฟจากหลอดไฟกลมๆเท่านั้น เขาต้องเอามือคลำๆ ควานๆ จึงเจอผ้าห่มสองผืน ถุงพลาสติก(ถุงก๊อบแก๊บ)ที่น่าจะเอาไว้ใส่ข้าว และก็ส้วมหลุม ผ่านไปหนึ่งอาทิตย์ หลอดไฟขาด เขาขอร้องให้ผู้คุมให้มาเปลี่ยน จนเวลาล่วงไปเกือบสองอาทิตย์ อย่างไรก็ตาม แสงไฟกลับทำให้ยิ่งเศร้ากว่าเดิมเนื่องจากเขาตระหนักถึงสภาพความเป็นอยู่ของตนเอง เขาจึงขอร้องให้ผู้คุมปิดไฟเสีย ต่อมาอีกอาทิตย์หนึ่งเขาถูกย้ายไปขังรวมกับพ่อ ผ่านไปสามเดือนถึงได้รับการปล่อยตัวแต่มีเงื่อนไขคือห้ามออกนอกบ้านเขา พ่อของเขา และพ่อบุญธรรมถูกปล่อยออกมาในเวลาไล่เลี่ยกันแต่ไม่เคยได้เจอหน้ากันเพราะเมื่อได้รับการปล่อยตัว สักพักก็จะถูกจับไปขังอีกทั้งๆที่ไม่ได้พวกเขาไม่ได้ออกจากบ้านไปไหนเป็นอย่างนี้เรื่อยมา จากคำบอกเล่าของแม่ของเขา เมื่อพ่อของเขาถูกปล่อยตัว พ่อของเขาถูกทรมานสารพัดวิธีร่องรอยได้แก่รอยไหม้ตามร่างกาย และร่องรอยความบอบช้ำตามที่ต่างๆ พ่อของเขาเล่าว่ามีเด็กหนุ่มจำนวนหนึ่งถูกทรมานจนตายในคุกแห่งนั้นDr.Haytham ถูกจับอีกครั้งหนึ่งกินเวลา 3 ปีกับอีก 6 เดือนโดยที่ไม่ได้เจอหน้าลูกและภรรยา เมื่อเขาถูกปล่อยตัว พ่อของเขายังอยู่ในคุก ส่วนพ่อบุญธรรมเขาไม่ได้เจออีกเลยซึ่งเขาเองได้ข่าวล่าสุดเมื่อปี 2012 ว่ายังมีคนเห็นพ่อบุญธรรมเดินอยู่ในคุกภายหลังการปล่อยตัวครั้งนั้น เขาตัดสินใจอพยพมาสู่ประเทศอังกฤษ โดยที่ไม่อาจทราบถึงความเป็นไปของพ่อ แม่ พ่อบุญธรรม และน้องชายได้เลยDr.Haytham ย้ำว่าไม่มีใครรู้จักซีเรียจริงๆ ไม่มีใครรู้มาก่อนว่าความเจ็บปวดของชาวซีเรียถูกปกครองด้วยผู้ปกครองที่ชั่วร้ายเกือบชั่วอายุคนมีลักษณะอย่างไร อะไรคือข้อเท็จจริงที่ชาวซีเรียต้องเผชิญ มีชาวซีเรียจำนวนมากที่ถูกฆ่า ทรมานวินาทีต่อวินาทีโดยรัฐบาล Assad แต่เมื่อผู้คนดูเหมือนจะให้ความสนใจซีเรียขึ้นมา กลับกลายเป็นการประโคมข่าวเรื่องกลุ่มก่อการร้าย ISIS ทั้งๆที่ผู้นำกลุ่ม ISIS ไม่ใช่คนซีเรีย(Syrian) เขามองเห็นความโหดร้ายทารุณของกลุ่ม ISIS ที่ฆ่าทรมานผู้คนอย่างเลือดเย็นเช่น การฆ่านักข่าวของยุโรป อเมริกา ญี่ปุ่น อย่างไรก็ตาม คนซีเรียที่ถูกฆ่า และทรมานมากกว่า 250000 คนในช่วงปี 2011 เป็นต้นมากลับถูกละเลยและไม่ถูกพูดถึงเขากล่าวเสริมว่าชีวิตผู้คนในซีเรียโดยเฉพาะอย่างยิ่งเขต fly zone ชาวซีเรียต้องไหว้วานต่อทหารว่า หากจะฆ่าแกงกันจะใช้อาวุธอะไรก็ได้ แต่ขอร้องอย่าใช้อาวุธชีวภาพหรืออาวุธเคมีกับพวกเขา ซึ่งสะท้อนความสิ้นหวังในชีวิตอย่างมากในขณะที่โลกกำลังมุ่งกำจัด ISIS คนซีเรียทั้งที่ตายไปแล้วและที่ยังอยู่กลับถูกทอดทิ้งและถูกตราหน้าว่าเป็นแค่คนอพยพที่สกปรกเท่านั้น เขาย้ำว่าไม่มีใครอยากเป็นผู้อพยพ ผู้อพยพหรือผู้ลี้ภัย(refugee) คือ คนที่ไม่มี บ้าน ผู้เดินทาง(migrant) คือคนที่มี บ้าน แต่เขาไม่อยากอยู่ และพวกเขาเลือกได้ สิ่งที่ผู้อพยพชาวซีเรียต้องการคือ ที่ที่พวกเขาจะมี dignity freedom and still aliveการที่ประเทศมหาอำนาจต่างๆร่วมมือกันเพื่อมุ่งกำจัด กลุ่มก่อการร้าย ISIS พวกเขาได้ละทิ้งคนซีเรียที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ไปแล้ว fly zone ฆ่าและคร่าชีวิตผู้คนใน Darayya จนตอนนี้เขาบอกว่ามัน empty แล้ว ไม่มีอะไรเหลือให้ฆ่าแล้วคนที่สองคือ Yasser Al-Jassem โดยขึ้นเรือมากับพวกลักลอบขนผู้อพยพผ่านตุรกี ผ่านกรีซ ผ่านเยอรมัน ทั้งทางน้ำ ทางรถไฟ และเดินเท้า จนมาจบที่อังกฤษเมื่อสามเดือนก่อนYasser Al-Jassem เขากับน้องชายเเละเพื่อนเป็นกลุ่มเคลื่อนไหวต่อต้านรัฐบาล Assad และต่อต้านแนวคิดของกลุ่ม ISIS ซึ่งในเวลานั้นกำลังเผยแพร่อุมดมการณ์อย่างกว้างขวางในซีเรียทำให้กลุ่มคนที่ต้องการการปกป้องคุ้มครองดูแลจากเผ็จการชั่วร้ายเข้าฝักใฝ่เป็นสมาชิกกลุ่ม ISIS จำนวนมาก เขาและน้องชายรวมทั้งเพื่อนของเขาได้ออกไปตักเตือนผู้คนในชุมชนที่กำลังจะไปเข้าร่วม ISIS แต่ผลสุดท้ายน้องชายและเพื่อนของเขาถูกฆ่าตายโดยกลุ่มนิยม ISIS เขาเองก็ถูกตามฆ่า ภรรยาและลูกสาวขอให้เขาหนีไป เขาตัดสินใจลักลอบมากับเรือจนมาอยู่ที่อังกฤษได้สามเดือนแล้ว ที่น่าเศร้าคือเขาไม่มีลู่ทางติดต่อภรรยาหรือลูกสาวได้เลย มาถึงตรงนี้เขากล่าวทั้งนำ้ตาว่า ลูกสาวเขากับภรรยาอาจจะไม่มีชีวิตอยู่แล้วก็ได้สิ่งที่พอจะสรุปได้จากการเสวนามีสามประเด็น คือหนึ่ง ความขัดแย้งรุนแรงในซีเรียไม่อาจกล่าวได้ว่าเกิดจากการต่อสู้ระหว่างพลเรือนกลับรัฐบาล เพราะประชาชนไม่เคยมีโอกาสได้ลุกขึ้นมาต่อรองหรือตอบโต้ ความสูญเสียทั้งหลายที่เกิดขึ้น เกิดจากการกระทำของรัฐบาลฝ่ายเดียว รัฐบาลไม่ได้กำลังต่อสู้กับประชาชน เพราะประชาชนอยู่เฉยๆอย่างไร้ทางสู้ กล่าวได้เพียงว่าเป็นการรังแกข่มเหงประชาชนผู้มีอาวุธคือความคิดเท่านั้นสอง ชาวซีเรียมีความต้องการละทิ้งบ้านเกิดเนื่องจากพวกเขาไม่อาจมีชีวิตอยู่ได้ภายใต้การปกครองของรัฐบาลทรราชย์ ความโหดร้ายของกลุ่มก่อการร้ายไอซิสเป็นเพียงเหตุผลประกอบซึ่งนอกจากเงื่อนไขของความโหดร้ายของกลุ่มแล้วคือการที่ISIS เป็นต้นเหตุของการทำให้ซีเรียเป็นเป้าหมายการโจมตีทางอากาศจากประเทศมหาอำนาจต่างๆทั่วโลกด้วยสาม ทั้งผู้นำเสนอและผู้ฟังเราต่างมีคำถามต่อกันและกันว่า เหตุใดโลกของเรานี้คนส่วนใหญ่จึงถูกปกครองด้วยคนส่วนน้อย และน่าประหลาดที่คนบางจำพวกสยบยอมแก่อำนาจนั้น เราต่างคิดไม่ตกว่าอะไรเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้คนจำนวนหยิบมือหนึ่งมีอำนาจล้นพ้นปัจจุบัน ขวัญชนก กิตติวาณิชย์ เป็นนักศึกษาปริญญาโทศึกษาอยู่ที่ Peace and Conflict Studies The University of ManchesterUK
 หากกล่าวถึงประเทศซีเรีย(Syria) ภาพแทนที่พอจะนึกถึงได้เป็นอันดับต้นๆ คือ ความโหดร้ายสยดสยองของกลุ่มก่อการร้ายไอซิส(ISIS) และผู้อพยพ(refugees)
Haytham Alhamwi,Yasser Al-Jassem,ขวัญชนก กิตติวาณิชย์,ซีเรีย,ผู้ลี้ภัย