โครงสร้างทางสังคมกับการรื้อทำลายทางเทคโนโลยี: ความสัมพันธ์ระหว่าง ความเป็นจริง กับ เรื่องราว
(1)ตั้งแต่เผ่าพันธุ์มนุษย์ปัจจุบันเกิดขึ้นและใช้ชีวิตอยู่ร่วมกัน เราได้ผ่านยุคสมัยแห่งการวางโครงสร้างทางสังคมมาแล้วอย่างน้อยสี่ช่วงใหญ่ ๆ แต่ละช่วงมี เรื่องราว (stories) ที่ถูกสร้างขึ้นให้สัมพันธ์กับ ความเป็นจริง (reality) ซึ่งแตกต่างกันไปตามกาลเวลาช่วงแรกคือยุคล่าสัตว์ เวลานั้นมนุษย์ยังไม่มีความรู้เกี่ยวกับความเป็นจริงของชีวิตตลอดจนธรรมชาติรอบตัว อีกทั้งยังไม่สามารถเกาะเกี่ยวกันเป็นสังคมที่เหนียวแน่น โครงสร้างทางสังคมยุคนั้นอาจไม่มี มีแต่ชุมชนเล็ก ๆ ที่สมาชิกอาศัยอยู่ด้วยกันอย่างหลวม ๆ ภัยจากธรรมชาติและสัตว์ป่าคือความเป็นจริงที่คุกคามการอยู่รอดของคนในยุคนั้น มนุษย์จึงสร้างเรื่องราวที่ให้ธรรมชาติมีอำนาจเหนือสรรพสัตว์และสรรพสิ่ง จากนั้นก็ตอบสนองอำนาจนั้นด้วยการเคารพบูชาธรรมชาติ โดยทำตัวให้กลมกลืนและเป็นส่วนหนึ่งของมันช่วงที่สองคือยุคเกษตรกรรม ยุคนี้มนุษย์เริ่มตั้งหลักปักฐาน อยู่เป็นที่เป็นทาง และเลี้ยงสัตว์ ความเป็นจริงของยุคนี้คือแผ่นดินผืนมหึมาตามท้องที่ต่าง ๆ ซึ่งผู้คนบุกเบิกแผ้วถางเพื่อทำการเกษตร แม้จะยังไม่มีความรู้เกี่ยวกับชีวิตและธรรมชาติมากนัก แต่มนุษย์ก็เริ่มเห็นความสามารถของเผ่าพันธุ์ตนเองในการควบคุมกำกับชีวิตสัตว์อื่น ความสามารถของมนุษย์เพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณเมื่อคนรู้จักสร้างผังเมือง คิดระบบเงินตรา พร้อมกับมีการจารึกตัวอักษร ทำให้อิทธิพลของมนุษย์แผ่กว้างไปอย่างไร้ขีดจำกัด มนุษย์ถ่ายทอด ความเป็นจริง ที่ตนรับรู้เป็น เรื่องราว ของเผ่าพันธุ์ที่สามารถให้ความหมายแก่โลก สัตว์เลี้ยง พืช และสิ่งทั้งหลาย ในการทำให้มนุษย์เป็นศูนย์กลางของความสัมพันธ์และมีอำนาจเต็มในการจัดการโลก เทพเจ้าและสิ่งศักดิ์สิทธิ์จึงถูกกำหนดขึ้นเพื่อให้สิทธิ์ชอบธรรมนี้แก่มนุษย์ เนื่องจากมนุษย์ยังไม่ล่วงรู้ความลับของชีวิตและสาเหตุความเป็นไปของธรรมชาติ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ถูกกำหนดขึ้นจึงกลายเป็นสารพัด เรื่องราว แห่งความเชื่อเกี่ยวกับที่มาของสรรพสิ่ง ในฐานะที่มนุษย์เป็นผู้จารึกเรื่องราว จึงไม่ใช่เรื่องแปลกถ้ามนุษย์จะเชื่อและเขียนประทับไว้ตามที่ต่าง ๆ ว่า เผ่าพันธุ์ของตนมีความคล้ายคลึงและใกล้ชิดกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่สุด มนุษย์ได้รับมอบสิ่งมีค่าสูงสุดคือดวงวิญญาณ (soul) จากพระเจ้า หาไม่ก็มีดวงวิญญาณอันเชื่อมโยงแนบแน่นอยู่กับอำนาจเบื้องบน การกระทำของมนุษย์จึงมีคุณค่าในเชิงศีลธรรม เราก็มีสิทธิ์ที่จะจัดการโลก สิ่งมีชีวิตอื่น รวมทั้งคนต่างเชื้อสาย ตามแต่ที่เราเชื่อว่าสิ่งศักดิ์สิทธิ์กำหนดให้ทำ ช่วงที่สามคือยุคอุตสาหกรรม เมื่อแผ่นดินส่วนใหญ่รวมทั้งปศุสัตว์และพืชเกษตรถูกครอบครองโดยมนุษย์อย่างเบ็ดเสร็จแล้ว มนุษย์ก็เริ่มขยายอำนาจของตนไปในการพัฒนาศาสตร์และศิลป์ด้านต่าง ๆ รวมทั้งรุกรานแย่งชิงทรัพยากรธรรมชาติจากมนุษย์ด้วยกันเอง ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ของยุคนี้ไม่เพียงช่วยให้คนประดิษฐ์เครื่องไม้เครื่องมือในการประกอบอาชีพได้อย่างกว้างขวาง หากยังทำให้เราเข้าใจความลี้ลับของธรรมชาติตลอดจนกฎเกณฑ์การอยู่รอดของชีวิตมากขึ้นด้วยความเป็นจริงของยุคนี้คือวิทยาศาสตร์ทำให้ชีวิตมนุษย์สะดวกสบายขึ้น มีความเป็นอยู่ทันสมัยมากขึ้น มนุษย์มองเห็นพลังความสามารถอันยิ่งใหญ่ของเผ่าพันธุ์ตนเอง และเชื่อว่าเผ่าพันธุ์ของตนอยู่ในฐานะเป็นศูนย์กลางของสรรพสิ่งบนโลก แม้จะยังเชื่อมโยงตัวเองอยู่ระหว่างอำนาจบางอย่างที่มองไม่เห็นกับสัตว์โลกอื่น แต่มนุษย์ก็เชื่อมั่นในอำนาจการควบคุมของตนเป็นอย่างยิ่ง ทำให้ เรื่องราว ที่มนุษย์เขียนขึ้นในยุคนี้สัมพันธ์กับการวางฐานะของคนให้อยู่เหนือธรรมชาติ และให้ความหมายคนบางกลุ่มเหนือกว่าคนอีกหลายกลุ่มในยุคที่มนุษย์ต้องการแรงงานของมนุษย์ด้วยกันเพื่อพัฒนาและดำเนินการด้านอุตสาหกรรมต่าง ๆ มนุษย์ผู้มีอำนาจมากกว่าได้สร้างความหมายให้แก่เพื่อนร่วมเผ่าพันธุ์ในฐานะทรัพยากรบุคคลที่แม้มีค่าเหนือกว่าสัตว์อื่น แต่ก็มีอยู่เพื่อหาและใช้ประโยชน์ในเชิงรูปธรรมเป็นสำคัญ (เช่นทำงานเพื่อแลกเงิน) สถาบันการศึกษาและหน่วยงานจำนวนมากถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์คือสร้างคนมารองรับการเติบโตทางเศรษฐกิจจากภาคอุตสาหกรรม องค์กรทางศาสนาก็ตอกย้ำทัศนคติทางสังคมด้วยการทำให้คนเชื่อว่า การทำงานหนักเพื่อส่วนรวมคือคุณค่าของมนุษย์ ซึ่งการเสียสละทำหน้าที่ทางสังคมของคน ๆ หนึ่งจะเพิ่มพูนความดีให้แก่ดวงวิญญาณของคน ๆ นั้นเรื่องราว ของยุคอุตสาหกรรมจึงสัมพันธ์กับ ความเป็นจริง ที่ว่า มนุษย์มองเห็นความสำเร็จของเผ่าพันธุ์ตัวเองผ่านสิ่งก่อสร้าง วัตถุ เครื่องมือ และความคิดเชิงรูปธรรมต่าง ๆ ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์กายภาพที่ได้รับการค้นพบมากขึ้นเรื่อย ๆ ประสานกับความรู้ด้านสังคมศาสตร์ที่สนับสนุนความสำคัญของมนุษย์ยิ่งตอกย้ำว่า พลังของมนุษย์เป็นของจริงและอำนาจของมนุษย์ก็เป็นสิ่งชอบธรรม จะมีพระเจ้าหรือไม่ก็ไม่สำคัญอีกแล้ว เพราะความสามารถของมนุษย์ในการคิดและประดิษฐ์นั้นเพียงพอจะทำให้เราอยู่ได้โดยไม่ต้องพึ่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์อีกต่อไป เรื่องราวของช่วงเวลานี้จึงเน้นที่มนุษย์ ความสามารถของมนุษย์ การกระทำโดยมนุษย์ และมีเป้าหมายเพื่อมนุษย์ช่วงที่สี่คือยุควิทยาศาสตร์เทคโนโลยี ซึ่งแม้เริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการในศตวรรษที่ยี่สิบ แต่ก็ได้รับอิทธิพลจากการเติบโตทางวิทยาศาสตร์หลายศตวรรษก่อนหน้านั้น ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ชีวภาพได้เปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับชีวิต ส่วนวิทยาศาสตร์กายภาพก็อธิบายที่มาและความสัมพันธ์ระหว่างชีวิตกับธรรมชาติได้มากขึ้น ซึ่งในข้อมูลที่วิทยาศาสตร์เหล่านั้นค้นพบไม่มีเรื่องของสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือดวงวิญญาณเลย กลับมีแต่กระแสของชีวิตที่เปลี่ยนแปลงไปตามทฤษฎีวิวัฒนาการ ยิ่งในปลายยุคศตวรรษที่ยี่สิบเกิดความรู้ด้านวิทยาศาสตร์แขนงใหม่ ๆ อาทิ ประสาทวิทยา พันธุวิศวกรรมศาสตร์ และเทคโนโลยีชีวภาพ ก็ยิ่งทำให้มนุษย์ค้นพบความเป็นจริงเกี่ยวกับชีวิตในระดับลึก และความเป็นจริงเหล่านั้นก็มีหลักฐานเชิงประจักษ์ที่ผ่านการรับรองจากห้องทดลองทางวิทยาศาสตร์ด้วยโดยอาศัยเทคโนโลยี ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ได้แสดงให้เราเห็น ความเป็นจริง เกี่ยวกับชีวิตและวัตถุไปในทางรื้อทำลาย เรื่องราว ที่สั่งสมนับพัน ๆ ปีอยู่ในวัฒนธรรมของมนุษยชาติ อะไรจะเกิดขึ้นเมื่อมนุษย์ได้รับรู้ความเป็นจริงว่า เราไม่ได้เป็นศูนย์กลางความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งศักดิ์สิทธิ์เบื้องบนกับสัตว์โลกอื่นเบื้องล่าง อะไรจะเกิดขึ้นเมื่อมนุษย์เรียนรู้ว่า ดวงวิญญาณอมตะเป็นแค่ ที่เข้าไม่ได้กับ ทางโลก เพราะสิ่งที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ย่อมมีวิวัฒนาการไม่ได้ อะไรจะเกิดขึ้นเมื่อมนุษย์ต้องรับรู้ว่า คุณค่าทางศีลธรรมที่เราเคยคิดว่าดี ศิลปะที่เราเคยเชื่อว่าสวย หรือเหตุผลที่เราเคยเชิดชู ทั้งหมดนั้นเป็นเพียงกระบวนการต่อรองทางธรรมชาติของ ที่ทำให้เราดำรงเผ่าพันธุ์อยู่ได้ และอะไรจะน่าตกใจสำหรับปัจเจกบุคคลยิ่งไปกว่าการที่เขาถูกทำให้เชื่อว่า แม้แต่อารมณ์ส่วนตัวหรือความรู้สึกเบื้องลึกในจิตใจก็สามารถอธิบายออกมาด้วยภาษาวิทยาศาสตร์ในเชิงวัตถุได้ ซึ่งมันก็ดูเหมือนไม่มีอะไรมากไปกว่ากิจกรรมของสารชีวเคมี ไหลเป็นกระแสเข้าออกผ่านเครือข่ายเส้นใยประสาทในสมอง (neuronal activities) หรือไม่ก็เป็นระบบชีวคำนวณ (organic algorithm) ที่วิวัฒนาการของมนุษยชาติได้รับสืบทอดมาจากบรรพบุรุษเพื่อสืบต่อสายพันธุ์ให้อยู่รอดปลอดภัยมากขึ้นแค่นั้น (2)ยิ่งวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีพัฒนาขึ้นมากเพียงใด มนุษย์ก็ยิ่งเข้าใกล้ความเป็นจริงทางกายภาพมากเพียงนั้น แต่ยิ่งเข้าใกล้ความเป็นจริงเหล่านั้น เรื่องราวแห่งความภาคภูมิใจในเผ่าพันธุ์ของตนเองก็ยิ่งจางหาย ตอนนี้เทคโนโลยีดิจิตอลไม่เพียง รื้อกระจาย ชีวิตของแต่ละคนให้เหลือความสำคัญแค่เป็นชิ้นส่วนข้อมูลชีวอิเล็กทรอนิกส์ (biochips) ล่องลอยอยู่ในกาละและอวกาศ หากยัง รื้อทำลาย เรื่องราวสิ่งสร้างต่าง ๆ ของมนุษย์ให้เป็นเพียงความทรงจำคร่ำครึของยุคอดีตตราบเท่าที่มนุษย์ยังไม่รู้ว่าความรู้สำนึก (consciousness) ของตนเองคืออะไร และแตกต่างจากความสามารถทางสมอง (intelligence) อย่างไร ตราบนั้นชีวิตของมนุษย์จะมีความหมายเหลือเพียงแค่เป็นสารชีวเคมีไหลเข้า-ออกผ่านเส้นใยประสาทในสมอง เป็นสารประกอบโปรตีนที่แยกย่อยได้ หรือไม่ก็เป็นสิ่งแสดงพฤติกรรมการตอบสนองชุดต่าง ๆ ที่เกิดจากการทำงานของสมองเป็นสำคัญเพราะ ความเป็นจริง ของยุคปัจจุบันถูกเปิดเผยอยู่ตรงจุดนี้ ทำให้ เรื่องราว ที่มนุษย์เขียนให้แก่ชีวิตและเผ่าพันธุ์ของตนเองในยามนี้ถูกขับเคลื่อนไปในทิศทางเดียวกัน ส่วนใหญ่จึงเป็นเรื่องเกี่ยวกับสมอง ความสามารถทางสมอง การฝังชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ภายในอวัยวะ การจำลองปัญญาเทียม การสร้างหุ่นยนต์ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เหล่านี้เป็นต้น แต่ยิ่งมนุษย์สร้างเรื่องราวเกี่ยวกับความสามารถทางสมองมากขึ้นเพียงไร มนุษย์ก็ยิ่งรื้อทำลาย (disrupt) จิตใจของมนุษย์ด้วยกันเองมากเพียงนั้นสาเหตุหลักก็คือ สำหรับผู้ที่มองความเป็นจริงนี้ในแง่บวกเกินจริง พวกเขาก็จะสนับสนุนการพัฒนาความสามารถทางสมอง (เทียม) ให้ถึงที่สุด โดยไม่ได้ฉุกคิดว่าสิ่งที่พวกเขาสนับสนุนจะกลายเป็น เรื่องราว ประวัติศาสตร์หน้าใหม่ที่มนุษย์กำลังเขียนให้แก่เผ่าพันธุ์ของตนเอง ซึ่งประวัติศาสตร์ส่วนนี้จะทำให้ลูกหลานในอนาคตเรียนรู้ว่า มนุษย์วันนี้ยอมรับให้จักรกลเป็นอำนาจใหม่แทนที่อำนาจเดิมในการกำหนดทิศทางชีวิตของมนุษย์แล้ว เราแค่เปลี่ยนจากการนับถือและเชื่อมโยงตัวเองเข้ากับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ มาเป็นการนับถือและเชื่อมโยงตัวเองเข้ากับจักรกลอัลกอริทึ่มส่วนผู้ที่มองความเป็นจริงนี้ในแง่ลบเกินจริง พวกเขาก็จะสร้าง เรื่องราว ประวัติศาสตร์หน้าใหม่ไปในทางลบ เป็นทำนองเกลียดกลัวเครื่องจักรหรือแม้แต่ปฏิเสธเทคโนโลยี ซึ่งแท้จริงแล้ววิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีไม่ได้ทำลายชีวิตใคร มันแค่ถอดรื้อให้เห็นโครงสร้างของชีวิตเบื้องลึกในบางแง่มุม ซึ่งก็ยังไม่ใช่ทั้งหมดและไม่ใช่คำตอบสุดท้ายด้วยสำหรับผู้ที่ไม่เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างความเป็นจริงกับเรื่องราว อีกทั้งไม่สามารถกำหนดรู้ชีวิตของตนเองตามความเป็นจริงของโลกยุคใหม่ พวกเขาก็จะสร้าง เรื่องราว อีกชุดหนึ่งของมนุษย์ที่ไร้ค่าและหาความหมายไม่ได้ในโลกของเทคโนโลยี ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่แค่แสดงให้เห็นความเป็นจริงกายภาพระดับโครงสร้าง แต่ที่มันทำร้ายความรู้สึกของมนุษย์เพราะ ความเป็นจริง นี้ทำลาย เรื่องราว ทางวัฒนธรรมที่เราได้รับปลูกฝังมาจากรุ่นสู่รุ่นจนเราแทบไม่หลงเหลือ ความเป็นมนุษย์ รวมทั้ง สถาบันของมนุษย์ อันน่าภาคภูมิใจได้อีกแล้ว เทคโนโลยีบอกว่าข้างในเราเป็นอะตอมหรือมีโครงสร้างโครโมโซมเหมือนกัน แต่เราคงไม่สนใจอะตอมที่เหมือนกันมากกว่า ตัวกู และเรื่องราว ของกู ที่แตกต่างจากคนอื่นฉันใดก็ฉันนั้น เพราะที่ผ่านมาเผ่าพันธุ์มนุษย์ดำรงอยู่และขยายอำนาจของตนผ่านเรื่องราวต่าง ๆ ใครก็ตามที่สามารถสร้าง เรื่องราว ให้สัมพันธ์เชื่อมโยงกับ ความเป็นจริง ในปัจจุบันได้มากที่สุด เขาผู้นั้นจะเป็นผู้ถืออำนาจและกุมชะตากรรมแห่งมนุษยชาติไว้ในมือเพราะฉะนั้น มนุษย์จึงควรใช้ชีวิตอยู่อย่างรู้ให้เท่าทันทั้ง ความเป็นจริง และ เรื่องราว คนที่สามารถปล่อยวางเรื่องราวและอยู่กับความเป็นจริงเท่านั้นได้จะเป็นผู้หลุดพ้น ส่วนคนที่ยังอาศัยเรื่องราวเพื่อสร้างความหมายให้ชีวิต ก็จะต้องเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างความเป็นจริงกับเรื่องราวให้มากขึ้น เพื่อที่ว่าเราจะอยู่ในโลกนี้ได้อย่างสร้างสรรค์และมีคุณค่า และสามารถถ่ายทอดเรื่องราวของมนุษย์ผู้มีความสุขสู่ลูกหลานรุ่นต่อ ๆ ไปCobb Kurt (2019). Is matter conscious? If so does it matter? .Gamez David (2018). Chapter Title: Machine Consciousness. h.Harari Yuval Noah (2017). . London: Vintage.Harari Yuval Noah (2019). . London: Vintage.Horgan John (1994). Can Science Explain Consciousness? : 88-94.Stanislav Grof (2018). The Nature of Consciousness and Its Relationship to Matter. .
(1)ตั้งแต่เผ่าพันธุ์มนุษย์ปัจจุบันเกิดขึ้นและใช้ชีวิตอยู่ร่วมกัน เราได้ผ่านยุคสมัยแห่งการวางโครงสร้างทางสังคมมาแล้วอย่างน้อยสี่ช่วงใหญ่ ๆ แต่ละช่วงมี เรื่องราว (stories)
สุมาลี มหณรงค์ชัย,ปรัชญา,การรื้อทำลายทางเทคโนโลยี