แพทย์ชี้วิกฤตเชื้อดื้อยา สร้างมูลค่าเสียหายปีละ 46000 ล้าน เร่งสร้างความเข้าใจการใช้ยา
แพทย์รามาฯระบุวิกฤตเชื้อดื้อยาสร้างมูลค่าสูญเสียทางเศรษฐกิจถึงปีละ46000ล้านบาท30 ปีที่ผ่านมาไม่มียาปฏิชีวนะชนิดใหม่ออกมาศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยาเร่งสร้างความเข้าใจ ทำแผนยุทธศาสตร์การจัดการการดื้อยาต้านจุลชีพแห่งชาติ สมัชชาสุขภาพแห่งชาติระบุต้องมีระบบสร้างความปลอดภัยในการใช้ยา ลดการรักษาและใช้ยาโดยไม่จำเป็นเคยไหมที่แค่เป็นไข้ ปวดหัว ตัวร้อน ก็เดินไปซื้อยาที่ร้านขายยา?เคยไหมที่แพทย์หรือเภสัชกรบอกให้กินยาให้หมด แต่ก็กินไม่หมด?เคยไหมที่ไปพบแพทย์แล้วก็ขอฉีดยาเพราะอยากหายเร็ว?แล้วรู้หรือไม่ องค์การอนามัยโลกพบว่า มากกว่าร้อยละ50ของการใช้ยาในประเทศกำลังพัฒนาเป็นการใช้ยาที่ไม่เหมาะสมและสูญเปล่า เช่น การใช้ยาปฏิชีวนะทั้งที่ไม่จำเป็นต้องใช้ การสั่งใช้ยาไม่เป็นไปตามแนวทางรักษา ฯลฯ โดยเฉพาะการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่เหมาะสมกำลังสร้างความเสียหายทั้งในระดับโลกและระดับประเทศอย่างมหาศาลผศ.ดร.กำธร มาลาธรรมคณะแพทยศาสตร์รามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดลให้ข้อมูลว่า มีการคาดการณ์โดยนักวิชาการของยุโรปว่า สถานการณ์ทั่วโลกในช่วงประมาณปี2593ในทุกๆ3วินาทีจะมีคนเสียชีวิตเพราะเชื้อดื้อยา1คน หรือประมาณ10ล้านคนต่อปี โดยครึ่งหนึ่งจะอยู่ในทวีปเอเชีย ส่งผลกระทบทางเศรษฐกิจสูงถึง3.5พันล้านล้านบาทถ้าคิดเป็นอัตราการตายจากเชื้อดื้อยาต่อประชากร1แสนคน พบว่า อเมริกาตาย5.3ต่อประชากร1แสนคน ยุโรปตาย5ต่อประชากร1แสนคนแต่ไทยอยู่ที่28.3ต่อประชากร1แสนคน มากกว่าอเมริกาและยุโรปประมาณ6เท่า ผศ.ดร.กำธร กล่าวจากการเก็บข้อมูลยังพบอีกว่าประเทศไทยมีอัตราการเสียชีวิตจากเชื้อดื้อยาประมาณปีละ20000-38000คนและมีผู้ป่วยที่ต้องนอนโรงพยาบาลนานกว่าปกติเพราะเชื้อดื้อยาซึ่งทำให้เกิดการสูญเสียทางเศรษฐกิจถึงปีละ46000ล้านบาทด้านภญ.นิธิมา สุ่มประดิษฐ์จาก สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) กล่าวว่า30 ปีที่ผ่านมา วิวัฒนาการทางการแพทย์ก้าวหน้าไปมาก มีคาร์บาพีเนมส์ (Carbapenems)ซึ่งเป็นยาสุดท้ายที่จะใช้ได้ผลในการรักษาโรคติดเชื้อที่มีความรุนแรงอย่างสูง แต่ปัจจุบันเราก็ยังมีคาร์บาพีเนมส์ตัวเดิมใช้อยู่ สรุปแล้ว 30 ปีที่ผ่านมาที่เชื้อดื้อยารุนแรงมากขึ้น แต่เราไม่มียาปฏิชีวนะชนิดใหม่ออกมาเลย แสดงให้เห็นถึงวิกฤต เหตุผลคือบริษัทยาบอกว่าไม่คุ้มค่ากับการลงทุนศึกษาวิจัยยาเหล่านี้ เพราะพอเชื้อดื้อยา ขายไม่ได้ เขาก็ทำกำไรไม่ได้ เขาก็หันไปลงทุนกับยาเบาหวาน ยาความดันแทนในส่วนผศ.ภญ.นิยดา เกียรติยิ่งอังศุลีศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา (กพย.) ที่เกาะติดประเด็นนี้มานาน กล่าวว่า ตอนนี้สถานการณ์การใช้ยาปฏิชีวนะมีความซับซ้อนขึ้น เพราะไม่ได้ใช้ในคนเท่านั้น แต่เกษตรกรยังนำยาปฏิชีวนะไปใช้ในพืชและสัตว์ด้วย เช่น ส้ม กุ้ง ปลา หมู ไก่ เป็นต้น ทำให้การสื่อสารเรื่องนี้ยากขึ้น ซึ่งที่ผ่านมา กพย. ได้ทำงานอย่างเข้มแข็งในการสั่งสมข้อมูลวิชาการ สร้างความเข้าใจ สร้างเครือข่าย สร้างการสื่อสารเรื่องยากๆ ให้เข้าใจง่ายกับกลุ่มคน คอยเฝ้าระวัง และชี้ปัญหาใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นพื้นที่อำเภอมวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี นับเป็นตัวอย่างความสำเร็จหนึ่งเกศนีย์ คงสมบูรณ์เจ้าพนักงานสาธารณสุขอาวุโส สำนักงานสาธารณสุขอำเภอมวกเหล็ก กล่าวว่า ตนและทีมงานทำการรณรงค์ให้ความรู้เกี่ยวกับใช้ยาอย่างสมเหตุสมผลมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน โดยทำงานร่วมกันทั้งระดับอำเภอ องค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาล อาสาสมัครสาธารณสุข พยาบาลวิชาชีพ และวิทยุชุมชนปัจจัยความสำเร็จคือการเกาะติดความเข้าใจปัญหาเชื้อดื้อยาว่าร้ายแรงอย่างไร โดยในส่วนสาธารณสุขอำเภอมวกเหล็กมีนโยบายว่า โรงพยาบาลสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทุกแห่งต้องใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุสมผล โดยเฉพาะใน 3 โรคพื้นๆ อย่างไข้หวัด ท้องเสีย และแผลสะอาด จะไม่มีการจ่ายยาปฏิชีวนะ เกศนีย์ อธิบายหากเมื่อปัญหาเชื้อดื้อยากำลังเป็นภัยคุกคามทั้งในระดับประเทศและระดับโลก แม้การขับเคลื่อนในระดับพื้นที่จะมีความสำคัญ แต่ก็ยังไม่เพียงพอ ประเทศไทยเองจึงได้จัดทำแผนยุทธศาสตร์การจัดการการดื้อยาต้านจุลชีพแห่งชาติ เพื่อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ขององค์การอนามัยโลก โดยมีคณะกรรมการนโยบายการดื้อยาต้านจุลชีพแห่งชาติเป็นฝ่ายนโยบาย ทำการถ่ายทอดจากระดับนโยบายสู่การปฏิบัติ ซึ่ง ภญ.นิธิมา อธิบายเพิ่มเติมว่าเรามีการดำเนินการตามมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติตั้งแต่ปี2558ถือเป็นฐานสำคัญที่ช่วยสร้างกระแสและความเข้าใจปัญหาเชื้อดื้อยา แผนยุทธศาสตร์การจัดการการดื้อยาต้านจุลชีพแห่งชาติกับมติสมัชชาแห่งชาติ เราทำไปร่วมกันในเรื่องการสร้างความตระหนักและให้ความรู้กับประชาชน มีการเฝ้าระวังการจ่ายยาต้านแบคทีเรียที่ไม่เหมาะสมหรือผิดกฎหมายที่ อย. ได้ดำเนินการไปแล้ว เช่น ยากลุ่มรักษาวัณโรค (Antituberculous drugs)ชนิดรับประทานและชนิดฉีดที่ใช้สำหรับมนุษย์ ตอนนี้ขึ้นทะเบียนเป็นยาควบคุมพิเศษหมดแล้ว ต้องเป็นแพทย์จ่ายเท่านั้น นอกจากในคนแล้ว ยังมีการดำเนินการในยาของสัตว์ด้วย ต้องมีใบสั่งยาจากสัตวแพทย์ จะซื้อใช้เองไม่ได้อย่างไรก็ดี เราไม่สามารถมองปัญหาเชื้อดื้อยาโดยแยกขาดจากปัญหาการใช้ยาอย่างไม่สมเหตุสมผลได้ เชื่อหรือไม่ว่าค่าใช้จ่ายด้านยาของไทยเติบโตประมาณร้อยละ7-8ต่อปี สูงกว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP)ที่โตเพียงร้อยละ5-6ต่อปีเท่านั้นมูลค่าการบริโภคยาของไทยจึงสูงถึงร้อยละ41ของค่าใช้จ่ายสุขภาพ ทั้งยังเกิดสถานการณ์ยาเหลือใช้ เกิดการครอบครองยาเกินความจำเป็น คิดเป็นมูลค่าเฉลี่ยประมาณ3000บาทต่อคนเหตุนี้ ในงานสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่12ที่จัดขึ้นระหว่างวันที่18-20ธันวาคม2562ณ ศูนย์ประชุมวายุภักษ์ ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติแจ้งวัฒนะฯ จึงมีฉันทมติให้การจัดการเชิงระบบสู่ประเทศใช้ยาอย่างสมเหตุผลโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง (Community-centered system management for becoming a Rational Drug Use country)เป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมกันแก้ไข ด้วยสร้างการมีส่วนร่วมของหน่วยงานรัฐ ภาควิชาการ-วิชาชีพ ภาคเอกชน ประชาสังคม และภาคประชาชนในการออกแบบระบบสุขภาพชุมชน มีระบบการเฝ้าระวัง เตือนภัย สร้างความรอบรู้ด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผล และมีความสามารถในการดูแลตนเองเบื้องต้นเมื่อเจ็บป่วยทั้งยังต้องมีระบบสร้างความปลอดภัยในการใช้ยา ลดการรักษาและใช้ยาโดยไม่จำเป็นในระบบส่งต่อระหว่างสถานบริการสุขภาพ โดยเชื่อมโยงข้อมูลผู้ป่วยทั้งการไปรับการรักษาที่ภาครัฐและเอกชน รวมถึงการสร้างตราสัญลักษณ์เพื่อให้ประชาชนมั่นใจในการได้รับยาและการรักษาอย่างสมเหตุผล มีกลไกกำกับดูแล และบุคลากรในหน่วยบริการแต่ละระดับต้องมีความรู้เรื่องการใช้ยาอย่างสมเหตุผลหากประสบความสำเร็จ ไม่เพียงจะลดความสูญเสียด้านเศรษฐกิจ สุขภาพและความปลอดภัยของประชาชนก็จะดีขึ้น ปัญหาเชื้อดื้อยาก็จะบรรเทาเบาบางลง
แพทย์รามาฯระบุวิกฤตเชื้อดื้อยาสร้างมูลค่าสูญเสียทางเศรษฐกิจถึงปีละ 46000 ล้านบาท 30 ปีที่ผ่านมาไม่มียาปฏิชีวนะชนิดใหม่ออกมา ศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยาเร่งสร้างความเข้าใจ
สุขภาพ,เชื้อดื้อยา,กำธร มาลาธรรม,นิธิมา สุ่มประดิษฐ์,ยุทธศาสตร์การจัดการการดื้อยาต้านจุลชีพแห่งชาติ,สมัชชาสุขภาพแห่งชาติ