กรุงเทพฯ เมือง (เตรียม) ทรุด?
การขยายตัวของกรุงเทพมหานครยังคงเติบโตต่อเนื่อง ผู้คนยังแห่แหนเข้ามาหาเงินเลี้ยงชีพ การก่อสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ ก็จำเป็นต้องมีขึ้นทุกหัวระแหง จนบางครั้งทำให้กรุงเทพฯ ที่เป็นเมืองศิวิไลซ์ แทบไม่มีพื้นที่หายใจสิ่งก่อสร้างทั่วกรุงเทพฯ สะท้อนความหนาแน่นของประชากร ที่ส่วนใหญ่เป็นคนต่างถิ่นเข้ามาทำงาน หรือแม้แต่คนกรุงเทพฯ เอง ที่ยอมแลกความสะดวกสบายกับความแออัดในห้องสี่เหลี่ยมราคาหลายล้านคอนโดที่ผุดขึ้นตามซอกเล็กซอกน้อย หรืออพาร์ตเมนต์ที่มีอยู่ทั่วกรุงเทพฯ รวมถึงโครงการหมู่บ้านจัดสรรตามชานเมือง ที่ใครหลายคนมองว่าสะดวกสบาย ตอบโจทย์การใช้ชีวิตแบบคนเมืองได้อย่างสมบูรณ์แบบนั้น จะมีใครรู้บ้างว่า การเจริญเติบโตของเมืองใหญ่ที่รวดเร็วจนเราเองตามไม่ทัน ทำให้ระบบการคมนาคมและการระบายน้ำของ กทม. ใช้การไม่ได้รศ.เอนก ศิริพานิชกร ผู้อำนวยการสำนักวิจัยและบริการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ให้สัมภาษณ์กับ THE STANDARD ยอมรับว่า การขยายตัวของเมือง เพื่อรองรับการเพิ่มจำนวนประชากร ด้วยการก่อสร้างหมู่บ้านจัดสรร คอนโดมิเนียม หรือแม้แต่รถไฟฟ้าสายสีต่างๆ ทั่ว กทม. ส่งผลกระทบกับลักษณะภูมิประเทศเดิมของกรุงเทพฯ เนื่องจากสิ่งก่อสร้างเหล่านี้จะไปขวางทางน้ำไหล เมื่อเกิดฝนตกหนัก ทำให้น้ำไม่สามารถไหลผ่านช่องทางธรรมชาติได้ เพราะระบบระบายน้ำใน กทม. ยังมีส่วนเก่าอยู่มาก และมีระบบระบายน้ำที่น้อยปัจจุบันระบบระบายน้ำท่วมของกรุงเทพฯ สามารถรองรับได้เพียง 60 มิลลิเมตรต่อชั่วโมงเท่านั้น หากมากกว่านั้นก็จะเกิดน้ำท่วม สวนทางกับจำนวนประชากรและที่พักอาศัยที่เพิ่มขึ้น แต่ระบบไม่ถูกขยาย กลับมีการก่อสร้างขวางทางน้ำเพิ่มมากขึ้น ดังนั้น การก่อสร้างจึงส่งผลในแง่การเปลี่ยนแปลงพื้นที่ข้อมูลจากศูนย์ข้อมูลอสังหาริมทรัพย์ ธนาคารอาคารสงเคราะห์ พบว่า ทำเลทองของโครงการอาคารชุดที่เปิดขายใหม่มากที่สุด 5 อันดับแรกในกรุงเทพฯ-ปริมณฑล ในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2561 ได้แก่ซึ่งทุกพื้นที่ข้างต้นล้วนทำให้ผังเมืองของกรุงเทพฯ มีความแออัดเกินไป ส่งผลต่อการระบายน้ำใน กทม. อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะโดยปกติแล้ว เมื่อน้ำตกลงสู่พื้นดินก็จะซึมลงใต้ดินได้ แต่เมื่อมีการสร้างอาคารที่เป็นคอนกรีตติดๆ กัน น้ำก็จะไหลมารวมกัน ทำให้เกิดน้ำท่วมได้ง่ายขณะที่ดินในพื้นที่กรุงเทพฯ จะมีลักษณะเป็นดินอ่อนถึงอ่อนมากอยู่ประมาณ 14-15 เมตร ซึ่งในทางวิศวกรรมต้องใช้ความชำนาญในการก่อสร้าง เพราะในเชิงการออกแบบฐานรากถือว่ายาก บวกกับพื้นที่กรุงเทพฯ มีการสูบน้ำบาดาลขึ้นมาใช้ในแต่ละปีนับล้านๆ คิวบิกเมตร ส่งผลให้พื้นที่รอบนอก กทม. มีการทรุดตัวลงเฉลี่ยประมาณ 10 เซนติเมตรโดยปัจจุบัน กทม. ได้ปรับเปลี่ยนระบบการออกแบบฐานราก มาใช้เสาเข็มมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 2 เมตร 20 เซนติเมตร ฝังลึกไปถึง 60-70 เมตร ทำให้น้ำหนักการบรรทุกจากด้านบนถ่ายเทลงสู่ด้านล่างได้ง่าย ซึ่งขณะนี้มีบริษัทใหญ่ๆ ใช้เทคโนโลยีทำคอนกรีตให้มีรูพรุน สามารถระบายน้ำได้ เป็นการลดปัญหาอาคารและสิ่งปลูกสร้างทรุด ทำให้วางระบบรากฐานลงไปใต้ดินได้ลึกขึ้นแม้ข้อมูลจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งจะบอกว่า แผ่นดินใน กทม. ทรุดลง 15 มิลลิเมตรต่อปี โดยเกิดขึ้นจากการก่อสร้าง แต่ รศ.เอนก มองว่า ไม่น่าใช่ทั้งหมด เพราะรัฐบาลได้สั่งการไม่ให้สูบน้ำบาดาล จึงทำให้ความดันของน้ำใต้ดินสูงขึ้น พื้นที่ กทม. จึงสูงกว่าระดับน้ำทะเล 2-2.50 เมตร บวกกับการทำคันคลองรอบ กทม. ก็ทำให้สามารถรับน้ำได้ดีขึ้น ส่วนการสร้างอุโมงค์รับน้ำขนาดใหญ่ รศ.เอนก เห็นว่า มีความจำเป็น เพราะตอนนี้มีแค่อุโมงค์รับน้ำมักกะสัน ซึ่งยังไม่เพียงพอสำหรับทุกเขตใน กทม. แต่จะมีวิธีอย่างไรทำให้น้ำสามารถไหลลงอุโมงค์ได้ง่ายดาย เรื่องนี้ยังคงเป็นความท้าทายในทางวิศวกรรมสามารถดำเนินการได้คือ การทำบ่อหน่วงน้ำ หรือการทำแก้มลิง ตามโครงการพระราชดำริของรัชกาลที่ 9 ที่ทรงมีพระราชดำริไว้แก้ปัญหาอุทกภัยในประเทศไทย หากสามารถดำเนินการก่อสร้างกระจายให้ทั่วพื้นที่ กทม. ก็จะช่วยให้เก็บน้ำได้ดังนั้น วิธีแก้ปัญหาหรือรับมือกับปัญหาจากการก่อสร้าง ควรบูรณาการในหลายช่องทาง เช่น ในเรื่องกฎหมาย ทั้งกฎกระทรวง พ.ร.บ. ผังเมือง การส่งเสริมให้มีบ่อหน่วงน้ำเพิ่มขึ้น รวมถึงการเข้าไปสำรวจพื้นที่มีระบบระบายน้ำค่อนข้างต่ำ เรื่องเหล่านี้จึงเป็นเรื่องสำคัญที่รัฐบาลต้องจริงจังรัฐบาลต้องดูเรื่องระบบการระบายน้ำให้ดีที่สุด เพราะที่ผ่านมา กทม. มีบทเรียนอยู่แล้ว ประตูน้ำเต็มไปหมด เป็นสิ่งที่ดีคือ การหาที่อยู่ให้น้ำ แต่ถ้ารัฐจะเพิ่มที่อยู่ให้น้ำ ต้องทยอยทำไป เกิดเศรษฐกิจหมุนเวียน รัฐควรเลิกนโยบายเที่ยวเมืองรอง ลดภาษี แต่ควรส่งเสริมเรื่องแบบนี้ดีกว่า เพราะจะทำให้เมืองปลอดภัยจากน้ำท่วม รศ.เอนก กล่าวส่วนข้อกังวลของหลายฝ่ายที่มองว่า กรุงเทพมหานครเป็นพื้นที่เสี่ยงจมใต้บาดาล และพื้นที่เกือบ 40% ของกรุงเทพฯ จะถูกน้ำท่วมเร็วที่สุดคือ ในปี 2030 นั้น รศ.เอนก มองว่า ในแง่วิศวกรรมสามารถดำเนินการได้ เพราะส่วนตัวยังเชื่อมั่นในระบบการจัดการของวิศวกรรมที่ไม่จำเป็นต้องพึ่งวิศวกรรมจากต่างประเทศ เพราะวิศวกรรมของไทยมีการบริหารจัดการที่ดีอยู่แล้วสุดท้าย หากการบริหารจัดการของภาครัฐในการแก้ปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพมหานคร และการบูรณาการร่วมกับภาคเอกชนในการก่อสร้างที่อยู่อาศัยไม่ให้กีดขวางทางเดินน้ำ สามารถทำได้อย่างสมบูรณ์ กรุงเทพฯ จะกลายเป็นเมืองต้นแบบที่พร้อมจะพัฒนาเมืองให้มีศักยภาพและน่าอยู่มากขึ้น และคนที่จะได้ประโยชน์มากที่สุดก็คือ ประชาชนอย่างเรานั่นเองพิสูจน์อักษร: ภาวิกา ขันติศรีสกุล
การขยายตัวรองรับการเจริญเติบโตของประชากรด้วยการก่อสร้างหมู่บ้านจัดสรร คอนโดมิเนียม หรือแม้แต่รถไฟฟ้าสายสีต่างๆ ทั่ว กทม. ส่งผลกระทบกับลักษณะภูมิประเทศเดิมของกรุงเทพฯ เนื่องจากสิ่งก่อสร้างเหล่านี้จะไปขวางทางน้ำไหลปัจจุบันระบบระบายน้ำท่วมของกรุงเทพฯ สามารถรองรับได้เพียง 60 มิลลิเมตรต่อชั่วโมงเท่านั้นข้อมูลจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งบอกว่า แผ่นดินใน กทม. ทรุดลง 15 มิลลิเมตรต่อปี เกิดขึ้นจากการก่อสร้าง แต่ รศ.เอนก มองว่า ไม่น่าใช่ทั้งหมด เพราะรัฐบาลได้สั่งการไม่ให้สูบน้ำบาดาล จึงทำให้ความดันของน้ำใต้ดินสูงขึ้น