สุรพศ ทวีศักดิ์: พระรับเงินกับปัญหาธรรมวินัยและหลักการของรัฐสมัยใหม่
คำถามว่า พระรับเงินผิดหรือไม่? ในแง่ธรรมวินัยพุทธะกล่าวไว้ว่า ภิกษุทั้งหลาย ชาวบ้านมีศรัทธาเลื่อมใสมอบเงินทองไว้ในมือกัปปิยการก สั่งว่า พวกท่านจงจัดหาของที่สมควรมาถวายแก่พระคุณเจ้าด้วยเงินทองนี้ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ยินดีสิ่งของที่เป็นกัปปิยะ จากเงินทองนั้น แต่เรามิได้กล่าวไว้เลยว่า ภิกษุพึงยินดี พึงแสวงหาทองและเงินโดยปริยายไรๆ (วิ.มหาวิ. 2/149 วิ.มหาวิ.อฏ. 1/862)ความหมายของข้อความข้างบนคือ หากมีชาวบ้านเขาอยากถวายของที่จำเป็นแก่พระ แต่ตัวเองไม่สะดวกที่จะหาสิ่งของนั้นมาถวายเอง เขาก็ฝากเงินทองไว้แก่ กัปปิยการก คือคนที่คอยจัดหาของจำเป็นสำหรับถวายพระได้ (ปัจจุบันเรียก ไวยาวัจกร) พุทธะไม่ให้พระรับเงินทองไว้เอง และถือว่าการยินดีในเงินทอง และยินดีในการแสวงหาเงินทองด้วยวิธีใดๆ เป็นสิ่งที่ผิดสำหรับพระผู้ละการใช้ชีวิตแบบฆราวาสแล้ว ส่วนของที่จำเป็นหรือเหมาะควรแก่ชีวิตพระเรียกว่า กัปปิยะ ก็มีไม่กี่อย่างเรียกว่า อัฐบริขาร คือ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกน เข็ม ประคดเอว กระบอกกรองน้ำ ดังนั้น เงินที่ชาวบ้านฝากไว้กับไวยาวัจกรก็มีจุดประสงค์ชัดเจนว่าเพื่อนำไปจัดหา ของที่จำเป็น ดังกล่าวนี้เท่านั้น ถ้านำไปใช้เพื่อจุดประสงค์อื่นนอกจากนี้ก็ผิดจุดประสงค์อย่างไรก็ตาม ข้อห้ามเช่นนี้ก็เกิดขึ้นในบริบทสังคมชมพูทวีป เมื่อกว่าสองพันปีมาแล้ว ที่เงินไม่ใช่ปัจจัยหลักที่ขาดไม่ได้ในการดำเนินชีวิตผู้คนเหมือนยุคปัจจุบัน และวิถีชีวิตพระสมัยนั้นกับสมัยนี้ก็ต่างกันมาก ดังนั้นเพื่อปรับตัวตามความเปลี่ยนแปลงของโลก พระในโลกสมัยใหม่จึงจำเป็นต้องรับเงินแต่การที่พระรับเงินในยุคปัจจุบัน ก็มีปัญหาพื้นฐานสำคัญที่ต้องพิจารณาคือ ปัญหาหลักการธรรมวินัยและหลักการของรัฐสมัยใหม่1. ปัญหาหลักการธรรมวินัย เมื่อมีธรรมวินัยระบุว่าพระรับเงินเป็นสิ่งที่ผิด (ต้องอาบัตินิสสัคคีย์ปาจิตตีย์) ก็ต้องยอมรับว่าผิด ไม่ใช่เลี่ยงบาลีว่าไม่ผิด คือควรยอมรับตรงไปตรงมาว่าวิถีชีวิตพระในโลกสมัยใหม่มีความจำเป็นต้องใช้เงิน จึงจำเป็นต้องได้รับการ ยกเว้น ไม่ปฏิบัติตามวินัยพระข้อนี้อย่างไรก็ตาม ประเด็น ความจำเป็น ก็มีข้อพิจารณาคือ ประการแรก จะเห็นว่าเจตนารมณ์ของธรรมวินัยคือไม่ต้องการให้พระสะสมเงินทอง เพราะขัดกับวิถีชีวิตสมณะ แต่ในความเป็นจริงพระในปัจจุบันกลับมีบัญชีเงินฝากส่วนตัวได้เป็นแสนเป็นล้าน หรือสิบล้าน ร้อยล้านก็ได้ โดย ไม่ต้องเสียภาษี นี่เป็นความจำเป็นที่ขัดเจตนารมณ์ธรรมวินัยแน่นอน แต่ก็เป็นปัญหาที่วงการสงฆ์แก้ไม่ได้ หรือไม่เคยแก้ประการที่สอง การอ้างว่าพระจำเป็นต้องรับเงิน เท่ากับเป็นการยืนยัน สิทธิ ส่วนบุคคลของพระในการครอบครองทรัพย์สินส่วนตัว และสิทธินี้ย่อมเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานอย่างหนึ่งตามหลักสิทธิมนุษยชน ซึ่งเท่ากับพระสามารถอ้าง สิทธิมนุษยชน เพื่อ ยกเว้น การไม่ปฏิบัติตามธรรมวินัยบางข้อได้ แต่ปัญหาคือ พระไทยยืนยันว่าการบวชภิกษุณีต้องทำให้ถูกต้องตามธรรมวินัยร้อยเปอร์เซ็นต์ ไม่สามารถอ้างสิทธิมนุษยชนมาเป็นข้อยกเว้นได้จะเห็นได้ว่า ข้ออ้างดังกล่าวสะท้อนลักษณะ ศรีธนญชัย 2 ด้าน คือ การตีความธรรมวินัยแบบ 2 มาตรฐาน คือพระตีความธรรมวินัยในเชิงผ่อนปรนสำหรับความจำเป็นของตนเอง แต่ไม่ยอมผ่อนปรนสำหรับความจำเป็นของคนอื่น และ อ้างสิทธิแบบ 2 มาตรฐาน คือตัวเองมีสิทธิได้รับการยกเว้นไม่ทำตามธรรมวินัยบางข้อได้ แต่คนอื่น(ผู้หญิงที่ต้องการบวชภิกษุณี)ไม่มีสิทธิเช่นนี้2. ปัญหาหลักการของรัฐสมัยใหม่ ในวงการพุทธศาสนาบ้านเรามีการอ้างเสมอว่า กษัตริย์อุปถัมภ์พุทธศาสนามาแต่โบราณ เช่นให้ที่ดินแก่วัดต่างๆ ให้สมณศักดิ์แก่พระ และเบี้ยหวัดเงินเดือน หรือ นิตยภัต แต่พระตามลำดับสูง ต่ำทางสมณศักดิ์ ดังนั้นพระก็รับเงินกันเป็นประเพณีมายาวนานแล้ว รัฐก็อุปถัมภ์พุทธศาสนามายาวนาน และพระสงฆ์ก็ทำประโยชน์แก่สังคมไทยมายาวนานเช่นกันข้ออ้างดังกล่าว ขาดการพิจารณาจำแนกแยกแยะหลัก ความชอบธรรม ของรัฐสมัยเก่ากับรัฐสมัยใหม่ กล่าวคือ ที่ว่ารัฐสมัยเก่าทำแบบนั้น เพราะเป็น รัฐพุทธศาสนา ที่พุทธศาสนาสถาปนากษัตริย์เป็นพระโพธิสัตว์ พระพุทธเจ้าอยู่หัว สมมติเทพ และกษัตริย์ที่มีสถานะเช่นนั้นซึ่งเป็นรัฏฐาธิปัตย์ย่อมมีความชอบธรรมที่จะให้การอุปถัมภ์พุทธศาสนา และศาสนาอื่นๆ แต่รัฐสมัยใหม่ที่ปกครองระบอบประชาธิปไตยถือหลักการว่า รัฐต้องเป็นกลางทางศาสนาและให้หลักประกันเสรีภาพ ความเสมอภาคทางศาสนา รัฐไม่ได้มีหน้าที่อุปถัมภ์ศาสนาใดๆดังนั้น จึงมีปัญหาสำคัญว่า การที่พระ (และผู้นำศาสนาอื่นๆ ) มียศศักดิ์ ตำแหน่ง อำนาจทางกฎหมาย เงินเดือน และรับงบประมาณอุปถัมภ์ศาสนาจากรัฐ เป็นการขัดหลักความเป็นกลางทางศาสนา และขัดหลักเสรีภาพ และความเสมอภาคทางศาสนาหรือไม่ รัฐมีความชอบธรรมในการทำหน้าที่ทางศาสนาเช่นนี้หรือไม่ หรือศาสนาต่างๆ มีสิทธิหรือมีความชอบธรรมอะไรในการเอาอำนาจสาธารณะ(กฎหมาย)และเงินภาษีประชาชนของคนทุกศาสนาและคนไม่มีศาสนาไปใช้ในการปกป้องและอุปถัมภ์การเผยแพร่ความเชื่อทางศาสนา อันเป็นความเชื่อเฉพาะกลุ่มศาสนาของตนๆดังนั้น การแก้ปัญหาในวงการสงฆ์ หรือการปฏิรูปพุทธศาสนา จึงไม่ใช่เรื่องที่จะตั้งโจทย์เดิมๆ ว่าทำอย่างไรจึงจะปฏิรูปให้พระสงฆ์สอนถูกปฏิบัติถูกหลักธรรมวินัยในพระไตรปิฎก เพราะไม่มีทางทำได้สำเร็จอยู่แล้ว แต่ควรตั้งโจทย์ใหม่ที่ถูกต้องว่า จะจัดระบบความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับศาสนาใหม่ให้มี ความชอบธรรม ตามหลักการของรัฐประชาธิปไตย ที่รัฐต้องเป็นกลางทางศาสนา และให้หลักประกันเสรีภาพและความเสมอภาคทางศาสนาได้อย่างไรถ้าตั้งโจทย์ถูก ย่อมสาสารถนำไปสู่การแก้ปัญหาพื้นฐานที่สำคัญได้คือ แก้ปัญหา ความไม่ชอบธรรม ที่รัฐไปให้ยศศักดิ์ ตำแหน่ง อำนาจทางกฎหมาย เงินเดือนแก่พระสงฆ์และผู้นำศาสนาต่างๆ และให้งบฯอุปถัมภ์พุทธศาสนาและศาสนาต่างๆ (ที่ว่า ไม่ชอบธรรม เพราะขัดหลักความเป็นกลางทางศาสนาและหลักเสรีภาพ ความเสมอภาคทางศาสนา)ส่วนการนักบวชในพุทธศาสนาพุทธศาสนาและศาสนาอื่นๆ รับยศศักดิ์ ตำแหน่ง อำนาจทางกฎหมาย เงินเดือน งบฯอุปถัมภ์จากรัฐ ก็ ไม่ชอบธรรม ตามหลักธรรมวินัยและหลักศาสนาของตนเองเช่นกัน เพราะศาสนาควรอยู่ด้วยเงินบริจาคจากศรัทธาของประชาชนที่นับถือศาสนานั้นๆ เท่านั้น ไม่ใช่รับเงินภาษีที่บังคับเอาโดยกฎหมาย และเป็นเงินที่มาจากประชาชนทุกคนรวมทั้งของคนไม่มีศาสนา หรือคนที่นับถือลัทธิ ความเชื่อ ศาสนาบ้านๆ ที่รัฐไม่รับรองและอุปถัมภ์เหมือนศาสนาหลักๆ ด้วย
 คำถามว่า พระรับเงินผิดหรือไม่? ในแง่ธรรมวินัยพุทธะกล่าวไว้ว่า ภิกษุทั้งหลาย ชาวบ้านมีศรัทธาเลื่อมใสมอบเงินทองไว้ในมือกัปปิยการก สั่งว่า พวกท่านจงจัดหาของที่สมควรมาถวายแก่พระคุณเจ้าด้วยเงินทองนี้
ปัญหาธรรมวินัย,พระรับเงิน,พุทธศาสนา,ศาสนา,สุรพศ ทวีศักดิ์