हात्तीको व्यवहारमा परिवर्तन हुँदा पूर्वी नेपालमा जोखिम बढ्यो
पछिल्लो समय भारतबाट हुलका हुल आउने हात्तीको व्यवहारमा आएको परिवर्तनका कारण पूर्वी नेपालमा जोखिम बढ्दै गएको छ । खाद्यान्नको खोजीमा भारतबाट मेचीनगर नगरपालिकाको सीमा क्षेत्र मेचीखोलाको किनारबाट बाहुण्डाँगी हुँदै हात्ती नेपाल प्रवेश गर्ने गरेका छन् ।
विष्णुप्रसाद पोखरेलदमक, मङ्सिर १९ गते । पछिल्लो समय भारतबाट हुलका हुल आउने हात्तीको व्यवहारमा आएको परिवर्तनका कारण पूर्वी नेपालमा जोखिम बढ्दै गएको छ । खाद्यान्नको खोजीमा भारतबाट मेचीनगर नगरपालिकाको सीमा क्षेत्र मेचीखोलाको किनारबाट बाहुण्डाँगी हुँदै हात्ती नेपाल प्रवेश गर्ने गरेका छन् ।मेचीनगर नगरपालिका–४ का वडाध्यक्ष अर्जुन कार्कीका अनुसार दुई साता अघि बाहुण्डाँगी हुँदै ५८ वटा हात्ती नेपाल प्रवेश गरेर फर्किएका छैनन् । बाहुण्डाँगी हात्ती छिर्ने मुख्य नाका हो । बाहुण्डाँगीको हात्ती गौडा भन्ने स्थान नै रहेको छ । यद्यपि पछिल्लो समयमा बाहुँण्डागीमै भने हात्तीको क्षति कम हुने गरेको छ ।हात्तीको चहलपहल र अवस्था बुझ्न र मानव–हात्ती द्वन्द्व घटाउन दुवै देशका युवाहरू रहेका र्‍यापिड रेस्पोन्स टिम (आरआरटी) बनाइएको छ । आरआरटीले हात्तीहरू नेपाल छिरेको र नेपालबाट हात्ती फिर्ता भएको सूचना एकअर्कामा आदानप्रदान गर्ने गरेको कार्कीले बताउनु भयो ।विगतमा हात्तीको हुल नै एकैसाथ हिँड्ने भएकाले हात्ती जता गयो त्यतै स्थानीय र प्रहरी धपाउनका लागि लाग्ने गरेका थिए । अहिले हात्ती हुलबाट छुटेर जताततै जान थालेका छन् । एक साताको अवधिमा झापामा हात्तीको आक्रमणमा परेर दुई जनाले ज्यानले गुमाइसकेका छन् ।झापाको मेचीनगर, हल्दिबारी, दमक, शिवसताक्षी, कमललगायतका क्षेत्रमा हात्तीहरू देखिएका छन् । एकैसाथ मोरङ र सुनसरी जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा हात्तीहरू देखिएको जनाइएको छ । इटहरी–२ स्थित ताल तलैयामा रविन खड्काको यसै साता हात्तीको आक्रमणबाट ज्यान गएको छ ।मोरङको बेलबारी नगरपालिका–१० भाउन्नेमा ५३ वर्षीय कमल माझीको सोमबार हात्तीको आक्रमणमा नै परेर मृत्यु भएको छ । पहिला एकातिरमात्र क्षति गर्ने हात्तीहरूले चौतर्फी रूपमा त्रास पैदा गर्न थालेको छ । हत्तीबारे अनुसन्धान गरिरहनु भएका शङ्कर सीँ लुइँटेलका नेपाल हात्ती प्रवेश गर्नु नियमित जस्तै भएको छ ।उहाँका अनुसार एक वर्षअघि सम्म १५० वटासम्म हात्तीहरू बाहुण्डाँगी आसपास आउने र भारततर्फको नजिकको जङ्गलमा गइहाल्ने गर्थ्यो । ‘‘एक वर्ष यता भने भारततर्फ पनि एकैसाथ उनीहरू रहने र जता जाँदा पनि सँगै जाने गर्थे, तर अहिले त्यो भएको छैन । उनीहरूको आआफ्नो परिवार अलगअलग हिँडिरहेको छ,’’ उहाँले भन्नुभयो ।एकैसाथ हुल बाँधेर हिँड्ने हात्ती अलगअलग हिँड्नुको कारण खोजी गर्दा उनीहरूको आहाराको कमी भएको अनुमान गरिएको उहाँको भनाइ छ । सबै एकैठाँउ हुँदा उनीहरूलाई आहाराको कमी हुने भयो र बेग्लाबेग्लै ठाउँमा आहारा खोज्न उनीहरू भौँतारिएका हुन सक्छने जानकारी उहाँले दिनुभयो ।मानिसहरूले हात्तीलाई शत्रुको रूपमा हेरेर बढी जिस्क्याउने र चलाउने गरेकाले पनि उनीहरू छुट्टिएर हिँड्न थालेको जनाइएको छ । बाहुण्डाँगीबाट नेपाल छिरेका हात्तीहरू कोशीटप्पुसम्म पुगेर फर्कने गरेका छन् । हात्ती कोरिडोरमा जङ्गल मासिँदै गएको र बस्ती बस्न थालेकाले दमकको हम्सदुम्से बनबाट नै प्रायः जसो हात्ती फर्कने गरेका थिए ।चरा तथा वन्यजन्तु संरक्षणको अभियन्ता देवेन्द्रकुमार खरेलका अनुसार मानव हात्ती सह अस्तित्वको निम्ति मिलेर उच्चस्तरीय कार्य नगरेर यसबाट ठुलो क्षति हुने अवस्था देखिएको छ । मानव-हात्ती द्वन्द्वका कारण दुई साताभित्र पूर्वी नेपालमा चार जनाले ज्यान गुमाएको भन्दै सरोकारवालाहरूको ध्यान जानु पर्ने उहाँले बताउनुभयो ।जिल्ला वन कार्यालय झापाका अधिकृत जीवन पाठकका अनुसार आहाराका लागि नेपाल प्रवेश गर्ने गरेका हात्तीहरूका लागि आवश्यक आहारा छैन । जिल्लाका विभिन्न जङ्गलहरूमा मुस्किलले दुईदेखि चार वटा हात्तीका लागि मात्र आवश्यक आहारा पुग्ने अनुमान रहेको उहाँको भनाइ छ । उहाँले आहारा व्यवस्थापन गर्न सके हात्ती बस्तीमा पस्न कम हुन सक्ने उहाँ बताउनुहुन्छ ।