अस्ताए योगेश सपना भुलाइ सारा...
‘सपना भुलाइ सारा, आँसु पिएर जाऊ

मन्दिरमा छ तिम्रै, तस्बिर लिएर जाऊ...’
यो गीत नसुन्ने त को होला ? नेपाली केही कालजयी गीतको सूचीमा यो पनि पर्छ । यो गीतले जुन भाव पोख्छ, जुन पीडाको कथा सुनाउँछ, त्यो अद्वितीय छ । यसका गायक हुन्, योगेश वैद्य ।
काठमाडौँ — ‘सपना भुलाइ सारा, आँसु पिएर जाऊमन्दिरमा छ तिम्रै, तस्बिर लिएर जाऊ...’यो गीत नसुन्ने त को होला ? नेपाली केही कालजयी गीतको सूचीमा यो पनि पर्छ । यो गीतले जुन भाव पोख्छ, जुन पीडाको कथा सुनाउँछ, त्यो अद्वितीय छ । यसका गायक हुन्, योगेश वैद्य ।उनको विशेषता भन्नु नै गीतका प्रत्येक शब्दशब्दमा डुबेर मात्र होइन, संगीतको हरेक व्याकरण मिलाएर गाउनु हो । नेपाली संगीत क्षेत्रमा जति पनि गायक–संगीतकार छन्, सम्भवतः यो विधाको कसैलाई सबैभन्दा सटीक ज्ञान थियो भने उनी तिनै वैद्य थिए ।७७ वर्षका वैद्यको बिहीबार राति निधन भयो । भित्री काठमाडौंको नरदेवीमा जन्मेर हुर्केका वैद्य पछिल्लो समय त्रिपुरेश्वरको मिलन मार्गमा बस्दै आएका थिए । दिउँसो बिसन्चो अनुभव गरेका उनलाई राति अझ गाह्रो भएको थियो । उपचारका लागि अस्पताल लाने क्रममै उनको निधन भएको हो । निधनको एक दिनअगाडि मात्र पनि उनी संगीतकै काममा व्यस्त थिए । खासमा उनले पूरा जीवन यही क्षेत्रमा बिताए र आफूलाई अब्बल सावित गरे ।साता दिनअगाडि मात्रै उनलाई गंकी बसुन्धरा प्रतिष्ठानले ‘धुंस्वाँ साय्मि सिरपाः’ प्रदान गरेको थियो । त्यस कार्यक्रममा उनी आफैं उपस्थित हुन सकेनन् । तर कार्यक्रमका लागि भिडियो मेसेज भने दिएका थिए । त्यसमा उनले सबैभन्दा पहिले साहित्यकार धुंस्वाँ साय्मि र उनको परिवारसँगको नजिकको सम्बन्धबारे चर्चा गरेका थिए । आफूलाई खासै धेरै बिसन्चो नभएको बताउँदै मूल कुरा त उनले संगीतबारे बोलेका थिए । त्यसमा वैद्यले भन्न चाहेका थिए, ‘जीवनमा सबथोक मिल्नुपर्छ, शब्द र लय । मिलेन भने गाह्रो हुन्छ । संगीत पनि त्यस्तै हो– शब्द र लय मिल्नुपर्छ, मिलेन भने राम्रो सुनिन्न । संगीत भन्नु नै प्रकृति हो ।’ गीत गाउने क्रममा प्रायः आफ्ना दुवै हात अगाडि बढाएर गाउने बानी थियो, उनको । यसक्रममा उनी पूरापूर गीतमै डुब्थे । प्रत्येक शब्दको मर्म सुनाउन चाहन्थे । त्यसैले पनि उनका प्रायः गीत मार्मिक छन् । खास कुरा के भने उनी संगीतका खुबै राम्रा विश्लेषक थिए । उनी गाउने र संगीत भर्नेमै सीमित भएनन् ।आफ्नो जीवनको अन्त्यसम्म पनि अरूलाई सिकाउन र सहयोग गर्नमै व्यस्त रहे ।उनका अनेक शिष्यमध्ये एक रहिन्, रीता महर्जन । उनी आफैं गायिका र संगीतकार हुन् । पछिल्लो समय आफ्ना गुरुको सामीप्य पाउन सफल कमै भाग्यमानीमध्ये एक उनी पनि रहिन् । ‘नेपालमा संगीतबारे असाध्यै राम्रो ज्ञान हुनेमा वैद्य सर सबैभन्दा अगाडि पर्नुहुन्छ । हाम्रा लागि त उहाँ बोधिसत्वकै बराबर हुनुहुन्छ, हामीलाई सफल मार्गमा दोहोर्‍याउने । सहज व्यक्तित्व । सरल जीवन,’ उनी भन्छिन्, ‘संगीत भनेपछि कहिले पनि नथाकेर काम गर्न सक्ने । हामी सबैका आदरणीय गुरु ।’ महर्जनकै सहयोगमा वैद्यले आफ्नो सांगीतिक अनुभवबारे आत्मकथा पनि लेखेका थिए । यो प्रेसमा जान मात्र बाँकी छ । त्यसको नाम छ– ‘स्वर्णिम संस्मरण :आत्मवृत्तान्त’ । त्यसमा उनले नेपाली संगीतबारे धेरै चर्चा गरेका छन् ।वैद्यको जन्म २००३ सालमा भएको थियो । युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठले रचना गरेको गीतबाट ११ वर्षकै उमेरमा उनले आफ्नो सांगीतिक यात्रा सुरु गरेका थिए । त्यो गीतको बोल थियो, ‘पुरुष नारी दिवस र जीनसाथ नै युग भर्दछन् ।’ त्यसका संगीतकार थिए, दर्शनदास श्रेष्ठ । उनले सानै उमेरमा संगीत प्रवीण नरराज ढकालसँग एक वर्ष जति प्रशिक्षण लिएका थिए । उनको पहिलो गीत ‘कति प्यासी छ जिन्दगी’ २०२५ सालमा रेकर्ड भएको थियो । त्यसका गीतकार किरण खरेल र संगीतकार नातिकाजी थिए । यस्तै, नेपालभाषामा वैद्यको पहिलो गीत ‘छ न्हूगु छेँय् छन्हु वनीतिनी’ थियो । यसका गीतकार दुर्गालाल श्रेष्ठ थिए भने संगीत उनी आफैंले दिएका थिए । यो गीतले २०२८ सालमा आयोजित अखिल नेपाल राष्ट्रिय गीत प्रतियोगितामा पहिलो स्थान पनि हात पारेको थियो । त्यति बेला उनले मविवि शाहको ‘नेपाल मेरो तिमीलाई’ गीत गाएका थिए, यसमा नातिकाजीले संगीत भरेका थिए ।उनको सबैभन्दा चर्चित गीत भने ‘सपना भुलाई सारा’ नै रह्यो । उनको परिचय र पर्यायझैं । यसका रचनाकार शिव अधिकारी थिए भने संगीतकार नातिकाजी । वैद्यले पाँच सयको हाराहारी नेपाली गीत गाए । वैद्यका दुई सयको हाराहारी नेपालभाषाका गीत छन् । उनका सबैभन्दा मिल्ने साथी थिए, प्रेमध्वज प्रधान । उमेरमा प्रधान जेठो भए पनि उनीहरू नजिकका साथीझैं थिए । उनीहरूबीच पारिवारिक सम्बन्ध पनि थियो ।विभिन्न कालखण्डको नेपालभाषा आन्दोलनका योद्धासमेत थिए, वैद्य । ‘नेपालभाषाको आन्दोलनमा संगीतको माध्यमबाट जागरण ल्याउन निकै सक्रिय रहनुभयो,’ साहित्यकार प्रतिसरा साय्मि मान्छिन्, ‘उहाँलाई सम्झनैपर्ने कारणमध्ये यो पनि एक हो ।’ विशेषतः वैद्यले नेपालभाषामा निकै लोकप्रिय धार्मिक गीत गाएका छन्, जस्तै, ‘जय नमो सिरि बुद्ध भगवान् ।’वैद्य भारतीय संगीतबाट निकै प्रभावित थिए र उनका सबैभन्दा प्रिय गायक थिए, मोहम्मद रफी । वैद्यलाई केहीले नेपाली संगीतको रफी पनि भन्ने गर्छन् । यसको मूल कारण, उनको मखमली स्वर । उनी के मान्छन् भने संगीतमा सिक्नका लागि भाषा र देशको सीमा हुन्न । उनी भारतीय हिन्दी संगीत सिक्नका लागि राम्रो पाठशाला रहेको पनि मान्थे । उनी असाध्यै रुचि लिएर पुराना हिन्दी गीत सुन्थे र गुनगुनाउँथे ।वैद्यले वनस्पति शास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका थिए । पछि बेल्जियमको गेन्ट विश्वविद्यालयबाट फुड एन्ड न्युट्रेसनमा थप स्नातकोत्तर गरे । लगभग ३३ वर्ष सरकारी जागिर खाएका उनले ०६१ सालमा सहसचिव पदबाट अवकाश लिए । उनका एक दर्जनजति कृति पनि प्रकाशित छन् । उनका श्रीमती, दुई छोरी र एक छोरा छन् । उनको शुक्रबार पशुपति आर्यघाटमा अन्तिम संस्कार गरियो ।