माओवादी विधान : नेताहरू आजीवन पदमा रहने बाटो खुला
माओवादी अधिवेशन गडगडाहट ताली बजाएर पास गरेको नयाँ विधानले केन्द्रीय समिति प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट चयन हुने विधि पारित गर्दै सकिएको छ । अब योग्यता पुगेको व्यक्ति प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धाबाट केन्द्रीय समितिमा पुग्ने बाटो खुलेको छ । तर अधिवेशनले मस्यौदामा लेखिएको निश्चित कार्यकाल पदमा रहने प्रावधान भने हटाएको छ ।
काठमाडौँ — माओवादी अधिवेशन गडगडाहट ताली बजाएर पास गरेको नयाँ विधानले केन्द्रीय समिति प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट चयन हुने विधि पारित गर्दै सकिएको छ । अब योग्यता पुगेको व्यक्ति प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धाबाट केन्द्रीय समितिमा पुग्ने बाटो खुलेको छ । तर अधिवेशनले मस्यौदामा लेखिएको निश्चित कार्यकाल पदमा रहने प्रावधान भने हटाएको छ ।मस्यौदामा प्रमुख पदमा दुई कार्यकालभन्दा बढी रहन नपाउने प्रस्ताव गरिएको थियो । बूढापाका नेताहरुको अझै प्रमुख पदमा रहने आकांक्षा राखेकाले कार्यकाल हटाइएको हो । ‘सर्वसम्मत’ का नाममा पदमा पुगेका नेताहरु आगामी महाधिवेशनमा प्रतिस्पर्धाबाट चयन हुनुपर्नेछ ।अधिवेशनले पार्टीको नियमावली बनाएर प्रमुख पदमा रहने नेताको कार्यकाल तोक्ने निर्णय गरेको छ । अध्यक्ष एवं प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले कार्यकाल तोक्ने लगायत अधिवेशनले निर्णय हुन नसकेका विषयलाई नियमावलीले समेट्ने बताएका छन् । अधिवेशनको हलबाट एक व्यक्ति केन्द्रदेखि स्थानीय तहसम्म निश्चित कार्यकाल मात्र रहन पाउने आवाज उठेपछि दाहालले प्रस्टीकरण दिएका थिए ।विधान मस्यौदमा पदाधिकारी तथा समितिका सदस्यहरुको सदस्यको कार्यकाल वर्ष तोकेर अधिवेशनमा प्रस्तुत गरिएको थियो । केन्द्रीय समितिको पदाधिकारी तथा सदस्यहरुका लागि दुई कार्यकाल, प्रदेश समितिका पदाधिकारी तथा सदस्यहरुका लागि तीन कार्याकाल, जिल्ला र गाउँ नगरका पादाधिकारी र सदस्यका लागि चार कार्यकाल र वडा पदाधिकारी र सदस्यका लागि पाँच कार्यकाल’ प्रस्ताव भएको थियो ।यो प्रावधान पारित भएको भए निश्चित कार्यकालपछि नेताहरु कार्यकारी भूमिका छोड्नुपर्ने हुन्थ्यो । पार्टीको नियमावली कहिले बन्ने निश्चित छैन । करिब साढे तीन दशकदेखि नेतृत्वमा रहेका नेताहरु अब आजीवन पदमा रहिरहने बलियो संभावना छ । माओवादी अध्यक्ष दाहाल साढे तीन दशकदेखि प्रमुख नेतृत्वमा रहेका छन् । उनले आफू ७० वर्षमा हिँडिरहे पनि अझै कार्यकारी भूमिकाबाट विश्राम नलिने बताइसकेका छन् । उनले गत साता एक अन्तर्वार्तामा आफू रिटायर्ड नहुने बताइसकेका छन् ।उनले विधान अधिवेशनको उद्घाटन भाषणमा सशस्त्र संघर्षका सहयात्री एक ठाउँमा आउन आग्रह गर्दै तर्क र तथ्य पुष्टि गर्न सके आफू नेतृत्व छाड्ने बताएका थिए । तर उनले कस्तो तर्क र तथ्य हो त्यसबारे केही बताएनन् ।अधिवेशनले प्रमुख पदको कार्यकाल नतोकी माओवादीका बूढापाका नेताहरुलाई आजीवन पदमा रहने फेरि अवसर दिएको छ । विधान मस्यौदा बनाउने क्रममा नेतृत्वमा रहन उमेर हद तोक्नुपर्ने माग भए पनि त्यसलाई हलमा पेश नै गरिएन ।विधान अधिवेशनले केन्द्रीय समिति प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट चयन हुने निर्णय गरेपछि युवा उत्साहित छन् । तर आगामी महाधिवेनमा बूढापाका नेताविरुद्ध युवाले प्रतिस्पर्धा गर्छन् कि गर्दैनन् भन्ने प्रश्न छ ।‘युवा भएर पनि प्रतिस्पर्धात्मक र आलोचनात्मक चेत भएन पनि जतिसुकै राम्रो विधान भए पनि अर्थ हुँदैन’ नेता लेखनाथ न्यौपानेले भनाइ छ, ‘युवा उमेरले मात्र होइन, राजनीतिक चेतले पनि युवा हुनुपर्छ ।’ यसअघि माओवादीमा प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धात्मक विधिबाट नेतृत्व चयन हुने विधि नभएकाले नेतृत्व वरिपरि घुम्ने प्रवृत्ति हाबी थियो । मााओवादीमा नेतृत्वको आलोचना गर्नेहरु पाखा लगाइँदै आएका थिए ।राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक कृष्ण पोखरेलले महाधिवेशन प्रतिनिधिबाट केन्द्रीय समिति चयन हुनु सकरात्मक कदम भएको उल्लेख गर्दै नेताहरु आजीवन पदमा रहनु र नरहनुभन्दा उनीहरुको कार्यक्षमतामा निर्भर हुने बताए ।‘नेता र जनताबीच जीवन्त सम्बन्ध स्थापित गराउन सक्नु मुख्य कुरा हो’ उनले भने, ‘पुराना पार्टीका प्रमुख नेताहरु निरन्तर पदमा रहेर देश र जनताको पक्षमा काम गर्न सकेको भए प्रश्न उठ्ने थिएन ।’ उनले उमेरले युवा भए पनि नेतृत्वको आशिर्वाद खोज्ने प्रवृत्ति अहिले पनि हाबी भएको बताए ।साढे तीन दशकदेखि निरन्तर नेतृत्वमा भए पनि माओवादी अध्यक्ष दाहाललाई चुनौती दिने नेता उक्त दलमा छैनन् । उनलाई विगतमा चुनौती दिएका नेताहरु मोहन वैद्य, बाबुराम भट्टराईले माओवादी छाडिसकेका छन् । माओवादीको नेतृत्व चयन प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीबाट हुने विधि बनाए पनि दाहाल सक्रिय रहदासम्म अरु नेताले चुनौती दिन मुश्किल छ ।नयाँ विधानले ५१ प्रतिशत खुला र ४९ प्रतिशत समावेशी प्रक्रियाबाट नेतृत्व चयन हुनेछ । केन्द्रीय समितिमा ९० प्रतिशत प्रत्यक्ष र १० प्रतिशत मनोनित हुने प्रावधान राखिएको छ । पार्टीको सबै समितिमा कम्तिमा २० प्रतिशत युवा र ३५ प्रतिशत महिलाको प्रतिनिधित्व हुने छन् ।प्रमुख पदमा बूढापाका नेताहरु हाबीसशस्त्र द्वन्द्वका बेला र शान्ति प्रक्रियामा आइसकेपछि चुनावमार्फत पहिलो पार्टी बन्दै गर्दा युवा नेताहरूको बाहुल्य रहेको माओवादीमा अहिले ६० वर्ष उमेर पार गरेका नेताहरूको वर्चस्व छ । पार्टीका २१ पदाधिकारीमध्ये १७ जनाको उमेर ६० वर्ष नाघिसकेको छ । ७० वर्ष उमेर नाघेका नेताहरू तीन जना छन् । अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल नै ६९ पुगिसकेका छन् ।तत्कालीन मशालका महामन्त्री मोहन वैद्यलाई विस्थापन गरी नेतृत्व लिँदा दाहाल ३४ वर्षका थिए । त्यसयता दाहालले निरन्तर पार्टीको नेतृत्व गरिरहेका छन् । एकै जनाले लामो समय पार्टी नेतृत्व गरेको विषयमा माओवादीमा नेताहरूले बेला–बेला प्रश्न उठाउँदै पुस्तान्तरणको आवाज उठाउँदै आएका छन् । साउनमा भााएको केन्द्रीय समिति बैठकमा भने अलि चर्कै गरी पुस्तान्तरणको आवाज उठेको थियो । त्यसबेला अध्यक्ष दाहाले विधान सम्मेलनले पुस्तान्तरणका विषयमा विधि तय गर्ने बताएका थिए ।दाहालले नेतृत्व हस्तान्तरण गरे पनि नेतृत्व लगभग उही उमेरका नेतामा सर्ने तर अर्को पुस्तामा नपुग्ने देखिन्छ । अध्यक्षपछिको वरीयतामा रहेका वरिष्ठ उपाध्यक्ष, उपाध्यक्ष, महासचिव सबैको उमेर ६० वर्षमाथि छ । उपमहासचिवमा भने पाँच जनामध्ये वर्षमान पुन (५२ वर्ष) र शक्ति बस्नेत (५४ वर्ष) मात्र कम उमेरका छन् । यस्तै १० सचिवमा ६० वर्षमुनिका लुम्बिनी प्रदेश इन्चार्ज हितमान शाक्य (५९ वर्ष) र देवेन्द्र पौडेल (५९ वर्ष) मात्र छन् । पदाधिकारीमा सबैभन्दा पाका नेता दीनानाथ शर्मा हुन्, उनी ७७ वर्षका छन् ।युवा पुस्तामा नेतृत्व हस्तान्तरण हुनुपर्ने माग गरिरहेका उपमहासचिव शर्माले पनि ६० वर्ष नाघिसकेका छन् । माओवादीको पदाधिकारीमा नरहे पनि सभामुख भइसकेकी ओनसरी घर्ती ४६ वर्षकी भएकी छन् । माओवादीबाट निर्वाचित राष्ट्रिय सभा उपाध्यक्ष उर्मिला अर्यालको उमेर ६७ वर्ष छ । सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री रेखा शर्मा ५४ वर्ष पुगेकी छन् ।