उपाधि नजिक पुग्दै, चुक्दै
फुटबलको मज्जा मैदानमै हो । मैदानबाहिरको फुटबलले सबलाई दिक्दार बनाउँदो हो । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) मा नयाँ नेतृत्व आएयता विवाद धेरै भए । काम कम । मैदानमा फुटबल त भएकै छैन भन्दा हुन्छ यसबीच । दुई सातापछि काठमाडौंमा महिला साफ च्याम्पियनसिप २०२२ सुरु हुँदै छ । विश्वास गरौं, चर्चा मैदानी फुटबलको हुनेछ र विवादहरू चुपचाप थन्किछन् । विश्वास के गरौं भने प्रतियोगितामा नेपाली महिला राष्ट्रिय टिमकै लागि सबै एकै स्थानमा आउने छन् ।
काठमाडौँ — फुटबलको मज्जा मैदानमै हो । मैदानबाहिरको फुटबलले सबलाई दिक्दार बनाउँदो हो । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) मा नयाँ नेतृत्व आएयता विवाद धेरै भए । काम कम । मैदानमा फुटबल त भएकै छैन भन्दा हुन्छ यसबीच । दुई सातापछि काठमाडौंमा महिला साफ च्याम्पियनसिप २०२२ सुरु हुँदै छ । विश्वास गरौं, चर्चा मैदानी फुटबलको हुनेछ र विवादहरू चुपचाप थन्किछन् । विश्वास के गरौं भने प्रतियोगितामा नेपाली महिला राष्ट्रिय टिमकै लागि सबै एकै स्थानमा आउने छन् ।अबको प्रतियोगितामा नेपालको प्रदर्शन के–कस्तो हुनेछ त ? यसबारे थप चर्चा आवश्यक छ । प्रतियोगिता सुरु हुन धेरै दिन बाँकी नभएकै बेला पनि अहिलेसम्म भारतको सहभागिता टुंगो लागेको छैन । फिफाको प्रतिबन्ध फुकुवा हुने हो वा होइन । सबैको ध्यान अझै त्यसमै छ । भनिएको छ, भारतको सहभागिता गाह्रै छ । फेरि अर्को विश्वास गरौं, भारतको सहभागिता अवसर खुल्ने छ । च्याम्पियन भारत नै रहेन भने प्रतियोगिताको रौनक पक्कै त्यो रहने छैन, जुन भारतको सहभागितामा हुने गर्दछ । नेपालमा महिला फुटबलको इतिहास धेरै लामो छैन । त्यसमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिताको इतिहास त सन् १९८६ बाट मात्र सुरु हुन्छ । यसक्रममा नेपालले अहिलेसम्म ७१ खेल खेलेको छ । यसबीच नेपाली महिला फुटबलले धेरथोक देख्न अवसर पाएको छ । त्यसमध्ये केही सुखद रहे, केही दुःखद । तर एकथोक के मान्न सकिन्छ भने राम्रो लगानी र योजना छ भने नेपाली महिला फुटबलले धेरै गर्न सक्छ । महिला साफ च्याम्पियनसिप २०२२ सुरु हुनैलाग्दा यससँग जोडिएका केही चाखलाग्दा तथ्य यस्ता छन् : सन् १९८६ देखि नेपाली महिला फुटबलले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेल्न सुरु गरे पनि दशरथ रंगशालामा खेल्न भने लामो न लामो समय कुर्नुपरेको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा डेब्युको ३५ वर्षपछि बल्लतल्ल महिला फुटबल टिमले दशरथ रंगशालामा खेल्न पाएको थियो । यसको अनेक कारण रहे, एक त अवसर बनिरहेको थिएन । अर्को महिला फुटबलप्रति बेवास्ता पनि हो । दशरथ रंगशालामा नेपालले पहिलोपल्ट खेलेको बंगलादेशविरुद्धको दुई मैत्रीपूर्ण खेल नै हो । यी दुई खेलमध्ये एकमा नेपाल विजयी रह्यो भने अर्को बराबरीमा टुंगिएको थियो । यो सन् २०२१ को कुरा भयो । त्यस अर्थमा नेपाल दशरथ रंगशालामा अपराजित छ । फेरि अहिले साफ च्याम्पियनसिप दशरथ रंगशालामा हुने महिला फुटबलको पहिलो आधिकारिक प्रतियोगिता हुनेछ । त्यसो त नेपालले आफ्नो भूमिमा नखेलेकै भने होइन । नेपाली महिला राष्ट्रिय फुटबल टिमले सबैभन्दा पहिले सातदोबाटोस्थित एन्फा कम्प्लेक्स मैदानमा खेलेको थियो । त्यसपछि विराटनगर र पोखरा । नेपाली महिला राष्ट्रिय टिमले आफ्नो भूमिमा पहिलोपल्ट खेलेको सन् २०१६ मा आएर हो, जतिबेला नेपालले मैत्रीपूर्ण खेलमा मलेसियाको सामना गरेको थियो । त्यसमा नेपाल विजयी रह्यो । संयोगले प्रशिक्षक थिए, कुमार थापा । प्रशिक्षकका रूपमा उनको यो डेब्यु थियो । यो खेल किन पनि सम्झनलायक छ भने त्यस खेलमा क्रममा उनै थापा बकाइदा ‘थ्री पिस’ मा सानदार ढंगमा देखिए । यसअघि नेपाली प्रशिक्षकको यस्तो रूप कहाँ देख्न पाइन्थ्यो र ? त्यसो त नेपाली महिला राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी हुन्, सावित्रा भण्डारी । उनले ३८ गोल गरिसकेकी छन् । सावित्राले सन् २०१४ को वुमेन्स साफ च्याम्पियनसिपमै डेब्यु गरेकी थिइन् । प्रतिद्वन्द्वी टिम थियो भुटान । त्यसमा उनले एक गोल गरिन् । उनलाई पहिलोपल्ट खेल्ने अवसर दिएका प्रशिक्षक हुन् कुमार कटुवाल । उनलाई लाग्छ, सावित्रा जत्तिको खेलाडी नेपाली महिला फुटबलले बिरलै मात्र पाउने गर्छ । उनका लागि यति धेरै उम्दा खेलाडी हुन् सावित्रा । नेपाली महिला टिमकै सर्वाधिक गोलकर्ता रहे पनि उनी साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालका लागि सबैभन्दा बढी गोल गर्ने खेलाडी भने होइनन् । नेपालका लागि उनले साफ च्याम्पियनसिपमा १७ गोल गरेकी छन् । उनीभन्दा अगाडि दुई खेलाडी छन् । त्यसमध्ये अनु लामाले २१ गोल गरेकी छन् । उनी साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालका लागि सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी सूचीको शीर्षस्थानमा छिन् । त्यसपछि जमुना गुरुङ रहेकी छन् । उनले पनि १९ गोल गरेकी छन् । यस्तोमा सावित्राका लागि यसपल्टको साफ च्याम्पियनसिपमा दुई अवसर छ । एक त उनी महिला साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालका लागि सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी हुन सक्छिन् । त्यसका लागि उनले थप ५ गोल गर्नुपर्नेछ । सायद उनीसामु एउटा अर्को अवसर छ, नेपालका लागि गोलको अर्धशतक छुने । त्यसका लागि उनलाई चाहिने भनेको १२ गोल न हो । महिला साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालको अहिलेसम्मको प्रदर्शनको एक प्रमुख विशेषता हो, पायो भने प्रतिद्वन्द्वीमाथि गोलको वर्षा नै गर्ने । जस्तो, सन् २०१० मा अफगानिस्तानमाथि १३–० र पाकिस्तानमाथि १२–० को जित । सन् २०१२ मा पाकिस्तानमाथि फेरि ८–० को जित । फेरि सन् २०१४ मा भुटानमाथि ८–० को सफलता । सन् २०१६ मा नेपाल भुटानलाई ८–० ले र लगत्तै माल्दिभ्सलाई ९–० ले पराजित गर्न सफल रह्यो । त्यस अर्थमा नेपाल कुनै बेला आफ्नो प्रतिद्वन्द्वीमाथि निर्दयी हुने गर्छ । नेपालले महिला साफ च्याम्पियनसिपमा अहिलेसम्म २३ खेल खेलेको छ । त्यसमा नेपालले गोलको शतक नै बनाएको छ । त्यसो भनेको ठ्याक्कै १ सय २ गोल । साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालका लागि २१ खेलाडीले गोल गरेका छन् । दुई गोल आत्मघाती थियो । त्यसबीच नेपालले १७ गोल खाएको छ, त्यसमध्ये १६ गोल भारतले नै गरेको हो । थप एक गोल ? यो अफगानिस्तानको नाममा छ । महिला साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाल पाँचपल्ट पराजित भएको छ । पाँचैपल्ट भारतविरुद्ध नै पराजित भएको हो । अझ राम्रोसँग बुझ्ने भाषामा भन्दा नेपालले यो प्रतियोगितामा भारतलाई हराउन नै सकेको छैन । यी पाँच हारमध्ये चार फाइनलमा रहेको छ भने एक सेमिफाइनलमा । यसमध्ये सन् २०१४ को संस्करणमा नेपाल भारतसँग ६–० ले पराजित भएको थियो । प्रतियोगिताको इतिहासमै यो नेपालको सबैभन्दा खराब प्रदर्शन थियो । त्यतिबेलाका प्रशिक्षक कुमार कटुवाललाई यो नतिजा कति धेरै असह्य रह्यो भने उनले यसलाई स्वीकार्न नै सकेनन् । स्तब्धजस्तै बने । फाइनलको रात उनलाई हनहनी ज्वरो आएको थियो । काठमाडौं फर्केयता पनि उनलाई यो हारले नराम्रोसँग सताइरह्यो । उनकै भाषामा उनी लगभग दुई–तीन महिना राम्रोसँग सुत्न पनि सकेनन् । नेपालले भारतलाई किन पराजित गर्न सक्दैन त ? त्यसो त नेपालले भारतलाई नहराएको पनि होइन । सन् २०१९ को महिला गोल्डकपमा नेपालले भारतलाई २–१ ले हराएको थियो । त्यो पनि भारतीय भूमिमै । प्रतियोगिता भुवनेश्वरमा भएको थियो । त्यसको लिग चरणको खेलमा नेपालले यो ऐतिहासिक जित निकालेको हो । प्रशिक्षक थिए हरि खड्का । नेपाली महिला फुटबल इतिहासमै यो जितलाई सबैभन्दा प्रसिद्ध भन्न मज्जाले सकिन्छ । यस खेलमा नेपालका दुवै गोल सावित्रा भण्डारीले गरेकी थिइन् । भारतविरुद्ध उनले समग्रमा ४ गोल गरिसकेकी छन् । टिम कहाँसम्म पुग्यो भन्ने आधार मान्दा कुमार थापा नेपाली महिला राष्ट्रिय टिमका सबैभन्दा अभागी प्रशिक्षक हुन् । पुरुष फुटबलका लिजेन्ड हुन् उनी । तर उनकै नेतृत्वमा नेपाल सन् २०१६ को महिला साफ च्याम्पियनसिपको फाइनल पुग्न सकेन । कारण स्पष्ट छ, सेमिफाइनलमै भारतको सामना भएपछि कसको के लाग्छ र ? सिलिगुढीमा भएको प्रतियोगिताको लिग चरणमा फेरि एकपल्ट नेपालले कुनै गोल खाएन । तर अन्तिम चारमा भारतसामु केही चलेन ।यतिबेला कुमार भाग्यमानी पनि रहे । उनले फेरि एकपल्ट साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाली महिला टिम हेर्ने मौका पाएका छन् । उनी आफैं पनि यसलाई भाग्यकै खेल मान्छन् । महिला टिमको प्रशिक्षक घोषणा भएयता उनले नेपाली मिडियासँग कुराकानी गर्दै आफूलाई फेरि एकपल्ट अवसर आइपुगेको बताएका छन् । कुमार अलिकति छुच्चो बोल्न माहिर छन्, आफूसँग नेपाललाई उपाधि दिलाउने कुनै ब्रम्हास्त्र नभएको पनि स्वीकार गर्छन् । कुमार थापाको नेतृत्वमा नेपालले महिला साफ च्याम्पियनसिपमा दोस्रोपल्ट खेल्दै छ । सन् २०१० को पहिलो साफ च्याम्पियनसिपमा प्रशिक्षक थिए ध्रुव केसी । त्यसपछि सन् २०१२ को दोस्रो संस्करणमा खेल्दा प्रशिक्षक रहे किशोर केसी । सन् २०१४ को तेस्रो संस्करण आइपुग्दा पालो बनेको थियो कुमार कटुवालको । यी तिनै संस्करणमा नेपाल फाइनल पुग्न सफल रह्यो । त्यसपछि सन् २०१४ मा नेपालले कुमारकै नेतृत्वमा खेलेको थियो । त्यसमा फाइनल नपुगेको तथ्यले उनलाई सायद अझै पिरलिइरहेको हुनुपर्छ । त्यसपछि सन् २०१९ को संस्करणमा प्रशिक्षक रहे हरि खड्का । विराटनगरमा भएको प्रतियोगितामा नेपाल फाइनल त पुग्यो तर फेरि पराजित रह्यो । नतिजाका कारण हरिले प्रशिक्षक पदबाट राजीनामा दिए । पुरुष फुटबलका अर्का यी लिजेन्डले भारतलाई हराउन नसक्नुको दोष खेलाडीलाई दिन चाहेनन्, आफूले नै लिए । हरि नै नेपाली महिला फुटबलका त्यस्ता प्रशिक्षक हुन्, जसको नेतृत्वमा नेपालले सर्वाधिक खेल खेलेको छ । उनी नेपाली महिला राष्ट्रिय टिम सहभागी २२ खेलमा प्रशिक्षक छन् । त्यसपछि ध्रुव केसी १५ खेलमा प्रशिक्षक रहे । कुमारको नेतृत्वमा नेपालले सातपल्ट खेलेको छ । उनी अगाडि रहेका अर्का प्रशिक्षक हुन् कुमार कुटवाल । उनको नाममा ८ खेल छ । समग्र इतिहासमै नेपाली महिला राष्ट्रिय टिमले आठ प्रशिक्षक पाएका हुन् । ती हुन् खेम गुरुङ, उमेश प्रधान, ध्रुव केसी, किशोर केसी, कुमार कटुवाल, कुमार थापा, हरि खड्का र ग्यारी फिलिप्स । यसमध्ये फिलिप्स पहिलो विदेशी प्रशिक्षक रहे ।महिला साफ च्याम्पियनसिप २०२२ सुरु हुन केही दिनमात्र बाँकी छँदा कप्तान को भन्न कौतूहल बाँकी नै छ । खासमा भन्दा अहिलेसम्म नेपालले कसको कप्तानीमा खेल्नेछ । घोषणा भएकै छैन । सायद एकाध दिनमा यसमा छुपेको रोमाञ्चकता सकिने छ । प्रशिक्षणकै क्रममा घाइते भएपछि कप्तान रहेकी रेनुका नगरकोटेले यसपल्टको प्रतियोगिता खेल्न नपाउने भएको छ । यसै कारणले पनि नेपाली टिमलाई नयाँ कप्तान चाहिएको हो । इतिहास पल्टाउने हो भने नेपालकी पहिलो कप्तान हुन्, रमा सिंह । सूची बनाउने हो भने त्यसमा थपिने नाममा कमला हिराचन, मीरा चौधरी, जमुना गुरुङ, चन्द्रा भण्डारी, अनु लामा र रेनुका नगरकोटे । त्यस अर्थमा अहिलेसम्म सात भाग्यमानी खेलाडी कप्तान भएका छन् । अब घोषित हुने नाम आठौं कप्तान हुनेछ । तथ्यांककै लागि महिला राष्ट्रिय टिममा सर्वाधिक धेरै कप्तानीको अवसर जमुनाले पाएकी छन् । उनले १७ खेलमा कप्तानी भूमिका निभाएकी छन् ।