अर्थपूर्ण अंकगणितका आधारमा नेपालको बलियो स्वर
सत्ता गठबन्धनमा माओवादी अध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल र एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली साझेदार दल एकीकृत समाजवादी अध्यक्ष माधवकुमार नेपाललाई बिच्क्याउने अवस्थामा छैनन् । समाजवादीलाई ‘अवमूल्यन’ गरे दाहाल सरकार नै अप्ठ्यारोमा पर्ने जोखिम उच्च छ । यही परिस्थिति बुझेका नेपालको बोली भने ओली र दाहालसामु चर्को हुने गरेको छ ।
काठमाडौँ — सत्ता गठबन्धनमा माओवादी अध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल र एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली साझेदार दल एकीकृत समाजवादी अध्यक्ष माधवकुमार नेपाललाई बिच्क्याउने अवस्थामा छैनन् । समाजवादीलाई ‘अवमूल्यन’ गरे दाहाल सरकार नै अप्ठ्यारोमा पर्ने जोखिम उच्च छ । यही परिस्थिति बुझेका नेपालको बोली भने ओली र दाहालसामु चर्को हुने गरेको छ ।गठबन्धन सरकार ढुक्कसँग अघि बढ्न १० सिटको समाजवादीको साथ निकै महत्त्वपूर्ण छ । त्यही बुझेरै अध्यक्ष नेपालले उपनिर्वाचनमा आफ्नो ‘बार्गेनिङ’ बढाएका छन् । उनले इलाम २ मा एमालेका सुहाङ नेम्वाङलाई समर्थन गर्दाको अवस्थामा गठबन्धनका अन्य दलले पनि बझाङ प्रदेशसभा १ (१) मा आफ्ना उम्मेदवारलाई समर्थन गर्नुपर्ने अडान लिएका छन् । एमाले उपाध्यक्ष एवं इलाम–२ का प्रतिनिधिसभा सदस्य सुवासचन्द्र नेम्वाङको भदौमा र बझाङ–१ (१) का प्रदेशसभा सदस्य पृथ्वीबहादुर सिंहको गत वैशाखमा निधन भएपछि साविक क्षेत्रमा वैशाख १५ मा उपनिर्वाचन हुन लागेको छ ।समाजवादीले राष्ट्रिय सभा उपाध्यक्षमा पनि आफ्नो दाबी पेस गरेको छ । हाल माओवादी कोटाबाट राष्ट्रिय सभा अध्यक्ष नारायण दाहाल र उपाध्यक्षमा उर्मिला अर्याल छन् । गठबन्धनमा भएको सहमतिअनुसार अर्यालले राजीनामा दिने फागुन २१ मा समझदारी भएको थियो । त्यही दिन समाजवादीले उपाध्यक्ष दाबी गरेपछि ‘निर्वाचनका बेला टुंगो लगाउने’ भन्दै उक्त बुँदा हटाइएको थियो । समाजवादीको माग यतिमा मात्र सीमित छैन । संघीय सरकारमा आलोपालो प्रधानमन्त्री, मधेश र वाग्मतीमा पनि आलोपालो सरकारको नेतृत्वका साथै उच्च तहका राजनीतिक नियुक्तिमा आफ्नो पनि कोटा हुनुपर्ने दाबी छ ।नयाँ समीकरण बनाउँदा सुइँको नपाएर आक्रोशित नेपालको रिस त्यतिबेला मत्थर भयो, जतिबेला (फागुन २३) मा सम्मानजनक भूमिका दिन ओली र दाहाल सकारात्मक भए । नयाँ समीकरण ०८४ सालसम्म टिकाउने सर्तमा ओली र दाहालले नेपाललाई पनि प्रधानमन्त्री बनाउन सकिने उधारो आश्वासन दिएका छन् । संघीय मामिला र सहरी विकास मन्त्रालय लिएर सरकारमा सहभागी भए पनि समाजवादीका अध्यक्ष नेपाल सन्तुष्ट भने छैनन् । ‘माधव नेपालजीलाई अरू सबै छाडेर भए पनि प्रधानमन्त्री हुने धोको छ,’ नयाँ गठबन्धन निर्माणमा संलग्न एक माओवादी नेताले भने, ‘उहाँलाई त्यो आश्वासन पनि छ । यो आस गरौं, भर नपरौं जस्तो हो ।’ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र जनता समाजवादी पार्टीले उपप्रधानसहित महत्त्वपूर्ण मन्त्रालय लिएर सरकारमा सहभागी भएकाले गठबन्धनका लागि यी टाउको दुखाइ छैनन् । तर, समाजवादीलाई भने टिकाइराख्न ओली र दाहाललाई चुनौतीसँगैको बाध्यता छ । त्यसका लागि पनि नेपालका कतिपय माग सम्बोधन गर्नैपर्ने अवस्था छ । सभापति रवि लामिछानेको नेतृत्वमा रास्वपा उपप्रधान तथा गृहमन्त्रीसहित श्रम तथा रोजगार, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि र युवा मन्त्रालय लिएर सरकारमा छ भने जसपा पनि उपप्रधान तथा स्वास्थ्य, वन तथा वातावरण मन्त्रालयसहित अध्यक्ष उपेन्द्र यादवको नेतृत्वमा सरकारमा छ ।सरकार टिकाउने निर्णायक भूमिकामा रहेका नेपालले ‘अब उधारो सहमति’ नमान्ने चेतावनी दिँदै अन्तिम समयमा सरकारमा सहभागी भएका थिए । समाजवादी सरकारमा सहभागी भएपछि दाहाल सरकारले ढुक्कसँग विश्वासको मत पुर्‍यायो । अघिल्लो गठबन्धनमै प्रधानमन्त्री बन्ने सपना तुहिएपछि नेपाल अब भने दाहालपछि प्रधानमन्त्री हुनुपर्ने अडानमा छन् । तर, ओली र दाहालले भने गठबन्धन बलियो बनाएमा सरकारको नेतृत्व आलोपालो गर्न कुनै विवाद नभएको बताउँदै आएका छन् । राष्ट्रिय दल बन्न नसके पनि समाजवादी गठबन्धन सरकारलाई भने दबाब दिन सक्ने सहुलियतमा छ । समाजवादी रहेको अवस्थामा मात्र गठबन्धनको सरकार हुने अवस्था छ । एमाले उपाध्यक्ष युवराज ज्ञवालीले गठबन्धन बलियो बनाउन आफ्नो भूमिका आवश्यक भएकाले पनि समाजवादी सरकारमाथि दबाब दिने अवस्थामा भएको टिप्पणी गर्छन् । ‘सरकार ढुक्कसँग चलाउन समाजवादी नभई हुँदैन,’ उनले भने, ‘त्यसकारण माधवजीले सरकारलाई बलियो दबाब दिने अवस्थामा हुनुहुन्छ ।’ एमाले विभाजनपछि दुई ध्रुवमा फर्किएका ओली र नेपाल एउटै गठबन्धनमा अटाउनुको कारण राजनीतिक स्वार्थ नै रहेको देखिन्छ । समाजवादीका उपाध्यक्ष बेदुराम भुसालले विगतका भद्र सहमति कार्यान्वयन नभएकाले अब व्यवहारमै लागू हुनुपर्ने बताउँछन् । नयाँ समीकरण बन्ने बेला भद्र सहमति धेरै भएको उल्लेख गर्दै तिनको कार्यान्वयन हुनेमा अहिले नै भन्न सक्ने अवस्था नभएको उनले बताए ।‘हाम्रो दल सरकारमा नगएको भए गठबन्धनको अवस्था के हुन्थ्यो ?’ भुसालले भने, ‘भद्र सहमति गर्नेहरूले यो बुझ्न जरुरी छ ।’ उनले विगतजस्तो सहमतिलाई बेवास्ता गरिए जटिल अवस्था आउन सक्ने चेतावनी दिन्छन् । माओवादी उपाध्यक्ष अग्निप्रसाद सापकोटाले भने विचार नजिक भएका दलहरू सहकार्य गर्न तयार भएकाले नयाँ समीकरण बनेको बताए । ‘हाल प्रधानमन्त्री प्रचण्डको नेतृत्व सरकारलाई सफल बनाउने समझदारी भएको छ । राजनीतिक परिस्थितिअनुसार अरू छलफल र समझादारी हुँदै जान्छन्,’ उनले भने ।अबको कम्तीमा एक वर्षसम्म दाहाल सरकार सफल बनाउने र त्यसपछि मात्र नेतृत्व आलोपालो गर्ने ओली, दाहाल र नेपालबीच अलिखित समझदारी छ । ओली र दाहाल नागरिक उन्मुक्ति, लोसपालाई पनि सरकारमा ल्याउने पक्षमा छन् । प्रतिनिधिसभामा ५ सिट भएको उन्मुक्ति र ४ सिट भएको लोसपालाई सरकारमा ल्याउन सके नेपालको दबाब पनि कम हुने ओली दाहालको बुझाइ छ । उन्मुक्तिलाई सुदूरपश्चिम प्रदेशको मुख्यमन्त्री र संघ सरकारमा एक मन्त्रालय तथा लोसपालाई एक मन्त्री दिन दुई नेता तयार छन् ।कांग्रेससहितको गठबन्धन भत्किएकै दिन गत फागुन २१ मा समाजवादी अध्यक्ष नेपाललाई फकाउन दाहाल र ओली उनकै निवासमा पुगेका थिए । एमाले विभाजन भएको अढाई वर्षपछि ओली नामै लिन नचाहने नेपालको निवास पुगेर फागुन २२ मा सहकार्यका लागि प्रस्ताव गरे । यसरी नेपाललाई फकाउनु ओली र दाहालका लागि बाध्यात्मक अवस्था हो । कांग्रेससहितको गठबन्धन भत्किएपछि आफूले धोका पाएको महसुस गरेका नेपालले ओली र दाहालसामु कडै सर्त राखेर सरकारमा सहभागी भएको स्रोतको भनाइ छ । ओली र दाहालबीच सरकारको नेतृत्व आलोपालो गर्ने सहमति भए पनि उक्त सहमति सार्वजनिक भएको छैन । ओली एमाले पहिलो पार्टी बनाउने मिसन ०८४ का लागि नयाँ समीकरण बनाएको भन्दै सरकारको नेतृत्व लिनेबारे चासो नभएको दाबी बताउँदै आएका छन् । यद्यपि ओली र दाहालबीच नयाँ समीकरण बनेदेखि आधा–आधा कार्यकाल सरकारको नेतृत्व गर्ने अलिखित समझदारी भएको निकट नेताहरूको भनाइ छ ।