डाक्टरी पढाइ: खर्चालु पनि समय लिन्छ उस्तै 
समाजमा मेडिकल पेसाप्रतिको आकर्षण धेरै पहिलादेखि नै रहँदै आएको छ । युवाको रोजाइमा यो सबैभन्दा शीर्ष स्थानमै पर्छ । तर डाक्टरी पढाइ चानेचुने भने छैन ।
समाजमा मेडिकल पेसाप्रतिको आकर्षण धेरै पहिलादेखि नै रहँदै आएको छ । युवाको रोजाइमा यो सबैभन्दा शीर्ष स्थानमै पर्छ । तर डाक्टरी पढाइ चानेचुने भने छैन । एउटा सामान्य विशेषज्ञ (स्नातकोत्तर) बन्न कम्तीमा पनि निरन्तर १० वर्षसम्म पढ्नुपर्छ । अझ थप विज्ञता हासिल गर्न १३ वर्षसम्म पढेमात्र सम्भव छ । यो उत्तिकै खर्चिलो पनि छ । छात्रवृत्तिअन्तर्गत भएन भने विशेषज्ञसम्मको पढाइमै एक करोडभन्दा बढी शुल्क तिर्नुपर्ने अवस्थासमेत छ । अर्थात् आला झुन्ड्याउन पाउनु सामान्य कुरा होइनचिकित्सक बन्ने चाहना भए १० कक्षादेखि नै पढाइको विषयमा गम्भीर हुनुपर्छ । विज्ञान, विशेष गरी बायोलोजी विषयमा मनदेखि नै अभिरुचि हुनुपर्छ । राम्रो दाम, नाम र प्रभावका लागि मात्र यसको अध्ययन गर्न खोज्नुहुन्न । ‘आमा, बुबा, आफन्त, छरछिमेकीले भन्दैमा डाक्टर बन्नेतर्फ नलागी आफ्नो मनले के भन्छ त्यो सुन्नुस्,’ राष्ट्रिय चिकित्साशास्त्र अध्ययन केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक प्रा.डा.जगदीशप्रसाद अग्रवाल भन्छन्, ‘यदि तपाईंमा सामाजिक दायित्व, दयाको भावना, दीनदु:खीको सेवासँगै यसलाई पवित्र पेसाको रूपमा गर्न सक्ने आँट छ भने अँगाल्नुस् ।’लहैलहैमा, अभिभावकसँग पैसा भएकै नाताले डाक्टरी अध्ययन गर्न खोज्नेको अवस्था हिन्दी फिल्म ‘थ्री इडियटस’ भन्दा पृथक नहुनेसमेत डा.अग्रवाल औंल्याउँछन् । हाल मुलुकमा लहैलहैमा, अभिभावकसँग पैसा भएकै कारण वा पैतृक सम्पत्ति बेचेर निजी कलेजमा अत्यन्त उच्च शुल्क तिरेर डाक्टरी पढेर आए पनि उच्च प्रतिस्पर्धामा टिक्न नसकेर अन्य पेसा अपनाउन थालेको समेत प्रशस्त उदाहरण देखिन थालेका छन् । डाक्टरी पढ्ने विद्यार्थी अत्यन्त बुद्घिमान्, मिहिनेती सँगै यो विषयमा थप चाख राख्ने र सदैव अध्ययन गर्ने स्वभावको हुनुपर्छ । यो अति संवेदनशील र अति कुशल (स्किल्ड) क्षेत्र भएकाले डाक्टरको कुनै पनि कमी कमजोरी बिरामीको लागि घातक मात्र नभई ज्यानै लिनेसमेत हुन सक्ने डा.अग्रवालको धारणा छ । विश्वमा चिकित्साका धेरै पद्घति लोकप्रिय छन् । तीमध्ये एलोपेथिक मेडिसिन सबैभन्दा बढी लोकप्रिय छ । यो आधुनिक चिकित्सा प्रणाली हो । यो चिकित्साको सबैभन्दा बढी वैज्ञानिक विधि हो जसमा विभिन्न उपकरणको सहयोगले बिरामीको परीक्षण गरेर कुनै निक्र्यौलमा पुग्ने गरिन्छ र उपचार सुरु गरिन्छ । आवश्यक भए आधुनिक उपकरणले शल्यक्रियासमेत गरिन्छ । यो विधिले दुई प्रकारका चिकित्सक निर्माण हुन्छन् । एउटा रोगबारे विभिन्न औषधि दिएर परामर्श दिने फिजिसियन र अर्को शल्यक्रियाको माध्यमले निको गर्ने सर्जन । डा.अग्रवालका अनुसार दक्षिण पूर्व एसियाको अन्य मुलुकको दाँजोमा नेपालको चिकित्सा शिक्षाको अवस्था राम्रो छ तर अझै पनि सुधारको धेरै आवश्यकता छ । मुलुकमा डाक्टर बन्न राष्ट्रिय स्तरमा हुने प्रवेश परीक्षामा उत्कृष्ट नम्बरका साथ पास गरेर छात्रवृत्तिमा पढ्न नाम निकाल्नुपर्छ । यो प्रवेश परीक्षामा बस्न योग्य हुन प्लस टुमा फिजिक्स, केमेस्ट्री र बायोलोजी गरी हरेक विषयमा छुट्टा–छुट्टै ५० प्रतिशत अंक ल्याउनुपर्छ भने समग्रमा समेत ५० प्रतिशत अंक हुनैपर्छ । यसैले प्लस टुको पढाइमा विशेष ध्यान दिए मात्र डाक्टर बन्ने लक्ष्य प्राप्तिमा सहजता हुन्छ । प्लस टु सकाएपछि फिजिक्स, केमेस्ट्री र बायोलजीको एक सय पूर्णाङ्कको प्रवेश परीक्षा हुन्छ । यो परीक्षा उत्तीर्ण गर्न न्यूनतम ५० प्रतिशत अंक ल्याउनुपर्छ । अझ प्रा.डा.गोविन्द केसी यो क्षेत्रमा मेधावीहरूले मात्र प्रवेश पाऊन् र गुणस्तर बढोस् भनेर प्रवेश परीक्षामा न्यूनतम ६० प्रतिशत ल्याए मात्र उत्तीर्ण हुनुपर्ने प्रावधान राख्न सरकारसँग माग गर्दै आएका छन् । यसअनुसार स्वदेशमा डाक्टरी पढ्नेहरूका लागि मात्र नभई विदेशमा पढ्न जानेहरूले पनि मुलुकमा भएको प्रवेश परीक्षा पास गर्नुपर्छ । धेरैजसो बायोलोजीका विद्यार्थीहरू आफ्नो प्रिय विषय बायोलोजीमै बढी ध्यान दिन्छन् । केमेस्ट्री र फिजिक्सलाई खासै मतलब गर्दैनन् । यसमा मात्र पास भइदिए पुग्ने उनीहरूको सोचाइ हुन्छ । यसैले गर्दा उनीहरू एमबीबीएस/बीडीएसको प्रवेश परीक्षामा राम्रो स्थान पाउन सक्दैनन् । प्रवेश परीक्षामा राम्रो स्थान प्राप्त गर्न, अझ छात्रवृत्तिमा पढ्न फिजिक्स र केमेस्ट्रीसमेत राम्ररी पढ्नुपर्छ । यही दुई विषयले छात्रवृत्ति दिलाउन निर्णायक भूमिका खेल्ने गर्छ किनभने बायोलोजी पढ्ने अधिकांश आफ्नो विषयमा पोख्त नै हुन्छन् । कतिपय विद्यार्थी प्लस टुपछि प्रवेश परीक्षामा नाम निकाल्न कोचिङसमेत गर्छन् । कोचिङ गर्दा एउटै उद्देश्यका थुप्रै साथी भेट हुन्छन् । कसरी सफल हुने, कसरी तयारी गर्ने लगायत जानकारी विज्ञबाट पाइन्छ । तर कोचिङ गर्नु नै प्रवेश परीक्षामा राम्रो स्थान ल्याउने ग्यारेन्टी भने होइन । ‘कोचिङ नगरी घरमै दत्तचित भएर वर्षभर नियमित रूपले पढेकाहरू सहजै छात्रवृत्ति पाएका प्रशस्त उदाहरण हामीसँग छन्,’ प्रा.डा. अग्रवाल भन्छन् । उनका अनुसार हाल कोचिङको फेसन चलेको भए पनि प्लस टुमा नियमित रूपले दुई वर्ष विषयवस्तुको आधारभूत ज्ञान पाउने गरी अध्ययन गर्नेहरूले सहजै प्रवेश परीक्षामा राम्रो स्थान प्राप्त गरिरहेका छन् । तर यसका लागि परीक्षाको समयमा मात्र पढ्ने, पास हुन केही खास प्रश्नोत्तर रट्ने आदि नगरी सम्पूर्ण कोर्सलाई मनले नै पढेर सकाउनुपर्छ । अर्थात् विज्ञान विषयको आधारभूत ज्ञानमा राम्रो पकड हुनुपर्छ । आधारभूत ज्ञानको कमी भएकाहरूले पछि जतिसुकै मिहिनेत गरे पनि प्रवेश परीक्षामा उच्चतम स्थान ल्याउन धेरै असहज भएका अनुभवसमेत छन् । मुलुकभरका मेडिकल कलेजअन्तर्गत करिब तीन सय जति सिट पूर्ण छात्रवृत्ति र एक हजार सात सय जति शुल्क तिरेर पढनेहरूका लागि छ । दन्तचिकित्सामा स्नातक अर्थात् ब्याचलर अफ डेन्टल सर्जरी (बीडीएस) को कोर्स गर्न चार वर्ष लाग्छ । बीडीएसका लागि बर्सेनि करिब तीन सय सिट छ । यस्तै एमबीबीएस अर्थात् ‘ब्याचलर अफ मेडिसिन एन्ड ब्याचलर अफ सर्जरी’, पढ्न साढे चार वर्ष लाग्छ । एमबीबीएस सकेर कलेजमा एक वर्ष ‘इन्टर्नसिप’ गर्नुपर्छ । यसरी सामान्य रूपमा हेर्दा चिकित्साशास्त्रमा स्नातक हुन साढे पाँच वर्ष लाग्छ । एमबीबीएसपछि आफ्नो रुचि, योग्यताअनुसार स्नातकोत्तर कोर्स डाक्टर अफ मेडिसिन (एमडी), मास्टर अफ सर्जरी (एमएस) को अध्ययन गर्न सकिन्छ । स्नातकोत्तर गर्न ३ वर्ष लाग्छ । यसपछि समेत सुपर स्पेसियालिटीको कोर्स डाक्टरेट अफ मेडिसिन (डीएम), मास्टर अफ चिरियोलजी (एमसीएच) गर्न ३ वर्ष लाग्छ ।