एक्स्ट्राटेक ओभल क्रिकेट रंगशाला : आवश्यकता र चाहनाले जन्माएको सपना
शारजहाँ क्रिकेट मैदान भन्नेबित्तिकै जोडिएर आउने नाम हो, अब्दुल रहमान बुखातिर । शेख परिवारमा जन्मिएका उनी अलिक फरक थिए । उनले पाकिस्तानबाट माटो लगेर आफ्नो स्वामित्वमा शारजहाँ क्रिकेट रंगशाला बनाए । एउटा व्यक्तिले बनाएको प्राइभेट क्रिकेट रंगशालाले सबैभन्दा बढी एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल आयोजना गरिसकेको छ ।
तिलोत्तमा — शारजहाँ क्रिकेट मैदान भन्नेबित्तिकै जोडिएर आउने नाम हो, अब्दुल रहमान बुखातिर । शेख परिवारमा जन्मिएका उनी अलिक फरक थिए । उनले पाकिस्तानबाट माटो लगेर आफ्नो स्वामित्वमा शारजहाँ क्रिकेट रंगशाला बनाए । एउटा व्यक्तिले बनाएको प्राइभेट क्रिकेट रंगशालाले सबैभन्दा बढी एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल आयोजना गरिसकेको छ ।सन् १९८२ मा निर्माण भएको शारजहाँमा २ सय ४६ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल आयोजना भइसकेको छ । अन्य कुनै मैदान भने २ सय खेल आयोजनाको छेउछाउ पुग्न सकेका छैनन् । दुई वर्षअघि त यही मैदानमा ट्वान्टी–२० विश्वकप खेल नै आयोजना भयो । भारत–पाकिस्तानबीचको क्रिकेटको रन्को पनि धेरै हदसम्म शारजहाँले तताएको थियो । भारत र पाकिस्तानबीचको खेल भन्ने बित्तिकै धेरैले पाकिस्तानी जावेद मियादादले अन्तिम बलमा चेतन शर्मालाई छक्का प्रहार गरेर विजयी रन बटुलेको सम्झन्छन् । दशकअघि गुल्मीका विनोद कुँवर हजारौं सपना लिएर अस्ट्रेलिया उडेका थिए । उनका धेरै ठूलो सपना भने थिएन । आफू पढ्ने र अलि अलि कमाइएछ भने पुर्ख्यौली थलो गुल्मीबाट तराई झरेर परिवारका लागि भए पनि एउटा कुटी खडा गरुँला । उनका यस्तै उद्देश्यमात्र थिए । तर, प्रवासको जीवन सोचेजस्तो कहाँ हुनु । अस्ट्रेलिया पुगेपछि उनले महिनौंसम्म ट्रेन स्टेसनमै रात बिताए । इमान्दारिता र मिहिनेत भने छाडेनन् । विस्तारै उनको कमाइले एउटा कोठाको भाडा उठ्न लाग्यो । अनि घरखर्च नेपाल पठाउन थाले । त्यसैबीच एकदिन आईटी कम्पनी हुटहुटी चल्यो, खोले पनि । त्यही कम्पनीको निरन्तरताले फेरि उनमा आफ्नै देशमा केही गर्ने लहड चल्यो । तस्बिरहरू : हेमन्त श्रेष्ठ/कान्तिपुरदेशलाई चिनाइरहेको क्रिकेटका लागि एउटा रंगशाला बनाउनुपर्छ भन्ने दिमागमा खेलेपछि उनमा एक्कासि बुखातिरको भूत सवार भयो । मरुभूमिमा शारजहाँ क्रिकेट रंगशाला बन्न सक्छ भने रूपन्देहीको उर्जाशील भूमिमा किन क्रिकेट रंगशाला बन्दैन भन्ने जिज्ञासाले घेरिएका उनै विनोद कुँवर, उनको परिवार र कम्पनी एक्स्ट्राटेकले तिलोत्तमास्थित दरखसवामा अहिले क्रिकेट रंगशाला बनाउने सपनाले सुरुआती रूप लिएको छ । तिलोत्तमा नगरपालिकाका मेयर रामकृष्ण खाँड, उपमेयर जगेश्वरदेव चौधरी, सिद्धार्थ नगरपालिकाकी उपमेयर उमा अधिकारी, प्रदेश खेलकुद विकास बोर्ड लुम्बिनीका सदस्यसचिव जयप्रकाश भट्टराई, नेपाल ओलम्पिक कमिटीका सदस्य एवं एन्फाका उपाध्यक्ष दीर्घबहादुर केसी, नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) का सदस्य प्रशान्तविक्रम मल्ल, रूपन्देही जिल्ला क्रिकेट संघका हरिबहादुर थापा, पूर्वराष्ट्रिय खेलाडी शक्ति गौचनलगायतले निर्माणाधीन क्रिकेट रंगशालाको शिलान्यास गरेका थिए । तिलोत्तमा नगरपालिका वडा १७ स्थित पूर्वदरखसवामा यो मैदान छ । झन्डै दुई वर्षअघि जग्गा खरिद प्रक्रिया सुरु गरिएको थियो । पौने ४ विघा १३ कठ्ठा जग्गा किनेर मैदान निर्माण सुरु गरिएको छ । थप जग्गा खरिदको प्रक्रियामा एक्स्ट्राटेक जनाउँछ । गत दुई साता झन्डै ८ सय ट्रक माटो हालेर जग्गा सम्याउने कार्य सम्पन्न गरेपछि शिलान्यासबाट निर्माण प्रक्रिया अगाडि बढाइएको थियो । कस्तो बन्ने छ रंगशाला ?एउटा अर्को कोणबाट हेर्दा यो नेपालको पहिलो निजी क्रिकेट रंगशाला हुनेछ । एक्स्ट्राटेक ओभल प्रालि, यसका निर्देशक विनोद र चिफ अप्रेटिङ अफिसर सुदीक्षा गौतमसँग नवनिर्मित क्रिकेट रंगशालाको स्वामित्व रहनेछ । पहिलो वर्ष ५ हजार दर्शक क्षमताको रंगशाला बनाइने छ । प्रत्येक वर्ष ५ हजार दर्शक क्षमता थप्दै ४ वर्षभित्र २५ हजार दर्शक क्षमताको क्रिकेट रंगशाला बनाइने छ । एक्स्ट्राटेक ओभल क्रिकेट मैदानलाई रंगशालाको स्वरुपमा निर्माण सम्पन्न गर्दा ४० करोड रुपैंया लाग्ने अनुमान गरिएको छ । एक्स्ट्राटेकले पूर्वराष्ट्रिय खेलाडी शक्ति गौचनलाई ब्रान्ड एम्बासडर बनाएको छ । यो क्रिकेट रंगशाला होस्टलसहित एकेडेमी र ट्रेनिङ सेन्टर हुनेछ । शक्तिलाई यसको जिम्मेवारी दिइएको छ । रंगशाला कम्पाउन्डमा चार तलाको भवन बनाई १ सय जनालाई एकेडेमीमा राखेर प्रशिक्षण दिइने योजना एक्स्ट्राटेकको छ । यूएईमा लामो समय बसेर अबुधाबीको शेख जायेद अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालामा मैदानको कार्य गर्दै आएका माधव पाठकलाई एक्स्ट्राटेक ओभल क्रिकेट मैदान व्यवस्थापन र क्युरेटरको भूमिकामा दिइएको छ ।मैदान अभावको पीडारूपन्देही नेपाली क्रिकेटको ‘मक्का’ जस्तै हो । राजु खड्कादेखि कुशल मल्ल यही क्षेत्रका हुन् । शक्तिसहित वसन्त रेग्मी, राहुल बिक, सागर पुन एक समय नेपाली टोलीका चार स्पिनर रूपन्देहीबाटै थिए । यसबाहेक वसन्त शाही, सञ्जय गुरुङ, जगत टमाटा, सञ्जिव जोशी, दुर्गा सेन, वासुदेव थापादेखि अमृत भट्टराई, अन्तिम थापा, सागर खड्का, लालबहादुर अधिकारी, कृष्ण कार्की, सुशन भारी, आकाश गुप्ता, सौरभ खनाल, देव खनालजस्ता खेलाडी उब्जाएका कारण नेपाली क्रिकेटमा रूपन्देही प्रायः शक्तिकेन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ । महिला क्रिकेटमा पनि पहिलो ब्याचकी नीतु थापादेखि वर्तमान उपकप्तान इन्दु वर्मालाई रूपन्देहीले जन्माएको हो । रूपन्देहीमा वेस्टर्न क्रिकेट एकेडेमी, त्तिलोत्तमा क्रिकेट एकेडेमी, स्टार क्रिकेट एकेडेमीसहित झन्डै दर्जन क्रिकेट एकेडेमी छन् । क्रिकेट संघमा दर्ता क्लब नै २४ वटा छन् । तर, स्तरीय मैदान रूपन्देहीको सधैं समस्या रहँदै आएको छ । सिद्धार्थ रंगशाला, नरेनापुर क्रिकेट मैदान बुटवल, देवदह क्रिकेट मैदान, गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय रंगशालाले रूपन्देहीको क्रिकेट थेगिँदै आएको छ । ‘यत्ति धेरै क्रिकेट मैदान अरू जिल्लामा छैनन् । तर, यी मैदानहरू धेरै व्यवस्थित छैनन् । हामीसँग जति एकेडेमी र क्लब छन् त्यसका लागि यी क्रिकेट मैदान अपुग छ,’ रूपन्देही जिल्ला क्रिकेट संघका पूर्वउपाध्यक्ष एवं क्यानका केन्द्रीय सदस्य प्रशान्तविक्रम मल्लले भने । पाँच वर्षअघि तत्कालीन क्षेत्रीय संरचनामा मध्यपश्चिमले आठौं राष्ट्रिय खेलकुदका आयोजना गरेको थियो । त्यसमा पुरुषतर्फको क्रिकेट रूपन्देही र कोहलपुरमा भएका थिए । रूपन्देहीमा एकमात्र मैदान रहेकाले एउटा समूहको खेल भएको थियो भने अर्को समूहको खेलसहित सेमिफाइनल र फाइनल कोहलपुरमा गरिएको थियो । ५ वर्षअघिको त्यो घटनाले शिलान्यासमा सिद्धार्थ नगरपालिकाकी उपमेयमर उमा अधिकारीलाई घोचिरहेको थियो । ‘मैदान अभावका कारण रूपन्देही एउटा राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजना गर्नसक्ने स्थितिमा पनि छैन । राष्ट्रिय खेलकुदमा पनि एउटा समूहको खेलमात्र आयोजना गर्न सकिएको थियो,’ रूपन्देही जिल्ला क्रिकेट संघका सदस्य रहेकी तथा महिला क्रिकेटमा अग्रसरता देखाउँदै आएकी उनले भनिन्, ‘एक्स्ट्राटेकले यो मैदानको निर्माण कार्य सम्पन्न गर्‍यो भने राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजना गर्न रूपन्देहीबाहिर जानुपर्ने बाध्यता अन्त्य हुने आस लिएको छु ।’सिद्धार्थकी उपमेयरको भनाइमा लय मिलाउँदै तिलोत्तमाकी उपमेयर जगेश्वरदेवले मैदान निर्माण भएपछि यही मैदानमा महिला उपमेयर कप हुने घोषणा गरिन् । उनले भनिन्, ‘सबैजना सरकारले गरिदियोस् भनेर मुख ताकेर बसेका हुन्छन्, क्रिकेट रंगशाला बनाउने यो प्रयास एउटा उदाहरणको रूपमा आएको छ ।’ मेयर रामकृष्ण खाँणले पनि यस रंगशाला तिलोत्तमाको गहनाको रूपमा रहने र नगरपालिकाले पूर्ण सहयोग गर्ने बताए । तिलोत्तमाको मणिग्रामबाट झन्डै ८ किलोमिटर भित्र लागेपछि निर्माण हुँदै गरेको यो मैदान आउँछ । क्यानका मल्ल पनि मैदानलाई क्यानको साथ रहने ढाडस दिन्छन् । ५ वर्षअघि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटबाट संन्यास लिएका नेपाली क्रिकेटका सफल खेलाडी शक्ति पनि नेपालकै एउटा राम्रो मैदानमा खेल्ने सपना पूरा हुन लागेको सुनाउँछन् । आईटीदेखि रंगशालासम्मएक्स्ट्राटेक अस्ट्रेलियाको सिड्नीमा अवस्थित आइटी ट्रेनिङ इन्स्टिच्युट हो । सिड्नीमा यसको कार्यालयमा १५ कर्मचारी रहेका छन् । यसको क्यानबेरा, ब्रिसवेन, मेलवर्नमा फ्रेन्चाइज रहेको छ । काठमाडौंको सुविधानगरमा यसको नेपाल शाखा छ । यही कम्पनीको आडमा विनोद र सुदीक्षा दम्पती निजी क्षेत्रको क्रिकेट रंगशालाको महत्त्वाकांक्षी योजनामा उभिएका छन् । ‘यो ५ वर्षअघिकै योजना हो । नेपालमा क्रिकेट निकै लोकप्रिय छ । हामीले पनि नेपाली क्रिकेटलाई फ्लो गरिरहेका छौं, एउटा क्रिकेट रंगशालाको आवश्यकता देखेर यसमा लागेका छौं,’ सुदीक्षाले भनिन्, ‘खुसी भनेको पैसामा मात्र सीमित हुँदैन । पैसा नम्बर मात्र हो । पैसाभन्दा फेम ठूलो हो, त्यो खुसी पैसाले भन्दा फेमले दिन्छ । आफूले मन पराएको क्षेत्रमा लगानी गर्दा नाफाघाटा हेरिँदैन ।’उनी तीन वर्षमा खेल्न योग्य मैदान बनाएपछि थप प्यारापिट निर्माणको कार्य अगाडि बढाउने बताउँछिन् । एक्स्ट्राटेक मैदानमा फ्लडलाइट जडान पनि यहीक्रममा सुरु गर्ने योजना उनीहरूले बनाएका छन् । कुनै राष्ट्रिय प्रतियोगिता होस् वा नेपालले आयोजना गर्ने कुनै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता एक्स्ट्राटेक ओभलमा आयोजना भइरहेको सुदीक्षाको दिमागमा खेलिरहेको छ । धेरैले सपना देखेको तर पूरा गर्न नसकेको योजना लिएर आफूहरू अगाडि आएको ३६ वर्षे विनोद बताउँछन् । उनले भने ‘सरकारलाई चुनौती दिन नभई सहयोग गर्न आएका छौं ।’ सिड्नीको नेपाली समुदायमा एक्स्ट्राटेकको आफ्नै क्लब छ । यही क्रममा उनलाई आफ्नै देशमा क्रिकेटमा केही गर्न मन लाग्यो र क्रिकेट रंगशाला निर्माण उनको सपना बन्यो । चार वर्षअघिसम्म आफू अन्य नेपाली विद्यार्थीसरह रहे पनि कोभिड–१९ पछि आफ्नो आईटी कम्पनी उकालो लागेपछि आर्थिक हिसाबमा केही सवल बनेको उनी बताउँछन् । नेपालले घरेलु मैदानमा सन् २०१० मा विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन ५ को उपाधि जितेपछि पारस खड्का र ज्ञानेन्द्र मल्लको पोस्टर बोकेर काठमाडौंमा जुलुसमा हिँडेका विनोदले पछिल्लो समय नेपाली क्रिकेटलाई सहयोग गर्दै आएका थिए । गत वर्ष राष्ट्रिय टोलीमा परे पनि आफूसँग स्तरीय ब्याट नभएको अर्जुन साउदले मिडियामा बताएपछि त्यसको आर्थिक जोहो होस् वा शक्ति गौचनले गर्दै आएको खडकप्रसाद स्मृति कपमा विनोदले सघाउँदै आएका छन् । गत वर्ष नेपालले विश्वकप लिग २ अमेरिका गएर खेल्दा टेक्सासको ह्युस्टनमा अमेरिका र ओमानविरुद्धको खेल निजी क्रिकेट मैदानमा भएको समाचारले पनि विनोदलाई निजी क्षेत्रको क्रिकेट रंगशालाको महत्व बुझाइरहेको थियो । तर, उनी निजी शब्द टाढा राख्दै यो नेपाली क्रिकेटकै रंगशाला भएको जनाउँछन् । उनी भन्छन्, ‘एक्स्ट्राटेक ओभल क्रिकेट मैदान देशको आवश्यकता अनि खेलप्रेमी नेपालीको चाहनाले जन्माएको सपना हो ।’