लकडाउनमा कुन पुस्तक पढ्ने : आजको सिफारिस शिवानीसिंह थारुको
लकडाउनको छेठौं दिन, पक्कै तपाईं सातौं दिनको कल्पना गर्दै हुनुहुन्छ । तर, कोरोना भाइरसको संक्रमण संख्या बढेसँगै धेरैले लकडाउन समय पनि बढ्ने आँकलन गरिसकेका छन् । यो फुर्सदिलो समय कस्ता पुस्तकले तपाईंलाई व्यस्त गराउला त, कुन पुस्तक उपयुक्त होलान् ?  
काठमाडौँ — लकडाउनको छेठौं दिन, पक्कै तपाईं सातौं दिनको कल्पना गर्दै हुनुहुन्छ । तर, कोरोना भाइरसको संक्रमण संख्या बढेसँगै धेरैले लकडाउन समय पनि बढ्ने आँकलन गरिसकेका छन् । यो फुर्सदिलो समय कस्ता पुस्तकले तपाईंलाई व्यस्त गराउला त, कुन पुस्तक उपयुक्त होलान् ?  यो श्रृंखलामा हामीले अहिलेको समयका चर्चित लेखकहरुले कस्ता पुस्तक पढ्न सिफारिस गर्छन्, त्यो प्रस्तुत गर्नेछौं । प्रत्येक दिन फरक लेखकले आफूलाई मनपरेका कम्तीमा ५ पुस्तक सिफारिस गर्नेछन्। यो श्रृंखलाका तेस्रो सिफारिसकर्ता लेखक हुन्- शिवानीसिंह थारू । लकडाउनको समय एउटा पुस्तकले मात्र समय कटाउन गाह्रो हुने उनी बताउँछिन् । दैनिक तीन/चारवटा पुस्तक पढ्न भ्याइनभ्याइ छ शिवानीलाई । हरेक दिन तीन/चारवटा पुस्तक पढ्दा सजिलै समय कट्ने उनको अनुभवले बताउँछ । ‘तर, एकदिनमा तीन चारवटा पुस्तक पढ्यो भने त दिन बिताउन गाह्रो हुँदैन । मलाई त वाक्क लागेको छैन । अझै बढाइदियो भने हुन्छ भन्ने लागिरहेको छ,' ढुंगाअड्डास्थित घरमै समय बिताइरहेकी शिवानीले भनिन् । उनले सजिलै उपलब्ध हुनसक्ने किताबलाई प्राथमिकतामा राखेर सिफारिस गरेकी छन्: इस्तानबुलयो खासमा लेखक ओरहान पामुक, बाल्यकालमा कसरी हुर्के भन्नेबारे लेखिएको पुस्तक हो । उनी बाल्यकालमा हुर्केको सहर इस्तानबुल हो । उनको बाल्यकालको ७५ प्रतिशत र त्यो सहरको इतिहास, सहर कसरी परिवर्तन हुँदै आयो भनेर पुस्तकमा समेटिएको छ । इस्तानबुल ठ्याक्कै पूर्व सकिएर पश्चिम सुरु हुने ठाउँमा छ । दुईवटा समुद्रको बीच भागमा छ । इस्तानबुल सकिनासाथ युरोप सुरु हुन्छ । ‘नोस्टाल्जिक’ कुरालाई टर्किस भाषामा उनले पुस्तकमा राखेका छन् । त्यो उदासी पनि होइन अनि खुशी पनि होइन । यो दुइटाको बीचमा हो भन्छन् आफ्नो सहरलाई हेर्दाखेरीको दृष्टिकोणमा । अहिले मलाई यो दृष्टिकोणले एकदम छोइरहेको छ । किनकि अहिले हामी लकडाउनमा बसिरहेका छौं । हामीलाई कहिले सहर जाऔं भन्ने भइरहेको छ नि त । हामी सहरमा प्रदूषण छ, यो भयो भनेर भन्छौं तर हामी सहरबिना त बाँच्न सक्दैनौं रहेछ नि त ! अन्त्यमा हामीलाई चाहिने त सहर रहेछ । हामीलाई कति छटपटी छ, बिरामीजस्तो भइरहेका छौं । सहरको महत्व दिने दृष्टिकोण यो पुस्तकले दिन्छ । त्यसकारण यो पढ्दा हामीलाई सहरबाट टाढा भएर सहरलाई हेर्दाको गहिरो दृष्टिकोण दिन्छ कि ! ग्रेट एक्सपेक्टेसनचाल्स डिकन्सको 'ग्रेट एक्सपेक्टेसन' जहिले पढे पनि हुन्छ । सन् १८६१ मै प्रकाशित यस उपन्यासमा कथा भन्‍न‍े शैली र अहिले त धेरै भिन्न छ । त्यो जमानाको कथा, पात्र, परिवेश अनि भाषा तुरुन्तै पढ्न सक्छौं त ? सक्दैनौं नि । हामीसँग त्यो धैर्य नै छैन । तर, अहिले हामीसँग धैर्य पनि छ । अहिले हामीले आफैंले आफैंलाई बाँधेर राखिराखेका छौं । यस्तो बेला 'ग्रेट एक्सपेक्टेसन' पढ्न जुन धैर्य चाहिन्छ, अहिलेको २१ औं शताब्दीमा, सामाजिक सञ्जालबाट पर रहेर यो धैर्य यसमा लगायो भने काम लाग्छ । यसकारण यो पुस्तक अहिले नपढे कहिले पढ्ने ? पुस्तक एकदम राम्रो छ, लामो वाक्यहरु छन् । एउटा वाक्यलाई कम्तीमा तीनचोटी दोहोर्‍याएर पढ्यो भने मात्र थाहा हुन्छ । नबुझ्दासम्म त दिक्क लाग्छ तर जब बुझ्नुहुन्छ नि तपाईँको जिन्दगीलाई सय वर्षको लागि पुग्छ । यदि तपाईं सय वर्ष बाँच्नुहुन्छ भने त्यति गहिरो यसको अर्थ छ । जिन्दगीले आफूले चाहेको सबै कुरा पाउँदैन नि त । चाहे त्यो करोडपति होस् या गरिब । उदाहरणका लागि सलमान खान जतिसुकै ह्यान्डसम भए पनि उसले चाहेको केटी त पाएन नि त ! भन्नुको अर्थ हामीले चाहेको सबै कुरा पाउँदैनौं । चाहेको नपाउनु दु:खदायी हुन्छ तर त्यसलाई पनि राम्रो तरिकाले कसरी हेर्ने, त्यो यो पुस्तकले दिन्छ । विस्लावा सिम्बोर्स्काको कवितासंग्रह विस्लावा सिम्बोर्स्का कवियत्री हुन् । उनका कविताहरु पढ्दा मलाई अहिले एकदम आनन्द आइरहेको छ । उनले मौनतामाथि धेरै कविता लेखेकी छिन् । हामीले हरेक दिन हेरिरहेको कुराहरुमाथि कविता लखेकी छिन् । अब हामी भान्सामा गयौं भने त्यही चम्चा हेर्छौं, एकै किसिमको बनावट हेर्छौं । आफ्नो कोठामा त्यही तन्ना हेर्नुहुन्छ, त्यही कम्यूटर हेर्नुहुन्छ, त्यही गद्दा हेर्नुहुन्छ । हामीले एउटै कुरा हेरिरहेका हुन्छौं नि त ।एउटै कुरा हेर्दाहेर्दै त्यो हाम्रो दिमागबाट जान्छ अनि हामी अर्कै कुरा कल्पना गर्छौं । तर, उनको कविताले त्यो हरेक कुरालाई कविता मिसाएर हेर्न लगाउँछ । कविता मिसाएर हेर्दा हेर्दा त्यो जग, त्यो तन्ना अथवा त्यो चुल्हो अर्कै भएर आउँछ । फोहोर लागेको ग्याँसको सिलेन्डर, वर्षौंदेखि कुच्चेको चम्चा हामीले फ्यालेका छैनौं, त्यो चम्चामा पनि कविता देख्नुहुन्छ के । उनका कविता संग्रह एकदमै राम्रो छ । यो कविता अनलाइनमै भेटिन्छ । कोरियाना कफी गफ 'कोरियाना कफी गफ' के-के न नहोला । नारायण वाग्ले सम्पादकले लेखेको भन्ने नठानी त्यतिकै पढ्दा हुन्छ । त्यतिकै पढ्दा केही छैन, पढुञ्जेल रमाइलो हो । पुस्तक बन्द गरेपछि पनि केही छैन । तर यो समय, समय कटाउन सजिलो पुस्तक यही हुन्छ । पढ्दाखेरी रमाइलो हुन्छ त्यसैले यो पढ्न रिकमेन्ड गर्छु । मान्ठा डराएको जुग मोहन मैनालीको ‘मान्ठा डराएको जुग’मा माओवादी जनयुद्धमा एक पत्रकारले ठाउँ-ठाउँमा गएर रिपोर्टिङ गरेको छ । तर, यो रिपोर्टिङ कस्तो छ- पुरुषशास्त्रीय दृष्टिकोणबाट लेखिएको छ । को गलत, को सही यसले निर्णय गरेको छैन । त्यतिबेलाको समाज, परिस्थिति, मानिसहरुको मानसिक स्थिति कस्तो थियो, खाली त्यति मात्र भनेको छ ।यो उपन्यास होइन, यो जर्नलिस्टिक नियात्रा जस्तै हो । अहिले हामीमा कोरोना लाग्ला कि भन्ने त्रास छ । तर, यो पुस्तक पढ्दा हामी त्यस्तो अवस्थाबाट पनि आयौं भन्ने खालको आशा दिन्छ । त्यो द्वन्द्वकालको त्रासद् अवस्थाबाट हामी आयौं र यो समय पनि लडेर, दौडेर पार हुन्छौं । हामीलाई अहिलेको त्रास भन्दा पनि त्यतिबेलाको त्रास ठूलो लाग्छ । 