आधा दर्जन फिल्मले ल्याएको उत्साह र आसा
कोभिडपछि कस्ता फिल्म बन्नुपर्छ ? एक पत्रकार सम्मेलनमा निर्देशक नवीन सुब्बाले यो प्रश्नको जवाफमा भनेका थिए, 'महामारीपछिका फिल्म मौलिक, गुणात्मक र प्रतिस्पर्धी हुनुपर्छ ।'
काठमाडौँ — कोभिडपछि कस्ता फिल्म बन्नुपर्छ ? एक पत्रकार सम्मेलनमा निर्देशक नवीन सुब्बाले यो प्रश्नको जवाफमा भनेका थिए, 'महामारीपछिका फिल्म मौलिक, गुणात्मक र प्रतिस्पर्धी हुनुपर्छ ।'नेपाली फिल्मलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न नसके नेपाली फिल्मको अस्तित्त्व नै नरहनेसमेत भनाइ सुब्बाले राखेका थिए । के महामारीपछिका फिल्ममा यी तत्त्वहरु भेटिन्छन् त ? अंग्रेजी वर्ष २०२२ लाई फर्केर हेर्दा आधा दर्जन फिल्म यी गुणहरुले भरिएको भेटियो । यो वर्ष प्रदर्शनमा आएका दर्जन बढी फिल्महरुमा केही फिल्महरुले भने नेपाली फिल्मको नयाँ पहिचान बनाउने प्रयास गरेको देखिन्छ । यी फिल्महरुमा कमजोरी पक्कै थिए । तर फिल्म निर्माणका केही त्रुटीहरुकाबीच पनि व्यवसायिक बजारलाई चुनौति दिँदै फरक धारका फिल्महरु बन्नु फिल्म क्षेत्रका लागि साँच्चै यो वर्ष उत्साह र आसाको वर्ष बन्यो । व्यवसायिक रुपले करोडौं कमाउने 'कब्बडी ४'देखि 'ऐना झ्यालको पुतली'जस्ता फरक शैलीका फिल्मले पनि दर्शक पाइरहनु यो वर्ष फिल्म नगरीमा देखिएको आसलाग्दो दृश्य हो । आसा गरिएका फरक धारका केही फिल्महरुले बक्स अफिसमा पानीसमेत भन्न नपाउनु लगानीकर्ताका लागि दु:खको कुरा होला तर यी फिल्महरुले दर्शकमा रोपेको नयाँ स्वादले पक्कै फिल्म लिट्रेसीमा टेवा पुर्‍याउनेछ । अन्तर्राष्ट्रिकरणकै हिसाबले हेर्ने हो भने लघु फिल्म 'लोरी'को कान्स जीत, अनि 'ऐना झ्यालको पुतली'ले 'ढाका अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म फेस्टिभल'मा उचालेको अवार्डले पनि फिल्महरुमा नयाँ उत्साह थपिदिएको छ ।त्यस्तै, सन्तोष सेन निर्मित 'प्रेमगीत ३'ले छिमेकी राष्ट्र भारतको ठूलो बजारमा टेकेको कदमले वैकल्पिक बाटोको सम्भावना पनि देखाइदियो । यो वर्ष बलिउड फर्मुलाका फिल्महरु नबेका होइनन् तर फरक धारका फिल्महरुको पाएको प्रतिक्रिया, दर्शक अनि अनेक उपलब्धिहरुले वर्ष २०२२ फिल्म क्षेत्रका लागि फलदायी रह्यो भन्दा फरक नपर्ला । २०२३ मौलिक, गुणात्मक र प्रतिस्पर्धी फिल्महरुको वर्ष बनोस् ! अब फर्केर हेरौं २०२२ का फरक शैलीका फिल्महरु: ऐना झ्यालको पुतली२० औं ढाका अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवमा उत्कृष्ट निर्देशकको अवार्ड जितेको सुजित बिडारी निर्देशित 'ऐना झ्यालको पुतली' यो वर्ष नेपालबाट ओस्कारमा सिफारिस गरिएको फिल्म हो । फरक विषयवस्तु, फरक कथ्य शैलीका यस्ता फिल्महरु महोत्सव लक्षित गरी बनाइएका हुन्छन् । तर निर्देशक बिडारीले यो फिल्मलाई नेपाली बजारमै प्रदर्शन गर्नका लागि बनाए । फर्मुला फिल्म, दुईअर्थी संवादले भरिएका कमेडी फिल्म मन पराइरहेको बजारमा बिडारीले 'ऐना झ्यालको पुतली' प्रदर्शन गरेर चुनौति मोल्नु आफैंमा सकारात्मक विषय हो । यही फिल्ममार्फत नेपाली फिल्म क्षेत्रले एक सुन्दर कथ्यवाचक प्राप्त गर्‍यो । दिदीभाइको सम्बन्धमाथि बनाइएको 'ऐना झ्यालको पुतली'मा खासै ठूला मुद्दा समेटिएको छैन । तर त्यही सम्बन्धहरुको सुक्ष्मताबीच बिडारीले देखाइदिएको नेपाली समाज, गरिबी अनि महिलाका चित्रणले भने बहसको सुरुवात गरिदियो । दिदीभाइको सम्बन्ध, उनीहरुले बाँचेको समय र भूगोलमार्फत धेरै दर्शक आफ्नो बाल्यकालमा फर्किए । केन्द्रीय द्वन्द्वमा प्रष्ट पटकथा, बाल मनोविज्ञानलाई केन्द्रमा राखेर बुनिएको संवाद, चरित्रहरुको स्थापनादेखि अवतरणमा गरिएको मिहेनत, एस्पेक्ट रेसियोको खिचाइ, ध्वनीमा देखाएको चलाखी थुप्रै पक्षहरुले यो फिल्मलाई बलियो बनाएको छ ।प्रकाशदिनेश राउतजस्ता व्यवसायिक फिल्मकर्मीहरुमा फरक शैलीका फिल्म बनाउने चाह थपिनु नेपाली फिल्म क्षेत्रले २०२२ मा पाएको राम्रो सफल्ता हो । हुन त यसअघि 'प्रसाद'मार्फत नै राउतले फिल्म निर्माणमा केही नयाँ गर्ने आभास दिलाएका थिए । तर 'प्रकाश'ले भने राउतबाट अझ परिस्कृत कामहरुको आसा जगाइदिएको छ । प्रदीप खड्का अभिनित 'प्रकाश' विभेद, हली जीवन, द्वन्द्वमा आफ्नालाई गुमाउनेहरुको पीडा समेटिएको थियो । दुर्गम गाउँमा जन्मिएका एक पात्रले आफ्नो गरिबीबीच शिक्षक बन्ने सपना पूरा गर्न कस्तो आर्थिक, सामाजिक अनि राजनैतिक समस्याहरुको सामना गर्नुपर्छ भन्ने कथा फिल्ममा समेटिएको थियो । जुम्ला को लवज, भाषा अनि त्यहीँका पात्रहरुमार्फत देखाउन खोजिएको संसारमा दर्शकले मौलिकपना भेटे । यही फिल्ममार्फत 'सिंक साउन्ड'मा उत्तम न्यौपानेले गरेको नयाँ अभ्यासा तारिफलायक थियो । ध्वनिले पनि फिल्ममा कथा वाचनको लय पक्रेको कुरा पात्रहरूको तनाव बढ्दै जाँदा गड्याङगुडुङ गर्ने आकाशको बिम्बले प्रष्ट पार्थ्यो । सपना प्रेम र राजनीतिको समिश्रणमा भनिएको फिल्मको कथाले दर्शकको मन हुँडल्यो । तर यही फिल्ममार्फत कोटा प्रणालीलाई घुमाउरो शैलीमा प्रहार गर्ने फिल्मकर्मीको नियतमाथि भने फिल्म वृतमा ठूलो बहस छेड्यो ।दोख१० वर्षसम्म चलेको माओवादी सशस्त्र द्वन्द्वको प्रभावमा परेकाहरुको सन्तुलित कथा समेटिएको फिल्म हो 'दोख' । रंगकर्मी एवं निर्देशक अनुप बराल निर्देशित यो फिल्म बन्न लामो समय लाग्यो । युद्धको असरमा केन्द्रित यो फिल्मले युद्धकै कथा त भन्दैन । तर तर युद्धको पृष्ठभूमिमा लेखिएको फिल्मले युद्धले बनाएका घाउहरू समेट्छ । जुन घाउ खतका रुपमा अझै बाँकी छन् । माओवादी युद्धको समयमा दुई पक्षबीच पिल्सिएका जनता, उनीहरूको मनस्थिति र बाँच्ने संघर्ष फिल्ममा देखाइएको छ । नेपाली समाजले भोगेको एउटा यस्तो कालखण्डको यथार्थ चित्रण गरिएको यस फिल्ममा पात्रहरू समाजबाट टप्पक्क टिपिएका देखिन्छ भने ठेट संवाद दर्शकलाई फिल्मसँग जोड्ने बलियो कडी बन्यो । फिल्ममा थुप्रो चरित्रलाई उत्तिकै स्थान दिन खोज्दा एउटै गतिमा फिल्म नहिँडेको आभास हुन्छ । युद्ध र फुटबलको कथालाई समानन्तर ढंगले लैजान नसक्दा फिल्मको केन्द्रीय द्वन्द्व अलमलमा पर्छ । चुथ्रे विवादले दुई गाउँबीच फुटबल प्रतिस्पर्धा आयोजनाको घोषणा त हुन्छ । तर फिल्मको कथा युद्धतिर बढी ढल्किँदा मध्यान्तरसम्म फुटबलको प्रसंग हराएको हो कि भन्ने पनि लाग्छ । यी कमजोरीका बावजुद पटकथा, निर्देशन अनि प्राविधिक पक्षको तालमेलले फिल्मलाई सुन्दर बनाएको थियो ।चिसो एस्ट्रेदीन्स पाल्पाली निर्देशित फिल्म 'चिसो एस्ट्रे'मा कथा थिएन तर प्रस्तुतिकरण थियो भन्दा फरक पर्दैन । फर्मुला फिल्मको नियम तोड्दै नयाँ प्रयोग गरिएको यो फिल्म कवितात्मक संवाद, रंगहरूको कलात्मक संयोजन, सुन्दर फ्रेममा कैद गरिएका दृश्य एवं नौलो कथ्य शैलीले भरिएको थियो । तर कवि भूपी शेरचनको कविता 'चिसो एस्ट्रे'मा आधारित यो फिल्ममा खासै कथा भने थिएन । काठमाडौंमा सपना लिएर आइपुगेका पात्रहरुले शहरसँगको अन्तरघुलनमा आफ्नो विश्वास, निर्दोषपना अनि मान्यतासँगै चुकाएका मूल्यमा फिल्मको कथा केन्द्रित छ । जीवन चलाउनका लागि काठमाडौंमाख ट्याक्सी हाँक्दै आएका पात्रसँग भेटिने पात्रहरु अनि एउटा समयपछि छुटिँदै जाने सम्बन्धहरु फिल्ममा समेटिएको छ । यो फिल्ममा आँखा जुध्दा 'आँखा तर्‍यो' भनेर निहुँ खोज्ने युवा उमेर, उम्लिएको रगतको मात, जवानीको जोश अनि हराएको होस देखाउँछ । सहरका गल्लीहरूमा भेटिने मदन, ज्याकी, रोनी र शालीनताको कथाले दर्शकलाई बाँधेर राख्छ । दिव्यको गहकिलो स्वरमा कथा वाचन । कविताको लयमा बग्ने संवाद अनि कलाकारहरूको बेजोडको अभिनय फिल्मको सबैभन्दा बलियो पक्ष बन्यो तर कथा नहुँदा खल्लो स्वाद पस्कियो ।पानी फोटोद्वन्द्वमा हराएको छोराको आसमा पर्खिरहेको एउटा जोडीको आसा, छटपटी अनि पीडाको मिश्रण समेटिएको छ फिल्म 'पानी फोटो'मा । खगेन्द्र लामिछाने निर्देशित यस फिल्ममा अभिनयका गुरु अनुप बराल र मेनुका प्रधानले आफ्ना छोराको आसमा बिताएको क्षणलाई निकै मार्मिक ढंगमा देखाइएको छ । द्वन्द्वको समयमा हराएकाहरुको पर्खाइ मात्रै होइन पर्खेकाहरुले खोज्नलाई गरेको संघर्ष, गर्ने यात्राहरु फिल्ममा प्रस्तुत छ । त्यस्तै प्रेमीकै पर्खाइमा रहेका कयौं प्रेमिकाहरुको आशाका रुपमा राधा(मलिका महत) पात्रलाई पनि देखाइएको छ । द्वन्द्वमा हराइएका, लखेटिएका, बेपत्ता पारिएका पात्रहरु फिल्ममा देखिन्छन् । द्वन्द्वकै प्रभावमा लेखिएको यो फिल्मले भन्ने हृदयस्पर्धी कथाले अझै द्वन्द्वमा हराएका आफन्त, इष्टमित्रले गरेको पर्खाइको झल्को दिन्छ ।चिसो मान्छेकोभिडको सेटिङमा तयार भएको 'चिसो मान्छे'ले आफ्नो पतिको शवलाई बाजुरासम्म पुर्‍याउन गरिएको यात्राको कथा भन्छ । कोभिडकालमा कतार पुगेका छोराको शव लिन त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा पुगेका बाबु(देशभक्त खनाल) र पत्नी(स्वस्तिमा खड्का)को दृश्यबाट फिल्म अगाडि बढ्छ । शव लिएर बाजुरा पुग्दै गर्दा त्यही पत्नीमा देखिने परिवर्तनमा कथा केन्द्रित छ । उनी आफ्नो पतिको शवलाई लिएर किन चिसो छिन्, दुईको सम्बन्ध आखिर कसरी चिसो बन्यो भन्नेतर्फ जब फिल्मको कथा खुल्दै जान्छ दर्शकको ध्यान पनि तान्दै जान्छ । पतिको शवलाई बाजुरासम्म पुर्‍याउँदा आफूलाई चिनेकी एक महिला पात्रको कथा 'चिसो मान्छे'मा बेजोडले देखाइउको छ । पटकथामा केही कमजोरी भेटिए पनि पुरुष निर्देशक दीपेन्द्र के खनालले महिलाका विषयवस्तु, मनोविज्ञानलाई यसरी पर्दामा पस्कन खोज्नु पनि प्रशंसाको विषय हो । राधासुवर्ण थापा निर्देशित 'राधा' प्रदर्शनमा आएका यी फरक धारका फिल्महरुमध्येमा सो पाउनकै लागि धेरै संघर्ष गर्नुपरेको फिल्मको अग्रपंक्तिमा पर्‍यो । हराएको पतिलाई खोज्न एउटी पत्नीले गर्ने संघर्ष, त्याग र आसाको कथा 'राधा'मा प्रस्तुत छ । फिल्मको प्रमुख पात्र हुन् राधा(श्रृष्टी श्रेष्ठ) । आफ्नो पतिलाई खोज्न राधाले गर्ने हर प्रयास, चाल्ने हर कदमलाई सशक्त दृश्यभाषामार्फत राधामा देखाइएको छ । लामो समयपछि फिल्म निर्माणमा फर्किएका सुवर्णलाई भने 'राधा'ले निरुत्साहित पार्‍यो । प्रदर्शनको केही दिनमै फिल्म हलबाट निकाल्नु परेको थियो ।यससँगै अन्य कतिपय सर्ट फिल्महरू अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा जाने अवसर पाए । र तिनले राम्रो प्रशंसा पनि पाए । यसबीचमा केही नयाँ फिल्मकर्मीका कामले फिल्म क्षेत्रमा उत्साह थपेका छन् ।