महादेवको कृपा !
उनको फोटो मैले फेसबुकबाट मोबाइलमा डाउनलोड गरेर राखेको थिएँ । अपरिचित मान्छे भेट्न पर्‍यो भने म सधैं यस्तै गर्छु ।
उनको फोटो मैले फेसबुकबाट मोबाइलमा डाउनलोड गरेर राखेको थिएँ । अपरिचित मान्छे भेट्न पर्‍यो भने म सधैं यस्तै गर्छु । पशुपतिनाथ छिर्ने गौशालाको चोकमा बसेर म घरी मोबाइलको फोटो हेर्दै, घरी पशुपतिबाट पूजा सकेर फर्केका मान्छे हेर्दै बसिरहेको थिएँ । भेट्न खोजेको मान्छे भीडमा मिसिएर हराउला वा भनेको बेला फोन नलागेर अन्तै जाला भन्ने बडो द्विविधा थियो मलाई । धन्न, ठयाक्कै फोन लाग्यो, जसले गोजीमा हात हाल्यो र मोबाइल कानमा टाँस्यो त्यही मान्छे मैले भेट्नुपर्ने हो भन्ठानेर नजिक गएर नमस्ते गरें । ठयाक्कै मिल्यो । सोमन राउत, २५ र नथुनी शाह ४० । दुवैको निधारमा चन्दनको टीका थियो भने नथुनीले घाँटीमा रुद्राक्षको माला लगाएका थिए । सोमनले भने, ‘उता छँदा महादेवलाई पुकारेको थियो । त्यही भएर महादेवलाई धन्यवाद दिन आएको ।’ नथुनीले कुरा थपेर सुनाए, ‘महादेवले आजसम्म त कुरा सुन्यो । अब फेरि कुरा सुन्छ कि सुन्दैन । जे हुन्छ नि हजुर महादेवकै कृपाले हुन्छ ।’ सोमन र नथुनीको कथामा कमा र इन्भर्टेड कोर्टभन्दा धेरै पुर्णविराम र अल्पविराम चिन्हहरू छन् । त्यो भन्दै धेरैचाहिँ प्रश्नवाचक चिन्हहरू छन् र ती प्रश्नको उत्तर उनीहरूको समझमा छैन । त्यही भएर उनीहरू प्रत्येक वाक्यको अन्तमा भन्छन्, ‘महादेवको कृपा ।’ ०००९ असोजको राति ९ बजे मोबाइलमा पिलिक्क बत्ती बल्यो । फेसबुक म्यासेन्जरमा कसैले म्यासेज पठाएको रहेछ । त्यसमा यस्तो सूचना थियो जसले मलाई धर्मसंकटमा पारिदियो । लेखिएको थियो, ‘सर हामीहरूको तर्फबाट हजुरलाई नम्र निवेदन र प्रार्थना छ । हामीहरू हक र हितका लागि यो समाचार अहिलेको समयमा प्रकाशन नगरौं ।’म्यासेज पठाउने तिनै सोमन थिए । साउदी अरबबाट, जसले साता दिनसम्म पनि अनेकन म्यासेज पठाएर आफ्नो उद्धार गरिदिन अनुरोध गरेका थिए । १८ महिनादेखि साउदी अरबमा अलपत्र परेका उनी यति आत्तिएका देखिन्थे कि, प्रत्येक वाक्यको अन्त्यमा महादेवको नाम पुकार्थे र भन्थे, ‘कसरी हुन्छ नेपाल फर्काइदिनुस् ।’ सोमनसँगै गएका अन्य दुई साथीको अवस्था पनि उस्तै थियो । सर्लाही, ब्रह्मपुरी ८ का सोमनसँगै थिए बेलबाजदी ३ का नथुनी साह तेली र सुनसरी नर्सिङ पञ्चायत १ का करिमुदिन मिया । यिनीहरूको समस्या बडो जेलिएको थियो । उनीहरूले भोगेको समस्या विस्तृतमा सुन्न पनि सानोतिनो धैर्य नै चाहिन्थ्यो । सरकारले तोकेभन्दा चर्को दरमा ब्याज काढेर र सरकारले तोकेभन्दा धेरै दस्तुर एजेन्टलाई बुझाएर यी तीन साउदी पुगेका थिए । पानी र जुस फ्याक्ट्रीमा दैनिक आठ घन्टा काम गर्ने र दैनिक १२ सय रियाल तलब हुने आश्वासनमा । तर त्यहांँ पुगेपछि थाहा भयो, उनीहरूले काम गर्ने ठाउँ रहेछ, फलाम फ्याक्ट्री । काम दैनिक १२ घन्टा । तलब तोकेभन्दा कम । फोनमा सोमनले सुनाएका थिए, ‘हामीलाई बन्धकजस्तै बनाएर करिब दस महिना गाह्रो काममा लगायो ।’ न भनेजस्तो काम न भनेजस्तो तलब । त्यहीमाथि श्रम इजाजतको कागज समेत कम्पनीले नदिएपछि उनीहरू अनेक हन्डर र ठक्कर खाँदै जेद्धास्थित नेपाली महावाणिज्यदूतावासको शरणमा पुगेका थिए । कानुनी प्रक्रियाबाट नेपाल फर्काउन उनीहरूको अवैध बसाइबापतको शुल्क मिनाह गराउनुपथ्र्यो हुन्छ । त्यस्तो शुल्क २२ हजार रियाल अर्थात् करिब साढे ६ लाख रुपैयाँ शुल्क रुपैयाँ पुगिसकेको थियो । दूतावासले शुल्क मिनाहका लागि श्रम अदालतमा मुद्दा दायर गर्‍यो । तर महिनौंसम्म उक्त मुद्दाको फैसला भएन । अनिश्चित समयका कारण सोमन र साथीहरू आत्तिरहेका थिए । दूतावासको सेल्टरमा कति समय बस्नुपर्ने हो कुनै टुंगो थिएन । हैरानीका यिनै दिनमा सोमनसँग मेरो कुरा चलिरहेको थियो । सोमनले एक दिन मलाई यस्तो कागज देखाए, त्यो आफैंमा अपत्यारिलोजस्तो थियो । उक्त कागजी प्रमाणले भन्थ्यो, राउतलाई सर्लाही घर भएकी नेकपा एमालेकी समानुपातिकतर्फकी सांसद दुलारी देवीले एक लाख ३५ हजार रुपैयाँ लिएर साउदी पठाएकी थिइन् । मैले यसबारे दुलारीसँग र म्यानपावर व्यवसायी दुवैसँग कुरा गरें । दुलारीले लम्बेतान कुरा गरिन् तर रकम लिएको अस्वीकार गरिनन् । सांसदले नै दलालको भूमिका निर्वाह गर्नु समाचारको विषय थियो । यी सबै विषय समेटेर समाचार तयार पारीवरी म घर पुगेपछि सोमनले यस्तो म्यासेज पठाएका थिए । यतिका दिनसम्म सोमन आफैं समाचार लेखिदिन आग्रह गर्दै थिए । तर समाचार छापिने बेलामा उनी समाचार रोक्न अनुनय गर्दै थिए । समाचारको सत्यताबारे मलाई द्विविधा थिएन तर समाचार छापिएपछि फेरि अनिष्ट आइपर्ला कि भनेर म तर्सिएँ । सोमनको म्यासजेको आशयबाटै बुझिन्थ्यो, मैले कुरा गर्नेबित्तिकै म्यानपावर एजेन्सीका मान्छेले पत्रकार किन गुहारेको भन्दै उनलाई थर्काएका थिए । राति नौ बजे त मैले लेखेको समाचार डेस्क सम्पादकले हेरीवरी डिजाइन भएर प्रेसमा जाने बेला भइसकेको थियो । समाचार रोक्न नसकिने बताएपछि सोमनले लेखे, ‘हस् सर । जे हुनेछ राम्रो हुन्छ । महादेव प्रभुको आशीर्वाद र कृपा सदैव हामी सबैप्रति बनिरहोस् ।’ ०००समाचार छापिएपछि अवस्था अर्कै भयो । सांसद र म्यानपावर उनीहरूलाई फिर्ता ल्याउन तयार भए । श्रम अदालतको मुद्दा छल्न उनीहरूलाई अनेकन एजेन्टले जेद्दाबाट अर्को सहर पुर्‍याए । यो बीचमा दसैं, तिहार र छठजस्ता पर्वहरू थिए । सोमन मलाई प्रत्येक चाडको शुभकामना दिन्थे । तर परिबन्धको दुष्चक्रमा जेलिएका सोमनलाई शुभकामनाको प्रतिउत्तर लेख्न प्रत्येकपल्ट अप्ठ्यारो लाग्थ्यो । एजेन्टले नै सोमनसहितको साथीलाई फरक सहरमा रहेको घर फिर्ती केन्द्रमा पुर्‍याइदिए । यसबारे सोमनले म्यासेन्जरमा खबर पठाए, ‘हिजो बिहान ४ बजेदेखि म र साथीहरू साउदीको मक्कास्थित जेलको ब्यारेक नम्बर ९ मा बसिरहेका छौं ।’ सोमनले आफूलाई घर फिर्ता पठाउनका लागि परिवारका सदस्यले ऋण काढेर जनही १५ हजार रुपैयाँ बुझाएका पनि बताए । १८ दिन जेल जस्तो लाग्ने केन्द्रमा बसेपछि सोमनले फेरि एक दिन खुसीको खबर पठाए । लेखेका थिए, ‘सर आज राति ७ बजेर १५ मिनेटमा मेरा साथी नथुनी र करिमुदिनको नेपाल जाँदै छन् । मेरो पालो पनि छिटो आउनेछ । महादेवसँग मेरो प्रार्थना छ कि हाम्रो साथीको यात्रा शुभ होस् ।’ जवाफमा मैले लेखें, ‘अहो, ल गजप भएछ सर । तपाईंको पालो पनि छिटो आओस् ।’ पछिल्लो जवाफको प्रतिउत्तरमा उनले लेखे, ‘सर हजुर । हामी गरिब आम मान्छेलाई सर भनेर अतिशयोक्ति नगर्नु नि सर ।’ ०००नेपाल फर्केपछि सोमन र साथीहरू सुरुमा पशुपति गए । भाकल पूरा गरे र क्षतिपूर्तिको कानुनी लडाइँमा महादेवको कृपा रहोस् भनेर प्रार्थना गरे । भेटमा सोमनले फिर्ती केन्द्रको साँघुरो र घाम हत्तपत्ती नछिर्ने कोठामा बसेर कसरी तिहार र छठ मनाए भनेर सुनाए । उनले भने, ‘तिहारको त केही पत्तो पाइनँ । छठको भने ख्याल भयो ।’ सोधें, ‘फिर्ती केन्द्रमा छठ कसरी मनाउनुभयो ?’ भने, ‘के मनाउनु सर । घाम त दिउँसो मात्रै पिलिक्क देखियो । अनि मैले सूर्यतिर फर्केर छठी माईलाई सम्झें र नमस्ते गरें । त्यत्ति हो ।’सोमन र नथुनीले आफ्ना दु:खका कथा सुनाए । भारतको हरियाणाबाट आईए पास गरेका सोमनलाई आफ्नो बिहे र घर बनाउँदाको ऋण तिर्नु थियो । त्यही आसमा उनी एक लाख ३५ हजार बुझाएर साउदी पुगेका रहेछन् । सोमनले भने, ‘अब नेपालको जागिरले त्यतिका धेरै ऋण कसरी तिर्नु । यहाँ जागिर पाइहाल्यो भने पनि १०–१५ हजारभन्दा धेरै हुँदैन ।’ भाइ र बालाई ऋणको भारी बोकाउन मन नलागेरै बिहेको ६ महिनापछि सोमनले साउदी ताकेका थिए । नथुनीको कथा भने थोरै फरक थियो । सात सालअघि छोरीको बिहेमा लागेको ऋणले उनलाई वर्षौं पिरोलेको थियो । अढाई लाख रुपैयाँ दाइजो र बिहेमा लागेको तीन लाख रुपैयाँ खर्च उनले ऋण काढेर गरेका थिए । ब्याजको मिटर फनफनी घुमेपछि उनलाई निल्नु न ओकल्नु भयो । त्यही ऋण तिर्न २ छोरा र २ छोरीका बाबु उनी साउदी हानिएका थिए । पशुपतिको एक छेउमा बसेर सोमनले प्रश्न गरे, ‘के सर हाम्रो फसेको पैसा असुल होला त ? पैसा नअसुली त कसरी घर जानु ।’ काठमाडौंमा बस्नका लागि नथुनीले सालोको छोरासँग केही रुपैयाँ सापटी लिएका छन् । सोमनले भने अंकलसँग पाँच हजार सापटी मागेका छन् । चन्दनको टीका लगाएका र पशुपतिको प्रसाद सम्झेर एक सय रुपैयाँमा रुद्राक्षको माला किनेर घाँटीमा भिरेका नथुनीले भने, ‘हेरुम् काठमाडौंमा न्याय पाउँछ कि के गर्छ ? सोमनले कुरामा फुर्को जोड्दै भने, ‘महादेवको कृपाले केही भइहाल्छ कि ?’ 