छोरीको आशमा अस्ताइन् सुशीला
‘मम्मी म यो जन्ममा कति अभागी भएर हजुरको कोखमा जन्म लिएछु, नजन्मेकै भए बेश हुने थियो, बरु सानैमा मरे पनि त हुन्थियो, तर पनि मम्मी हजुरको मायाले झिनो आशा लिएर यो स्वार्थी दुनियाँमा बाँचिरहेकी छु,’ सेनाको ब्यारेक भित्रबाट यो चिठी लेख्‍ने दीपा ओली अहिले बाँचिरहेकी छिन् वा बितिसकिन् थाहा छैन । 
सुर्खेत — ‘मम्मी म यो जन्ममा कति अभागी भएर हजुरको कोखमा जन्म लिएछु, नजन्मेकै भए बेश हुने थियो, बरु सानैमा मरे पनि त हुन्थियो, तर पनि मम्मी हजुरको मायाले झिनो आशा लिएर यो स्वार्थी दुनियाँमा बाँचिरहेकी छु,’ सेनाको ब्यारेक भित्रबाट यो चिठी लेख्‍ने दीपा ओली अहिले बाँचिरहेकी छिन् वा बितिसकिन् थाहा छैन । १७ वर्षदेखि छोरी खोज्दै हिँडिरहेकी मम्मी (आमा) सुशीला ओलीले भने मंगलबार दिउँसो न्यायको लडाइँबाट विश्राम लिएकी छिन् ।५१ वर्षीया उनी बेपत्ता छोरीको चिन्ता र धपेडीले करिब साढे ३ वर्षदेखि पक्षघातबाट थलिएकी थिइन् । ६ महिनादेखि त बोल्न पनि सक्थिनन् । ‘बोली नफुटे पनि इशाराले दिदीको फोटो मागेर रुनुहुन्थ्यो,’ कान्छी छोरी राजकुमारीले भनिन्, ‘त्यही चिन्तामै आमा जानुभयो ।’१० वर्षसम्म चलेको सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा दीपालाई २०५८ सालमा विद्रोही माओवादीले जबरजस्ती आफ्नो सांस्कृतिक टिममा लगेका थिए । ९ कक्षामा अध्ययनरत उनी त्यतिबेला १५ वर्षकी थिइन् । त्यसको २ वर्षपछि २०६० साउन २३ गते सेनाले उनलाई नियन्त्रणमा लियो, जुन कुरा सुशीलाले ब्यारेकबाट आएको त्यही चिठीबाट थाहा पाइन् । २०६० कात्तिक ९ गते पठाइएको चिठीमा दीपाले आमालाई भनेकी थिइन्, ‘बाघको पञ्जामा छु, कतिखेर के हुन्छ थाहा छैन, जसरी हुन्छ मलाई यहाँबाट निकाल्नुहोला ।’छोरीलाई ‘बाघको पन्जा’ (सेनाको नियन्त्रण) बाट फुत्काउन सुशीलाले निकै प्रयत्‍न गरिन् । सरकारदेखि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय अधिकारवादी संघसंस्थालाई गुहारिन् । छोरीलाई भेट्ने उनको सपना भने कहिल्यै पूरा भएन । ‘चिठी पठाएपछि त्यो (छोरी दीपा) मरी कि बाँचेकी छे थाहा छैन, न बाँचेको आश रह्यो, न मरेको लाश देख्न पाइएको छ,’ करिब ५ वर्षअघि पत्रकारसँग सुशीलाले भनेकी थिइन्, ‘सन्तान बेपत्ता हुँदाको पीडा कस्तो हुन्छ भन्ने त भोगेपछिमात्र थाहा हुन्छ, देश चलाउनेलाई के थाहा ?’दीपालाई सेनाले बेपत्ता पार्दा सुशीलाकी कान्छी छोरी राजकुमारी १२ वर्षकी थिइन् । दुईटा छोरा क्रमशः ६ र ४ वर्षका थिए । तैपनि उनी जीवनभर बेपत्ता छोरी आउने आशमै तड्पिरहिन् । ‘दिदीलाई त्यस्तो भएपछि आमाले बेपत्तासँग (धेरै) चुरोट खान थाल्नुभयो, दिदीलाई सम्झेर भक्कानिरहनु हुन्छ,’ कात्तिक पहिलो साता वीरेन्द्रनगरमा आयोजित एक कार्यक्रममा राजकुमारीले भनेकी थिइन्, ‘जतिखेर पनि दिदीको फोटो हेरेर रोइरहनुहुन्छ, जति गर्दा पनि सम्झाउन सकिँदैन ।’ लेखपढ गर्ने र अघि बढ्ने सारा अवसर गुमेकोमा भन्दा पनि आमाले दिदीको तस्विर हेरेर डाँको छाडेको दृश्यले मन बढी जल्ने गरेको उनले बताइन् ।दीपा बेपत्ता हुँदाको पीडाले सुशीलालाई त अन्तिमसम्म लखेट्यो नै, उनको सिंगो परिवारको खुसी पनि खोस्यो । राजकुमारी र उनका दुई भाइको बालापनको खुसी लुटियो । छोरीको चिन्तामा २०६२ सालमा बुवाको पनि मृत्यु भयो ।श्वासप्रश्वासका दीर्घरोगी बुवालाई छोरीको चिन्ताले छिट्टै गलाएको राजकुमारीले बताइन् । ‘दिदीको घटनाले हाम्रो परिवारमा जिन्दगीभर बल्झिरहने दुःख दिएर गएको छ’ उनी भन्छिन्, ‘हामीले अनाहकमा पाएको यो अन्यायको दुःख कहिलेसम्म खेपिरहनु पर्ने हो ?’देश शान्ति प्रक्रियामा प्रवेश गरेपछि सुशीलामा छोरीको अवस्थाबारे केही थाहा हुन्छ कि भन्ने झिनो आशा पलाएको थियो । यसको लागि स्थानीय शान्ति समितिमा खोजीको माग गर्दै उनले निवेदन दिएकी थिइन् ।करिब साढे ८ वर्षसम्म समितिको सुर्खेत जिल्ला संयोजक रहेका मोहन थापा भन्छन्, ‘बेपत्ता व्यक्तिका आफन्त त अरु पनि थिए, तर उहाँको न्यायको लडाइँ अथक थियो, छोरीको लागि आफ्नै ज्यान जोखिममा परेको पनि ख्याल गर्नुभएन ।’ पछिल्लो समय उनले छोरीलाई बेपत्ता पार्नेमाथि कारबाहीको माग गर्ने गरेकी उनले बताए ।जारी छ न्यायको लडाइँन्यायको लडाइँ लड्दालड्दै सुशीलाले भौतिक रुपमा हार खाए पनि बेपत्ता व्यक्तिका उनीजस्ता थुप्रै आफन्त अहिले पनि न्यायको लडाइँमा थाकेका छैनन् । उनीहरुको माग छ, ‘सास देऊ, त्यो नभए लाश देऊ ।’मानवअधिकारवादी संस्था अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द्र इन्सेकका अनुसार कर्णाली प्रदेशमा ९९ जना अहिले पनि बेपत्ताको सूचीमा छन् । तीमध्ये ३६ जना बेपत्ता सुर्खेतका छन् । छोरीको चिन्ताले आमा–बुवा बिते पनि राजकुमारी भने अहिले पनि दोषीमाथि कारबाही हुनुपर्ने अडानमा छिन् । ‘मेरी दिदीलाई कसले बेपत्ता बनायो, त्यो जानकारी पाउनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘यही चिन्ताले आमा, बुवा गुमाएँ, म लडाइँ छोड्दिनँ ।’