उत्तरी सिमागाउँ लप्चीस‌ंगको सम्पर्क टुट्यो 
दोलखाको उत्तरी सीमाको अन्तिम वस्ती लामावगरस्थित लप्चे गाउँ असार लाग्नेवित्तिकै नाकाबन्दीमा परेको छ । यो वस्तीवासी अबको छ महिनासम्म नेपालको अर्को कुनै गाउँ वा सहरबाट सम्पर्कबिहीन हुन्छ ।


दोलखा — दोलखाको उत्तरी सीमाको अन्तिम वस्ती लामावगरस्थित लप्चे गाउँ असार लाग्नेवित्तिकै नाकाबन्दीमा परेको छ । यो वस्तीवासी अबको छ महिनासम्म नेपालको अर्को कुनै गाउँ वा सहरबाट सम्पर्कबिहीन हुन्छ ।हरेकबर्षको असारदेखि मंसिरसम्म उनीहरु तिब्बती बजारहरुमा मात्र निर्भर हुनुपर्छ । उनीहरुका लागि यस्तो नाकाबन्दीको संकट २०७२ सालको भूकम्पपछि आएको हो । झोलुङ्गे पुल भूकम्पका कारण भत्किएपछि १८ घरधुरीका ६० जना र गुम्बामा बसेका गरी करिब एकसय जना मानिस छ महिनासम्म नाकाबन्दीमा पर्ने लामावगरका राजनीतिक कार्यकर्ता छ्योतर शेर्पा बताउँछन् ।स्थानीयहरुको पहलमा तामाकोसी नदीमा हालिएको अस्थायी फलामको साँघु बर्षायाममा बढेको खोलाले बगाउने हुँदा झिकिने गरिन्छ । त्यसपछि मानिसको आवतजावत रोकिन्छ । यसबर्ष पनि साँघु झिकर्यो । मिलारेपासँग जोडिएको विश्व प्रशिद्ध गुम्बा र मावनवस्ती रहेको लप्चे जोड्ने अर्को सजिलो माध्यम छैन् । लप्ची मिलारेपा समितिका उपाध्यक्ष छिरिङल्होमा लामाले खोला बढ्नेवित्तिकै साँघु बगाउने भएकाले छ महिनासम्म झिकेर राख्ने गरेको बताए । ‘अबको छ महिनासम्म हेलिकप्टरबाहेक नेपालतर्फ आउने कुनै उपाय छैन,’ उनले भने, ‘धन हुनेले त्यसो पनि गर्छन्, गरिबहरु त आपत नै परिहाले तिब्बततर्फको फलेक बजारमा निर्भर हुन्छन् ।’ करिब दुईदिन लामो अर्को विकल्प छ तर त्यहाँ पनि प्रशस्त ठाडो खोलाहरु भएकाले बर्षायाममा मानिसहरु यताउता गर्न सक्दैनन् ।भर्खरै उक्त क्षेत्र भ्रमण गरेर फर्किएका नेपाल पत्रकार महासंघ दोलखा शाखा अध्यक्ष जीवन लामाले भने, ‘जानेबेलामा हामी नफर्केसम्म पुल नझिक्नु भनेर अनुरोध गर्‍यौ, तर फर्कदा त धमाधम पुल झिक्न थालिएको रहेछ ।’ गतबर्ष माथिल्लो तामाकोसी आयोजनाको सहयोगमा राखिएको पुल बगाएपछि यसबर्ष बेलैमा झिकेर अर्कोबर्षका लागि सुरक्षित गरिएको बताइएको छ ।पुल झिकिएका कारण गतबर्ष एक हुल मजदूर असारदेखि पुससम्म लप्चीमै बस्नु परेको थियो । लप्ची मिलारेपा समितिका उपाध्यक्ष छिरिङल्होमा लामाको भनाईअनुसार गतबर्ष लप्चे हाइड्रो पावरमा काम गर्ने तिनीहरु काम सकेर फर्कन खोज्दा पुल बर्षायाममा बढेको खोलाले बगाइसकेको रहेछ । त्यसपछि उनीहरु लप्चीमै फर्किएका थिए । स्थानीयहरुको काम गरिदिएर अन्न मागेर खादै उनीहरुले दसै र तिहार मनाएका थिए ।साँघु निकाल्नुअघिनै स्थानीयले छ महिनालाई पुग्ने खानेकुरा जोहो गर्नेपर्छ । जोहो गर्न नसके तिब्बतमा किनमेल गर्न जानुपर्ने बाध्यता छ । ‘तर बिरामी परेर च्याप्दै गएमा मर्नुको पर्खाइमा बस्नु सिवाय उपया छैन,’ स्थानीय समाजसेवी युवा कर्मा शेर्पाले बताए । धेरैलाई समस्या परेमा हेलिकप्टरबाट पनि सेवा दिने गरेको तर टेलिफोनको निरन्तर सेवा नभएकाले कतिपय बेला त्यो पनि असम्भव हुने गरेको कर्माले दु:खेसो गरे । कर्माले भने, ‘विकटताका कारण कतिपयको अकालमै ज्यान गएपछि लप्चीबासी जो नेपाली सीमाको नेपाली पहरेदार भएर बसेका छन उनीहरुको समस्या जिल्ला प्रशासनलाई पटकपटक सुनाउदै आएका छौ ।’माथिल्लो तामाकोशी हाइड्रोपावर आयोजना र गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्र आयोजनालगायतलाई पुल निर्माणको लागि पटकपटक आग्रह गर्दा पनि वेवास्ता गर्दै आएको लप्ची मिलारेपा समितिका उपाध्यक्ष छिरिङल्होमा गुनासो गर्छन । उनले भने, ‘आवागमणकै समस्याले सुत्केरीलगायत अन्य धेरैले अकालमा ज्यान गुमाएको टुलुटुलु हेरे बस्नु परेको छ ।’यस्तो दुर्दशालाई सरोकारवाला निकाय माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत् आयोजना र गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्रले बर्षेनी सामान्य काम गरेको तर स्थायी समस्या समाधान गर्ने सोच भने अघि नसारेको छ्ेयोतर बताउँछन् । गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्रभित्र पर्ने उक्त क्षेत्रमा स्थायी बाटो बनाउने बजेट नभएकाले बर्षेनी एक लाख रुपैया बाटो सुधारका लागि मात्र दिने गरेको संरक्षण प्रमुख सत्यनारायण शाहाले बताए । संरक्षण क्षेत्रसँग ठूलो बजेट नहुने हुँदा समस्या छ भन्ने थाहा भएर पनि चुपचाप बस्नु परेको उनले सुनाए ।वैकल्पिक बाटो निर्माणको लागि अपर तामाकोशी हाईड्रोपावर कम्पनीले ८० लाख बजेट छुट्याएको छ । आयोजनाको ड्याम क्षेत्रभित्र पर्ने भएकाले जम्मा हुने पानीको सतह हेरेर बाटो र पुल सुधार गर्ने भन्दै उक्त बजेट हालसम्म खर्च भएको छैन् ।चौरी पालन व्यवसायमा निर्भर लप्चीका वासिन्दा पढाइ सुविधा, स्वास्थ्य सुविधाबाट बञ्चित छन् । सीमाक्षेत्र भएता पनि गाउँमा प्रहरी चौकी छैन् । वस्ती सुरक्षा तथा तिब्बतसँगको चरिचरण र विनिमयमा पनि उनीहरु अपहेलित भैरहेको गुनासो जिल्ला प्रशासनमै दर्ता गराएका छन् । कतिपय समस्याहरु लप्ची मिलारेपा समिति र हुनेखानेले व्यक्तिगतरुपमै समाधान गर्दै आएको स्थानीयहरु बताउँछन् । गाउँलेका भनाईमा शिक्षक नवस्नाले गाउँमा बस्ने बालबालिकाले पढ्न नपाएपछि चौरी चराएर दिन काट्छन् । कतिपयले अहिलेसम्म सिटामोलसमेतको औषधि सुविधा पाएका छैनन् । जडिबुटीमा निर्भरता छ ।उक्त सम्पूर्ण समस्याको समाधान आवतजावत गर्ने बाटो नै प्रमुख भएको लामावगरका राजनीतिकर्मीहरुको छ । तर, सरकार र विभिन्न निकायहरुले बर्षेनी सडक ट्रयाक खोल्ने र गोडेटो बाटोमा गरेको लगानी अर्थहीन बनिरहेको देखिन्छ ।