‘महामारीले मानव प्रगतिलाई मेटाउने आँधीबेहरी ल्यायो’
युएनडीपीका अनुसार विश्वव्यापी उथलपुथलले ९० प्रतिशत देशमा मानव विकासमा भएको प्रगतिलाई अप्रत्याशित रुपले उल्ट्याउने काम गरेको छ ।
गोरखापत्र अनलाइनकाठमाडौं, भदौ २७ गते । संयुक्त राष्ट्र संघीय विकास कार्यक्रम (युएनडीपी) ले प्रकाशित
गरेको ‘मानव विकास प्रतिवेदन’ सोमबार सार्वजनिक भएको छ । …अनिश्चित समय, अस्थिर जीवन : परिवर्तित विश्वमा हाम्रो भविष्य’
भन्ने नारासहित विश्वमा बढेको चुनौतीसहितको प्रतिवेदन युएनडीपीले सार्वजनिक गरेको
हो । युएनडीपीका अनुसार
विश्वव्यापी उथलपुथलले ९० प्रतिशत देशमा मानव विकासमा भएको प्रगतिलाई अप्रत्याशित
रुपले उल्ट्याउने काम गरेको छ । असमानता, जलवायुजन्य विपद्, द्रुत प्राविधिक नवप्रवर्तन र सामाजिक अविश्वासका
कारण झन् खराब बन्न पुगेको महामारीले मानव प्रगतिलाई मेटाउने आँधीबेहरी ल्याएको
प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ ।लगातार दोस्रो वर्ष
मानव विकासले उल्टो गति लिनले मानव विकासमा यस अघि कहिल्यै नदेखिएको स्तरमा धक्का
परेको र दिगो विकासका लागि २०३० एजेन्डा सुरु गर्दा र २०१६ को पेरिस सम्झौता
अवलम्बन गर्दाको स्तरमा फर्काउने काम गरेको छ ।नयाँ अनिश्चितता र
जटिलता मानवताको सबैभन्दा
ठूलो चुनौतीका रुपमा रहेको जलवायु र जैविक विविधता संकट, असमानता र राजनीतिक ध्रुवीकरणका साथै प्राविधिक उथलपुथल बढ्नुका साथै तिनले एक
अर्कालाई मलजल गर्ने काम गरिरहेका छन् । यो कार्य मानिसले यस अघि कहिल्यै अनुभव
नगरेको गति र स्तरमा भइरहेको छ ।अन्तरसम्बन्धित
अनिश्चितताहरुको अर्थ संकटहरुले एक अर्कासँग अन्तर्निहितरुपमा जोडिएका हाम्रा
समाजमाथि विनाशकारी प्रभाव पारिरहेका छन् । युक्रेनमाथिको
आक्रमणले एउटै पुस्तामा सबैभन्दा ठूलो बजार महँगी निम्त्याउनुका साथै विश्वव्यापी
खाद्य असुरक्षा संकटले करोडौंलाई भोकै पार्ने खतरा मडारिरहेको छ । कोभिड–१९
महामारीले मानिसको स्वास्थ्य र मानसिक कल्याणमा क्षति पुर्याउनुका साथै
अर्थतन्त्रलाई ध्वस्त पार्ने र लैङ्गिक असमानतालाई झन् बढाउने काम गरेको छ ।मानिसहरु बढी दुःखी
महसुस गरिरहेका छन् । पछिल्लो दशकदेखि बढ्दै गइरहेको तनाव, उदासी, क्रोध र चिन्ता हाल अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा पुगेको
छ । विश्वव्यापीरुपमा तनाव भएको बताउने मानिसको अनुपात ३५ प्रतिशतभन्दा बढी छ, जुन् एक दशकअघि भन्दा १० प्रतिशत बढी रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । हालको मानसिक
स्वास्थ्य संकटले मानव विकासमा बाधा पुर्याउनुका साथै मानिसको स्वतन्त्रता र
अवसरलाई सीमित गर्दछ । बालबालिका बढी
प्रभावित सबैभन्दा बढी ५०
प्रतिशत बालबालिका प्रभावित छन् । उनीहरुले मानसिक, शारीरिक वा यौन
हिंसाको सामना गर्नुपरेको छ । करिब ४५ करोड बालबालिका वा हरेक छ जनामा एकजना हाल
द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा बसोबास गर्छन् । जसले आघातजन्य तनावसहित मानसिक
स्वास्थ्यमा विनाशकारी परिणाम निम्याइरहेको छ ।ध्रुवीकरण र विश्वासको
कमीले अनिश्चितता, असमानता र असुरक्षासँग निम्त्याउँछ । राजनीतिक
ध्रुवीकरण र अविश्वासले सामाजिक संवाद गर्ने हाम्रो क्षमतालाई कमजोर बनाउँछ र
सामूहिक कार्यलाई रोक्ने काम गर्छ । अधिकांश व्यक्तिमाथि विश्वास गर्न सकिन्छ
भन्ने कुरा सोचाइ राख्ने मानिसको संख्या विश्वभरि ३० प्रतिशतभन्दा कम छ, जुन अहिलेसम्मकै न्यून रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । अनिश्चिततामा अवसर आजको समयको मागबीचको
बढ्दो बेमेल केही नयाँ गर्ने अवसर पनि हो । मानव विकासलाई थप बलियो बनाउँदा त्यसले
हामीलाई हाम्रो भविष्यतर्फ अघि बढ्न गर्न र परिवर्तनको संवाहक हुन सक्ने मानिसको
क्षमतालाई उजागर गर्न मद्दत गर्नेछ ।मानवताको वर्तमान
गतिहीनतालाई तोड्नैपर्छ र ध्रुवीकरणलाई निरुत्साहित गर्दै विश्वासको पुनः निर्माण
गरी सबैलाई निर्णय प्रक्रियामा सहभागी हुने अवसर प्रदान गरेर नयाँ मार्ग तय
गर्नुपर्छ ।समुदायहरु आफ्नो
भविष्यका लागि के चाहन्छन् भन्ने कुरा जान्न अनिश्चिततालाई चिरेर अघि बढ्नका लागि
खुला र समावेशी संवाद आवश्यक छ । परिवर्तन, उदाहरणका लागि हरित रुपान्तरण
अत्यावश्यक छ तर त्यसलाई सावधानीपूर्वक व्यवस्थापन नगरिएमा अस्थिरता निम्त्याउन
सक्छ ।मानिसहरूको सोच
परिवर्तन गर्न प्रमाण मात्र पर्याप्त छैन । हामीले भावना, संज्ञानात्मक पूर्वाग्रह र संस्कृतिको भूमिका पहिचान गर्न मानव आचरणप्रतिको
हाम्रो बुझाइलाई अझ फराकिलो बनाउनु पर्छ ।शिक्षादेखि वित्तसम्म
सार्वजनिक नीतिप्रतिका धेरै परम्परागत अवधारणाहरु विगतमा आधारित छन् । हामीले
आकांक्षा गरे अनुसारको भविष्य हासिल गर्नका लागि संस्थाहरू आजको  विश्व अनुकूल बन्न आवश्यक छ । उनीहरूले नयाँ
मूल्य मान्यता स्थापित गर्न नयाँ नीतिहरू बनाउनमा मात्र सीमित नरही त्यसभन्दा केही
कदम अघि बढ्नुपर्छ ।अनिश्चित समाजमा अघि
बढ्न आफूलाई मद्दत गर्न हामीले मानसिक पीडा कम गर्ने, संकटहरू न्यून गर्ने र मनोवैज्ञानिक जुझारुपन विकास गर्ने काम गर्नुपर्छ ।
यसमा मानसिक स्वास्थ्य सेवाको पहुँचलाई उल्लेख्यरुपमा विस्तार गर्ने कार्य पर्दछ, जुन हाल थोरैका लागि मात्र सुविधाकारुपमा रहेको अवस्था छ ।लगानी, बीमा र नवप्रवर्तनमा केन्द्रित नीतिहरुले मानिसलाई अनिश्चितताको सामना गर्दै अघि
बढ्न सक्षम बनाउँछ । लगानी–नवीकरणीय ऊर्जा
चरम प्राकृतिक प्रकोपहरुको पूर्वतयारीका लागि पृथ्वीमाथिको दबाब कम गर्नका लागि । वीमा–सामाजिक
सुरक्षाको साथ – अनिश्चित संसारमा आइपर्ने आकस्मिक परिस्थितिहरुका लागि हाम्रो
समाजलाई तयार राख्न । धेरै प्रकृतिका नवप्रवर्तन
– प्राविधिक, आर्थिक, सांस्कृतिक– मानवताले सामना
गर्ने अज्ञात चुनौतीको सामना गर्न ।यदि हामीले साझा
लक्ष्यहरुका लागि मिलेर काम गर्ने हो, भने हामीले धेरै कुरा हासिल
गर्न सक्छौं । असमानतालाई सम्बोधन गर्दै जनताको स्वतन्त्रता र अवसरहरूमा
वृद्धिमार्फत् हाम्रो मानव क्षमतालाई उजागर गरी हामीले यस्तो भविष्यको सिर्जना
गर्न सक्छौँ, जहाँ अनिश्चितताहरुका अतिरिक्त मानिस र पृथ्वी दुवै
फस्टाउन सक्ने छन् । हामी यहाँबाट कतातिर जान्छौं भन्ने कुरा हामीमाथि निर्भर
गर्दछ,
युएनडीपीको प्रतिवेदनमा भनिएको छ ।
 