दसैँ अर्थात् घुमघाम
वर्षभरकै सबैभन्दा धेरै सार्वजनिक बिदा हुने समय हो दसैँ । दसैँको परम्परागत शैली अनुसार टीका जमरा लगाउनेबाहेक यही बिदाको मेसोमा नयाँ ठाउँ र नौलो परिवेशको घुमघाम गर्ने चलन एकदमै बढ्दो छ । दसैँको अवसरमा सबै परिवारजनको भेटघाट हुने हुँदा पारिवारिक घुमघाम संस्कृति पनि फस्टाएको छ ।   दसैँ आसपासको मौसम नेपाल घुम्ने सबैभन्दा उत्तम मौसम पनि हो । यो नेपालमा सबैभन्दा धेरै पर्यटक भित्रिने समयमा पर्छ । यसरी नेपाल घुम्न आउने पर्यटकबाटै नेपालीमा पनि विस्तारै घुम्ने संस्कृति विकास
वर्षभरकै सबैभन्दा धेरै सार्वजनिक बिदा हुने समय हो दसैँ । दसैँको परम्परागत शैली अनुसार टीका जमरा लगाउनेबाहेक यही बिदाको मेसोमा नयाँ ठाउँ र नौलो परिवेशको घुमघाम गर्ने चलन एकदमै बढ्दो छ । दसैँको अवसरमा सबै परिवारजनको भेटघाट हुने हुँदा पारिवारिक घुमघाम संस्कृति पनि फस्टाएको छ । दसैँ आसपासको मौसम नेपाल घुम्ने सबैभन्दा उत्तम मौसम पनि हो । यो नेपालमा सबैभन्दा धेरै पर्यटक भित्रिने समयमा पर्छ । यसरी नेपाल घुम्न आउने पर्यटकबाटै नेपालीमा पनि विस्तारै घुम्ने संस्कृति विकास भएको देखिन्छ ।  वर्षभर आफ्नो कामले व्यस्त हुनेहरूलाई यो घुमघामका लागि उपयुक्त समय पनि हुने गरेको छ । दसैँतिहार र छठ पर्वको लामो बिदामा परिवारसँग घुम्ने प्रचलनले धेरै गन्तव्य स्थलमा भिडभाड पनि हुने गर्छ । त्यसैले पनि कतिपय पर्यटकीय स्थानमा सवारी तथा होटल पाउनै मुस्किल पर्छ । कतिपय दसैँको समय पारेर विदेश भ्रमणमा समेत जाने गर्छन् । दसैँको समयमा घुम्ने योजनामा हुनुहुन्छ राजधानीमा बसेर स्नातक अध्ययनरत कैलालीका हेमांश ओझा । वर्ष दिनमा एक पटक भए पनि घुम्नु पर्छ भन्दै साथीहरूसँग मुस्ताङ जाने योजनामा रहनुभएका उहाँसहितको टोली पोखरा, जोमसोम, कागबेनी, मुस्ताङलगायतका पर्यटकीय गन्तव्य घुमेर यस वर्षको दसैँलाई अवस्मरणीय बनाउने तयारीमा हुनुहुन्छ । “सानो हुँदा स्कुलबाट वार्षिक रूपमा एक दिन आयोजना हुने वनभोज, शैक्षिक भ्रमणलगायतका यात्रामा मात्रै जान पाइन्थ्यो । उच्च शिक्षाका लागि राजधानी भित्रिएको दुई वर्षमा घुमघाम र रैथाने खानाका बारेमा अलि अलि बुझ्दै गएकाले नयाँ ठाउँको भ्रमण, नौला मान्छेसँगको भेटघाट र नयाँ परिकारको स्वाद लिने हुटहुटीले यो वर्ष साथीहरूसँग घुम्ने योजना बनेको छ,” उहाँले भन्नुभयो । त्यस्तै अर्घाखाँचीका यमकुमार श्रेष्ठ पनि साथी र परिवारसँग समूहमा वैदेशिक भ्रमणको योजनामा रहनुभएको छ । बैङ्किङ क्षेत्रमा कार्यरत उहाँ दसैँको बिदाको सदुपयोग गर्दै यसपालि थाइल्यान्ड जाने तयारीमा रहनुभएको छ ।पदयात्रामा रमाउँदै पर्यटक विदेशी पर्यटकको रोजाइमा मात्र पर्ने पदयात्रा अहिले नेपाली पर्यटकको रोजाइमा पनि पर्न थालेको छ । दसैँको समयमा हुने बिदाको समय पारेर अन्नपूर्ण पदमार्ग क्षेत्र, धौलागिरि चक्रीय पदमार्ग, सगरमाथा आधार शिविर, कञ्चनजङ्घा, मर्दी हिमाल पदमार्ग, गोसाइँकुण्ड तथा लाङटाङलगायत तामाङ सम्पदा क्षेत्रमा पदमार्गमा जानेको सङ्ख्या बढ्न थालेको छ । यसले ती क्षेत्रमा छुट्टै  रौनकता पनि थप्ने गर्छ । वर्षा घट्दै गएको, मौसममा क्रमशः सुधार आउँदा पैदल यात्रा सहज र रोमाञ्चक पनि हुने गर्छ । खास गरी उच्च भागबाट हिमालको अवलोकन गर्न सहज तथा अर्गानिक उत्पादनको भोजनका लागि पदयात्रामा रमाउन चाहने पर्यटक बढ्दै गएका छन् । पछिल्लो समय एकल पदयात्रामा कडाइ गरिएपछि समूहमा पदयात्रामा जानेको सङ्ख्यासमेत बढ्दै गएको लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत प्रमोद भट्टराईले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार हिमाली पदयात्रा अन्तर्गत गत साउनदेखि यही असोज २० गतेसम्म १० हजार सात सय ७० जना आन्तरिक एवं बाह्य पर्यटकले लाङटाङ तथा पवित्र तीर्थ गोसाइँकुण्ड क्षेत्रको भ्रमण गरेका छन् ।तीमध्ये सार्क राष्ट्रका ६२ जना, अमेरिका, अस्ट्रेलिया, जर्मनलगायत विभिन्न देशका  एक हजार छ सय ५२ पर्यटकले उक्त पदमार्गमा पदयात्राको अनुमति लिएको उहाँले बताउनुभयो । उक्त निकुञ्ज क्षेत्रको भ्रमण गर्ने पर्यटकबाट प्रवेश शुल्कबापत ४५ लाख रुपियाँ आय भएको निकुञ्जका अभिलेखकर्ता रेन्जर सुनील राउतले जाकारी दिनुभयो ।यस्तै चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि यही असोज २० सम्म लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जले पदयात्राका लागि दिएको अनुमतिबाट एक करोड राजस्व आर्जन गरेको छ । उक्त रकम पर्यटक शुल्कका साथै निकुञ्जमा सञ्चालित होटलको बक्यौता तथा गत आर्थिक वर्षमा हेलिकोप्टर अवतरणसमेतका विविध स्रोतबाट राजस्व हो ।त्यस्तै म्याग्दीको रघुगङ्गा गाउँपालिका–७, चिमखोलामा अवस्थित धौलागिरि आइसफल पदमार्गमा समेत आन्तरिक पर्यटकको आगमन बढ्दै गएको छ । धौलागिरि आइसफल पदमार्ग अन्तर्गत सोवाङ धुरी एकै ठाउँबाट धौलागिरि र अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला अन्तर्गतका दर्जनौँ हिमाललाई एकै ठाउँबाट अवलोकन गर्न सकिने यस पदमार्ग पछिल्लो समय आन्तरिक पर्यटकको रोजाइ बन्दै गएको रघुगङ्गा गाउँपालिका–७,  चिमखोलाका वडाध्यक्ष थकप्रसाद पाइजाले जानकारी दिनुभयो ।चक्रीय अन्नपूर्ण पदमार्गमा जाने पर्यटकको सङ्ख्यामा समेत वृद्धि हुँदै गएको छ । सेप्टेम्बर महिनाको सुरुवातसँगै दैनिक सयदेखि डेढ सय पर्यटक बेँसीसहर हुँदै अन्नपूर्ण पदमार्ग भित्रिन थालेकोमा अहिले दैनिक दुई सयभन्दा बढी पर्यटक यो पदमार्गमा भित्रिन थालेका छन् ।अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) मनाङ–धारापानी चेकपोस्टका अनुसार अन्नपूर्ण पदमार्गमा विशेष गरी बेलायत, इजरायल, चीन, जर्मनी, अमेरिका, फ्रान्स, जापान, अस्ट्रेलियालगायत देशका नागरिकसँगै आन्तरिक पर्यटकको मुख्य आकर्षण रहने गरेको छ । यो सिजनमा मनाङका खर्क अनि घाँसेमैदान हरियो हुने तथा फापर र उवा फुलेको दृश्यावलोकनसँगै मनाङ जाने पर्यटकले विशेष गरी थोराङपास, लार्केपास र कालापास साथसाथै विश्वको अग्लो स्थानमा रहेको तिलिचो तालको अवलोकन गर्न यो पदमार्ग रोज्ने गरेका छन् ।नेपालमा पदयात्रा पर्यटनका लागि मनासलु, कञ्चनजङ्घा, माथिल्लो मुस्ताङ, थ्री पास ट्रेक, धौलागिरि र अन्नपूर्ण क्षेत्र, रारा ताल, सगरमाथा र मकालु आधार शिविर, माथिल्लो डोल्पा, लाङटाङ उपत्यका उत्कृष्ट गन्तव्य मानिन्छन् । विश्वका उत्कृष्ट पदमार्गमा नेपालको गोक्यो, सगरमाथा आधार शिविर र मनासलु, भुटानको स्नोमेन मार्ग, पेरुको इन्का ट्रेल र हिउयेच, तान्जानियाको माउन्ट किलिमान्जरो, चिलीको टोरेस्ट डेल पेन, स्विट्जरल्यान्डको हेउट मार्ग र अस्ट्रेलियाको ओभरल्यान्ड पदमार्गहरू पर्छन् ।घुम्नलायक १० गन्तव्यघुमफिर गर्नका लागि यति बेलाको मौसम निकै उपयुक्त मानिन्छ । दसैँमा धेरैले घुम्न जाने योजना बनाए पनि घुम्ने ठाउँका बारेमा जानकारी नहुँदा अलमलिइरहेका हुन्छौँ । घुम्न जाने ठाउँबारे पर्याप्त पूर्वसूचना नहुँदा रमाइलो गर्न जाँदा सास्ती खेप्नुपर्ने अवस्थासमेत आउँछ ।मुक्तिनाथ : प्रकृतिप्रेमीका लागि मुस्ताङको जोमसोम र त्यस वरिपरिको क्षेत्र विश्वमा नै प्रसिद्ध छ भने धार्मिक पर्यटकका लागि मुक्तिनाथ चर्चित छ । केही वर्षपहिलेसम्म विदेशी पर्यटकको मात्र रोजाइमा पर्ने जोमसोम–मुक्तिनाथ अहिले नेपालीको रोजाइमा पनि पर्न थालेको छ । पोखराबाट जोमसोम–मुक्तिनाथका लागि सहज यातायात उपलब्ध रहेको र एकल यात्राका लागि समेत विभिन्न ट्राभल एजेन्सीले दसैँ बिदा विशेष प्याकेज ल्याउने भएकाले यो गन्तव्य सहज हुन सक्छ । यहाँ खान र बासका लागि सुविधासम्पन्न होटल भेट्न सकिन्छ ।स्वर्गद्वारी : स्वर्गद्वारी धार्मिक हिसाबले जति महìव रहेको छ, प्राकृतिक सुन्दरता पनि त्यति नै भरिपूर्ण छ । प्युठान जिल्लाको सदरमुकाम खलङ्गाबाट करिब २६ किलोमिटर पश्चिममा रहेको यो ठाउँबाट आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला तीन वटा हिमालसहित धौलागिरि, नीलगिरि, माछापुच्छ«े, अन्नपूर्ण, लमजुङ, हिमचुली, मनासलु, चुरेन, पुथालगायत हिमशृङ्खला देख्न सकिन्छ । पोखरा : चाडबाडको छेको पारेर परिवार तथा साथीहरूसँग घुम्नका लागि धेरैको रोजाइमा पर्दै आएको गन्तव्य हो पोखरा । प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण पोखराको नाइट लाइफ उस्तै आकर्षक हुन्छ । लाइभ म्युजिक, डिस्को डान्स, गजल–दोहोरीले पनि पर्यटकलाई भुलाउने गर्छन् । तालमा रमाउन मात्र नभई साहसिक खेलकुद प्याराग्लाइडिङ, जिप फ्लायर, केबलकार, अल्ट्रालाइट, प्याराग्लाइडिङले बसाइ लम्ब्याउन सकिन्छ ।लुम्बिनी : गौतम बुद्धको जन्मभूमि लुम्बिनी आन्तरिक पर्यटकका लागि रोजाइको गन्तव्य हो । बुटवल–भैरहवा हुँदै बढीमा डेढ घण्टामै पुग्न सकिने लुम्बिनी विभिन्न शैलीमा निर्माण भएका चैत्य तथा गुम्बाले स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकलाई लोभ्याउने गर्दछ । अशोक स्तम्भ शिलालेख, पुष्करिणी अर्थात् पोखरी, बुद्ध जन्मेको सङ्केत ढुङ्गा, बुद्ध जन्मेको मूर्ति, मायादेवी मन्दिर, विभिन्न स्तूपा, तेलार नदी, शान्तिदीप र मायादेवी मन्दिर तथा लुम्बिनी गाउँको भग्नावशेष लुम्बिनीका प्रमुख पुरातात्त्विक आधार हुन् ।रारा : वर्षभरिको तनाव, धपेडी भुलेर उन्मुक्त रमाउन चाहनुहुन्छ भने दसैँको फुर्सदमा राराको यात्रा स्मरणीय हुन सक्छ । १०.८ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको रारा तालको छिनभरमै बदलिने गाढा निलो पानीले अद्भुत अनुभव गराउन सक्छ । पाँच किलोमिटर लम्बाइ र ३.२ किलोमिटर चौडाइ रहेको राराको गहिराइ १६७ मिटर रहेको छ । तालको वरिपरि घुम्नका लागि पदमार्ग पनि छ । सफा पानीमा स्नो ट्राउट माछा तथा हाँस, जलेवाजस्ता चरा डुबुल्की मारेको दृश्यले राराको वातावरण नै भिन्न छ । दिनभरिमा आफ्नो रूप फेरिरहने रारा तालबाट करिब तीन घण्टाको पैदल यात्रापछि यसको पश्चिमतर्फ रहेको मुर्माटपमा पुग्न सकिन्छ । जहाँबाट रारा तालको मनमोहक दृश्यका साथै सैपाल हिमालको शृङ्खलाको मनोरम अवलोकन गर्नसमेत सकिन्छ । त्यस्तै रारा राष्ट्रिय निकुञ्जमा दुर्लभ वन्यजन्तुको समेत अवलोकन गर्न सकिन्छ ।इलाम : दसैँको बिदामा घुमघाम गर्ने एउटा प्रमुख गन्तव्यमध्ये इलाम छुटाउनै नहुने गन्तव्य हो । नागबेली डाँडामा चियाका बगान रहेको इलाम चिसो हावापानी, चिया बगानको रमणीयतामा हराउनेलाई इलाम रमणीय गन्तव्य हुन सक्छ । थुम्का थुम्कामा लगाइएको चिया बगान र नागबेली सडकले निकै सुन्दर रहेको इलाममा श्रीअन्तुदेखि सूर्योदय दृश्यावलोकनका लागि पनि थुप्रै आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक पुग्ने गरेका छन् । डोल्पा : घुमघामका लागि लामो समय भएकाहरू डोल्पाको शे–फोक्सुन्डो ताललाई गन्तव्य बनाएर डोल्पा यात्रामा जान सक्छन् । ४.८ किलोमिटर लामो र एक  दशमलव आठ किलोमिटर चौडाइ भएको यो ताल छ सय ५० मिटर गहिरो छ । हरियो र निलो रङको अनुपम मिश्रणले रङ्गिन शे–फोक्सुन्डो ताल पुग्न नेपालगन्जबाट डोल्पाको जुफाल विमानस्थल र त्यहाँबाट तीन घण्टाको पैदल यात्रामा डोल्पाको सदरमुकाम दुनै पुगिन्छ । दुनैबाट वास्तविक पदयात्राको आनन्दसहित शे–फोक्सुन्डोको यात्रा सुरु हुन्छ ।घलेगाउँ होमस्टे : ग्रामीण जनजीवनमा रमाउने पर्यटकका लागि लमजुङको घलेगाउँ उपयुक्त गन्तव्य बन्न सक्छ । यहाँ गुरुङ समुदायसँगै बसेर दसैँको फरक अनुभव लिन सकिन्छ । साथै यहाँको गुरुङ संस्कृति, रोधी, स्थानीय अर्गानिक खानाले पर्यटकलाई लोभ्याउने गर्दछ ।खप्तड : पुराना शैलीका आकर्षक घर र ग्रामीण जनजीवनको आनन्द लिँदै भूस्वर्गका नामबाट चिनिने खप्तड डोटी, अछाम, बाजुरा र बझाङका विभिन्न क्षेत्रबाट पुग्न सकिन्छ । २५ मैदान र वरिपरि ५३ वटा थुम्का रहेको खप्तड क्षेत्र धुवाँ, धुलो, फोहोरजस्ता प्रतिकूल वातावरणबाट टाढा रहेको छ । ग्रामीण पर्यटकीय वातावरण रुचाउन चाहने पर्यटकले खासगरी यहाँ नेपालको धर्म, संस्कृति, प्रकृति र परम्परा र प्राकृतिक जडीबुटीको अध्ययन गर्न सक्छन् । डोटीको सिलगढीबाट खप्तड उक्लने पदमार्ग अरू वैकल्पिक पदमार्गको तुलनामा निकै सजिलो पदमार्ग पर्दछ । सिलगढीबाट पैदलयात्रा थालेको तेस्रोे दिनमा खप्तड पुगिन्छ । रुबी भ्याली : धादिङ जिल्लामा रहेको यो स्थानमा थोरै खर्च र समयमा पुग्न सकिन्छ । तामाङ समुदायको मौलिक मेन्दोमायासँगै लाखेनाच, मानेनाच, पारुनाचका लागि प्रख्यात रुबी भ्याली यात्राको अर्को विशेषता यहाँको दसैँको माहोल पनि हो । स्थानीय भाषामा ‘मार हान्ने’ भन्ने चलन अनुसार युवाले दसैँमा राँगा काट्ने गर्छन् । यस बेला ठुलै मेला लाग्छ । रुबी भ्याली पदयात्राका क्रममा गणेश हिमालको आकर्षक दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ ।  