रातो मछिन्द्रनाथ मन्दिरको पुनर्निर्माण अलपत्र
ललितपुरको बुंगमतीस्थित रातो मछिन्द्रनाथ मन्दिर पुनर्निर्माणको कार्य आठ वर्ष बितिसक्दा पनि पूरा भएको छैन । २०७२ को भूकम्पले क्षतिग्रस्त मन्दिरको पुननिर्माणको कार्य सोही वर्ष माघमा शिलान्यास गरी प्रारम्भ भएको थियो । तर मन्दिरको पुनर्निर्माणको कार्य अलपत्र बनेको छ ।
काठमाडौं, चैत १२ गते । ललितपुरको बुंगमतीस्थित रातो मछिन्द्रनाथ मन्दिर पुनर्निर्माणको कार्य आठ वर्ष बितिसक्दा पनि पूरा भएको छैन । २०७२ को भूकम्पले क्षतिग्रस्त मन्दिरको पुनर्निर्माणको  कार्य सोही वर्ष माघमा शिलान्यास गरी प्रारम्भ भएको थियो । तर मन्दिरको पुनर्निर्माणको कार्य अलपत्र बनेको छ ।२०७७ असार १५ गते राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण निर्देशक समितिको निर्णय अनुसार उपभोक्ता समितिबाट पुनर्निर्माण कार्य सम्झौता भयो । यसअघि विभिन्न ठेकेदारले पुनर्निर्माणको  जिम्मा लिए पनि बिचैमा छोडेका थिए ।श्रीलङ्काली सरकारको आर्थिक सहयोगमा तीन करोड आठ लाख आठ हजार ९६१ रुपियाँ लागतमा २०७८ असार १५ गतेसम्म सम्पन्न गर्ने सम्झौता भएको थियो ।ललितपुर महानगरपालिका-२२ का वडाध्यक्ष सागर तुलाधरका अनुसार यसअघिको समयावधिमा पुनर्निर्माण कार्यको जिम्मा ठेकेदारले लिए पनि के कति रकम खर्च भयो भन्ने आधिकारिक जानकारी छैन ।प्राथमिकतामा परेको मन्दिरको पुनर्निर्माणको काम हालसम्म पनि सम्पन्न नहुँदा नियमितरुपमा हुने स्थानीय जात्रा, पर्वमा असर पर्ने गरेको छ ।नियमित पूजाआजाका लागि हाल निर्माण भइरहेको मन्दिर छेवैमा अस्थायी मन्दिर बनाइएको छ । पुरोहितहरुले सोही अस्थायी मन्दिरमा मछिन्द्रनाथसँग सम्बन्धित काम विधिविधान अनुरुप गर्दै आएका छन् । उहाँले मेला सञ्चालन गर्ने ठाउँमा अस्थायी मन्दिर खडा गरिएकोले यो पटक देवगणहरु नचाउन तथा मेला सञ्चालन गर्न नसकिएको बताउनुभयो ।उहाँले भन्नुभयो, “मन्दिरको दक्षिणतिर अस्थायी मन्दिर बनेको अवस्था छ । त्यही ठाउँमा मेला सञ्चालन गर्नुपर्ने भएकोले यो वर्ष हामीले सञ्चालन गर्न सकेनौं । मन्दिर नबनेको अवस्थामा यस्ता कुरा छुटेको छ ।”ऐतिहासिक एवम् धार्मिक महत्वको रातो मछिन्द्रनाथ छ महिना ललितपुरको तःबहाल र छ महिना बुंगमतीमा रहँदै आएको छ । हरेक वर्ष ललितपुरको पाटनबाट र १२ वर्षमा एक चोटी बुंगमतीबाट भोटो देखाउने जात्रा सञ्चालन हुँदै आएको उहाँको भनाइ छ ।तुलाधरका अनुसार रातो मछिन्द्रनाथ बुंगमतीमा ल्याउने बेलासम्म मन्दिर पुनर्निर्माणको  काम सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिइएको छ ।उहाँले भन्नुभयो, “रातो मछिन्द्रनाथ एक महिना अगाडि पाटन लगिएको थियो । अब पाँच महिनापछि यता बुंगमती ल्याइन्छ । यो मन्दिर तयार गरेर मछिन्द्रनाथलाई नयाँ मन्दिरमा राख्ने तयारी गरिरहेका छौं । तर पुरातत्व विभाग र उपभोक्ता समितिबिच कुरा मिलिरिहेको छैन ।”उहाँका अनुसार मन्दिर पुनर्निर्माण उपभोक्ता समितिको २०८० असार मसान्त यता म्याद थपिएको छैन । पुरातत्वलगायत सम्बन्धित पक्षले देखाएको ढिलासुस्तीका कारण मन्दिर पुनर्निर्माणको काममा नै अवरोध पुग्ने गरेको छ ।उहाँले भन्नुभयो, “उपभोक्ता र पुरातत्वबिच सम्झौता भएर जुन काम भइरहेको छ, पछिल्लो समय म्याद थप नभएपछि करिब–करिब मन्दिर नबना भनेकै हो कि ।  उनीहरुले हिसाबकिताब चाँडै गर्दिनुपर्ने हो । प्राविधिक तथा इन्जिनियरिङ कुराहरु जुन हिसाबले क्लियर गर्नुपर्ने हो । त्यो नगर्दा समस्या आएको हो ।”उहाँले आगामी दिनमा सम्पदा पुनर्निर्माणको कार्यमा पुरातत्वसँग हात नफैलाउने भनाइसमेत राख्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “यो कुरा पालिकामा पनि उठाएका छौं । हामी अब पुरातत्वमार्फत मन्दिरको थप काम र स्रोतका लागि हात नफैलाउने भनेर कुरा उठेको छ ।” सम्पदा पुनर्निर्माणका लागि स्थानीय तहमा जनशक्ति नहुनु एकातर्फ भएपनि सम्बन्धित निकायको ढिलासुस्ती खेदजनक रहेको उहाँको भनाइ छ ।उहाँका अनुसार मन्दिर पुनर्निर्माणको  ९० प्रतिशत काम सम्पन्न भइसकेको छ । तर बाँकी रहेको थोरै काम सम्पन्न गर्न भने अन्याेल देखिएको छ ।