अंग प्रत्यारोपणमा आत्मनिर्भरको बाटो
सन् २००८ तिर विश्व स्वास्थ्य संघठन (डब्लूएचओ) ले नेपाललाई झस्काउने खालको एक अध्ययन प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्‍यो । जसमा भनिएको थियो– नेपालजस्तो देशमा मिर्गौला फेल भएका ८० प्रतिशतभन्दा बढी बिरामी केही महिनामै मृत्युको सिकार हुनेछन् ।
सन् २००८ तिर विश्व स्वास्थ्य संघठन (डब्लूएचओ) ले नेपाललाई झस्काउने खालको एक अध्ययन प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्‍यो । जसमा भनिएको थियो– नेपालजस्तो देशमा मिर्गौला फेल भएका ८० प्रतिशतभन्दा बढी बिरामी केही महिनामै मृत्युको सिकार हुनेछन् ।सीमित डायलसिस सेवा हुनु, महिनाको करिब ५० हजार यसैमा खर्च लाग्नु र मिर्गौला प्रत्यारोपण सेवा उपलब्ध नहुनु जस्ता कारणले डब्लूएचओको प्रतिवेदन धेरै हदसम्म सही थियो । नेपालमा मिर्गौला प्रत्यारोपण सेवा दिगो रूपमा सुरु भएको १६ वर्ष भइसक्यो । स्वास्थ्य अर्थशास्त्रको सन्दर्भमा डायलसिस जस्ता अन्य उपचारभन्दा मिर्गौला प्रत्यारोपणले उत्कृष्ट नतिजा दिनुका साथै दीर्घकालीन जीवनको गुणस्तर सुधार गर्छ । अंग दाताबिना प्रत्यारोपण कल्पना नै गर्न सकिँदैन । नेपालमा स्वस्थ जीवित व्यक्ति र मस्तिष्क मृत्यु भएका व्यक्तिबाट प्रत्यारोपण गर्न मिल्ने व्यवस्था छ ।सडक दुर्घटनाबाट नेपालमा वार्षिक २ हजार ५ सय जनाको ज्यान जान्छ । जसमध्ये एक हजार जनाको मस्तिष्क मृत्यु हुने अनुमान छ । जलेर खरानी भई वा गाडेर खेर जाने अंग समयमै दान भई अन्य व्यक्तिमा प्रत्यारोपण गर्न सके अंग नपाएर प्रत्यारोपण गर्नबाट वञ्चित बिरामीलाई ठूलो राहत हुने थियो । प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालका साथै कतिपय राजनीतिज्ञ, कलाकार, पत्रकार, समाजसेवीले मस्तिष्क मृत्युपश्चात् हुने अंग दानका लागि घोषणा गरिसक्नुभएको छ । तर आम सर्वसाधारणमा मस्तिष्क मृत्युपश्चात्को अंग दानबारे पर्याप्त जनचेतना नहुँदा यो कार्यले गति लिन सकेको छैन ।चुनौतीपूर्ण सुरुवातमस्तिष्क मृत्यु, अंग दान र प्रत्यारोपणको अवधारणा ल्याउन विभिन्न चुनौती सामना गर्नुपरेको थियो । नेपालमा मस्तिष्क मृत्युको सम्भावनाबारे प्रश्न उठाउने धेरै थिए र त्यसका लागि विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्व, राजनीतिज्ञ, कर्मचारी, कलाकार, समाजसेवी, पत्रकार तथा विभिन्न संस्थाका सदस्यसँग निरन्तर संवाद गरियो । मस्तिष्क मृत्यु घोषणा गर्ने विधि ऐनमै हुनुपर्ने भएकाले छुट्टै एक कमिटी गठन गराउनुपर्ने भयो । त्यसका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयले नेतृत्व लिनु उचित हुने हुँदा तत्कालीन स्वास्थ्य सचिव प्रवीण मिश्रलाई आग्रह गरियो । उहाँले तत्कालै अतिरिक्त स्वास्थ्य सचिव तीर्थराज बुर्लाकोटीको संयोजकत्वमा १० सदस्यीय मस्तिष्क मृत्यु घोषणा गर्ने कार्यविधि बनाउन समिति बनाइदिनुभयो ।समितिमा डा. उपेन्द्र देवकोटा, डा. पवन सुल्तानिया, डा. वसन्त पन्त, डा. जेपी अग्रवाल र डा. डीबी शाह, डा. ब्रम्हदेव झा, डा. मोदनाथ मरहट्टा, डा. भगवान कोइराला तथा कानुन विज्ञ इन्दिरा दाहाल हुनुहुथ्यो । समितिमा प्रत्यारोपण गर्न सक्ने चिकित्सक बसे स्वार्थ बाझिने भएकाले पंक्तिकार समितिबाहिरै बसेर सहयोग गर्ने निर्णय भयो । अमेरिका, बेलायत तथा युरोप र एसियाको मस्तिष्क मृत्यु घोषणा गर्ने कार्यविधिको गहिरो अध्ययन गरेर कार्य समितिमा प्रस्तुत गर्ने काम गरियो । समितिमा छलफल भई नेपाललाई सुहाउँदो मस्तिष्क मृत्यु घोषणा गर्ने कार्यविधि तयार भयो ।मस्तिष्क मृत्युसम्बन्धी छुट्टै ऐन ल्याउनुभन्दा प्रत्यारोपण ऐनमा भएका केही हरफ संशोधन र विस्तार गर्दा छिटो हुने देखियो । तत्कालीन मन्त्रिपरिषद् अध्यक्ष खिलराज रेग्मी, तत्कालीन मन्त्रीहरू, मुख्यसचिव लीलामणि पौडेल लगायतलाई डाकेर मस्तिष्क मृत्युसम्बन्धी अन्तरक्रिया कार्यक्रम राखियो । बेलायत, अमेरिका तथा भारतका प्रख्यात प्रत्यारोपण विज्ञसँग ३ पटकसम्म अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको कार्यशाला गरियो । कार्यविधि अनुमोदनका लागि महिला, बाल विकास तथा सामाजिक समितिका अध्यक्ष रञ्जु झाको समितिमा पेस भयो । तत्कालीन सचिव सोमबहादुर थापाको सहयोगमा संसदीय समितिबाट निरन्तर छलफलछि अनुमोदनका लागि संसद्मा पुग्यो । संसद्बाट धेरै बाधा अड्चन नभई २०१६ फेब्रुअरीमा अनुमोदन भयो । ऐनमा समावेश गर्नका लागि पंक्तिकारको टोली ५० पटकसम्म संसद् धाउनुपरेको थियो । मस्तिष्क मृत्युको घोषणा, अंग दान र अंग वितरण नियमावली बनाउन तत्कालीन कानुन सचिव कोमलशाली घिमिरेले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो । यसको ऐन, नियमावली बनाउन ८ वर्ष लाग्यो । २०१६ डिसेम्बरमा कलेजो प्रत्यारोपण तयारी भइरहेको थियो, त्यसका लागि पनि नियमावली संशोधन आवश्यक थियो । तत्कालीन स्वास्थ्यमन्त्री गगन थापाको सहयोगमा नियमावली बन्यो । नेपालमै कलेजो प्रत्यारोपण थालनी गरियो । २०१७ अप्रिलमा पहिलो पटक मस्तिष्क मृत्युको घोषणा भई अंग दान भयो र दुई जनाको मिर्गौला प्रत्यारोपण सम्भव भयो । ८ वर्षको निरन्तर प्रयासपछि मिर्गौला र कलेजो प्रत्यारोपण भइसकेको छ । मुटु, फोक्सो, प्यान्क्रियाज, सानो आन्द्रालगायत विभिन्न अंगको प्रत्यारोपण सम्भव हुने अवस्था सिर्जना छ । मस्तिष्क मृत्यु भएका व्यक्तिबाट मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्नुभएका सबै १० जना स्वस्थ जीवन बिताइरहनुभएको छ ।के हो मस्तिष्क मृत्यु ?मस्तिष्क मृत्यु (ब्रेन डेथ) भन्नाले मस्तिष्क स्टेम (ब्रेन स्टेम) को मृत्यु सम्झनुपर्छ । सो शब्दले मस्तिष्कको ग्रहण गर्ने (रिसेस्टिभ) र प्रतिक्रिया दिने (रेस्पोन्सिभ) क्रियाकलापमा अप्रत्यावर्तनीय (इरिभर्सेबल ड्यामेज) क्षति भएको अवस्थालाई जनाउँछ । मस्तिष्क मृत्यु भएका १ जनाबाट ८ जनाको ज्यान बचाउन सकिन्छ । मृतकबाट दान गर्न सकिने ८ प्रमुख अंग छन्– दुईवटा मिर्गौला, दुईवटा फोक्सो, एउटा कलेजो, एउटा मुटु, एउटा प्यान्क्रियाज र एउटा सानो आन्द्रा । वरिष्ठ चिकित्सक र एनेस्थेसियोलोजिस्ट वा इन्टेन्सिभिस्टले ६ घण्टाको फरकमा बिरामीको परीक्षण दुई पटक गरेर मात्र मस्तिष्क मृत्यु घोषणा गर्न पाउँछन् । मस्तिष्क मृत्यु निर्क्योल गर्ने प्रयोजनका लागि प्रारम्भिक स्वास्थ्य परीक्षण र मस्तिष्क स्टेम प्रतिक्रियाको परीक्षण भइसकेपछि मात्र श्वासप्रश्वास बन्द भएको परीक्षण गर्नुपर्नेछ ।मस्तिष्क मृत्यु दान कार्यक्रमको समन्वय इकाइ सहिद धर्मभक्त राष्ट्रिय प्रत्यारोपण केन्द्रको भवनमा छ । यो इकाइले नेपालको प्रत्यारोपण ऐन र नियमावलीअनुसार स्वतन्त्र रूपमा काम गर्छ । केन्द्रको व्यवस्थापनसँग इकाइको कुनै सरोकार हुँदैन । स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट २०७६/७७ मा समन्वय इकाइको प्रमुख त्रिवि शिक्षण अस्पतालका वरिष्ठ चिकित्सकलाई तोकिएको थियो । २०७८ देखि वरिष्ठ नेफ्रोलोजिस्ट तथा राष्ट्रिय प्रत्यारोपण केन्द्रको नेफ्रोलोजी र ट्रान्सप्लान्ट मेडिसिन विभागका प्रमुख डा. कल्पनाकुमारी श्रेष्ठ हुनुहुन्छ ।हामीले हरेक वर्ष ब्रेन डेथबारे अधिकतम पाँचदेखि १० वटा कल प्राप्त गर्छौं । एकाइलाई अलग्गै कर्मचारी व्यवस्थापन गर्दा कामको भार नहुने र पर्याप्त कार्यभारबिना अलग्गै कार्यालय सञ्चालन गर्दा कर्मचारी उत्साहित नहुने र स्रोत साधन खेर जाने सम्भावना रहन्छ । मस्तिष्क मृत्यु घोषणा, अंग दान र प्रत्यारोपणको गतिविधि एक आपत्कालीन प्रक्रिया हो । सार्वजनिक बिदा, चाडपर्वमा समेत बिदा नभनी २४ घण्टा काम गर्नुपर्नेछ । केन्द्रसँग स्वस्थ जीवित दाताको मिर्गौला र कलेजो प्रत्यारोपणका लागि काम गर्ने पूर्णकालीन कर्मचारी छन् । उनीहरू जुनसुकै समय जुनसुकै अस्पतालबाट आउने फोनको प्रतीक्षामा हुन्छन् र आवश्यकताअनुसार तुरुन्तै प्रत्यारोपणको जनशक्ति परिचालन गर्न चौबीसै घण्टा ड्युटीमा हुन्छन् । यस इकाइले स्वतन्त्र रूपमा अंग दान, अंग बाँडफाँट तथा प्रत्यारोपणमा कसैको स्वार्थ, प्रलोभन, दबाब र प्रभावमा नपरी कार्य गर्छ । प्रत्यारोपणको मापदण्डअनुसार मिर्गौला या कलेजो प्राप्त गर्नका लागि सबैभन्दा बढी अंक ल्याउने र सोही व्यक्तिलाई अंग प्रदान गर्ने कार्य हुन्छ । केन्द्रले आफ्नो वेबसाइट र फेसबुकमा अंग दानसम्बन्धी सहजै फाराम भर्न सकिने व्यवस्था मिलाएको छ ।प्रत्यारोपणको अवस्थाविश्व तथ्यांक हेर्ने हो भने अंग दान र प्रत्यारोपण दरमा स्पेन निरन्तर अग्रस्थानमा छ । त्यसपछि अमेरिका, फ्रान्स, बेलायत छन् । विगत दुई दशकमा एसियामा मस्तिष्क मृत दाताको संख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । तर पश्चिमा देशको तुलनामा न्यून छ । एसियामा मस्तिष्क मृत्यु अंग दानको संख्या सन् २००० मा २५ रहेकामा २०१९ मा ५ हजार ३ सय ५७ पुगेको थियो ।नेपालमा प्रत्यारोपण ऐन २०७२ र नियमावली २०७३ अनुसार कलेजो, मिर्गौलाको मस्तिष्क मृत्यु घोषणा, अंग दान र प्रत्यारोपण थालनी भइसकेको छ । मुटु प्रत्यारोपणका लागि नियमावली बनाइएको छ । मस्तिष्क मृत्युपश्चात् अंग दानको समन्वय इकाइमा हालसम्म लगभग २ हजार ५ सय जनाले मृत्युपश्चात् अंग दान गर्न नाम दर्ता गर्नुभएको छ । हालसम्म नेपालमा करिब २ हजार ५ सय जनाको मिर्गौला प्रत्यारोपण र ४३ जनाको कलेजो प्रत्यारोपण भएको छ । त्यसमध्ये अधिकांश स्वस्थ जीवित दाताबाट भएको छ भने मस्तिष्क मृत्युबाट प्राप्त हुने अंगबाट जम्मा १० जनाको मिर्गौला र ३ जनाको कलेजो प्रत्यारोपण भएको छ । मस्तिष्क मृत्युबाट प्राप्त अंग प्रत्यारोपण कुल प्रत्यारोपणको १.३ प्रतिशत मात्र हुन आउँछ ।कुनै अस्पतालमा मस्तिष्क मृत्यु भए सम्बन्धित अस्पतालले मस्तिष्क मृत्युपश्चात् अंग दान र प्रत्यारोपणको कुनै पनि सम्भावनाका लागि समन्वय इकाइमा अनिवार्य खबर गर्नुपर्छ । मुलुकमा बर्सेनि करिब एक हजार हाराहारीमा ब्रेन डेथ हुने अनुमान गरिए पनि काठमाडौं उपत्यकाका ठूला अस्पतालबाट ब्रेन डेथको सूचना किन नआएको, अहिलेको अवस्थामा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रश्न यही हो ।नेपालमा अंग दान र प्रत्यारोपणको परिप्रेक्ष्यमा पुरुष र महिला दाताबीचको असमानताबारे चर्चा भइरहन्छ । हालको तथ्यांकले यस विषयमा चाखलाग्दो तथ्य उजागर गरेको छ । हालसम्म नेपालमा पाँचवटा मस्तिष्क मृत्यु दाताबाट मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्ने १० ग्रहणकर्तामध्ये ९ जना (९० प्रतिशत) पुरुष र एक मात्र महिला (१० प्रतिशत) ग्रहणकर्ता थिए जबकि मस्तिष्क मृत दातामध्ये ४ (८० प्रतिशत) जना पुरुष र १ (२० प्रतिशत) जना महिला थिए । केन्द्रमा हालसम्म १ हजार २ सय २८ जनाको मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्दा स्वस्थ जीवित अंग दातामध्ये ७२ प्रतिशत महिला छन् भने २८ प्रतिशत पुरुष । अंग दातामा महिलाको संख्या अत्यधिक र अंग ग्रहणकर्तामा पुरुषको बाहुल्यता छ । यो असमानता कम गर्न मस्तिष्क मृत्यु भएका व्यक्तिबाट मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्न चाहने व्यक्तिको प्रतीक्षा सूचीमा रहेका महिला सदस्यलाई तीन गुणा बढी अर्थात् ३ अंक दिइएको छ भने पुरुषलाई १ अंक मात्र दिइएको छ । कुनै बिरामीको मस्तिष्क मृत्युपछि उहाँको अंगले अरू कसैलाई बचाउन सकिने जानकारी गराउँदा मृतकका परिवारले स्वीकार गर्न नसक्नु समन्वय इकाइका लागि चुनौती बनेको छ । आफ्नो मान्छे गुमाएर पीडामा छट्पटाइरहेका परिवारलाई अंग दानका लागि सहमत गराउन सोचे जस्तो सहज छैन । जिपबाट खसेर टाउकोमा गम्भीर चोट लागेका सिन्धुलीका २४ वर्षीय युवकको उपचार सफल नभएपछि मस्तिष्क मृत्यु भएको थियो । सामान्य जीवनयापन गर्दै आउनुभएका बिरामीका परिवारलाई मस्तिष्क मृत्युपश्चात् अंग दानका बारेमा बुझाउन हम्मेहम्मे भयो । सिन्धुलीका एक समाजसेवीमार्फत ८ घण्टाको प्रयासपछि मात्र परिवार अंग दान गर्नका लागि सहमत हुनुभयो । नेपालको प्रत्यारोपण कानुनअनुसार मस्तिष्क मृत्यु घोषणा र प्रत्यारोपणका लागि सम्पूर्ण प्रक्रिया सकेर राति १२ बजेतिर शल्यक्रिया गर्न टोलीसहित अस्पताल पुग्यौं । बिहान करिब ४ बजे २ वटा मिर्गौला निकालेर प्रत्यारोपण केन्द्र भक्तपुरमा फर्कियौं । अर्को घटना, आफ्नी छोरीको कलेजो प्रत्यारोपण गर्ने तयारीमा रहेका बिरामीलाई मस्तिष्क मृत्यु भएको दाताबाटै लिन परामर्श दिइयो तर दाताबाट लिन अस्वीकार गर्नुभयो । २०७४ वैशाख २८ मा मस्तिष्क मृत्युपश्चात् अंग प्राप्तिका लागि सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा गरी सक्रिय सूचीमा हुनुभएका १५ र ५१ वर्षका बिरामीको सफलताका साथ मिर्गौला प्रत्यारोपण सम्पन्न भयो । उहाँहरू आजका दिनसम्म सकुशल हुनुहुन्छ । त्यसैगरी, ललितपुरको एक अस्पतालमा ७२ वर्षीय मस्तिष्क मृत्यु भएका बिरामीको परिवार पहिले नै यस विषयमा जानकार भएको हुँदा तुलनात्मक रूपमा पहिलोभन्दा केही सहज महसुस भयो ।हालै ललितपुरको एक अस्पतालका वरिष्ठ एनेस्थेसियोलोजिस्ट तथा सघन उपचार विशेषज्ञबाट मस्तिष्क मृत्युको खबर आयो । खबर पाउनासाथ समन्वय एकाइका कर्मचारी तुरुन्तै अस्पताल पुगेर ७ घण्टासम्मको परामर्शपछि मृतकका भान्जीहरू अंग दान गर्न सहमत हुनुभयो । तर, उहाँकी श्रीमतीबाट अस्वीकार भएपछि मृतकबाट अंग दान हुन सकेन । त्यसैले मस्तिष्क मृत्युपश्चात् अंग दानका बारेमा व्यापक जनचेतना फैलाउन आवश्यक छ ।यो ७ वर्षको अवधिमा करिब ४५ विभिन्न अस्पतालबाट मस्तिष्क मृत्यु भएको सूचना पाएका छौं । बिरामीको परिवारसँग परामर्श गर्दा विदेशबाट आउने आफन्तलाई १२ देखि १५ घण्टा कुर्ने अवधिमा मस्तिष्क मृत्यु भएको व्यक्तिको मुटु नै बन्द हुने गरेका घटना पनि छन् । कतिपय घटनामा बिरामीका परिवार सहमत हुन्छन्, तर अस्पताल व्यवस्थापनबाट नै अस्वीकार भएर रित्तै फर्किनुपरेको तितो अनुभव पनि छ ।प्रत्यारोपण प्रवर्द्धनका प्रयास जनचेतनाको अभिवृद्धि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो । केन्द्रको अगुवाइमा हामीले विभिन्न खालको अंग दानसम्बन्धी पदयात्रा, शिविर, खेलकुद, अन्तरक्रिया कार्यक्रम, कार्यशाला, सम्मेलन गरेका छौं । मस्तिष्क मृत्यु भएमा समन्वय इकाइलाई अनिवार्य जानकारी गराउनुपर्ने ऐनमा प्रावधान भए पनि धेरैजसो अस्पताललाई थाहा नभएकाले इकाइले हरेक सोमबार विभिन्न अस्पतालमा उपस्थित भई मस्तिष्क मृत्युसम्बन्धी अन्तरक्रिया गर्दै आएको छ । ९ या १० कक्षाको स्वास्थ्य शिक्षा पाठ्यक्रममा अंग दान तथा प्रत्यारोपणसम्बन्धी एउटा अध्याय राख्न सकियो भने प्रभावकारी हुन सक्थ्यो । पाठ्यक्रम बनाउनका लागि प्रक्रिया अगाडि बढाइएको अवस्था छ । विदेशमा सवारी चालक अनुमतिपत्र आवेदनमा नै अंग दान गर्ने प्रावधान राखिन्छ । हामीले पनि विभिन्न यातायातमन्त्रीज्यूसँग छलफल नगरेका होइनौं तर ऐन बनाएर मात्र सम्भव हुने कुरा व्यक्त भएकाले यसका लागि व्यापक तयारी गर्नुपर्नेछ । मस्तिष्क मृत्यु भएर अंग दान गर्ने परिवारलाई कुनै किसिमको सुविधा, राहत, उपचार खर्च, किरिया खर्च, बिमा आदिको व्यवस्था भएमा यो कार्यक्रम सशक्त रूपमा अगाडि बढ्न सक्छ । केन्द्रले दाता अस्पताललाई ५० हजार र अंग दान गर्ने मृतकको परिवारलाई १ लाख दिने व्यवस्था गरेको छ, जुन रकम न्यून हुन सक्छ । तसर्थ मृतक पक्षको परिवारका केही सदस्यको आंशिक वा पूर्ण स्वास्थ्य बिमा गराउन सके कार्यक्रम प्रभावकारी हुने थियो । यस्तै, बच्चाबच्चीलाई छात्रवृत्ति दिने या अरू किसिमबाट सहयोग गर्ने विषयमा छलफल गर्न सकिन्छ ।निष्कर्ष सन् २००८ मा डब्लूएचओको कहालीलाग्दो प्रतिवेदनको इतिहासबाट फड्को मार्दै केन्द्रले १ हजार २ सय २८ मिर्गौला प्रत्यारोपण गरिसकेको छ । जसमध्ये ९८ प्रतिशत सक्रिय जीवन बिताइरहनुभएको छ र डायलसिसमा ९५ प्रतिशत बिरामी छन् । केन्द्र स्थापनाको १२ वर्षमा नै सरकारी स्वास्थ्य क्षेत्रबाट यस्तो उपलब्धि हासिल गर्नु नेपालीका लागि गौरवको विषय हो ।सबै प्रदेशमा प्रत्यारोपण केन्द्रको सेवा विस्तार गर्न सकियो भने मिर्गौला फेल भएका व्यक्तिका लागि सुखद समाचार बन्न सक्छ । सबै क्षेत्रबाट सक्रिय सहयोग पाए विदेशमा जस्तै ८० प्रतिशत प्रत्यारोपण नेपालमा पनि मस्तिष्क मृत्युपश्चात् हुने अंग दानबाट सम्भव हुनेछ । अंगको कमीले कुनै पनि नेपालीले प्रत्यारोपण गर्न नपाई मृत्युवरण गर्नुपर्ने अवस्थाको अन्त्य हुनेछ । र, अंग प्रत्यारोपण क्षेत्रमा नेपाल आत्मनिर्भर हुन सक्नेछ । – श्रेष्ठ सहिद धर्मभक्त राष्ट्रिय प्रत्यारोपण केन्द्र भक्तपुरका वरिष्ठ मिर्गौला तथा कलेजो प्रत्यारोपण शल्यचिकित्सक हुन् ।