यू–१९ क्रिकेटका ‘दाइ’ र ‘अंकल’
अंकित सुवेदीको यू–१९ क्रिकेटप्रतिको प्रेम र समर्पण निरन्तर छ । उनको कप्तानीमा प्रदेश १ ले काठमाडौं भइरहेको वाइवाइ यू–१९ राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामा लगातार तेस्रो विजय हात पार्दै शीर्षस्थानमा छ । राष्ट्रिय क्रिकेटमा गएको दशक कमजोर प्रदर्शन दिइरहेको प्रदेश १ लाई यू–१९ को प्रदर्शनले ठूलो ऊर्जा दिएको छ ।
काठमाडौँ — अंकित सुवेदीको यू–१९ क्रिकेटप्रतिको प्रेम र समर्पण निरन्तर छ । उनको कप्तानीमा प्रदेश १ ले काठमाडौं भइरहेको वाइवाइ यू–१९ राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामा लगातार तेस्रो विजय हात पार्दै शीर्षस्थानमा छ । राष्ट्रिय क्रिकेटमा गएको दशक कमजोर प्रदर्शन दिइरहेको प्रदेश १ लाई यू–१९ को प्रदर्शनले ठूलो ऊर्जा दिएको छ ।त्यसै पनि अंकितको यू–१९ यात्रा अहिलेको होइन । नेपाल सन् २०१४ को नोभेम्बर ५ देखि १६ सम्म कुवेतमा हुन लागेको एसीसी यू–१९ प्रिमियरमा खेल्दै थियो । नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) ले २०७१ असोज १२ गते घोषणा गरेको प्रारम्भिक चरणको ३५ खेलाडीमा अंकितको नाम पनि थियो । तत्कालीन नेपाली क्रिकेटको क्षेत्र नम्बर १ बाट अंकितसहित नीरज मुखिया, अविनाश कर्ण र हेमन राई नेपाली यू–१९ टोलीको बन्द प्रशिक्षणमा परेका थिए । सोही टोलीमा रहेका अंकितका ब्याच आसिफ शेख, पवन सर्राफ, इर्शाद अहमद, कुशल भुर्तेल, अविनाश बोहरा, दिलीप नाथ, सुशील कँडेल, दीपेश श्रेष्ठ, राजु रिजाल, सुनील धमाल र दीपेन्द्रसिंह ऐरीले राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व नै गरिसके । पवन, कुशल, अविनाश, दीपेन्द्र अहिले राष्ट्रिय टोलीका प्रमुख खेलाडी हुन् । अंकित अझै त्यहाँसम्म पुग्न सकेनन् । त्यसैले पनि होला उनमा यू–१९ प्रतिको प्रेम निरन्तर छ । वाग्मती प्रदेशका सूर्यांशु कोइराला १४ वर्ष र गण्डकी प्रदेशका अर्जुन कुमाल १५ वर्षको उमेरमा अहिले भइरहेको यू–१९ राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलिरहेका छन् । तर, उनीहरूको उमेरले यू–१९ राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्ने सबैभन्दा कान्छा खेलाडीको कीर्तिमान छुँदैन । क्यानलाई यस प्रतियोगिता खेल्न खेलाडीले राहदानी, नागरिकता र सरकारी निकायबाट फोटोसहितको जन्मदर्ता बुझाउनुपर्नेछ । क्यानमा अंकितले बुझाएको पासपोर्टअनुसार उनी सन् २००४ को मार्चका हुन्, त्यसअनुसार उनको अहिलेको उमेर १७ वर्ष हुन्छ । यसै अनुसार उनले ७ वर्षअगाडिको यू–१९ राष्ट्रिय प्रतियोगिता ९–१० वर्षकै उमेरमा खेलेको देखिन्छ ।उमेर समूहको प्रतियोगितामा केहीलाई छाड्ने हो भने प्रायः खेलाडीको उमेर एकनासको हुन्छ । प्रदेश २ विरुद्ध शुक्रबार प्रदेश १ लाई विजय दिलाउँदा सोनु अन्सारीले १ सय १९ रनको अविजित इनिङ्स खेलेका थिए । मैदानमा उपस्थित रहेका धेरैले उनलाई १९ वर्षमुनिको खेलाडी रहेको मान्न तयार देखिँदैन थिए । उनले यू–१९ राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्न क्यानमा बुझाएको पासपोर्टअनुसार सोनुको उमेर १४ वर्षको मात्र भयो । जबकि उनी ब्याटिङ गरिरहँदा प्लेयर बक्सबाट सोनुलाई ‘दाइ दाइ’ भनेर बोलाइरहेको आवाज मिडिया बक्समा निरन्तर सुनिएको थियो । अघिल्लो दिन प्रदेश २ लाई सुदूरपश्चिम प्रदेशविरुद्ध अविश्वसनीय विजय दिलाएका आदिल अन्सारी सामाजिक सन्जालमा ‘ट्रोल’ भइरहे, कारण उनको उमेरमा शंका थियो । आदिलले ४३ बलमा ७ चौका र ३ छक्का प्रहार गर्दै अविजित ८७ रन बनाएपछि प्रदेश २ ले २ सय ९१ रनको जित लक्ष्य अन्तिम ओभरमा पूरा गरेको थियो । उनको झ्याप्प पालेको दाह्रीका कारण क्रिकेट समर्थकले उमेर ढाँटेको आरोप लगाउँदै सामाजिक सन्जाल तताइरहेका थिए । पत्रकार सुबास हुमागाईंले उमेर समूहको प्रकरणमै साढे दुई वर्षअघि फेसबुकमा गरेको पोस्ट उत्खनन् गरेका छन् । जसमा लेखिएको छ, ‘यो खेलाडीहरूको उमेर गन्दा चाहिँ जन्मेको दिनबाट हिसाब हुने हो कि खेल्न सुरु गरेको दिनदेखि ?’यही कारणले जारी यू–१९ राष्ट्रिय प्रतियोगितालाई ‘अंकल प्रिमियर लिग’ भनेर खिसी गरिरहेको पनि सुनिन्थ्यो । उमेर समूहको प्रतियोगिता खेलाडीहरूले उमेर ढाँटेका कारण सधैं विवादमा हुने गर्छ । स्पर्धा कहिल्यै चोखो भएको छैन । यसपालि त अचाक्ली नै देखिएपछि समर्थकहरू खुला रूपमै बहसमा उत्रिएका छन् । दुई प्रतिस्पर्धी टोलीका खेलाडीमै उमेरमा ठूलो भिन्नता देखिएको छ । बढी उमेर भएका खेलाडीले ब्याटिङ गर्दा प्वाइन्ट र कभरमा मज्जाले छक्का प्रहार गरिरहेका छन् । यो उमेरमा नेपाली खेलाडीबाट यस्ता खाले शटहरू कल्पना गर्न गाह्रो हुन्छ । ‘मेरो टोलीमा ६–७ जना खेलाडी १५–१६ वर्षका मात्र छन्, पावर प्लेमा दुई खेलाडीमात्र ३० यार्डबाहिर राख्न पाइन्छ, बढी उमेरका खेलाडीले मज्जाले पावर शट हानिरहेका छन् । ती बढी उमेरका खेलाडीले ब्याटिङ गर्दा दुई जनालाई सम्म फाइन लेग र थर्डमा राखौंला । अरूलाई कहाँ लुकाउनु भइरहेको छ,’ प्रतियोगितामा सहभागी टोलीका एक प्रशिक्षकले भने, ‘३० यार्डभित्र कलिला खेलाडीलाई राख्दा उमेर बढी भएका खेलाडीले पावर शट हान्दा ठूलो दुर्घटनाको सम्भावना बढी हुन्छ ।’जिल्ला, क्षेत्रदेखि क्यानसम्म वास्तविक उमेरका खेलाडीले खेल्न पाए/नपाएको यकिन गर्न चुकेको देखिन्छ । ‘जिल्ला र प्रदेशले आफ्नो टोली राम्रो र बलियो होस् भनेर बढी उमेरका खेलाडीलाई परिचय–पत्र मिलाई उमेर घटाएर खेल्न प्रोत्साहन गरिरहेको पनि पाइएको छ,’ क्यानका एक प्राविधिकले सुनाए । अंकितले सात वर्षअघि खेल्दा बुझाएको परिचय–पत्र राखेको भए अहिले यो स्थिति आउने थिएन । अंकितले २०७१ मा राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलेको तथ्यबाट जिल्ला र प्रदेशले चाल नपाउनुका कारण के हुन सक्छ ? वा जिल्ला र प्रदेशले थाहा पाएर पनि आँखा चिम्लिएर बसे । अनि देशको प्रमुख क्रिकेट निकाय क्यान । सात वर्षअघि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्न जानका लागि बन्द प्रशिक्षणमा बोलाएका खेलाडीको राहदानी भएको आधारमा पनि जारी यू–१९ राष्ट्रिय खेल्नुअघि अंकितको उमेर क्यानले पत्ता लगाउन सक्नुपर्थ्यो । अंकित एउटा पात्रमात्र हुन्, क्यानले उमेर समूहको प्रतियोगिता खेल्ने खेलाडीको परिचय–पत्रको डाटा नराख्ने हो भने हरेक पटक यस्ता विवाद निरन्तर आइरहन्छ । यू–१९ क्रिकेटमा आएको विवादबारे आफूहरू अवगत रहेको क्यानका कार्यबाहक सचिव प्रशान्त मल्ल जनाउँछन् । ‘उमेरमा ठगेको छ भनेर आधिकारिक रूपमै उजुरीहरू आयो भने हामी निश्चय पनि त्यसलाई छानबिन गरेर कारबाहीको दायरामा ल्याउँछौं,’ उनले भने, ‘हामीले १६ वर्षमुनिकाको जन्मदर्ता, त्योभन्दा माथिकाको हामीले नागरिकता र राहदानी मागेका छौं । हामीले हेर्ने भनेको सरकारी निकायको कागजात नै हो ।’१६ वर्ष मा हड्डीको जाँच गरिने भएकाले वैज्ञानिक हिसाबमै उमेर थाहा हुने हुनाले त्यसमा विवाद कम देखिएको दाबी गर्दै मल्लले भने, ‘यू–१९ मा हामीसँग आएको नागरिकता र कागजात हेर्ने हो । त्यसबाहेक हामीले अरू हेरेर कारबाही गर्न गाह्रो हुन्छ । त्यसबाहेक पनि केही गर्न सकिन्छ भनेर योजना चाहिँ बनाइरहेका छौं । प्रतिस्पर्धा गर्न दुवै स्तरको एउटै उमेर भएका खेलाडी हुनुपर्छ, यू–१९ भन्ने अनि त्यसमा १६ वर्षका खेलाडी र २४ वर्षका खेलाडीबीच प्रतिस्पर्धा हुन्छ भने त्यसमा दुर्घटनाको सम्भावना हुन्छ । यसलाई निराकरण गर्न क्यानले एउटा नीति नै बनाउनुपर्ने हुन्छ ।’उमेर विवादमा राजु रिजाल प्रकरण नेपालका लागि ठूलो शिक्षा बन्नुपर्ने हो । सन् २०१६ को आईसीसी यू–१९ विश्वकपमा भारतीय सञ्चारमाध्यमले नेपालका कप्तान राजु रिजाल यसअघि नै भारतमा रहँदा राजु शर्माको नामले खेलिसकेको हुनाले उनको उमेर १९ वर्षमुनि हुन नसक्ने तथ्य सार्वजनिक गरेको थियो । यो प्रकरणमा नेपालका लागि आईसीसीले नै स्पष्टीकरण दिनुपरेको थियो । सन् २००७ मा बढी उमेरका खेलाडीलाई खेलाएको आरोपमा नेपालसहित सात राष्ट्रलाई काठमाडौंमा भएको एसीसी यू–१५ इलिट कपको समूह चरणसँगै निष्कासन गरिएको थियो । सूर्यांशु र अर्जुन मानसिक रूपमै कलिला छन् । यी दुई खेलाडीलाई यस्तो स्थितिमा ३० यार्डभित्र फिल्डिङ गर्दा निकै डर हुन्छ । निकै शक्तिशाली शटहरू देखिएको यू–१९ राष्ट्रिय क्रिकेटमा यस्ता खेलाडीहरू ‘रियाक्सन टाइम’ मा छरिता हुँदैनन् । कलिलो उमेरमा आफूभन्दा निकै अनुभवी र उमेर काटेका खेलाडीको उपस्थितिमा ३० यार्डभित्र फिल्डिङ गर्न बस्दा दुर्घटनाको जोखिम उच्च हुन्छ । उमेर सही भएका खेलाडीलाई योभन्दा अर्को डर छ । लामो समयदेखि नेपालभर सिनियर खेलाडीसँग यस्ता अभ्यस्त ‘उमेर ढँटुवा’ खेलाडीहरूको प्रदर्शनकै आधारमै यू–१९ राष्ट्रिय टोलीका हकदार बन्छन् । यसले सही उमेरका खेलाडी र उनीहरूको पारिवारिकै मानसिकतामा पनि ठूलो आघात पर्ने गर्छ । आफूभन्दा जेठा र अनुभवी खेलाडीसरह त्यो भन्दा राम्रो प्रर्दशन गर्नुपर्ने दबाबबीचमा नै यी खेलाडीहरू नराम्रोसँग पिल्सिने गर्छन् ।