जोड्दै इन्जिनियरिङ
इन्जिनियरिङ विषय भनेको पूर्ण रूपमा प्राविधिक विषय हो । कुनै पनि वस्तुको निर्माणसम्बन्धी व्यावहारिक र सैद्धान्तिक ज्ञान हासिल गर्नु भनेकै इन्जिनियर हुनु हो । विकासशील राष्ट्रमा यो विषयको महत्त्व अझ बढी हुन्छ । विश्वमा भइरहेको विकासलाई आत्मसात् गरेर अगाडि बढ्नका लागि त्यस राष्ट्रमा दक्ष इन्जिनियरहरू आवश्यक हुन्छ ।
काठमाडौँ — इन्जिनियरिङ विषय भनेको पूर्ण रूपमा प्राविधिक विषय हो । कुनै पनि वस्तुको निर्माणसम्बन्धी व्यावहारिक र सैद्धान्तिक ज्ञान हासिल गर्नु भनेकै इन्जिनियर हुनु हो । विकासशील राष्ट्रमा यो विषयको महत्त्व अझ बढी हुन्छ । विश्वमा भइरहेको विकासलाई आत्मसात् गरेर अगाडि बढ्नका लागि त्यस राष्ट्रमा दक्ष इन्जिनियरहरू आवश्यक हुन्छ ।कुनै पनि देश विकासको खाका सुरुमा राजनेताले कोरे पनि त्यसलाई मूर्तरूप दिने भनेको इन्जिनियरहरूले नै हो । देशमा भौतिक पूर्वाधारको विकासदेखि सूचना आदानप्रदान गर्नसम्म इन्जिनियरको ठूलो महत्त्व रहन्छ । तसर्थ इन्जिनियरिङ विषयको नेपालमा उपादेयता धेरै भएकैले पनि यस विषय पढ्न विद्यार्थीहरू लालायित हुने गरेका छन् ।इन्जिनियरिङ विषय प्राविधिक विषय भएकाले अहिलेको युगमा खाली हात कोही पनि बस्नु नपर्ने भएकाले विद्यार्थीहरूको आकर्षण बढेको हो । नेपालमा ६ वटा विश्वविद्यालयले इन्जिनियरिङ पढाउँदै आएका छन् । सरकारी तथा निजी दुवैखाले कलेजमा यसको पढाइ हुँदै आएको छ ।त्रिभुवन विश्वविद्यालय, काठमाडौं विश्वविद्यालय, पोखरा विश्वविद्यालय, पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय, मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय र सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयले आफ्ना आंगिक क्याम्पसमा इन्जिनियरिङ विषय पढाइरहेका छन् । त्यसो त ती विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन लिएर निजी कलेजले समेत इन्जिनियरिङ विषय पढाइरहेका छन् ।अहिले नेपामा सिभिल, मेकानिकल, आर्किटेक्चर, मेकानिकल, कम्प्युटर साइन्स, इलेक्ट्रिकल, इलेक्ट्रोनिक्स, बायो–टेक्नोलोजी, बायो–मेडिकल, सर्भे वा जियो–मेट्रिक र इन्डस्ट्रियल इन्जिनियरिङको पढाइ हुने गरेको छ ।प्रोग्रेसिभ इन्जिनियरिङ एसोसिएसन केन्द्रीय सदस्य तथा युवा इन्जिनियर वासुदेव नेपालका अनुसार नेपालको परिप्रेक्ष्यमा अहिले सिभिल, अर्किटेक्चर, इलेक्ट्रिकल र कम्प्युटर इन्जिनियरहरूको माग र काम दुवै बढी छ । ‘भूकम्पपछि सिभिल र अर्किटेक्चरको माग धेरै नै बढेको छ,’ उनले भने, ‘यस्तै विभिन्न जलविद्युत् योजनाहरू पनि निर्माण भइरहेकाले इलेक्ट्रिकलको माग पनि राम्रो छ ।’ युवा इन्जिनियर वासुदेव नेपालको भनाइमा नेपाल सिँचाइ विभागका डीई इन्जिनियर चूडाराज ढकाल पनि सहमत छन् । उनको विचारमा नेपालले विश्वको विकासको गतिलाई समात्ने हो भने यहाँको भौतिक पूर्वाधार विकास र जलविद्युत्मा ठूलो लगानी गर्नुपर्छ । ‘इन्जिनियरिङ भनेको विकासका लागि मात्रै होइन, देशभित्र रहेका विभिन्न तहका मानिसलाई एक सूत्रमा बाँध्नका लागि पनि आवश्यक पर्छ ।’सिभिल यो विषय अध्ययन गरिसकेपछि कुनै भवन निर्माणको क्षेत्रमा काम पाइन्छ । सिभिल इन्जिनियरले कुनै पनि भौतिक संरचनाको डिजाइन र निर्माण गर्छ । भवन निर्माण, जलविद्युत् सिँचाइ, खानेपानी, एयरपोर्ट र रेलमार्ग निर्माणमा जागिर पाइन्छ ।आर्किटेक्चर यो अध्ययन गरिसकेपछि भवनहरूको निर्माण र डिजाइन पनि गर्छ । यो सिभिल इन्जिनियरले पनि गर्न सक्छन् । आर्किटेक्चरले भवनहरूको मात्रै काम गर्छ । विशेष गरेर आर्किटेक्चर इन्जिनियरले घरको नक्सा बनाउने, प्रारूप तयार पार्ने काम बढी गर्छन् । भवन निर्माण पनि गर्न सक्छन् । तर यो कामचाहिँ सिभिलले गर्छन् ।इलेक्ट्रिकल यो इन्जिनियरङ अध्ययन गरेपछि विद्युत्का सबै काम उनीहरूले नै गर्छन् । मेसिन जडान गर्नेदेखि विद्युुत् उत्पादन भएपछि त्यसलाई प्रसारण गर्ने, वितरण गर्ने, त्यसलाई मर्मत–सम्भार गर्ने काम इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरले गर्छन् । हाइड्रो पावर प्रोजेक्ट, उद्योगधन्दा कलकारखानामा रोजगार पाइन्छ ।मेकानिकलसबै किसिमको मेसिनहरूको डिजाइन गर्ने, मर्मत गर्ने, उद्योगहरूमा चाहिने मेसिनहरू डिजाइन गर्ने उत्पादन मर्मत गर्ने मेकानिकल इन्जिनियरले हो । मेकानिकलले इन्जिनियरले अटोमोबाइलको पनि काम गर्छन् ।इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड कम्युनिकेसन इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड कम्युनिकेसन इन्जिनियरले दूरसञ्चारको काम गर्छ । मोबाइल बनाउनेदेखि कम्प्युटर मर्मत तथा सम्भार गर्ने पनि इलेक्ट्रोनिक्स इन्जिनियरले नै गर्छन् । अटोमेटिक मेसिनहरू बनाउने काम पनि यही अध्ययन गरेका इन्जिनियरहरू नै हुन् ।कम्प्युटर यो अध्ययन गरेका इन्जिनियरले सफ्टवेयर बनाउँछन् । अहिले मोबाइल एप्सहरू पनि यही इन्जिनियरिङ पढेका विद्यार्थीले बनाउन सक्छन् । कम्प्युटराइज गर्नको लागि यही इन्जिनियरको आवश्यकता पर्छ ।बायो मेडिकल इन्जिनियरङयसले स्वास्थसँग सबै उपकरणहरूको इनोभेसन गर्ने, निर्माण गर्ने, मर्मत गर्ने सञ्चालन गर्ने काम यही इन्जिनियरङ अध्ययन गरेकाले हो ।एग्रो इन्जिनियरङयसले कृषिसँग सबै कुरा गर्छ । कृषिमा चाहिने उपकरण, औजार निर्माणदेखि सञ्चालन, मर्मत–सम्भार यही इन्जिनियरङ पढेकाले गर्न सक्छन् । यो सबै इन्जिनियरिङको मिक्स हो । कृषिका लागि चाहिने सबै पूर्वाधार यही विषय अध्ययन गरेका इन्जिनियरहरूले बनाउँछन् । नेपालमा यसको पढाइ धरानमा हुन्छ ।सर्भे इन्जिनियरङसबै भूगोलको नापी गर्ने, नक्सा बनाउने काम सर्भे इन्जिनियरले गर्छन् । सामान्य जग्गा नापी गर्नेदेखि देशको नक्सांकन गर्ने काम यही इन्जिनियरङ अधययन गरेका विद्यार्थीले गर्न सक्छन् । जुनसुकै आयेजनाहरू बनाउँदा पनि सर्भे गर्नुपर्ने भएकोले आयोजनामा पनि सर्भे इन्जिनियर आवश्यकता पर्छ ।