कोभिड–१९ को प्रभाव र नेपाली क्रिकेट
विश्व क्रिकेटको ध्यान अहिले इंग्ल्यान्डको साउथह्याम्पटनमा असार २४ देखि हुने इंग्ल्यान्ड र वेस्ट इन्डिजविरुद्धको टेस्टमा तानिएको छ । यसलाई कोभिड–१९ महामारीको चपेटामा परिरहेको वर्तमान विश्व क्रिकेट गतिविधिलाई पुनर्बहालीको पृष्ठभूमि तयार पार्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ ।
विश्व क्रिकेटको ध्यान अहिले इंग्ल्यान्डको साउथह्याम्पटनमा असार २४ देखि हुने इंग्ल्यान्ड र वेस्ट इन्डिजविरुद्धको टेस्टमा तानिएको छ । यसलाई कोभिड–१९ महामारीको चपेटामा परिरहेको वर्तमान विश्व क्रिकेट गतिविधिलाई पुनर्बहालीको पृष्ठभूमि तयार पार्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ ।यसको पूर्व तयारी हेर्‍यौं भने सबैभन्दा खराब स्थिति मध्यनजर राख्दै सबै किसिमका योजनाहरू बनाएर उक्त खेल आयोजना गर्न लागिएको छ । खेलाडी तथा संलग्न सबैको स्वास्थ्यलाई प्रमुखतासाथ हेरिएको छ । छुट्टै स्वास्थ्य प्रोटोकल तथा मापदण्डहरू तयार पारी तीन टेस्ट शृंखला जैविक रूपले सुरक्षित वातावरणमा खेलाइने छ । उच्च सतर्कता प्रणाली अपनाएर सबै खेल दर्शकविहीन बन्द रंगशालामा खेलिनेछन् । यसलगत्तै इंग्ल्यान्डले पाकिस्तानविरुद्धको शृंखलाको पनि आतिथ्यता गर्ने तय छ ।यिनै सेरोफेरोमा एकातिर अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा कसरी क्रिकेटलाई पुनः गतिशीलता प्रदान गर्ने भनेर चर्चा परिचर्चा, योजनाहरू, परीक्षण र कार्यान्वयन तहसम्मका प्रयासहरू सुरु भइसकेका छन् भने अर्कोतिर नेपालले पनि अहिलेको विषम परिस्थिति र भविष्यमा कोभिड–१९ को प्रभावपछिको अवस्था मध्यनजर राख्दै कसरी कदम चाल्नुपर्ने हुन्छ त्यसमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्ने देखिन्छ । त्यसअघि सतही विश्लेषणभन्दा पनि मिहिन ढंगले केलाउनु आवश्यक छ । यो किन पनि आवश्यक छ भने कोरोना भाइरसको प्रभाव कुन हदसम्म परेको छ भन्ने कुराको गाम्भीर्यता अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसिसी) ले गरेको क्रिकेट खेलको नियम परिवर्तनबाट नै प्रस्ट भइसकेको छ ।विद्यमान चुनौतीनेपालमा कोरोना भाइरसको सन्त्रास भित्रिएसँगै क्रिकेट खेल पनि स्वाभाविक रूपमा नराम्ररी प्रभावित हुन पुगेको छ । केही अन्तिम चरणमा पुगिसकेका स्तरीय खेल प्रतियोगिताहरू तत्कालै स्थगित भयो भने त्यसपछिका केही हुने भनिएका अन्य घरेलु प्रतियोगित पनि रोकियो । यतिमात्र होइन नेपालले नामिबिया र स्कटल्यान्डमा गएर खेल्ने भनिएको विश्वकप लिग २ का त्रिकोणात्मक खेल पनि स्थगित भयो । अनि सदैव चलायमान हुनुपर्ने यो क्षेत्र र खेलाडीको समय अहिलेको अवस्थामा अनुत्पादनशील भई समष्टिगत रूपमा नकारात्मक प्रभाव भोग्न बाध्य हुनु परिरहेको अवस्था छ ।तत्कालै हेर्दा नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट सुरु हुन लामो समय प्रतीक्षा गर्नुपर्ने देखिन्छ र त्यसमा पनि सामान्य अवस्थामा फर्कने भनेको त अझै अस्पष्ट छ । यसअघिको प्रमुख आवश्यकता र चुनौती भनेको खेलाडीको स्तर खस्कन नदिई कसरी अक्षुण्ण बनाइराख्ने हो । यसमा शारीरिक तन्दुरुस्तीलाई कसरी कायमै राख्ने पनि पर्दछ । खेलाडीको खेलप्रतिको लगावमा कमी र विचलन हुनसक्ने सम्भावना कसरी व्यवस्थापन गर्ने अर्को चुनौती छँदै छ । अहिलेको अति नै संवेदनशील अवस्थामा शारीरिक पक्षका साथै अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष भनेको खेलाडीको मानसिक स्वास्थ्यलाई कसरी बलियो बनाउने र सन्तुलन कायम राख्ने तथा मनोबल उँचो बनाइराख्ने भन्ने नै हो । झन् महिला क्रिकेटको जटिलतालाई हामी सजिलै बुझ्न सक्छौं । यसै त पहिले पनि विभिन्न चुनौतीबाट गुज्रिइरहेको तर प्रसस्त सम्भावना बोकेको महिला क्रिकेटमा अहिलेको अवस्थाले चुनौती थपिदिएको छ । क्रिकेट खेललाई पूर्णता दिन प्रशिक्षक, अम्पायर, स्कोररलगायतका प्राविधिकको पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका हुने हुँदा प्राविधिकका पनि आ–आफ्नै चुनौती र सरोकारका विषयवस्तु छन् ।कोरोना भाइरसले ल्याइदिएको समग्र अन्तर्राष्ट्रिय तथा राष्ट्रिय अभूतपूर्व वित्तीय संकटको चपेटामा नेपाली क्रिकेट परिसकेको छ । जुन रूपमा नेपाली क्रिकेटले पनि पेसेवर हुने बाटो लिइरहेको थियो, विद्यमान संकटले खेलमा भित्रिने लगानी र खेलाडीको आयस्रोतमा ठूलो असर पार्ने प्रस्ट छ । उदाहरणका लागि खेलाडीको पारिश्रमिक र अन्य सुविधालाई लिन सकिन्छ जहाँ असर परिरहेको र अझै पर्ने देखिन्छ । भौतिक पूर्वाधार निर्माण र स्तरोन्नतिमा त बृहत् असर परिरहेको छ । यसरी नेपाली क्रिकेट क्रमशः व्यावसायिकतातर्फ उन्मुख भइरहेको अवस्थामा एक्कासि आएको यो संकटले प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ नै अलि समयसम्म पारिरहने सम्भावना छँदै छ । हामीलाई थाहा छ, नेपाल जस्तो राष्ट्रको आफ्नै विशिष्ट चुनौतीहरू छन् । यस्ता चुनौतीलाई तत्कालै सम्बोधन गर्न कठिन छ । तर यसका लागि प्रयासहरू के भइरहेका छन् भन्ने कुराले महत्त्व राख्छ नै ।अब के गर्ने त?अहिले वास्तविक वस्तुस्थिति यकिन गर्न र आकलन गरी छिट्टै निष्कर्षमा पुग्न त्यति सहज छैन । कतिपय कुराहरू भविष्यको गर्भमा नै लुकेका छन् । अहिले हामी विभिन्न सोध, अध्ययन अनुसन्धानबाट देखिएका प्रारम्भिक नतिजा र सुझाव तथा विभिन्न देशका अनुभव तथा सिकाइका आधारमा यथार्थ धरातलमा टेकेर योजनाबद्ध रूपमा अहिले देखिएको क्रिकेट खेलको शिथिलतालाई क्रमशः चलायमान बनाउन आवश्यक देखिन्छ । यसका लागि विशेष रणनीतिको खाँचो छ । घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटको पुनः प्राप्ति वा सुधारका लागि मार्ग पहिचान गरी रणनीतिक योजना तयार पार्नु आवश्यक देखिन्छ । कोरोना भाइरसबाट सिर्जित समस्याबाट खडा भएका चुनौतीलाई अवसरमा बदल्न जरुरी छ । सम्बन्धित सबै सरोकारवालाले सकारात्मक मनस्थिति बनाएर अन्योल वा जटिल परिस्थितिको सामना गर्नुपर्ने, सावधानी अपनाउनुपर्ने र समाधान उन्मुख हुनुपर्ने देखिन्छ ।खेलाडीका हकमा अहिले आफ्नो र परिवारको स्वास्थ्य पहिलो प्राथमिकतामा पर्छ नै तथापि आफ्नो खेलकौशलमा ह्रास हुन नदिन नियमित फिटनेसका लागि शारीरिक व्यायाम, खेल अभ्यास र निरन्तरता जरुरी छ । जुन सबै खेलाडीका लागि त्यति सहज देखिएको छैन । यस्तो असहज परिस्थितिमा नै संस्थागत रूपमा के कति सहजीकरणका प्रयासहरू भइरहेका छन् वा हुने अवस्थामा छन् भन्ने कुरा थाहा पाइन्छ ।केही खेलाडीले जटिल प्रकारका आफ्नो शारीरिक चोटबाट मुक्ति पाउन अहिलेको अवस्थामा राम्रैसँग विश्राम गर्ने अवसर पाएका छन्, जसबाट खेलाडीले स्वास्थ्यलाभ पनि लिइरहेका छन् । शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यले आत्मविश्वास वृद्धिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ । आवश्यकताअनुसार मनोसामाजिक परामर्शको व्यवस्था पनि मिलाइराख्नुपर्छ । सन्त्रास फैलाउने खालको वातावरणबाट टाढै राख्ने प्रयास गर्नुपर्छ । भएका सुविधा र सरसामानहरूलाई सावधानीपूर्वक सदुपयोग गर्ने वातावरणको निर्माण सम्बन्धित पक्षबाट हुनुपर्छ ।अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष भनेको आर्थिक संकट सम्बोधन गर्ने पनि हो । विभिन्न बाधा, अड्चन वा अभावमा खेलाडी र प्राविधिकको आम्दानीका स्रोतलाई यथोचित सम्बोधन गरिदिनुपर्ने देखिएको छ । यसका लागि केही आर्थिक, प्रोत्साहन र राहत प्याकेजको आवश्यकता टड्कारो रूपमा परेको छ । संकट व्यवस्थापनका लागि यस्तो परिस्थितिमा नेपाल सरकारको अग्रसरता तत्काल देखिएको छ । समस्याको दीर्घकालीन निराकरणका लागि नेपाल क्रिकेट संघले आफ्नै पहलमा आईसीसीसँग यथासक्य चाँडो समन्वय गरी आवश्यक ठोस कदम चाल्नुपर्ने देखिन्छ । अहिलेको समय त क्रिकेट योजनाकारहरूका लागि उपयुक्त पनि छ । सम्भावित जोखिम र सम्भावनाको राम्ररी पहिचान गरी लेखाजोखा गर्ने र अनिश्चितता कम गर्नका लागि ती कुराहरू सम्बोधन हुने गरी प्राथमिकता तोक्दै विभिन्न विकल्पसहित विशिष्ट दिशा प्रदान गर्ने योजनाको खाँचो छ । यसरी क्रिकेटलाई नयाँ आयाम दिन सकिने प्राप्त अवसरलाई तथ्यपरक र वस्तुपरक रूपमा ‘स्मार्ट’ योजनामा परिणत गरी कार्यकुशलताको प्रदर्शन गर्नु आवश्यक देखिन्छ ।संघदेखि प्रदेश हुँदै स्थानीय तहसम्म देखिने गरेका क्रिकेट गतिविधिमा संस्थागत समन्वय, समझदारी र सहकार्यको ठूलो भूमिका हुन्छ । अहिलेको परिस्थितिमा त यसको आवश्यकता झन् बढी छ । यतिमात्र नभई अबका दिनहरूमा क्रिकेटसँग सम्बन्धित संघसंस्था र निजी क्षेत्रलाई पनि क्रिकेट पुनःस्थापनाका कार्यक्रमको तर्जुमा र प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि साथ सहयोग, साझेदारी तथा समन्वय गर्नुपर्ने देखिन्छ । एकअर्कामा परिरहेको अहिलेको गम्भीर अवस्था राम्ररी मनन गरौं र आ–आफ्नो तबरबाट सकारात्मक रूपमा प्राथमिकतामा आधारित रहेर क्रिकेटलाई पुनः जीवन्त तुल्याऔं ।(पाण्डे पूर्वराष्ट्रिय खेलाडी एवं क्रिकेट खेलाडी संघ नेपालका अध्यक्ष हुन्)