किसानलाई दूधको भुक्तानी बाँकी
दुग्ध उत्पादक किसानले समयमा दूध बिक्री गरेको रकम पाउन सकेका छैनन् । दूध उत्पादनको लागत मूल्य बढ्दै गएको र समयमा दूध बिक्री गरेको रकम पाउन नसक्दा व्यवसाय सञ्चालन गर्न कठिन भएको किसानको गुनासो छ ।   काभ्रेका किसान रामप्रसाद सापकोटाले दुई महिनादेखिको रकम नपाउँदा पशुलाई दाना खरिद गर्न कठिन भएको बताउनुभयो । “घरखर्चदेखि बच्चाबच्ची पढाउने दूध बचेको पैसाले हो, समयमा रकम नपाउँदा व्यवहार चलाउन धेरै नै समस्या भएको छ,” उहाँले भन्नुभयो । दूध बिक्री गरेको एक लाख ५० हजार रुपियाँ पाउन बाँकी रहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
काठमाडौँ, चैत ११ गते । दुग्ध उत्पादक किसानले समयमा दूध बिक्री गरेको रकम पाउन सकेका छैनन् । दूध उत्पादनको लागत मूल्य बढ्दै गएको र समयमा दूध बिक्री गरेको रकम पाउन नसक्दा व्यवसाय सञ्चालन गर्न कठिन भएको किसानको गुनासो छ । काभ्रेका किसान रामप्रसाद सापकोटाले दुई महिनादेखिको रकम नपाउँदा पशुलाई दाना खरिद गर्न कठिन भएको बताउनुभयो । “घरखर्चदेखि बच्चाबच्ची पढाउने दूध बचेको पैसाले हो, समयमा रकम नपाउँदा व्यवहार चलाउन धेरै नै समस्या भएको छ,” उहाँले भन्नुभयो । दूध बिक्री गरेको एक लाख ५० हजार रुपियाँ पाउन बाँकी रहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । केन्द्रीय दुग्ध उत्पादक सहकारी सङ्घका अध्यक्ष अमर कुँवरले मुलुकभर दुग्ध विकास संस्थानबाट दुई महिनाको ४० करोड रुपियाँ र निजी डेरी उद्योगबाट तीन महिनाको रकम पाउन बाँकी रहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । “बजारमा चोकर दाना र परालको मूल्य बढेको छ, पशुआहारको मूल्य बढ्दा किसानको लागत बढेको र समयमा दूध बिक्री गरेको रकम नपाउँदा किसान व्यवसायबाट पलायन हुने अवस्था आइसकेको छ,” उहाँले भन्नुभयो । डीडीसीले दूध खरिद गरेबापत किसानको ४० करोड रुपियाँ भुक्तानी गर्न बाँकी रहेको जनाएको छ । डीडीसीले पुस महिनासम्मको किसानलाई दूधको रकम भुक्तानी गरेको तर माघ र फागुन महिनाको भुक्तानी गर्न बाँकी रहेको जनाएको छ ।इन्धनको मूल्य वृद्धिसँगै ढुवानी भाडा बढेकाले किसानको लागत मूल्य नै उच्च भएको र दूध बिक्री गरेको रकम समयमा पाउन नसक्दा पशुलाई आहार खुवाउन नसक्दा दूधको उत्पादन घट्दै गएको किसानको गुनासो छ । किसानले दूध बिक्री गरेको रकम १५/१५ दिनमा दिनुपर्ने भए पनि पछिल्लो समय दुई महिनादेखि भुक्तानी रोकिएको उहाँको भनाइ छ । दूधको मूल्य बढेर प्रतिलिटर ६५ रुपियाँ पुगेको छ । बढेको मूल्य गत चैत १ देखि लागू भएको छ । किसानले प्रतिलिटर दूधमा ६५ रुपियाँ पाउने गर्छन् ।कारोबार घट्दा भुक्तानीमा समस्याडीडीसीका महाप्रबन्धक सञ्जीव झाले बजार मागअनुसार पर्याप्त दूध नहुँदा कारोबारमा कमी आई समयमा किसानको रकम भुक्तानी गर्न नसकिएको स्वीकार गर्नुभयो । बजारमा दूधको अभाव हुँदा दूध मात्र बिक्री गरिएको र घिउ र बटर बिक्री गर्न नसकेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । “सामान्य अवस्थामा दैनिक एक लाख ५० हजार लिटर दूध सङ्कलन गर्ने गरिएको थियो, अहिले ९५ हजारदेखि एक लाख लिटर सङ्कलन हुन्छ,” उहाँले भन्नुभयो । हाल दैनिक ५० देखि ६० हजार लिटर दूध अपुग रहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । भदौ र चैतसम्म दूध उत्पादन हुने सिजन भए पनि बजारमा अभाव रहेको डीडीसीले जनाएको छ । बजार मागअनुसार दूध उपलब्ध नहुँदा मुस्किलले दूध वितरण गरिएको तर घिउ र बटर बिक्री गर्न नकिएको डीडीसीले जनाएको छ । दूध अभावले गर्दा प्रशोधन केन्द्र पूर्ण रूपमा सञ्चालन हुन नसकेको डीडीसीले जनाएको छ ।कोभिड–१९ का बेला बिक्री नभएर खेर गएपछि उत्पादन घटेकाले अहिले दूधको अभाव हुन थालेको हो । उत्पादनमा कमी आउनुका साथै ग्रामीण क्षेत्रमा उत्पादन भएको दूध उच्च माग भएको सहरसम्म ल्याउन नसक्दा अभाव देखिएको हो ।  डीडीसीले विभिन्न ४६ जिल्लामा उत्पादन भएको दूध खरिद गरी बजारमा बिक्री गर्ने गर्छ ।पाँच लाख लिटर दूध अभावनेपाल राष्ट्रिय डेरी एसोसिएसनका अध्यक्ष प्रह्लाद दाहालले पछिल्लो समय बजारमा दूधको उत्पादन कम हुँदा दैनिक पाँच लाख लिटर दूध अभाव रहेको जानकारी दिनुभयो । सामान्य अवस्थामा बजारमा निजी डेरी उद्योगबाट दैनिक ३६ लाख लिटर दूध आपूर्ति हुने गरेकामा अहिले ३१ लाख लिटर मात्रै वितरण हुने गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । खपत बढ्दै गएपछि सो अनुपातमा उत्पादन बढ्न नसक्दा दूधको अभाव भएको उहाँको दाबी छ । बस्ती विस्तार हुँदा खपत बढ्दै गएकाले गाउँमा उत्पादन भएको दूध बजारमा आउन नसकेकाले पनि सहरी क्षेत्रमा दूध अभाव भएको उहाँले बताउनुभयो । कोभिड–१९ महामारीपछि पशुपालन व्यवसाय छोडेर किसान वैदेशिक रोजगारीमा जान थालेपछि दूधको उत्पादन घटेको केन्द्रीय दुग्ध उत्पादक सहकारी सङ्घका अध्यक्ष कुँवरले जानकारी दिनुभयो । “कोभिडअघि पशुपालन व्यवसायमा धेरै मानिस लागेका थिए, दूधको उत्पादन वृद्धि थियो, लागत मूल्य बढ्दा अन्य व्यवसायमा जाँदा दूधको उत्पादन क्रमिक रूपमा घट्दै गएको छ,” उहाँले भन्नुभयो ।   