एउटा अधुरो अन्तर्वार्ता
फागुन १२ गते जोमसोमका लागि पोखराबाट उडेको तारा एअरको दुर्घटनाग्रस्त टुइनअटर विमानमा ज्यान गुमाएका २३ जनामध्ये क्याप्टेन रोशन मानन्धरसँग ‘एभिएसन’ सम्बन्धी कार्यक्रममा मेरो जम्काभेट भइरहन्थ्यो । पहिलो भेट कहिले भयो, यकिन सम्झना छैन । तर, पछिल्लोपटक गएको असोज ९ गते मैले ती ५४ वर्षीय पाइलटलाई त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको जेट विमान पार्किङ–वेमा नयाँ जहाजको साथ भेटेको थिएँ ।
काठमाडौं — फागुन १२ गते जोमसोमका लागि पोखराबाट उडेको तारा एअरको दुर्घटनाग्रस्त टुइनअटर विमानमा ज्यान गुमाएका २३ जनामध्ये क्याप्टेन रोशन मानन्धरसँग ‘एभिएसन’ सम्बन्धी कार्यक्रममा मेरो जम्काभेट भइरहन्थ्यो । पहिलो भेट कहिले भयो, यकिन सम्झना छैन । तर, पछिल्लोपटक गएको असोज ९ गते मैले ती ५४ वर्षीय पाइलटलाई त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको जेट विमान पार्किङ–वेमा नयाँ जहाजको साथ भेटेको थिएँ ।फागुन १२ गते जोमसोमका लागि पोखराबाट उडेको तारा एअरको दुर्घटनाग्रस्त टुइनअटर विमानमा ज्यान गुमाएका २३ जनामध्ये क्याप्टेन रोशन मानन्धरसँग ‘एभिएसन’ सम्बन्धी कार्यक्रममा मेरो जम्काभेट भइरहन्थ्यो । पहिलो भेट कहिले भयो, यकिन सम्झना छैन ।तर, पछिल्लोपटक गएको असोज ९ गते मैले ती ५४ वर्षीय पाइलटलाई त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको जेट विमान पार्किङ–वेमा नयाँ जहाजको साथ भेटेको थिएँ । क्यानडाको क्यालगरीबाट ९ दिन लगाई मानन्धर ताराले खरिद गरेको नयाँ टुइनअटर विमानका साथ भारतको अहमदावादबाट दिउँसो १ बजे काठमाडौं ओर्लिएका थिए ।७० करोड रुपैयाँ फ्याक्ट्री मूल्य तोकिएको विमान काठमाडौंसम्म ल्याउने काम सजिलो थिएन । उनले त्यस दिन मसँग क्यानडाबाट उडेपछि सर्बियामा नेपाली भएकैले भिसा नपाएको दु:ख सुनाएका थिए ।नेपालजस्तो गरिब मुलुकका विमान कम्पनीले जहाज खरिद गर्नु र त्यसलाई उडाएर ल्याउने काम ‘असनमा आलु किनेर घर ल्याउनु’ जस्तो सजिलो नभएको बताएका थिए । त्यसपछि मैले उनलाई एउटा लामो ‘कफी इन्टरभ्यू’ का लागि अफर गरेँ ।उनले मेरो प्रस्तावलाई तत्काल स्विकारे । फोन नम्बर लेनदेन गर्‍यौं । क्यानेडियन पाइलट स्टेफनका साथ नौवटा मुलुकका १० वटा एअरपोर्ट हुँदै ६० घन्टा लामो उडान भरेर काठमाडौं उत्रिएका उनी थकित थिए । हामीले केही सातापछि भेटेर गफ गर्ने सहमति गर्‍यौं ।...क्याप्टेन मानन्धर र मेरो भेट भएको तीन दिनअघि मात्रै भारतले नेपालमाथि नाकाबन्दी लागाएको थियो । उनको र मेरो भेट भएको दुई दिनपछि विमानस्थलस्थित आयल निगमको डिपोले अन्तर्राष्ट्रिय विमानलाई हवाई इन्धन दिन नसक्ने भन्दै ‘नोटम’ जारी गर्‍यो ।डोमेस्टिक विमानलाई ‘एयरलिफ्ट’ गरेर इन्धन दिन थालियो । नाकाबन्दीको असरले पेट्रोल अभाव भएपछि बाइक चढेर जानुपर्ने मेरा रिपोर्टिङ पनि प्रभावित भए ।त्यसबीचमा उनीसँग मैले दुईपटक खोजें । एकपटक उनको मोबाइल स्विच अफ थियो । अर्कोपटक मेरो आफ्नै कारणले फेरि भेट हुन सकेन । केही महिनाको अन्तरालपछि गत माघ तेस्रो साता वायुसेवा सञ्चालक संघले गोकर्ण फरेस्ट रिसोर्टमा आयोजना गरेको ‘सेफ्टी’ सम्बन्धी सेमिनारले फेरि हामीलाई भेट्ने मौका दियो ।यही बेला तारा र यती एअरलाइन्सले पहिलोपटक सुरक्षासम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड पूरा गरेको ठहर गर्दै ‘इन्टरनेसनल एअर ट्रान्सपोर्ट एसोसिएसन’ (आइटा) ले प्रमाणपत्र दिएको थियो । मानन्धरसँग अन्तर्वार्ताका लागि अर्को बहाना थपियो । सेमिनार सकिएपछि हामीले अन्तर्वार्ता सक्ने योजना बनायौं ।यसमा यतीका मिडिया मेनेजर भीमराज राईले पनि सघाउने पक्कापक्की भयो । तर, मेरो एक्कासि लगालग भरतपुर र धनगढी जानुपर्ने कार्यक्रम आइपर्‍यो । मैले यसबारे मेनेजर राईलाई जानकारी गराएर समय सारें । फागुन १२ गते म धनगढीमा पारिवारिक कार्यक्रममा थिएँ ।मलाई प्रहरी स्रोतले तारा एअरको टुइनअटर जहाज हराएको खबर टिपायो । त्यस बेला सवा ८ बजेको थियो । ती प्रहरीले दिएको खबर मैले तारा एअरका म्यानेजर राईलाई सोधें । उनले पुष्टि गरे । तर, विस्तृत खबर आइनसकेको बताए । ईकान्तिपुरमा तत्काल समाचार अपडेट गर्नुपर्ने भएकाले मेरो सुरुवाती चासो ताराको कुनै खास विमान र पाइलटबारे थिएन ।मैले जहाज हराएको समय र यात्रु संख्याबारे मात्रै चासो राखेको थिएँ । मैले घटनामा ताराले उडाइरहेको पुरानो टुइनअटर अथवा डोर्नियर विमान पो पर्‍यो होला भन्ने ठानेको थिएँ ।तर, मेनेजर राईले आश्चार्य प्रकट गर्दै भर्खरै ल्याइएको नयाँ टुइनअटर घटनामा परेको बताएपछि मैले क्याप्टेन मानन्धरले त्यस विमानबारे असोजमा भनेको विशेषता सम्झिहालें । उनले भनेका थिए, ‘यो विमान नेपालमा उडिरहेका तीन सय सिरिजका टुइनअटरभन्दा एडभान्स छ ।अघिल्लो भर्सनभन्दा यसमा धेरै विषय सुधारिएका छन् ।’ अनि मैले मेनेजर राईलाई ‘यो विमान ल्याउने क्याप्टेन रोशन मानन्धरले पुरानो भर्सनभन्दा धेरै राम्रो बताउनुभएको थियो’ भनेको मात्रै के थिएँ, उनले दु:ख बोले, ‘कस्तो ब्याड लक ! आज क्याप्टेन रोशन नै उडानमा हुनुहुन्थ्यो । त्यसमाथि उहाँले नै क्यानडाबाट उडाएर ल्याएको जहाज घटनामा पर्‍यो ।’ राईले यति भनेपछि म ‘सक’ भएँ । लगत्तै मैले उनै पाइलट मानन्धरको मोबाइलमा फोन गरें । सम्पर्क हुन सकेन ।...भित्तेपात्रोमा फागुन महिनाको पानो पल्टिएपछि धेरै खुसी हुनेमा वरिष्ठ क्याप्टेन मानन्धर पनि पर्थे । २५ वर्षअघि फागुन १९ गते उनले जनकपुरकी पूनम मानन्धरसँग लगनगाँठो कँसेको विशेष दिन हो ।काठमाडौंको कोर–नेवारी बस्ती डल्लुमा जन्मे/हुर्केका मानन्धरले यसपटक २५ औं ‘म्यारिज एनिभरसरी’ लाई विशेष बनाउन एक साताका लागि भारतको गान्तोक जाने योजना बनाएका थिए । जहाज बुधबार दुर्घटनामा परेको थियो । सोमबार मात्रै पोखरा गएका उनी रोस्टरअनुसार शुक्रबार काठमाडौं फर्किने दिन थियो ।शनिबार अर्थात् फागुन १५ गते उनी छोरीहरू २४ वर्षीया रोपुमा, २२ वर्षीया उपमा, १४ वर्षीय छोरा ऋषिरमण र पत्नी पूनमसहित भद्रपुर हुँदै गान्तोक जाँदै थिए । पोखरा जानुअघि नै उनले सोमबार काठमाडौंस्थित आफ्नो मुख्य कार्यालयमा ५ वटा टिकट पनि ‘बुक’ गरिसकेका थिए ।दुर्भाग्य ! उनले उडाएको विमान म्याग्दीमा दुर्घटनामा परेपछि उनको २५ औं वैवाहिक वर्षगाँठ केवल क्यालेन्डरमै सीमित रह्यो । तीन छोरी, छोरा र पत्नीलाई छाडेर उनी सदाका लागि यो संसारबाट बिदा भए । काठमाडौंबाहिर ‘नाइट स्टप’ परेपछि उनी हरेक रात सुत्नुअघि पत्नी/छोराछोरीलाई फोन गर्न छुटाउँदैन्थे ।दुर्घटनामा परेको अघिल्लो रात पनि उनले पत्नी पूनमलाई फोन गरी छोराछोरीको खानपिन र सुताइको अवस्थाबारे बुझेका थिए । पत्नीसँगको कुराकानीलाई बिट मार्दै उनले ‘छोराछोरीलाई राम्ररी सुताउनू । गुड नाइट !’ भनी टेलिफोन राखेका थिए ।उनीहरूबीचको अन्तिम संवाद थियो त्यो । यसबीच पूनमले उनलाई धेरैपटक सपनामा खोजिन् तर फेला पारिसकेकी छैनन् । आफूले मात्रै नभई छोरीहरूले समेत सपनामा बुवालाई खोजिरहेको तर भेट हुन नसकेको उनले बताइन् ।...क्यानडाबाट पाइलट कोर्स पढेर आएका मानन्धरले भद्रपुर हुँदै गान्तोक जान टिकट बुक गरेको दुई दिनपछि जोमसोमका लागि उडाएको टुइनअटर म्याग्दीको तिर्खे ढुंगामा दुर्घटनामा पर्‍यो ।मानन्धरसहित ४ सय घन्टा आकाशमा बिताइसकेका ३० वर्षीय को–पाइलट दिकेश नेमकुल, ४ वर्षदेखि परिचारिका रहेकी २४ वर्षीया रमा राउत, दुइटा शिशुसहित २३ जनाले ज्यान गुमाए । पोखराबाट जोमसोम पुग्न जहाजले ९२ किलोमिटरको आकाशको बाटो छिचोल्नुपर्छ ।बिहान ७ बजेर ५० मिनेट जाँदा क्याप्टेन मानन्धरले कमान्ड गरेको त्यो विमानले ५५ किलोमिटरको बाटो छिचोलेर घोडेपानी क्रस गरी तातोपानीमाथि पुगिसकेको थियो । १० हजार ५ सय फिट उचाइमा उडिरहेको जहाज घोडेपानी पुगेपछि मानन्धरले पोखरा टावरलाई ‘नोट गराएको’ जहाजको अवस्थासम्बन्धी रिपोर्ट नै अन्तिम बन्यो ।घोडेपानीपछि जहाज कालीगण्डकीको तीरैतीर जोमसोम जानुपर्ने रुट छ । उक्त रुटमा जहाज घोडेपानीदेखि लेतेसम्म टावरको सम्पर्कबाहिर रहन्छ । ठूला/ठूला पहाडको खोंचको भित्रबाट उडेर जाने जहाज लेते पुगेपछि मात्रै जोमसोम टावरको सम्पर्कमा पुग्छ । घोडेपानीदेखि लेतेसम्मको खोंचमा जहाजले पोखरा र जोमसोम टावरको रेडियो फ्रिइक्वाइन्सी नै भेट्दैन ।मानन्धरले यदि त्यो दिन जोमसोमसम्म विमान पुर्‍याएको भए उनको उडान अवधिमा १० मिनेट थपिन्थ्यो । पोखराबाट उड्नुअघिसम्म उनले नेपाली आकाशमा २० हजार १ सय ८ घन्टा विमान उडाइसकेका थिए ।यसमध्ये टुइनअटरमा मात्रै उनले १८ हजार ५ सय घन्टा बिताइसकेका थिए भने बाँकी समय यती एअरलाइन्सकै ब्रिटिस विमान जेटस्ट्रिम र स्विडिस विमान स्याब–३४० उडाएका थिए । यती एअरलाइन्समा आउनुअघि उनले नेपाल वायुसेवा निगम र लुम्बिनी एअरबेजको टुइनअटर–३०० सिरिज पनि उडाएका थिए ।ताराका अपरेसन म्यानेजर शान्त प्रजापतीका अनुसार, प्रशिक्षक पाइलट र चेक पाइलटका रूपमा पनि काम गरिरहेका यी अनुभवी गुमाउनुपर्दा नेपाली उड्डयन क्षेत्रले अतुलनीय क्षति बेहोरेको छ । साथीभाइबीच भावुक, सहयोगी, मिलनसार र सामाजिक पहिचान बनाएका मानन्धरका अति मिल्ने साथीहरूको सूचीमा पाइलट विजय गिरी, लक्की शाह र शंकर श्रेष्ठ पर्थे ।तर, यी तीनैजना मानन्धरअघि नै छुट्टाछुट्टै हवाई दुर्घटनामा परेर नेपाली आकाशबाट बिदा भइसकेका छन् । दुर्घटनामा पर्नुअघि मानन्धर प्राय: सँगसँगै नेपाली आकाशमा उड्ने ती साथीलाई सम्झिरहन्थे ।