जोखिममा कृषि
प्राङ्गारिक कृषि अभियन्ताले खाद्य प्रणालीको पुनर्जीवनका लागि जैविक कृषिमा जोड दिनुपर्ने बताउनुभएको छ ।    ४२औँ विश्व खाद्य दिवसका अवसरमा खाद्यका लागि कृषि अभियान, राष्ट्रिय कृषक समूह, अनाजलगायतका विभिन्न सङ्घसंस्थाले संयुक्त रूपमा बुधबार आयोजना गरेको ‘जैविक खेती : खाद्य प्रणालीको पुनर्जीवन’ विषक अन्तक्र्रियामा उहाँहरूले यस्तो बताउनुभएको हो । विषादी कृषि प्रणालीले जनस्वास्थ्यका साथै माटो, पानीलगायत पर्यावरणमा प्रतिकूल असर पारेको र उत्पादन पनि बढाउन नसकेको उहाँहरूले बताउनुभयो ।
काठमाडौँ, कात्तिक ३ गते । प्राङ्गारिक कृषि अभियन्ताले खाद्य प्रणालीको पुनर्जीवनका लागि जैविक कृषिमा जोड दिनुपर्ने बताउनुभएको छ ।  ४२औँ विश्व खाद्य दिवसका अवसरमा खाद्यका लागि कृषि अभियान, राष्ट्रिय कृषक समूह, अनाजलगायतका विभिन्न सङ्घसंस्थाले संयुक्त रूपमा बुधबार आयोजना गरेको ‘जैविक खेती : खाद्य प्रणालीको पुनर्जीवन’ विषक अन्तक्र्रियामा उहाँहरूले यस्तो बताउनुभएको हो । विषादी कृषि प्रणालीले जनस्वास्थ्यका साथै माटो, पानीलगायत पर्यावरणमा प्रतिकूल असर पारेको र उत्पादन पनि बढाउन नसकेको उहाँहरूले बताउनुभयो । राष्ट्रिय समावेशी आयोगका अध्यक्ष डा. रामकृष्ण तिमल्सिनाले यसअघि नै गरिएको अध्ययनले नेपालमा रासायनिक मल कारखाना सम्भव देखाएको चर्चा गर्दै अहिले कारखाना स्थापना गर्ने वा नगर्ने भन्नेबारे स्पष्ट हुन नसकेको बताउनुभयो ।नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क)का वरिष्ठ वैज्ञानिक बालकृष्ण जोशीले तुलनात्मक रूपमा परम्परागत रैथाने खाद्यान्न बाली बढी स्वस्थकर हुने बताउनुभयो । उन्नत जातका खाद्यान्नमा कार्बोडाइड्रेडको मात्रा बढी हुने तर परम्परागत रैथाने खाद्यान्न सन्तुलित हुने उहाँको भनाइ छ । पछिल्लो समय उन्नत खेती प्रणालीले रैथाने जात लोप हुँदै गएको र नेपाल बीउमा परनिर्भर बन्दै गएको पनि उहाँले बताउनुभयो ।खाद्यका लागि कृषि अभियन्ता प्रमोद दाहालले हाम्रो कृषि रासायनिक र विषादीका कारण जोखिमपूर्ण अवस्थामा पुगेको भन्दै रासायनिक मल र विषादी नरोकिए भावी सन्ततिमा पनि यही कृषि प्रणाली हस्तान्तरण हुने र उनीहरू पनि जोखिममा पर्ने बताउनुभयो । कृषि विभागका उपमहानिर्देक डा. हरिबहादुर केसीले भने पूर्ण प्राङ्गारिक खेती प्रणालीले खाद्य सुरक्षा र खाद्य सम्प्रभुता कायम हुन नसक्ने भन्दै दुवै खेती प्रणालीलाई अगाडि लैजानुपर्ने बताउनुभयो । उत्पादन बढाउन प्रविधिको प्रयोगमा पनि जोड दिनुपर्ने उहाँले बताउनुयभो । खाद्य सुरक्षाको बहस स्थानीय तहसम्म पु-याउनुपर्ने पनि उहाँको भनाइ छ । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका सहसचिव सबनम सिवाकोटीले उत्पादन बढाउनुपर्ने चुनौती रहेकाले रासायनिक मल र विषादी प्रयोग पूर्ण प्रतिबन्धभन्दा पनि क्रमिक रूपमा घटाउँदै लैजानुपर्ने बताउनुभयो । कृषक प्रतिनिधि माधव ढुङ्गेलले पढेलेखेकाले नै नेपालको कृषि क्षेत्र ध्वस्त पारेको भन्दै नीति निर्माण तहमा बसेर उनीहरूले द्वैध चरित्र देखाएको आरोप लगाउनुभयो । उहाँले सरकार र कर्मचारीतन्त्रबाट किसानलाई कुनै आशा नरहेको गुनासो गर्नुभयो । कृषक प्रतिनिधि दीपा पुनले व्यापारी र बिचौलियाका कारण किसानले उत्पादन लागतभन्दा कम मूल्यमा कृषिउपज बिक्री गर्नुपरिरहेको गुनासो गर्नुभयो । कार्यक्रममा अध्यक्षसमेत रहनुभएका खाद्यका लागि कृषि अभियानका संयोजक उद्धव अधिकारीले हालको कृषि विकास मोडल नै पूर्ण रूपमा परिवर्तन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको बताउनुभयो । उन्नत खेती प्रणाली र जलवायु परिवर्तनको असर न्यूनीकरणबीच तालमेल सम्भव नहुने भन्दै उहाँले प्राङ्गारिक कृषि प्रणालीबाट मात्रै जलवायु परिवर्तन असर न्यूनीकरण हुनसक्ने धारणा व्यक्त गर्नुभयो ।   