जसले दुर्व्यवहारबारे बोले
अभिनेत्री स्यारोन श्रेष्ठले ३ वर्षअगाडि आफूलाई 'सायद २'का निर्माता सुनिल रावलले दुर्व्यवहार गरेको कुरा सार्वजनिक गरिन् । 'सायद २' ले औसत व्यापार गर्दा निर्माता रावलले फिल्म नचल्नुको पछाडि कलाकारले प्रचारमा समय नदिनुका कारण देखाएका थिए ।
काठमाडौँ — अभिनेत्री स्यारोन श्रेष्ठले ३ वर्षअगाडि आफूलाई 'सायद २'का निर्माता सुनिल रावलले दुर्व्यवहार गरेको कुरा सार्वजनिक गरिन् । 'सायद २' ले औसत व्यापार गर्दा निर्माता रावलले फिल्म नचल्नुको पछाडि कलाकारले प्रचारमा समय नदिनुका कारण देखाएका थिए ।रावलले आफ्नो करोडौं पैसामा कलाकारले रहर मात्र पूरा गरेको अभिव्यक्ति दिएपछि स्यारोनले पत्रकार सम्मेलन गर्दै आफूमाथि दुर्व्यवहार भएको कुरा खुलाएकी थिइन् ।'सायद २' स्यारोनले अभियन गरेको पहिलो फिल्म थियो । उनले आफूलाई धेरै नयाँ कलाकारलाईजस्तै राम्रो व्यवहार नगरिएको पनि बताइन् । सुटिङको क्रममा रावलले मानसिक तनाव दिँदा सेट नै छोडेर जानु परेको दावी उनले गरिन् । रावलले 'म तिमीलाई मन पराउँछु । मेरो गर्लफ्रेन्ड बनिदेउ, एयरहोस्टेस बनाइदिन्छु' भन्नेसम्मको मेसेज गरेर पछि ठट्टा गरेको भन्दै माफीसमेत मागेको उनले सार्वजनिक गरिन् । २ वर्षअगाडि अभिनेत्री बेनिशा हमालले एक बैंकको मेनेजरले आफूलाई दुर्व्यवहार गरेको खुलासा गरिन् । 'भर्टेक्स एड एजेन्सी'को तर्फबाट फोटोसुट गरेपछि आफूलाई ती मेनेजरले नगरकोट जाने प्रस्ताव राखेको उनको दाबी थियो । उनले प्रस्ताव लिएर आउने मिडिया संयोजक मिडिया हवका हरि सुवेदीको नामसमेत लिइन् ।आफूसँग दुर्व्यवहार भएको ७/८ वर्षपछाडि उनले यस विषयबारे बोल्ने आँट गरेकी थिइन् । दुर्व्यवहारको सामना गर्दा उनी १९ वर्षकी थिइन् । त्यसअघि अभिनेत्री बेनिशाले यस किसिमको दुर्व्यवहार सहेकी थिइनन् । भारतमा 'मिटु मुभमेन्ट' चर्किरहँदा बेनिशाले पनि यस क्षेत्रको खराब नियतका सवालमा कुरा उठाएकी थिइन् । यद्यपि दुर्व्यवहारबारे बोल्ने उनीमात्र भइन् । उनको पक्षमा बोल्ने अरु कोही भएन । हालै अभिनेत्री साम्राज्ञीराज्य लक्ष्मी शाहले आफूमाथि भएको दुर्व्यवहारबारे बोलिन् । उनले हालै सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्राममा भिडियो सार्वजनिक गर्दै दुर्व्यवहारबारे बोल्ने साहस गरेकी छन् । भिडियोमा तीन ठूला ब्यानरका फिल्मका व्यक्तिहरुले दुर्व्यवहार गरेको खुलाए पनि नाम सार्वजनिक गरिनन् । वर्कशपको क्रममा फिल्मसँग सम्बन्धित एक व्यक्तिले रोमान्टिक दृश्यको निहुँमा किस गर्न खोजेको कुरा द काठमाडौं पोस्टलाई बताएकी छन् । त्यतिबेला उनी १७ वर्षकी थिइन् । साम्राज्ञीले सार्वजनिक गरेको दोस्रो भिडियोमा त्यति नै बेला प्रहरी डाकेको भए मुद्दासमेत दर्ता भइसक्ने उनले दाबी गरेकी छन् । उनले यसरी दुर्व्यवहारबारे बोलेपछि अभिनेता एवं निर्माता भुवन केसीले प्रतिवादमा लागातार दुई स्टाटस लेखे । दोस्रो पटकको स्टाटसमा साम्राज्ञीले आफ्नो चरित्र हत्या गरेको भन्दै कलाकार संघमा छानबिनको माग गरे । आफ्नो मानहानी हुने भिडियो सार्वजनिक नगर्न साम्राज्ञीलाई चेतावनी पनि दिए ।त्यसदिन यता अभिनेत्री शाहले दुर्व्यवहारको विषय उठाएर कुनै भिडियो सामाग्री बनाएकी छैनन् । केही फिल्मकर्मी कलाकारको साथ पाए पनि शाहलाई सामाजिक सञ्जालमा धेरैले दुर्व्यवहार गर्नेको नाम नखुलाएको भन्दै नकरात्मक टिप्पणी गरेका थिए । कतिले अवसरवादीका रुपमा टिप्पणी पनि गरे । यौन दुर्व्यवहार र उत्पिडनको विषयमा 'जिरो टोलोरेन्स' अभियान चलाइरहेकी अभिनेत्री निशा अधिकारीले केही दिनअघि साम्राज्ञीको विषयलाई जोड्दै स्टाटस लेखेकी थिइन्, 'यो समाजमा पीडितको आवाज दबाउन खोज्ने र जोकको रुपमा लिन खोज्ने कार्य बन्द गरिनुपर्छ ।' उनको स्टाटसको मर्म प्रष्टै बुझ्न सकिन्छ कि यहाँ पीडितको आवाज दबाउन खोजिन्छ । जसरी अभिनेत्री शाहलाई अहिले भुवन केसीले चुप गराइदिएको चर्चा फिल्म क्षेत्रमा सुनिन्छ ।अभिनेत्री शाहलाई मात्र होइन यसअघि दुर्व्यवहारको विरुद्धमा बोल्ने अभिनेत्रीलाई पनि हतोत्साहित गर्ने प्रयास भएको पाइन्छ । स्यारोनलाई पनि पत्रकार सम्मेलनमा बोल्नुअघि रावलकी पत्नी दुर्गेश थापाले भनेकी थिइन्, 'सुनिलको विरुद्धमा गयौ भने राम्रो हुँदैन ।'अभिनेत्री बेनिशाको अनुभवले पनि त्यही भन्छ । यहाँ पीडितको आवाज नसुन्ने गरिएको उनको भनाइ छ । 'मलाई त्यो विषयमा बोलें भन्ने त भयो । तर, त्यही कुरा एउटा छोरा मान्छेले भनेको भए धेरैले विश्वास गरिदिन्थे । छोरा मान्छेको स्वभाव कस्तो छ भनेर थाहा हुँदाहुँदै पनि हाम्रो समाजमा छोरी मान्छेले चाहिँ चर्चा पाउनलाई बोलिरहेको छ भनेर टिप्पणी गरिदिन्छन्,' उनले भनिन्, 'पहिल्यै चर्चामा आएको व्यक्तिलाई किन बोल्नुपर्थ्यो । त्यो संवेदनशील विषय हो ।'अभिनेत्री केकी अधिकारी यस्तो दबाबलाई चिरेर अगाडि बढ्नुपर्ने धारणा राख्छिन् । 'समाज नै यस्तै छ । हामीलाई हरेक कुरामा दबाब छ । तर दबाबलाई चिरेर अगाडि बढ्नुपर्‍यो,' उनले भनिन् ।अभिनेत्री शिल्पा पोखरेलले पनि आफूमाथि भएको हिंसाविरुद्ध बोल्ने साहस गरिन् । गत वर्ष निर्माता /पति छवि ओझाले आफूलाई घरेलु हिंसा गरेको भन्दै प्रहरीमा उजुरी पनि दिइन् । छविको कुटाइले कानको जाली फुटेको भन्दै मिडियामा आएकी थिइन् पोखरेल । दुईको विवाद मिडियामा छताछुल्ल हुनासाथ शिल्पाले जिल्ला अदालत काठमाडौंमा डिभोर्सको केस फाइल गरिन् । त्यसलगत्तै निर्माता छवि ओझाकी पहिली श्रीमतीले बहुविवाहको मुद्दा हालेपछि अहिले उनी एकसाथ बहुविवाह र डिभोर्सको मुद्दा लडिरहेकी छन् ।हिंसाको विषयमा बोल्दा विभिन्न नम्बरबाट धम्काउने काम हुने गरेको उनी भनाइ छ । अहिले पनि मुद्दा फिर्ता गराउने दबाबसहितको फोन आइरहेको उनी बताउँछिन् । यो समाजले महिलालाई नै दोषी देख्ने गरेको उनको तर्क छ । 'त्यो कुरा पुरुषले निकालेको भए उसलाई नै सही देखाइन्थ्यो । तर, छोरी मान्छेको मामला ५० प्रतिशले सही ५० प्रतिशतले गलत भनिरहेको हुन्छ,' उनले आफ्नो अनुभव सुनाइन्, 'दुर्व्यवहार भएको रहेछ भनेर महिलामाथि दाग बस्छ । छोरी मान्छेले समाजले लगाउने त्यो दागको समेत ख्याल नराखी बोलेको छ भने त त्यो कुरा सहि हुन्छ ।'अभिनेत्री लक्ष्मी बर्देवा यसलाई पितृसतात्मक मानसिकताको उपज बताउँछिन् । 'पितृसतात्मक सोच वर्षौंदेखि चलिरहेको छ । फिल्म क्षेत्रमा महिला कलाकारलाई पारिश्रमिक कम दिने कुराले जरामै समस्या छ भन्ने देखिन्छ,' उनले भनिन्, 'पुरुषवादी मानसिकता हो यो । कतिका लागि यो फाइदा भइदिन्छ । यतिका वर्षदेखि एकोहोरो रुपमा मानि आएको कुराको पर्खाल भत्किन समय लाग्छ ।'वर्देवाले पनि फिल्म क्षेत्रमा नयाँ हुँदा फिल्मको अफर गर्दै एक निर्देशकले यौन दुर्व्यवहार गरेको कुरा सार्वजनिक गरेकी थिइन् । फिल्म क्षेत्रको नाम चलेकै निर्देशकले फिल्मको अफर गरेर बदलामा केही त पाउनुपर्छ भन्दै दुर्व्यवहार प्रयास गरेको उनले बताएकी थिइन् । ढिला बोल्नुको कारण अहिले अधिकांशले अभिनेत्री साम्राज्ञीलाई दुर्व्यवहारबारे ढिला बोलेको भन्दै प्रश्न गरिरहेका छन् । यो प्रश्न स्यारोनले पनि सामना गर्नु परेको थियो । त्यतिबेला उनले भनेकी थिइन्, 'मैले बनावटी कुरा गरेको होइन । जे मलाई भएको थियो, त्यही भनेको हुँ । म मान्छु मैले ढिला बोलें । मलाई लाग्छ यो मेरो अधिकारको लागि पनि बोल्ने सहि समय हो ।' दुर्व्यवहार परेको बेला आफूलाई कसैको साथ नभएकोले प्रतिवाद गर्ने आँट नआएको उनको भनाइ थियो ।अभिनेत्री साम्राज्ञीले पनि दुर्व्यवहार हुँदा आफू सानै रहेको बताउँदै आएकी छन् । 'म त्यतिबेला मात्र १७ वर्षकी थिएँ । मैले एकजनालाई भनेको पनि थिएँ । तर, उहाँले यो उद्योगमाथि तिनीहरुकै नियन्त्रण छ जोसँग शक्ति छ, उनीहरुकै गुटबन्दी छ । यदि उनीहरुले तिमीलाई मन पराउँदिनौं भने फिल्मको अफर पाउँदैनौं भनेर बोल्न दिनुभएन,' साम्राज्ञीमात्र होइन, पीडित अभिनेत्रीको साझा भोगाइ हो यो । यसरी ढिला बोल्नुको कारण खोतल्नु यस विषयबाट उम्कने बहानामात्रै रहेको लक्ष्मी बताउँछिन् । 'ढिला बोल्यौ भन्नु बहानामात्र हो । अहिले साम्राज्ञीले बोलेको कुरा सुनिन्छ । त्यतिबेला नै बोलेको भए सुनिन्थेन होला,' वर्देवा भन्छिन्, 'मलाई दुर्व्यवहार हुँदा यो क्षेत्रमा संघर्ष गर्दै थिएँ । त्यतिबेला यो विषयमा बोल्न कहाँ जानु । अहिले कति नयाँ अभिनेत्रीहरुलाई त्यस्तो भएको होला ।'अभिनेत्री हमालको मत पनि उस्तै छ । 'त्यतिखेर आफूले कसैलाई त्यसबारे भन्न सकिदैन । परिवारले यो क्षेत्रमा जान नदिँदा कति संघर्ष गरेर परिवारसँग विद्रोह गरेर आएको व्यक्तिलाई यस्तो कुरा भन्न पनि अप्ठ्यारो हुन्छ । बोल्नु नै ठूलो कुरा हो । अहिले साम्राज्ञीले बोलिन्,' उनले भनिन् । अभिनेत्री स्यारोनको कुरा थियो, 'त्यतिबेला म नयाँ थिएँ । मैले कसैलाई पनि चिनेको थिइनँ । मलाई सहयोग थिएन । मलाई डर थियो ।' कतिले अभिनेत्रीहरु चर्चा पाउनको लागि पनि यसरी बोल्ने गरेको आरोप लगाउँछन् । तर, बेनिशा नकरात्मक चर्चा कुनै अभिनेत्रीले पाउन नचाहने बताउँछिन् । 'एउटा छोरी मान्छेले आफूलाई भएको दुर्व्यवहारबारे बोल्नु नै साहसको कुरा हो । किनभने यहाँ आफ्नो मान सँगसँगै परिवार र सामाजिक प्रतिष्ठा जोडिएको हुन्छ । कोही पनि व्यक्तिले गलत हिसाबले आफू चर्चामा आउँ भन्ने चाहँदैन । सामाजिक डरले होस् या पारिवारिक डरले अझै कति धेरै आवाजहरु दबिएर बसेको छ,' हमाल बताउँछिन् । शिल्पाले भने आफूमाथि भएको हिंसाको विषयमा उत्ति नै खेर बोलेकी थिइन् । हुन त साम्राज्ञी र शिल्पाको मुद्दा फरक छ । 'दुर्व्यवहार हुँदा र बोलेको समयमा अन्तर छ भने मानिसले प्रश्न त गर्छन् नै,' शिल्पाले भनिन्, 'मैले पनि पिटेको बेलामा यसले मलाई पिट्दै छ भनेर फोटो खिच्ने कुरा भएन । भिडियो खिच्ने कुरा भएन । कसले कतिखेर दुर्व्यवहार गर्छ भनेर हाम्रो हातमा हुँदैन नि त । कसले कुन नजरले हेरिएको छ भन्ने हामीलाई थाहै हुँदैन । भविष्य थाहा भएको भए अडियो भिडियो लिन तयार भएर बस्थ्यौं होला ।' दुर्व्यवहारको विषयमा बोल्दा अधिकांशलाई सोधिने अर्को प्रश्न हो- प्रमाण । अभिनेत्री केकी अनुभूतिको कुनै प्रमाण नहुने बताउँछिन् । 'अनुभूतिको कुनै प्रमाण हुँदैन । त्यो अनुभव गरेको कुरा हो । त्यो व्यक्तिले पनि भन्न सक्दैन । मलाई यो भेग विषय लाग्छ । ‍मानसिक तनावमा परेर विभिन्न कदम चाल्नुभन्दा त कुरा बाहिर ल्याएको राम्रो,' उनले भनिन् ।स्यारोन त निर्माता रावलले गरेको मेसेज देखाउनसमेत तयार थिइन् । 'आवश्यक पर्‍यो भने म प्रमाण खोज्छु,' स्यारोनले यति भनिसक्दा रावलले आफूले दुर्व्यवहार गरेको कुरा स्वीकारेनन् । चलचित्र निर्माता संघ र कलाकार संघले दुईबीच सहमति गराइदिए । निर्माता संघका अध्यक्ष आकाश अधिकारीलगायतको उपस्थितिमा स्यारोन र सुनिलले एक वर्षअगाडि एकअर्काको व्यक्तिगत र व्यवसायीक जीवनलाई मानमर्दन हुने खालको अभिव्यक्ति नदिने सहमति गराएपछि त्यो विषय त्यही टुंगियो । अहिले कालाकार संघका अध्यक्ष रवीन्द्र खड्काले साम्राज्ञी र भुवनलाई सहमतिको प्रयास गरिरहेको बताइएको छ । संघमा भूवनले साम्राज्ञीले आफ्नो मानहानी गरेको भन्दै उजुरी दिएका छन् । विषय उठाएर मात्र हुन्छ त ? पटक पटक अभिनेत्रीहरुले दुर्व्यवहारको विरुद्धमा बोल्दा त्यो विषय त्यतिमै सिमित भएको देखिन्छ । बेनिशा र लक्ष्मीले उठाएको विषय त्यतिकैमा सिमित भयो । यस्तो अवस्था नआओस् भनेर आफूले साम्राज्ञीको साथ दिइरहेको केकीले बताइन् । 'हामी कुरा सुरु गर्छौं । तर, त्यसको नतिजा नआइकन नै सकाइन्छ । फिनिस लाइनमा नपुगी अरुले नै त्यो गलत हो कि सत्य भनेर निर्णय लिइदिन्छन् । कुनै संघले त्यसमा भूमिका खेलिरहेको हुन्छ, ' अधिकारीले भनिन्, 'अहिले साम्राज्ञीले जुन कुरा उठाएकी छन् हामीले साथ दिइरहेका छौं । कुनै व्यक्तिको होइन कि सहि र गलत के हो भन्ने कुरामा हाम्रो साथ छ । तर, सुरुमा एउटा पीडितले आवाज उठाउँदा साथचाहिँ चाहिन्छ । पहिलाको जस्तो स्थिति नआओस् भनेर पीडितलाई साथ दिइरहेका छौं ।'केकी पीडितको ईच्छा बुझेर मुद्दा अगाडि बढ्नुपर्ने बताउँछिन् । यस्ता मुद्दाले समाजको वर्तमान स्थिति देखाउने केकी बताउँछिन् । उनले भनिन्, 'हामी कलाको विधामा छौं । यहाँ त हामी स्वतन्त्र भएर आफ्नो कुरा अभिव्यक्त गर्न पाउछौं नि । यहाँसमेत यस्तो चिजहरु भोग्नु परेको छ भने समाजमा नै सहि दिशामा छैन भन्ने कुराको संकेत हो यो ।'