निर्यात दस अर्ब पुर्‍याइने
सन् २०२६ भित्र १० अर्ब रुपियाँ बराबरको पस्मिनाजन्य वस्तु निर्यात गर्ने उद्देश्यसहित सरकारले राष्ट्रिय रणनीति तयार गरेको छ । उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले युरोपियन युनियनको आर्थिक सहयोग र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार केन्द्रको प्राविधिक सहयोगमा ‘पस्मिना क्षेत्र निर्यात राष्ट्रिय रणनीति २०७९’ तयार गरेको हो ।
काठमाडौँ, माघ २५ गते । सन् २०२६ भित्र १० अर्ब रुपियाँ बराबरको पस्मिनाजन्य वस्तु निर्यात गर्ने उद्देश्यसहित सरकारले राष्ट्रिय रणनीति तयार गरेको छ । उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले युरोपियन युनियनको आर्थिक सहयोग र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार केन्द्रको प्राविधिक सहयोगमा ‘पस्मिना क्षेत्र निर्यात राष्ट्रिय रणनीति २०७९’ तयार गरेको हो । वार्षिक औसत साढे तीन अर्ब रुपियाँ बराबरको पस्मिनाजन्य सामानको निर्यात बढाएर सन् २०२६ को अन्त्यसम्म निर्यात बढाएर नौ अर्ब ७५ करोड रुपियाँमा पुर्‍याउने लक्ष्य रणनीतिले लिएको छ । रणनीतिमा स्वदेशी च्याङ्ग्रा र उत्पादन वृद्धि गर्ने, च्याङ्ग्रा पस्मिना निर्यात बढाउने, उत्पादकको दिगो उत्पादन क्षमता वृद्धि गर्ने लक्ष्य उल्लेख गरिएको छ । च्याङ्ग्रा पस्मिना निकाल्ने र प्रशोधन केन्द्र स्थापना, उत्पादनको गुणस्तर सुधार गर्ने, किसानका लागि हिमाली ग्रामीण क्षेत्रमा सार्वजनिक तथा निजी सहयोगको पहुँच वृद्धि, बजार प्रवद्र्धन र व्यापार कूटनीतिलाई सशक्तीकरण गर्ने विषय पनि रणनीतिमा समेटिएको छ । ललितपुरमा मङ्गलबार आयोजित कार्यक्रममा राष्ट्रिय पस्मिना रणनीति सार्वजनिक गर्दै उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री दामोदर भण्डारीले च्याङ्ग्रा पस्मिनाको उत्पादन बढाएर विश्वबजारमा निर्यात प्रवद्र्धन गर्न सके विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिने बताउनुभयो । हिमाली क्षेत्रका किसानले उत्पादन गरेको च्याङ्ग्राको भुत्ला स्वदेशभित्र उत्पादन गरी उचित मूल्यमा बिक्रीको सुनिश्चित हुँदा उत्पादन बढ्न सक्ने उहाँको भनाइ छ । त्यस्तै उहाँले च्याङ्ग्रा पस्मिना उद्योगबाट उद्योगी व्यापारी निर्यातकर्तालाई मात्र नभएर उत्पादकलाई रोजगारी प्राप्त गर्नुका साथै आम्दानी गर्न सकिने हुँदा यस क्षेत्रलाई प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाइने जानकारी दिनुभयो । वाणिज्य सचिव मधु मरासिनीले छुट्टै पहिचान भएको स्वदेशी पस्मिनाको उत्पादन बढाएर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवद्र्धन गर्दै लैजानुपर्ने बताउनुभयो । “उच्च मूल्य भएको पस्मिनाको गुणस्तरीय उत्पादन गरेर निर्यात बढाउने पर्याप्त सम्भावना छ । यसले रोजगारी वृद्धिसँगै विदेशी मुद्रा भित्र्याउन सकिने हुँदा यसमा निजी क्षेत्रको पनि सहयोग आवश्यक पर्छ,” उहाँले भन्नुभयो । रणनीति कार्यान्वयन गर्न ५८ करोड ८२ लाख ५० हजार रुपियाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ । जसमा सरकारको ६६ं.६ प्रतिशत र निजी क्षेत्रको ३३.४ प्रतिशत लगानी हुनुपर्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । स्थानीय च्याङ्ग्राको कच्चा पदार्थ (भुत्ला) प्रशोधन गरेर पस्मिनाको धागो उत्पादन गर्न सकिने सम्भावना रहेको पनि अहिलेसम्म उत्पादन वृद्धिका कार्यक्रम हुन सकेको थिएन । नेपाल पस्मिना उत्पादक सङ्घका अध्यक्ष विजय दुगडले दुई वर्षदेखि मुस्ताङको लोमान्थाङमा भुवा सङ्कलन केन्द्र स्थापना गरी सङ्कलन गरिरहेको जानकारी दिनुभयो ।चालीस लाख टन भुवा उत्पादनडेढ लाख च्याङ्ग्राबाट वार्षिक ३० देखि ४० लाख टन भुवा उत्पादन हुने गरेको पाइएको छ । यसअघि च्याङ्ग्राको भुवा सङ्कलन गरेर व्यापारीले तिब्बत लाने गरेका थिए । भुवा प्रशोधन गर्न तीन करोड लागतमा ललितपुरको हरिसिद्धिमा प्रशोधन केन्द्रसमेत स्थापना गर्न लागिएको सङ्घका अध्यक्ष दुगडले जानकारी दिनुभयो । सङ्घका अनुसार नेपालमा करिब एक लाख ४३ हजार च्याङ्ग्रा छन् । विशेषगरी मुस्ताङ, मुगु, जुम्ला, डोल्पा, मनाङमा च्याङ्ग्रा पालन हुने गरेको छ । पस्मिनाबाट पछ्यौरा, पन्जा, दोसल्ला, गलबन्दी, कम्बल र स्विटर उत्पादन गरिँदै आएको छ । पस्मिना उद्योगले २० हजारभन्दा बढीलाई रोजगारी दिएको र त्यसमध्ये ५० प्रतिशत महिला रहेको सङ्घले जनाएको छ । सरकारले पस्मिनाको मूल्य श्रृङ्खला विकास गरी, प्रशोधन र निर्यात प्रवद्र्धन लक्षित विभिन्न नीति योजना र कार्यक्रममा जोड दिएको छ । व्यापार प्रवद्र्धन तथा निकासी केन्द्रको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा तीन अर्ब ५८ करोड ८४ लाख रुपियाँको पस्मिना निर्यात भएको थियो । यस्तै आव २०७७/७८ मा चार अर्ब २७ करोड चार लाख रुपियाँको पस्मिना निर्यात भएको थियो । यस्तै आव २०७८/७९ मा तीन अर्ब ९४ करोड ७८ लाख ८१ हजार रुपियाँको निर्यात भएको छ । स्वदेशी पस्मिनाजन्य उत्पादन, अमेरिका, फ्रान्स, बेलायत, जापान, नर्वे, क्यानडालगायतका मुलुकमा निर्यात हुने गर्छ । 