विद्यालयको पाठ्यक्रममा फिल्मलाई समावेश गर्न प्रस्ताव
चलचित्र बिकास बोर्डले विद्यालय र माध्यमिकस्तरमा फिल्मसम्बन्धी पढाइ संचालन गर्ने विषयमा पाठ्यक्रम विकास केन्द्रसँग छलफल अगाडि बढाएको छ । र, यसमा केन्द्र सकारात्मक देखिएको पनि बोर्डले दावी गरेको छ ।
काठमाडौँ — चलचित्र बिकास बोर्डले विद्यालय र माध्यमिकस्तरमा फिल्मसम्बन्धी पढाइ संचालन गर्ने विषयमा पाठ्यक्रम विकास केन्द्रसँग छलफल अगाडि बढाएको छ । र, यसमा केन्द्र सकारात्मक देखिएको पनि बोर्डले दावी गरेको छ ।'यो प्रास्ताव राखेको धेरै भयो । पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका महानिर्देशक र पाठ्यक्रम निर्माण समितिका संयोजकहरुसँग दुई चरणको छलफल भइसक्यो,' बोर्ड अध्यक्ष दयाराम दाहालले भने, 'व्यवसायिक रुपमा फिल्मसँग सम्बन्धित विषय विद्यालयस्तरमा पढाइ हुनुपर्छ भन्नेमा उहाँहरु पनि सकारात्मक देखिनु भएको छ ।'फिल्म सँस्कृतिको विकास गर्न र यसको बौद्धिक बहसका लागि विद्यालयस्तरदेखि नै पढाइ हुनुपर्ने उनी बताउँछन् । 'विद्यालयस्तरदेखि नै फिल्म सँस्कृतिको विकास गर्नुपर्छ । यसलाई बौद्धिक बहसको विषयमा ल्याउनुपर्छ । त्यसको लागि यो विषय पाठ्यक्रममा समावेश हुनुपर्छ,' उनले भने, 'कथा, कवितालाई किताबमा नराखिएको भए अहिले साहित्यले चर्चा पाउँदैन थियो । त्यसैले फिल्म मनोरञ्जन मात्र नभइ कलात्मक विधा हो, यसले समाजका यावत कुराहरुलाई प्रतिनिधि गर्छ भनेर बुझाउन पनि पढाइ आवश्यक छ ।'दयाराम दाहालपाठ्यक्रममा फिल्मको इतिहासदेखि वर्तमानसम्मका विषय समेटिनुपर्ने अध्यक्ष दाहाल बताउँछन् । 'नेपाली फिल्म सँस्कृतिको विकास गर्ने खालको पाठ्यक्रम समेट्नुपर्छ । प्राविधिक पक्ष, फिल्मको इतिहासका पक्ष, साँस्कृति पक्ष समेट्ने विषय समावेश हुनुपर्छ,' उनले भने । यसका लागि साहित्यकार, संगीत तथा फिल्मसँग जोडिएका विज्ञहरुसँग छलफल गरेर अगाडि बढ्नुपर्ने उनी बताउँछन् । शैक्षिक सत्र २०७७ मा यो विषय समेट्ने तयारीकासाथ आफू अगाडि बढेको उनले बताए ।फिल्म सम्बन्धि अध्यापन गराउने 'ओस्कर इन्टरनेस्नल कलेज'का क्याम्पस प्रमुख एवं फिल्म निर्देशक विनोद पौडेल यो विषयलाई सकारत्मक मान्दछन् । विद्यालयस्तरदेखि फिल्मको पढाई हुँदा समाजमा फिल्मलाई हेर्ने दृष्टिकोण परिवर्तन हुँदै जाने उनले बताए । 'भिजनसहित यो विषय आएको छ भने एकदम राम्रो हो । यसले समाजमा फिल्मलाई हेर्ने दृष्टिकोण परिवर्तन गर्दै लान्छ । अहिले आफ्नो सन्तानले फिल्म हेरिरहेको देख्दा कति अभिभावक गाली गर्छन् । फिल्मप्रति हेर्ने दृष्टिकोण नकारात्मक छ । त्यसलाई परिवर्तन गर्ने माध्यम बन्छ यो,' उनले भने ।उनका अनुसार यसरी पढाई हुँदा फिल्मलाई कलाको रुपमा, करियरकै रुपमा हेर्ने चेत पलाउँदै जान्छ । कक्षा १२ का लागि फिल्मको पाठ्यक्रम तयार पारिरहेका विनोद यसका लागि लामो योजना आवश्यक ठान्छन् । 'हामीले कस्तो विषयवस्तु दिन्छौं त्यसमा चुनौती छ । यो विषयालाई अगाडि बढाउन दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता पर्छ,' उनले भने ।निर्देशक एवं समीक्षक दीपेन्द्र लामा विद्यार्थीलाई सृजनशील बनाउन फिल्मको पढाई महत्वपूर्ण रहेको बताउँछन् । 'कला विषय पढाउन जरुरी छ । विदेशमा यसको अभ्यास पाइन्छ,' उनले भने, 'तर, हाम्रो समाजमा कला भनेको पढ्ने विषय होइन भन्ने दृष्टिकोण छ । विद्यार्थीलाई सृजनात्मक बनाउँछ कलाले । हाम्रो घोकन्ते शिक्षा हटाउनका लागि कलाले सहयोग पुर्‍याउँछ ।'उनी फिल्म भन्दा पनि ‍कला शीर्षकमा पाठ्यक्रम तयार पार्नुपर्ने बताउँछन् । 'फिल्म बुझ्नका लागि फिल्म मात्र पढाएर हँदैन । फिल्म बुझ्नका लागि कलाका अन्य विधाहरु जस्तै पेन्टिङ, नाटक, साहित्य, संगीत सबै बुझ्नुपर्छ । पाठ्यक्रममा चाहिँ फिल्म भन्दा पनि कला भनेर यो विषय समेट्नुपर्छ । कला भनेपछि पेन्टिङ, संगीत, साहित्य सबै पढाउनुपर्‍यो,' उनी सुनाउँछन् ।सम्पदा मल्लस्क्रिप्ट राइटर सम्पदा मल्ल फिल्मसम्बन्धी पढाईले यो क्षेत्रमा 'स्कोप' बढाउँदै लाने बताउँछिन् । 'फिल्मको पढाई विद्यालयदेखि भयो भने यसले क्रियटिभ करियरमा स्कोप छैन भन्ने धारण हटाउँदै जान्छजस्तो लाग्छ,' उनले भनिन् । सन् २०१५ मा ओस्करबाट फिल्म सम्पादनमा दीक्षित भएकी आश्मा पोख्रेल फिल्म लिट्रेसी बढाउन पनि यो विषय विद्यालयस्तरदेखि पढाउनुपर्ने धारणा राख्छिन् । 'फिल्म साक्षरता भएका मानिस कम छन् यहाँ । विद्यालयस्तरबाट पढायो भने दर्शकमा पनि फिल्म साक्षरता बढ्छ,' उनले सुनाइन् । ओस्करमा फिल्म सम्पादन पढाउने आश्मा यो विषय विद्यालस्तरमा पढाउँदा फिल्म करियर देख्ने विद्यार्थीलाई सहज हुने बताउँछिन् । 'पहिला नै फिल्मबारे ज्ञान भएको भए हामीलाई धेरै नै सजिलो हुन्थ्यो । हामीले त फिल्मको ज्ञान नै नभएको बेला यो विषयमा पढियो । पहिलो वर्ष त फिल्म बुझ्न नै समय लाग्छ,' उनले सुनाइन् ।उनीसँग फिल्म पढ्ने कति साथीहरुले पढाई बीचमै पनि रोके । फिल्मबारे विद्यालयमै पढाइ हुँदो हो त उनीहरु बुझेर यो क्षेत्रमा आउँथे भन्ने उनलाई लागेको छ । 'यदि उनीहरुले पहिला नै फिल्मको ज्ञान भएको भए त्यो यता खर्च हुन्थेन होला,' उनले भनिन् ।दक्ष जनशक्तिको अभाव त्रिभुवन विश्वविद्यालयले पुनर्गठन गरेको फिल्म सम्बन्धित पाठ्यक्रम निर्माण समितिमा पनि चलचित्र विकास बोर्डको प्रतिनिधित्व छ । अब समिति नेपालमा फिल्म सम्बन्धी पढाइने क्याम्पसको पाठ्यक्रमलाई परिमार्जित र अत्याधुनिक बनाउन अग्रसर हुने अध्यक्ष दाहालले बताए । स्नातकदेखि स्नातकोत्तरसम्म पनि फिल्मको पाठ्यक्रम समावेश गर्नेतर्फ पनि योजना अगाडि बढाइएको उनले बताए ।विनोद पौडेलयसरी पाठ्यक्रममा फिल्मको विषय समावेश गर्दा बृहत छलफल गरेर अगाडि बढ्नुपर्ने बताउँछन् अभिनेता दीपकराज गिरी । 'भारतमा फिल्म कल्चर हो । नेपालमा त्यस्तो भएको छैन । त्यसैले कल्चरको रुपमा अगाडि बढाउन बृहत छलफल गरेर पाठ्यक्रममा समावेश गर्नुपर्छ यो विषय,' उनले भने ।फिल्म पढाउने विषय अगाडि बढाउँदा दक्ष जनशक्तितर्फ पनि ध्यान पुर्‍याउनुपर्ने निर्देशक विनोद पौडल बताउँछन् । 'पाठ्यक्रम मात्र भएर पुग्दैन । त्यसका लागि दक्ष जनशक्ति चाहिन्छ । हामीकहाँ जनशक्ति कम छ । अहिले पनि राम्रो इडिटिङ पढाउने जनशक्ति छैन । राम्रो क्यामेरा पढाउने शिक्षक छैन,' उनले भने, 'विद्यालयमा पाठ्यक्रम त आउने भो तर त्यसलाई पढाउने शिक्षक भएन भने काम भएन । नत्र कृषि विषय पढाउने थुप्रै कलेज भए पनि देश नामको मात्र कृषि प्रधान भएको जस्तै हुन्छ ।'दक्ष जनशक्तिका लागि राज्यबाट नै चासो बढाउनुपर्ने उनको तर्क छ । 'फिल्मसँग सम्बन्धित संघसंस्थाबाट पढाई पूरा गरेका विद्यार्थीलाई मास्टर्स गर्न विदेश पढाउनु पर्‍यो । बाहिर पढेर आएकाका विद्यार्थी छन् भने उनीहरुलाई स्थान दिनुपर्‍यो । राज्यले नै जनशक्तिमा लगानी गर्‍यो भने पछि त देशमै जनशक्ति जन्मन्छ,' उनले भने ।भुटानको उदाहरण दिँदै उनले थपे, 'त्यहाँ राज्यले नै फिल्म पढ्न आफ्ना नागरिकलाई बाहिर पठाउने गर्छ । पछि फर्केर उनीहरुले पनि देशमै काम गर्छन । त्यसैले अब फिल्म पढाउन जनशक्तिको निर्माण गर्नु पर्‍यो,' उनले भने ।