तिब्बतबाट नेपाली भगवान्
लिच्छवि राजा अंशु बर्माकी छोरी थिइन् भृकुटी । छैटौं शताब्दीमा राजा स्रङचङ गम्पोसित बिहे भएर तिब्बत पुगेपछि उनी हरित तारा बनिन् र बौद्ध सम्प्रदायले थाङ्का कलामार्फत् उनको चित्र कोरेर आराधना गर्न थाले । गुरु पद्मसम्भव पनि आठौं शताब्दीमा नेपाल हुँदै तिब्बत पुगे, बौद्धधर्मको स्थापना गरे ।
काठमाडौँ — लिच्छवि राजा अंशु बर्माकी छोरी थिइन् भृकुटी । छैटौं शताब्दीमा राजा स्रङचङ गम्पोसित बिहे भएर तिब्बत पुगेपछि उनी हरित तारा बनिन् र बौद्ध सम्प्रदायले थाङ्का कलामार्फत् उनको चित्र कोरेर आराधना गर्न थाले । गुरु पद्मसम्भव पनि आठौं शताब्दीमा नेपाल हुँदै तिब्बत पुगे, बौद्धधर्मको स्थापना गरे ।यसपछि गौतम बुद्धलाई तिब्बतका बौद्धमार्गीले ‘शाक्यमुनि बुद्ध’ का रूपमा थाङ्कामा उतार्न थाले । नेपालमा जन्मिएका विभिन्न आध्यात्मिक व्यक्तित्व कसरी तिब्बती परम्परागत कलामा छाउँदै आइरहेका छन् ? राजधानीको कमलादीस्थित नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा जारी ‘नेपाल–चीन थाङ्का कला प्रदर्शनी’ मा रोचक दृश्य देख्न सकिन्छ । हालैको नेपाल भ्रमणका क्रममा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले ‘नेपालको बौद्धधर्म चीनको स्थानीय धर्म बनेको’ भन्दै प्रशंसा गरेका थिए । प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा शनिबारदेखि सुरु तीनदिने कला प्रदर्शनीमा तिब्बती कलाकारहरूले नेपाली भगवान्हरूलाई केन्द्र राखेर कोरेका चित्रहरूले राष्ट्रपति सीको भनाइलाई पुष्टि गर्छ । प्रदर्शनीमा सहभागी लोबु सिटा, निमा छिरन, चिया याङ, तेञ्जिन, डान जिङतजु, निमा काङ्मुहलगायत १२ जना चिनियाँ कलाकारहरूले हरिततारा, शाक्यमुनि, पद्मसम्भव, लोकेश्वर, महांकाललगायतका देवीदेउतालाई कलामा समेटेका छन् । प्रदर्शनीमा शनिबार चिनियाँ चित्रकार सी रेनजी छीले बनाएको पद्मसम्भवको चित्र अवलोकन गर्दै थिए वरिष्ठ थाङ्का चित्रकार तथा पूर्व प्राज्ञ निमा ग्याम्जो लामा । उनले चिनियाँ थाङ्का कलामा बौद्ध धर्मशास्त्र र रंगको प्रयोगमा समेत ध्यान दिइएको भन्दै प्रशंसा गरे । उनका अनुसार पद्मसम्भवको चित्रसँगै तल्लो भागको दायाँतिर र बायाँतिर उतारिएको चित्रमा रंगलाई समेत चरित्र र परिवेश सुहाउँदो प्रयोग गरिएको छ । ‘बुद्धका अनेक रूपलाई तिब्बतको परिवेशअनुसारकै कपडा लगाएर प्रस्तुत गरिएका छन्,’ उनले भने, ‘यो निकै राम्रो डिटेलिङ हो । तीव्र व्यावसायिकताका कारण नेपालमा यति मसिनोसँग निकै थोरै कलाकारले काम गर्छन् ।’ प्रदर्शनीमै भेट्टिएका ललितपुरका मूर्तिकार महेश शाक्यले पनि चिनियाँ कलाको तारिफ गरे । नेपाली थाङ्का कलाको मूलथलो काठमाडौं र हिमाली क्षेत्र भए पनि चीनले धेरै पहिलेदेखि नै यसको संरक्षण, सम्वर्द्धन र विकास गरिरहेको नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति केके कर्माचार्यले दाबी गरे । प्रदर्शनी उद्घाटन गर्दै चिनियाँ राजदूत हाउ यान्छीले पनि पहाड र नदीले जोडेको दुई देशलाई थाङ्का कलाले उहिल्यैदेखि जोड्दै आएको बताइन् ।प्रदर्शनीमा पाका कलाकार लोक चित्रकारका पौभा कृतिहरूसमेत राखिएका छन् । स्टोन कलरको माध्यममा नेवारी शैलीमा बनाइएका चित्र निकै आकर्षक छन् । उनले शाक्यमुनि बुद्ध, हरित तारा, वसुन्धरा, लोकेश्वर, महाकाल, कुमारलगायतका बौद्ध र हिन्दु धर्मका देवदेवीको चित्रण गरेका छन् । ‘नेपालमा तामाङ, शेर्पा, गुरुङ, नेवारी जातिले धेरैअघिदेखि थाङ्का तथा पौभा शैलीका चित्रहरू कोरिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘तिब्बतमा पनि त्यसको प्रभाव पर्न गएको हो ।’ चिनियाँ दूतावास र वर्ल्ड कल्चर नेटले गरेको प्रदर्शनी आइतबारसम्म जारी रहनेछ ।