विभागीय वर्चस्वमा आर्मीको ह्याट्रिक
भदौरे झरीमा आठ ओभरमा छोट्याइएको टी–२० क्रिकेटको फाइनलमा आर्मीलाई पुलिसले हराएको थियो । कीर्तिपुर मैदान (काठमाडौं) मा सारिएको पुरुष क्रिकेटको यो प्रतिस्पर्धा नवौं राष्ट्रिय खेलकुदको पहिलो स्वर्ण थियो । त्यसको ३४ दिनपछि बिहीबार पोखरा रंगशालामा सम्पन्न पुरुष फुटबलको फाइनलमा पनि आर्मी चुक्यो । अन्तिम स्वर्णको होडमा उसलाई अर्को विभागीय टिम एपीएफले सिकार बनायो ।
पोखरा — भदौरे झरीमा आठ ओभरमा छोट्याइएको टी–२० क्रिकेटको फाइनलमा आर्मीलाई पुलिसले हराएको थियो । कीर्तिपुर मैदान (काठमाडौं) मा सारिएको पुरुष क्रिकेटको यो प्रतिस्पर्धा नवौं राष्ट्रिय खेलकुदको पहिलो स्वर्ण थियो । त्यसको ३४ दिनपछि बिहीबार पोखरा रंगशालामा सम्पन्न पुरुष फुटबलको फाइनलमा पनि आर्मी चुक्यो । अन्तिम स्वर्णको होडमा उसलाई अर्को विभागीय टिम एपीएफले सिकार बनायो ।पहिलो र अन्तिम स्वर्णको होडमा चुकेको आर्मीले यसबीचका प्रतिस्पर्धामा भने वर्चस्व कायम गर्‍यो । एकछत्र राज गर्‍यो । आर्मीले ४३.३२ प्रतिशत स्वर्ण कब्जा गर्दै पदक तालिकामा लगातार तेस्रोपल्ट शीर्षस्थान हासिल गर्‍यो । उसले ३ सय ९७ स्वर्णमध्ये १ सय ७२ स्वर्ण जित्यो । आर्मीले १ सय १० रजत र ८९ कांस्यसहित कुल ३ सय ७१ पदक जित्यो ।राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) द्वारा यसैपालि निर्माण गरिएको ‘रनिङ ट्रफी’ आर्मीले कब्जा गर्‍यो । राष्ट्रिय खेलकुदमा सर्वाधिक स्वर्ण जित्दै पदक तालिकामा शीर्षस्थान हासिल गरेको लगातार तेस्रोपल्ट हो यो । तसर्थ उसले सर्वाधिक स्वर्णको हिसाबले राष्ट्रिय खेलकुदमा ह्याट्रिक नै गर्‍यो । उसले आठौं राष्ट्रिय खेलकुद (२०७६ साल) मा १ सय ४० स्वर्ण र सातौं (२०७३) मा १ सय १३ स्वर्ण कब्जा गरेको थियो । माओवादी जनसेनाको पीएलए स्पोर्ट्स क्लबलाई समावेश गरेको भन्दै पाँचौं संस्करण (२०६५) मा केही खेलमात्रै खेलेको आर्मी त्यसैकारण छैटौं (२०६८) मा त सहभागी नै भएन ।राष्ट्रिय खेलकुदमा चौथो संस्करणबाट प्रवेश गरेको आर्मी स्वर्णको सफलतामा ह्याट्रिक गर्ने तेस्रो टिम हो । अञ्चलका आधारमा आयोजित सुरुका तीन संस्करण (२०३८, ०४० र ०४२ साल) मा वाग्मतीले शीर्षस्थान कब्जा गरेको थियो । त्यसपछि विकास क्षेत्रका आधारमा सञ्चालित राष्ट्रिय खेलकुदमा मध्यमाञ्चलले लगातार तीनपल्ट (२०५५, ०६५ र ०६८) सबैभन्दा बढी स्वर्ण जितेको थियो । टिमको स्वरूप परिवर्तन गरेर आठौं संस्करणदेखि प्रादेशिक संरचनामा सञ्चालन गरियो । त्यसैदेखि गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) लाई पनि प्रवेश दिइयो ।बृहत् खेलकुदमा पौडी र एथलेटिक्समा सबैभन्दा बढी स्पर्धा हुन्छ । यसैमा आर्मी सबैभन्दा बलियो देखियो । आर्मीले पौडीमा २० र एथलेटिक्समा १९ स्वर्ण कब्जा गर्‍यो । डुआना लामा, नासिर हुयहा हुसेनसहित ओलम्पियन गौरिका सिंह, एलेक्स शाहलाई ‘कन्ट्रयाक्ट’ मा राख्नु नै पौडीमा आर्मीको सफलताको आधार रह्यो । उसका खेलाडी उसु, बक्सिङ, ब्याडमिन्टन, शारीरिक सुगठन, चेस, साहसिक खेल (साइक्लिङ, ट्रायथलन), फेन्सिङ, जिम्न्यास्टिक, आईटीएफ तेक्वान्दो, जुडो, लनटेनिस, सेपाकताक्रो, कुस्तीमा अब्बल रहे ।कमजोर प्रतिस्पर्धीटिम अञ्चल वा प्रदेश भए पनि उनीहरूले पछिल्ला तीन संस्करण विभागीय आर्मी, पुलिस र एपीएफलाई पदक तालिकामा चुनौती दिन सकेका छैनन् । पदक जित्ने होडमा मैदानमा प्रतिस्पर्धा हुन्छ नै तर अन्त्यमा स्वर्णको हिसाब गर्दा विभागीय टिमहरू बलिया देखिन्छन् । अञ्चल वा प्रदेशका टिमले पछिल्ला तीन संस्करणमा विभागीय टिमलाई खासै चुनौती दिन सकेनन् । स्वर्णको होडमा आर्मीलाई कुनै पनि टिमले गतिलो चुनौती दिन सकेन । तथ्यांक केलाउँदा आर्मी एक्लै अगाडि बढेजस्तो देखिन्छ । उसको प्रतिस्पर्धी नै छैन जस्तो लाग्न सक्छ ।सातौं संस्करणमा आर्मीले १ सय १३ स्वर्ण जित्दा एपीएफ (५० स्वर्ण) र पुलिस (४० स्वर्ण) शीर्ष तीनमा रहेका थिए । आठौंमा आर्मीले १ सय ४० स्वर्ण कब्जा गर्दा पुलिस (४२ स्वर्ण) र एपीएफ (५४ स्वर्ण) शीर्ष तीनमा रहे । गण्डकी संस्करणमा आइपुग्दा आर्मीले अझै स्वर्ण बढाएर १ सय ७२ पुर्‍याउँदा एपीएफ (६५ स्वर्ण, ७३ रजत र ८१ कांस्य गरी २ सय १९ पदक) र पुलिस (६१ स्वर्ण, ६१ रजत र ७३ रजत गरी १ सय ९५ पदक) शीर्षस्थानमा यथावत् रहे । फरक यतिमात्रै रह्यो कि पुलिसलाई उछिन्दै एपीएफ दोस्रो स्थानमा उक्लियो । प्रतिभावान् खेलाडीको जागिर मोह र विभागीय टिमले प्रतियोगिताअघि दिने सम्झौताले पनि प्रदेशलाई कमजोर बनाएको हो ।यसपालि प्रदेशको टिममा सबैभन्दा बलियो गण्डकी सावित भयो । उसले आर्चरी, फुलकन्ट्याक्ट कराँते र स्क्वासमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै ३२ स्वर्ण जित्यो । प्रतियोगिताअघि खुबै चर्चा पाएको वाग्मती २४ स्वर्णमा सीमित भयो । प्रदेश १, सुदूरपश्चिम र एनआरएनएले १०–१० स्वर्ण हात पारे भने लुम्बिनीले ६, मधेसले ५ र कर्णालीले ३ स्पर्धामा बाजी मारे ।कर्णालीलाई ३ हजार मिटर स्टिपलचेजमा भारतीय सेनाका जागिरे दुर्गाबहादुर बुढा र उसुमा १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) का स्वर्ण विजेता दीपक हमालले स्वर्ण दिलाए । वाग्मतीलाई उछिन्दै चौथो स्थानमा पुगेको गण्डकीको सफलतामा भारतीय सेनाबाट बिदामा स्वदेश फर्किएका लाहुरेहरूको योगदान मुख्य रह्यो ।कीर्तिमान र विवादविश्व खेलकुदकै महाकुम्भ ओलम्पिकमा फुटबलको स्वर्णलाई निकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । त्यसैगरी हाम्रो राष्ट्रिय खेलकुदमा फुटबलको स्वर्ण उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । त्यसैले हुन सक्छ एनआरएनएले आफ्ना खेलाडीलाई बेलायतमा तयारी गरेर पनि उतै छाडेर नेपाली राष्ट्रिय टिमका चर्चित खेलाडीहरूलाई गोस्तेघाट मैदानमा उतार्‍यो । तर, उनीहरूलाई एनआरएनए भएको प्रमाण देखाउन सकेन र उजुरीपछि आयोजकले पहिलो खेलको नतिजा पनि उल्ट्याउँदै एनआरएनएलाई फुटबल प्रतियोगिताको बीचमै बिदाइ गरिदियो ।चेसमा पनि उस्तै विवाद निस्कियो । पुरुषतर्फ क्लासिकल स्पर्धाबाट एनआरएनका खेलाडीलाई हटाइएपछि स्वर्ण विजेताको घोषणा अझै गरिएको छैन । स्थापित स्वदेशी धावकहरूलाई सहजै पन्छाएर भारतीय सेनाका अनिश थापा मगरले म्याराथनमा गण्डकीलाई स्वर्ण दिलाए । विश्व एथलेटिक्समा भारतीय खेलाडीका रूपमा एसियन च्याम्पियनसिप खेलेका कर्णालीका दुर्गाबहादुरको उपस्थिति पनि विवादास्पद रह्यो । बक्सिङमा नराम्रोसँग कुटाइ खाने खेलाडीको जित सामान्यजस्तै रह्यो । आर्मीकी जयरानी थारू व्यक्तिगत तीन स्पर्धामा तीनै कीर्तिमानसहित र रिले (टिम स्पर्धा) मा दुई गरी ५ स्वर्ण जित्दै ‘ट्र्याक एन्ड फिल्ड’ की सर्वाधिक सफल बनिन् । शिवराज पार्की तीन स्वर्ण र एक रजत जितेर स्प्रिन्टमा पुरुषतर्फ सबभन्दा सफल बने । १३ औं सागकी स्वर्णधारी सन्तोषी श्रेष्ठको ५ हजार र १० हजार मिटरमा सफलता, उसुमा एलिना चौधरीको लगातार पाँच स्वर्ण पनि रोचक रह्यो । भारोत्तोलनमा तारादेवी पुनले २४ वर्षमा भएका ६ वटै संस्करणमा हात पारेको स्वर्णले धेरै अर्थ राख्छ ।यो संस्करणमा डुआना लामाले सर्वाधिक नौ स्वर्ण र एक रजत जितिन् । पौडीकै नासिर र जिम्न्यास्टिक खेलाडी राजु राईले ७–७ स्वर्ण जिते । नासिरले एक स्पर्धामा एलेक्सलाई पनि उछिने । आठ वर्षयता पौडीमा सनसनीपूर्ण प्रदर्शन गरिरहेकी गौरिकाले पहिलोपल्ट हार बेहोरिन् । अमेरिकाबाट आएकी एस्ली डंगोल सापकोटाले ६ स्वर्ण जितेर नेपाली खेलाडीलाई चुनौती दिइन् । उनका १३ वर्षे भाई आशिषले पनि तहल्का मच्चाए ।पौडीको ‘सर्ट–कोर्स’ का १८ स्पर्धामा राष्ट्रिय कीर्तिमान बन्यो । तर, २५ मिटर लम्बाइको स्वीमिङ पुल १४ सेन्टिमिटर छोटो भएको पाइएपछि पौडी संघ विवादमा तानिएको छ । विश्व पौडी महासंघको नियम मान्ने हो भने खेलाडीहरूले फिस्टेल एकेडेमीमा मिहिनेतपूर्वक बनाइएका कीर्तिमान अमान्य हुने देखिएको छ । एथलेटिक्समा १० राष्ट्रिय कीर्तिमान बन्यो, जसलाई निकै राम्रो प्रदर्शन मानिएको छ । भारोत्तोलनमा पनि १७ वटा कीर्तिमान बने । भलिबलमा टिकट किनेका दर्शकको ओइरो लाग्यो । बक्सिङ, बास्केटबल र पौडीमा चहलपहल व्यापक रह्यो । फुटबलको आकर्षण यथावत् रह्यो ।निसिम निधनको पीडाकीर्तिमान बनाउने लक्ष्यमा रहेका भारोत्तोलनका प्रकाश केसी बुबाको मृत्यु भएपछि प्रतियोगितामा ओर्लनुअघि नै घर फर्किए । प्याराग्लाइडिङका निसिम थापा सराङकोटबाट ‘टेक अफ’ गरेको केही बेरमै निर्माणस्थलमा बजारिए, जसले २६ वर्षीय आर्मीका खेलाडीको ज्यान नै लियो । उनको सालिक पोखरा रंगशालामा बनाउने राखेपले निर्णय गरेको छ । उनलाई सम्मानस्वरूप मरणोपरान्त स्वर्णपदक दिइएको छ । उनको मृत्युपछि रोकिएको प्याराग्लाइडिङको प्रतिस्पर्धामा अभ्यासको नतिजाकै आधारमा पदक वितरण गरियो ।हलभित्र हुनुपर्ने भलिबल, बास्केटबल ‘आउटडोर’ खेलका रूपमा सञ्चालन गरिए । पुरानै पूर्वाधारमा केही थपथाप गर्दै ३६ खेलमा ११ टिमका ६ हजार १ सय २७ खेलाडीले प्रतिस्पर्धा गरे । यसमा सात वर्षकी रितिका बुमी (सुदूरपश्चिम/पौडी) देखि ६१ वर्षका धनबहादुर घले (प्रदेश १/स्क्वास) रहे । खेलाडी उत्पादनसँगै पूर्वाधार विकासको लक्ष्यसहित २०३८ सालमा राष्ट्रिय खेलकुद सुरु भएको थियो । प्रत्येक दुई वर्षमा सञ्चालन गर्ने योजनामा थालिएको प्रतियोगिताको इतिहास ४१ वर्ष हुँदा बल्ल नवौं संस्करणमा पूरा भयो ।घोषणा गरिएको तीन वर्षपछि नवौं राष्ट्रिय खेलकुद सम्पन्न भएको हो । गत जेठमा सञ्चालन गर्ने मिति तोकिए पनि असोज २८ देखि कात्तिक ३ लाई सारिएको थियो । सरकारले मंसिर ४ मा संसदीय निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेपछि फेरि राष्ट्रिय खेलकुदको आयोजनामा आशंका बढेको थियो । राखेपका सदस्यसचिव टंकलाल घिसिङले प्रतियोगिताको दुई साताअघिसम्म राष्ट्रिय खेलकुद तोकिएको समयमै हुन्छ भनेर प्रस्टीकरण दिइरहेका थिए ।सरकारी ढिलासुस्ती, व्यवस्थापकीय कमजोरी र खेलकुदका स्थानीय नेतृत्वका ‘अघोषित विरोध’ लाई चिर्दै खेलाडीले कोभिड–१९ को महामारीपछि पहिलोपल्ट बृहत् खेलकुदमा प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर पाए । त्यो नै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हो । अब दुई वर्षपछि आयोजना गर्ने पालो कर्णालीले पाएको छ । अहिल्यैदेखि तयारी थालेमा पूर्वाधार निर्माण र व्यवस्थापनमा प्रश्न नउठ्न सक्छ । प्रदेशका टिमहरूले पनि खेलाडीलाई अहिल्यैदेखि तयारी गरे विभागीय टिमलाई चुनौती दिन सक्छन् ।