बक्सिङ र भाग्यसँग जुध्दै संगीता
भाग्यमा विश्वास नगर्नेले जसरी बुझुन्, तर संगीता सुनारले आफ्नो असफलतामा भाग्यकै दोष देख्छिन् । नेपालको बक्सिङमा क्षमतावान खेलाडीको परिचय बोकेकी संगीतालाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा यस्तै हुन्छ । चार वर्षको अवधिमा आधा दर्जन अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्दा सबैमा उनलाई भाग्यले साथ दिएन ।
काठमाडौँ — भाग्यमा विश्वास नगर्नेले जसरी बुझुन्, तर संगीता सुनारले आफ्नो असफलतामा भाग्यकै दोष देख्छिन् । नेपालको बक्सिङमा क्षमतावान खेलाडीको परिचय बोकेकी संगीतालाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा यस्तै हुन्छ । चार वर्षको अवधिमा आधा दर्जन अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्दा सबैमा उनलाई भाग्यले साथ दिएन ।मंसिरमा सम्पन्न १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा पनि त्यस्तै भयो, स्वर्णको अपेक्षा गरिएकी प्रमुख खेलाडी संगीता सुनार रजत पदकमै सीमित भइन् । सन् २०१६ मा भारतमा भएको १२ औं साग संगीताको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता हो । साग इतिहासमै पहिलोपल्ट महिला बक्सिङ समावेश गरिएको प्रतियोगितामा उनी पहिलो चरणमै भारतीय खेलाडीसँग पराजित हुनुपर्‍यो । यसपालि साग बक्सिङमा स्वर्ण जित्ने पहिलो नेपाली महिला बक्सरको कीर्तिमान नजिक पुगेर चुकिन् उनी । हालै जोर्डनमा भएको ओलम्पिक छनोटको अन्तिम समयमा नाम काटिनुलाई पनि उनले साग असफलताकै परिणामका रूपमा हेरेकी छन् । ‘अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा जहिल्यै मलाई भाग्यले साथ दिएको छैन । मनोबल कमजोर भएको पनि होइन । तर धेरै खेलमा राम्रै टक्कर दिएर पनि हारेकी छु,’ अन्तर्राष्ट्रिय असफलताबारे २५ वर्षीया संगीताले दुखेसो पोखिन् । १३ औं सागमा उनले श्रीलंकाकी कस्तुरी आर्कचिगे केसानीलाई सजिलै हराएकी थिइन् । ६० केजी तौल (लाइटवेट) को फाइनलमा उनले भारतीय प्रभिनसँग स्पिट डिसिजन (५ निर्णायकमध्ये बहुमतका आधारमा गरिने निर्णय) का आधारमा हार बेहोरिन् । ‘फाइनलमा मलाई धेरै कठिन भएको होइन । बराबरकै टक्कर भइरहेको थियो । तीन राउन्ड खेलेपछि हारें,’ संगीताले तीन महिनाअघिको फाइनल सम्झिइन्, ‘पछि गुरुहरूले जितेको खेल हराइएको भन्ने कुरा गर्नुभएको थियो ।’ उनलाई अहिले लागेको छ विपक्षीबारे राम्रो जानकारी लिन सकेको भए जितिन्थ्यो कि । बाइ पाएर सिधै फाइनल पुगेकी भारतकी प्रभिनबारे उनलाई केही थाहा रहेनछ । ‘विपक्षीको राम्रो र नराम्रो पक्षबारे थाह भए वा उनको एउटा खेल हेर्न पाएको भए जित्न सकिन्थ्यो कि भन्ने लाग्यो,’ उनले भनिन्, ‘यसपल्ट पनि भाग्य दाहिना भएन ।’१२ औं सागमा पहिलो चरणमै भारतीय प्रतिस्पर्धी नपरेको भए उनले कम्तीमा पदक जित्ने थिइन् । त्यसयता दुईपल्ट इन्डियन ओपन, एकपल्ट थाइल्यान्ड ओपन, एसियन बक्सिङ च्याम्पियनसिप र एसियाली खेलकुदमा पनि उनी पहिलो चरण पार गर्न सकिनन् । खेलमा हार जित स्वाभाविक हो । उनलाई सबैभन्दा दुःख लागेको चाहिँ ओलम्पिक छनोटमा अन्तिम समयमा सहभागी हुन नपाउनु हो । सुरुमा चीनमा हुने प्रतियोगिता कोरोना भाइरसका कारण जोर्डन सारियो । नेपालबाट पुरुष र महिला २–२ खेलाडीलाई सहभागी गराउने निर्णय भएको थियो । अन्तिम समयमा १ पुरुष र १ महिला खेलाडीमात्र जोर्डन उडाइयो । ‘चीनका लागि भिसा प्रक्रिया पनि पूरा भइसकेको थियो । कोरोनाका कारण जोर्डन सारिएपछि मेरो नाम काटिएछ । भिसा प्रक्रियाका कारण जान नपाएको जानकारी गुरुहरूबाट पाएँ,’ जीवनकै सबैभन्दा दुःखको क्षणमा परिभाषित गर्दै उनले प्रश्न गरिन्, ‘खेलाडीले खेल्न नपाएपछि त्यो भन्दा दुःख के होला ? त्यसमा पनि अन्तिम समयमा फालिएँ ।’ यसलाई पनि उनले भाग्यसँगै तुलना गरिन् ।त्यसो त संगीताको बक्सिङ प्रवेश एककिसिमको दुर्घटना नै थियो । उनकै भाषामा, ‘भाग्यले डोहोर्‍याएको ।’ २०६९ सालमा सशस्त्र प्रहरी बलमा भर्ना भएको दुई वर्ष तालिममै बित्यो । त्यसपछि लनटेनिसको प्रशिक्षणका लागि एपीएफ क्लबमा आबद्ध भएकी उनी बक्सिङमा होमिइन् । त्यहाँ छिर्नुमा रोचक कहानी छ । ‘लनटेनिसको प्रशिक्षण गरिरहेको थिएँ । चिफसाब (तत्कालीन सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक दुर्जकुमार राई) ले देख्नुभएछ । उहाँले मेरो शारीरिक बनावट देखेर तिमी टेनिस हैन बक्सिङ खेल्न जाऊ भन्नुभयो,’ सुरुआती दिन सम्झँदै संगीताले थपिन्, ‘भोलिपल्टै बक्सिङको तयारीमा लागें । किरण थापा मेरो पहिलो गुरु हुनुहुन्छ ।’पहिलोपल्ट बक्सिङ ग्लोब्स र हेडगार्ड लगाएको तीन महिनामा उनले वीर गणेशमान सिंह स्मृति राष्ट्रिय बक्सिङमा दोस्रो स्थान भेट्टाइन् । त्यसपछि उनले आफ्नो तौलसमूहमा कहिल्यै दोस्रो हुनुपरेको छैन । सातौं र आठौं राष्ट्रिय खेलकुदमा स्वर्णसहित उनले दर्जन बढी राष्ट्रिय प्रतियोगिता जितेकी छन् । राष्ट्रिय प्रतियोगितामा अधिकांश ६० केजी तौलमै खेलेकी छन् । सुरुआती चरणमा ७५ केजीमा पनि खेलेकी थिइन् । १२ औं सागमा उनी ७५ केजीमै सहभागी भएकी थिइन् । कास्कीको ढिकुरपोखरीमा हुर्कंदा उनलाई बक्सिङबारे केही थाहा थिएन । स्कुलका विभिन्न खेलकुद प्रतियोगिता जितिरहन्थिन् । टीभीमा आउने रेस्लिङ खुबै मनपर्थ्यो । ‘बक्सिङबारे त केही थाहा थिएन । तर सानैदेखि खेलकुद मनपर्ने भएकाले स्कुलमा एथलेटिक्स, फुटबल, भलिबल खेल्थें । जहिल्यै पनि मेरो टिमले जित्थ्यो । मेरो रूचि खेलकुदमै थियो,’ उनले सुनाइन् । संगीतालाई एकपल्ट देशका लागि स्वर्ण पदक जित्ने धोको छ । ‘ओलम्पिकको सपना ४ वर्षका लागि सकियो । अब दुई वर्षपछि हुने १४ औं सागमा स्वर्ण जित्ने उनले लक्ष्य हो । त्यहीअनुसार तयारी गर्नेछु,’ लक्ष्य निकै चुनौतीपूर्ण हुने उनलाई थाहा छ । नेपाली खेलाडीले बक्सिङमा ठूलो सफलता हासिल गर्न सरकारी लगानी अधिक हुनुपर्ने तर्कमा संगीताको जोडदार समर्थन छ । ‘शारीरिक रूपमै जुध्नुपर्ने भएकाले बक्सिङ निकै कठिन खेल हो । तर हामीले नसक्ने होइनौं । त्यसअनुसार योजना, तयारी, डाइट र मानसिक अवस्था सुधार गर्नुपर्छ । दाल–भात–तरकारीले बक्सिङ खेल्न सकिँदैन । पर्याप्त डाइट खान पैसा पुग्दैन,’ उनले समग्र नेपाली खेलाडीको यथार्थ चित्रण गरिन् । खेलाडीको मानसिक अवस्था सुदृढ नभएसम्म खेलकुदले गति लिन नसक्ने उनले दाबी छ । खेलाडीलाई आर्थिक रूपमा सम्पन्न बनाउने गरी गुरुयोजना बनेको उनले देखेकी छैनन् । जागिरबाट आएको मासिक २०–२२ हजार रुपैयाँ तलबले कोठाभाडा तिर्नु कि, डाइट खानु कि, घर पठाउनु कि अनि किट्स किन्नु ?,’ उनले बेलीविस्तार लगाइन्, ‘फ्रेस भएर तयारी गर्नै सकिन्न ।’अरु खेलाडीले जस्तै संगीताले पनि आफ्नो करिअरमा भविष्य देखेकी छैनन् । र, उनले पनि पलायनको अन्तिम विकल्पबारे सोच्न थालिसकेकी छन् । ‘अहिले राम्रो गरिरहेको छु । करिअरको उच्च लयमा छु र त सबैले राम्रो मानेका छन् । नाम र प्रतिष्ठा छ । भोलि खेल्न नसकेको अवस्थामा कसैले चिन्दैनन् अनि पत्याउँदैनन् । त्यसबेला कहाँ जाने,’ उनको प्रश्न थियो, ‘अनि आफैंले विकल्प सोच्नुपरेन त ?’धेरै अर्थमा भाग्यलाई दोष दिए पनि बक्सर भएकोमा उनी गर्व गर्छिन् । किन ? ‘मैले सिकेको बक्सिङ मेरो आत्मरक्षाका लागि सबैभन्दा उपयोगी हुनेछ । परिवारलाई सार्थक अस्तित्व दिएकी छु ।’