सिनेमा घर काँचुली फेरेर 'मल्टिप्लेक्स'
टिकट काउन्टरमा थामिनसक्नु भीड । हलभित्र छिर्न तँछाड मछाड । टिकट नपाउँदा 'ब्ल्याक'मा टिकट किने पनि हलभित्र सिट पाउनै हानाथाप । गर्मीले चिटचिट पसिना । धुलाम्मे पर्दामा धुमिल दृश्य । पुराना सिनेमा घरका यी अनुभव अब सम्झना बनिसके । 
काठमाडौँ — टिकट काउन्टरमा थामिनसक्नु भीड । हलभित्र छिर्न तँछाड मछाड । टिकट नपाउँदा 'ब्ल्याक'मा टिकट किने पनि हलभित्र सिट पाउनै हानाथाप । गर्मीले चिटचिट पसिना । धुलाम्मे पर्दामा धुमिल दृश्य । पुराना सिनेमा घरका यी अनुभव अब सम्झना बनिसके । अब त सिल्भर स्क्रिन, डल्बी/एटमस ध्वनी, अनलाइन टिकेटिङसहित अन्य सेवासुविधामा सहरका पुराना सिनेमा घरले मल्टिप्लेक्सको अवधारणालाई पछ्याउँदै काँचुली फेरिरहेका छन् । पुराना हलले आफूलाई अधुनिकीकरण गर्दै सेवासुविधा थप गर्न लागि परेका छन् । यसको पछिल्लो उदाहरण हो न्यूरोडको-रञ्जना हल । २०१३ साल, भदौ १७ गते सञ्चालनमा आएको यो हल २०६५ यता बन्द भयो । हिन्दी फिल्म 'भाइभाइ' प्रदर्शन गर्दै सञ्चालनमा आएको रञ्जना हल ‍२००७ देखि नै बनाउन सुरु गरेको वीरेन्द्र महर्जन सुनाउँछन् । त्यतिबेला उपत्यकाभित्र रञ्जनासहित जय नेपाल, कुमारी, अशोक, विश्वज्योति र भक्तपुरमा नवदुर्गा हल मात्रै थियो । त्यतिबेला अहिले झैं हप्तैपिच्छे नयाँ फिल्म प्रदर्शनमा आउँदैन थियो । एउटा फिल्म चल्न ३/४ वर्षै पनि लाग्थ्यो । फिल्महरू हलमा सय दिनसम्म चल्थे । ‍रञ्जनामा 'माइली', 'मायाप्रिती बस्यो'जस्ता थुप्रै फिल्मले सय दिन मनाएका छन् । तर त्यो समय भने रिलको थियो । एउटा हलमा रिल सकिएपछि अर्कोमा पुर्‍याएर देखाउने समय । त्यसपछि अजिमा, गंगा, नागार्जुन, कान्तिपुर हाइभिजन हलहरू खुल्दै गए । पुराना संचालक हरिकृष्ण श्रेष्ठसहित उनका दाजुभाइहरूले मिलेर रञ्जनालाई चलाए । त्यसपछि उनीहरूले वीरेन्द्र श्रेष्ठलाई २०५९ मा लिजमा यो हल चलाउने जिम्मा दिए । वीरेन्द्र फिल्म वितरक । २०५० मा अक्षय कुमारको 'सुहाग' फिल्मबाट फिल्म वितरण सुरु गरेका उनले फिल्म हललाई २०६५ सम्म चलाए । त्यसपछि त्यही वर्षको भदौमा मल्टिप्लेक्समा निर्माण गर्ने सोचसहित लामो इतिहास बोकेको रञ्जनालाई भत्काउन सुरु गरे । त्यतिबेलासम्म मल्टिप्लेक्सको सेवासुविधामा हल धमाधम खुल्न थालिसकेका थिए । '२०६५ भदौ ३ गते बन्द गरेको अझै याद छ । त्योभन्दा अगाडि हरिकृष्ण श्रेष्ठ र उहाँका दाजुभाइहरूले चलाउनुहुन्थ्यो । जग्गा उहाँहरुकै थियो । उहाँहरू वृद्ध हुनुभयो । छोराछोरी सबै विदेशमा । उहाँहरूले हल सम्हाल्न नसकेपछि मलाई चलाउन दिनुभएको हो,' वीरेन्द्र पुराना दिन सम्झन्छन्, 'शिलु भन्ने नेपाल भाषाको फिल्म सय दिन चल्यो । क्यूएफएक्स सञ्चालनमा आइसकेपछि भने भोलिका दिनमा सिंगल थिएटर चल्न गाह्रो हुन्छ भन्ने भयो । दर्शकले त सुविधा खोज्छन् नि !' मल्टिप्लेक्सको अवधारणामा खुलेको हलमा दर्शक तानिन थालेपछि वीरेन्द्रले रञ्जना हललाई 'रञ्जना कम्प्लेक्स' बनाए । २०६६ को अन्तिमतिर हल लगभग भत्काइसकियो । झन्डै साँढे २ वर्षमा ८६ आनाको त्यो जग्गामा रञ्जना कम्प्लेक्स बन्यो । कम्प्लेक्समा ४ सय १२ वटा होलसेल मार्केटका पसल चल्न थाल्यो । त्यसपछि मार्केटको अगाडि हल फिक्का हुँदै गयो । रातमा मार्केटका व्यापारीहरू सामान ढुवानी गर्थे । न्यूरोडको त्यो भीडमा दिउँसो गाडी ल्याउन सकस पर्ने । वीरेन्द्रकै शब्दमा रञ्जनाको त्यो पुरानो ब्रान्डको नामोनिसान मेटिँदै गयो । २०७५ मा भने रञ्जनाको मल्टिप्लेक्समा नयाँ रुप तयार भयो । हल एकमा २ सय ५१, दुईमा २ सय ३० र तीनमा २ सय ६३ दर्शक क्षमता । कार्पेट बिच्छाइएको भुइँ, १ करोड ८० लाखको साउन्ड सिस्टम, फोरके अनि टुके रेजुलेसनका पर्दा । तर कोरोना महामारीले गर्दा सोचेको समयमा हल सञ्चालनमा ल्याउन सकेनन् उनले । तर हालै, हिन्दी फिल्म 'आरआरआर' देखाउँदै रञ्जना सञ्चालनमा आयो । 'अब त २/३ वटा फिल्म प्रदर्शनमा आइरहन्छन् । एउटा मात्र हल भए त एउटै मात्र फिल्म मात्र देखाउनुपर्‍यो । वितरकलाई घाटा हुन्थ्यो । थुप्रै पर्दा भयो भने धेरै फिल्म लगाउन सकिने भयो । दर्शकले सबै फिल्म हेर्न पाउने भए । पहिलाको जस्तो हजार सिटको हल चल्दैन अब,’ वीरेन्द्र भन्छन्, ‘पहिला त रञ्जनामा टिकट काट्न बिहानै ६ बजे दर्शक आइपुग्थे । पहिला त फिल्मबाहेक मनोरञ्जनको अरु स्रोत थिएन । टिकट लिन लफडा हुन्थ्यो । अहिले त अनलाइन सिस्टम छ । अहिले हामीले दर्शकको मागअनुसार नै सुविधा दिएका छौं ।' उनको भनाइमा पहिला-पहिला १२ र ३ बजेको सो एकदमै चल्थ्यो भने नाइट सो बन्द जस्तै हुन्थ्यो । 'अहिले त बिहान दिउँसोभन्दा पनि ६ बजेदेखि दर्शक आइदिन्छन्,' उनले भने, 'समय बदलिएसँगै सिंगल थिएटर मल्टिप्लेक्समा परिणत भएको हो भन्ने लाग्छ ।' २५ जना कर्माचारीलाई रोजगारी दिँदै आएको यो हलमा वीरेन्द्रसँगै कालु गुरुङ र नरेन्द्र महर्जनको लगानी छ ।गोपीकृष्णको आरजीबी 'आरआरआर' प्रदर्शन गर्दै चिटिक्कको सोफा, कार्पेट बिच्छ्याइको भुइँ, सिल्भर स्क्रिनसहितको अर्को हल पनि उपत्यकमा सञ्चालनमा आयो । गोपीकृष्ण मुभिजको 'ओम', 'नम', 'शिवाय'लाई मल्टिप्लेक्सको सेवासुविधासहित 'आरजीबी' को नयाँ नाममा खोलिएको हो । रातो(आर), हरियो(ग्रीन) र नीलो (ब्लु) रंगको थीममा तयार भएको हलमा उच्च प्रविधिको प्रयोग गरिएको गोपीकृष्ण मुभिजका निर्देशक निरक पौडेल दाबी गर्छन् । 'गोपीकृष्ण सेन्ट्रल कम्प्लेक्स’ (जीकेसीसी) को निर्माणमा अन्य हल भत्काए पनि पुरानो हललाई भने नयाँ सेवासुविधामा निर्माण गरेको उनको भनाइ छ । 'लाइट, साउन्ड, सिट र कार्पेट सबै फेर्‍यौं । ७/८ वर्षअगाडि नै गोपीकृष्णसँग ओम नम शिवाय जोडिएको थियो । जीकेसीसीको निर्माण भइरहँदा यी तीन हल चलाउने सोचसहित केही परिवर्तनहरू गर्‍यौं । यसमा प्रमुख त दर्शकको डिमान्ड नै थियो । सधैँ यहाँ २ सय मानिस हल चलेको छ कि छैन भनेर सोधेर फर्कन्थे । त्यसलाई मध्यनजर गरेर हामीले तीन हलको मर्मत सम्भार गर्न ९ महिना लगायौं,' नीरक सुनाउँछन्, 'अर्को त जमानाअनुसार परिवर्तन हुनुपर्छ भन्ने पनि भयो । गोपीकृष्ण त पहिल्यै मल्टिप्लेक्स थियो । सेवा सुविधा त अपग्रेड गर्नुपर्छ भन्ने भयो ।' विश्वज्योति सिनेमाज 'आरआरआर'सँगै सञ्चालनमा आउने तयारीमा थियो उपत्यकामा सिनेमा हलको उपमा जसैगरी चर्चित- विश्वज्योति सिनेमाज । २०७६ देखि भत्काउन सुरु गरिएको हल विश्वज्योति मलमा रुपान्तरित भयो र त्यहीँ मल्टिप्लेक्सको अवधारणामा २ वटा हल पनि लगभग बनिसक्यो । कोरोनाले गर्दा झन्डै २ वर्ष हल निर्माण रोकिए पनि 'आरआरआर'सँगै ओपनिङ गर्ने तयारीमा थिए, मोहन सराफका दुई छोरा रोहन र युवराज । अन्ततः ३ वर्ष लगाएर रोहन र युवराजले ११ सय ७५ दर्शक क्षमता भएको पूरानो विश्वज्योतिलाई विश्वज्योति सिनेमाजको रुपमा परिवर्तन गरेका छन् । सानो हलमा ९० दर्शक र ठूलोमा २ सय दर्शक क्षमता भएको विश्वज्योति सिनेमाज पनि लामो इतिहास बोकेको सिंगल थिएटरको नयाँ ‍रुप हो । २०१५ मा रोहनका हजुरबुवा गरिबनाथ सराफले विश्वज्योति हल किनेका थिए । २०१७ देखि हलमा फिल्म देखाउन सुरु भएको हो । त्यसपछि बुवा मोहन सराफले हल चलाए । त्यतिबेला 'चिनो' र 'दर्पण छायाँ'ले २५ हप्ता मनायो । भुवन केसीको कुसुमे रुमाल ब्लकबस्टर सावित भयो । 'युगदेखि युगसम्म', 'पन्छी', 'क्रोध'लगायतका फिल्म राम्रै चले । पछिल्लो समय दर्शकको रुची मल्टिप्लेक्सतिरै बढेपछि लामो इतिहास बोकेको यो हल पनि मल्टिप्लेक्समा परिणत भयो । २ हप्तापछि हललाई खोल्ने तयारीमा छन् रोहन र युवराज । 'अहिले हामी अन्तिम चरण सबै कुरा जाँच गर्दैछौं । हल मल्टिप्लेक्सको मोडालिटीमा तयार भएको छ । अब सिंगल थिएटरको जमाना गयो । ठूलो हलमा खर्च पनि बढि लाग्ने गर्छ,' रोहन सुनाउँछन्, 'अब ठूलो हलहरुलाई पनि गाह्रो छ । यो कम्प्याक्ट हल नै सजिलो हुँदो रहेछ । अब यो ट्रेन्ड पनि हो । अब २ हप्तापछि हामी हल खोल्छौं ।' किर्तिपुर सिनेप्लेक्स समयअनुसार परिवर्तन हुनुपर्छ भन्ने सोचले नै नरेन्द्र महर्जनलाई १८ वर्ष बन्द भएको हललाई कीर्तिपुर सिनेप्लेक्समा बनाउन मन लागेको हो । दरबार हत्याकाण्डपछि २०५८ मा बन्द भएको किर्तिपुरको कृष्ण सिने भिजन १८ करोड खर्च गर्दै आधुनिक सेवासुविधासहित खुलेको छ । हुन त अहिले पनि यो हलमा एउटै पर्दा छ । तर भविष्यमा आफूहरुले अन्य पर्दा पनि थप्ने योजनासहित हलको पुनर्निर्माण गरेको सञ्चालक महर्जन बताउँछन् ।सुरुमा विजयलाल डंगोलले यस हललाई किर्तिपुरको पाङ्ग्रामा संचालनमा ल्याएका थिए । लामो समय हल बन्द हुँदा यो हललाई पार्टी प्यालेसको रुपमा पनि प्रयोग गरियो । कीर्तिपुरे फिल्म वितरक नरेन्द्रलाई भने आफू जन्मेको ठाउँमा रहेको हल बन्द भएको देख्दा मन चसक्क हुन्थ्यो । उनी सञ्चालक डंगोललाई हललाई पुनः संचालनमा ल्याउन सल्लाह दिइरहन्थे । यसैबीच डंगोलले उनैलाई हललाई चलाउने जिम्मा दिए ।लकडाउनअघि उनले ५० प्रतिशत सेयरमा हल चलाउने जिम्मा पाए । तर कोभिडले गर्दा हलको काम थाल्न गाह्रो भयो । जसोतसो हललाई नयाँ बनाउन उनको टिम लागिरह्यो । उनले पार्किङको परिकल्पना गरेर मरिसकेको हललाई ब्युँताएका छन् । 'अझै पनि सिंगल थिएटरको आयु ठ्याक्कै सकिँदैन । राम्रै चलिरहेको छ । तर सबै मल्टिप्लेक्समा परिणत भइसकेपछि व्यापार फरक हुँदो रहेछ । अब सिंगल थिएटरले भन्दा मल्टिप्लेक्सको व्यापार अलि धेरै हुने रहेछ,' उनले भने, 'समयअनुसार चल्यो भने मात्र टिक्न सकिन्छ भन्ने भयो । त्यसैले हामीले यो हललाई चेन्ज गर्दै ल्याएका हौं ।'कोभिड महामारीका कारण चलिरहेका दर्जनौं आधुनिक हलको नामोनिसान मेटिए पनि लामो इतिहास बोकेको ‍हलहरू भने मल्टिप्लेक्सको सुवासुविधामा बदलिँदै जानु मनोरञ्जन क्षेत्रका लागि खुसीको विषय बनेको छ ।