मतदाताको परीक्षा
सङ्घीयतासहितको संविधान जारी भएपछि स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिका लागि दोस्रो पटकको निर्वाचन हुन अब केही दिन मात्र बाँकी छ । यस पटक सबै स्थानीय तहमा एकै पटक निर्वाचन हुनेगरी निर्वाचन आयोगले कार्यक्रम अघि बढाइ पनि सकेको छ । गत वैशाख ११ र १२ गते भएको उम्मेदवार मनोनयनको अवस्था हेर्दा ७५३ स्थानीय तहको निर्वाचनका लागि उम्मेदवारको उपस्थिति उत्साहजनक देखिएको छ । कतिपय ठाउँमा नयाँ अनुहार त कतिपय ठाउँमा पुरानै अनुहार विभिन्न पदका लागि आकाङ्क्षी बनेर देखापरेका छन् ।
सङ्घीयतासहितको संविधान जारी भएपछि स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिका लागि दोस्रो पटकको निर्वाचन हुन अब केही दिन मात्र बाँकी छ । यस पटक सबै स्थानीय तहमा एकै पटक निर्वाचन हुनेगरी निर्वाचन आयोगले कार्यक्रम अघि बढाइ पनि सकेको छ । गत वैशाख ११ र १२ गते भएको उम्मेदवार मनोनयनको अवस्था हेर्दा ७५३ स्थानीय तहको निर्वाचनका लागि उम्मेदवारको उपस्थिति उत्साहजनक देखिएको छ । कतिपय ठाउँमा नयाँ अनुहार त कतिपय ठाउँमा पुरानै अनुहार विभिन्न पदका लागि आकाङ्क्षी बनेर देखापरेका छन् । दलीय राज्यव्यवस्था अँगालेका मुलुकमा राजनीतिक दल र स्वतन्त्र व्यक्ति उम्मेदवार हुन पाउने प्रावधान छ । सोही प्रावधानअनुसार हामीकहाँ पनि कतै राजनीतिक दलका प्रतिनिधिका रूपमा त कतै स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा बग्रेल्ती उम्मेदवार चुनावी मैदानमा प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । यो आलेख तयार पार्दासम्म निर्वाचन आयोगबाट प्राप्त जानकारीअनुसार ७५३ वटै निर्वाचन क्षेत्रबाट झन्डै–झन्डै डेढ लाखजतिले विभिन्न पदमा आफ्नो उम्मेदवारी दर्ता गराएका छन् । आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिने र अन्तिम नामावली प्रकाशन हुँदाका दिनसम्म यो सङ्ख्या केही घट्न पनि सक्छ । खासगरी छ महानगर, ११ उपमहानगर, २७६ नगरपालिका र ४६० गाउँपालिकाका प्रमुख/अध्यक्ष र उपप्रमुख/उपाध्यक्ष तथा छ हजार ७४३ वडाका अध्यक्ष र सदस्य गरी करिब–करिब ३५ हजार पदमा विभिन्न राजनीतिक दलबाट सिफारिस गरिएका व्यक्ति दलीय पहिचानसहित र स्वतन्त्र उम्मेदवार आ–आफ्ना चुनावी कार्यक्रमसहित चुनावी मैदानमा प्रतिस्पर्धी बनेर आएका छन् । लोकतन्त्रमा आवधिक निर्वाचन महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । विगतको समीक्षा गर्दै आगतका लागि योग्य जनप्रतिनिधि छान्ने अवसर हरेक मतदाताका लागि निर्वाचनबाटै प्राप्त हुने गर्छ । सङ्घीयतामा स्थानीय तह निकै शक्तिशाली मानिन्छ । यो जनताको सबैभन्दा नजिकको सरकार पनि हो । जनताले सरकार देख्ने (चिन्ने) र सरकारले जनता देख्ने (हेर्ने) उपयुक्त निकाय पनि स्थानीय तह नै हो । यस कारण पनि आगामी निर्वाचन स्थानीय तहको सक्षमता र सङ्घीयताको सुदृढीकरण दुवै हिसाबले निकै अर्थपूर्ण देखिन्छ । सङ्घीयतामा स्थानीय विकास र सार्वजनिक सेवाका अधिकांश कार्य स्थानीय पालिकाबाटै सम्पादन हुन्छन् । जनताका अधिकांश काम पालिकासँग सम्बन्धित हुन्छन् । यस कारण चुनावी मैदानका प्रतिस्पर्धीमध्ये सबैभन्दा योग्य, सक्षम र योग्य उम्मेदवार छान्नु प्रत्येक सचेत मतदाताको पहिलो र महŒवपूर्ण कर्तव्य हो । पाँच वर्षमा एक दिन एक पटक आउने यो दुर्लभ तर निकै महत्त्वपूर्ण अवसरको सदुपयोग हुन सकेन भने बाँकी दिन पश्चात्तापमा बस्नुको विकल्प छैन ।यसभन्दा अघि दलीय राजनीतिबाट चुनावमा प्रतिस्पर्धा गर्नेमध्ये कतिपयले टिकट पाएनन् । उनीहरू आफूले टिकट नपाएर रोए । यही वैशाख ३० मा हुने मतदानको परिणाम निस्केपछि अर्को पटक टिकट पाएर पनि पराजित हुने रोलान्÷रुन्छन् नै । तेस्रो पटक कतै हामीले मतदान गरेको पात्र खराब, कमसल वा अक्षम परेर बाँकी पाँच वर्षका लागि हामीलाई रोइरहन नपरोस् । यस कारण मतदाताले मतदानका क्रममा उच्चतम विवेक प्रयोग गर्नु जरुरी छ । हरेक मतदाताका लागि मतदान प्रक्रिया मतदानका क्रममा उम्मेदवारको भाग्यको फैसला मात्रै नगरी आफ्नै भाग्यरेखासमेत कोर्ने सुवर्ण अवसर हो भन्ने हेक्का राख्न जरुरी छ । हाम्रो मत गलत पात्र वा प्रवृत्तिलाई पर्न गएमा अर्को पाँच वर्ष रुनुपर्ने त होइन भन्ने हेक्का बेलैमा राख्न जरुरी छ । यो चुनाव प्रत्येक मतदाताका लागि आफ्नो मनले खामेको उम्मेदवार छनोट गर्ने एक मात्र उपयुक्त अवसर हो । जस्तो उम्मेदवारलाई भोट दिइन्छ त्यसैले आगामी पाँच वर्षका लागि स्थानीय पालिकाको भविष्य तय गर्नेछ । प्रत्येक मतदाताको भाग्यरेखा पनि उसैले कोर्नेछ । यस कारण कुनै पनि क्षणिक लोभलालच, चिनजान, नातासम्बन्ध, गुट–उपगुट वा व्यक्तिगत आश्वासनभन्दा निकै माथि उठेर आफ्नो समाज र पालिकाको समष्टि हित हेर्न सक्ने व्यक्तिलाई मात्र अमूल्य मतदान गर्नुपर्छ । सम्झन जरुरी छ, सबै प्रकारका दानमध्ये मतदान सबैभन्दा श्रेष्ठ दान हो । यति बेला सामाजिक सञ्जालबाट उम्मेदवारले आफ्नो प्रचारप्रसार सुरु गरिसकेका छन् । केही दिनमा जनताको घर, आँगन÷चोक, चोक र गल्ली, गल्लीमा पनि उनीहरू आउने नै छन् । विकास निर्माणका तिलस्मी योजना सुनाउन पनि बाँकी राख्ने छैनन् । धर्तीलाई स्वर्ग बनाउने कुरा त सामान्य नै भयो । यसबीचमा उनीहरूसँग सचेत मतदाताले स्थानीय विकास निर्माण, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगार र सुशासनको प्रत्याभूतिप्रति उनीहरूको दृष्टिकोण र योजना के छ ? सोको विस्तृत विवरण लिनुपर्छ । स्थानीय समस्याको पहिचान र तिनको समाधानका लागि उनीहरूसँग कार्यक्रम के छ ? भावी रणनीति के छ ? प्रस्तावित कार्यक्रम कार्यान्वयनका लागि नेतृत्व सीप र चरित्र कस्तो छ भन्ने परीक्षण गरेर मात्र मतदान गर्नुपर्छ । तसर्थ आगामी दिन हरेक मतदाताका लागि सोचनीय छन् । विचारणीय छन् । मतदानपूर्व आफूले गरेको मतदानबाट छानिएको पात्रले आगामी दिनमा पालिकाको भाग्यरेखा कोर्न सकोस्, मतदातालाई उनीहरूले दिएको अमूल्य मतप्रति पछुताउन नपरोस् भन्ने कुरा विशेष रूपमा ख्याल राख्न जरुरी छ । यो सचेत मतदाताको चिनारी पनि हो । उम्मेदवारमध्ये आफूले मतदान गर्न उनीहरूले प्रकाशन गर्ने घोषणापत्र पनि एउटा आधार हुन सक्छ । हामीकहाँ दलीय रूपमा निस्कने घोषणापत्र बढी क्लिष्ट, केन्द्रीयता प्रधान र तिलस्मी खालका हुन्छन् । घोषणापत्र कार्यान्वयनका लागि नभएर कर्मकाण्डीय विधि पूरा गर्न हेतु निकाल्ने गरिन्छ । फेरि चुनावपछि ती घोषणापत्रतर्फ फर्केर समीक्षा गर्ने चलन अद्यापि छैन । यसले गर्दा त्यस्ता घोषणापत्रमा भन्दा उम्मेदवारसँगको साक्षात्कारमा उसले गरेका वाचा र प्रतिज्ञालाई ख्याल गरेर मतदान गर्न आवश्यक छ । भोलि निर्वाचित भएपछि उसको कार्यथलो पनि मतदातावररिपरिकै भूगोल हुने हुँदा उसले गरेका वाचा र कबोल कति पूरा भए भएनन् ? भनेर बेला–बेलामा घचघच्याउन पनि सहज हुन्छ । मध्यावधि समीक्षा गर्न पनि सकिन्छ । तसर्थ उम्मेदवारसँगको वार्तालाप र उसले सुनाएका भावी योजना पनि मतदानका लागि थप आधार हुन सक्छन् । कतिपय अवस्थामा उम्मेदवार दोहोरिएका हुन सक्छन् । यस्तो अवस्थामा उसले गरेको अघिल्लो अवधिको कामको निष्पक्ष र निर्मम समीक्षा गर्न जरुरी छ । महालेखाले अर्बांै रकम स्थानीय पालिकामा अनियमित खर्च भएकाले बेरुजु देखाएको छ । यो अवस्थाले ती पालिकामा आर्थिक सुशासन कायम नभएको निष्कर्ष दिन्छ । कतै हाम्रासामु दोहोरिएका उम्मेदवारको पालिकामा त यस्तो स्थिति छैन ? यसलाई मतदानका क्रममा हेक्का राख्न जरुरी छ । अघिल्लो पटकभन्दा यस पटकको चुनावमा ३६ लाख नयाँ मतदाता थपिएका छन् । ती मतदातालाई पनि दाहोरिएका उम्मेदवारका विगतका गतिविधिले प्रभाव पार्न सक्छ । त्यसको पनि समीक्षा हुन जरुरी छ । विगत पुस्ताले गल्ती गरे पनि नवआगन्तुक पुस्ताले त्यसलाई सच्याउन सक्छ । अघिल्लो पुस्ताले पनि पुराना गल्ती नदोहो-याउन सक्छ । यसका लागि पनि यो निर्वाचन उपयुक्त अवसर हो । तसर्थ मतदानका लागि हरेक दृष्टिले मतदाताको सचेतता, खबरदारी र निष्पक्षता अपरिहार्य छ । यसो भयो भने मात्र उपयुक्त पदमा उपयुक्त पात्र निर्वाचित हुन सक्छ । सच्चा लोकतन्त्रको उद्देश्य पनि यही नै हो । 