चर्चित र विवादित दसैं गीत, जुन बज्‍नासाथ रुन्छ स्रष्टाको मन
'वर्ष र दिनको रमाइलो चाड गाउँघरमा आइपुग्यो, नेपालीजनको महान पर्व आँगनमा आइपुग्यो...' 'मुगलान' फिल्मको यो गीत बज्न थालेपछि धेरैलाई दसैं आएको आभास हुन्छ । दसैंमा बज्ने धेरै गीतहरुमध्ये यो अग्रपंक्तिमै पर्छ । त्यसैले पनि दसैंमा यो गीत नसुन्ने कमै हुन्छन् । दसैंसँगै यो गीतले पनि दर्शकलाई छुट्टै उमंग दिन्छ । उत्साह थपिदिन्छ ।
काठमाडौँ — 'वर्ष र दिनको रमाइलो चाड गाउँघरमा आइपुग्यो, नेपालीजनको महान पर्व आँगनमा आइपुग्यो...' 'मुगलान' फिल्मको यो गीत बज्न थालेपछि धेरैलाई दसैं आएको आभास हुन्छ । दसैंमा बज्ने धेरै गीतहरुमध्ये यो अग्रपंक्तिमै पर्छ । त्यसैले पनि दसैंमा यो गीत नसुन्ने कमै हुन्छन् । दसैंसँगै यो गीतले पनि दर्शकलाई छुट्टै उमंग दिन्छ । उत्साह थपिदिन्छ । तर, आफूलाई यो गीतको रचनाकार दाबी गर्ने लोकनाथ सापकोटालाई भने गीत बजेको सुन्नासाथ मन दुख्छ । यो गीत सुन्नै नपरोस् भन्ने लाग्छ उनलाई । 'हरेक दसैंमा यो गीत बज्छ । तर यो गीत सुन्दा मलाई धेरै दु:ख लाग्छ । जब-जब यो गीत बज्छ मलाई भित्रैदेखि रुन मन लाग्छ । त्यो गीतले मलाई धेरै मारमा पारेको छ । मलाई यो गीत नबजाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ,' रचनाकार लोकनाथ भावुक सुनिए ।खासमा संगीत क्षेत्रमा बामे सर्दै गर्दा उनले यो गीत रेकर्ड गराएको दाबी गर्छन् । ०५७/५८ तिरै रेकर्ड गरिएको यस गीतलाई रेडियो नेपाल क्षेत्रीय प्रशारण पोखराबाट बजाएका पनि थिए । गीतमा तेजेन्द्र गुरुङ, कृष्ण परियार र रचानाकार लोकनाथकै स्वर थियो । गीतमा उनकै संगीत थियो । त्यतिबेला लोकनाथ पोखरा क्याम्पस पढ्थे ।०५८/५९ तिर लोकनाथ बिन्दबासिनी चलचित्र मन्दिरमा लेखापालको काम गर्थे । त्यही क्रममा 'पाहुना' फिल्मको सुटिङका लागि पोखरामा आएका निर्देशक शिव रेग्मीसँग उनको भेट भयो । उनले शिवलाई यो गीत सुनाए । शिवले फिल्ममा गीत राख्ने कुरा गरेपछि लोकनाथ उत्साहित भए । निर्देशक रेग्मीले उनलाई फिल्मको परिवेश अनुसार गीतमा केही शब्दहरु थपघट गर्न लगाए । उनका अनुसार रेग्मीले 'कुनै घरमा दसैं राम्रोसँग मनाइन्छ, कुनै घर पैसा हुँदैन, दु:ख हुन्छ' भन्ने सन्दर्भ जोड्न लगाएका थिए । उनले त्यसै गरिदिए । अनि मेलोडी र शब्द लेखेर दिए । त्यसपछि बम्बईमा गीतको रेकर्डिङ भयो, उदित नारायण झा र दीपा झाको आवाजमा । २०६० मा फिल्म प्रदर्शनमा आयो । 'दसैं आयो'बोलको यो गीत दर्शकको मुखैमा झुण्डियो । अत्याधीकले गीतलाई मन पराए । तर फिल्ममा आफ्नो नाम नदेखेपछि लोकनाथ छटपटिए । न रचनामा न त संगीतमा, कतै नाम राखिएको भेटेनन् । उनले निर्देशक रेग्मीलाई आफ्नो नाम फिल्ममा नरहेको जानकारी गराएपछि रचनामा उनको नाम राखेर गीत बजारमा पठाइयो । निर्देशक कुमार बस्नेत, नारायण रायमाझीको उपस्थितिमा निर्देशक रेग्मीसँग सम्झौता भएपछि उनको नाम राखिएको लोकनाथ दाबी गर्छन् । संगीतमा आफ्नो नाम नरहेकाले यो गीत बज्नथालेसँगै आफ्नो मन दुख्ने गरेको उनको भनाइ छ ।'पछिल्लो क्रममा सरेश अधिकारीले गीतमा आफ्नो संगीत रहेको दाबी गर्नुभएको छ । उहाँ रोयल्टी संकलन समाजको अध्यक्ष पनि हुनुहुन्छ । अहिलेसम्म मैले त्यो गीतबाट रोयल्टी पाएको छैन । न संगीतमा मेरो नामै छ,'आक्रोशित हुँदै उनले भने, 'पहुँचमा भएको व्यक्तिले स्रष्टालाई यसरी मार्ने हो भने कला जगत कसरी माथि उठ्न सक्छ र ? यो गीतको संगीत मेरै हो । सुरेश अधिकारीले एरेन्ज मात्र गर्नुभएको हो । सुरेशजीसँग कुरा गर्दा 'मैले ट्र्याक बनाएको हो त्यसमा तिम्रो संगीत नभनिदेऊ न' भन्नुहुन्छ । पहुँचमा जो छ उसैको मात्रै सुनुवाई हुन्छ ।'पछिल्लो क्रममा बूढासुब्बाले लोकनाथकै रचना र संगीत भनेर गीत सार्वजनिक गरेपछि अधिकारीले आफ्नो नाम राख्न लगाएको लोकनाथको दाबी छ । 'सुरेश अधिकारीले झुट्टा भ्रम फेलाउँदै आफैंले संगीत भरेको सत्यता खडा गर्न चाहनुभएको छ । मैले त्यो गीतको अधिकार नपाउँला ठीक छ । तर भोलिको पुस्ताका स्रष्टा मारमा पर्नुहुन्न । यस्तै कुराले गीत/संगीतको क्षेत्रबाट मलाई विरक्त लागेको छ । यस्तो अनुभव कुनै कलाकार गर्नु नपरोस्,' उनी भन्छन्, 'रेडियो नेपालमा मेरो र साथीहरुको आवाजमा गीत रेकर्ड गरेको प्रमाण छ मसँग ।' 'अनि गजलकार भएँ म', 'म तिम्रै राजेश हमाल, म तिम्रै निरुता सिंह', 'झ्याईं पारौं निरुता सिंह'लगायतका सय भन्दा बढी गीतका रचनाकार हुन् लोकनाथ । 'दसैं आयो' बोलको गीतलाई उनले दसैंको माहोलमा लेखेको बताउँछन् । धानले बाला झुलेको, बिहानीको शीत । कुहिरो अनि घाम नलाग्ने समय । कसैको घरमा लाहुरे फर्केको परिवेशलाई समातेर घरभन्दा अगाडि देउरालीको ठूलो ढुंगामा बसेर आफूले उक्त गीत लेखेको लोकनाथ बताउँछन् ।रोयल्टी संकलन समाजका अध्यक्ष सुरेश अधिकारी भने गीतमा आफैंले संगीत भरेको दाबी गर्छन् । 'गीतमा मेरै संगीत छ त अरु कसले दाबी गर्न सक्छ र । फिल्मको निर्देशक, निर्माताबीच छलफल गरेर गायक, संगीतकार छान्ने गरिन्छ । खासमा भन्नुपर्दा त त्यो गीतमा शब्द पनि शिव रेग्मी आफैंले लेख्नुभएको हो । लोकनाथले लेखेकै होइन,' अधिकारी भन्छन्, 'पछि गीतमा रचनाकारको नाममा उनको नाम राखिदिएको हो । यो गीत कम्पोज हुँदा फिल्म प्रदर्शन भइसकेपछि दाबी गरेको भए यो गीतमा विवाद छ कि ! भन्ने हुन्थ्यो । तर फिल्म प्रदर्शन भएको १५ वर्षपछि आएर यसरी दाबी गरेर हुन्छ त ?' १२ मिलियन भ्युज प्राप्त यो गीतबाट आफूले पनि रोयल्टी नपाएको अधिकारीको भनाइ छ । 'रोयल्टीको सवालमा मलाई पनि दु:ख लाग्छ । म आफैंले त्यो गीतको रोयल्टी पाएको छैन । बूढासुब्बा प्रालीसँग रोयल्टी संकलन समाजको मुद्दा चलिरहेको छ । त्यो मुद्दा छिनोफानो नभएसम्म त्यहाँको रोयल्टी होल्डिङमा छ । त्यसैमा यो गीतको पैसा पनि हुनसक्छ । त्यो गीत बूढासुब्बाबाट नै सार्वजनिक भएको हो,' उनले भने । 'रोयल्टी संकलन समाजकै अध्यक्ष भएर पनि यो गीतको रोयल्टी पाउन पहल गर्नुभएन ?' भन्ने प्रश्न भुँईमा खस्न नपाउँदै उनले भने, 'पहल नगरेको होइन । पहल नगरेको भए मुद्दा विशेष अदालतसम्म पुग्दैन थियो । फिल्म सम्बन्धी सामग्रीको रोयल्टी नदिने सम्झौता भएको दाबी गर्छ बूढासब्बा । यो गीत फिल्मको भएकाले रोयल्टी नदिने पक्ष लिन्छन् उनीहरु ।' रोयल्टी संकलन समाज आर्थिक(मेकानिकल) अधिकार बेचिए पनि क्रियटिभ अधिकार अर्थात् रोयल्टीको अधिकार स्रष्टाले पाउनुपर्ने दाबी गर्छ । 'रोयल्टी त हामीले बेचेको हुँदैनौं । त्यसैले यो गीतको रोयल्टी पाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो कुरा हो । तर उक्त गीत फिल्मको भएकाले रोयल्टी तिर्नुपर्दैन भन्छ बूढासुब्बा,' उनले भने ।