‘लाखे’ ले तान्यो दर्शक 
काल्पनिक राक्षसको रूपलाई चित्रण गर्दै नचाउने लाखे नाच यस वर्ष दोलखामा सर्वाधिक रुचिको जात्रा बन्यो । घण्टाकर्णदेखि सुरु भएर कृष्णअष्टमी भोलिपल्टको मध्यरातबाट सम्पन्न गरिने यो जात्रा यस वर्षदेखि दोलखाको जिरी बजारमा पनि सुरु भयो । 
दोलखा — काल्पनिक राक्षसको रूपलाई चित्रण गर्दै नचाउने लाखे नाच यस वर्ष दोलखामा सर्वाधिक रुचिको जात्रा बन्यो । घण्टाकर्णदेखि सुरु भएर कृष्णअष्टमी भोलिपल्टको मध्यरातबाट सम्पन्न गरिने यो जात्रा यस वर्षदेखि दोलखाको जिरी बजारमा पनि सुरु भयो । शैलुङको बागखोर बजारमा पहिलोपटक हिलेजात्रा मनाइयो, त्यसमा पनि यो नाच देखाइयो । जहाँ यो नाच निस्कन्छ, त्यहाँ साना उमेरका देखि वयस्कसम्मको भीड बाक्लो हुन्छ । चरिकोटका निजी विद्यालयले विद्यार्थीको आग्रहमा स्कुलस्कुलमै पनि लाखे नचाए । स्थानीय भाषामा यो नाचलाई ‘लाखे निकाल्ने’ भनिन्छ । लाखेले जिब्रो निकालेको डरलाग्दो अनुहार आकृतिको पुरुष मखुन्डो लगाएको हुन्छ । चौंरीको पुच्छरको चम्मर गुजुल्टो पारेर फेटाले बाँधेको टाउको पछाडि लामालामा कपालजस्तै झुन्डिएको हुन्छ । जामा लगाएको र पाखुरामा लामा कपडा बाँधिएको हुन्छ । साथमा केही व्यक्ति विभिन्न रमाइला आकारका मखुन्डो लगाएको झुत्रेझाम्रे भेषमा हुन्छन्, त्यसलाई चाहिँ दाउरे भनिन्छ ।लाखे निकाल्ने व्यवस्था गर्दै आएको चरिकोटस्थित लालीगुँरास युवा क्लबका अध्यक्ष प्रवीण श्रेष्ठका अनुसार चरिकोटको पशुपति डाँडामा जब लाखे नाच्ने बाजा बज्छ, स्कुलबाट केटाकेटी भागेर आइपुग्छन् । त्यसैले स्कुलले पनि बालबच्चालाई रमाइलो गराइदिन यसपटक लाखे निकालेका हुन् । चरिकोट बजारमा लाखे घुम्दा पछिपछि मान्छेको भीडले पछ्याउँछ । लाखे जात्राको अवधिभर करिब महिना दिन घरघरमा बच्चा लाखेजस्तै बनेर नाच्छन् । बच्चाबीच ‘यसरी नाच्यो, उसरी नाच्यो वा दाइ लाखे बन्यो, त्यो दाइ दाउरे बन्यो’ चर्चा नै लाखेकै हुन्छ ।श्रेष्ठले यस वर्ष निकालिएका विभिन्न जात्रामध्ये लाखे सर्वाधिक रुचाइएको बताए । क्लबले एक महिनासम्म हिलेजात्रा देखाउन युवा परिचालन गर्छ । धर्म, संस्कृति, परम्परा र जात्रा निकाल्न चरिकोट बजारमा उक्त क्लब सक्रिय छ । यस वर्ष पनि उक्त क्लबले लाखे निकाल्यो र विधिपूर्वक कृष्णअष्टमीको भोलिपल्ट थन्क्यायो । समापन गरिने बेलाको नाचलाई लाखे मार्ने भनिन्छ । यो हेर्न हजारौं मानिस मध्यरातसम्म कुर्छन् । श्रीकृष्ण र लाखेको घमसान युद्ध भनिने लाखे मार्ने जात्रा रातको १२ बजेसम्म चल्छ ।जिरीमा पनि स्थानीय नेवारले आफ्नै तरिकाले लाखे निकाले । जिरी नेवाःदेयः दबुले जात्राको व्यवस्थापन गरेको बाबुराजा श्रेष्ठले बताए । लाखेका साथै ‘घिन्ताङघिसी’ जात्रा पनि पहिलोपटक देखाइएको उनले जानकारी दिए । पहिलोपटक जिरीमा विभिन्न नेवारी मौलिक जात्राले गुल्जार बन्यो । बागखोर बजारमा भने शैलुङ गाउँपालिकाले हिलेजात्रा महोत्सव गर्‍यो । उक्त जात्रामा लालीगुराँस युवा क्लबले लाखे प्रदर्शन गरिदियो । शैलुङ गाउँपालिका अध्यक्ष भरत दुलालका अनुसार दोलखामा हिलेजात्राको परम्परा निकै लामो छ । डेढ शताब्दीअघि फौदसिंह कँडेलले निर्माण गरिदिएको काली भगवती मन्दिर परिसरमा स्थानीयले हिलो खेल्दै जात्रा मनाउने परम्परा बसालेको थियो । पछिल्ला वर्षमा हिलो खेल्ने चलन हराउन थालेपछि सांस्कृतिक रंग दिएर जात्रालाई पुनर्जीवित गरिएको हो । ‘नेवार समुदायको लाखे, तामाङ समुदायको सेलोसँगै गुरुङ र मगर समुदायको सांस्कृतिक प्रस्तुतिलाई यसपटकको जात्रामा जोड्यौं,’ दुलालले भने, ‘नयाँ पुस्तामा मौलिक–सांस्कृतिक ज्ञान हस्तान्तरणको उद्देश्यसाथ हामीले महोत्सवलाई सघाएका हौं ।’ 