सुनसरीमा रैथाने बालीको संरक्षण गरिँदै
रैथाने बाली जिल्लामा हराउँदै गएपछि कृषि ज्ञान केन्द्र सुनसरी रैथाने बालीको संरक्षण गर्न लागिपरेको छ । जिल्लामै रैथाने बालिहरू हराउँदै गएपछि ज्ञान केन्द्र सुनसरीले रैथान बालीको संरक्षण गर्न अनुदानका कार्यक्रम अघि सारेको छ ।
बाबुराम कार्की वराहक्षेत्र, असोज २३ गते । रैथाने बाली जिल्लामा हराउँदै गएपछि कृषि ज्ञान केन्द्र सुनसरी रैथाने बालीको संरक्षण गर्न लागिपरेको छ । जिल्लामै रैथाने बालिहरू हराउँदै गएपछि ज्ञान केन्द्र सुनसरीले रैथान बालीको संरक्षण गर्न अनुदानका कार्यक्रम अघि सारेको छ ।सुनसरीमा रैथाने बाली कोदो, फापर, छिर्केमिर्के सिमी, मिठे र तितेफापर, लोकल मकै, जौ, लट्टे जस्ता बालीको संरक्षण गर्न थालिएको छ । जिल्ला कृषि ज्ञान केन्द्रले उत्पादन गर्न कृषकलाई यसै आर्थिक वर्षदेखि अनुदानका कार्यक्रम राखिएको कृषि ज्ञान केन्द्र सुनसरीका सूचना अधिकृत प्रवीणलाल श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।उहाँले भन्नुभयो, “रैथाने बाली प्रवर्द्धन कार्यक्रम नै राखेका छौँ । कम्तीमा पाँच कठ्ठादेखि २० कठ्ठा खेती गर्ने कृषक समूह, कृषि सहकारी र कृषि उद्यमीहरूलाई कुल लागतको ७५ प्रतिशत बढीमा तीन लाखसम्म अनुदान दिइने छ ।”खाद्य सुरक्षा, पोषणदेखि स्वास्थ्य जीवनयापनका लागि आवश्यक कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, फाइबर, भिटामिन, क्याल्सियम, म्याग्नेसियम, आइरनजस्ता खनिजको प्रचुरता बढी भएकाले यो बालीलाई संरक्षण गर्नुपर्ने वराहक्षेत्र नगर कृषि शाखा प्रमुख तुलसा लिम्बुले बताउनुभयो । व्यावसायिक रूपमा खेती गर्ने किसानलाई प्रदर्शन कार्यक्रमअन्तर्गत ५० हजारसम्मको बिउँ विजन, औजार सहयोग गर्न सकिने कृषि ज्ञान केन्द्र सुनसरीले जनाएको छ ।जिल्लामै कम उत्पादन हुने बालीमा रैथाने बाली रहेको छ । रैथाने बालीको परिकारको माग बढी हुने भए पनि उत्पादन नहुँदा माग अनुसारको पूर्ति हुन बजारमा सकिरहेको छैन ।उत्पादनसँगै रैथाने बालीको संरक्षण, प्रवर्द्धन र बजारीकरणका लागि पनि कार्यक्रमहरू अघि बढाउँदै लगिने सूचना अधिकृत प्रवीणलाल श्रेष्ठले बताउनुभयो । जिल्लामै व्यावसायिक रूपमा रैथाने बाली लगाउने कृषक नहुँदा कृषि ज्ञान केन्द्रमा रैथाने बालीमा लाग्ने रोग, किराको समस्याको बारेमा सोधखोज गर्नसमेत कोही नआउने गरेको सूचना अधिकृत श्रेष्ठले भन्नु भयो ।जैविक विविधता केन्द्रले पनि रैथाने बालीको प्रवर्द्धन गर्दै आएको छ । प्रदेशअन्तर्गतको बजेटमा रैथाने बाली संरक्षण कार्यक्रम राखेर यसपलीदेखि बालिको प्रवर्द्धनमा कृषि ज्ञान केन्द्र सुनसरी लागेको छ । झुपडीदेखि नाम चलेका होटलसम्म रैथाने बालीको परिकार खाने पारखीहरू भए पनि उन्नत जातको बिउँ विजनसँगै रैथाने बाली लोप हुँदै गएका छन् ।कृषि ज्ञान केन्द्र सुनसरीले जिल्लाको उत्तरी क्षेत्र वराहक्षेत्र नगरपालिकाको वडा नम्बर १, २, र धरान उपमहानगरको विष्णु पादुका, पानबारी, पत्रुनवारी, बाजगरा क्षेत्रमा हुने रैथाने बालीको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने (कार्यक्रमले किसानलाई सहयोग पुग्ने बताइएको छ ।के हो रैथाने बालीरैथाने बाली विभिन्न रोग र किरा, सुख्खा, खडेरी, अनावृष्टि तथा अतिवृष्टि सहन सक्ने विशेषता बोकेका बाली हो । रैथाने बाली जप्रजनन् तथा सुधारका लागि महत्त्वपूर्ण मानिँदै आएका छन् । ठाउँ विशेषको स्थानीय हावापानीमा यी बालीहरू हुने गरेका छन् । नेपालमा पछिल्लो समय विभिन्न नयाँ बालीहरूको जातको विकास र विस्तारले रैथाने बालीको व्यावसायिकरणभन्दा आयातित बालीको खेतीमा जोड दिएसँगै देशका विभिन्न ठाउँमा पाइने रैथाने बालीहरू लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको छ । सुनसरी जिल्लाको उत्तरी चुरे क्षेत्र आसपासका स्थानमा रैथाने बालीहरूको सामान्य रूपमा खेती हुने गरेको छ । सुनसरीमा पाइने रैथाने बालीहरू कोदो, फापर, छिर्केमिर्के सिमी, मिठे र तितेफापर, लोकल मकै, चिनो, कागुनो, जौ, लट्टे आदि रहेका छन् ।    