आर्मी क्लब एक्लै अगाडि बढ्नुको राज
नेपाली सेनाको त्रिभुवन आर्मी क्लबले राष्ट्रिय खेलकुदका पछिल्ला तीन संस्करणमा सर्वाधिक स्वर्ण पदक जितेर शीर्षस्थानमा 
ह्याट्रिकमात्रै पूरा गरेन, स्वर्णको प्रतिस्पर्धामा एकछत्र राज नै गरेको छ । स्वर्णको होडमा आर्मीलाई चुनौती दिने टिम नै निस्केको छैन । दोस्रो हुने टिमले आर्मीको स्वर्ण संख्याको आधा पनि जित्न सकेन । देशकै बृहत् खेलको सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगितामा आर्मी किन चुनौतीविहीन रूपमा अगाडि बढिरेहको छ ?
काठमाडौँ — नेपाली सेनाको त्रिभुवन आर्मी क्लबले राष्ट्रिय खेलकुदका पछिल्ला तीन संस्करणमा सर्वाधिक स्वर्ण पदक जितेर शीर्षस्थानमा ह्याट्रिकमात्रै पूरा गरेन, स्वर्णको प्रतिस्पर्धामा एकछत्र राज नै गरेको छ । स्वर्णको होडमा आर्मीलाई चुनौती दिने टिम नै निस्केको छैन । दोस्रो हुने टिमले आर्मीको स्वर्ण संख्याको आधा पनि जित्न सकेन । देशकै बृहत् खेलको सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगितामा आर्मी किन चुनौतीविहीन रूपमा अगाडि बढिरेहको छ ?‘चुस्त व्यवस्थापन, प्रशिक्षण र खेलाडीको उच्च मनोबलले नै आर्मीलाई सफल बनाएको हो,’ लगनखेलस्थित सैनिक शारीरिक तालिम तथा खेलकुद केन्द्रका केन्द्रपति मुनाल बस्नेतले भने, ‘सबैभन्दा पहिला खेलाडीको स्तरको कुरा आउँछ । हामीसँग उपयुक्त पूर्वाधार छन्, नयाँ पूर्वाधार थपिँदै गइरहेको छ, जहाँ खेलाडीलाई अभ्यास गर्ने ‘प्लेटफर्म’ दिएका छौं । खेलाडीलाई सुविधा बढिरहेको छ । राम्रो गर्ने र राम्रो गर्नसक्ने खेलाडीलाई बाह्रै महिना प्रशिक्षण गर्ने व्यवस्था मिलाएका छौं । व्यवस्थापन राम्रो छ, चुस्त छ । नियमित प्रशिक्षण र राम्रो व्यवस्थापनले खेलाडीको मनोबल उच्च बनाउँछ । त्यसैले राष्ट्रिय खेलकुदमा नतिजा राम्रो आएको हो ।’सेनाको लगनखेल र भद्रकालीमा एथलेटिक्सका लागि ट्र्याकसहितको मैदान छन् । लगनखेलमा ‘इन्डोर हल’ मा नियमित प्रशिक्षण हुन्छ । महाराजगन्जमा रग्बी टिमले तालिम गर्छ । केन्द्रपति बस्नेतले भने, ‘गत जेठमै राष्ट्रिय खेलकुद हुन्छ भनेर हामीले तयारी गरेका थियौं तर असोज–कात्तिकमा सर्‍यो । लगनखेल र भद्रकालीका पूर्वाधारमा प्रशिक्षण भइरहेकै थियो । नवौं राष्ट्रिय खेलकुदलक्षित गरेर दुई महिना बन्द प्रशिक्षण पनि सञ्चालन गर्‍यौं । कोभिड–१९ महामारीको समयमा पनि हाम्रा खेलाडी नियमित प्रशिक्षणमै थिए । हाम्रा ५० प्रतिशत खेलाडीले बाह्रै महिना प्रशिक्षण गर्छन् ।’ सबै (३६) खेलमा सहभािगता जनाएको आर्मीले ६ सय ७३ खेलाडीलाई उतारेको थियो । महिला क्रिकेटमा भने आर्मीको टिम थिएन ।कात्तिक ३ मा गण्डकी प्रदेशमा सम्पन्न नवौं राष्ट्रिय खेलकुदमा १ सय ७२ स्वर्ण जितेको आर्मीले त्यसअघि १ सय ४० (आठौं/२०७६) र १ सय १३ स्वर्ण (सातौं/२०७३) कब्जा गरेको थियो । एपीएफले सातौंमा ५०, आठौंमा ५४ र नवौंमा ६५ स्वर्ण हात पार्‍यो । पुलिसले सातौंमा ४०, आठौंमा ४२ र नवौंमा ६१ स्वर्ण प्राप्त गर्‍यो । यी तीन विभागीय टिमका लागि पछिल्ला तीन संस्करणमा प्रदेश/विकास क्षेत्रका टिम खासै चुनौती बन्न सकेनन् । यसपालि दिइएका ३ सय ९७ स्वर्णमध्ये ४३ प्रतिशत स्वर्ण आर्मीले कब्जा गर्‍यो । स्वर्णमा ६७ प्रतिशत हिस्सा तीन विभागीय टिमको रह्यो । बाँकी ३३ प्रतिशत स्वर्णमा सात प्रदेश र गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को सीमित रह्यो ।आर्मी टिम चौथो संस्करण (२०५५ साल) देखि राष्ट्रिय खेलकुदमा प्रवेश गरेको हो, जहाँ उसले २९ स्वर्ण जितेर सुरुआत गरेको थियो । नेपालगन्जमा आर्मी दोस्रो स्थानमा रह्यो । मध्यमाञ्चल सर्वाधिक ४९ स्वर्ण हात पारेर शीर्षस्थानमा थियो । माओवादी जनसेनाको पीएलए स्पोर्ट्स क्लबलाई समावेश गरेको भन्दै आर्मीले पाँचौं (२०६५) मा केही खेलमात्रै खेलेको आर्मी धनगढीमा (छैटौं/२०६८) त सहभागी नै भएन । पूर्वाञ्चलमा पुनरागमन गर्दै आर्मी सातौं (२०७३) मा सबैभन्दा सफल टिम भएको थियो ।व्यक्तिगत स्पर्धामा नजरस्वर्णको संख्या लगातार बढ्नुको कारण प्रस्ट्याउँदै केन्द्रपति बस्नेतले भने, ‘ओलम्पिकमा कसले सबैभन्दा बढी स्वर्ण पदक जित्ने भन्ने हुन्छ । फुटबल कसले जित्यो ? भलिबल कसले जित्यो ? थाह हुँदैन । बढी पदक (स्वर्ण) जित्नेमै लक्षित हुन्छ । त्यसैगरी हामी पनि राष्ट्रिय खेलकुदमा व्यक्तिगत विधाका खेल (जहाँ धेरै स्वर्ण हुन्छ) मा केन्द्रित भएर तयारी गरेका थियौं । योजनाअनुसार तयारीले सफलता दिलायो । प्रशिक्षण, तयारी, छनोट, चुस्त व्यवस्थापन नै सेनाको सफलताका आधार हुन् ।’ स्वर्ण अपेक्षा गरिएका १५ खेलाडी डेंगी संक्रमणले प्रतिस्पर्धा गर्न नपाएको उल्लेख गर्दै भने, ‘केहीलाई खेलपूर्व डेंगी भयो । केहीलाई खेल सुरु भएपछि भयो । यस्तो समस्या हामीलाई मात्रै होइन, अरू टिमलाई पनि भएको हुनसक्छ ।’पौडी, एथलेटिक्स, आईटीएफ तेक्वान्दो, उसु, बक्सिङ, जुडो, जिम्न्यास्टिक, सुटिङ, कुस्ती, फेन्सिङ, ब्याडमिन्टन, चेस, शारीरिक सुगठन, सेपाकताक्रो, साइक्लिङ, लन टेनिस, प्याराग्लाइडिङ र ट्रायथलन गरी १९ खेलमा सबैभन्दा बढी स्वर्ण जित्ने टिम बनेको आर्मीले हक्की र कबड्डीमा महिला–पुरुष दुवैको स्वर्ण कब्जा गर्‍यो । उसले पौडीको ३५ मध्ये २०, एथलेटिक्सको ३७ मध्ये १९, आईटीएफको २९ मध्ये १३ र उसुको ३ मध्ये १२, बक्सिङको २३ मध्ये १२, जुडोको १५ मध्ये ९, जिम्न्यास्टिकको १३ मध्ये ८ र सुटिङको १० मध्ये ८ स्वर्ण हात पारेको थियो । आर्मी सफ्ट टेनिस र स्क्वासमा भने पदकविहीन रह्यो ।साइक्लिङ र ट्रायथलनका १२ मध्ये ६ स्वर्ण आर्मीले जित्नुमा सेनाले २०७१ सालमा स्थापना गरेको ‘साहसिक खेल’ कै नतिजा हो, जसको नेतृत्व राजीव चन्दले गरिरहेका छन् । तेक्वान्दोमा ११, भारोत्तोलनमा १२, करातेमा ९ र टेबलटेनिसमा ६ स्वर्णसहित ती खेलमा पुलिस हावी रह्यो । पुलिसले क्रिकेटमा महिला पुरुष दुवैको स्वर्ण पनि जित्यो । लोकप्रिय खेलहरू भलिबल र फुटबलका सबै स्वर्ण एपीएफले कब्जा गर्‍यो । गण्डकीले फुलकन्ट्याक्ट करातेमा ४, आर्चरीमा ७ र स्क्वासमा २ स्वर्णसहित वर्चस्व राख्यो । सफ्ट टेनिसमा प्रदेश १ ले सबभन्दा बढी ३ स्वर्ण जित्यो । गल्फको चारमध्ये ३ स्वर्ण वाग्मतीले हात पार्‍यो ।दीपक श्रेष्ठले भारतीय लाहुरेलाई हराएरै ७५ केजीको स्वर्ण जिते । तर, सेनाको बक्सिङ टिम सम्हालिरहेका सागरशमशेर थापाले भारतीय लाहुरे नै तगारो बन्न्सक्ने देखेको हुनुपर्छ । किनकि स्वदेशमा च्याम्पियन भइरहेका खेलाडीलाई पनि रिङमा भारतीय लाहुरेलाई थेग्न गाह्रो भएको थियो । ह्यान्डबलमा पुरुषतर्फको फाइनलमा ६ जना भारतीय लाहुरे (भारतीय सेनामा आबद्ध) कै प्रदर्शनमा फाइनलमा गण्डकीले आर्मीलाई हराइदियो । म्याराथन र ३ हजार मिट स्टिपलचेजको स्वर्ण विजेता पनि भारतीय लाहुरे नै हुन् । घर बिदामा स्वदेश फर्किएका उनीहरूको उपस्थिति घरेलु प्रतियोगितामा छाइरहेकाहरूका लागि चुनौतीपूर्ण बन्यो तर त्यसले आर्मीको ‘स्वर्णको वेग’ लाई रोक्न सकेन ।करारका खेलाडीएथलेटिक्समा आर्मीकी जयरानी थारुले सर्वाधिक ५ स्वर्ण जितिन् । व्यक्तिगत तीन स्पर्धामा राष्ट्रिय कीर्तिमान बनाएकी उनी तीन वर्षअघि सेनामा भर्ना भएकी थिइन् । तर, पौडी र जिम्न्यास्टिकमा सफलता दिलाएका खेलाडीहरू सेनाका जागिरे होइनन् । त्यसैले औपचारिक बैठकमै प्रदेश खेलकुद परिषद्का सदस्यसचिवहरूले विभागीय टिमले सम्झौता (करार) मा खेलाडी राख्ने व्यवस्थाको चर्को विरोध गरेका थिए ।यो प्रतियोगितामै सर्वाधिक ९ स्वर्ण र १ रजत जितेकी डुआना लामासहित पौडीका नासिर यहया हुसेन (७ स्वर्ण, २ रजत र १ कांस्य), ओलम्पियनद्वय गौरिका सिंह (५ स्वर्ण र १ रजत), अलेक्जेन्डर शाह (५ स्वर्ण र १ रजत) करारमा आर्मीबाट खेलेका हुन् । जिन्यास्टिकमा ७ स्वर्ण र १ रजत जितेका राजु राई र लन टेनिसमा ४ स्वर्ण कब्जा गरेकी अभिलाशा विष्ट पनि करारमै आर्मीका लागि खेलेका हुन् ।करारकै खेलाडीले सफलता दिलाएको हो ? ‘हामीले भाग लिएका खेलमा २५ प्रतिशत खेलाडीमात्रै करारका हुन् र उनीहरूको पदक पनि २५ प्रतिशत हाराहारीमै छन्,’ केन्द्रपति बस्नेतले भने, ‘अरू विभाग (पुलिस र एपीएफ) मा पनि करारका खेलाडी हाम्रै हाराहारीमा छन् । हामीले तीन महिनादेखि एक वर्षसम्म करारमा खेलाडी राखेका छौं । कुनै पनि प्रतियोगितालक्षित गरेर पदक जित्न सक्ने र सम्भावना भएका खेलाडी करारमा लिने गरेका छौं ।’ प्रदेशको विरोधबारे उनी बोले, ‘जहाँ सुविधा बढी हुन्छ, त्यही खेलाडी जाने हो । हामीले खेलाडीलाई बाह्रै महिनासम्म प्रशिक्षण गर्ने सुविधा दिएका छौं । करारकै केही खेलाडी पनि हामीसँगै बस्छन्, प्रशिक्षण गर्छन् । उनीहरूले जहाँबाट खेले खेले राम्रो नतिजा दिन्छन् । हामीले अवसर र सुविधा दिएर मान्छेलाई खेलाडी बनाइरहेका छौं ।’पौडी, चेस, टेनिस, गल्फ, सफ्ट टेनिसमा करारमा खेलाडी धेरै भएको उल्लेख गर्दै बस्नेतले भने, ‘पौडी, टेनिसलगायतमा स्कुलमा छँदै राष्ट्रिय स्तरमा च्याम्पियन बन्छन् । उनीहरू आफैं बाहिर राम्रो प्रशिक्षण गर्छन् । तेक्वान्दो, आईटीएफ, कराते, उसु, एथलेटिक्स, खो खो, कबड्डीलगायतमा पदक जितेका अधिकांश खेलाडी सेनाका जागिरे हुन् ।’ खेलाडीलाई कम्तीमा तीन महिनाको करारमा राखिएको र मासिक ५ हजारदेखि २० हजार रुपैयाँसम्म दिइएको उनले बताए । फुटबलमा ५० हजारसम्म दिइरहेको छ ।वाग्मती प्रदेशले स्वर्ण जित्ने खेलाडीलाई अर्को राष्ट्रिय खेलकुदअघिसम्म मासिक ६ हजार भत्ता दिने घोषणा गर्‍यो । ‘त्यो राम्रो सुरुआत हो,’ केन्द्रपति बस्नेतले भने, ‘अब खेलाडी जहाँ बढी सुविधा र सम्भावना देख्छ, त्यही जान्छन् । प्रदेशले पनि खेलाडीलाई करारमा राख्छ सक्छन्, नियमित अभ्यास गर्ने व्यवस्था गर्न सक्छन्, सुविधा दिन सक्छन् ।’ उनले थपे, ‘प्रदेशमा खेलकुद परिषद् बने, सदस्यसचिव नियुक्त भए, मन्त्रालय बने, अब खेलाडी धेरै जम्मा गर्न सक्छन्, जुन खेल र खेलाडीका लागि राम्रो हो । प्रदेशले आफ्नो क्षेत्रका खेलाडीलाई सुविधा दिएर आकर्षित गर्नु निकै राम्रो हो । त्यसैले आउने दिनमा विभागहरूलाई प्रतिस्पर्धा बढ्ने निश्चित छ । खेल र खेलाडीका लागि जति प्रतिस्पर्धा बढ्यो, त्यति राम्रो हुन्छ ।’