खेलाडीको बिमा अपरिहार्य, गृहकार्यमा राखेप
गत माघ १० गते आरबीबी–एनभीए राष्ट्रिय क्लब च्याम्पियनसिप महिला भलिबलको फाइनलमा न्यु डायमन्ड स्पोर्टस् क्लबकी मुख्य स्पाइकर प्रतिभा मालीको घुँडामा चोट लाग्यो । राजधानीकै ब्लुक्रस अस्पतालमा दुईपल्ट शल्यक्रिया गराएपछि उनी आराम गरिरहेकी छन् । चिकित्सकले उनलाई ९ महिनादेखि १ वर्षसम्म कोर्टबाहिर रहनुपर्ने भनेका छन् ।
काठमाडौँ — गत माघ १० गते आरबीबी–एनभीए राष्ट्रिय क्लब च्याम्पियनसिप महिला भलिबलको फाइनलमा न्यु डायमन्ड स्पोर्टस् क्लबकी मुख्य स्पाइकर प्रतिभा मालीको घुँडामा चोट लाग्यो । राजधानीकै ब्लुक्रस अस्पतालमा दुईपल्ट शल्यक्रिया गराएपछि उनी आराम गरिरहेकी छन् । चिकित्सकले उनलाई ९ महिनादेखि १ वर्षसम्म कोर्टबाहिर रहनुपर्ने भनेका छन् । नेपाल भलिबल संघको आधिकारिक प्रतियोगितामा खेलाडीको बिमा गरिएको थिएन । प्रतिभाको उपचारमा लागेको लाखौं रकम भलिबल संघ र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) ले बेहोर्ने भनेका छन् ।०००महोत्तरीका कुन्दन सिंह राष्ट्रियस्तरको प्रतियोगितामा प्रदेश २ का ओपनिङ ब्याट्सम्यान थिए । अघिल्लो वर्ष काठमाडौंमा आयोजित प्रधानमन्त्री कप खेलेयता बिरामी परेका कुन्दनको उपचारका क्रममा दुवै मिर्गौलामा समस्या देखियो । उमेर समूहदेखि नै राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलिरहेका कुन्दन अहिले नियमित डायलसिस गरिरहेका छन् । उनको मिर्गौला फेर्नुपर्ने छ तर आर्थिक कारणले सकिरहेका छैनन् । उनको पनि बिमा थिएन । उनी पनि ठूलो आर्थिक भार बेहोर्न नसकेर जीवनमरणको स्थितिमा छन् ।०००नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीबाट एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल खलेका तीव्र गतिका बलर ललितसिंह भण्डारी यसै साता घरेलु सहर कञ्चनपुरको महेन्द्रनगरमा सडक दुर्घटनामा परे । धनगढी र नेपालगन्जमा उपचार सम्भव नभएपछि गम्भीर अवस्थामा उनको उपचार राजधानीको ग्रान्डी अस्पतालमा भइरहेको छ । एउटा हात र एउटा खुट्टाको एकभन्दा बढी स्थानमा भाँचिएको, कलेजो र फोक्सोमा समेत चोट लागेकाले उनको उपचारमा १५–२० लाख खर्च हुने अनुमान गरिएको छ । बिमा भएको भए उपचारमा लाग्ने ठूलो आर्थिकभारबाट जोखिममुक्त हुन सक्थे । उनको उपचारमा सहयोगका लागि राष्ट्रिय क्रिकेट खेलाडी संघ र नेपाली क्रिकेट समर्थकले आर्थिक सहयोग संकलनको अभियान नै चलाइरहेका छन् । नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) र राखेपले पनि सहयोगको आश्वासन दिएका छन् ।०००उल्लिखित तीन खेलाडी फरक अवस्थामा उपचररत छन् । प्रतियोगिताका क्रममा इन्ज्युरी, गम्भीर रोग र दुर्घटना । यी तीनैको साझा समस्या भनेको उनीहरू बिमाको दायराभित्र थिएनन् । ठूलो आर्थिक व्ययभार बेहोर्न बाध्य छन् । राष्ट्रको गहना भनिने खेलाडीले आफ्नै उपचारका लागि हात फैलाउनुपर्ने अवस्थामा छन् । विकसित देशमा आमनागरिकको स्वास्थ्य बिमा अनिवार्य हुन्छ । खेलाडीको हकमा त विशेष बिमा कार्यक्रम लागू गरिएको हुन्छ । बिमाबारे पर्याप्त जानकारी नेपाली समाजमा पुगेको छैन । बिमा कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न नसकेको आरोप सरकारलाई पनि लाग्ने गरेको छ ।केही वर्षयता लागू गरिएको स्वास्थ्य बिमा र कोरोना महामारीपछि सुरु भएको कोरोना बिमामा आम सर्वसाधारणको रुचिका कारण यसको प्रभावकारिता बिस्तारै बढ्न थालेको छ । अर्धव्यावसायिक खेलकुद गतिविधि हुने नेपालमा खेलाडीको बिमा कार्यक्रमलाई निकै गौण रूपमा राखिएको छ । केही खेल संघ र खेलकुद संस्थाले खेलाडीका लागि कोरोना बिमा गरिरहेका छन् । ब्याडमिन्टन, फेन्सिङ, टेबलटेनिस, बक्सिङ, फुटबल, क्रिकेटलगायतका केही खेल संघले आफ्ना खेलाडीको कोरोना बिमा गरिदिएका छन् । गैरआवासीय नेपाली संघ एनआरएनएले १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद र आठौं राष्ट्रिय खेलकुदका पदक विजेता खेलाडीलाई कोरोना बिमा गरिदिने भनेको छ ।राखेपका सदस्य–सचिव रमेशकुमार सिलवालले भने खेलाडीको कोरोना बिमा नगरिएको प्रस्ट पारे । ‘केही खेल संस्थाले गरिरहेका छन् । राखेपले अहिलेसम्म गर्ने निर्णय गरेको छैन । बिमाका केही संशयहरू पनि देखिए र कोही खेलाडी संक्रमित भएको अवस्थामा राखेपले सहयोग गर्नेछ,’ कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा सदस्य–सचिव सिलवालले भने ।क्रिकेट संघले कोरोना बिमामा पनि पुरुष राष्ट्रिय टोलीको मात्र गरेर लैंगिक भेदभाव गर्‍यो । स्वयं महिला क्रिकेटरले नै विरोध गरेपछि क्यानले महिला खेलाडीको पनि बिमा गरेको छ । अन्य थुप्रै अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी छन् जो यस महामारीलक्षित कोरोना बिमाको दायरामा पनि आउन सकेका छैनन् । यो कोरोना महामारीलक्षित बिमा कार्यक्रम हो । यो एक वर्ष अवधिका लागि निश्चित शुल्कको मात्र हुन्छ । तर खेलाडीका लागि बिरामी पर्दा, दुर्घटना तथा प्रतियोगिता दौरान लाग्ने चोटपटकलक्षित बिमा आवश्यक भइरहेको छ ।राखेप सदस्य–सचिव सिलवालले मंगलबार ग्रान्डी अस्पताल पुगेर क्रिकेट खेलाडी ललितसिंह, उनको परिवार र उपचारमा संलग्न चिकित्सकसँग छलफल गरे । उनले ललितको उपचारमा कुनै कन्जुस्याइँ नगर्ने र आवश्यक सहयोग राखेपले उपलब्ध गराउने आश्वासन दिए । खेलाडी बिमा कार्यक्रम हुन सकेको भए राखेपको कोषबाट खेलाडी उपचारलाई रकम छुट्याउनुपर्ने थिएन कि ?‘हामीले हरेक प्रतियोगिताअगाडि सम्बन्धित संघ र प्रतियोगिता आयोजकलाई बिमा गराउन अनिवार्य गरिसकेका छौं । बिमाबिना प्रतियोगिताको स्वीकृति नदिने प्रावधान बनाउन लागेका छौं । त्यसमा पनि केही छुटपुट भएको हुनसक्छ,’ सदस्य–सचिव सिलवालले थपे, ‘खेलाडी बिमारी हुँदा, दुर्घटनामा पर्दा र प्रतियोगिताका क्रममा हुने इन्ज्युरीमा अवस्था हेरेर राखेप र खेलाडी कल्याणकारी कोषबाट पनि सहयोग भइरहेको छ । ललितको हकमा हामीले त्यस्तै गर्ने सोचेका छौं ।’राष्ट्रिय खेलाडीका लागि कार्यविधि बनाएर बिमा कार्यक्रम लागू गर्नेबारे गृहकार्य भइरहेको सदस्य–सचिवले जानकारी गराए । कार्यविधिमा कस्तो विकल्प प्रस्तुत गर्ने भन्ने उनले खुलाएनन् । ‘केही राष्ट्रिय टिमका खेलाडीको सम्बन्धित संघले नै बिमा गरेको छ । यसको अर्थ सबै खेलाडी त्यसमा समेटिएका छन् भन्ने होइन । विभागीय खेलाडीको बिमा सम्बन्धित विभागले नै गरेको छ । बाँकी खेलाडीका लागि उपयुक्त कार्यविधि बनाएर बिमा अनिवार्य गर्नुपर्नेछ,’ उनले थपे, ‘मैले यसै वर्ष खेलाडीको बिमाका लागि प्रयास गरेको थिएँ । यस वर्ष हाम्रो बजेट पनि उल्लेख्य कटौती भएको हुनाले बिमा कार्यक्रममा सबै खेलाडी समेट्ने सम्भावना नहुन सक्छ । छिट्टै बिमालाई प्राथमिकता दिनेछौं ।’राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी संघका अध्यक्ष तथा करातेका साग स्वर्णधारी दीपक श्रेष्ठ लामो समयदेखि बिमाको आवाज उठाइरहे पनि अहिलेसम्म कार्यान्वयन नभएको गुनासो गर्छन् । उनका अनुसार सरोकारवाला निकाय र स्वयं खेलाडीमा पनि बिमाप्रतिको सचेतना नहुनुले यो समस्या निम्तिएको हो । ‘हामीले लामो समयदेखि खेलाडीको बिमाका लागि आवाज उठाउँदै आएका छौं तर कार्यान्वयन भएको छैन । बल्ल प्रतियोगिताअनुसार बिमा हुन थालेको छ । खेलकुद मन्त्रालयमा कुरा गर्दा हरेक वर्ष खेलाडीको बिमाका लागि बजेट आएको भनिन्छ तर अहिलेसम्म बिमा कार्यक्रम सञ्चालन भएको छैन । राष्ट्रिय खेलाडीको नै बिमा छैन,’ उनले भने ।श्रेष्ठले खेलाडीको बिमा कार्यक्रममा तत्काल सबैलाई समेट्न सम्भव नभए कम्तीमा राष्ट्रिय टोलीका खेलाडी र पुराना अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीलाई समेट्नुपर्ने बताए । ‘बिमा कार्यक्रम लामो अवधिका लागि हुन्छ । राष्ट्रिय टिममा रहेर खेलिरहेका र केही पुराना खेलाडीलाई समेत बिमा कार्यक्रममा समावेश गर्दा प्रभावकारी हुनसक्छ,’ बिमा कार्यक्रमका लागि वैकल्पिक सुझावका रूपमा उनले थपे, ‘हाम्रो देशमा अधिकांश खेलाडी खेललाई नै करिअर बनाउँछु भनेर आएका हुँदैनन् । करिअरकै बीचमा पलायन हुने खेलाडीलाई बिमा कार्यक्रमको अर्थ रहँदैन । राष्ट्रिय टोलीबाट केही समय योगदान दिएका र लामो समयसम्म रहने क्षमताका खेलाडी पहिचान गरी समेट्न सकिन्छ । केही पुराना खेलाडीलाई पनि समावेश गर्नुपर्छ । लामो समयदेखि खेलेका पुराना खेलाडीको हकमा बिमाले सामाजिक सुरक्षाको काम गर्छ । नयाँ प्रतिभाका लागि प्रतियोगितापिच्छे बिमा हुन्छ ।’