टोकियो पारा ओलम्पिक : पलेशाको आत्मविश्वास
हामी सधैं सकारात्मक हुनुपर्छ । जित्नका लागि खेल्ने हो भने त स्वर्ण नै जित्ने नि !’ तेक्वान्दो खेलबाट नेपालको पहिलो पारा ओलम्पियन बन्न लागेकी पलेशा गोवर्द्धन यही आत्मविश्वास साथ शुक्रबार टोकियो प्रस्थान गरेकी छन् ।
काठमाडौँ — हामी सधैं सकारात्मक हुनुपर्छ । जित्नका लागि खेल्ने हो भने त स्वर्ण नै जित्ने नि !’ तेक्वान्दो खेलबाट नेपालको पहिलो पारा ओलम्पियन बन्न लागेकी पलेशा गोवर्द्धन यही आत्मविश्वास साथ शुक्रबार टोकियो प्रस्थान गरेकी छन् ।युद्धमा होमिएको सिपाहीले हार्ने मानसिकता बनाउँदैन, ठीक त्यसै गरी पलेशाको ‘गोर्खाली’ जोस गज्जबको छ । यसै पनि नेपाली पारा तेक्वान्दोले पदक जित्न बाँकी ओलम्पिकमा मात्र हो ।ओलम्पिक जत्तिकै मान्यता र महत्व बोकेको पारा ओलम्पिक हरेकपल्ट ओलम्पिक सकिएको एक महिनाभित्र सोही सहरमा आयोजना हुन्छ । नेपालबाट यसपालि पारा ओलम्पिकमा एकजनाको मात्र प्रतिनिधित्व हुन लागेको छ । अन्य ५ खेलमा प्रयास भए पनि एकको मात्र वाइल्ड कार्ड आयो । अन्तर्राष्ट्रिय पारा ओलम्पिक कमिटीसँग समन्वय गर्ने नेपालको पारा ओलम्पिक कमिटीले पौडी खेलाडीको भने नामै दर्ता गरिदिएन ।‘ओलम्पिक भनेको प्रत्येक खेलाडीको सपना हो । अझ कतिपयले त ओलम्पिक खेलेर करिअरबाट बिदा लिने सोच राखेका हुन्छन् । मैले यति सानो उमेरमै यो अवसर पाएकोमा आफूलाई भाग्यमानी ठान्छु,’ सुरुआतमै १८ वर्षीया किशोरीको कुरा सुन्दा ओलम्पिकका लागि उनको प्राथमिकता प्रतीत हुन्छ । सोमबारदेखि टोकियोमा सुरु हुने पारा ओलम्पिकको तेक्वान्दोतर्फ पलेशाले के४४ विधाको ५८ केजीमुनि आफ्नो चुनौती प्रस्तुत गर्नेछिन् ।कोरोना महामारीका कारण एक वर्ष सारिएको ओलम्पिकअघि उनले राष्ट्रिय टोलीका कोरियाली प्रशिक्षक क्वान, पूर्व ओलम्पियन दीपक विष्ट, पारा तेक्वान्दो प्रशिक्षक कविराज नेगीसँग दुई महिनादेखि विशेष प्रशिक्षण गरिरहेकी छन् । गत मे २१ र २२ मा जोर्डनको अम्मानमा भएको छनोट प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउन पाएको भए पलेशाले वाइल्ड कार्ड कुर्नुपर्ने थिएन । महामारीका कारण भएको लकडाउन र अन्तर्राष्ट्रिय उडान बन्द हुादा छनोट प्रतियोगिता छुटेको हो । ‘सिर्जना घिसिङ र विशाल गर्बुजासहित तीन खेलाडीलाई हामीले छनोट प्रतियोगिताकै लागि तयारी गरेका थियौं । यदि त्यहाा जान पाइएको भए तीनमध्ये कम्तीमा २ जना सिधै छनोट हुनसक्थे,’ प्रशिक्षक नेगीले भने, ‘कोरोनाले गर्दा वाइल्ड कार्ड प्रयास गर्दा एकजनाको मात्र आयो ।’पलेशाको तौलमा १२ देशका खेलाडी समावेश छन् । कम्तीमा २ खेल जितेको अवस्थामा उनले कांस्य पदक हासिल गर्नेछिन् । यसअघिका अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा खेलेका खेलाडीसँगै प्रतिस्पर्धा गर्नैपर्ने भएकाले प्रतिद्वन्द्वीहरू उनका लागि नयाा होइनन् ।‘धेरै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलिसकेका कारण पारा ओलम्पिकका लागि म उत्साही नै छु । मुख्य कुरा आफ्नो आत्मविश्वास नै हो,’ ६ अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलिसकेकी पलेशाले कान्तिपुरसँग भनिन्, ‘सबैले आफ्नो गल्तीहरूबाट सिक्ने हो । अघिल्ला प्रतियोगिताको कमजोरी हेरेर अहिले स्टामिना बढाउने, किकहरूमा ध्यान दिने, पावर गेम, जिम, शरीरको गतिशीलतामा ध्यान दिएकी छु । अहिले चाहिँ बलियोभन्दा पनि दिमागी खेल खेल्नुपर्छ । त्यसैले शारीरिक र मानसिक रूपमा नै तयार भएको छु ।’पलेशाको सबैभन्दा बलियो पक्ष यो हो उनी सितिमिति हार मान्दिनन् । कतिपयले यस्तो बानीलाई एकोहोरो पनि भन्छन् । सकारात्मक प्रयोगमा लगाउँदा त्यही एकोहोरो बानीले सफलता दिलाउँदो रहेछ । स्तरीय प्रशिक्षण, फिटनेस, अनुभव र एक्सपोजरले उनको एकोहोरोपनलाई निखारता दिएको छ । दुई वर्षअघि भियतनाममा आयोजित पाँचौं एसियाली पारा तेक्वान्दो च्याम्पियनसिपमा कांस्य जितेपछि उनलाई ओलम्पियन बन्ने साहस बढेको हो ।सन् २०१७ देखि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्न थालेकी पलेशाले एसियन च्याम्पियनसिपमात्रै तीनपल्ट खेलिन् । उनी के४४ स्पर्धामा ५८ केजीमुनि र त्यो भन्दा माथि दुवै समूहको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव छ । ‘त्यतिबेला धेरै सहभागी भएको हुनाले तौल बढाएर खेलेकी थिएँ । पदक पनि आयो । राम्रो प्रदर्शन गर्न तौलले केही फरक पर्दैन । तयारी कस्तो गरेको छ भन्ने कुरा मुख्य हो,’ पलेशाले ५८ केजीमाथि तौलबाट खेल्दा भियतनाममा कांस्य जितेकी हुन् ।पलेशाको यो सफलताको सूत्रधार पहिल्याउन झन्डै ६ वर्ष अगाडि फर्कनुपर्छ । जतिबेला नेपाल तेक्वान्दो संघले पारा कमिटी गठन गरी खेलाडी पहिचान सुरु गरेको थियो । अर्थात् पारा तेक्वान्दो बामे सर्दै थियो । खेलाडीको पहिचानका लागि प्रयासरत रहँदा तत्कालीन प्रशिक्षक कल्याण कुँवरलाई खबर आयो, डीएभी स्कुलमा एउटी खेलाडी छन् । राम्रो खेल्छिन्, उचाइ राम्रो छ । त्यसपछि हो, उनको वास्तविक तेक्वान्दो यात्रा सुरु भएको छ ।‘तेक्वान्दोमा त म अप्रत्याशित रूपमा पुगेको हो नि ! हाम्रो स्कुलमा अतिरिक्त क्रियाकलापमा मार्सल आर्ट सुरु भयो । गीत गाउने र नाच्ने त पहिलेदेखि नै थियो,’ जन्मजात देव्रे हातको पन्जा नभएकी पलेशाले आफ्नो सुरुआती दिन स्मरण गरिन्, ‘उता पनि ट्राइ गरम न त भनेर खेल्न थालेको हो । मेरो खेल देखेर गुरुले राष्ट्रिय प्रशिक्षकहरूसँग भेटाइदिनुभयो ।’शिक्षाकै कारण सक्रिय खेलजीवनपछिको समय पछुतो मान्ने नेपाली समाजमा उनीे खेलकुद र शिक्षालाई एकैपल्ट लान सकिन्छ भन्ने उदाहरण हुन् । पलेशा विज्ञानकी विद्यार्थी हुन् । यी मेधावी विद्यार्थीले शिक्षाको ज्ञानले खेलकुदमा प्रत्यक्ष सहयोग पुगिरहेको गहन तर्क गरिन् ।‘मेरो विषय फिजिक्स (भौतिकशास्त्र) हो । फिजिक्स र स्पोर्ट्समा धेरै कुरा समान हुन्छन् । स्पिड (गति), डिस्ट्यान्स (दूरी) को हिसाब गर्नुपर्छ । तेक्वान्दोमा पनि कति दूरी राखेर कति पावरले हान्यो भने अंक ल्याउन सकिन्छ भन्ने हिसाब हुन्छ । अभ्यासका बेला पनि गुरुहरूले भन्न खोज्नुभएको कुरा छिट्टो बुझ्न सजिलो हुन्छ,’ उनले सुनाइन् । २५ वर्षदेखि नेपालमा रहेर तेक्वान्दो प्रशिक्षण गराइरहेका दक्षिण कोरियाली प्रशिक्षक क्वानले पनि पलेशाको बुझ्ने क्षमताको प्रशंसा गरे । ‘जापानमा भएको रिहर्सल गेममा उसको धेरै कमजोरी थियो । अहिले हामी त्यसैमा केन्द्रित भएर सिकाइरहेका छौं । विदेशी खेलाडीहरूसँग प्रशिक्षण गर्न पाएको भए अझै राम्रो हुन्थ्यो । कोरोनाले त्यो दिएन,’ कोरियाली लवजमा नेपाली बोल्दै क्वानले थपे, ‘धेरै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलेको भएर उसको आत्मविश्वास र अनुभव राम्रो छ । उसको बुझ्ने क्षमता पनि राम्रो छ ।’छोरीको सफलतामा सबैभन्दा धेरै गर्व आमाबुबाकै छ । पलेशाका अनुसार आमाले उनलाई इन्जिनियर भएको हेर्न चाहन्थिन् । ‘तर, म त खेलाडी पो भएँ,’ पलेशाले हाँस्दै सुनाइन् । इन्जिनियर बनेको हेर्ने आमाको सपना पनि पूरा हुन्छ कि ? उनले जवाफ दिइन्, ‘भविष्य कसैले देखेको छैन ।’फरक क्षमता भएकालाई तेक्वान्दो खेलाउने काम कठिन चुनौती हो । प्रशिक्षक नेगीका अनुसार आत्मविश्वास जगाउनु, शारीरिक सन्तुलन मिलाउनुलगायतका काम सुरुआती चरणमा निकै गाह्रो हुन्छ । चोटको डर उत्तिकै हुन्छ । त्यसबाहेक खेलाडी पहिचान अनि परिवारलाई मनाउनुपर्ने चुनौतीलगायतका कारण पनि धेरैले खेल्न सकिरहेका छैनन् ।  प्रशिक्षक दीपक विष्टले पनि सामान्य खेलाडीको तुलनामा फरक क्षमता भएकाहरू धेरै प्रतिभाशाली रहने बताउँछन् । अन्तर्राष्ट्रिय सफलताका आधारमा पनि उनीहरूको सम्भावना राम्रो छ । ‘अपांगता भएकाहरू असक्षम होइनन् ।फरक क्षमताका हुन् भनेर बुझाउनै सकिएको छैन । सरकारी तबरबाटै अपांगता भएकाले पनि खेल्न सक्छन् र भन्ने मानसिकता बोकेका प्रशासकहरू छन्,’ विष्टले भने, ‘आर्थिक अवस्थाकै कारण देशभर छरिएका खेलाडीलाई एकै ठाउँमा राखेर खेलाउन सकिएको छैन ।’पलेशाले पनि अपांगता भएकामा हीनताबोध त्यागेर गर्व गर्नुपर्ने अनुभव सुनाइन् । ‘सायद सामान्य भएको भए म यो उमेरमा ओलम्पिक खेल्न पाउँदिनथें । यसका लागि म आफूलाई गर्व गर्छु,’ उनले भनिन्, ‘अरू जस्तो किन भइनँ भनेर गुनासो गर्नुभन्दा आफू जस्तो हो, त्यसमै खुसी हुनुहोस् । भाग्यमा लेखेको कुरा परिवर्तन गर्न सकिन्न तर कर्म गर्न नछाड्नुहोस् । आत्मविश्वास र आसालाई कहिल्यै मर्न नदिनोस् । आफ्नो कमजोरीलाई तागत सम्झिनुहोस् ।’पलेशाको अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता