‘छोरी भएर जितेकोमा गर्व छ’
मेनुका राजवंशी । अबको दिनमा नेपाली खेलकुदले यो नामलाई बिर्सन पाउने छैन । यिनकै कप्तानीमा महिला कबड्डी टिमले नेपालले १९ औं एसियाली खेलकुदमा कांस्य पदक जितेको छ ।
हाङचउ — मेनुका राजवंशी । अबको दिनमा नेपाली खेलकुदले यो नामलाई बिर्सन पाउने छैन । यिनकै कप्तानीमा महिला कबड्डी टिमले नेपालले १९ औं एसियाली खेलकुदमा कांस्य पदक जितेको छ ।डर थियो, कतै नेपालले एसियाली खेलकुदको सबैभन्दा ठूलो महोत्सवमा कुनै पनि पदक नजित्ने त होइन ? अपेक्षा गरिएका खेलले एकपछि अर्को खराब प्रदर्शन गरिरहेको बेला नेपालका लागि यो खेलले पदक दिलाएको छ, जुन खेलबाट वास्तवमै अपेक्षा थिएन । महिला कबड्डी खेलाडीलाई त लागिरहेको थियो, पदक जित्ने त हामीहरू नै हौं । यत्तिको आत्मविश्वास त थियो उनीहरूमा । तर, त्यसमा अरूले पनि विश्वास गर्नुपर्‍यो नि । खासमा नेपाली कबड्डीको कथा भनेकै यही हो । नेपालले १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा महिलातर्फ रजत पदक जितेको थियो । यो नेपाली कबड्डीले हात पारेको अहिलेसम्मकै ठूलो उपलब्धिमध्ये एक थियो । अरू खेलका लागि कबड्डी फेरि एकपल्ट हराएकै स्थितिमा थियो । बाटोतिर हिँड्दा जहाँ फुटबबल र क्रिकेटमात्र होइन, भलिबलका खेलाडीलाई सबैले चिन्छन्, त्यहीं कबड्डीका खेलाडी धेरैका लागि अपरिचित छन् । मेनुकालाई पनि चित्त दुख्छ, आफू र आफ्ना साथीहरूलाई धेरैले चिन्दासम्म नचिनेकामा । को हो, के हो, कमैले सोधेकामा । नेपालले बंगलादेशविरुद्धको खेल जितेपछि खुसी मनाउने क्रममा ।  ‘सायद अब यो स्थिति फेरिनेछ कि ?’ २९ वर्षीया मेनुका भन्छिन्, ‘अरू खेललाई जस्तो हामीलाई पनि अलिकति माया गरिदिनुस्, हामी धेरै राम्रो गर्नेछौं । अझ धेरै सफलता चुम्नेछौं । हामी चाहन्छौं, हाम्रो खेलका लागि धेरै प्रतियोगिता होस् । चारैतर्फ चर्चा होस् । प्रायोजक पनि अगाडि आओस् ।’ सबै खेलको महत्त्व छ । तिनका लागि पनि दिन आउँछ भनेको यही त हो । आर्मीसँग आबद्ध मोरङकी मेनुकाले कबड्डी खेल्न थालेको पनि १५ वर्षजति भयो । सुरुमा खोखोकी खेलाडी थिइन् पछि कबड्डीमा लागिन् । उनको जीवनलाई पल्टाउने हो भने त्यसमा धेरै उतारचढाव छन् । सबैको जस्तो । दुःख छन् । पीडा छन् । तर, उनलाई कबड्डीले धेरथोक दिएको छ । त्यसमै खुसी छिन् । ‘जतिबेला हामीले बंगलादेशलाई हराएका थियौं, कम्तीमा ती सबै दुःख र पीडा बिर्सने बहाना मिल्यो ।’ मेनुकाको संघर्ष र मिहिनेत सुन्ने हो भने हामी सबै बाध्य हुन्छौं, उनी र उनको खेललाई अलिकति भए पनि मन पराउन । सबैभन्दा ठूलो सम्मान दिन । भन्न कर लाग्छ, ‘स्यावास मेनुका,’ । उनी आफैं पनि भन्छिन्, ‘छोरी भएर जितेकोमा गर्व छ ।’यो छोरीको कुरा किन त ? कथा यसरी सुरु हुन्छ । जतिबेला मोरङ जहदा गाविसकी मेनुकाले सुरु सुरुमा खेल्न थालेकी थिइन् । उनका पछाडि कुराहरू काट्ने निस्किए । केटाहरूसँग खेल्ने गरेको कुरा घरसम्म पुग्यो । स्वाभाविक हो, परिवारलाई तनाव हुन्छ नै । मेनुका पनि के कम ? परिवारलाई आजभन्दा १५ वर्षअगाडि नै भनेकी थिइन्, ‘मलाई लिएर धेरै चिन्ता नलिनु । तपाईंकी छोरीलाई विश्वास गर्नु, यो छोरीले एक दिन परिवारको नाम राख्नेछ ।’ परिवारलाई पनि के चाहियो र ? त्यसपछि त पूरा परिवार अहिलेसम्म पनि मेनुकालाई चाहिए जति सहयोग र विश्वास गर्न कहिल्यै पछाडि परेनन् । जस्तो, मेनुकाकी आमा भूमोदेवी आफ्नी छोरीको खेल हुने दिन केही खाँदिनन्, उपवास जस्तै बस्छिन् । उल्टै पूजापाठ गरेर बस्छिन् । जुन दिन बंगलादेशविरुद्धको खेल थियो, त्यो दिन उनले नेपाल जितेको खबर नसुनेसम्म खानै खाएकी थिइनन् । पछि जितेको समाचार सुनेपछि खाइन् र त्यतिबेला दिउँसोको २ बजिसकेको थियो । ‘मेरो त शक्ति भनेकै परिवार हो,’ मेनुका भन्छिन् । दिदी र बहिनी, दाइ अनि भाउजु, आमा त भइहालिन्, हरदम मेनुकाकै लागि समर्पित छन् । हो, मेनुकालाई बुवाको सम्झना भने जहिले पनि आइरहन्छ ।प्रशिक्षक पार्वती राईका साथ कबड्डीकी कप्तान मेनुका राजवंशी । तस्बिरहरू : राखेपबुवा अर्जुनप्रसाद राजवंशी बितेको पनि १० वर्षजति भयो । जति बेला उनी आर्मीको जागिरमा पासआउट भएकी थिइन् । उनी भन्छिन्, ‘बुवा भन्नुहुथ्यो, हाम्रो परिवारको नाम राख्ने मेनुका नै हो । मैले बुवाको सपना पूरा गरें । मलाई यो भन्दा ठूलो अरू के चाहियो र ?’ त्यसैले त हो मेनुकालाई छोरी भएर देशलाई पदक दिलाउन पाएकोमा गर्व लागेको । फेरि खेलमै फर्कने हो भने चीनमा प्रतियोगिता सुरु हुने दिन नजिक आउँदै थियो, कबड्डीमा भाग लिने वा नलिने टुंगो लागेको थिएन । अन्योल र अनिश्चिताबीच नै कबड्डी खेलाडीहरू अभ्यास गरिरहे । प्रशिक्षणकै लागि भारत पनि पुगे । सबै खेलाडीले मिहिनेत गर्न भने छाडेकै थिएन । तिनीहरूको खेल हेरेर भारतमै भनिएको थियो, यो टिमले चीनमा कुनै न कुनै पदक जित्ने छ नै । आखिरमा यस्तै भयो । सबैले एउटा तथ्य के बुझ्न आवश्यक छ भने नेपालले चीनमा जितेको यो कांस्य पदक खेलेरै जितेको हो, कडा मिहिनेतकै फल हो । यो कुनै संयोग मात्र थिएन । हो, भाग्यले केही साथ दिएकै थियो । तर, खेलमा भाग्यले तिनै खेलाडीलाई मात्र साथ दिन्छ, जो बहादुर छन् । फेरि कबड्डीको यो सफलतामा मेनुकाको मात्र होइन, अरू सबै खेलाडीको उत्तिकै योगदान छ । मेनुका कप्तान हुन् । त्यस अर्थमा टिमकी ‘मुहार’ हुन् । कबड्डी पनि त टिम खेल नै हो, सबैले समान योगदान दिनैपर्छ । हो, नेपालमा कबड्डीकै स्थितिलाई लिएर भने समस्या छ । घरेलु प्रतियोगिता खेल्न राष्ट्रिय खेलकुद कुर्नुपर्छ, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताका त झन के कुरा । संघले कहिले कस्तो काम गर्छ, त्यो पनि गुमनामजस्तै छ । अब भने यो स्थिति फेरिन आवश्यक छ । सबैले के बुझ्न आवश्यक छ भने कबड्डी त्यो खेल हो, जसले नेपाललाई एसियाली खेलकुदमा पदक दिलाएको छ । यो यस्तो इतिहास हो, जसलाई अब छोप्न सकिन्न । कबड्डीकै लागि एउटा छुट्टै खेलस्थल पनि चाहिन्छ । नत्र त कबड्डीका खेलाडीका लागि कहाँ खेल्ने र कसरी खेल्ने, त्यसमै समस्या छ । खेल आफैंमा कडा पनि छ । यो त अझ सात खेलाडीविरुद्ध एक्लै मैदानमा डटेर खेल्ने खेल पनि हो । विपक्षीका सात खेलाडीले एकैपल्ट छोप्दा कम्ती गाह्रो हुन्न र ? तर, मेनुका खुबै आशावादी छिन् । अबका दिनमा कबड्डीमा कुनै न कुनै रूपले राम्रोका लागि फेरिने विश्वास गर्छिन् । नेपाली कबड्डी अब फेरि पुरानै पाराले रहन दिनु ठीक हुन्न । के नेपाली खेलकुद यसका लागि तयार छ त ?