नटआउट १०१
पपुवा न्युगिनी (पीएनजी) र स्कटल्यान्डबीच दुबई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालामा बुधबार विश्वकप लिग २ को खेल भइरहेको थियो । स्कटल्यान्डले यस खेलमा कस्तो नतिजा निकाल्छ ? नेपाली क्रिकेटसँगको साइनो भनेको यो खेलमा धेरैका लागि सम्भवतः खालि नतिजालाई लिएर थियो । 
काठमाडौँ — पपुवा न्युगिनी (पीएनजी) र स्कटल्यान्डबीच दुबई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालामा बुधबार विश्वकप लिग २ को खेल भइरहेको थियो । स्कटल्यान्डले यस खेलमा कस्तो नतिजा निकाल्छ ? नेपाली क्रिकेटसँगको साइनो भनेको यो खेलमा धेरैका लागि सम्भवतः खालि नतिजालाई लिएर थियो । स्कटल्यान्डले जित हात पार्न नसकेमा नेपाललाई भोलिका दिनमा लिग २ माथि उक्लने अवसर रहन्थ्यो । धेरै नेपालीले यो खेलबाट यसरी नै अपडेट लिइरहेको हुनुपर्छ । अर्को भनेको पीएनजीमाथिको निगरानी । पीएनजीले काठमाडौं आएर नेपालसँगको दुई खेलको एकदिवसीय शृंखला २–० ले ‘क्लिन स्विप’ गरेको थियो । पीएनजीले स्कटल्यान्डलाई कस्तो चुनौती देला, धेरैको चासो यसमा पनि थियो । पीएनजी र स्कटल्यान्डबीचको यो खेल नेपाली अम्पायर बुद्धिबहादुर प्रधानको शतक पनि थियो । अर्थात उनी १ सय अन्तर्राष्ट्रिय आधिकारिक खेलमा अनफिल्ड अम्पायरिङ गरिरहेका थिए । कुनै पनि ब्याटरले शतक बनाएजस्तै बुद्धिका लागि पनि यो खेलले महत्त्व राखेको थियो । शतक बनाएपछि ब्याटरले जस्तो उनले देखिने खुसी कतै मनाएनन् । तर, उनको भित्री खुसी उधुम थियो । दुबईबाट उनी शब्दमा वर्णन गर्न सकिरहेका थिएनन् । एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रियमा त्यो उनको ३३ औं खेल थियो । ४९ ट्वान्टी–२० अन्तर्राष्ट्रिय, ८ महिला एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय, १२ महिला ट्वान्टी–२० अन्तर्राष्ट्रियमा अम्पायरिङ गर्दै निर्णायकको भूमिकामा एक सय खेल पुर्‍याएका हुन् । ओमान र पीएनजीबीच शनिबार दुबईमै भइरहेको लिग २ को खेलपछि उनी १०१ खेलमा अविजित छन् । बुद्धिले आफ्नो शतक पूरा गर्न १६ वर्ष लगाए । यसले एसोसिएट राष्ट्रका अम्पायरका लागि यो शतक कतिको महत्त्व छ भन्ने पनि दर्शाउँछ । एसोसिएट राष्ट्रहरूले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा कम अवसर पाएको गुनासो गर्दै आएका छन् । खेल नै कम भएपछि यस क्षेत्रका अम्पायरले पर्याप्त मौका पाउने कुरै भएन । उनको सफलता पनि एसोसिएट क्षेत्रकै वरिपरीमै केन्द्रित छ । ट्वान्टी–२० अन्तर्राष्ट्रिय र आईसीसी यू–१९ विश्वकपमा भने उनी धेरै खेल खेलाएको हिसाबमा उनी विश्वका उत्कृष्ट अम्पायरहरूको दौडमा देखिन्छन् । उनी ट्वान्टी–२० अन्तर्राष्ट्रियमा सबैभन्दा बढी अम्पायरिङ गर्ने सूचीमा तेस्रो स्थानमा छन् । पाकिस्तानका अलिम दार (६१) र अहसान राजा (६०) ले मात्र बुद्धिले भन्दा बढी अम्पायरिङ गरेका छन् । त्यसबाहेक पनि उनले १९ प्रथम श्रेणीको खेल, ४१ लिस्ट ‘ए’ र १४ ट्वान्टी–२० मा अम्पायरिङ गरिसकेका छन् । नेपालले सन् २०१९ मा मेरिलेबोन क्रिकेट क्लबविरुद्ध कीर्तिपुरमा खेलेको तीनदिवसीय खेल बुद्धिले प्रथम श्रेणीमा खेलाएको नेपालको एकमात्र खेल हो ।सन् २०१६ यता नेपालले यू–१९ विश्वकपको बाटो बिर्सिए पनि बुद्धिको युवा विश्वकपमा बाक्लो उपस्थिति देखिन्छ । उनले यू–१९ विश्वकपमा ६ पटक अम्पायरिङ गर्दै ३४ म्याच खेलाइसकेका छन् । सर्वाधिक म्याच खेलाउनेमा उनी दोस्रो नम्बरमा छन् । स्कटल्यान्डका इयन नोर्मन रमेजभन्दा उनी एक खेलमात्र पछाडि छन् । बुद्धिसहित एसोसिएटका अम्पायर टोलीलाई यू–१९ विश्वकपका सुरुआती वर्षहरूमा प्लेट खेलमै केन्द्रित गराइन्थ्यो । नकआउट चरणका खेल कहिल्यै पाउँदैनथे । एकपटक प्लेट फाइनलमा रिजर्भ अम्पायरमा बस्नु उनको सबैभन्दा ठूलो सफलता थियो । सन् २०२२ मा वेस्ट इन्डिजमा भएको पछिल्लो यू–१९ विश्वकपमा बुद्धिले फरक अनुभव गर्न पाए । उनले अनफिल्ड अम्पायरिङ गरेका सबै ५ खेल टेलिभिजनमा प्रत्यक्ष प्रसारण भएका थिए । अस्ट्रेलिया र वेस्ट इन्डिजबीचको उद्घाटन खेलमै उनले इंग्ल्यान्डका डेविड मिल्नससँग खेलाएका थिए । त्यसपछि उनले भारत–दक्षिण अफ्रिका, आयरल्यान्ड– दक्षिण अफ्रिका, पाकिस्तान–अफगानिस्तानबीचका खेलमा अम्पायरिङ गरेका थिए । पाकिस्तान र अस्ट्रेलियाबीचको क्वाटरफाइनल उनको अम्पायरिङ करियरमा सबैभन्दा ठूलो थियो । उनले यसअघि कहिल्यै यति ठूलो महत्त्व राखेको खेल खेलाएका थिएनन् । भारतमा सन् २०१३ मा भएको महिला एकदिवसीय विश्वकपमा उनले अम्पायरिङ गरेका थिए । इंग्ल्यान्ड–न्युजिल्यान्ड, इंग्ल्यान्ड–श्रीलंका, वेस्ट इन्डिज–श्रीलंकाको खेलमा अम्पायरिङ गरे पनि नकआउट चरणको खेलमा बुद्धिले निर्णायकको भूमिका पाएका थिएनन् । पुरुष विश्वकपमा उनी अभ्यास खेलसम्म पुगे, तर विश्वकपमै अम्पायरिङ गरेका छैनन् । सन् २०११ मा भारतमा भएको एकदिवसीय विश्वकपको न्युजिल्यान्ड–जिम्बावे तथा आयरल्यान्ड–न्युजिल्यान्डबीचको अभ्यास खेलमा उनले अम्पायरिङ गरेका थिए । नागपुरमा सम्पन्न दुवै खेलमा उनले दक्षिण अफ्रिकाका मरेस इरसमससँग अम्पायरिङ गरेका थिए । त्यसअघि उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) ले प्रि–म्याच छलफलका लागि एक साता दुबईमा कोर्स गराएको थियो । त्यतिखेर डीआरएस भर्खर आएको थियो । जसमा बल पिचिङ इम्प्याक्ट र हिटिङबारे प्रशिक्षित गराएको थियो । विश्वका सबै उत्कृष्ट अम्पायरहरूसँग बसेर गरेको त्यो कोर्सले उनको अम्पायरिङ यात्रामा ठूलो बल प्रदान गर्‍यो । पहिलो पटक लागू गरिएको डीआरएस प्रविधि उनले सिक्ने मौका पाएका थिए । आईसीसीले उनलाई उदाउँदा अम्पायरको घेराभित्र राखेकाले बुद्धिले त्यो मौका पाएका थिए । तर ‘देशअनुसार भेष’ भने जस्तै भयो उनका लागि थप प्राप्त हुने अवसर ।केन्याली सहर नैरोबी र मोमबासा उनका लागि एक समय बिहान अफिस गएर बेलुका घर फर्किनु जस्तो थियो । स २००६ मा उनले मोमबासामा केन्या र बर्मुडाको खेलबाट एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रियमा अम्पायरिङ ‘डेब्यु’ गरेका थिए, जतिखेर उनी उमेरले ३१ वर्षका पनि थिएनन् । उनले अम्पायरिङ गरेको पहिलो १२ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल सबै मोमबासा र नैरोबीमा थिए । केन्याले एकदिसीय अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता गुमाएयता उनलाई मोमबासा र नैरोबी बिरानो बनिसकेको छ । बुद्धिबहादुरले अन्तर्राष्ट्रिय एकदिवसीयमा अम्पायरिङ पाइला राख्दा नेपाल विश्व क्रिकेट लिगको संरचनामै थिएन । नेपाल अलिक माथि भएको भए इलिट प्यानलमा पर्थें भन्ने उनलाई लागिरहन्छ । इलिट प्यानलमा टेस्ट राष्ट्रसहित माथिल्लो वरीयताका राष्ट्रहरूलाई मात्र राखिन लाग्यो र एसोसिएट प्यानलको अवसरहरू विस्तारै कटौती हुँदै गयो । तर, आईसीसीले जति अवसर दिएको छ, त्यसमा उनी पूर्ण सन्तुष्ट छन् । ‘एकदिवसीय विश्वकप नभए पनि विश्वकपको अभ्यास खेल खेलाउन पाएको छु, प्रायः गरी सबै मैले ठूलो इभेन्ट खेलाएको छु,’ उनले सन्तुष्टि जनाए । टेस्ट खेलाउन पहिला अन्तरमहादेशीय कप चारदिवसीय प्रतियोगिता हुन्थ्यो । उनले त्यसको फाइनल पनि खेलाए । यसको फाइनल ५ दिनको हुन्थ्यो र टेस्टसरह मान्यता हुन्थ्यो । अफगानिस्तान र स्कटल्यान्डबीच सन् २०१० मा दुबईमा भएको अन्तरमहादेशीय कपको फाइनलमा उनले श्रीलंकाका कुमार धर्मसेनासँग अम्पायरिङ गरेका थिए । त्यसपछि धर्मसेना इलिट प्यानलमा आए । अन्तरमहादेशीय कपको अर्को संस्करण २०१३ मा अफगानिस्तान र आयरल्यान्डबीचको फाइनलमा बुद्धि रिजर्भ अम्पायर थिए, जुन ५ दिन चलेको थियो । तर टेस्ट खेलाउन कहिल्यै पाएनन्, आफ्नो अम्पायरिङ यात्रामा केही अपुग भए जस्तो लाग्छ उनलाई । सन् २००५ मा आईसीसीले आईसीसी एसोसिएट र एफिलिएट प्यानल भनेर सुरु गरेको थियो । बुद्धिसहित १० जना थिए सुरुमा । एसियाबाट बुद्धि र सिंगापुरका सारिका प्रसाद । आईसीसीले पछि घटाएर ६ जनामा ल्यायो । अहिले आईसीसी डेभलपमेन्ट अम्पायर प्यानल भनेर बनाएको छ, बुद्धि यसै समितिमा छन् । यसमा ४० जनाभन्दा बढी अम्पायर छन् । नेपालबाट दुर्गानाथ सुवेदी (देवेन्द्र) र विनय झा पनि यही समितिमा छन् । 