मदिरासँग चित्रको नाता
मदिराको बोतलमा चित्रकला बनाउने चलन हामीकहाँ त्यति छैन । यसलाई कतिपय कलाकारले त्यति सकारात्मक दृष्टिले हेर्दैनन् पनि । अशुद्ध झैं मान्छन् । तर, हालै कलाकार छिरिङ शेर्पाले नेपाली ब्रान्ड ८८४८ भोड्काको नयाँ उत्पादनका लागि ‘माउन्टेन स्पिरिट’ थिममा चित्र बनाए । राय भोड्काका ३० हजार बोतलमा त्यो चित्र छापिएर आएको छ । कलाकार शेर्पा उत्साहित छन् ।
काठमाडौँ — मदिराको बोतलमा चित्रकला बनाउने चलन हामीकहाँ त्यति छैन । यसलाई कतिपय कलाकारले त्यति सकारात्मक दृष्टिले हेर्दैनन् पनि । अशुद्ध झैं मान्छन् । तर, हालै कलाकार छिरिङ शेर्पाले नेपाली ब्रान्ड ८८४८ भोड्काको नयाँ उत्पादनका लागि ‘माउन्टेन स्पिरिट’ थिममा चित्र बनाए । राय भोड्काका ३० हजार बोतलमा त्यो चित्र छापिएर आएको छ । कलाकार शेर्पा उत्साहित छन् ।‘हाम्रो निजी वा कर्पोरेट क्षेत्रले चित्रकलालाई यसरी महत्त्व दिन थालेको पाउँदा खुसी लागेको छ,’ शेर्पाले भने, ‘चित्रकलाका दर्शक बढाउन यसले मद्दत गर्छ । कलाकारलाई काम देखाउने र आर्थिकोपार्जन गर्ने अर्को एउटा माध्यम थपिन्छ । यसले समग्र कला क्षेत्रकै विकासमा सहयोग पुर्‍याउँछ ।’ करिब दुई दशक संयुक्त राज्य अमेरिकामा चित्रकलामा सक्रिय रहँदा उनले जुस, पहिरन, गीति एल्बम र पुस्तकका कभर आदिका लागि यस्तै ‘कमिसन्ड’ चित्र बनाएका थिए । मदिराको बोतलमा चित्र बनाएको चाहिँ यो उनको र नेपालका लागि पनि नौलो प्रयास थियो ।विश्वमा ठुल्ठूला कम्पनी र उद्योगले चित्रकलालाई आफ्ना उत्पादन र कार्यक्रममा समावेश गर्न थालेका छन् । सन् २०१३ मा क्यानडाको ओन्तारियोमा स्थापना भएको ‘कलेक्टिभ आर्ट्स ब्रुअरी’ ले युवा चित्रकारहरूलाई विशेषतः मदिरा र अन्य पेय पदार्थका बोतल तथा क्यानहरूमा छाप्न चित्र कोर्न लगाउँछ । सिर्जनशीलता प्रवर्द्धन गर्नुका साथै ‘क्राफ्ट ड्रिंकर्स’ (चित्रकला छापिएका बोतलको पेय सेवन गर्न रुचाउने) लाई प्रोत्साहन गर्न यस्तो गरिएको कलेक्टिभ आर्ट्स ब्रुअरीका टोनी सेल्टनले बताउने गरेका छन् ।हालसम्म ४० देशका २ हजारभन्दा बढी कलाकारले जिन, भोड्का, बियर, वाइन, रमलगायत विभिन्न किसिमका मदिराका बोतल तथा क्यानमा अनेक कलाकृति बनाएका छन् । यो चलनले आर्ट र प्रोडक्ट (कला र उत्पादन) लाई एक ठाउँमा ल्याई उपभोक्तालाई नौलो अनुभूति दिने सेल्टनको भनाइ छ । अमेरिकी कलाकार लरेन्स एलिसले सन् २०१९ मा बनाएको एक डिजाइन लाभेन्डर र जुपिटर जिनका केही बोतलमा देखिन्छन् । यसले आफ्नो कला अनेक देशका अनेक घर र अनेकौं हातमा पुर्‍याएको एलिसले ‘अल्कोहल प्रोसेफर’ नामक ब्लगमा उल्लेख गरेकी छन् ।मदिरा कम्पनीहरूसँग सहकार्यका लागि चित्रकला सिर्जना गर्ने चलनलाई कलेक्टिभ आर्ट्सले एकीकृत ढंगले अघि बढाइरहेको छ । यस्तो सहकार्यमा सीमित संख्याका उत्पादनमा मात्रै चित्रकला उपलब्ध हुन्छन् । शेर्पाका अनुसार संख्या सीमित गर्नुको कारण कलालाई एक्सक्लुसिभ (विशेष) बनाउन हो । जति पनि छाप्यो भने त्यसको महत्त्व नहुने उनको भनाइ छ ।उहिले पिकासो र सेगलजस्ता विख्यात कलाकारले समेत सातो मुतोँ रथस्चाइल्ड (वाइन)को बोतलमा चित्र डिजाइन गरेको ‘अन्डर द इन्फ्लुएन्स : द आर्ट एन्ड अल्कोहल कनेक्सन’ नामक लेखमा भनिएको छ । सन् १९८५ मा कलाकार एन्डी वारहोलले एब्सोलुट भोड्काको बोतलमा ‘प्रोडक्ट अफ स्विडेन’ भनी डिजाइन बनाइदिएका थिए । त्यसको निकै चर्चा भएको थियो । सन् १९८५ देखि १९८८ को बीचमा भोड्काको बिक्री प्रतिवर्ष ४२ प्रतिशतले बढ्नुमा सोही डिजाइनलाई जस दिइन्छ । सन् १९९० मा वाल स्ट्रिट जर्नलले एब्सोलुटलाई अमेरिकाको ‘सर्वाधिक प्रख्यात आयात’ भनी लेखेको थियो ।अमेरिका, बेलायत, इटाली, हङकङलगायत विभिन्न देशमा चित्रकला प्रदर्शनी गर्नुका साथै त्यहाँका विश्वविद्यालयहरूमा गेस्ट लेक्चररका रूपमा पुगेका समकालीन कलाकार शेर्पा पछिल्लो समय ठुल्ठूला कम्पनीले आर्टिस्टहरूसँग सहकार्य गर्ने क्रम बढेको पाउँछन् । कलाअंकित वस्तुको माने, मूल्य र महत्त्व बढ्ने हुँदा यसतर्फ कम्पनीहरूको चासो दिएको उनको बुझाइ छ । ‘यसले कलाकारलाई हौसला दिन्छ,’ उनले भने, ‘कला क्षेत्रको विकास हुने एउटा तरिका यो पनि हो । आजको युगमा कला र अर्थतन्त्र एक सिक्काका दुई पाटा हुन् । कुनै पनि देशमा कला फस्टाउन त्यहाँको अर्थतन्त्र मजबुत हुनैपर्छ ।’मूर्तिकला र इन्स्टलेसन आर्टमा पनि संलग्न कलाकार शेर्पा पछिल्लो समय नेपालमा आम जनमानसमा चित्रकलासम्बन्धी सचेतना फैलिरहेको पाउँछन् । उनका अनुसार कलामा खर्च गर्ने मानिसको जमात बढ्दो छ । सन् १९९८ मा उनले नेपाल छाड्दा यहाँका रेस्टुरेन्ट, क्याफेहरूमा भारतीय र नेपाली अभिनेता/अभिनेत्रीको तस्बिर टाँस्ने चलन थियो । सन् २०१५ मा उनी फर्किंदा ती भित्तामा सानै भए पनि म्युरल (ग्राफिक आर्ट) कोरिएको देखेर उनी दंग परेका थिए ।‘चित्रकलाबारे बोल्न वा चित्रकलालाई मानिसको जीवनमा जोड्न अहिले नेपालमा उचित समय छ,’ उनी भन्छन्, ‘यहाँ कला खरिद गर्ने र कलाको महत्त्व बुझ्ने क्रम बढ्दो छ । यसको हामीले सदुपयोग गर्नुपर्छ ।’ यही सोचले उनी सन् २०१५ यता स्वदेशमै छन् । यहीँ बसेर बनाइएका चित्रकलाहरू उनी न्युयोर्क, लन्डन र हङकङमा अनेक साखा रहेको रोसी एन्ड रोसी ग्यालरीमार्फत विश्वभर बिक्री–वितरण एवं प्रदर्शनी गर्छन् । उनले निकै लामो समय खर्चिएर बनाएको ‘हिमालयन स्पिरिट’ नामक चित्र २ लाख अमेरिकी डलर (हालको विनिमय दरअनुसार करिब साढे २ करोड रुपैयाँ) मा बिक्री भएको थियो ।शेर्पा र उनका बुबा प्रसिद्ध थांका कलाकार उर्गेन दोर्जेले बनाएका दुई छुट्टाछुट्टै चित्र नेपालका लागि अमेरिकी राजदूत र्‍यान्डी बेरीको कमलादीस्थित कमलकुञ्ज निवासमा राखिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय चित्रकला क्षेत्रमा शेर्पा परिचित र निकै सम्मान आर्जन गरेका कलाकार हुन् । उनका चित्रको शैली परम्परागत थांकाको जस्तो देखिने भए तापनि तिनमा अभिव्यक्त भाव वा कथा समकालीन समाजबाट टिपिएका हुन्छन् । यस्तै भावको ‘टेल्स अफ म्युटेड स्पिरिट्स–डिस्पर्ड थ्रेड्स–ट्विस्टेड सांग्रि–ला’ शीर्षकमा शेर्पाका कलाकृति यस वर्षको भेनिस बिएन्नाले २०२२ मा प्रदर्शन गरिएका थिए ।इटालीको भेनिसमा आयोजना हुने विश्वको सबैभन्दा ठूलो चित्रकला प्रदर्शनी भेनिस बिएनाले सन् १८९५ देखि सुरु भएर अहिलेसम्म चलिरहेको छ । त्यसमा विश्वका रहेक देशले भाग लिने गरेका छन् । तर नेपालले भने प्रतिनिधित्व जनाउन सकेको थिएन । यसपालि पहिलो पटक नेपाली कलाकार शेर्पाका चित्रकला त्यहाँ प्रदर्शन भए । ‘अन्तर्राष्ट्रिय कला क्षेत्रमा नेपालको पहुँच बढिरहेको छ,’ शेर्पाले भने, ‘विदेशमा ख्याति कमाउन स्वदेशमै हामीलाई प्रोत्साहन हुनुपर्छ । चिनियाँ र भारतीय कलाकार विश्वभर लोकप्रिय हुनुमा उनीहरूलाई स्वदेशमा गरिने प्रोत्साहनले भूमिका खेलेको छ ।’ यस्ता प्रोत्साहन सरकारी र निजी स्तरबाट हुनुपर्ने उनले बताए । यती डिस्टिलरी जस्ता कर्पोरेट क्षेत्रले पहलकदमी चालेकोमा उनी आशावादी छन् ।