विशेष क्षमता भएका बालबालिकालाई सिकाउने ‘चाइल्ड सेन्टर’
मूल गेटबाट भित्र छिर्नेबित्तिकै भुइँमा क, ख, ग..गरी नेपाली वर्णमाला लेखिएका छन् । छेउमै छ फिल्मको टिकट टाँसिएको बुथ । ठाउँ–ठाउँमा विभिन्न खेलकुदका सामग्री देखिन्छन् । कक्षाकोठामा उज्यालो खालका रंग लगाइएका छन् भने सबै कोठाहरू अपांगमैत्री देखिन्छन् ।
काठमाडौँ — मूल गेटबाट भित्र छिर्नेबित्तिकै भुइँमा क, ख, ग..गरी नेपाली वर्णमाला लेखिएका छन् । छेउमै छ फिल्मको टिकट टाँसिएको बुथ । ठाउँ–ठाउँमा विभिन्न खेलकुदका सामग्री देखिन्छन् । कक्षाकोठामा उज्यालो खालका रंग लगाइएका छन् भने सबै कोठाहरू अपांगमैत्री देखिन्छन् ।ठोक्किएर चोट लाग्ने खालका दराज तथा टेबुल कुर्सी कतै राखिएका छैनन् । सेतो र हल्का हरियो रंगको घरको माथि लेखिएको छ ‘नियो चाइल्ड केयर सेन्टर’ । मंसिर १ गतेबाट खुलेको बालुवाटारस्थित यो सेन्टर सेरेब्रल पाल्सी, अटिजम, डाउन सिन्ड्रोम, बौद्धिक अपाङ्गता, सिकाइ असक्षमता र न्युरो डेभलपमेन्ट समस्या भएका बालबालिका लक्षित खोलिएको विशेष केयर सेन्टर हो ।सामान्य झैं देखिए पनि लेख्न–पढ्न तथा दैनिक जीवनका अन्य क्रियाकलाप आफैं गर्न असहज हुने बालबालिकालाई आत्मनिर्भर, सशक्त तथा उत्प्रेरित बनाउने उद्देश्यका साथ यो सेन्टर खोलिएको सञ्चालक तथा कार्यकारी निर्देशक समिद कतिला श्रेष्ठको भनाइ छ । सेन्टरमा बालबालिकालाई जीवनोपयोगी सीप सिकाउने मात्र नभई आवश्यकताअनुसार थेरापी पनि गर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।बाल फिजियोथेरापिस्टका रुपमा चिनिएका श्रेष्ठका अनुसार त्यस्ता सुविधा दिने अरु विद्यालय भए पनि सबै किसिमका बौद्धिक अपांगता भएका बालबालिकालाई उनीहरूको व्यक्तिगत आवश्यकताअनुसार सहज रुपले सिकाउने एकमात्र सेन्टर यो नै हो । श्रेष्ठको भनाइमा यस केन्द्रले नियमित विद्यालय जान सक्ने तर सिकाइ असक्षमता र सिकाइमा कठिनाइ भएका बालबालिकाका लागि विशेष कक्षा सञ्चालन गर्नेछ । उनले भने‚ ‘विशेष आवश्यकता भएका बालबालिकाका लागि स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रमा समर्पित सेवा प्रदान गर्ने विशेष विद्यालय हो यो । बालबालिकालाई आत्मनिर्भर, सशक्त र उत्प्रेरित बनाउनका लागि यो सेन्टर समर्पित रहनेछ । ६० जना बालबालिका भर्ना गर्न मिल्ने सुविधा भए पनि हाललाई सेन्टरले ३५ जना बालबालिकालाई भर्ना लिएको छ । ९ वटा कक्षाकोठा र ६ वटा थेरापी कोठा रहेकोमा प्रत्येक बालबालिकाको आवश्यकताअनुसार विभिन्न माध्यमबाट सिकाइने कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले जनाए । ‘हाम्रो छोटो समयको प्रचारमा नै २८७ जनाले आवेदन दिएका थिए । हामीले उमेर र बालबालिकाको अवस्थाअनुसार हाललाई भर्ना लिएका छौं । आउँदो पुसमा अर्को भर्ना खुल्नेछ,’ उनले सुनाए । ३ वर्षदेखि १८ वर्षसम्मका बालबालिकालाई लक्षित गरेर खोलिएको यो सेन्टर ‘थेरापिस्ट’ हरूले मिलेर खोलेका हुन् । कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले भर्ना हुने बालबालिकाहरूलाई सुरुमा स्पिच थेरापिस्ट, भिजन थेरापिस्ट, अकुपेसनल थेरापिस्ट, स्पेसल एजुकेटर, साइक्याट्रिस्ट आदिले हेर्ने गर्छन् । उनीहरूको शारीरिक तथा मानसिक अवस्था हेरेपछि सुपरभाइजरले प्रत्यकको नोट बनाउँछन् र ३ महिनाको टार्गेट बनाउँछन् । हाललाई डे केयर मात्र रहेको सेन्टरमा ५ जना विद्यार्थी रहेको एउटा कक्षाकोठामा एक जना शिक्षक र केयरटेकर, ७ जना भएकोमा एक शिक्षक र दुई केयरटेकर र ९ जना भएकोमा दुई शिक्षक र दुई केयरटेकरको व्यवस्था सेन्टरले गरेको छ । कुनै बच्चालाई सबै क्रियाकलाप गर्न अरुको सहयता चाहिने भएका सेन्टरले व्यक्तिगत शिक्षक पनि उपलब्ध गराउने उनको भनाइ छ । सबै तालिमप्राप्त शिक्षक भएको र ५ जना त्यहाँ अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको आमाका लागि पनि शिक्षकको कोटा राखिएको श्रेष्ठ बताउँछन् । पीसीपीटी (प्यारेन्ट चाइल्ड ट्रेनिङ प्रोगाम) को तालिम लिएका आमाले पनि त्यहाँ शिक्षकको रुपमा काम गर्न पाउँछन् ।कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले सरकारले समावेशी विद्यालयको अवधारणा ल्याएपनि त्यसको संरचना बनाउन नसकेको बताउँदै भविष्यमा अर्को विद्यालय कुनै विद्यालयको स्वामित्व लिएर त्यसलाई नै सेन्टरमा मर्ज गर्ने योजना रहेको बताए । उनले भने‚ ‘हामीले विकास गर्न खोजेको करिकुलम बनेपछि सरकारसँगै मिलेर जान चाहन्छौँ । सबै बच्चाहरुलाई स्कुलमा शिक्षा प्राप्त गर्ने सक्ने वातावरण बनिरहेको हुँदैन । हामीले त्यो वातावरणलाई सहज बनाइदिन मात्र खोजेका हौं । सबै बच्चाले सबै कुरा सिक्न सक्दैन र पढ्न पनि सक्दैन । शैक्षिक रुपमै राम्रो मान्छेले जिन्दगीमा मात्र केही गर्न सक्छ भन्ने होइन । तर केही सीप सिकी उनीहरु आत्मनिर्भर बन्न सक्छन् ।’शारीरिक अपांगता थाहा हुने भएपनि धेरैलाई बौद्धिक अपांगताबारे जानकारी नभएको र समयमा यसको पहिचान नहुँदा पछि झन् अप्ठ्यारो अवस्था सिर्जना हुनसक्ने श्रेष्ठको भनाइ छ । ‘यो अपागंता जीवनभर नै रहन्छ । उनीहरूको बानी व्यहोरा, घुलमिल हुने क्षमताले उनीहरुमा समस्या रहेको थाहा पाउन सकिन्छ । यदि तपाईंलाई बच्चामा केही समस्या छ भने लुकाउने होइन पहिचान गरेर सहायता गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ । यस्तो समस्यालाई निर्मूल त पार्न सकिँदैन तर पहिचान गरेर सहजीकरण गर्न सकिन्छ,’ उनले भने । उनका अनुसार कुनै बालबालिकालाई जीवनभर सहायता चाहिन सक्छ तर केही आत्मनिर्भर पनि बन्न सक्छन् ।