मुख्यसचिवको नियुक्ति नै अस्वाभाविक थियो, निर्णयकर्ताले अब के जवाफ दिन्छन् ?
नेपालको इतिहासमा सम्भवतः बहालवाला मुख्यसचिवविरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा दायर भएको यो पहिलो हो । मुख्यसचिवबाट अवकासमा गइसकेपछि त मुद्दामामिला भएका थिए । मुख्यसचिव पदमै हुँदा मुद्दा दायर भएको यो बाहेक अर्को मलाई जानकारीमा छैन ।
काठमाडौँ — नेपालको इतिहासमा सम्भवतः बहालवाला मुख्यसचिवविरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा दायर भएको यो पहिलो हो । मुख्यसचिवबाट अवकासमा गइसकेपछि त मुद्दामामिला भएका थिए । मुख्यसचिव पदमै हुँदा मुद्दा दायर भएको यो बाहेक अर्को मलाई जानकारीमा छैन ।मुख्यसचिव भनेको समग्र प्रशासन संयन्त्रको नेता पनि हो । मुख्यसचिव नै भ्रष्टाचारमा प्रतिवादी भएपछि अरु कर्मचारीका लागि यो त दुर्घटना भयो । दुःखद भयो । मुख्यसचिव नियुक्तिमा स्वभाविक प्रक्रिया र सर्वस्वीकार्य निर्णयभन्दा निकटता, स्वार्थ र निहीत उद्देश्य प्राप्तिलाई केन्द्रमा राख्ने प्रवृत्ति हावी हुँदा यो अवस्था आयो भन्ने लाग्छ ।उतिबेलै यो पदका लागि छनोट गर्दा पूर्वाग्रह भएको थियो । २/३ दिन पछि अवकासमा जान लागेका व्यक्तिलाई मुख्यसचिव किन बनाइएको थियो ? यसको जवाफ नियुक्तिकर्ताले दिनैपर्छ । गलत निर्णय गर्दा हुने भनेको दुर्घटना नै हो ।मुख्यसचिव वैकुण्ठ अर्यालजीविरुद्ध भ्रष्टाचार मुद्दा दायर भएसँगै अरु कर्मचारीको शिर निहुरिएको छ । नुर गिरेको छ । असल कर्मचारीका लागि यो घटनाले चोट पुगेको छ । गल्ती गर्नेहरु कारबाहीको भागिदार हुनुपर्छ, यसमा शंका छैन । केही पद त्यस्ता हुन्छन्, जसको कारण अरुको मान/प्रतिष्ठा पनि सँधै जोडिएको हुन्छ । मुख्यसचिवविरुद्ध मुद्दा दायरको प्रकरणले अब सर्वत्र रुपमा निजामति कर्मचारी भनेका भ्रष्ट हुन्, यसको नेतृत्वमा रहेका व्यक्ति नै भ्रष्टाचार अभियुक्त हुन् भने अरुपनि त उही हुन् नि भन्ने बुझाई हुने जोखिम छ ।मुख्यसचिवमाथी धेरै महिना अघिबाटै अनियमितता र भ्रष्टाचारमा मुछिएका भनेर सञ्चार माध्यममा समाचारहरु आएकै थिए । यस्ता समाचार आइसकेपछि सम्बन्धित व्यक्ति आफैं नैतिकता देखाएर बाहिरिएको भए पनि केही हदसम्म प्रशासनको साखमा यो तहको चोट पुग्ने थिएन । भोली कसुर पुष्टि भए सजाय होला, पुष्टि नभए सफाई पाइएला । प्रश्न उठेपछि म यो पदबाट अलग हुन्छु भन्नुपर्ने थियो । त्यसो भएन । अहिले त कसुर पुष्टि वा सफाईभन्दा पनि बहालवाला मुख्यसचिवमाथी भ्रष्टाचार मुद्दा दायर भन्ने विषय नै मूल कुरा भयो ।म पनि लामो समय यही संस्थामा रहेर अवकासमा गएको हुँ । अवकासमा गएपनि कर्मचारी प्रशासन संयन्त्रप्रतिको सम्बन्ध त रहिरहन्छ नि ! बडो नमज्जा लाग्यो । कर्मचारीमाथि सर्वत्र प्रश्न उठ्नेभयो । बाहिर भन्न मिल्छ/मिल्दैन, मलाई थाहा छैन । तर म त भन्छु नै, विमल कोइरालापछि सबै मुख्यसचिवहरुको छनौट/नियुक्ति स्वभाविक थिएन जस्तो लाग्छ ।मुख्यसचिवमाथी भ्रष्टाचार मुद्दा लागेपछि अब प्रधानमन्त्रीले भन्ने गरेको सुशासन वा नैतिकता कहाँ गयो ? कि कर्मचारीमाथी मात्रै अभियोग लागेपछि, सजाय भोगेपछि राजनीतिक नेतृत्वलाई छुनुपर्दैन कि ! त्यसो होइन भने, अब निर्णय प्रक्रियामा सामेल कर्मचारी मात्रै दोषी हुने हो कि ? निर्णायधिकारीमाथी प्रश्नै नउठ्ने हो ? यो विषय पनि अब झन पेचिलो बनेर आएको छ ।(लोकसेवा आयोगका पूर्व अध्यक्ष समेत रहेका पूर्व गृहसचिव उमेशप्रसाद मैनालीसँग गरिएको कुारकानीमा आधारित)