गोंगबु-उपद्रवले औंल्याएको शान्ति-सुरक्षाको प्रश्न
यातायात मजदुरहरूको प्रदर्शनका क्रममा सोमबार काठमाडौंको गोंगबुस्थित नयाँ बसपार्क क्षेत्रमा भएका उपद्रव तथा लुटपाटको घटना आफैंमा गम्भीर र डरलाग्दो छ ।
काठमाडौँ — यातायात मजदुरहरूको प्रदर्शनका क्रममा सोमबार काठमाडौंको गोंगबुस्थित नयाँ बसपार्क क्षेत्रमा भएका उपद्रव तथा लुटपाटको घटना आफैंमा गम्भीर र डरलाग्दो छ ।सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएका यसका दृश्यहरू ‘नेपालकै हुन् र’ जस्ता लाग्नेछन् । प्रायः द्वन्द्वग्रस्त र कानुन तथा सुव्यवस्था कमजोर भएका मुलुकमा देखिने यस्ता घटना काठमाडौंमा निकट विगतमा सितिमिति भएकै थिएनन् । इराक घटनाको निहुँमा २०६१ भदौ १६ मा मच्चिएको विध्वंसयता राजधानीमा यति अनियन्त्रित भीड देखिएको थिएन । सरकारी अधिकारीहरूको दाबी मान्ने हो भने प्रशासनको संयमले गर्दा सोमबार ठूलो क्षति हुन भने पाएन । तैपनि, मानिसका हातहातमा स्मार्टफोन र कुना–कुनामा सीसीटीभी भएको यो जमानामा पनि राज्यप्रशासन र कानुनलाई ठाडो चुनौती दिँदै दिनदहाडै भएको यो घटना काठमाडौंको शान्ति–सुरक्षाका निम्ति अहम् प्रश्न अवश्य हो । खास गरी, लक्ष्यहीन राजनीति र लयहीन अर्थतन्त्रका कारण नेपाली समाज जुन मनोदशाबाट गुज्रिरहेको छ, त्यसप्रति गहिरो चिन्ता गरेर हेर्ने हो भने यो घटना सम्बन्धित सबैलाई झस्काउन पर्याप्त छ । जगजाहेरै छ, यति बेला मुलुकमा घूसखोरी र भ्रष्टाचार चरम रूपमा मौलाइरहेको छ । राजनीतिकर्मी र कर्मचारीहरूलाई राज्यस्रोतको जति पनि दोहन गर्न छुटजस्तै छ । रोजगारीको अवस्था मात्र होइन, गरिखाने वातावरण पनि अत्यन्त दयनीय छ । आफैं केही गरूँ भन्ने हुटहुटी भएको व्यक्तिले पनि कति ठक्कर खानुपर्छ भन्ने त भर्खरैको प्रेमप्रसाद आचार्यको आत्मदाहले पनि थप छर्लंग पारिसकेको छ । सार्वजनिक सेवा लिन सरकारी कार्यालय पुग्ने नागरिकले आज पनि आफूलाई रैती महसुस गर्नुपर्ने अवस्था छ । मुलुकमा निराशाबाहेक अर्थोक केही हात नलागेपछि परिवारको छाक टार्नधरि आम युवा बिदेसिन विवश छन् । त्यही सस्तो र जोखिमपूर्ण श्रम बेच्दाबेच्दै कतै बाकसमा पो फर्कनुपर्ने हो कि भन्ने कुनै टुंगो हुँदैन । र, यी सबै कुरामा चिन्ता गर्नुपर्ने राजनीतिज्ञहरूको ध्याउन्न सत्ता तथा सुखभोगभन्दा पर छैन । यही कहालीलाग्दो अवस्था नै डर मान्नुपर्ने मूल कारण हो । त्यसैले, कुनै पनि कारण भोलिका दिनमा यस्तै अनियन्त्रित आगोको झिल्को सल्किएर सहरभरि फैलन नपाओस् भनी राज्यप्रशासन चिन्तित हुनैपर्छ ।सोमबार प्रदर्शनमा उत्रिएका मजदुरहरूको माग कति जायज थियो अथवा त्यो दंगाका पछाडि कुनै नियोजित मनसाय पनि थियो/थिएन भन्ने अलग्गै प्रश्न हुन् । सरकार र मजदुरहरूबीच मंगलबार सहमति भएर तत्काललाई आन्दोलन स्थगित भैसकेको छ, ढिलोचाँडो यस मुद्दामा तार्किक निष्कर्ष निक्लिएला पनि । र, ल्होत्से मलका व्यवसायीहरूले आफूहरूको ८–९ करोड रुपैयाँबराबरको मोबाइल लुटिएको दाबी गरेका छन्, यसको मात्रा पनि सत्यापनकै विषय होला । किन्तु यस घटनाले औंल्याएको काठमाडौंको सुरक्षा सवाल निकै गहिरो छ । माझ सहरमा प्रहरीकै गाडी पल्टाइनु, आगजनी गरिनु, एम्बुलेन्स फोडिनु, पसलहरू लुटिनु र गोलीबारी चलिरहेको द्वन्द्वग्रस्त इलाकामा झैं नागरिकहरू हात उठाएर हिँड्न अभिशप्त हुनु भीडतन्त्र र अराजकताको प्रस्ट संकेत हो । यस्ता घटना दोहोरिन नदिन राज्य संयन्त्रको पर्याप्त सतर्कताको खाँचो छ । उक्त क्षेत्र हेर्ने प्रहरी अधिकारीलाई जिम्मेवारीविहीन गरेर मात्रै समस्याको समाधान हुँदैन । भिडियो फुटेजका आधारमा तोडफोड, आगजनी र लुटपाटमा संलग्नहरू पहिचान गरी तिनलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउनु आवश्यक छ । र, यस क्रममा राज्यप्रशासनकै कमी–कमजोरी पनि पहिल्याउनुपर्छ । भविष्यमा यस्ता घटनाको पुनरावृत्ति हुन नदिने गरी प्रबन्धन मिलाउन यी दुवै कार्य अविलम्ब हुनु जरुरी छ । यस्तो समस्याप्रति गृह तथा प्रहरी प्रशासन मात्रै भन्दा पनि समग्र राजनीतिक नेतृत्वकै चासो र चिन्ता हुनुपर्छ । यति धेरै निराशाका बीचमा आधा करोडजति मानिस बसोबास गर्ने काठमाडौं उपत्यकाको विधि र सुव्यवस्थाको प्रश्नलाई बेवास्ता गरिएमा भोलि कुनै दिन गम्भीर परिणति भोग्नुपर्ने हुन सक्छ । तसर्थ पहिलो त, राजनीतिक नेतृत्व देश, राजनीति, अर्थतन्त्र र समाजको स्वास्थ्य सुधार्न नै संकल्पित हुनुपर्छ । र दोस्रो, शान्ति–सुरक्षाको प्रश्नलाई ‘चलिहाल्छ नि’ भन्ने शैलीमा कहिल्यै लिनु हुन्न । गृहजस्तो संवेदनशील मन्त्रालय राजनीतिक नेतृत्वविहीन भएकै तीन साता हुन लागिसक्यो, बाह्र–सत्ताइस भूमिका भएका प्रधानमन्त्रीले गृहको समेत जिम्मेवारी चाहेर पनि कुशलतापूर्वक सम्हाल्न सक्दैनन् । यस दृष्टिले गृहमन्त्री नियुक्तिमा ढिलाइ गर्नु भनेको देशको विधि र सुव्यवस्थाको सवाललाई कम आँक्नु हो । तसर्थ, प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले गृह तथा प्रहरी प्रशासनको मुख्य चालक गृहमन्त्री नियुक्त गर्न कत्ति पनि ढिलाइ गर्नु हुँदैन । र, गृह तथा प्रहरी प्रशासनले राजधानी लगायत देशका जुनसुकै भूभागमा कुनै पनि दिन यस्ता अप्रिय विस्फोट नहोऊन् भनेर आवश्यक व्यवस्था मिलाउनुपर्छ । भोलि कहिल्यै पछुताउनु नपर्ने गरी आजै सम्पूर्ण बन्दोबस्त मिलाउनुपर्छ ।