यसरी परिवर्तन हुँदै छ दसैं मनाउने चलन
नयाँ लुगा लाउनुपर्‍यो भने दसैं कुर्नुपर्ने जमाना पनि थियो । त्यो पनि सेतो सर्ट र कालो पाइन्ट । अर्थात् स्कुल ड्रेस । तर त्यसैमा खुबै रमाइलो गरिन्थ्यो । यस्तो कुरा अचेल कुनै कथाजस्तै लाग्छ, जुन श्रुति परम्परामै सीमित भइसकेको हुन्छ ।
काठमाडौं — नयाँ लुगा लाउनुपर्‍यो भने दसैं कुर्नुपर्ने जमाना पनि थियो । त्यो पनि सेतो सर्ट र कालो पाइन्ट । अर्थात् स्कुल ड्रेस । तर त्यसैमा खुबै रमाइलो गरिन्थ्यो । यस्तो कुरा अचेल कुनै कथाजस्तै लाग्छ, जुन श्रुति परम्परामै सीमित भइसकेको हुन्छ ।खल्तीमा दाम छ भने जुनसुकै बेला पनि चाहिएको वस्तु किनेर लाउन सकिन्छ । दुई, चार, पाँच, सात सय, हजार वा हजारौं रुपैयाँ जति नै परोस् क्वालिटीअनुसारका कपडा यहींका बजारमा पाइन्छन् । स्कुल ड्रेस फेर्न दसैं नै कुर्नुपर्ने अवस्था छैन । र, जुनसुकै बेला पनि फेसनेबल बन्ने अवसर आइसकेको छ । खालि यत्ति हो कि आफूले बजेटको व्यवस्थापन गर्न सक्नुपर्छ ।दसैंमा अलि लामै बिदा हुन्छ । प्राय: स्कुल, कलेज त दसैंदेखि तिहारसम्मै बिदा दिने चलन छ । त्यसैले पहिलाजस्तो दसैंमा घर रंगाउने, रमाइलो गर्ने, दक्षिणा थाप्ने र नयाँ ड्रेस लाउने परम्परा इतिहास भइसक्यो । हाम्रा लागि पनि वर्ष, महिना, साता त के, दिनको २४ घण्टा पनि कम लाग्न थालेको छ । त्यसैको बदलाव हुनुपर्छ, दसैंको फुर्सदिलो समयमा कुनै उपयोगी काम गर्ने चलन बढेको छ । कानमा जमरा, निधारमा रातो (सेतो पनि) टीका लगाएर हातमा दक्षिण थाप्दै दसैं मनाउने चलनलाई विशेषगरी युवा पुस्ताले नै बढी परिवर्तन गरिरहेको छ ।बहुदलीय प्रजातन्त्रको आगमनसँगै देशको ठूलो संख्यामा युवा जमातको लस्कर मध्य पूर्वी अरबतिर लाग्न थालेको थियो । त्यसपछि आएको दसैं सम्झेर लोक दोहोरो गाउँदै फोनमा घर–परदेश रुने–रुवाउने चलन पनि अब पुरानो भइसक्यो । यस डिजिटिल युगमा जो जहाँ छन्, त्यहीं चाडपर्व मनाउने, रमाइलो गर्ने संस्कृति विकास भइरहेको छ । असी वर्षका बा–आमाले गोबरले लिपिएको घरमा बसेर अस्ट्रेलिया, अमेरिका, युरोपको मोडर्न लाइफ स्टाइलमा भिजिसकेका सन्ततिलाई भिडियो च्याटमार्फत साइतअनुसार टीका लाउन निर्देश गर्दै आशीर्वाद दिनु अब नौलो भएन । यसले फेसबुक, ट्वीटर र इन्स्टालाई दसैंमय बनाउने गर्छ ।शत्रु नाश होऊन्, गति वायुको जस्तो होस्, धन दशरथको जस्तो होस्, चिरञ्जीवी भएस्... भनी आशीर्वादका वाक्यहरू पनि धेरै लम्ब्याउनुपर्ने छैन किनभने अहिलेका मान्छेमा समय अत्यन्तै कम छ । सडकदेखि सपिङ मलसम्म जो पनि हतार गरिरहेका देखिन्छन् । अमेरिकाको भिसा पाऊन्सम्मका आशीर्वाद पनि सुनियो तर अमेरिका ताक्नेहरू डोनाल्ड ट्रम्पसँग झस्किएका छन् । त्यसैले पुरानै तर एउटै वाक्यको आशीर्वाद दिए पनि काफी हुने देखिएको छ– चन्द्रमा दाहिना होऊन् (कुनै कुरा नरोकिने) ।सन्तानले डाँडाकाँडा ढाकुन्, दुबो मौलाएझैं मोलाऊन् भनेर दिइने आशीर्वादलाई अब अर्को चस्माले हेर्ने समय आइसकेको छ । भौगोलिक रूपमा फैलिएको क्षेत्रको तुलनामा जनसंख्या धेरै भएको क्षेत्र नै ठूलो बजारमा स्थापित भइसकेको छ । जमिनदारलाई धनाढ्यमा तेल र ग्यास उद्योगले विस्थापित गरेका थिए । तेल–ग्यास उद्योगलाई टेक्नोलोजी बिजनेसले पछाडि पारिसकेको छ । एप्पल, सामसुङ, गुगल, अमेजन विश्वकै धनाढ्य कम्पनी भइसकेका छन् । सानो रूपमा भए पनि यस उद्योगमा नेपाली उपस्थिति बढिरहेको छ । त्यसैले यस दसैंको आशीर्वाद नयाँ आइडियाको बिजनेस उत्तम हुन्छ किनभने अहिलेका युवाको चाहना जागिर खाने होइन, नयाँ आइडिया ल्याएर बिजनेस गर्ने/गराउने हो ।नीलो आकाशमा चंगा चेट, चच हुइँ गर्दै केहीबेरका लागि भए पनि जमिन छाड्दै खेलिने पिङ त चलेकै छन् । परम्परागत परिकार बनाएर खाने चलन पनि यथावत् छ । यसमा दशकयता थपिएको छ– घुमफिर । हाइकिङ, ट्रेकिङ वा सौराहा, पोखरालगायत मनोरम स्थलको भ्रमणले माइन्ड फ्रेस बनाउँछ, जसले नयाँ आइडिया वा राम्रो काम गर्ने ऊर्जा बढाउँछ । त्यसैले दसैंमा टीका लगाएर घुम्न निस्कने नेपाली युवाको संख्या बढ्दो छ । उनीहरूको गन्तव्य बैंकक, सिंगापुर, मलेसिया, दुबई पनि हुन थालिसकेको छ । यसले नेपालीको आय बढेको संकेत पनि गर्छ ।बिजेनस गर्नेका लागि कमाउने अवसरका रूपमा पनि रहेको दसैंमा धेरैले ग्याजेट फेर्ने, बुक पढ्ने, म्युजिक सुन्ने, खेल्ने वा अरू नै केही गर्ने योजना पनि बनाउने गर्छन् । दसैं हिन्दु पर्व हो तर यो चाड हिन्दु धर्मावलम्बीमा मात्र सीमित छैन । दसैंले नछोएको कुनै पनि समुदाय छैन । तर आ–आफ्ना मौलिक पहिचान खोज्दै जाने क्रममा दसैंलाई भिन्न वा आफ्नै तरिकाले मनाउने पनि बढेका छन् । विभिन्न जनजातिमा सेतो टीका लगाउने र नलगाउने थुप्रै छन् तर नातेदार भेटघाट गर्ने अवसर भने यसैलाई बनाएका हुन्छन् । twitter: @rghising