रोजाइ छात्राको
क्लासिक डेभलपर्स रियल स्टेट कम्पनीमा कार्यरत मिबिका शाक्यलाई मास्टर अफ बिजनेस स्टडिज (एमबीएस) गरे पनि अर्को कोर्स नगरी चित्तै बुझेन । उनी मास्टर अफ बिजनेस एडमिनिस्ट्रेसन (एमबीए) 
तिर आकर्षित भइन् । एमबीए पढ्न त मन लाग्यो तर कामकाजी भएकाले समय मिलेन । 
काठमाडौँ — क्लासिक डेभलपर्स रियल स्टेट कम्पनीमा कार्यरत मिबिका शाक्यलाई मास्टर अफ बिजनेस स्टडिज (एमबीएस) गरे पनि अर्को कोर्स नगरी चित्तै बुझेन । उनी मास्टर अफ बिजनेस एडमिनिस्ट्रेसन (एमबीए) तिर आकर्षित भइन् । एमबीए पढ्न त मन लाग्यो तर कामकाजी भएकाले समय मिलेन । जहाँ इच्छा त्यहाँ उपाय । उनले त्यसको सट्टा एक्जुकेटिभ एमबीए (ईएमबीए) पढ्ने अवसर पाइन् । किनकि ईएमबीएको पढाइ बेलुका हुने भएकाले उनको कामले पढ्ने इच्छालाई छेक्न सकेन । ‘व्यवस्थापकीय क्षेत्रमा काम गर्नेहरूका लागि ईएमबीए नयाँ कोर्स हो,’ उनले अनुभव बाँडिन्, ‘आफ्नो क्षमता बढोस् र त्यहीअनुसार कमाइ होस् भन्ने उद्देश्यले मैले यो कोर्स गर्नैपर्ने आवश्यकता महसुस गरेँ ।’उनी अहिले एस इन्स्टिच्युड अफ म्यानेजमेन्टबाट पढाइसँगै कामलाई निरन्तरता दिइरहेकी छन् ।आफ्नो कार्यक्षमता थप मजबुत बनाउन ‘एक्जुकेटिभ एमबीए’ कोर्स गरिरहेकी शाक्य प्रतिनिधि मात्रै हुन् । व्यवस्थापकीय क्षेत्रमा काम गर्ने र भविष्यमा यही क्षेत्रमा आउन चाहनेहरूलाई एमबीए र ईएमबीएले आकर्षित गरिरहेका छन् । पूर्णकालीन विद्यार्थीले एमबीए पढ्छन् भने कामकाजीका लागि ईएमबीए कोर्सको विकास भएको हो । दुवैको कार्यक्रमले दक्ष लिडर र उद्यमी नै बनाउने हो ।खासगरी एमबीए कोर्स सञ्चालन गर्ने विश्वविद्यालयका अधिकारीहरूका अनुसार पछिल्लो समय छात्राहरूमा यो विषयप्रतिको आकर्षण बढेर गएको छ । तीन/चार वर्षअघिसम्म एमबीए पढ्नेमा ७० प्रतिशत छात्र र ३० प्रतिशत छात्रा थिए । केही विश्वविद्यालयमा अहिले छात्राको उपस्थिति ५० प्रतिशत देखिन्छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयले सञ्चालन गरेको एमबीएमा त छात्राको उपस्थिति ७० प्रतिशत पुगिसकेको छ । ‘१ सय ३७ विद्यार्थीमध्ये ९६ जना छात्रा अध्ययनरत छन्,’ त्रिविको एमबीए विभागका सहायक निर्देशक जितेन्द्र डंगोलले भने, ‘पछिल्लो समय छात्राहरूको आकर्षण निकै बढेको छ ।’एमबीए ४ सेमेस्टरमा पढाइन्छ । बैंक तथा बिमा, उद्योग, कलकारखाना, जलविद्युत्, पूर्वाधार क्षेत्रको विकाससँगै विदेशी तथा स्वदेशी विश्वविद्यालयले एमबीए पढाउन थालेका छन् । यो पढाइ सुरु भएको केही वर्ष छात्रहरूको वर्चस्व रहे पनि छोटो अवधिमै छात्राहरूको आकर्षण ह्वात्तै बढेको देखिन्छ । यसका कारण धेरै छन् । ‘एउटा त जनसंख्याकै अनुपातले हुन सक्छ,’ काठमाडौं विश्वविद्यालयको एमबीए कार्यक्रम संयोजक सविनविक्रम पन्तले भने, ‘अर्को कारण त कामका लागि यो विषय पढ्ने छात्राहरूको माग नै उच्च देखिन्छ ।’ मार्केटिङ तथा अन्य व्यवस्थापकीय कामका लागि निजी क्षेत्रमा छात्राहरूको माग बढी रहेको छ । अब्बल व्यवस्थापकीय नेतृत्व गर्न सक्नेलाई व्यावसायिक क्षेत्रले कलेजमै गएर रोजगारीको प्रस्ताव गर्ने गरेका छन् ।साना तथा मझौला प्रकृतिका व्यवसायमा समेत एमबीए पढ्ने जनशक्तिको माग हुन थालेको छ । ‘एमबीए पढ्न आवेदन दिनेमा उपत्यकाबाहिरबाट पनि छात्रा धेरै छन्,’ उनले भने, ‘हाम्रो विश्वविद्यालयमा दुई/तीन वर्षअघिसम्म ६५ प्रतिशत छात्र र बाँकी छात्रा पढ्ने गरेका थिए, अहिले ५०/५० प्रतिशत छन् ।’ काठमाडांै विश्वविद्यालय मातहतको एमबीएमा १८/१८ जना छात्रछात्रा पढिरहेका छन् । यो आधारमा पनि छात्राहरूको आकर्षण भविष्यमा झन बढ्ने अनुमान उनको छ ।पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयमा भने हालसम्म पनि छात्रकै संख्या बढी छ । यद्यपि, छात्राहरूको संख्या पनि बढ्दै गएको छ । ५२ जना छात्रा र १ सय ६९ जना छात्रले अध्ययन गरिरहेको विश्वविद्यालयले जनाएको छ । मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालयमा पनि हालसम्म छात्रकै संख्या बढी छ । एमबीए कार्यक्रम निर्देशक नारायण पौडेलका अनुसार हाल ५५ जनाले एमबीए पढिरहेका छन् । यसमध्ये २० जना छात्रा छन् । ‘पछिल्लो समय छात्राको उपस्थिति बढ्दै गएको हो,’ उनले भने, ‘बीबीएमा छात्रा र छात्र बराबरीजस्तो छन् । अब एमबीएमा पनि त्यसको असर देखिँदै जानेछ ।’त्रिवि बाहेकका विश्वविद्यालयले झन्डै २० वर्षअघिबाट एमबीए बढाउन सुरु गरेका हुन् । त्रिविले यो कोर्स पढाउन सुरु गरेको ५ वर्ष भयो । पहिले व्यवस्थापन विषयमा एमकम विषय पढाइ हुने गरेको थियो जसमा लेखा र वित्त विषयका सैद्धातिक पढाइ हुने गरेको थियो । यसलाई परिष्कृत गर्दै एमबीएस पनि अध्यापन सुरु भएको हो । थप व्यावहारिक र प्रयोगात्मक बनाउन एमबीए कोर्सको विकास भएको जानकारहरू बताउँछन् । कामकाजीकै लागि भनेपछि ईएमबीएको कोर्स पढाउन थालिएको हो । ईएमबीएले आफ्नो कामलाई सघाउनुका साथै क्षमता विस्तारमा थप सहयोग गर्छ ।ईएमबीए सबैभन्दा पहिले पोखरा विश्वविद्यालयले पढाउन सुरु गरेको हो । हाल काठमाडौं विश्वविद्यालयले पनि यो कोर्स पढाउन थालेको छ । एमबीए र ईएमबीए पढाइले कुशल व्यवस्थापन तथा नेतृत्वका लागि प्रयोगात्मक ज्ञान दिने दाबी गरिन्छ । एमबीए भने सबै विश्वविद्यालयले सञ्चालनमा ल्याइसकेका छन् । त्रिविबाहेकका विश्वविद्यालयले निजी कलेजलाई पनि यो कोर्स पढाउने अनुमति दिएका छन् । त्रिविले भने आफ्नै विभागमा मात्रै सञ्चालन गरिरहेको छ । यो कोर्स पढ्न ३ लाख ५० हजार रुपैयाँदेखि ६ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म लाग्ने गरेको छ । विश्वविद्यालयअनुसार शुल्क भने फरक फरक छ ।छात्र/छात्राको तुलनाविश्वविद्यालय छात्रा छात्रत्रिभुवन ९६ ४१पूर्वाञ्चल ५२ १६९काठमाडांै १८ १८मध्यपश्चिमाञ्चल २० ५५