टोकियो ओलम्पिक–२०२० : नेपालको परम्परागत सुरुआत
नेपाली खेलकुदका लागि ऐतिहासिक सहर हो टोकियो । जहाँ नेपालले सन् १९६४ मा ओलम्पिक यात्रा थालेको थियो । विश्व खेलकुदको कुम्भमा एक संस्करण (१९६८) छाडेर नेपालको सहभागिता निरन्तर छ । प्रदर्शन पनि उस्तै छ ।
टोकियो — नेपाली खेलकुदका लागि ऐतिहासिक सहर हो टोकियो । जहाँ नेपालले सन् १९६४ मा ओलम्पिक यात्रा थालेको थियो । विश्व खेलकुदको कुम्भमा एक संस्करण (१९६८) छाडेर नेपालको सहभागिता निरन्तर छ । प्रदर्शन पनि उस्तै छ ।टोकियो ५७ वर्षपछि फेरि ओलम्पिक आयोजना गर्दा नेपालको ओलम्पिक सुरुआत परम्परागत नै रह्यो । काठमाडौंबाट ५ हजार किमिभन्दा बढीको उडानमा टोकियो आइपुगेका दुई खेलाडी प्रारम्भिक चरणबाटै बाहिरिए ।उद्घाटनको भोलिपल्ट शनिबार सुटिङकी कल्पना परियारले महिला १० मिटर एयर राइफलमा ६१६.८ स्कोर गर्दै राष्ट्रिय कीर्तिमान सुधार गरिन् । ५० खेलाडी सहभागी स्पर्धा उनले ४६ औं स्थानमा रहेर टुंग्याइन् । जुडोकी सोनिया भट्टले विश्व वरीयतामा नवौं स्थानकी रुसकी इरिना डोल्गोभालाई स्तब्ध पार्ने लक्ष्य बनाएकी थिइन् । तर, उनी १ मिनेट १६ सेकेन्डमात्रै टिकिन् ।यी दुवै खेलाडीले आमन्त्रण कोटामा ओलम्पियन बन्ने अवसर पाएका हुन् । ३२ औं गृष्मकालीन ओलम्पिकमा विश्वव्यापी सहभागितामा मौका पाएका तीन खेलाडीको चुनौती बाँकी नै छ । पौडीमा अलेक्जेन्डर शाहले पुरुष १ सय मिटर फ्रिस्टाइलमा मंगलबार र गौरिका सिंहले महिला १ सय मिटर फ्रिस्टाइलमा बुधबार प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् । एथलेटिक्सकी सरस्वती चौधरीले महिला १ सय मिटरमा शुक्रबार दौडनेछन् ।अधुरो चाहनानेपाल प्रहरीमा तीन महिनाअघि भर्ती भएकी १९ वर्षीया जुडो खेलाडी सोनिया भट्टले महिला ४८ केजीमुनि स्पर्धामा कम्तीमा एक बाउट जित्दै इतिहास बनाउने लक्ष्य राखेकी थिइन् । त्यो पनि सम्भव नभए कम्तीमा चार मिनेट (पूरा समय) म्याटमा भिड्ने वा टिक्ने उनको योजना थियो । तर उनको चाहना र योजना टोकियो ओलम्पिकमा अधुरै रह्यो ।निप्पोन बुदोकानमा भएको अन्तिम ३२ को प्रतिस्पर्धामा सोनियालाई रुसकी इरिना डोल्गोभाले १ मिनेट १६ सेकेन्डभन्दा बढी टिक्न दिइनन् । युरोपेली च्याम्पियन इरिनाले नेवाजा (म्याट) पुगेपछि २० सेकेन्ड होल्ड गर्दै ‘ओसाइकोमी इप्पोन’ मा सोनियालाई हराइन् । अर्थात् इरिनाले सोनियालाई नकआउट गरिन् ।२३ औं सागमा कांस्य जितेकी सोनिया विश्व वरीयतामा १२७ औं स्थानमा छिन् भने इरिना नवौंमा । इरिनाले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा १७ पदक जितेकी छन् । त्यसैले इरिनाविरुद्ध जित हात पार्नु वा पूरा समय टिक्नु पनि सोनियालाई सजिलो थिएन । तर उनले भागेर खेल्ने प्रयास गरिन्, सुरुमै रुसी प्रतिस्पर्धीविरुद्ध आक्रामक रूप देखाइन् । प्रशिक्षक सूर्यनारायण श्रेष्ठले भने, ‘सोनियाले तीन–चारपल्ट आक्रमण गर्न भ्याइन् । तर, सटिक भएन । ग्रिप समातेर राम्रोसँग नियन्त्रण गर्न सकिनन् । त्यसैले इरिनाले ओसाइकोमी इप्पोन गरिन् ।’ पदक दाबेदार मानिएकी इरिना पनि अन्तिम १६ भन्दा माथि उक्लिन सकिनन् । उनी चाइनिज ताइपेईकी खेलाडीसँग चुकिन् ।जुनियरका विश्व च्याम्पियनसिपलगायत तीन अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा एक–एक बाउट जितेकीले पनि सोनिया महत्त्वाकांक्षी भएकी थिइन् । इरिनाविरुद्ध केही सीप नचलेपछि उनी म्याटबाट रुँदै बाहिरिइन् । उनलाई ‘मिक्स जोन’ मा सम्हाल्न प्रशिक्षक श्रेष्ठ र चिकित्सक नवेशमान सिंहलाई मुस्किल परेको थियो । यसअघि ओलम्पिक खेलेका नेपालका चारै जुडो खेलाडी पहिलो चरणबाटै बाहिरिएका थिए । त्यसमध्ये फुपुल्हामु खत्री (रियो २०१६ ) ले मात्रै पूरा समय खेलेकी थिइन् । त्यसैले सोनियाले एक बाउट जित्ने चाहना पूरा गर्न नसके पनि कम्तीमा पूरा समय टिक्न चाहेकी हुन् ।‘आफ्नो गेम प्रदर्शन गर्ने मौका अलि कम भएकाले मैले आफैंलाई सम्हाल्न गाह्रो भयो । मैले आफ्नो कला देखाउन नपाएको अवस्था बन्यो,’ बाँकेकी सोनियाले भनिन्, ‘प्रतिस्पर्धी धेरै नै बलियो थियो । निकै अनुभवी, उमेरले सिनियर, उच्च वरीयता र अन्तर्राष्ट्रिय पदक धेरै जितेकी थिइन् । तर, मैले डराएर खेलेकी थिइनँ, आक्रामक सुरुआत नै गरेकी थिएँ ।’ दुई वर्षदेखि बायाँ घुँडामा समस्या भएकाले पनि नेवाजा (मैदानमा ढलेर गर्ने प्रतिस्पर्धा) मा गाह्रो भएको उनले बताइन् । उनी किर्गिस्तानमा भएको एसिया–ओसियाना च्याम्पियनसिप २०२१ मा पनि नेवाजामै हारेकी थिइन् ।उनले भनिन्, ‘फुलटाइम खेल्छु नै भन्ने लागेको थियो तर सकिनँ । इरिनालाई पल्टाएर उठ्छु भन्ने लागेको थियो । एकपल्ट टेक्निक लगाएकी थिएँ । उनले ओसाइकोमी (म्याटमा थिच्ने) मा लगिन् र म त्यहाँबाट उठ्न सकिनँ ।’ सोनियाले थपिन्, ‘एक चान्स पाएको भए एक बाउट जित्ने धोको पूरा गर्छु भन्ने थियो । अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताको अनुभव कम भएकाले पनि मलाई गाह्रो भयो । अब सिनियरका ठूला प्रतियोगिता खेल्दै अर्को ओलम्पिकमा छनोट भएर खेल्न चाहन्छु ।’‘सोचेभन्दा कम स्कोर’सिरहास्थित घोर्लेनी, विष्णुपुरकी २६ वर्षीया कल्पनाले आफ्नै नाममा रहेको राष्ट्रिय कीर्तिमानलाई असाका सुटिङ रेन्जमा शनिबार सुधार गरे पनि अझै चित्तबुझ्दो प्रदर्शन गर्न नसकेको बताइन् ।‘कीर्तिमान बन्यो । ठीकै भयो । तर मैले योभन्दा राम्रो (स्कोर) सोचेकी थिएँ,’ आठ वर्षअघि नेपाली सेनामा भर्ती भएपछि नसोचिएको रूपमा सुटिङ खेलाडी बनेकी कल्पनाले भनिन्, ‘ट्रेनिङमा ६२७–२८ सम्म स्कोर गरेकी थिएँ । त्यसैले ओलम्पिकमा ६२० भन्दा बढी स्कोर गर्ने सोचेकी थिएँ । मैले सक्दो प्रयास गरेकै हो तर, सकिनँ । अर्को प्रतियोगितामा योभन्दा राम्रो प्रदर्शन गर्ने प्रयास गर्नेछु ।’ओलम्पिक सुटिङमा हरेक राउन्डमा १० शट हान्नुपर्छ । ओलम्पिकमा समावेश ६ राउन्डको स्पर्धामा ६० शट प्रहार गर्नुपर्छ र यसमा कुल ६ सय ५४ पूर्णांक हुन्छ । राष्ट्रिय प्रतियोगितामा हालसम्म ६० शट प्रहार गर्ने अवसर नपाएकी कल्पनाले ६१६.८ अंक जोडेर दुई वर्षअघि १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा बनाएको आफ्नै रेकर्ड सुधारेकी हुन् । उनले सागमा सातदोबाटोस्थित सुटिङ रेन्जमा ६१४.५ अंक जोडेकी थिइन् ।दुई वर्ष ओलम्पिक छात्रवृत्तिमा रहेर तयारी गरेकी कल्पनाले पहिलो चरणमा १०२.२, दोस्रोमा १०५.४, तेस्रोमा १०१ स्कोर गरेकी उनले चौथोमा सटीक प्रहार गर्दै १०४.१ अंक जोडेकी थिइन् । पाँचौंमा १०३.४ स्कोर गरे पनि अन्त्यसम्म उनले राम्रो लय कायम राख्न सकिनन् । छैटौं चरणमा १००.७ अंकमा सीमित भए पनि उनले केही स्थानमाथि उक्लिने अवसर गुमाएकी हुन् । छैटौं चरणमा किन कमजोर ? कल्पनाले जवाफ दिइन्, ‘सक्छु, गर्छु भन्दाभन्दै त्यस्तै भयो ।’ उनी बोस्निया एन्ड हर्जगोभिना, किर्गिस्तान, श्रीलंका र शरणार्थी टिमका खेलाडीभन्दा अगाडि रहिन् । यस स्पर्धामा कम्तीमा ६२८.५ अंक जोडेका शीर्ष आठ खेलाडीले फाइनल चरणमा स्थान बनाएका छन् ।कल्पनाकै स्पर्धामा चीनकी क्विन याङले रुसकी अनस्तासिया गालासिनालाई पन्छाउँदै टोकियो ओलम्पिक २०२० को पहिलो स्वर्ण पदक जितेकी हुन् । स्विट्जरल्यान्डकी निना क्रिस्टेनले कांस्य पदक हात पारिन् । प्रारम्भिक चरणमा ६२७.७ अंक जोडेकी याङले फाइनल राउन्डमा २५१.८ स्कोर गर्दै स्वर्ण हात पारेकी हुन् । पोडियममा स्थान बनाएकी अनस्तासियाले २५१.१ र निनाले २३०.६ स्कोर गरे ।