बेखबर छ दिल्ली
जेठ २९ मा सिंगापुरमा सम्पन्न अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उत्तर कोरियाका प्रमुख शासक किम जोङ उनबीचको ऐतिहासिक वार्तापछि अहिलेको सारा विश्वको ध्यान रुसतिर मोडिएको छ । बिहीबार रुसको लुजनिकी रंगशालाबाट सुरु २१ औं फिफा विश्वकपमा सारा विश्वको ध्यान केन्द्रित छ ।
नयाँ दिल्ली — जेठ २९ मा सिंगापुरमा सम्पन्न अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उत्तर कोरियाका प्रमुख शासक किम जोङ उनबीचको ऐतिहासिक वार्तापछि अहिलेको सारा विश्वको ध्यान रुसतिर मोडिएको छ । बिहीबार रुसको लुजनिकी रंगशालाबाट सुरु २१ औं फिफा विश्वकपमा सारा विश्वको ध्यान केन्द्रित छ ।अबको एक महिना संसारका खेलप्रेमी (विशेषगरी फुटबल) को दिनरात प्रत्येक खेल, नतिजा अनि खेलाडीको प्रदर्शनको विश्लेषण गर्नमै बित्नेछ । विश्वको करिब आधा जनसंख्याले प्रतियोगितालाई प्रत्यक्ष हेर्ने अनुमान गरिएको छ । सञ्चारमाध्यमलाई पछयाउँदा नेपालमै पनि फुटबलको ज्वरो राम्रोसँग चढेको देखिन्छ । विशेषगरी काठमाडौंलगायतका सहरी क्षेत्रका टोली र गल्लीहरूमा खुलेका जर्सी पसलहरूले पनि फुटबलको महाकुम्भ सुरु भएको प्रस्ट झलक दिन्छ ।राजनीतिक नेतृत्वदेखि व्यवसायी, कलाकार र आम सर्वसाधारण सबै विश्वकपको धुनमा मग्न देखिन्छन् । जबकि अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा नेपाली फुटबलको स्तर निकै पछाडि छ । फिफा वरीयतामा नेपाल १६१ औं स्थानमा छ । २०७२ को ठूलो भूकम्पपछि लिग हुन नसक्दा नेपालको घरेलु फुटबल अस्तव्यस्त छ । नेपाली फुटबल विकासका लागि जिम्मेवार अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) लामो समयदेखि आन्तरिक किचलोमा रुमल्लिएका कारण नेपाली फुटबल दिशाविहीन बन्न पुगेको थियो । यति विध्न भद्रगोलका बाबजुद पनि विश्वकप नजिकिँदै जाँदा नेपालीको फुटबलप्रतिको क्रेज फेरि एकपल्ट जागेको छ । यसबाट व्यापारिक क्षेत्रले पनि राम्रो लाभ लिइरहेको देखिन्छ । नेपालमा फुटबलको चहलपहल हेर्दा लाग्छ मानौं नेपाल आफैं विश्वकपमा पुगेको भान हुन्छ ।तर, विश्वकै उदाउँदो अर्थतन्त्र र जनसंख्याका हिसाबले पहिलो ठूलो देश भारतमा भने विश्वकपप्रति खासै चासो रहेको पाइँदैन । कोलकाता, केरला, गोवा, गुहावटी, सिक्किमलगायतका केही ठाउँलाई छाड्ने हो भने अझै पनि विश्वकपले छोएको छैन भारतलाई । राजधानी नयाँदिल्ली त पूरै बेखबर देखिन्छ, फिफा विश्वकपबारेमा । जबकि फुटबलसम्बन्धित संरचनाहरूमा भारत नेपालभन्दा धेरै अगाडि नै रहेको छ । भारतका प्रमुख दैनिकहरूले करिब एक महिनाअघिदेखि नै विश्वकपको कभरेजलाई बृहत् बनाउँदै आएका थिए । भारतमा फुटबल प्रतियोगिताहरू पनि नियमित जसो नै भइरहेका पनि छन् । विगत केही वर्षयता त ठूला व्यापारिक घरानाले समेत फुटबलको प्रायोजनमा चासो देखाउन थालेका छन् । भारतको खेलस्तर पनि क्रमश: सुधारोन्मुख पनि देखिन्छ । फिफा वरीयतामा दक्षिण एसियामा सबैभन्दा माथि रहेको भारत कुल ९७ औं स्थानमा छ । एक साताअघि मात्र भारतले आफ्नै भूमिमा केन्या, न्युजिल्यान्ड, ताइपेईसम्मिलित अन्तरमहादेशीय कपसमेत जितेको थियो । प्रतियोगितामा भारतीय कप्तान सुनील क्षेत्रीको खेलले निकै प्रशंसासमेत बटुलेको थियो ।सन् २०१४ देखि सुरु इन्डियन सुपर लिगले ठूला व्यापारी घरानालाई समेत आकर्षित गर्न सफल भएको छ । क्रिकेटको इन्डियन प्रिमियर लिगको ढाँचामा उक्त लिगमा पनि विदेशी खेलाडी महँगो रकम तिरेर अनुबन्ध हुने गरेका छन् । पुरस्कार राशि पनि भारु १५ करोडभन्दा बढीको छ । प्रायोजकको पनि कुनै कमि देखिँदैन । क्लबहरूलाई पनि बलिउड स्टार, क्रिकेटरदेखि ठूला व्यापारी घरानाले प्रायोजन रहेको छ । पछिल्लो संस्करणमा सुपर लिगमा करिब चार अर्ब भारुभन्दा बढीको प्रायोजन थियो ।हालै सम्पन्न आईपीएलप्रतिको आमसर्वसाधारणको क्रेज भनिसाध्य थिएन । नयाँदिल्लीको उखरमाउलो गर्मीलाई बेवास्ता गर्दै हजारौं दर्शक रंगशाला पुग्ने गरेका थिए । टिकटका लागि गरेको हानाथापी त अविश्वसनीय नै लाग्थ्यो । भारतमा फुटबलको महाकुम्भप्रति किन यस्तो बेवास्ता ? यसका पछाडि भारतमा फुटबल संस्कृति विकास नहुनुलाई प्रमुख कारण ठान्छन् जानकारहरू ।गत वर्षमात्र भारतले यू–१७ विश्वकपको आयोजनासमेत गरेको थियो । ‘यू–१७ विश्वकपमा जागेको क्रेजलाई निरन्तरता दिन सकेको भए भारतमा फुटबलको बेग्लै माहोल बनेको हुन्थ्यो,’ भारतीय हिन्दी दैनिक हिन्दुस्तानका खेलकुद ब्युरो प्रमुख सञ्जीवकुमार सिंहले बताए । त्यसमा सम्बन्धित निकायहरू चुकेको उनको दाबी छ ।उपभोक्ता बजारमा पनि फुटबल र विश्वकपसँगसम्बन्धित सामग्रीको माग नभएकाले पनि फुटबलका लागि अनुकूल माहोल बन्न नसकेको सिंहको ठम्याइ छ । बजारमा माग भएको खण्डमा व्यवसायीले विज्ञापनमा बढी खर्च गर्ने र प्रचारप्रसार बढेपछि सर्वसाधारणको खेलप्रति स्वत: चासो बढ्ने उनको तर्क छ । ‘आईपीएलमा प्रायोजकहरू ओइरिनुको कारण पनि त्यही । सर्वसाधारणको बढो क्रेजसँगै बजारमा पनि चहलपहल ल्याएको हुन्छ,’ सिंहले भने । तर, त्यसका लागि सबैभन्दा पहिले फुटबल संस्कृतिको विकास हुनु आवश्यक रहेको उनी बताउँछन् । विगतमा जस्तै प्रतियोगिताअघि बढ्ने क्रमसँगै आमसर्वसाधारणको चासो पनि बढै जाने उनको विश्वास छ । ‘केही दिनपछि मिडियाहरूमा विश्वकपसम्बन्धित सामग्री बढै गएपछि आममानिसमा पनि ओ हो ठूलो प्रतियोगिता पो रहेछ भन्ने पर्न थाल्छ अनि उनीहरू चासो दिन थाल्छन् । योक्रम विगतदेखि नै चल्दै आएको छ,’ सिंहले भने ।फुटबलप्रतिको यस किसिमको बेवास्ताप्रति भारतकै नाम चलेका खेलाडीहरूसमेत चिन्तित देखिन्छन् । राष्ट्रिय टोलीका पूर्वकप्तान भाइचुङ भुटिया त भारतमा फुटबल संस्कृति विकास नहुनुलाई चिन्ताजनक अवस्था मान्छन् । त्यो संस्कृति विकास भएपछि मात्र अनुकूल वातावरण बन्ने र समग्र खेलको स्तर माथि जाने उनले कान्तिपुरलाई बताए । भुटियाले भने, ‘फुटबलको संस्कार विकास नभएसम्म जति गरे पनि केही हुँदैन । क्रिकेटको छायाँमा परेर पनि हो ।’भारतीय अंग्रेजी दैनिक द हिन्दुस्तान टाइम्समा बिहाबारै प्रकासित आफ्नो लेखमा पनि उनले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सफलता पाउन फुटबल संस्कृतिको विकासलाई पहिलो पाइलाका रूप लिनुपर्ने उल्लेख गरेका छन् । साधनस्रोत पर्याप्त नभएर पनि दक्षिणी अमेरिकी मुलुकहरूमा रहेको त्यस्तो संस्कृतिले नै ती मुलुकमा फुटबल खेल जीवित रहने उनको भनाइ छ । तर, भुटिया पछिल्ला वर्षमा बढै गएको फुटबलका प्रतियोगिताले केही आस भने जगाएको बताउँछन् । ‘अहिले अवस्था चिन्ताजनक भए पनि म आशावादी भने छु,’ भुटियाले भने ।