एनएसएलले छाडेका संकेतहरू
एउटा मज्जाले चलेको फुटबल प्रतियोगिताको विशेषता नै हो । भर्खर सुरु हुँदा लाग्छ, कति लामो प्रतियोगिता, कहिले पो सकिन्छ हो ? जब सकिन्छ नि फेरि त्यही बेला लाग्छ, कतै चाँडै सकिएको त होइन ? प्रतियोगिता त सकियो । अब के त ? एउटा बानी बस्छ प्रतियोगितालाई लिएर ।
काठमाडौँ — एउटा मज्जाले चलेको फुटबल प्रतियोगिताको विशेषता नै हो । भर्खर सुरु हुँदा लाग्छ, कति लामो प्रतियोगिता, कहिले पो सकिन्छ हो ? जब सकिन्छ नि फेरि त्यही बेला लाग्छ, कतै चाँडै सकिएको त होइन ? प्रतियोगिता त सकियो । अब के त ? एउटा बानी बस्छ प्रतियोगितालाई लिएर ।फ्रेन्चाइज फुटबल प्रतियोगिताको दोस्रो संस्करण नेपाल सुपर लिग लगभग यस्तै रह्यो । जतिबेला फाइनलको अन्तिम ह्विसल बज्यो, त्यही बेला नेपाली फुटबल मन पराउनेले यो प्रतियोगिता ‘मिस’ गर्न सुरु गरिसकेका थिए । फाइनलमा त दशरथ रंगशाला भरिभराउ रह्यो । अलिकति ढिला आएकालाई रंगशाला छिर्नै गाह्रो भयो, कति छ टिकट नपाएर फर्किए । घरेलु फुटबलकै लागि भनेर यति धेरै दर्शक लामो समयपछि दशरथ रंगशाला ओइरिएका थिए । यसभन्दा अगाडि कहिले दशरथ रंगशाला यसरी भरिएको थियो, त्यो कसैलाई हेक्का छैन । केहीले अनुमान मात्र गरे । तर यो त प्राकृतिक नियति नै हो, एकपल्ट सुरु भएपछि त्यसको अन्त्य हुनैपर्छ । अन्त्य भए पनि यसपल्ट एनएसएलसँग जोडिएका सम्झनाहरू लामो समय ताजा रहनेछन् । फेरि फुटबल अंकको खेल पनि हो । यो खेलाडीले मैदानमै मात्र पनि खेल्दैनन् । यसपल्टको एनएसएलसँग जोडिएका कतिपय यस्ता तथ्यांकहरू पनि छन्, जसले यो प्रतियोगिता स्वयंलाई जीवन्त बनाइराख्छ । यस्ता तथ्यांकसँग खेल्न सकियो भने त्यसमै टिकेर स्वयं फुटबललाई नै जीवन्त राख्न सकिन्छ । जीवन्त फुटबलले त यसलाई उकास्ने, फैलाउने र सुगन्धित बनाउने हो । एकपल्ट यस्तै केही तथ्यांकमाथि सयर गरौं । यी त हुन्, अबका संस्करण बलियो बनाउने औजार ।खेलाडी कति चाहिन्छ ?पहिलो प्रश्न, यसपल्टको प्रतियोगितामा कति खेलाडीले मैदानमा खुट्टा टेके त ? ठ्याक्कै उत्तर हो, १ सय ९० । भनेपछि अहिले तत्कालका लागि हामीसँग माथिल्लो स्तरमा खेल्न सक्ने यत्तिको संख्यामा खेलाडी भए । यसमा विदेशी पनि छन् । के यो पर्याप्त संख्या हो त ? पछिल्लो सहिद स्मारक लिग ‘ए’ डिभिजन ०७९–८० खेलेका खेलाडी भने ३ सय ९३ थिए । यसमा सायद बहस हुन आवश्यक हुन्छ होला, माथिल्लो स्तरमा फुटबल खेल्ने खेलाडीको संख्या नेपाली फुटबललाई कति चाहिन्छ ? नेपाली फुटबल टोलीका पुराना प्रशिक्षक अब्दुल्लाह अलमुताइरीले एकपल्ट अनौचापरिक कुराकानीमा भनेका थिए, एउटै पोसिजनमा खेल्ने उस्तै खेलाडी धेरै भयो भने फाइदा हुने देशलाई नै हो । अनि त प्रशिक्षकसँग विकल्पहरू बन्छ । यसको मदतले राष्ट्रिय टिमसँगै नेपाल ‘बी’ र ‘सी’ जस्ता टिम पनि निर्माण गर्न सकिन्छ । अनि यत्तिको संख्यामा चाहिने खेलाडी उत्पादन हुने र विकास हुने भनेकै लिगले हो । लिग नै त हो साँच्चैमा खेलाडी निकाल्ने प्रतियोगिता । ‘योद्धा’ जस्ता १५ खेलाडीएनएलएल–२ मा यस्ता १५ खेलाडी रहे, जसले आफ्नो टिमले खेलेका सबै खेल खेले । खेलेमात्र होइन, सब्स्टिच्युट नै भएनन् । भनेपछि एउटा सिंगो टिम जति समय मैदानमा रह्यो, ती १५ खेलाडी पनि त्यत्तिकै समय मैदानमा रहे । काठमाडौं रेजर्स र स्पोर्टिङसँग त्यस्ता खेलाडी नै भएनन् । पोखराका लागि सुरजज्यू ठकुरी र फ्रान्कलिन क्वेटा, चितवनका लागि विशाल श्रेष्ठ, छिरिङ गुरुङ र अब्मुबारिक युसुफ तथा ललितपुरका लागि अनन्त तामाङ र सन्जित राईले सबै खेल खेलेका छन् । बुटवल–लुम्बिनीबाट मोहमोडोउ, थिएरी बियिक र एरिक विष्ट, वीरगन्जबाट दीप कार्की र विलियम ओपुकु, धनगढीबाट देवेन्द्र तामाङ तथा झापाबाट स्टेफन कुपिच र समन्दर ओचिलोभले सबै खेल खेले । यसमा पनि अनन्त र देवेन्द्र अगाडि रहे । उनीहरूको टिमले बढी खेलेको हिसाबमा । अझ त्यसमा पनि अनन्त अगाडि रहे । ललितपुरले खेलेका ११ खेलका १ हजार २० मिनेटमा अनन्त लगातार मैदानमा रहे । यसले पनि देखाउँछ उनको योगदान अनि उनी कति धेरै जब्बर खेलाडी हुन् भनेर । त्यसैले पनि धनगढीका प्रशिक्षक युगलकिशोर राईले ठीकै भने । उनको भनाइ थियो, ‘यो प्रतियोगितामा जसले आफ्नो टिमका लागि सबै खेल पूरा समय खेले, तिनीहरूप्रति मेरो नमन छ । उनीहरूको योगदानको उच्च सम्मान हुनुपर्छ ।’ यति खेलेर अनन्त भने थाकेकै देखिए । त्यो पनि कम समयको अन्तरमा । उनी भन्थे, ‘मेरो विनम्र अनुरोध छ, यति धेरै व्यस्त खेलतालिका पनि नहोस् ।’ स्वदेशी भर्सेस विदेशीयसपल्ट कुल ४० खेल भए । त्यसमध्ये ३६ खेल लिग चरणका थिए । बाँकी फाइनल र प्लेअफको खेल । प्रत्येक खेलपछि प्लेयर अफ द म्याच दिइयो, चालिसै वटा । त्यसमा २० स्वदेशी खेलाडीले पाए, २० विदेशी खेलाडीले । यसमा भयो बराबरी । यसपल्ट कुल ८० गोल भए । यसरी ४० खेलमा ठ्याक्कै दुईको औसतमा गोल भएको छ । पहिलो संस्करणका २५ खेलमा ५८ गोल भएको थियो । त्यसको औसत रह्यो २.३२ । भनेपछि यसपल्ट केही कम गोल भयो । ती पुराना ५८ गोलमा ३२ स्वदेशी खेलाडीको थियो भने २६ विदेशीको । यसपल्ट अलि धेरै फरक भयो । अहिलेका ८० गोलमध्ये २४ मात्रै स्वदेशीको नाममा रह्यो, बाँकी ५६ गोल विदेशीले नै गरे । दुवै संस्करणमा गरेर १ सय ३८ गोल भएका छन् । त्यसमा ५६ नेपालीको रह्यो भने ८२ विदेशीको । गोल गर्ने मामिलामा टिमहरू अत्यधिक विदेशी खेलाडीमा भर पर्नु कतिसम्म ठीक छ त ? यसले समग्रमा नेपाली फुटबललाई फाइदा गर्छ कि गर्दैन ? इलामका प्रशिक्षक मेघराज केसीले सुरुमै भनेका थिए, यसपल्टको एनएसएलमा निर्णायक हुने भनेकै विदेशी खेलाडीको प्रदर्शनले हो । भयो त्यस्तै । उनले त्यतिबेला यस्तो भनेका थिए, ‘यही मौकामा नेपाली खेलाडीले सिक्ने अवसर पाउँछन् ।’ चितवनका प्रशिक्षक मेहराज उद्दिनको भनाइ पनि यहाँनिर ठीक हुनसक्छ । उनी भन्थे, ‘जति धेरै विदेशी खेलाडी आयो, जति धेरै राम्रा विदेशी खेलाडी आयो, नेपाली फुटबललाई त्यति राम्रो हो ।’ प्रतियोगिताको खास रौनक भने लिग चरणपछि देखियो । जुन स्वाभाविक पनि हो । लिग चरणपछि ४ खेल भए फाइनलसहित । त्यसमा १५ गोल भयो । फेरिर ललितपुर कप्तान अनन्तकै शब्दमा भन्दा लिग चरण र प्लेअफमा खेल्दा खेलाडीको मानसिकता नै फरक हुन्छ । यो चरणमा ह्वात्तै गोलसंख्या बढ्यो, ३.७५ को औसतले । ती १५ गोलमध्ये ४ मात्रै स्वदेशी खेलाडीको नाममा रह्यो, बाँकी ११ गोल त विदेशी खेलाडीले नै गरे । त्यसमा पनि इमो इजिकेल एक्लैले ५ गोल गरे । के–कस्तो फरक छ त स्वदेशी र विदेशी खेलाडीमा ? पुरानो समयमा हरि खड्काले बारम्बार एउटै गुनासो गर्थे, आफूभन्दा राम्रा खेलाडीसँग वा विरुद्ध खेल्न नपाएकोमा । उनी भन्थे, ‘खेलाडीको स्तर बढाउन आफ्नै सहकर्मी वा प्रतिद्वन्द्वी खेलाडीको प्रदर्शन उच्च हुनुपर्छ ।’ के यो एनएसएल–२ ले पूरा गरेको छ त ? यसपल्टको प्रतियोगिता राम्रै चल्यो, यसमा दुईमत छैन । बाँकी यो भने रह्यो, ३६० डिग्रीको दृष्टिकोण बनाएर पूरा प्रतियोगिताको एकपल्ट समीक्षा गर्ने कि ?