शीतल निवाससितको अपेक्षा
अहिले नेपालमा गणतन्त्र स्थापनापछिको तेस्रो राष्ट्रपति निर्वाचनको सरगर्मी सुरु भएको छ । राष्ट्रपतिका लागि नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल र नेकपा (एमाले)का नेता सुवासचन्द्र नेम्वाङबीचको प्रतिष्पर्धामा कसले बाजी मार्ने हो ? यो भने फागुन २५ गते टुङ्गिनेछ । निर्वाचनको यो रस्साकस्सीमा धेरै शक्ति राष्ट्रपति आफ्नो अनुकूलको बनाउन लागिपरेका छन् । निर्वाचनमा दुवै उम्मेदवारले पत्राचारसमेत गरेर आफूलाई मत मागिरहेका छन् ।
अहिले नेपालमा गणतन्त्र स्थापनापछिको तेस्रो राष्ट्रपति निर्वाचनको सरगर्मी सुरु भएको छ । राष्ट्रपतिका लागि नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल र नेकपा (एमाले)का नेता सुवासचन्द्र नेम्वाङबीचको प्रतिष्पर्धामा कसले बाजी मार्ने हो ? यो भने फागुन २५ गते टुङ्गिनेछ । निर्वाचनको यो रस्साकस्सीमा धेरै शक्ति राष्ट्रपति आफ्नो अनुकूलको बनाउन लागिपरेका छन् । निर्वाचनमा दुवै उम्मेदवारले पत्राचारसमेत गरेर आफूलाई मत मागिरहेका छन् । पौडेललाई आठ दलीय हालको गठबन्धसमेतको समर्थन रहेको देखिन्छ । नेम्वाङको पक्षमा भने अहिलेसम्म एमालेको बाहेक कसैको खुलेर समर्थन रहेको सार्वजनिक नभए पनि उहाँले आफू जित्ने दाबी गर्नुभएको छ । गत मङ्सिर ४ गतेको निर्वाचनबाट नेपाली जनताले कुनै पनि दललाई स्पष्ट बहुमत नदिएकाले यसरी मिलेर बहुमत बनाउनुको विकल्प नै छैन । अहिलेसम्मको अवस्थामा पौडेलको पक्षमा मतभार धेरै छ । हुन त अहिलेको नेपाली राजनीतिक परिदृश्यमा बिहान र बेलुकामा कल्पनै नगरेको भिन्नता पाइने गरेको छ तर निर्वाचनसम्म यही अवस्था कायम रहने हो भने पौडेलको जित सुनिश्चितजस्तै देखिएको छ । यो जितलाई राष्ट्रिय धरोहर बनाउन सकेमा मात्र नेपाल र नेपालीको हित हुनेछ । अब हुने राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा मुख्य रूपमा कांग्रेस र एमालेको भूमिका रहने भए पनि अहिले निर्णयक भूमिका भने एकीकृत माओवादीको हुने भएको छ । सात दलीय गठबन्धनले पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’लाई प्रधानमन्त्री बनाएको भए पनि यता आएर प्रधानमन्त्री प्रचण्डले वर्तमान अवस्थामा राष्ट्रपति राष्ट्रिय सहमतिका आधारमा बनाउनुपर्ने विचार सार्वजनिक रूपमै राख्दै आउनुभएको थियो । संसद्मा तेस्रो ठूलो दल भए पनि प्रचण्डले राष्ट्रिय सहमतिको नारा दिएकाले बहुसङ्ख्यक दलले पौडेललाई समर्थन गरेकाले एमाले करिब करिब एक्लिएको अवस्थामा छ । प्रधानमन्त्री प्रचण्डले यसैलाई रााष्ट्रिय सहमति भनिरहनुभएको छ । कांग्रेसलाई एक्ल्याएर राष्ट्रिय सहमति र स्थिरता सम्भव हुँदैन भन्ने तर्क धेरैले गरिरहेका छन् । यता कांग्रेस भने प्रचण्ड नेतृत्वको सरकारलाई विश्वासको मत दिएर पुनः पाँच दलीय गठबन्धनलाई ब्युत्याएर आफ्नो गुमेको राजनीतिक उपलब्धि फर्काउने प्रयासमा लागेको देखिएको छ ।यो प्रयासमा आठ दलीय गठबन्धन बनेकाले कांग्रेस सफल देखिएको छ । एमालेले माधवकुमार नेपालको नामसमेत राष्ट्रपतिमा चर्चामा ल्याएर आफ्नो बहुमत कायम राख्ने प्रयासमा रहेको भए पनि नेपालले इन्कार गरेकाले यो प्रयास असफल भइसकेको देखिन्छ । एकथरि विश्लेषकहरू प्रचण्ड सरकारको आयुका बारेमा पनि छलफल गरिरहेका छन् तर कांग्रेस भने प्रचण्डलाई नै प्रधानमन्त्रीमा निरन्तरता दिने पक्षमा देखिएको छ । जे होस्, निर्वाचनमा राष्ट्रिय सहमतिको नाममा आठ दलीय गठबन्धनले बाजी मार्ने सम्भावना देखिएको छ । यदि कांग्रेसको रणनीति सफल भएमा पौडेल नेपालको तेस्रो राष्ट्रपति हुने निश्चित देखिन्छ । यो रस्साकस्सीमा एमालेसमेतका सबै दल मिलेर सर्वसम्मत रूपमा राष्ट्रपति छान्न सके चौतर्फी रूपमा धरमराएको नेपालको राजनीतिको टेको बलियो हुने आशा गर्न सकिन्छ । अहिले राष्ट्रपति निर्वाचनको सन्दर्भमा राष्ट्रिय सहमतिको नारा आएको भए पनि नेपाल र नेपालीको हितमा राष्ट्रिय सहमतिको नारा ल्याएको राम्रो हो तर यो नारा हात्तीको देखाउने दाँत भने हुनु हुँदैन ।नेपालको राजनीतिक परिपे्रक्ष्यमा यसअघि भने सबैले आकर्षक भाषण गरेर जनता झुक्याउने काम मात्र गरेकाले जनताले धेरै कुरा पत्याउनै छाडेका छन् । कुना, कुनाबाट थरि, थरिका विरोधका स्वर निस्किरहेका छन् । अब बन्ने राष्ट्रपतिले यी तमाम् विरोधका स्वरहरूलाई चित्त बुझाएर सफलता हात पार्न सक्ने हिम्मतका साथ काम गर्न सक्नुपर्दछ । अब बन्ने राष्ट्रपतिको मूल चुनौती नै यही हो । अर्को नेतृत्वले नेपालीको मन–मुटु छुने गरी वास्तवमा राष्ट्रहितमा काम गर्न सक्नुपर्दछ । जो अहिलेसम्म सर्वथा अभाव खट्किएको छ । विगतको तीतो अनुभवको आधारमा सबैले आआफ्नो स्वार्थमा काम गरेको अनुभव गरिएको छ । यस सन्दर्भमा संविधान र राष्ट्रहितको विषयमा सरकार र राष्ट्रपति दुवैले आफ्नै व्याख्याअनुसार काम गरेको देखिएको छ । सरकारले यसो गरेपछि सरकारले गरेको निर्णयलाई रोक्दा राष्ट्रपतिलाई दोष लगाएको देखिन्छ । सरकारले संविधानअनुसार नेपाल र नेपालीको हितमा काम गरेमा राष्ट्रपति पनि विवादमा पर्ने अवस्था आउँदैन । यसो भयो भने मात्र अब बन्ने राष्ट्रपति निर्विवाद हुन सक्छ । राष्ट्रपतिको पद दलभन्दा माथि उठेर साँच्चै राष्ट्रिय व्यक्तित्व बनेर काम गर्ने अपेक्षा गरिएकाले नै राष्ट्रपति हुनासाथ दलबाट राजीनामा दिनु परेको यथार्थलार्ई हृदयङ्गम् गर्न आवश्यक छ । यसअघि राजीनामा दिने कामलाई औपचारिकता मात्र ठानियो । यही भएकाले दलबाट राजीनामा दिएका व्यक्ति पनि राष्ट्रपति भएपछि पनि दलकै स्वार्थमा मुछिए । यो भयो भने सरकारमा रहेका प्रधानमन्त्रीसमेतले गलत निर्णय गरेर सिफारिस गरेर अध्यादेश वा विधेयक पठाउने हिम्मत गर्न सक्दैनन् ।विगतमा भएको अभ्यास के भयो भने राष्ट्रपति मेरै दलको मानिस हो, मैले पठाएको सिफारिस राष्ट्रपतिले सजिलै स्वीकृत गर्छन् भने सोच प्रधानमन्त्रीको देखियो । अनि मेरै दलको प्रधानमन्त्रीले सिफारिस गरेर पठाएको विधेयक हो भनेर राष्ट्रपतिले आँखा चिम्लेर स्वीकृत गर्नु झन् गलत हो । यही भावनाले विगतमा काम भएकाले गलत भएको हो । अब बन्ने राष्ट्रपतिले पूर्ण रूपमा यो सोच र कामलाई निर्मूल पारेर गर्न आवश्यक छ । यसैले राष्ट्रपति निस्स्वार्थ र निष्पक्ष बन्न जरुरी छ । जसले केवल नेपालको संविधानको रक्षा, नेपाल र नेपालीको हित र भलो हुने काम मात्र गर्नुपर्दछ । यो शैली छिमेकी भारतको राष्ट्रपतिले गरेको कामबाट सजिलै सिक्न सकिन्छ । अब बन्ने राष्ट्रपतिले यो मन्त्रलाई रातोदिन जप्न सके विगतको कमजोरी मेटाएर काम गर्न सम्भव हुन्छ । जीवनमा लामो सङ्घर्ष र अनुभव गरिसकेका व्यक्ति नै राष्ट्रपति हुने भएकाले कुनै वा कसैको स्वार्थमा जोडिनु वा बाझिनु हुँदै हुँदैन । राम्रो सुझबुझ भएको व्यक्तिलाई राष्ट्रपति बनाउन सके बल्ल निस्स्वार्थ र निष्पक्ष तरिकाले काम हुन सक्छ । अब बन्ने राष्ट्रपतिले यस्तै काम गर्नेछन् भन्ने नेपालीको अपेक्षा छ ।लेखक वरिष्ठ अधिवक्ता हुनुहुन्छ ।  