हराउँदै भारी बोक्ने गधा र खच्चर
केही समय पहिला बाजुरामा सामान ढुवानी गर्ने रूपमा प्रयोग हुँदैआएका गधा र खच्चर बिस्तारै लोप हुन थालेका छन् ।
शेरबहादुर सार्कीबाजुरा, माघ २५ गते । केही समय पहिला बाजुरामा सामान ढुवानी गर्ने रूपमा प्रयोग हुँदैआएका गधा र खच्चर बिस्तारै लोप हुन थालेका छन् । साबिकका बाह्रबिस, नौविस, छतारा, तोली, बह्रतोला, कैलाशमाण्डौं, मार्तडी, जडाङ्गा, मानाकोट, दहकोट र जिल्लाको पूर्वी–उत्तर क्षेत्रका पाण्डुसैन, कोल्टी, बाँधूँ, बिछ्या, जगनाथ, बाइ, साप्पाटा लगायतका स्थानीयले गधा र खच्चरमार्फत नै दैनिक उपभोग्य सामग्री ढुवानी गर्थे ।२०७२ मा साफे–मार्तडी राजमार्ग सुचारु भएसँगै बाजुराका अधिकांश गाउँमा गाडी चल्न थालेपछि गधा र खच्चर बिस्तारै हराउँदै गएका हुन् । खप्तड छेडेदह गाउँपालिका –५ का सिद्धभान रावतले, साफे–मार्तडी राजमार्गसँगै गाउँमा कृषि सडक निर्माण भएपछि गधा र खच्चर पनि बिस्तारै हराउन थालेका छन् । उहाँले, पहिला मेरो व्यवसाय भनेको नै खच्चर पालन हो । मैले खच्चर चलाएर नै जीविकोपार्जन गर्दैआएको बताउनुभयो । पहिला गाउँमा खच्चरमार्फत नै खानेपानी विद्यालय लगायतका भौतिक पूर्वाधार निर्माणका सामग्री सिमेन्ट, सरिया, बालुवा पनि खच्चरमार्फत नै ढुवानी हुन थालेपछि खच्चर पालन व्यवसाय छाडेको बताउनुभयो ।२०६५ साल पहिले अधिकांशले गाउँमा खच्चर पाल्ने गर्थे । ती खच्चरले नै गाउँका व्यापारीको पसलको सामान ढुवानी गर्थे । खच्चरमा सामग्री ढुवानी गर्दा प्रत्येक किलोको  बाह्रबिस ३, कुल्देवमाण्डौं ४ बह्मतोला ५ मार्तडीसम्मको ७ रुपियाँ भाडा थियो ।त्यतिबेला गाउँका व्यवसायीहरूले खच्चरको पालो कुर्नुपर्थ्यो । २०६३ सालभन्दा पहिला बाजुराको मुख्य व्यापारी केन्द्र भनेको छिमेकी जिल्ला अछामको साफे बगरको हाटबजार नै हो । बाजुराका ठूला व्यापारीले त्यसै हाटबजारबाट खच्चरमार्फत सामान ढुवानी गराउने गर्थे । २०६५ सालपछि सो हाटबजार बिस्तारै डाब बजार, रिठाबजार, ताँप्रीसेरा तिपाडा, हुँदै मार्तडीको गैरीबजारमा स्थापना भयो । त्यसपछि खच्चर मार्तडीदेखि कोल्टीसम्म मात्र चल्न थाले । त्यहाँबाट पनि २०७३–७४ पछि सो हाटबजार कोल्टीको दानसाँघुसम्म पुग्यो । यसरी बजार बिस्तारै गाउँनजिक पुग्दै गएपछि, पहिले सामग्री ढुवानी गर्ने यातायातका सवारी साधनाका रूपमा मानिदैआएका गधा र खच्चर पनि बिस्तारै हराउँदै गएको रावतले बताउनुभयो ।यतिबेला बाजुराका नौवटै स्थानीय तहको विभिन्न ठाउँमा हाटबजार सञ्चालनमा आएका छन् । त्यहाँका स्थानीयले अहिले सोही हाटबजारबाटै दैनिक उपभोग्यका सामग्री उपलब्ध गर्छन् । २०६५ मा मार्तडीसम्म सुचारु भएको साफे–मार्तडी सडक अहिले कालोपत्रे भएको पनि झण्डै पाँच वर्ष भयो । मार्तडी कोल्टी सडक कोल्टी पुगेको झण्डै चार वर्ष भयो ।गाउँमा गाडी सुचारु भएका छन् । हिजोको दिनमा घरबाट एक दिनको बाटो हिँडेर मात्र गाडी चढ्ने त्यहाँका स्थानीय अहिले गाउँमै गाडीको सवार गर्दैआएका छन् । २०७२ मा मार्तडीदेखि कोल्टीसम्म चल्ने खच्चर पछिल्लो समय मार्तडीमा समेत देखिन छाडेका छन् ।जिल्लाको पूर्वी–उत्तर क्षेत्रको कोल्टी, पीलिचौर, दानसाँघुलगातका ठाउँमा हाटबजार स्थापना भएसँगै मार्तडी समेत खच्चर देखिन छोडेका हुन् । बर्खाको समयमा अधिकांश ठाउँमा अहिले पनि व्यापारीहरूले खच्चरबाट सामान ढुवानी गर्नेगरेका छन् । बर्खाको समयमा मार्तडीदेखि कोल्टीसम्मको बाटो बन्द भएपछि ती व्यापारीले खच्चरमार्फत नै समान ढुवानी गर्ने गर्छन् । विगतका दिनमा भेडा, घोडा र खच्चरबाट सामग्री ढुवानी गर्दैआएका त्यहाँका स्थानीयहरू अहिले गाडीबाट नै सामग्री ढुवानी गर्दैआएका छन् ।बूढीनन्दा नगरपालिका –९ का स्थानीय भेडापालक प्रेम थापाले, पहिला गाउँमा भेडा, घोडा गधा र खच्चरमार्फत खाद्यान सामग्री ढुवानी हुनेगरेको बताउनुभयो । उहाँले, अहिले प्रत्येक गाउँमा सडक पुगेपछि गोडा, भेडा, खच्चरबाट ढुवानी गर्ने सामग्री गाढीबाट गर्ने गरेपछि भेडा, घोडा, गधा र खच्चर पनि बिस्तारै पाल्न छोडेको बताउनुभयो ।