शेर्पा समुदायमा ग्याल्पो ल्होसारको चटारो
शेर्पा समुदायले मनाउने सांस्कृतिक पर्व ग्याल्पो ल्होसार मङ्गलबार विविध कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइएको छ । प्रत्येक वर्ष शेर्पा समुदायले फाल्गुण शुक्ल प्रतिपदाका दिन नयाँ वर्षका रूपमा ग्याल्पो ल्होसार मनाउने गर्छन् । यो वर्ष क्ष्यु मो ह्ये लो (खरायो वर्ष) २१५० मनाइएको हो ।
काठमाडौँ, फागुन १० गते । शेर्पा समुदायले मनाउने सांस्कृतिक पर्व ग्याल्पो ल्होसार मङ्गलबार विविध कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइएको छ । प्रत्येक वर्ष शेर्पा समुदायले फाल्गुण शुक्ल प्रतिपदाका दिन नयाँ वर्षका रूपमा ग्याल्पो ल्होसार मनाउने गर्छन् । यो वर्ष क्ष्यु मो ह्ये लो (खरायो वर्ष) २१५० मनाइएको हो । नेपाल शेर्पा सङ्घका महासचिव लाम्पा शेर्पाले मञ्जुश्री चन्द्रपात्रोअनुसार ल्होसार मनाइने जानकारी दिनुभयो । नेपालको हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने शेर्पा समुदायले १५ दिनसम्म ग्याल्पो ल्होसार मनाउने जानकारी दिँदै शेर्पा समुदायले ल्होसार सुरु हुनु एक महिनाअघि नै आआफ्ना घर रङ्ग्याउने, फोहोरहरू फाल्ने, सफा गर्ने र नयाँ लुगाफाटो खरिद गर्ने जानकारी दिनुभयो । उहाँले ल्होसारको भोलिपल्ट अर्थात् बुधबार मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने र पर्सिपल्ट अर्थात् बिहीबार गुरुहरूसँग आशीर्वाद लिइने बताउनुभयो । “हिन्दुहरूले दशैँमा टीका थाप्न जानेजस्तै हो,” शेर्पाले भन्नुभयो । उहाँले सम्बोटा लिपिलाई सेतो पीठो प्रयोग गरेर घरको खम्बा, भित्ता एवं दलिनमा टाँसी ‘देलेकुु’ भन्ने वाक्यांश र अष्टमङ्गलका चिह्नहरूले घर सजाइने पनि बताउनुभयो । उहाँले बर्सेनि १२ लो (बाँदर, चरा, कुकुर, सुँगुर, मुसा, गाई, बाघ, खरायो, ड्र्यागन, सर्प, घोडा र भेडा) वर्ष परिवर्तन भएर नयाँ वर्ष सुरु हुने जानकारी दिनुभयो । “तिथि परिवर्तन भई १२ महिना सकिएर नयाँ वर्ष लागेसँगै ग्याल्पो ल्होसार मनाइने गरिन्छ,” शेर्पाले भन्नुभयो, “हायानी सम्प्रदायमा साम्बोटा लिपिले समेटेको हिमाली भोटचन्द्र पात्रो (दतु)मा कोङ्पो, तोला, सोनाम र ग्याल्पो गरी चारवटा ल्होसार उल्लेख छ ।” शेर्पा, तामाङ, भोटे, गुरुङ, थकाली, ह्योल्मोलगायत बौद्ध धर्मावलम्बीले पात्रोअनुसार चारवटै ल्होसार मनाउँछन् । ल्होसारमा छेमार र छेयाङ्फुद सजाइने गरिन्छ । नौ प्रकारका खानेकुरा मिसाएर पकाइएका खाना (गुथुक), खप्स र फलफूल खाएर शुभकामना साटासाट गरी विश्वभर एकै समयमा ल्होसार मनाइने गरिन्छ । ग्याल्पो ल्होसार भोटका नवौँ राजा उदे गुङ्ग्यालका पालादेखि वसन्त पर्वका नामले मनाउन सुरु गरिएको हो ।शेर्पाका अनुसार नयाँ वर्षको दुई दिनअगाडि विभिन्न नौ प्रकारका अन्न मिसाएर तयार पारिएएको एउटा विशेष परिकार ‘गुथुकु’ खाने गरिन्छ । पीठोको छुट्टाछुट्टै डल्ला बनाई त्यसभित्र बेग्लाबेग्लै सेतो कपडा, गहुँ, कागज, खुर्सानी, कोइला, घिउ र नुन राखेर ‘गुथुक’ पकाइएको हुन्छ । खाने बेलामा कसको ‘गुथुक’भित्र के प¥यो भनेर सबैले खोलेर हेर्छन् । सेतो कपडाको टुक्रा प¥यो भने उसको मनोकामना पूरा हुने, गहुँ परेमा धनसम्पत्ति बढ्ने, कागजको टुक्रा परेमा विद्वता बढ्ने, खुर्सानी परेमा खरो स्वभावको हुने, कोइला परेमा कपट स्वभावको हुने, घिउ परेमा चिप्लो बोल्ने स्वभाव हुने र नुन परेको खण्डमा बनेका योजनाहरू सफल हुने मान्यता शेर्पा समुदायमा छ ।आँगन, घरको छत, गुम्बा अनि चैत्यहरूमा भएका पुराना ध्वजा यस दिन परिवर्तन गरिन्छ । ग्याल्पो ल्होसारलाई ह्याल्मो ल्होसार पनि भन्ने गरिन्छ तर दुवैको अर्थ एकै हो । यस दिन नयाँ लुगा लगाउने, पानीका मुहानहरूमा गएर नाग देवताको पूजा गर्ने गरिन्छ । पूजा गरेपछि त्यहाँबाट ल्याइएको पानीले घरका कुलदेवतालाई चढाउने गरिन्छ । यो चाड नेपालसहित चीन, मङ्गोलिया, बर्मा, सिक्किम, भुटानलगायतका देशमा पनि मनाइन्छ । 