सिजरिन–गीताको त्यो स्वर्ण
दक्षिण एसियाली महासंघीय खेलकुद (साफ) मा नेपाली महिला खेलाडीले स्वर्ण पदक कहिले जित्ला भन्ने कौतूहल बढ्दो थियो । साफको सुरुका चार संस्करणमा नेपालले ८ स्वर्ण जितेको थियो । त्यसमा कोही महिला खेलाडी थिएनन् । नेपाली महिला खेलाडीले स्वर्ण जित्न अझ कति पर्खनुपर्ने हो भन्ने प्रश्न चुलिँदै थियो । 
काठमाडौँ — दक्षिण एसियाली महासंघीय खेलकुद (साफ) मा नेपाली महिला खेलाडीले स्वर्ण पदक कहिले जित्ला भन्ने कौतूहल बढ्दो थियो । साफको सुरुका चार संस्करणमा नेपालले ८ स्वर्ण जितेको थियो । त्यसमा कोही महिला खेलाडी थिएनन् । नेपाली महिला खेलाडीले स्वर्ण जित्न अझ कति पर्खनुपर्ने हो भन्ने प्रश्न चुलिँदै थियो । श्रीलंकामा सन् १९९१ मा भएको साफ यस्तो रह्यो, जहाँ पुरुष खेलाडीले नेपाललाई स्वर्ण दिलाउन सकेनन् । नेपालले जितेको दुवै स्वर्ण पदक महिलाको नाममा रह्यो । सिजरिन शाह र गीता क्षेत्रीको नेतृत्वमा रहेको टेबलटेनिस टिमले महिला टिम इभेन्टतर्फ पहिलो स्वर्ण जित्ने खेलाडीमा आफ्नो नाम लेखाएको थियो । त्यही सूचीमा अनिता श्रेष्ठले सुटिङको १० मिटर एयर राइफलमा स्वर्ण जित्दै नाम थपिन् । सिजरिन र गीता दुवैको त्यो पहिलो साफ थिएन । भारतमा आयोजित १९८७ को कोलकाता साफमा सिजरिनले धर्ममान वज्राचार्यसँग मिलेर रजत जितेकी थिइन् । ओहो, त्यो फाइनल सम्झँदा सिजरिनलाई अहिले पनि आङ सिरिङ्ग हुन्छ । अनि सम्झन चाहँदिनन् । सम्झिउन् पनि कसरी, मिक्स डबल्सको निर्णायक सेटमा सिजरिनको जोडी १९–१४ ले अगाडि रहँदा २१ मै टुंगिने सेटमा भारतसँग फाइनल हार्न पुगेको थियो । टिम इभेन्टमा पनि सिजरिन, गीतासहितको टोली फाइनलमा भारतसँगै पराजित हुनुपरेको थियो । श्रीलंकाको कोलम्बोमा स्वर्ण जितेपछि नेपाली टिम इभेन्टको टेबलटेनिस टिम । तस्बिर: श्याम चित्रकारत्यही साफमा सिजरिनले एकल र डबल्समा कांस्य पनि जितेकी थिइन् । त्यसपछि १९८९ को इस्लामाबाद साफमा सिजरिन र गीता डबल्समा तथा यी दुईको जोडी नै टिम इभेन्टको फाइनलमा पुगेको थियो । नतिजा उही आयो । भारतसँग पराजित नेपालले रजतमै चित्त बुझायो । गीताले एकलमा कांस्य जितिन् । स्वर्णको संकेत यहीं आइसकेको थियो सायद । सन् १९८४ मा घरेलु भूमिमा आयोजित पहिलो साफमा एउटा कांस्य पदक नेपाली महिला खेलाडीको नाममा थियो । पौडीको ४ गुणा १०० मिटरमा श्रद्धा लेप्चा, अर्चना थापा, इन्दिरा चाम्लिङ र नीलम तुलाधरले महिलाको तर्फबाट साफमा पहिलो पदक दिलाएका थिए । साफको पाँचौं संस्करणमा आएर सिजरिन र गीताले स्वर्णको कथा रचे । उनीहरूसहित नेपालको महिला टिम इभेन्टमा पूजा थापा र नीलम तुलाधर थिए । टिमतर्फ नेपालले खेलेको दुई सिंगल्स र एक डबल्समा गरी पाँचौं साफको हरेक खेलभर सिजरिन र गीताले मात्र खेले । उनीहरूको जोडी राउन्ड रोबिनमा दमदार खेल्दै सेमिफाइनल पुगेको थियो । सेमिफाइनलमा पाकिस्तान पनि नेपालको अवरोध हुन सकेन । फाइनलमा फेरि उही भारत । सिजरिन र गीता दुवैलाई भारतमाथि जित हात पार्न सकिन्न भन्ने थिएन । पहिला एकल खेलेकी थिइन् सिजरिन । उनी पराजित भइसकेकी थिइन् । गीताले आफ्नो एकल खेल जितेर १–१ को बराबरीमा ल्याइन् । गीता र सिजरिनको जोडीले डबल्स जितेपछि नेपालले अग्रता लियो । सिजरिन एकलमा पराजित भएपछि भारतले २–२ को बराबरीमा गर्‍यो । गीताले निर्णायक खेल एकलमा खेलिन् । उनले त्यो खेल जितेपछि नेपाली महिला खेलाडीबाट इतिहास कोरियो । साफमा महिला खेलाडीबाट पहिलो स्वर्णको पर्खाइ अन्त्य भएको थियो । ‘भारत सधैं राम्रो खेल्थ्यो, त्यतिखेर पनि राम्रो थियो । उनीहरू हामीभन्दा धेरै राम्रो थियो । त्यसैले स्वर्णको आस गरेका थिएनौं, साँच्चै भन्ने हो भने हाम्रासामु उनीहरू विश्व च्याम्पियन जस्तै थिए,’ सिजरिनले सम्झिइन्, ‘भारतसँग परेर हो कि क्या हो नेपाललाई धेरैको समर्थन थियो । अन्य देशका खेलाडी, अफिसियल र दर्शकले नेपालको पक्षमा हुटिङ गर्‍यो । त्यो फाइदा हामीलाई भयो ।’भारत प्रतिद्वन्द्वी परेकाले गीताले आफ्नै सिद्धान्तअनुसार खेलेकी थिइन् । ‘उनीहरूलाई जित्ने भन्दा पनि आफ्नो खेल जित्नुपर्छ भन्ने थियो,’ नेपालले जितेका तीनै खेलमा निर्णायक बनेकी गीता भन्दैथिइन् । उता सिजरिन आफू हारे पनि टिम जितेकामा खुसी थिइन् । यसले नै उनीहरू टिममा कसरी एकबद्ध भएर खेलिरहेको देखाएको थियो । कमल प्रधान नेपाली टोलीका व्यवस्थापक थिए । टोलीमा उत्तर कोरियाली प्रशिक्षक थिए । नेपालले स्वर्ण जित्छ भनेर जोस भराउने तिनै प्रशिक्षक किम जोङ मान रहे । एउटा स्तरीय खेल सामग्रीले कति प्रभाव पार्छ, त्यो गीताले सोधे वा उनले नेपाललाई स्वर्ण दिलाउन खेलेको भूमिकाले स्पष्ट पार्छ । टिमले साग स्वर्ण जित्दा गीताले एन्टी स्पिन रबर ब्याट पहिलोपल्ट प्रयोग गरेकी थिइन् । गीतालाई त्यसको फाइदा भयो । पिनपल ब्याट नेपालमा आफूले पहिलो पटक प्रयोग गरेको दाबी उनको छ । गीता त्यतिखेर २४ वर्षकी थिइन् । उनीभन्दा एक वर्ष जेठी थिइन् सिजरिन । सिजरिन नेपाल नम्बर एक र गीता नम्बर २ भएकाले उनीहरू जोडी भएर खेलेका थिए । सिजरिनले बच्चैदेखि खेल्न सुरु गरेकी थिइन् । गीताले २०३९ मा सालमा यो खेलमा पाइला टेकिन् । त्यहीदेखि नै यी दुई जोडी बने, कहिल्यै छुट्टिएनन् । टिममा तेस्रो र चौथो हुने भने परिवर्तन भइरहन्थ्यो । २०४४–४५ को टेबलटेनिसको राष्ट्रिय प्रतियोगितामा गीताले समावेश चारवटै इभेन्ट जितेकी थिइन् । सिजरिनको एकछत्र राज रहे पनि गीता दुईपल्ट नेपाल नम्बर एक भइन् ।नेपाली टेबलटेनिसको स्वर्णकालीन समयमा सिजरिन र गीता हुर्किएका थिए । स्वर्ण त्यसैको प्रतिफल थियो । जतिखेर उनीहरू खेल्थे टेबलटेनिस नेपालको नम्बर एक इन्डोर खेल थियो । यसको माहोल पनि गज्जबै थियो । सिजरिन ९ वर्ष नेपाल नम्बर एक भइन् र विदेशमा पालैपालो जस्तो गएर एक से एक प्रतियोगिता खेलिन् । उनी चीनमात्र सातपल्ट गएकी थिइन् । चीनबाटै चार्टर प्लेनमा मेक्सिको गएर खेलिन् । चीनले नेपाली टेबलटेनिसलाई धेरै गुन लगाएको थियो । खाली सिजरिन र गीताले स्वर्ण जितेको समयमा मात्र चीनका प्रशिक्षक थिएनन् । त्यस हिसाबमा उत्तर कोरियाका प्रशिक्षक मान अलिकति भाग्यमानी थिए । सिजरिन त्योबाहेक नाइजेरिया, रुस, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, युगोस्लाभिया, जर्मनी, पाकिस्तान, श्रीलंका खेल्न पुगेकी थिइन् । सिजरिन एकपल्ट श्रीलंकामा त्यहाँको राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेल्दै च्याम्पियन बनेकी थिइन् । नाइजेरियामा त्यहाँको घरेलु प्रतियोगितामा सातौं भएकी थिइन् । गीताले पनि जर्मनी र चीनमा गएर खेलिन् । स्वर्ण जितेर नेपाल फर्कंदा त्यस्तो कुनै माहोल पाएनन् उनीहरूले । ‘सागमा स्वर्ण जित्ने नेपालको पहिलो महिला खेलाडी भएकाले धेरै आस गरेका थियौं । तर एयरपोर्टमा हामीलाई लिने आउने मान्छे पनि कोही थिएन । कुनै स्वागत, सम्मान थिएनन्,’ दुवैको गुनासो थियो । स्वर्ण जितेर आएपछि अधिकृतसरहको सुविधा दिने भनेको थियो । त्यो त कता हो कता । स्वर्ण जितेकालाई सरकारबाट दिएने एक लाख आएको थियो । टिम इभेन्टका चार जनाले जनही २५ हजार बाँडेर लिएको उनीहरू सुनाउँछन् । स्वर्ण जित्नेलाई राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले प्रशिक्षकको जिम्मेवारी दिने गरेको थियो । उनीहरूलाई एक तह घटाएर सहायाक प्रशिक्षकमा प्रस्ताव गरियो । सिजरिनले त खाँदै खाइनन् त्यो सहायक प्रशिक्षकको जागिर । तनहुँ सरुवा लिएर जाऊ भनेपछि गीता पनि जाँदै गइनन् । न सम्मान न जागिर । धेरैपछि स्वर्णभत्ता भनेर १५ सय रुपैयाँ पाउने भयो । केही वर्षपछि त्यो पनि बन्द गरियो । अहिले उनीहरूले कहिले रोकिँदै मासिक ५ हजार स्वर्णभत्ता पाउँछन् । त्यसले उनीहरूलाई सागको स्वर्ण विजेता भनेर स्मरण गराइदिन्छ । टेबलटेनिसको हल लैनचौरसँग पनि उनीहरूको दूरी छ । भेट्रान एसोसिएसनमा भएकाले उनीहरू बेलाबखत त्यहाँ पुग्ने गरेका छन् । ‘विवाह भएपछि घरबार हेर्नुपर्ने हुन्छ, हामीलाई बाहिर निस्कन धेरै गाह्रो पर्छ । तर हामीलाई त निम्ता पनि आउँदैन,’ गीता नेपालमै हुने सागमा गरिएको व्यवहारबाट दु:खी छिन्, ‘सागको टर्च र्‍यालीमै हामीलाई बोलाइएन । जबकि त्यहाँ अरु स्वर्णधारी भने थिए ।’गीतालाई स्वर्ण जितेको साफ नै अन्तिम बन्यो । अखिल नेपाल टेबलटेनिस संघको अनुरोधपछि उनी सन् १९९४ मा एउटा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा खेलिन्, त्यसपछि देखा परिनन् । सिजरिनले १९९५ मा मद्रास साफसम्म खेलिन् तर जोडी जमेन । ‘नयाँ जोडीसँग खेल्न सकिनँ,’ सिजरिनले टुंग्याइन् ।