ठूला अस्पतालमै आईसीयू अभाव नहोस्
गम्भीर बिरामीले पनि उपचार नपाउने गरी मुलुकका ठूला अस्पतालहरूमै सघन उपचार कक्ष (आईसीयू) मा बेड अभाव हुनुले हाम्रो सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीको दुरवस्थाको एउटा चित्र देखाउँछ ।
गम्भीर बिरामीले पनि उपचार नपाउने गरी मुलुकका ठूला अस्पतालहरूमै सघन उपचार कक्ष (आईसीयू) मा बेड अभाव हुनुले हाम्रो सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीको दुरवस्थाको एउटा चित्र देखाउँछ ।आईसीयूमा बेड खाली नभएकै कारण तत्काल शल्यक्रिया गर्नुपर्ने समस्या लिएर अस्पताल पुगेका बिरामीसमेत फर्कनुपर्ने अवस्था छ । एउटा मात्र नभएर सबैजसो सरकारी अस्पतालहरूको यही हाल छ । जनसंख्याको अनुपातमा अस्पतालहरूलाई स्रोत–साधनबाट सुसम्पन्न नतुल्याउँदा नागरिकहरू चौतर्फी मारमा छन् । सरकारी अस्पतालहरूमा लामो समय कुर्दा पनि आईसीयूमा बेड नपाउनु नियमित आकस्मिकताजस्तै बनेको छ । मुलुककै जेठो अस्पताल वीरमा मात्रै आईसीयू, उपकरण अभाव, अपरेसन गर्न पालो कुर्नुपर्ने लगायत कारण दैनिक २०–२५ जना बिरामी फर्कने गरेका छन् । ६० वटा आईसीयू बेड रहेको अस्पतालमा थप एक सय यस्ता बेडको आवश्यकता छ । त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा ५६ आईसीयू बेड प्रायः भरिएकै हुन्छन्; दैनिक १५–२० जना बिरामी निजीमा जान बाध्य छन् । कान्ति बाल, पाटन, परोपकार प्रसूति तथा स्त्रीरोग लगायतका अस्पतालको व्यथा पनि यस्तै छ । कति अस्पतालका आईसीयू बेड थप्ने योजना त्यत्तिकै थाती छन् । आईसीयू अभावकै कारण ज्यानै जाने जोखिम बढेपछि ११ मात्र आईसीयू–बेड भएको राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरले दुई वर्षअघि १५ वटा बेड थप्ने योजना बनाएको थियो, जसको अझै कार्यान्वयन भएको छैन । सेवासुविधा थप व्यवस्थित बनाउन अस्पतालले संगठन तथा व्यवस्थापन सर्भेधरि गरेको छैन । त्रिवि अस्पतालमा आईसीयू बेड ६० बाट बढाएर १ सय १२ पुर्‍याउने योजना पनि अघि बढेको छैन । यस्तो यथास्थितिको मारमा दिनानुदिन सर्वसाधारण पिल्सिरहेका छन् । ठूला सरकारी अस्पतालहरूमा आईसीयू अभाव हुँदा त्यसको सबैभन्दा ठूलो चोट विपन्न वर्गमा पर्छ । उपचारकै निम्ति उनीहरू निजी अस्पताल पुग्न विवश हुन्छन् । बिरामी निको भए पनि नभए पनि निजी अस्पतालमा घरबार गुमाउने गरी उपचार खर्च तिर्न बाध्य हुनेको संख्या ठूलो छ । यही कारण, महँगो शुल्कबाट बच्न सरकारीमा बेड भेटेपछि बिरामीलाई निजीबाट सार्ने गरेका उदाहरण पनि छन् । अझ, कुनै पनि अवस्थामा निजी अस्पतालसम्म पहुँच नहुनेहरू त उपचारबाटै वञ्चित भैरहेका छन् । तसर्थ, साधारणजनको स्वास्थ्य–पहुँच सुनिश्चित गर्नका लागि सरकारी अस्पतालहरूलाई सुदृढ बनाउन सरकारको ध्यान जानु अपरिहार्य छ । जे–जस्ता हालतमा चले पनि मुलुकका सरकारी अस्पतालहरूले आम सर्वसाधारणको उपचारमा ठूलो टेवा पुर्‍याइरहेकामा शंका छैन । तर एकातिर यी अस्पतालहरूमा उपलब्ध सेवा लिन अपवादबाहेक सानो सास्तीले पुग्दैन भने अर्कातिर बेड अभावलगायत समस्याका कारण यिनमा उपचार नपाउनेको संख्या पनि सानो छैन । जब जरुरी परेको कोही नागरिकले चाहिएको सुविधा पाउँदैन, तब अरू धेरै नागरिकले विभिन्न सेवाहरू पाइरहेकै छन् नि भनेर चित्त बुझाउने ठाउँ हुँदैन । निश्चय पनि एकै अस्पतालमा सधैं सम्पूर्ण उपचार सेवा नहुन सक्छ, कहिलेकाहीँ आईसीयू लगायतमा बेड अभाव हुन पनि सक्छ तर सरकारी प्रणालीका सम्पूर्ण स्वास्थ्य संस्थाहरूमै नागरिकले उपचार नपाउने अवस्था हुनु हुँदैन । कोभिड महामारीजस्तै ठूलो प्रकोपका बखतको कुरा बेग्लै भयो, तर सामान्य बेला पनि बिरामीले सरकारी सञ्जालभित्रका कुनै पनि अस्पतालमा आईसीयू बेड भेट्न नसक्नु तथा उपचार सुनिश्चित नहुनु विडम्बनापूर्ण छ । सरकारी अस्पतालको प्रवेशद्वारबाट छिरिसकेको बिरामी विकल्पहीन भएर निजी अस्पतालसम्म पुग्नुपर्ने वा उपचारबाटै वञ्चित हुनुपर्ने स्थिति हाम्रो स्वास्थ्य प्रणालीमा रहेको ठूलो भ्वाङ हो, जसमा सुधार हुनैपर्छ । जबसम्म सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणाली बलियो बन्दैन र रोगीहरू स्वेच्छाविपरीत पनि निजी अस्पताल जानुपर्ने दुर्दशाको अन्त्य हुँदैन, तबसम्म सरकारले निजी क्षेत्रलाई पोस्नकै निम्ति सरकारी अस्पतालहरूलाई बेवास्ता गरेको सोझो अर्थ लागिरहनेछ । नागरिकहरू आफ्नो बचतको ठूलो हिस्सा मात्र होइन, जीवनको सम्पूर्ण कमाइ र पुर्ख्यौली सम्पत्तिसम्म पनि उपचारकै निम्ति खर्चन अभिशप्त भैरहनेछन् । र रक्तचाप, शरीरको तापक्रम कम, बेहोस भएका, रगतको कमी, हृदयाघात, दिमागमा रगत जमेका, निमोनिया, मिर्गौला, कलेजोका बिरामीजस्ता आईसीयू बेड चाहिने समस्या भएकाहरू प्रताडित बनिरहनेछन् । त्यसैले, एक त भएकै बेड र क्षमताअनुसार उपचार सेवा र व्यवस्थापनलाई चुस्त बनाउन कसरी सकिन्छ भन्नेमा अस्पतालहरूको ध्यान जानुपर्छ । यसका निम्ति स्वास्थ्य मन्त्रालय तथा सरकारले पनि उचित निगरानी गर्नुर्पर्छ । र अर्को, अस्पतालको स्रोत–साधन वृद्धिमा पनि उत्तिकै जोड दिनुपर्छ । स्वास्थ्यविद्हरूका अनुसार १० हजार जना बराबर एउटा आईसीयू बेड चाहिन्छ । यही आदर्श अनुसार अघि बढ्न नसके पनि सरकारले सक्दो सुधार भने गर्नैपर्छ । आईसीयूमा बेड थपेर मात्र पनि समस्या समाधान हुँदैन । यससँगै आवश्यक उपकरण र जनशक्तिको जोहो पनि गर्नुपर्छ । त्यसका लागि संघीय सरकारले नै व्यवस्थित योजना र बजेट अघि सार्नुपर्छ । काठमाडौंका ठूला अस्पतालहरूमा मात्र होइन, सम्भव भएसम्म देशैभरका अस्पतालमा यस्तो क्षमता बढाउनुपर्छ । जसरी हुन्छ, नागरिकले रहरले नभएर करले निजी अस्पतालको ढोका ढकढकाउनुपर्ने उदेकलाग्दो दुःस्थितिको अन्त्य हुनुपर्छ । ठूला अस्पतालमा आईसीयू अभाव