सद्भाव र सहरको परिचय दिँदै नेपालगन्ज म्याराथन
नेपाली खेलकुदको दृष्टिकोणमा नेपालगन्ज ऐतिहासिक सहर हो । यो सहरले नेपाली खेलकुदलाई धेरै अब्बल दर्जाका खेलाडीहरू दिएको छ । ओलम्पियनदेखि कीर्तिमानी खेलाडीसम्म यही सहरबाट उत्पादन भएका छन् । अहिले नेपालगन्जलाई विश्वसामु चिनाउने उचित माध्यम नेपालगन्ज म्याराथन बनेको छ ।
नेपालगन्ज — नेपाली खेलकुदको दृष्टिकोणमा नेपालगन्ज ऐतिहासिक सहर हो । यो सहरले नेपाली खेलकुदलाई धेरै अब्बल दर्जाका खेलाडीहरू दिएको छ । ओलम्पियनदेखि कीर्तिमानी खेलाडीसम्म यही सहरबाट उत्पादन भएका छन् । अहिले नेपालगन्जलाई विश्वसामु चिनाउने उचित माध्यम नेपालगन्ज म्याराथन बनेको छ ।नेपालमा सहरको परिचय बोकेर तीन म्याराथन हुने गर्दछ । काठमाडौं म्याराथन, पोखरा म्याराथन र यही नेपालगन्ज म्याराथन । यसमध्ये सबैभन्दा कान्छो हो नेपालगन्ज म्याराथन । नेपालगन्जमा त्यही सहरको नाममा रहेको म्याराथन नवौं संस्करण शनिबार नेपालगन्जमा हुँदै छ ।पहिलोपल्ट नेपालगन्ज पिस म्याराथन सुरु गर्ने बेला सरकार–माओवादीबी १२ बुँदे विस्तृत शान्ति सम्झौता भइसकेको थियो, तर द्वन्द्वको असर बाँकी थियो । नेपालगन्ज म्याराथन आयोजकका अधयक्ष टीएस ठकुरी भन्छन्, ‘नेपालगन्ज तत्कालीन माओवादी द्वन्द्वको सम्झनामा चपेटामा मात्र थिएन । मधेशी–पहाडिया र हिन्दु–मुस्लिमबीचको सद्भाव बरकरार राख्नुपर्ने पनि थियो । विस्तृत शान्ति सम्झौताको स्मरणमा नेपालगन्ज पिस म्याराथन नाम राख्ने निर्णय गरें ।’त्यसपछि ठकुरीले विदेशमा हुने म्याराथनबारे बुझे र अध्ययन पनि गरे । ‘विदेशमा हुने म्याराथनमा एकै पटक हजारौं मानिस भेला भएको देखे । फरक धर्म समुदायका मानिस एकै ठाउँमा उभिएको पाए देखें । सबै व्यक्ति एउटै मञ्चमा अटाउन सक्ने म्याराथनमा पाएँ,’ उनले भने, ‘धार्मिक, जातीय तथा सामाजिक सद्भाव कायम राख्ने सबैभन्दा राम्रो प्लेटफर्म नै यहीं भएको पाएँ ।’पहिलो पटक ०७२ सालमा आयोजित नेपालगन्ज पिस म्याराथनमा ३ सय ३५ जना सहभागी भए । पश्चिम नेपालमा खेलकुदका गतिला प्रतियोगिता नभएकाले राष्ट्रिय स्तरका खेलाडीहरू पनि उत्सुक भएर सहभागी भए । खेलाडीको सहभागिता देख्दा ठकुरीको हिम्मत बढ्यो । उनले म्याराथनलाई निरन्तरता दिए ।गत वर्ष म्याराथन, हाफ म्याराथन, कर्पोरेट रन, ह्विलचेयर दौड, विद्यार्थी र बालबालिकाको ५ किमि दौड जस्ता प्रतियोगितामा ५ हजार दौडिए । ‘म्याराथनको महत्त्व बुझ्दै गएपछि सहभागी संख्या बढ्दै जाने छ । थोरैबाट सुरु गरेका थियौं, हरेक वर्ष थपिँदै जाने हो,’ ठकुरीले भने, ‘कुनै न कुनै दिन यो संख्या एक लाख सहभागी हुने विश्वास छ ।’नवौ संस्करणसम्म लगातार आयोजना हुनु नै दौडको ठूलो विशेषता हो ।म्याराथनको पूर्वसन्ध्यामा बिहीबार नेपालगन्जमा हुने कनक्लेभ प्रतियोगिताको थप आर्कषण हो । पश्चिम नेपालमा कम हुने बौद्धिक बहस एउटै मञ्चमा हुनु आफैंमा एउटा उत्सव हो । यही म्याराथनमा देशका नाम चलेका कलाकार, खेलाडी, पाइलट, धावक, व्यापारी, नेताको जमघट हुन्छ । उनीहरूसँग कुरा गर्नु उनका कुरा सुन्नु नै नयाँ सोचको विकास विचारको मन्थनको एउटा प्लेटफर्म हो ।‘यसलाई नेपालगन्ज आफैंले आफ्नो मानेर अझ भव्य र व्यवस्थित गर्ने हो भने फाइदा सहरलाई नै हुनेछ । ठकुरीले भने, ‘यो त अहिले नै नेपालगन्जमात्र होइन, पश्चिम नेपालको सान हो । यस क्षेत्रको परिचय हो । अझ पछि यसले नेपालगन्जको पयर्टनसँगै अन्य आर्थिक पाटोलाई पनि सहयोग पुर्‍याउन सक्छ  ।’गत वर्षको संस्करण आफैंमा ऐतिहासिक बनेको छ  । गत वर्षदेखि नेपालगन्ज म्याराथनको रुटले आधिकारिकता पाएको थियो । एसोसिएसन अफ इन्टरनेसनल म्याराथन एन्ड डिस्ट्यान्स रेसेस (एम्स) को वार्षिक क्यालेन्डरमै राखिएको प्रतियोगिता थियो । नेपालगन्ज म्याराथनको रुट सबैभन्दा सजिलो छ । यसमा कीर्तिमान बन्ने सम्भावना धेरै छ । सन् २०२० को नेपालगन्ज म्याराथनमा गोपीचन्द्र पार्कीले नै २ घन्टा १८ मिनेट ५९ सेकेन्डमा दौड पूरा गरेका थिए । यो निकै राम्रो समय हो । नेपाली भूमिमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा राम्रो प्रदर्शन यसलाई मानिन्छ । त्यतिबेला दोस्रो स्थानमा आउने कृष्णबहादुर बस्नेतले पनि दौड २ घण्टा २० मिनेट ४९ सेकेन्डमा पूरा गरेका थिए । सन् २०१७ मा पहिलो भएका दुर्गाबहादुर बुढाले दौड २ घण्टा २६ मिनेट ५८ सेकेन्डमा पूरा गरेका थिए ।सन् २०१९ मा नवराज साउदले २ घण्टा २५ मिनेट ४२ सेकेन्डमा दौड पूरा गरेका थिए । अहिलेसम्म सात संस्करणका म्याराथनमध्ये अधिकांश समय राम्रै समय निस्किरहेको छ । यसको एउटा ठोस कारण त्यही सजिलो रुट र कम हाइअल्टिच्युडमा पर्दछ । अध्यक्ष ठकुरीले भने, ‘नेपालगन्ज म्याराथन नै त्यस्तो प्रतियोगिता हुनेछ, जहाँ ढिलोचाँडो कुनै न कुनै दिन कीर्तिमानी प्रदर्शन हुनेछ भन्नेमा आशावादी छौं ।’