ढल्याे पत्रकारिताको धरोहर
नेपाली पत्रकारिताका धरोहर गोविन्दप्रसाद प्रधानको ८६ वर्षको उमेरमा हालै निधन भयो । प्रधान नेपाली पत्रकारिताका हस्ती मानिनुहुन्थ्यो । आमपत्रकारका प्रिय अभिभावक बन्न सफल प्रधान जीवनको झन्डै ५० वसन्त नेपाली पत्रकारितामा क्रियाशील रहनुभयो । पत्रकारिता पेसालाई शालीनताको पर्याय बनाउनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्ने प्रधानले सरकारी र निजी दुवै क्षेत्रमा रहेर पत्रकारिता र व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी पनि सम्हाल्नुभयो ।
नेपाली पत्रकारिताका धरोहर गोविन्दप्रसाद प्रधानको ८६ वर्षको उमेरमा हालै निधन भयो । प्रधान नेपाली पत्रकारिताका हस्ती मानिनुहुन्थ्यो । आमपत्रकारका प्रिय अभिभावक बन्न सफल प्रधान जीवनको झन्डै ५० वसन्त नेपाली पत्रकारितामा क्रियाशील रहनुभयो । पत्रकारिता पेसालाई शालीनताको पर्याय बनाउनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्ने प्रधानले सरकारी र निजी दुवै क्षेत्रमा रहेर पत्रकारिता र व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी पनि सम्हाल्नुभयो ।पत्रकारिता कसैको समर्थन र विरोधमा गर्ने पेसा नभई आमनागरिकलाई सुसूचित गर्ने माध्यमका रूपमा विकास गर्नु पर्छ भन्ने उहाँको ध्येय थियो । मुलुकको स्वाभिमान, मुलुकवासीको रक्षा र प्रजातन्त्रलाई केन्द्रमा राखेर सच्चा पहरेदारको भूमिकामा यो पेसालाई ढाल्नु पर्छ भन्ने पाठ उहाँले निरन्तर सिकाउनुभयो । उहाँले “तपाईंहरू पहाडबाट दुःखजिलो गरेर काठमाडौँमा पढ्न बस्नुभएको छ, खर्च चलाउन गाह्रो होला” भनेर १५/१५ दिनमा तलब दिनुभएको दृष्टान्त छ । तीन महिना काम गर्दा पनि तलब नपाएका पत्रकारलाई उहाँ जस्तो अभिभावक गुमाउँदा पीडाबोध भएको छ । पत्रकारिता पेसामा लागेपछि यसको मूल्य, मान्यता र मर्यादाको ख्याल गर्नु पर्छ भनेर उहाँले सधैँ सजग गराउनुभयो । पत्रकारितामा त्यत्तिको शालीन व्यक्तित्व गुमाउनु मुलुककै लागि ठुलो र अपूरणीय क्षति हो । प्रधान पत्रकारिता पेसामा प्रवेश गर्नुअघि न्याय सेवामा क्रियाशील हुनुहुन्थ्यो । उहाँ २०१६ सालमा पाटन अदालतको न्यायाधीशको भूमिकामा रहनुभएको थियो ।राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) को स्थापनापछि प्रारम्भिक कालखण्डमा उहाँ सम्पादकको जिम्मेवारीमा रहनुभयो । त्यसपछि गोरखापत्र दैनिकको महाप्रबन्धकको भूमिकामा पनि रहनुभयो । चालिसको दशकमा उहाँले ‘नयाँ नेपाल’ दैनिक पत्रिकाको प्रकाशक तथा सम्पादकको जिम्मेवारी पनि सम्हाल्नुभयो । पञ्चायतकालमा उहाँले किलागलस्थित आफ्नै निवासमा उक्त दैनिक पत्रिका सञ्चालन गर्नुभएको थियो; जसको उद्देश्य मुलुकमा प्रजातन्त्र स्थापना गरी जनअधिकार बहाली गर्नु थियो ।विसं २०४६ को ऐतिहासिक जनआन्दोलनले बहुदलीय व्यवस्था पुनस्र्थापना गरेसँगै उहाँ फेरि सरकारी स्वामित्वका रहेको राष्ट्रिय समाचार समितिमा अध्यक्ष तथा महाप्रबन्धकको जिम्मेवारी सम्हाल्न पुग्नुभयो । पञ्चायतकालमा पत्रकारिताको माध्यमबाट बहुदलीय व्यवस्था स्थापनाका निम्ति गरेको योगदानको कदर गर्दै २०४७ जेठ २८ मा उहाँलाई राष्ट्रिय समाचार समितिको कार्यकारी अध्यक्ष तथा महाप्रबन्धकमा नियुक्त गरिएको थियो । उहाँ उक्त पदमा २०४९ मङ्सिर २५ सम्म रहनुभयो । प्रजातन्त्र पुनस्र्थापनापछि कृष्णप्रसाद भट्टराई नेतृत्वको अन्तरिम मन्त्रीपरिषद्ले उहाँलाई उक्त जिम्मेवारी दिएको थियो । सरल, शालीन, भद्र, मिजासिला स्वभावका प्रधानले पत्रकारिता मात्र गर्नुभएन; यो पेसामा धेरैलाई आकर्षित पनि गर्नुभयो । बहुसङ्ख्यक पत्रकार उहाँद्वारा प्रशिक्षित भए । प्रधानले किलागलस्थित आफ्नै निवासबाट २०५९ सालमा ‘अन्नपूर्ण पोष्ट दैनिक’ को प्रकाशन सुरु गर्नुभएको थियो । यस दैनिकलाई रङ्गीन र ब्रोडसिटमा लैजाने श्रेय पनि प्रधानलाई नै जान्छ । ‘अन्नपूर्ण पोष्ट’ को प्रधान सम्पादकबाट अवकाश लिएपछि उहाँ मोर्डन टेक्निकल कलेजको अध्यक्ष बन्नुभयो । उहाँबाट दीक्षित भएर सँगै काम गरेका धेरै पत्रकार आज पनि सम्पादकलगायत निजी तथा सरकारी सञ्चार माध्यमको नेतृत्वदायी भूमिकामा पुगेका छन् । उहाँ पेसामा क्रियाशील रहुन्जेल भन्नुहुन्थ्यो, “जिम्मेवारीपूर्ण र जोखिममा काम गर्नुपर्ने पत्रकारले समाचार लेख्दा वास्तविक जानकारी पाठकले पाओस् भनी उत्तरदायी भई आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नुपर्छ । सनसनी उत्पन्न गरेर छोटो अवधिका लागि आफ्नो हित खोज्दा समाजले पूर्ण वास्तविकता थाहा नपाउने अवस्था बन्छ, त्यसको मूल्य आफू र आबद्ध संस्थाले चुकाउनुपर्ने हुन्छ ।”पत्रकार भएपछि गल्ती र खराब कामलाई उजागर गर्नुपर्छ तर कुनै पक्षको मात्र वकालत गर्दा पत्रकारले पूर्वाग्रहपूर्ण काम गरेको मानिन्छ भन्ने उहाँको दृढ मान्यता थियो । त्यस्तो पत्रकारिता सबै पाठकको नभई कसैको मुखपत्र मात्र हुन्छ । पत्रकार भएपछि मन पर्नेलाई ओतप्रोत गर्ने र अर्काे पक्षलाई दबाउने उत्तेजना देखाउनु हुन्न । यो सच्चा र संयमित पत्रकारको धर्म होइन । पत्रकारले समाजको आँखा र कानको भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ भन्ने गुरुमन्त्र प्रधानले दिइरहनुहुन्थ्यो । प्रधानले बहुदलीय व्यवस्था र लोकतन्त्रमा निरन्तर आस्था र विश्वास राख्नुभयो । व्यवस्था परिवर्तन हुँदैमा आस्था परिवर्तन गर्नु पर्छ भन्ने मान्यताको उहाँ सधैँ घोर विरोधी हुनुभयो । जीवनभर उहाँको निकटता प्रजातन्त्रवादी नेतासँग रहे पनि सिद्धान्त नमिल्ने पार्टीका नेताप्रति उहाँले कहिल्यै वैरभाव राख्नुभएन । मुलुकमा निरङ्कुश पञ्चायत व्यवस्था हुँदा पनि प्रजातन्त्रवादी नेताहरूलाई सहयोग गर्न उहाँले कुनै कसर बाँकी राख्नुभएन । पछिल्लो समय उहाँ २०४६ सालको जनआन्दोलनका कमान्डर एवं ‘लौहपुरुष’ नेपाली कांग्रेसका सर्वोच्च  नेता ‘गणेशमान सिंह फाउन्डेसन’ का उपाध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो ।उहाँले छाडेर जानुभएको पदचाप मात्र पछ्याउन सक्ने हो भने पत्रकारिताको मर्यादा कायम रहने छ । आज यो पेसाले आफ्नो धर्म निर्वाह गर्न सकेन, मुलुकलाई सही बाटो देखाएन भन्ने जनगुनासो व्याप्त छ । अधिकांश पत्रकार दल र व्यक्तिविशेषको भक्तिमा रमाइरहेका छन् भन्ने आमगुनासोको सम्बोधन भनेको प्रधान जस्ता अग्रज मार्गनिर्देशकको बाटोमा हिँड्न सक्नु हो; अनि मात्र पत्रकारिता पेसाको मर्यादा रहने छ । हामी सबैका मार्गदर्शक प्रधानप्रति हार्दिक श्रद्धासुमन !लेखक गोरखापत्रका पत्रकार हुनुहुन्छ ।    