कीर्तिपुरमा एक वर्षमै फ्लडलाइट 
सबै अनुकूल भएमा अबको एक वर्षभित्र कीर्तिपुरस्थित त्रिवि क्रिकेट मैदानमा राति पनि क्रिकेट खेल्न सकिने छ । सरकारले नेपालको मुख्य क्रिकेट रंगशालाको रूपमा रहेको कीर्तिपुरमा फ्लडलाइट जडानलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । यो पूरा भएमा दिवारात्रि क्रिकेट खेलाउन सम्भव हुनेछ । 
काठमाडौँ — सबै अनुकूल भएमा अबको एक वर्षभित्र कीर्तिपुरस्थित त्रिवि क्रिकेट मैदानमा राति पनि क्रिकेट खेल्न सकिने छ । सरकारले नेपालको मुख्य क्रिकेट रंगशालाको रूपमा रहेको कीर्तिपुरमा फ्लडलाइट जडानलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । यो पूरा भएमा दिवारात्रि क्रिकेट खेलाउन सम्भव हुनेछ । चालु आवमा कीर्तिपुरमा फ्लडलाइट जडानका लागि १० करोड बजेट विनियोजन गरेको थियो । अब आउँदो बजेटले त्यसमा दोब्बर रकम थप्ने विश्वास युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको छ । त्यसैले सबै सोचेअनुरुप भएमा कीर्तिपुरमा एक वर्षभित्र फ्लडलाइटमै क्रिकेट खेल्न सकिने छ ।कीर्तिपुर मैदानमा फ्लडलाइट जडान गर्न १० करोड बजेटका लागि टेण्डर आह्वान गरिएको छ । ३५ दिने सूचना पुरा हुनेक्रममा छ । ‘आउने बजेटमा कीर्तिपुरलाई २० करोड विनियोजन प्रस्ताव गरिएको छ । यो भएमा ८–९ महिनामै फ्लडलाइट जडान हुनेछ,’ युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयका सहसचिव इमनारायण श्रेष्ठले भने ।कीर्तिपुरबाहेक सरकारले मूलपानी क्रिकेट रंगशाला, धनगढीको फाप्ला अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला, चितवनको गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालासहितका अन्य रंगशालालाई बजेटमार्फत विशेष योजनाको रूपमा अगाडि बढाउने तयारी गरेको छ ।‘दुई वर्षभित्र कीर्तिपुर र मूलपानी रंगशालाको स्तरोन्नति गरी अन्तर्राष्ट्रियस्तरको प्रतियोगिता हुने व्यवस्था गरिनेछ,’ संसद्मा शुक्रबार आर्थिक वर्ष २०८०–८१ को नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दै राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले भनेका थिए, ‘चितवनको भरतपुर, कैलालीको फाप्ला, बैतडीको दशरथ चन्द र मोरङको विराटनगर क्रिकेट रंगशालाको पूर्वाधार निर्माण कार्य अघि बढाइने छ ।’चालु आर्थिक वर्षमा खेल पूर्वाधारका लागि राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्मार्फत ८७ करोड ६६ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको रकम अहिले कार्यान्वयन चरणमा छ । जसअनुरुप क्रिकेटतर्फ मूलपानीलाई ७ करोड, कोहलपुर क्रिकेट रंगशालालाई ३ करोड, भैरहवा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला निर्माणमा १ करोड ५० लाख, पोखरा क्रिकेट रंगशाला निर्माणमा २ करोड, महेन्द्रनगर क्रिकेट रंगशाला निर्माणमा ५० लाख, गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला भरतपुर निर्माणमा २२ करोड ५० लाख विनियोजन भएको थियो ।‘खेलकुद विकासका लागि पूर्वाधारको ठूलो महत्व हुन्छ तर हामी खेल पूर्वाधारमा निकै पछाडि परेका छौं । अन्तर्राष्ट्रियस्तरको रंगशाला हामीसँग अहिले एउटै पनि छैन,’ सहसचिव श्रेष्ठले भने, ‘दशरथ रंगशाला पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको होइन । खेल पूर्वाधारमा लगानी गर्नुपर्छ भनेर अहिले धेरै चासो बढेको छ । सरकारले पनि पहिलाको तुलनामा अहिले केही ध्यान दिएको छ ।’मूलपानीमा बर्सेनि बजेट परेको छ । अहिलेसम्म यसमा २२ करोडमात्र विनियोजन भएको छ । यसअनुरुपको बजेटले मूलपानी सम्पन्न गर्न तीन दशकसम्म लाग्नेछ । नेपालले हालै विश्वकप लिग २ का दुई त्रिकोणात्मक शृंखला र एसीसी प्रिमियर कप आयोजना गर्दा स्तरीय क्रिकेट रंगशालाको अभाव झनै महसुस भएको थियो । नेपालले प्रदर्शनका हिसाबमा पनि उत्कृष्ट नतिजा दिएपछि सरकारलाई पुनः पूर्वाधारबारे सोच्न बाध्य बनाइदिएको हो । ‘राष्ट्रिय गौरवको खेललाई पूर्वाधारमा पर्याप्त बजेट छुट्टिनु पर्छ । अहिले क्रिकेटले राम्रो गरिरहेको हकमा कम्तीमा एउटा खेलमा पूर्वाधार देखिने हिसाबमा गौरव महसुस हुने गरी निर्माण हुनु जरुरी छ । मूलपानी, कीर्तिपुर र फाप्लालाई त्यहीअनुसार बजेट आवश्यक पर्छ,’ सहसचिव श्रेष्ठले भने, ‘क्याबिनेट बैठकमा कीर्तिपुर र मूलपानी समेटिएको हुनाले कीर्तिपुरको फ्लडलाइटलाई बजेट थप हुन्छ होला ।’ मूलपानीमा दुई मैदानको बीचमा सडक पर्ने र त्यसमुनि मेलम्ची खानेपानीको पाइप पनि पर्दछ । त्यसलाई हटाउन र बाटो परिवर्तन गर्न सम्बन्धित मन्त्रालयलाई पत्राचार गरिएको जनाइएको छ । माथिल्लो मूलपानी क्रिकेट मैदानको रूपमा छ भने तल्लो मैदान सरकारले पूर्ण रूपमा स्वामित्व लिएर निर्माण कार्य जारी राखेको छ । क्यानको मुख्यालय रहेको माथिल्लो मूलपानी क्रिकेट मैदानमा हालै एसीसी प्रिमियर कपमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय खेल आयोजना गरिएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) ले यो मैदानमा हालै एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त खेल गर्न स्वीकृति दिएको थियो ।‘क्याबिनेटस्तरीय बैठकबाटै मूलपानीका लागि प्रमुख प्राथमिकता दिएर विशेष आयोजनाको रूपमा राखेर छिटो सम्पन्न गर्ने निर्णय भएको छ । त्यो हिसाबमा आगामी बजेटमा पर्याप्त रकम विनियोजन हुने आस लिएका छौं,’ सहसचिवले भने, ‘मूलपानीलाई आईसीसीले पनि अन्तर्राष्ट्रिय खेल आयोजना गर्न स्वीकृति दिइसकेको छ । सरकारको प्राथमिकतामा परिरह्यो भने २–३ वर्षमा मूलपानीको निर्माण कार्य सकिन्छ । यसपालि प्रस्ताव गरेभन्दा पनि रकम थपिएर आउने मन्त्रालयको आस छ ।’ आईसीसीले नेपाललाई यही वर्ष ट्वान्टी–२० विश्वकप छनोटको एसिया क्षेत्रको प्रतियोगिता आयोजनाका लागि जिम्मेवारी दिएको नेपाल क्रिकेट संघले जनाइसकेको छ । नेपालमा हुने यो सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिता हुनेछ । ६ महिनाअघि आईसीसीले बंगलादेशसँग मिलेर सन् २०२७ मा आईसीसी यू–१९ विश्वकप महिला विश्वकप आयोजना गर्ने जिम्मेवारी तोकेको समयमा नेपाल पूर्वाधारमा तयार भएर बस्नुपर्ने अवस्था छ । फाप्ला अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला तथा खेलग्राम निर्माणमा यस वर्ष १ करोड विनियोजन भएको थियो । जग्गा प्राप्ति भइसकेको फाप्लाका लागि समिति बनेर काम थालिएको छ । त्यसका लागि लगभग कर्मचारी व्यवस्थापन पनि भइसकेको छ । छुट्टै पूर्वाधार विकास समितिले यसको निर्माण गर्छ । यसलाई पनि सरकारले विशेष योजनामा राखेको छ । ‘फाप्लामा यसपालि डीपीआरका लागि बजेट आउने आशा लिएका छौं । यसको लागत झन्डै १४–१५ अर्बको प्रारम्भिक अनुमान छ । नेपाल सरकारले सबै खर्च गर्न सक्दैन । यसलाई विश्व क्रिकेटमा तटस्थ भूमिको रूपमा तयार पारिने र यसले सुदूरपश्चिमको पर्यटन विकासमा महत्त्वपूर्ण टेवा पुग्ने विश्वास गरिएको छ,’ श्रेष्ठले भने । फाप्ला अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला तथा खेलग्राम निर्माण पूर्वाधार विकास समितिका अध्यक्ष सुवास शाही डीपीआरका लागि बजेट परेमा लगानीका लागि बाटो खुल्ने सम्भावना देख्छन् । चालु आर्थिक वर्षमा खेलकुद पूर्वाधारमा छुट्याइएको ८७ करोड ६६ लाखमध्ये क्रिकेट पूर्वाधारमा ४७ करोड ५० लाख विनियोजन गरिएको छ । राष्ट्रिय संकट देखिएकाले आउने बजेटको सिलिङ घट्ने निश्चितजस्तै छ । खेलकुद पूर्वाधारलाई ५० करोडमात्र आउन सक्ने आँकलन गरिएको छ । चालु आर्थिक वर्षका लागि सरकारले युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयलाई २ अर्ब ४५ करोड ५० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो । आगामी वर्षका लागि राष्ट्रिय योजना आयोगले २३ प्रतिशतले बजेटको सीमा घटाउँदै १ अर्ब ८८ करोड ५८ लाखमात्रै तोकिदिएको छ । बजेट कटौतीको असर खेलकुद पूर्वाधारमा पर्ने निश्चित छ ।तर फाप्ला, कीर्तिपुर र मूलपानीलाई विशेष ध्यान दिनुपर्ने भएकाले यसका लागि विशेष बजेट आउने सम्भावना छ । कनिका छरे जस्तो बजेटले काम नहुने खेलकुद मन्त्रालयको निचोड छ । नयाँ युनिटको तयारीकीर्तिपुरमा फ्लडलाइट जडानका लागि १० करोड बजेट साउनमा निकासा भएको थियो । त्यसको १० महिनापछि केही अघिमात्र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) ले टेन्डर आह्वान गरेको थियो । जेठ १५ मा बजेट आउने पृष्ठभूमिमा टेन्डर नपरेको खण्डमा विनियोजन भएको यो १० करोड फ्रिज हुनेछ । ‘राखेपको प्राथमिकतामा परेको देखिँदैन । जनशक्ति अभाव पनि देखिन्छ । स्थायी इन्जिनियर १ जनामात्र छन् भने करारमा ७ जना छन्, उनीहरू जिल्लामा छन् । सबइन्जिनियर ३ जना छन् । यति जनशक्तिमा पौने अर्बको बजेट चलाउनुपर्नेछ । त्यसैले एक जना सेकेन्डक्लास इन्जिनियर आवश्यक परिसकेको छ,’ मन्त्रालय स्रोत भन्छ । रंगशाला निर्माण तथा स्तरोन्नति शीर्षकमा चालु आर्थिक वर्षमा १५ करोड ८१ लाख विनियोजन गरिएको छ । धनगढी प्रादेशिक रंगशाला निर्माण १ करोड ५० लाख, नेपालगन्ज रंगशालामा सेन्थेटिक ट्र्याक निर्माणमा ३ करोड, धरान रंगशाला निर्माण १ करोड, सिमरा रंगशाला निर्माण १ करोड, फिदिम रंगशाला निर्माण २ करोड ५० लाख, वीरगन्जको नारायणी रंगशाला निर्माणमा १ करोड, पोखरा रंगशाला निर्माणका लागि ५० लाख, अन्तर्राष्ट्रिय रग्बी रंगशालाको निर्माणका लागि १ करोड, टंकेसुनवरी रंगशाला, बुढीगंगा मोरङ निर्माणमा ५० लाख, पोखरा रंगशालामा बोरिङ र पानीटंकी व्यवस्थाका लागि १ करोड, दशरथ रंगशाला र परिषद कार्यालयको मर्मत सम्भारका लागि १ करोड ४० लाख विनियोजन भएको छ । त्यस्तै कभर्डहल निर्माण र स्तरोन्नति शीर्षकमा चालु आर्थिक वर्ष ७ करोड ५१ लाख विनियोजन भएकामा नारायणी कभर्डहल पर्साका लागि १ करोड, भलिबल कभर्डहल काठमाडौंका लागि १ करोड, केन्द्र, प्रदेश र जिल्लास्तरमा विभिन्न खेल मैदान निर्माण तथा मर्मत सम्भारका लागि १ करोड, कमलामाई नगरपालिका भिमान सिन्धुलीका लागि ५० लाख, बहुउद्देश्यीय कभर्डहल जलेश्वरका लागि ५० लाख, राष्ट्रिय स्मृति कभर्डहल सुनापानी रामेछापका लागि १ करोड बजेटमै व्यवस्था भई राखेपमार्फत गइसकेको छ ।प्रगति समीक्षा हुँदा बजेट विनियोजनको ९ प्रतिशतमात्र काम भएको पेस छ । ‘यो धेरै कम हो, यो कारणले गर्दा के कुरा उठिरहेको छ भने छुट्टै एउटा युनिट बनाउने र त्यहाँ कम्तीमा एक जना सिनियर डिभिजन इन्जिनियर राख्ने, एउटा डेडिकेटेड योजना बनाएर उसले योजनामार्फत सबै ठूला आयोजनाको टेन्डर गर्ने, मूल्यांकन गर्ने, ठेक्का लगाउने, त्यसको अनुगमन नियमित गर्नुपर्छ,’ सहसचिव श्रेष्ठले भने, ‘कुनै पूर्वाधारको निर्माणमा ठेक्का लगाउने ठूलो विषय होइन, निर्माणका बेला अनुगमन सारै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । त्यसपछि मापदण्ड पूरा गरी स्तरीय निर्माण कार्य हुन्छ । अर्थ मन्त्रालयबाट पनि बजेट छलफलमा यो विषय आइरहेको छ । त्यसैले हामी पूर्वाधारका लागि छुट्टै युनिटको छलफलमा गइरहेका छौं । त्यो कसरी बन्छ निश्चित भइसकेको छैन । तर, यो आवश्यक छ भन्ने महसुस भइसकेको छ । यो टिम पूर्वाधारमा लाग्छ भने परिषद खेलकुद इभेन्टमा लाग्ने छ ।’राखेपमा पूर्वाधारको एउटा छुट्टै युनिट नभएका कारण उसले खेलकुद पनि आयोजना गर्ने र पूर्वाधार पनि एकै ठाउँमा भएकाले बजेट खर्च गर्नै समय लगाएको देखिन्छ । यसपालि नवौं राष्ट्रिय खेलकुद कात्तिकमा पोखरामा आयोजना गर्नुपरेकाले पनि टेण्डर आह्वान गर्न समय लागेको जनाइएको छ । जबकि यो जेठ १५ को बजेट भाषणबाटै आएका हुन् । खेलकुद पूर्वाधार निर्माणमा चालु वर्षमै ८७ करोडभन्दा बढी बजेट थियो । त्यसमध्ये ७७ करोड ठूला आयोजना र झन्डै १० करोड साना आयोजनामा विनियजन गरिएको छ । साना योजना उपभोक्ता समितिमार्फत निर्माण गर्ने भनिएअनुसार काम भइरहेको र कतिपय पालिकाहरूमा बजेट रहेको तर पालिकाले ध्यान दिन नसक्दा ती कामहरू रकमअनुसार जति उपलब्धि हुनुपर्ने हो त्यति हुन नसकेको रिपोर्ट युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयले पाएको छ । सहसचिव श्रेष्ठले भने, ‘अर्को यसरी छरपस्ट बजेट छर्नुभन्दा आवश्यकताका आधारमा कुन पालिकामा कुन खेलका निम्ति कस्तो पूर्वाधार आवश्यक छ, त्यसको आधारमा एउटा योजना पूरा गरेर क्रमशः अरू योजनाहरूमा जानु ठीक हुन्छ । ५–१० लाख दिँदा त्यो पूर्वाधार पूरा नहुने र अलपत्र बस्ने तथा त्यो रकमको सदुपयोग पनि नहुने गरेको देखिएको छ ।’