कोरिया समृद्ध नेपालसँगै
म राजदूत भएर नेपाल आएको पनि पाँच महिना पुगेको छ । यस अवधिमा नेपाललाई नजिकबाट नियाल्ने अवसर मिल्यो । दक्षिण कोरिया र नेपालबीच विभिन्न पक्षमा समानता पाउन सकिन्छ । नेपाली जनताको मिहिनेती र लगनशील स्वभाव कोरियालीसँग मिल्दोजुल्दो छ ।
म राजदूत भएर नेपाल आएको पनि पाँच महिना पुगेको छ । यस अवधिमा नेपाललाई नजिकबाट नियाल्ने अवसर मिल्यो । दक्षिण कोरिया र नेपालबीच विभिन्न पक्षमा समानता पाउन सकिन्छ । नेपाली जनताको मिहिनेती र लगनशील स्वभाव कोरियालीसँग मिल्दोजुल्दो छ ।मेरो अनुभवमा कोरियाको विगतजस्तै लाग्ने पक्षहरू नेपालमा पनि छन् । नेपाललाई कोरियाजस्तो आर्थिक रूपमा सबल बनाउन कोरिया सरकारका तर्फबाट सबै किसिमका सम्भावनाहरूबारे छलफल गर्दै कार्यान्वयन गर्न म लागिपर्नेछु । देश विकासका लागि राजनीतिक नेतृत्वको प्रयास, अनुशासन, जनताको एकै किसिमको इच्छाशक्ति, लगनशीलता र मिहिनेत, देशभक्ति आदिले सकारात्मक भूमिका खेल्छन् भन्ने विचारमा म सहमत छु । सन् १९५० देखि १९६० सम्म हामीसँग श्रमशक्ति मात्र थियो, जनताको दैनिकीमा आधारभूत आवश्यकता (जस्तै ः गाँस, बास र कपास) को अभाव थियो । हाम्रो विगत नियाल्दा, परिश्रमी जनता र शिक्षालाई महत्त्व दिने पारिवारिक संस्कारले कोरिया निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ भन्ने लाग्छ । प्राकृतिक स्रोतसाधन, आवश्यक पुँजी नभएको अवस्थामा हामीले निकै कष्टकर दिन काट्यौँ । वैदेशिक सहयोग लियौँ, पूर्वाधार विकासका लागि वैदेशिक ऋणको सदुपयोग भयो । जनताका तर्फबाट राज्यलाई सहयोग मिल्यो र राज्यले पनि जनताका हितमा काम गर्ने अठोट लियो । सन् १९६१ देखि १९८९ सम्म आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक चुनौतीहरूका बाबजुद सफल आर्थिक विकासको जग बसाउने श्रेय त्यति बेला राष्ट्रप्रमुखको हैसियतमा रहेका जनरल पार्क जङ–हीलाई दिन सकिन्छ । उनको एकल शासन झन्डै १९ वर्ष निरन्तर चल्यो । सन् १९८० पश्चात् विभिन्न चरणका ठूला आन्दोलन भए । कोरियाली जनताका विभिन्न चरणका आन्दोलनपश्चात् संविधानमा व्यवस्था गरेर प्रत्येक ५ वर्षमा प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीमार्फत राष्ट्रपति छनोट गर्ने शासकीय प्रणाली लागू भयो । हाल एक कार्यकाल मात्र राष्ट्रपति हुने व्यवस्थाले निरन्तरता पाएको छ ।कोरिया आज विकसित देशका रूपमा उभिएको छ । अन्य मुलुकका तुलनामा तीव्र गतिमा सफल भएको हाम्रो विकासबारे पूरै विश्व जानकार छ । एकल जाति र एकल भाषा प्रयोग गर्ने भएका कारण पनि कोरियामा अन्य मुलुकमा भन्दा तीव्र गतिको विकासमा जनतालाई परिचालन गर्न सहज भएको मान्न सकिन्छ । अर्को पक्ष, हामी निर्यातमूखी अर्थतन्त्रका लागि औद्योगिक विकासमा ध्यान दिएर आवश्यक उद्योगहरूको स्थापना गरी सही व्यवस्थापन गर्दै अगाडि बढ्यौँ । समुद्री बन्दरगाहका माध्यमबाट औद्योगिक उत्पादन निर्यात गर्न सफल हुनु पनि द्रुत विकासको आधार भएको मानिन्छ । त्यसै गरी मिहिनेती, इमानदार तथा कडा परिश्रम गर्ने जनता, निर्धारित समयमा तोकिएको जिम्मेवारी पूरा गर्ने पक्षलगायतले पनि सकारात्मक भूमिका खेलेको देखिन्छ । स्वदेशमै आफ्नो व्यवसाय गर्नुपर्छ भन्ने भावना भएको जनसंख्याको हिस्सा ठूलो हुनुलाई पनि देश विकासका लागि सकारात्मक भूमिकाका रूपमा लिन सकिन्छ ।कोरिया पछिल्ला दुई दशकमा विश्वव्यापी रूपमा क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्था (जस्तै : संयुक्त राष्ट्रसंघ, विश्व व्यापार संगठन, जी–२०, ओईसीडी) हरूमा संलग्न भएको छ । क्षेत्रीय आर्थिक साझेदारी (आरसीईपी/आसियान) हरूमा समावेश भएको छ ।नेपाललगायतका विकासशील देशसँग हामी विगतदेखि नै हातेमालो गर्दै अगाडि बढेका छौँ । नेपालको विकासमा हामीले भोगेका जस्ता जटिलता नहोऊन् भन्नेमा हामी सचेत छौँ । समृद्ध नेपाल निर्माणका लागि कोरिया सरकारले हातेमालो गर्दै आएको छ । १५ वर्षदेखि विकास साझेदार मुलुकका रूपमा प्राथमिकताको सूचीमा राखेर अभिमुखीकरण तालिम, स्वास्थ्य, कृषि, आईसीटीलगायतका क्षेत्रको विकासमा साझेदारी गर्दै आएका छौँ । हामीले नेपालमा ३० वर्षदेखि निरन्तर रूपमा, कोइका–नेपालमार्फत १५७ वटा परियोजनामा सहजीकरण गरिसकेका छौँ । उक्त अवधिमा नेपालबाट लगभग २,००० सरकारी कर्मचारीलाई कोरियामा आमन्त्रण गरेर अध्ययन तथा क्षणिक अवधिको प्रशिक्षण तालिम दिइएको छ । सोही अवधिमा कोरियाबाट पनि नेपालमा विभिन्न परियोजनका लागि करिब ३,००० स्वयंसेवीले भूमिका खेलिसकेका छन् । सन् २०२६ मा नेपाल अल्पविकसित राष्ट्रबाट विकासशील राष्ट्रमा प्रवेश गर्ने चरणमा रहेको छ । सो अवसरमा हाम्रो सरकारले नेपालको आवश्यकताअनुसार आत्मीय सहयात्रीका रूपमा निरन्तर गहन भूमिका खेल्नेछ । गणतन्त्र कोरिया नेपालमा वैदेशिक लगानी गर्ने मुलुकमध्ये चौथो ठूलो हो । सामसङ कम्पनीले यही वर्ष अप्रिलदेखि उन्नत प्रविधिमार्फत भैरहवामा टेलिभिजन फ्याक्ट्री सञ्चालनमा ल्याएको छ । त्यसैगरी नेपालमा पहिलो पटक आगामी वर्ष सन् २०२४ को मध्यतिर नेपाली कम्पनी र कोरियाको हुन्डाई कम्पनीको सहकार्यमा नवलपरासीमा वार्षिक ४,८०० गाडी उत्पादनको सुरुआत गर्ने योजना छ । कोरियाको नक्कली कपाल उत्पादन गर्ने व्यवसायका रूपमा नेपालमा ‘मान्दुमो’ कम्पनीमा लगानी गरेर ६८० जना नेपाली दिदीबहिनीलाई रोजगारी दिइएको छ । उत्पादित सामान कोरिया, चीन, जापानलगायतमा निर्यात भइरहेको छ । कोरियाली कम्पनीको लगानी बढाउन नेपाल सरकारसँग लगानी संरक्षण ग्यारेन्टी सम्झौता गर्नका लागि प्रक्रिया अगाडि बढाएका छौँ ।नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा कोरियाली लगानीको तेस्रो जलविद्युत् आयोजना निर्माणाधीन छ । कोरिया सरकार र कम्पनीको लगानीमा सन् २००० मा मोदी र २०१८ मा चमेलिया जलविद्युत् आयोजना सम्पन्न भई विद्युत् उत्पादन भइरहेको छ । २०२७ मा सञ्चालनमा ल्याउने उद्देश्यका साथ २१६ मेगावाट क्षमताको अपर त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजना निर्माणाधीन छ । कोरियाले नेपालको प्रचूर सम्भावना भएको जलविद्युत् क्षेत्रलाई सार्थकता दिन समन्वय गरिरहनेछ । अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष, नेपालको युवा पुस्तालाई सन् २००७ देखि सरकारी तवरबाट समन्वय गरेर कोरियामा रोजगारी उपलब्ध गराइएको समेत स्मरण गराउन चाहन्छु । यही वर्ष पहिलो पटक कोरियाले कामदार लिने १६ मुलुकमध्ये नेपालले पहिलो स्थान हासिल गरेको छ । नेपाली कामदारहरूले लगनशील तथा अनुशासित रूपमा काम गरेकाले रोजगारदाताले मन पराएका छन् । यही वर्ष मात्र २०,००० जनालाई रोजगारीको अवसर प्राप्त हुने सम्भावना छ । सन् २००७ पश्चात् नेपालका १ लाख युवालाई कोरियाले रोजगारी उपलब्ध गराएको छ । कोरिया सरकारले स्वदेशी कामदारसरह समान पारिश्रमिक, बिमालगायत सेवासुविधा उपलब्ध गराएको छ । नेपाल फर्किएका कामदारहरूका लागि पुनः एकीकरण कार्यक्रममार्फत व्यावसायिक क्षमता विस्तार गर्ने योजना कार्यान्वयनमा ल्याएका छौँ । भविष्यमा नेपाली जनताले नेपालमै व्यवसाय गरी रोजगारी सृजना गर्न सकून् तथा नेपालको विकासमा टेवा पुगोस् भन्ने हाम्रो उद्देश्य छ ।दुई देश भूगोलको हिसाबले निकै टाढा छौँ, तथापि ऐतिहासिक रूपमा समानताका पक्षहरू धेरै छन् । हिमालयको ट्रेकिङ तथा शाक्यमुनि गौतम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीमा हरेक वर्ष ३०,००० जनाभन्दा बढी कोरियाली जनताले भ्रमण गर्दै आएका छन् । ठूलो संख्यामा नेपालीहरूले तेक्वान्दो खेल सिक्नुका साथै कोरियाली पप संगीत, चलचित्र, फेसन, परिकार आदिको आनन्द लिएको पाइन्छ ।यही वर्ष सेप्टेम्बर २१ मा यूएन महासभा सम्मेलनका अवसरमा अमेरिकाको न्युयोर्कमा कोरिया र नेपालका सरकार प्रमुखहरूबीच भेटवार्ता भएको छ । गणतन्त्र कोरियाका राष्ट्रपति युन सख्यल र नेपालका प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दहालबीच औपचारिक वार्तालाप भएको छ । कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको ५० औं वर्षगाँठ नजिकिएको अवस्थामा दुई देशका कार्यकारी प्रमुखबीच वार्तालाप हुनु सुखद पक्ष हो । सो अवसरमा दुई देशबीच विभिन्न क्षेत्रमा विकास साझेदारी कार्यक्रमलाई मजबुत गर्ने विषयमा छलफल भएको छ ।कोरिया र नेपालबीच सन् १९७४ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको थियो । ५० औं वर्षगाँठ नजिकिँदै गएका बेला आगामी ५० वर्षको सुमधुर सम्बन्धका लागि योजना तर्जुमा गर्दै हामी नेपालको विकासको बलियो सहयात्री हुने योजनाका साथ अगाडि बढ्नेछौं । यसका लागि नेपाल सरकारसँग समन्वय गर्दै नेपालको आवश्यकताका आधारमा अगाडि बढ्न कोरिया सरकार तत्पर छ ।अन्त्यमा, नेपालको आर्थिक स्तर उकास्नका लागि हामीले देश विकास गर्ने चरणमा भोगेका विविध समस्या नझेलीकनै समृद्ध नेपालको यात्रामा भित्री मनबाटै हातेमालो गर्दै जाने विचार गरेका छौं । देशको समृद्धि र प्रजातन्त्र साइकलका दुई पांग्रा हुन् । एउटा पांग्राले मात्र साइकल अगाडि बढाउन सकिँदैन । समान रूपमा दुइटै पांग्रा चलेमा देश अगाडि बढ्नेछ । कोरिया सदा समृद्ध नेपालको साथमा छ । पार्क थेयङ नेपालका लागि गणतन्त्र कोरियाका राजदूत हुन् । 