दिवसले छोएन बाल श्रमिकलाईु
ललितपुर डुकुछापका १२ वर्षीय अजय दनुवार भक्तपुर कमलविनायकस्थित एक होटलका मजदुर हुन् । ८ वर्षको हुँदा उनका बुबाले कुटेर आमाको ज्यान गयो । ३ वर्ष जेल बसेर फर्किएका बाबुले सानी आमा भित्र्याए । 
भक्तपुर — ललितपुर डुकुछापका १२ वर्षीय अजय दनुवार भक्तपुर कमलविनायकस्थित एक होटलका मजदुर हुन् । ८ वर्षको हुँदा उनका बुबाले कुटेर आमाको ज्यान गयो । ३ वर्ष जेल बसेर फर्किएका बाबुले सानी आमा भित्र्याए । सानीआमाका कारण घरमा बस्न सक्ने अवस्था नभएपछि होटलमा भाँडा माझदै आएको उनी बताउँछन् । उनले होटलमा काम गरेबापत मासिक ३ हजार रुपैयाँ पारिश्रमिक पाउँछन् ।अजयको जस्तै मकवानपुर सिस्नेरीका १३ वर्षीय पासाङ वाइबाको पीडा पनि उस्तै छ । कक्षा ३ को पढाइ सक्दा नसक्दै घर छाडेर हिँडेका पासाङ भक्तपुर कमलविनायकस्थित साना होटलमा भाँडा माझ्ने काम गर्छन् । विद्यालयबाट छुट्टी भएर गोठालो जाँदा पनि काम नगरेको भनेर अभिभावकले कुट्ने गरेको बताउने पासाङलाई होटल साहुले समेत यातना दिएको बताउँछन् । ‘बिहान उठेदेखि राति नसुतुन्जेल भाँडा माझ्छु,’ उनले भने, ‘तैपनि साहुले लात्ती हान्छ । साहुको यातना सहन नसकी केही दिन बाहिरै बसें । फेरि फर्काएर काममा लगायो,’ उनले भने । आइतबार मुलुकभर १५औं बालश्रमविरुद्धको विश्व दिवस मनाइरहँदा उनीहरू भने श्रम गर्न बाध्य छन् । सडकमा विभिन्न संघ–संस्थाले बालश्रमविरुद्ध प्रभातफेरीको र्‍याली गरिरहँदा उनीहरू भने सडककिनारमा जुठो भाँडा माझदै थिए ।वीरगन्जका १२ वर्षीय किसन साह भक्तपुर लिवालीस्थित साइकल पार्टस्मा मजदुरी गर्छन् । उनी दुई वर्षदेखि आफ्नै दाजुको साइकल पसलमा काम गर्दै आएका हुन् । उनीसँगै उनका १३ वर्षीय दाजु अरुण साह पनि सोही पसलमै मजदुरी गर्दै आएको बताउँछन् । उनले साइकल मर्मत गरेबापत महिनाबारी तलब नपाउने तर, आफ्नो पेट आफ्नै मजदुरीले पाल्ने गरेको उनका दाजु राजकुमार साहले बताए ।१३ वर्षको उमेरदेखि नै मजदुरी गर्दै आएको बताउने २१ वर्षीय राजकुमारले आफ्ना १२/१३ वर्षीय भाइहरूलाई मजदुरी गराउन बाध्य भएको बताए । ‘घरको आर्थिक अवस्था निकै कमजोर छ,’ उनले भने, ‘तीन दाजुभाइको कमाइले १२ जना बाँच्नुपर्छ ।’ भाइहरूलाई पढाउने इच्छा हुँदा हुँदै पनि घरको अवस्थाले नभ्याएको उनले बताए ।जिल्लामा कैयौं बालबालिकाले न्यून आयमै श्रम गर्न बाध्य छन् । इँटा भट्टा, होटल, मासु पसल, यातायातका साधनलगायत क्षेत्रमा बालबालिका श्रम गरिरहेका छन् । उनीहरू शारीरिक र मानसिक यातना सहेरै बाध्यतापूर्वक मजदुरी गर्न बाध्य भएको एक होटल व्यवसायी बताउँछन् । ‘घरको आर्थिक अवस्था न्यून भएका बालबालिका मजदुरी गर्न बाध्य छन्,’ होटल व्यवसायी विश्वराम लवजूले भने, ‘अभिभावक, बालबालिकाको क्षेत्रमा कार्यरत संघ–संस्थालगायतले बालअधिकारको विषयमा जनचेतना फैलाउनु जरुरी छ ।’बालबालिकालाई श्रममा लगाउँदा कस्तो किसिमको कारबाही हुन्छ भन्ने चेतना नहुँदा पनि बालश्रम मुक्त हुन नसकेको सम्बन्धित निकायको भनाइ छ । जिल्लालाई बालश्रम मुक्त बनाउन हरियो झन्डा अभियान चलिरहेको छ । बालश्रम न्यूनीकरणका लागि विभिन्न संघ–संस्थाको सहकार्यमा जनचेतनामूलक कार्य गर्दै आएको जिल्ला बाल कल्याण समिति भक्तपुरका अध्यक्ष एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी तेजप्रसाद पौडेलले बताए ।