लैला : सुस्ता बचाऊ अभियानकी खम्बा
नवलपरासीपश्चिम सुस्ता गाउँपालिका–५ की नुरजहाँ बेगमले भारतमा विवाह गर्नुभयो । प्रसङ्ग झन्डै ३५ वर्षअघिको हो । भारत कुशीनगर रमकोलाका बद्री आलमसँग विवाह गर्नुभएकी नुरजहाँ चार दिन मात्र आफ्नो घरमा बस्नुभयो । भारतले निरन्तर नेपालको सुस्तामा अतिक्रमण गरिरहेकाले नेपाली भूमि जोगाउन आफ्नो आवश्यकता रहेको नुरजहाँलाई महसुस भयो । नुरजहाँले नेपाल आउन पतिलाई निकै आग्रह गर्न थाल्नुभयो ।
बोमलाल गिरीनवलपुर, चैत ८ गते । नवलपरासीपश्चिम सुस्ता गाउँपालिका–५ की नुरजहाँ बेगमले भारतमा विवाह गर्नुभयो । प्रसङ्ग झन्डै ३५ वर्षअघिको हो । भारत कुशीनगर रमकोलाका बद्री आलमसँग विवाह गर्नुभएकी नुरजहाँ चार दिन मात्र आफ्नो घरमा बस्नुभयो । भारतले निरन्तर नेपालको सुस्तामा अतिक्रमण गरिरहेकाले नेपाली भूमि जोगाउन आफ्नो आवश्यकता रहेको नुरजहाँलाई महसुस भयो । नुरजहाँले नेपाल आउन पतिलाई निकै आग्रह गर्न थाल्नुभयो । सुरुमा नुरजहाँको प्रस्ताव बद्रीलाई मन परेन । ‘तपाईं नजाने हो भने म एक्लै नेपाल फर्किन्छु, मलाई सुस्ताको माटो प्यारो छ’ भनेर अड्डी कस्नु भएपछि बद्री नवविवाहित दुलहीसँगै सुस्ता फर्कन तयार हुनुभयो ।नेपाल फर्किएपछि नुरजहाँले आफ्नो नाम ‘लैला’ राख्नुभयो । नाम परिवर्तनका कारणबारे जिज्ञासा राख्दा उहाँले भन्नुभयो, “माटोसँगको प्रेमका कारण लैला नामकरण गरेकी हुँ । मलाई यो माटोसँग प्रेम छ ।” अचेल उहाँ ‘लैला फुपू’ का नामले परिचित हुनुहुन्छ । भारतकी बुहारी लैला माइती फर्किएर भारतीय पतिका सहयोगमा सुस्ता बचाउन भारतसँगै धेरै लड्नुभयो । “मेरो नेतृत्वमा महिलाको टोली बनायौँ । भारतसँग पटक पटक लडाइँ ग¥यौँ,” भारतीय सुरक्षाकर्मीसँग लडेका ती दिन सम्झँदै लैलाले भन्नुभयो, “सबै महिलालाई लिएर नेपालको सीमामा गएँ । हाम्रो फौज देखेर भारतीय प्रहरी पछाडि हटेका थिए । अहिले पनि हामी सुस्ताकै लागि लडिरहेका छौँ ।”लैलासहितको त्यो लडाइँमा सुस्ता बचाउन ठूलो योगदान छ, नेपाल प्रहरीका पूर्वहबल्दार गोपाल गुरुङको । भारतीय अतिक्रमण रोक्न सुस्तामै स्थानीयले दिएको एक कठ्ठा जमिनमा सानो झुपडी बनाएर उहाँ बस्नुभएको थियो । सरकारी जागिर छाडेर सुस्ता पुग्नुभएका गुरुङ नेपाली भूमिका लागि २५ वर्ष लड्नुभयो । सुस्ता बचाउन लड्दालड्दै गत वर्ष उहाँको निधन भयो । सुस्ता बचाउने सम्पूर्ण अभिभारा अब लैलाकै काँधमा आएको छ । अहिले पनि नेपालको भूमिमा अतिक्रमण जारी छ । भारतीय नागरिक बद्रीलाई पनि भारतले नेपाली भूमि मिचिरहेको महसुस भइरहेको छ । “भारतले नेपाली भूमि मिचेको यी आँखाले टुलुटुलु हेरिरहेका छन् । भूमि रक्षाका लागि नेपालीले भारतसँग लडाइँ गरिरहेका छन् । जुन एकदमै जायज छ । त्यसमा मैले पनि साथ दिन पाउँदा गर्वको महसुस भइरहेको छ,” उहाँले भन्नुभयो । जुन भूमिको खाइन्छ, त्यसको ऋण तिर्न आफू तयार रहेको उहाँले भन्नुभयो । उहाँ पतिपत्नीसँग नेपाली नागरिकता भने छैन । घर छ, जग्गा छ तर लालपुर्जा छैन । सुस्ता बचाउन उहाँहरू सिंहदरबार जानुभयो । बालुवाटार पुग्नुभयो । तर कुनै उपलब्धि हासिल भएन । निकै सङ्घर्षपछि २०६२ साल कात्तिक ४ गते सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल बिओपी सुस्ता स्थापना भयो । पछि इलाका प्रहरी कार्यालय पनि स्थापना भयो । अहिले पनि सुस्तामा समस्या छ । सीमा मिचिएकै छ । स्थानीयले नागरिकता र लालपुर्जा पाएका छैनन् । लैलाले भन्नुभयो, “थुप्रै नेपाली जुन हाम्रै साथमा सीमाका लागि लडिरहेका छन्, उनीहरूले पनि नागरिकता पाएका छैनन् ।” उहाँका छोराछोरीले भने जन्मका आधारमा नेपाली नागरिकता पाएका छन् । जिल्ला प्रशासन कार्यालय नवलपरासीपश्चिमका अनुसार झन्डै पाँच सयले नागरिकता पाउन सकेका छैनन् । नवलपरासीपश्चिमका प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुरेश पन्थीले कतिपय स्थायी रूपमा नेपालमै बसेकाले सम्मानार्थ नागरिकता पनि मागेको भन्दै यो केन्द्रीय सरकारको अधिकारको विषय भएको बताउनुभयो ।२०३९ सालदेखि निरन्तर त्यही क्षेत्रको जनप्रतिनिधि रहनुभएका हाल सुस्ता गाउँपालिकाका अध्यक्ष टेकनारायण उपाध्यायले नेपालमै जन्मदर्ता भएका वा बाबुको नागरिकता भएकाले नागरिकता पाएको बताउनुभयो । उहाँले २०६२ अघि सुस्तामा पटक पटक भारतीय सुरक्षाकर्मीसँग स्थानीयको झडप हुने गरेको भए पनि हाल यहाँ सरकारको उपस्थिति भएपछि सुस्ता पनि शान्त हुँदै गएको बताउनुभयो । 