राजनीतिले घेरिएको वर्ष
वर्ष ०७८ को सुरुमै त्रिकोणात्मक ट्वान्टी–२० शृंखलाको लागि घोषित टिमका कप्तान थिए, ज्ञानेन्द्र मल्ल । नेदरल्यान्ड्स र मलेसिया सम्मिलित यो शृंखला टीयू क्रिकेट मैदानमा भएको थियो । यही वर्षको अन्त्यमा एक अर्को ट्वान्टी–२० शृंखला भयो, जसमा मलेसिया त थियो नै । अर्को टिम थियो, पपुवा न्युगिनी । मैदान एकपल्ट फेरि टीयू मैदान नै थियो । यो सिरिजका लागि घोषित टिममा ज्ञानेन्द्र थिएनन् ।
काठमाडौँ — वर्ष ०७८ को सुरुमै त्रिकोणात्मक ट्वान्टी–२० शृंखलाको लागि घोषित टिमका कप्तान थिए, ज्ञानेन्द्र मल्ल । नेदरल्यान्ड्स र मलेसिया सम्मिलित यो शृंखला टीयू क्रिकेट मैदानमा भएको थियो । यही वर्षको अन्त्यमा एक अर्को ट्वान्टी–२० शृंखला भयो, जसमा मलेसिया त थियो नै । अर्को टिम थियो, पपुवा न्युगिनी । मैदान एकपल्ट फेरि टीयू मैदान नै थियो । यो सिरिजका लागि घोषित टिममा ज्ञानेन्द्र थिएनन् ।उनलाई आराम दिइएको थियो कि टिमबाट हटाइएको थियो ? यो वर्ष नेपाली क्रिकेटका यस्ता धेरै कथा र गीत निस्के, जसलाई ढुक्कले न त सुनाउन सकिन्छ, न त गाउन । बरु कोही कसैको पछाडि गुपचुप कुरा गर्ने गर्छन् । जस्तो, कसैले जानाजान आउट भयो, कसैले जानेर नै क्याच छाड्यो, अनि कसैले कप्तानीले जे भन्दा पनि अटेरी गर्‍यो । सायद अब ढिलो, चाँडो नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) माथि रहेको अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आईसीसी) को प्रतिबन्ध पूर्णतः हट्नेछ ।यस्तो किन भन्दा वर्ष ०७८ मा क्यानले वास्तवमै काम गरेको छ । तर मैदानभित्रको कचकच क्यानले पनि रोक्न सकेन । खुबै क्रिकेटमय रह्यो, यो वर्ष । लगातार धेरै क्रिकेट भए । तर पनि निर्णायक मोडमा चुक्दा नेपाल ट्वान्टी–२० विश्वकपका लागि छनोट हुन सकेन । निकै नजिक पुगेको थियो, विश्वकप छनोटका लागि । प्रशिक्षक पनि उही थिए, पुबुदु दासानायके । त्यसै पनि यी श्रीलंकाली मूलका क्यानाडेली प्रशिक्षक कम बोल्छन्, मैदानभित्रका कथालाई लिएर दासानायकेले झन् के बोल्ने ?तर उनले कम्तीमा आफू नजिकलाई भन्ने सुरु गरिसके, अब त केही हुन्छ । खासमा नेपाली क्रिकेटमा हुन लागेको के भन्दा पुस्ता हस्तान्तरण नै हो । अबका कप्तान हुन्, सन्दीप लामिछाने । अब नेपाली क्रिकेटमा त्यस्तो एक पुस्ता आइपुगेको छ, जसलाई काठमाडौंको टुँडिखेलमा हुने क्रिकेट कथा जस्तो लाग्छ । कम्तीमा पारस खड्काको पुस्तालाई यो राम्रोसँग थाहा छ, यिनै पारसले यो वर्ष संन्यास लिए । उनी नै दशककै खेलाडी पनि घोषित भए, उनको अभूतपूर्व योगदानका लागि ।नेपाली क्रिकेट अहिले जहाँसम्म आइपुगेको छ, त्यहाँसम्म पुग्न उनको ज्यादै धेरै भूमिका छ । तर अहिले समय फेरिएको छ, अब उनी मैदान बाहिर छन् र उनीसँग उनको पुस्ताको समय पनि सकिएको छ । अब नयाँ पुस्ताको पालो । अब खेल राजनीतिको कुनै अर्थ छैन, विशेषतः गुटबन्दीको । अब क्यान अझ बलियो हुनुपर्छ, उसले धेरै काम गर्नुपर्छ । कप्तान सन्दीपले ठीकै भनेका छन्, सायद नेपाली क्रिकेट अहिले सही दिशातर्फ उन्मुख छ । सुन्न पाइन्छ, अचेल सन्दीप पनि फेरिएका छन्, जिम्मेवारीले दम्भ घटेको छ ।नेपाली फुटबल त यो क्रिकेटभन्दा पनि बढी व्यस्त रह्यो । एकपछि अर्को प्रतियोगिता भए, चाहे त्यो राष्ट्रिय होस् अथवा अन्तर्राष्ट्रिय । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) को सबैभन्दा ठूलो विशेषता हो, यसले काम भने गर्छ । यसबीच सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि पनि यही वर्ष प्राप्त भयो, माल्दिभ्समा भएको साफ च्याम्पियनसिप २०२२ को फाइनल पुगेर । नेपाल यस अगाडि दक्षिण एसियाली फुटबलको सर्वोच्च प्रतियोगितामा कहिल्यै फाइनल पुगेको थिएन, प्रायः सेमिफाइनलमै रोकिन्थ्यो । कम्तीमा अब कसैले भन्न पाउने छैन, नेपालले साफ च्याम्पियनसिपको फाइनल खेलेको छैन भनेर । यसका लागि पनि धेरै हदसम्म श्रेय कुवेती प्रशिक्षक अब्दुल्लाह अल्मुताइरीलाई जान्छ । तर उनी आफैं राजीनामा प्रकरणमा छिनछिनमा विवादमै अल्झिरहे । उनलाई राम्रोसँग थाहा छ, समाचारमा कसरी छाउनुपर्छ । तर उनलाई उक्साउने पनि त सायद नेपाली फुटबलकै राजनीति थियो । सबैलाई थाहा छ, एन्फा नेतृत्वमा चिरा परेको छ, कित्ताकाटकै स्थिति छ, साह्रै नराम्रोसँग ।एकै स्थानमा रहँदा कर्माछिरिङ शेर्पाको नेतृत्वमा एउटा नारा खुबै सुनिएको थियो, ‘चेन्ज एन्फा’ । ठ्याक्कै भन्दा एन्फालाई परिवर्तन गरौं । तर हामीलाई चाहिएको परिवर्तन त यस्तो थिएन, जहाँ नेतृत्वमा रहेकाबीच विवाद, आरोप प्रत्यारोप मात्र होस् । अबको केही महिनामा एन्फामा निर्वाचन पनि हुँदै छ । त्यसले नयाँ नेतृत्व दिनेछ, चाहे त्यो अहिलेका अध्यक्ष शेर्पा नै हुन सक्छन्, होइन भने अर्को कोही । नेपाली फुटबललाई नमीठोसँग थला पर्ने गरेर विवादको विषय त नेपाल सुपर लिग (एनएसएल) पनि बन्यो ।क्लब भर्सेस एनएसएल, यसबारे पनि खुबै गनगन सुन्नमा पाइयो । एकै देशमा दुई लिग, यो यस्तो सोच हो, जसले विवादबाहेक कहिले पनि राम्रो नतिजा दिन सक्दैन । फुटबललाई सुन्दर खेल किन मानिन्छ भने यसमा सबैको पहुँच हुन्छ । यो धनीको खेल होइन, गरिबकै खेल हो । यसलाई सर्वसाधारण गरिबकै खेल रहन दिए राम्रो, नत्र फुटबल सुन्दर हुन छाड्छ । यहाँनिर प्रश्न यही हो, किन यति धेरै विवाद ? मैदानमा भन्दा नेपाली फुटबल मैदान बाहिर किन यति धेरै व्यस्त ?वर्ष ०७८ मा नेपाली खेलकुदले हात पारेको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि महिला भलिबलबाट प्राप्त भएको थियो । नेपाली महिला टिमले बंगलादेशमा भएको एसियन सिनियर सेन्ट्रल जोन मेन्स एन्ड वुमेन्स भलिबल च्यालेन्ज कपको उपाधि जित्यो । फाइनलमा नेपालले उज्वेकिस्तानलाई पाँच सेट चलेको खेलमा हराएको थियो । नेपाल पूरा प्रतियोगितामा अपराजित रह्यो, त्यसमाथि डिफेन्डिङ च्याम्पियनका रूपमा नेपालले उपाधि रक्षा गरेको थियो, त्यसैले महिला भलिबल खेलाडीको खुलेर प्रशंसा गर्नु नै पर्छ ।भलै, तिनका पनि कति धेरै गुनासा छन् । क्यान र एन्फाको नेतृत्वमा जति विवाद छ, त्यो भन्दा पनि बढी विवाद नेपाली भलिबलमा छ । भलिबलमा छिरेर कुरा सुन्नु मात्र पर्छ, एकले अर्कोको आलोचना गर्छन् र भन्छन्, यसले यस्तो र उस्तो नराम्रो गरेको थियो । नेपाली भलिबलका कुरा सुन्दै मात्र जानुपर्छ, ठ्याक्कै थाहा हुन्छ, नेतृत्वमा पानी बाराबारको स्थितिसमेत छ । नेपाली भलिबलले एउटा लक्ष्य त भेटाइसक्यो, तर त्यो भन्दा अगाडिको लक्ष्य प्राप्त गर्न गाह्रो छ ।यी त भए, कामै गर्ने तीन खेल संघको कुरा । काम नगर्नेका त झन् के कुरा ? नेपालमा यस्ता धेरै खेल संघ छन्, जसले काम त गर्दैनन् नै, उल्टै विवाद बढी गर्छन् । यस्तै संघमा नेतृत्वको विवाद धेरै छ । फेरि कसैले भन्न सक्छ, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्को नेतृत्वलाई लिएर त विवाद छ भने त्यसको तलका संस्थाबारे के नै भन्नु ? हुन पनि वर्ष ०७८ सम्झिनुपर्ने एउटा कारण सदस्य सचिवको विवादलाई लिएर पनि हो, जुन अदालतसम्म पुग्यो, अन्ततः वर्षको अन्त्यसम्म पुग्दा यसले निकास पाएको छ ।अब सदस्य सचिवको जिम्मेवारी टंकलाल घिसिङको काँधमा छ । यी सदस्य सचिव खुबै मीठो बोल्छन्, नरम नरम शब्द प्रयोग गर्छन् । तर उनलाई पनि थाहा छ, नेपाली खेलकुदलाई सच्याउने हो भने यस्ता नरम शब्द, उस्तै नरम निर्णयले पुग्दैन । केही साहसी निर्णयको आवश्यकता छ । कोही कसैलाई लाग्दैन र भने, वर्ष ०७८ ले देखाए जस्तै, नेपाली खेलकुद अगाडि बढ्न नसक्नु पछाडि अति नै नसुहाउँदो पाराले बढी राजनीति भएर हो भनेर ? यस्तै विवाद कुनै समय नेपाल ओलम्पिक कमिटीलाई लिएर हुने गर्थ्यो ।अचम्मले यो रोग परिषद्मा सरेको छ । नेपाली खेलकुदका दुई सर्वोच्च संस्थामध्ये एक ओलम्पिक कमिटीलाई लिएर पनि धेरै गुनासा होलान्, तर यो संस्था बिस्तारै खुल्दै छ, खुल्ने प्रयासमा छ, किनभने यसको नेतृत्वलाई लिएर अब प्रश्न उठ्दैन । सम्भवतः अब नेपालमा अब दुई ओलम्पिक कमिटी हुने छैनन् । हुन पनि दिनुहुन्न, नेपाली खेलकुदलाई धराशायी बनाउने एउटा कारण ओलम्पिक विवाद पनि हुने गर्थ्यो, त्यही मैदान बाहिरको राजनीतिले गर्दा । केही पुराना र अनुभवी खेलाडीको कुरा सुन्नुपर्छ, दुई वर्षको कोरोना संक्रमणको महामारीको प्रकोप, अनि सदस्य सचिव नियुक्तिको विवादले सिंगो नेपाली खेलकुद शून्यमा झरेको छ, तिनै तीन खेल क्रिकेट, फुटबल र भलिबललाई अपवाद मान्ने हो भने । अनि यही बेला हाम्रो अगाडि छ, चीनमा हुने एसियाली खेलकुद । अबको दक्षिण एसियाली खेलकुद कहिले हुने हो, टुंगो छैन, तर तयारी त त्यसको पनि गर्नुपरेको छ, नत्र दक्षिण एसियामै पनि नेपाललाई गाह्रो हुन्छ ।त्यो अर्थमा सदस्य सचिव घिसिङसामु चुनौती मात्र होइन, अवसरको पनि चाङ छन् । वर्ष ०७८ मै ओलम्पिक पनि परेको थियो, त्यहाँ नेपाली खेलाडीको प्रदर्शन के कस्तो रह्यो, त्यो छर्लंग छ । सहभागिताका लागि सहभागितामै मात्र सीमित रहेको छ, ओलम्पिकमा भाग लिनु । अब यस्तो स्थिति कहिलेसम्म कायम राख्ने ? यसका लागि सबैभन्दा पहिले सुधार्नॅपर्ने भनेको मैदान बाहिरको फोहोरी राजनीति नै हो । वर्ष ०७८ ले नेपाली खेलकुदलाई सिकाएको पाठ यही हो, काम गर्ने संघ चाहियो, विवाद गर्ने होइन । 