‘मेरो जीवन मेरो सत्य’
पेले र म्याराडोना जत्तिकै भनेर मानिएका फुटबल खेलाडी हुन्, मार्को भान बास्टेन । सन् ९० को दशकतिर नेदरल्यान्ड्स र एसी मिलानले विश्व फुटबलमा तहल्कै मच्चाएका थिए । त्यसकै प्रमुख खेलाडी थिए, भान बास्टेन । उनको खेलजीवन भने निकै छोटो रह्यो । त्यसैले उनलाई धेरैले बिर्से पनि । विशेषतः नयाँ पुस्ताले ।
एम्स्टर्डम — पेले र म्याराडोना जत्तिकै भनेर मानिएका फुटबल खेलाडी हुन्, मार्को भान बास्टेन । सन् ९० को दशकतिर नेदरल्यान्ड्स र एसी मिलानले विश्व फुटबलमा तहल्कै मच्चाएका थिए । त्यसकै प्रमुख खेलाडी थिए, भान बास्टेन । उनको खेलजीवन भने निकै छोटो रह्यो । त्यसैले उनलाई धेरैले बिर्से पनि । विशेषतः नयाँ पुस्ताले ।तर उनी बिर्सनलायक फुटबल व्यक्तित्व त पक्कै थिएनन्, त्यसैले फुटबल मन पराउने लगभग सबै मिडियाले उनलाई यो साता सम्झे । यसको पहिलो कारण त यही साता उनको जन्मदिन परेको थियो । सम्झनाका लागि अर्को निहुँ भएको उनको आत्मकथा :फाबिओ कापेलोले पनि आफूलाई रोक्न सकेनन् । उनी पनि रोए । सान सिएरोमा मार्को भान बास्टेनको बिदाइ थियो । उनी एसी मिलानका ‘लेजेन्ड’ थिए । सन् १९९५ को अगस्ट चलिरहेको थियो । यी डच खेलाडीले फुटबल नखेलेको पनि साढे दुई वर्ष भइसकेको थियो । तर त्यही दिन उनको खेलजीवनले औपचारिक अन्त्य लियो । खुट्टाको जोर्नीको चोट यति साह्रो बल्झेको थियो कि उनलाई यसले खेल्न दिने थिएन । उनी भर्खर ३० वर्षका मात्र थिए ।भान बास्टेन ती दिन सम्झेर भन्छन्, ‘यो त कसैको मलामी गएजस्तै थियो । यो कोही मरेको दिनजस्तै थियो । त्यो दिन एक व्यक्तिका रूपमा म जिउँदै थिएँ, तर मभित्रको फुटबल खेलाडी भने मरेको थियो । मैदानमा त्यो दिन जो कोही थिए, तिनले पनि यस्तै अनुभव गरे । टेलिजिभनमा हेरिरहेकालाई पनि यस्तै अनुभव भयो । यो विशेष अवसर थियो, तर फरक थियो । यो ऐतिहासिक थियो । यो त्यो दिन थियो, जतिबेला मभित्रको फुटबल खेलाडी साँच्चै मरेको थियो ।’यस्तो केही पनि हुँदैन थियो त, भान बास्टेन आफ्नो खेलजीवनको शिखरमा हुन्थे । तर उनी पूर्व खेलाडी भइसकेका थिए । उनको खेलजीवन छोटै रह्यो । तर उनले धेरैथोक पाए । तीनपल्ट बालोन डी’अर जिते । उनी सबै खेलाडी र प्रशिक्षक भन्थे, फुटबल इतिहासमै बेजोड स्ट्राइकर हुन्, भान बास्टेन । महान् भन्दा पनि हुन्छ । सर्वकालीन उत्कृष्ट खेलाडीको सूची बनाउँदा पनि उनी पर्छन् । पाब्लो माल्दिनी पनि मान्छन्, उनी पूर्ण खेलाडी थिए ।अनि इंग्ल्यान्डका पूर्व कप्तान टोनी एडम्सले ठीकै भनेका छन्, ‘म सायद म्याराडोनालाई रोक्न सक्थें, तर भान बास्टेनलाई सक्दिनँ ।’ सन् १९८८ को युरोपेली च्याम्पियनसिपमा उनले सर्वकालीन महान् गोल गरे र यो नै उनको देशले आत्मसात गरेको अहिलेसम्मको एकमात्र ठूलो सफलता हो । मिलानले भने लगातार युरोपेली कप जितेको थियो, जुन त्यसपछिको पुस्ताले गरेर देखाउन सकेका छैनन् । त्यो पुस्ताको डच टिम आफैंमा महान् थियो ।मिलान पनि कम्तीको थिएन, त्यसैले यो टिमले तीनपल्ट सिरी ‘ए’ को उपाधि पनि जित्यो । सन् १९८८ मा युरोपेली च्याम्पियनसिप खेल्न अगाडि उनले चोटग्रस्त एक सिजन लगभग आराममै बिताए । त्यतिबेला नेदरल्यान्ड्समात्र होइन, मिलानका लागि तीन खेलाडीको जोडी बनेको थियो । पहिलो त यिनै भान बास्टेन भए, अरू दुईजना रुड गुलिट र फ्रान्क राइकार्ड थिए । युरोपेली च्याम्पियनसिपमा उनले इंग्ल्यान्डविरुद्ध ह्याट्रिक गरे अनि सेमिफाइनल र फाइनलमा गोल ।योहान क्राएफ र मार्को भान बास्टेन ।युरोपेली फुटबलमा सन् १९७२ तिर अयाक्स वास्तवमै गज्जब थियो, सन् १९७४ तिर बायर्न म्युनिक यस्तै सफलताबाट गुज्रिएको थियो । सन् ८० मा लिभरपुलले पस्कने फुटबल पनि उत्कृष्ट थियो । आधुनिक समय लियोनल मेसीसहितको बार्सिलोना र क्रिस्टियानो रोनाल्डोसहितको रियल म्याड्रिडले पनि तहल्का नै मच्चाए ।यसबीचमा छुटाउने नहुने नाम भनेको मिलानकै हो । मिलान स्वयंका लागि त्यो स्वर्णिम समय थियो, यसमा दुविधा रहने छैन । तर कसैले पनि सोचेका थिएनन्, भान बास्टेनको भाग्यमा यस्तो पनि लेखिएको थियो भनेर । सन् १९९३ को युरोपेली च्याम्पियन्स लिग फाइनल उनको अन्तिम खेलजस्तै भयो । म्युनिकको यही मैदान थियो, जहाँ उनले केही वर्षअघि देशका आफ्नो उत्कृष्ट गोल गरेका थिए, तत्कालीन सोभियत संघविरुद्ध, जुन १९८८ को युरोपियन च्याम्पियनसिप फाइनलमा थियो । तर त्यतिबेलासम्म उनको कुर्कुच्चा नराम्रोसँग चोटग्रस्त भइसकेको थियो । सन् १९९४ मा पनि मिलान युरोपमा विजेता रह्यो, त्यसको एक वर्षपछि पनि मिलानले फाइनल खेल्यो । भान बास्टेन अझै टिमका सदस्य थिए । तर उनले न प्रशिक्षण लिन सके, खेल्नु त परकै कुरा भयो । उनी ठीक हुन्थे त, मिलानले लगातार तीनपल्ट युरोपेली उपाधि जित्थ्यो । भान बास्टेन भर्खर ५६ वर्षका भए । यसै साता उनको जन्मदिन परेको छ । उनको आत्मकथा पनि निस्केको छ, यही छेउछाउमा । र, यसको नाम रहेको छ, ‘मेरो जीवन मेरो सत्य’ । उनले यसमा आफ्ना कथा सुनाउन खोजेका छन् । यो कथा हो, एक महान् खेलाडीको अकल्पनीय रूपमा छोटिएको खेलजीवन ।उनी भर्खर २० वर्षका थिए, कुर्कुच्चाको चोट सुरु भइसकेको थियो । तर उनले पीडाबीच खेल्न भने छाडेनन् । अनि २८ वर्षमै उनको खेलजीवनमा पूर्णविराम लाग्यो । उनलाई गलत सल्लाह दिने धेरै थिए । त्यतिबेला उनलाई चिकित्सकले भनेका थिए, ‘यो चोटमा खेल्दा पनि केही हुन्न ।’ भान बास्टेनलाई लाग्यो, हो पनि । सुरुमा उनका लागि सबथोक थिए, योहान क्राएफ । उनले भान बास्टेनलाई खेल जारी राख्न लगाए । उनले जति खेले, असह्य चोट बोकेर नै खेले ।आफ्नो आत्मकथा र जन्मदिनको अवसर पारेर उनले यसै साता मिडियासँग खुलेर कुराकानी गरेका छन् । भन्छन्, ‘अहिले जत्तिको ज्ञान मलाई भएको भए, मेरो चोट त्यति गम्भीर हुने थिएन । म कुनै पनि हालतमा त्यस्तो चोटको हकदार थिइनँ । कुर्कुच्चाको चोटले मलाई अहिलेसम्म पनि पिरोलिरहेको छ, मेरो प्रत्येक दिनको कामकाजमा प्रभाव पारिरहेको छ । तर त्यतिबेला मैले फुटबललाई नै सबथोक मानें । म अहिले बूढा भएँ, बिना फुटबलको जीवन बिताइरहेको छु ।’भान बास्टेन सन् १९९४ का केही रात अझै सम्झन बाध्य हुन्छन् । आफ्नो कोठाबाट नजिकैको शौचालयसम्म पनि उनी घिस्रिएर जान्थे । कोठामै टाँसिएको शौचालय पुग्दा पनि लामै समय लाग्थ्यो, यो समय अंकमा गन्दा उनी १ सय २० सम्म पुग्थे । अझ शौचालय छिर्न एक खुड्किलो चढ्नु अझ ठूलो चुनौती हुन्थ्यो । उनी दुःखले चिच्याउँथे पनि । त्यो खुट्टाको जोर्नीको चोटले उनलाई वास्वतमै नराम्रोसँग गलाएको थियो, विश्वास नै गर्न नसकिने गरेर ।त्यसको जम्माजम्मी दुई वर्षअघि मात्र त थियो, उनले तेस्रोपल्ट बालोन डी’अर जितेको, अनि फिफाको वर्ष खेलाडी घोषित भएको । उनी भन्छन्, ‘म निकै गाह्रो समयबाट गुज्रिरहेको थिएँ । म फुटबलमा सफलताको शिखरमा थिएँ, एकै क्षणमै मेरो सारा खेलजीवन धराशायी भएको थियो । त्यो मेरो जीवनको सबैभन्दा नारकीय क्षण थियो । व्यक्तिगत रूपमा दुःखी थिएँ, पटक्कै खुसी हुन सकेको थिइनँ । म वास्तवमै धेरै माथिबाट एकैपल्ट धेरै तल खसेको थिएँ, मेरो अगाडि खाली अँध्यारो मात्र थियो ।’यो त भयो, उनका दुःखका कुरा । पुराना दिन सम्झँदा उनीसँग खुसी हुने कारण छन् । अयाक्सबाट निस्केका नामी खेलाडीको सूचीमा भान बास्टेनको नाम पर्छ । उनले यस क्लबका लागि सन् १९८१ देखि १९८७ सम्म खेले, त्यसपछि उनी मिलानतिर लागिहाले । अरू सबै डच खेलाडीका लागि जस्तै भान बास्टेनका पनि आदर्श थिए, क्राएफ । उनले फेरि दोहोर्‍याएर भने, ‘मेरा लागि कोही नायक खेलाडी छन् भने ती क्राएफ थिए ।’भर्खर १५ वर्षमात्र के भएका थिए, भान बास्टेनले पहिलोपल्ट क्राएफलाई भेटे । भन्न चाहन्थे, ‘म तिम्रो साथी खेलाडी हुन चाहन्छु ।’ तर भन्न सकेनन् । त्यसको केही महिनापछि नै उनी अयाक्सका लागि वैकल्पिक खेलाडीका रूपमा मैदान प्रवेश गरे र गोल गरे । संयोग कस्तो भने भान बास्टेन क्राएफकै स्थानमा मैदानमा छिरेका थिए । उनी क्राएफको प्रसंसा गर्दै भन्छन्, ‘उनको खेल हेर्नुको मज्जा नै बेग्लै । उनी मेरा प्रशिक्षक थिए, सल्लाहकार थिए अनि साथी खेलाडी । पछि प्रतिद्वन्द्वी खेलाडी पनि भए ।’उनी आफ्नो चोटका लागि क्राएफलाई कुनै प्रकारले दोष दिन चाहन्नन् । बरू उनको प्रशंसामात्र गर्न चाहन्छन् । आफ्नो आत्मकथामा भान बास्टेनले क्राएफबारे धेरै लेखेका छन्, किनभने यी दुईबीच वास्तवमै नजिकको सम्बन्ध थियो । पछि अयाक्सलाई सुधार्ने विषयमा भान बास्टेन र क्राएफबीच मतभिन्नता भयो । दुवै एकअर्काबाट टाढिए । पछि एकदिन भान बास्टेनले सुने, क्राएफ रहेनन् । उनलाई दुःख लाग्छ, त्यो ब्रिगिएको सम्बन्धको समयलाई लिएर । 