चार वर्षदेखि नाका नखुल्दा सुनसान बन्यो लप्ची
चीनसँग सीमा जोडिएको दोलखाको बिगु गाउँपालिका–१ को लप्चीमा रहेको सीमा नाका चार वर्षदेखि कोभिड महामारीको कारण देखाउँदै बन्द गरिएकाले सास्ती भोगिरहेका लप्चीवासीहरू धमाधम बसाइसराइ गर्न थालेका छन् ।
बाबुराम शर्मा दोलखा, वैशाख २ गते । चीनसँग सीमा जोडिएको दोलखाको बिगु गाउँपालिका–१ को लप्चीमा रहेको सीमा नाका चार वर्षदेखि कोभिड महामारीको कारण देखाउँदै बन्द गरिएकाले सास्ती भोगिरहेका लप्चीवासीहरू धमाधम बसाइसराइ गर्न थालेका छन् ।खाद्यान्नलगायत दैनिक रूपमा सामान ढुवानी गर्न कठिनाइ भएपछि यहाँका बासिन्दाहरू बसाइँ सर्न थालेका स्थानीय कर्मा शेर्पाले बताउनु भयो । उहाँका अनुसार कोभिड महामारीको कारण देखाउँदै चिनियाँ पक्षले सीमा बन्द गरेको चार वर्ष बित्नै लाग्यो । रसुवालगायतका अन्य नाका खुलाउँदा लप्ची नाका बन्द नै गरिरहँदा स्थानीयहरूको नियमित आर्थिक गतिविधि पनि प्रभावित बनेको  छ । नाका नखुल्दा लप्सीवासीको मुख्य आर्थिक स्रोत घ्यू र याकका बाच्छा तिब्बती बजार न्यालममा लगेर बेच्न नपाएको पनि चार वर्ष भइसक्यो । स्थानीय तेम्बा शेर्पाले भन्नुभयो, लाप्चावासीलाई नियमित आम्दानी नै गर्न मुस्किल भएपछि स्थानीयले घर छाड्न थालेका छन् । नाका नखुलेपछि जोखिम मोलेर खाद्यान्न लिन नेपालतर्फ दुई दिन पैदल हिँडेर लामा बगर झर्नु परेको छ ।नाका खुल्दा लप्सीवासीको नजिकका बजार तिब्बततर्फको न्यालम, कुती र फलाक हुन् । कर्मा शेर्पाले  भन्नुभयो, न्यालम नटेकेको चार वर्ष भइसकेको छ । नाका बन्द हुँदा खाद्यान्न जोहो गर्न दुई दिन पैदल हिँडेर लामा बगर पुग्नुपर्छ । तर आर्थिक स्रोत नै बन्द भएपछि गाउँ छाड्नुको विकल्प छैन ।चौँरी पाल्न पनि कठिनसीमा बन्द भएकै कारण याक चौँरी चरण क्षेत्रको पनि कठिनाइ झेल्नु परेको छ । लप्चीवासीहरूले चीनतर्फका चरण क्षेत्रमा चौँरी चराएबापत पहिले ७५० ग्राम घ्यू चीन सरकारलाई बुझाउने गरेका थिए । सीमा बन्द भएसँगै हाल चरण क्षेत्र पनि बन्द रहेको छ ।नेपालतर्फ भने पर्याप्त चरण क्षेत्र नभएकाले याक र चौँरी पाल्नै मुस्किल भएको छ । सीमा बन्द भएपछि लप्चीवासीले नेपालतर्फको लामा बगरबाट प्रतिकेजी एक सय रुपियाँ तिरेर खाद्यान्न ढुवानी गरिरहेको मेलारेप्पा गुम्बाका प्रमुख लामा चुन छिरिङ लामाले बताउनु भयो ।सरकारले छिमेकी देशसँग आग्रह गरेर नाका खुलाइदिए लप्चीको सङ्कट टर्ने थियो । चुन छिरिङ शेर्पाले भन्नु भयो,आर्थिक सङ्कटका कारण गाउँ छाड्नेको सङ्ख्या बढ्दो छ । याक चौँरी जोगाउन पनि मुस्किल भइसक्यो । सीमा बन्दका कारण ४८ परिवारका १५० जना बसोबास गर्ने लप्चीमा पाँच सयभन्दा बढी याक चौँरीलाई दिने पिठो र नुन पनि जोहो गर्न कठिन भएको छ ।ढुवानीका लागि कठिन भएपछि लप्चीवासीहरूलाई एक वर्षका लागि खाद्यान्न जोहो गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ । सीमामा आउजाउ बन्द गरिएपछि प्रतिपरिवार चार सय केजी चामल ढुवानी गरेर लप्ची लानुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीय कर्मा वाईसर शेर्पाले दुखेसो पोख्दै भन्नु भयो,याक र चौँरीका लागि समेत गरी लप्चीका प्रतिपरिवारले २५ सय केजीसम्म खाद्यान्न ढुवानी गर्नुपर्छ ।ढुवानीमा मात्र प्रतिपरिवार दुई लाखदेखि अडाइ लाख रुपियाँसम्म व्यहोर्नु पर्छ । चौँरी र याकका लागि पनि ढुटो पिठो लामा बगरबाटै लैजानुपर्ने बाध्यता छ । खर्कहरू हिउँले ढाक्ने भएकाले काटेर राखेको घाँसले नपुग्ने भन्दै याक र चौँरीका लागि ढुटो पिठो बोकेरै ढुवानी गर्नुपर्ने उहाँले बताउनु भयो ।सीमा खुला भएको भए ३/४ महिनाका लागि मात्रै खाद्यान्न जोहो गर्दा हुन्थ्यो । उता याक र घोडाबाट खाद्यान्न लिएर आउँथ्यौ, तर नेपालतर्फ बाटो नहुँदा पैदलै ढुवानी गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको कर्मा शेर्पाले भन्नु भयो, स्थानीयहरूले उत्पादन गरेको घ्यू र चौँरीका बाच्छा पनि बिक्री गर्न पाएका छैनन् । आम्दानीको मुख्य स्रोत मानिएको घ्यू र चौँरीका बाच्छा नै चार वर्षदेखि बेच्न पाइएको छैन । यहाँको आर्थिक पाटो नै यही हो, तर सीमा नखुल्दा लप्चीका बासिन्दाले जम्मा गरेको तीन हजारदेखि ३५ सय केजी घ्यू घरमै थन्किएको छ ।