सुध्रिँदै महिला नेतृत्वका विद्यालय
शिक्षा कार्यालयले महिला नेतृत्व गर्ने दोभानको बालज्योति र बौघापोखराथोकको रैनादेवी प्राविलाई ‘नमुना’ घोषणा गरेको छ । बालज्योतिले राष्ट्रिय पुरस्कारसमेत पाइसक्यो ।
पाल्पा — शिक्षा कार्यालयले महिला नेतृत्व गर्ने दोभानको बालज्योति र बौघापोखराथोकको रैनादेवी प्राविलाई ‘नमुना’ घोषणा गरेको छ । बालज्योतिले राष्ट्रिय पुरस्कारसमेत पाइसक्यो ।‘हामीले विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर सुधार्न सकेको प्रयास गरेका छौं,’ बालज्योतिकी प्रधानाध्यापक सुनेब थापाले भनिन्, ‘जसले गर्दा विद्यालयमा बालबालिका आउने वातावरण बनोस् ।’उक्त विद्यालयमा नि:शुल्क, दण्डरहित र बालमैत्री शिक्षण हुन्छ । यसले गर्दा विद्यार्थी, अभिभावक, शिक्षकबीचको त्रिपक्षीय सम्बन्ध झनै राम्रो भएको छ । उनले भनिन्, ‘हामीले अन्य विद्यालयमा गएर भ्रमण गरेपछि सिकेको उपलब्धि हो ।’उक्त विद्यालयले विभिन्न अतिरिक्त क्रियाकलाप गर्छ । अभिभावक, विद्यार्थी र शिक्षक मिलेर नै उनीहरूले योजना बनाउने गर्छन् । विद्यालय सुधार्न व्यवस्थापन समिति र शिक्षक साथै विद्यार्थीको भूमिका अतुलनीय रहेको उनको अनुभव छ । विद्यालयले विद्यार्थीबाट कुनै प्रकारको शुल्क लिँदैन । अन्य विद्यालयमा भने परीक्षा फिस, भर्ना फिस लगायत उठाउने गर्छन् । जिल्लाका अधिकांश विद्यालयमा विभिन्न बहानामा फिस उठाए पनि शिक्षा कार्यालय मौन बस्छ । तर यहाँ त्यस्तो छैन । विद्यालयमा ६५ घरका विद्यार्थी आउँछन् । विद्यालयको वातावरण शान्त छ, हरियालीपूर्ण छ । महिलाको नेतृत्वबाटै सफल भएको विद्यालयका स्रोतव्यक्ति गोपाल केसीको अनुभव छ । बौघापोखराथोकको रैनादेवी प्राविमा फरक शैलीमा पढाइन्छ । महिला नेतृत्व रहेको यस विद्यालयमा लोगो र कार्डबाट बहुकक्षा बहुशिक्षण सिकाइ हुन्छ । ‘यहाँ पनि परम्परागत ढर्राबाटै पढाउने शैली थियो,’ प्रधानाध्यापक बसुन्धरा केसीले भनिन्, ‘त्यस्तो पढाउने शैली परिवर्तन गर्न केही समय अप्ठ्यारो पनि भयो ।’विगतमा हातमा लाठी लिएर र विद्यार्थीलाई आफ्नो काबुमा पढाएको शैली अहिले परिवर्तन भएको उनले बताइन् ।अधिकांश निजी तथा सरकारी र सामुदायिक विद्यालयमा लाठी लिएर पढाउने गर्छन् । पछिल्लो समय शिक्षक/विद्यार्थीमैत्री वातावरणमा पढाउन बानी परेपछि निकै रमाइलो लागेको विद्यार्थी र शिक्षकको अनुभव छ । यहाँ महिला शिक्षक मात्रै छन् । ‘सबै शिक्षक महिला भए पनि हाम्रो त्रिपक्षीय सम्बन्ध छ,’ उनले थपिन् ।शिक्षा कार्यालय पनि महिलाले नेतृत्व गरेका विद्यालय अन्यको तुलनामा राम्रो प्रगति गरेको बताउँछ । कार्यालयका सूचना अधिकृत महेन्द्र सुवेदी अन्यको तुलनामा महिलाले नेतृत्व गर्ने विद्यालयमा पढाइको गुणस्तर राम्रो छ ।‘विद्यालयमा विद्यार्थी पनि अनुशासित छन्,’ उनले भने, ‘अभिभावकको सम्बन्ध पनि राम्रो भएको पाइएको छ ।’ विशेषत: झूट नबोल्ने, इमानदारी लगायतका कारण पनि महिलाले नेतृत्व गरेका विद्यालयमा पढाइको गुणस्तर सुधारोन्मुख भएको उनले बताए । माध्यमिक विद्यालयमा नेतृत्व गर्ने महिला कम भए पनि आधारभूत तह (कक्षा १–८) मा भने प्रशस्त छन् । शिक्षा कार्यालयका अनुसार आधारभूत तहमा नेतृत्व गर्ने महिला प्रधानाध्यापकले विद्यालयलाई नमुना बनाएको उदाहरण छ । विद्यालयमा शिक्षण कसरी गर्नुपर्छ, विद्यार्थी र विद्यालयको वातावरण कस्तो हुनुपर्छ भन्ने कुरा सिक्ने हो भने, महिला नेतृत्व भएको विद्यालयमा पुग्नुपर्ने शिक्षाका सूचना अधिकृत सुवेदीले सुनाए ।आधारभूत तहमा २५ भन्दा बढी विद्यालयले महिलाको नेतृत्व पाएका छन् । माध्यमिक विद्यालयमा भने जिल्लाका तीनवटामा मात्र महिला नेतृत्वमा छन् । तानसेनको महेन्द्रबोधी, तेल्घाको मण्डली र मुझुङको कालिका माविमा महिलाले नेतृत्व गर्दै आएका छन् ।‘आधारभूत तहमा महिला नेतृत्वको प्रशंसनीय काम छ,’ सूचना अधिकृत सुवेदीले भने, ‘माविमा स्तर खस्काउने र बढाउनेभन्दा त्यसलाई कायम राख्ने अवस्था देखिएको छ ।’ माध्यमिकमा उल्लेख्य प्रगति नदेखिए पनि आधारभूत तहमा भने यसको फरकपन देखिएका छन् ।महेन्द्रबोधि माविकी प्रधानाध्यापक सुशीला श्रेष्ठले केही समय अप्ठेरो आए पनि बिस्तारै सबैसँग घुलमिल हुने अवस्था आएको बताइन् । ‘काम गर्न अप्ठेरो सजिलो दुवै हुन्छ,’ उनले भनिन् । 