सप्तकोशी हुँदै जोखिमपूर्ण व्यापार
सप्तकोशी नदी बर्खामा धेरैका लागि त्रासदीपूर्ण भए पनि हिउँदमा भने आयस्रोतको राम्रो माध्यम बन्दै आएको छ । हिउँदमा कोशी नदीमा पानी घट्दै गएपछि नदीबाटै जीविका चलाउनेहरूको काम सुरु हुन्छ । नदीलाई ढुवानी बनाएर पूर्वी पहाडी जिल्लाबाट बाँसका बिटो तराई झार्न सुरु गरिन्छ ।
बाबुराम कार्की वराहक्षेत्र, पुस १७ गते । सप्तकोशी नदी बर्खामा धेरैका लागि त्रासदीपूर्ण भए पनि हिउँदमा भने आयस्रोतको राम्रो माध्यम बन्दै आएको छ । हिउँदमा कोशी नदीमा पानी घट्दै गएपछि नदीबाटै जीविका चलाउनेहरूको काम सुरु हुन्छ । नदीलाई ढुवानी बनाएर पूर्वी पहाडी जिल्लाबाट बाँसका बिटो तराई झार्न सुरु गरिन्छ । कात्तिकको पहिलो सातादेखि नै कोशीसँग जोडिएका पहाडी जिल्लाबाट नदीमा बाँसको बिटो बगाउँदै सुनसरीको चतराघाटमा ल्याइन्छ  । वेलका नगरपालिका वडा नम्बर–६ का २२ वर्षीय अदीप राईले १७ वर्षदेखि कोशी नदी हुँदै बाँसका बिटा ल्याउने काम गर्दै आउनुभएको छ । अदीप यसरी नदीबाट बाँस ल्याउने प्रतिनिधि पात्र मात्र हुनुहुन्छ । उहाँ जस्ता थुप्रै युवाले नदीको बहावमार्फत बाँस ओसारेर वराहक्षेत्र र त्यसभन्दा तल्लो तटीय क्षेत्रमा पु र्‍य ाउने गर्छन् । पन्ध्र वर्षको उमेरदेखि बाँसको काम गर्दै आउनुभएका वेलका–६, घुरघुरेका जापन राईले नदीमा बाँसको बिटो ओसारेर १६ वर्ष बिताइसक्नुभएको छ । नदीबाट बाँसको बिटो ल्याउन जोखिम हुने उहाँको भनाइ छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, “बाँससँगै आफू पनि बग्दै आउनुपर्छ । कहिलेकाहीँ बाँस नदीको ठुला ढुङ्गामा अड्किँदा रातभर आफू पनि अड्किनुको विकल्प हुँदैन । अति जोखिमपूर्ण काम भए पनि यसैबाट जीविका चलाउनुपर्ने बाध्यता छ ।” कात्तिकदेखि जेठको पहिलो सातासम्म पूर्वी पहाडी जिल्लाका भोजपुर, धनकुटा, उदयपुर, खोटाङका गाउँबाट बाँस खरिद गरेर नदीमा बगाएरै सुनसरीको वराहक्षेत्र–६, सिसौली घाटमा ल्याइने गरिन्छ । वर्षको ८ महिना बाँसको व्यवसाय चल्छ । यही व्यवसायबाटै वर्षौंदेखि जीवन धानीरहेको जापन राई बताउनुहुन्छ ।  झ्याङमा बाँस काट्नेदेखि बिटो बगाएर ल्याउने, कोशीबाट डिलमा निकाल्ने र ट्रकमा लोड गर्नेसम्मले रोजगारी पाएको बाँसका व्यापारी बताउँछन् । एक बिटो बाँस बगाएर घाटसम्म ल्याउँदा तीन हजारदेखि तीन हजार पाँच सयसम्म कमाइ हुन्छ । चार घण्टाको कोशी नदीको चिसो पानीमा बाँसको बिटोमा बसेर बग्नु पनि उत्तिकै जोखिम छ । चतरा, मैनामैनी, धनकुटाको दक्षिणी कोशी क्षेत्रसँग जोडिएका गाउँका अधिकांश युवा यस्तो व्यवसायका लागि  कोशीमा हेलिँदै सुनसरीको चतरा आउने गरेका छन् । नजिकका गाउँबाट बाँस ल्याउँदा एक बिटोमा एक सय पचास वटासम्म ल्याइन्छ । टाढाका गाउँबाट ल्याउनुपर्दा ६० देखि ८० वटा मात्रै ल्याउने गरेको आसिम राई बताउनुहुन्छ ।आठ वर्षदेखि बाँसको व्यवसाय गर्दै आउनुभएका चतराका राज कार्की सबै खर्च कटाएर वार्षिक पाँच लाख रुपियाँसम्म आम्दानी हुने बताउनुहुन्छ । उहाँ बताउनुहुन्छ, दैनिक दुई हजार पाँच सयदेखि तीन हजार वटा बाँस यसरी आउने गरेका छन् । यसरी ल्याइएका बाँस धरान, विराटनगर, इटहरी, काठमाडौँ, पालुङ, पोखरा, डडेलधुरासम्म पु-याउने गरिएको उहाँको भनाइ छ । 