८८ वर्षका कालिगढ
उनले हेरिदिए घर बलियो बन्छ भन्ने थुप्रै छन् । उनी छन् पनि त्यस्तै । ८८ वर्ष पुगेका बागलुङ नगरपालिका ८, तित्याङ बुकेनीका पृथ्वीलाल थापाको दैनिकी अहिले पनि वास्तुकलाको काममै बित्छ ।
पहिलेजस्तो हिँड्न र काममा सक्रिय भएर लाग्न उनलाई गाह्रो छ ।
बागलुङ — उनले हेरिदिए घर बलियो बन्छ भन्ने थुप्रै छन् । उनी छन् पनि त्यस्तै । ८८ वर्ष पुगेका बागलुङ नगरपालिका ८, तित्याङ बुकेनीका पृथ्वीलाल थापाको दैनिकी अहिले पनि वास्तुकलाको काममै बित्छ ।पहिलेजस्तो हिँड्न र काममा सक्रिय भएर लाग्न उनलाई गाह्रो छ । तर, सकी–नसकी उनी घर बनाउन लागेकालाई सल्लाह दिन्छन् । घर बनाउँदा हावापानीलाई ध्यान दिएर त्यसबाट जोगिने गरी बनाउनुपर्ने उनी सुझाउँछन् । तन्नेरी छँदा बागलुङसहित पर्वत र म्याग्दीका गाउँमा पनि घर र झयालढोकाको डिजाइन गर्न उनलाई बोलाइन्थ्यो । भ्याइनभ्याइ हुँदा पनि बोलाएका ठाउँ पुगेकै हुन्थे । उनको काम मन पराउनेको जमात ठूलो छ । ‘११ वर्षको उमेरदेखि बुढापाकासँगै काममा हिँडेको थिएँ । बिस्तारै सिकाउनेकै सरह काम गर्न सक्ने भएँ,’ उनी भन्छन्, ‘केही नाइकेले मलाई मेलामा लैजानै हुँदैन पनि भने ।’ १५ वर्षमै उनी गारो र काठको काममा नाइके बने ।उनको कौशलको चर्चा सुनेर तत्कालीन न्यायाधीशले अदालतको भवन बनाउन लगाएका थिए । ‘तपाईंको चर्चा सुनेको छु, तपाईंले नै बनाइदिनुपर्छ भनेर बोलाएपछि मैले बनाइदिएँ,’ उनले भने, ‘त्यो भवन अझै उस्तै छ ।’ बागलुङमा पहिलोपटक २०२१ सालमा अदालत स्थापना भएको थियो । २०२७ मा बनेको भवनमा लामो समयसम्म जिल्ला र तत्कालीन अञ्चल अदालत बसेर पुनरावेदन हुँदै हाल उच्च अदालत छ । जिल्ला अदालतको छुट्टै भवन बन्न लागेपछि त्यहाँ उच्च अदालत मात्र सञ्चालनमा छ ।‘५० वर्षअघि पनि उनको नाम लिने धेरै थिए,’ सामाजिक अगुवा देवबहादुर श्रेष्ठ भन्छन्, ‘राम्रो काम गर्नेलाई उसैबेला पनि सम्मान हुन्थ्यो ।’ सदरमुकामका अधिकांश पुराना घरको जग बसाल्ने श्रेय पनि थापालाई भएको श्रेष्ठले बताए । आधुनिक घर बनाउने चलन आएपछि भने थापाजस्ता पुरानो डिजाइन र सीप भएकाहरूको माग कम भएको छ । ‘घर बनाउनुपर्दा अझै पनि उहाँको नाम लिने गरिन्छ,’ बागलुङ ९ का वडाध्यक्ष गणेशबहादुर थापाले भने, ‘उहाँ पुरानो कालिगढ, कला र संस्कृतिको संरक्षणकर्ताका रूपमा चिनिनुहुन्छ ।’ उनलाई नगरपालिकासहितका धेरै संस्थाले सम्मान पनि गरिसकेका छन् ।मगर समुदायमा जन्मेका उनले अहिलेसम्म रक्सी र चुरोट सेवन गरेका छैनन् । उनलाई २३ वर्षदेखि तित्याङको मनकामना मन्दिरको पुजारी तोकिएको छ । धार्मिक काममा चासो राख्ने भएकैले सर्वसम्मत उनकै नाम लिएपछि थापा पुजारी पनि बनेका छन् । ‘पूजापाठ गर्ने, पकाएर खाने आफैंले गर्छन्,’ स्थानीय लालबहादुर थापाले भने, ‘यो उमेरमा काम गर्न सक्नेगरी उनीहरूले खाएको आहार र व्यवहारको सबैले अनुसरण गर्नुपर्छ ।’ आधुनिक खानपानले धेरैको स्वास्थ्यमा असर परेकाले पाकाको व्यवहारबाट सिक्नुपर्ने धौलागिरि अञ्चल अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. सागरकुमार राजभण्डारी बताउँछन् । नगरपालिकाले २८ औं ज्येष्ठ नागरिक दिवसका अवसरमा थापालाई सम्मान र ५ हजार नगद पुरस्कार पनि प्रदान गरेको छ । नगरप्रमुख जनकराज पौडेलले उनलाई सम्मान गरे । १४ वटा वडाका १/१ महिला–पुरुष गरी २८ र १२ जना विभिन्न विधामा योगदान पुर्‍याएका गरी ४० ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान गरिएको हो ।