यो समय युवाको
लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संविधानतः संस्थागत भएको सात वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ । यस अवधिमा राजनीतिक अस्थिरता, नेताहरूको सत्ताकेन्द्रित महत्त्वाकांक्षा र जनआकांक्षाअनुरूप डेलिभरी दिनमा अक्षमता लगायतका कारण हामीले रगत–पसिनासँगै लामो समय खर्चेर ल्याएको व्यवस्थामाथि पनि प्रश्न उठ्न थालेको छ ।
काठमाडौँ — लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संविधानतः संस्थागत भएको सात वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ । यस अवधिमा राजनीतिक अस्थिरता, नेताहरूको सत्ताकेन्द्रित महत्त्वाकांक्षा र जनआकांक्षाअनुरूप डेलिभरी दिनमा अक्षमता लगायतका कारण हामीले रगत–पसिनासँगै लामो समय खर्चेर ल्याएको व्यवस्थामाथि पनि प्रश्न उठ्न थालेको छ ।युवापंक्तिमा बढ्दो निराशा, बेरोजगारी, राज्य संरचनामा कायम अव्यवस्था, भ्रष्टाचार, शिक्षा प्रणालीमा विद्यमान अव्यावहारिकता, उत्पादनमा देखिएको ह्रास, विज्ञान प्रविधिमा अदक्षताजस्ता पक्षबाट यो प्रकट भइरहेको छ ।नेपालमा १६–४० वर्ष उमेर समूहको जनसंख्या १ करोड २४ लाखभन्दा बढी छ, जुन कुल जनसंख्याको ४१.५० प्रतिशत हो । तीमध्ये १६ लाख युवा देशबाहिर छन् । यस्ता देशहरू विरलै छन्, जहाँ कुल जनसंख्याको झन्डै आधा जनशक्ति युवा छन् । ‘समृद्ध नेपाल ः सुखी नेपाली’ को राष्ट्रिय आकांक्षा पूरा गर्नका लागि हाम्रो युवा जनशक्ति प्रमुख खम्बा हो । यी सबै कामकुरा गर्न हामीलाई युवा सशक्तीकरण चाहिन्छ । तर, त्यसका लागि नेपाली युवाको आगामी गन्तव्य र कार्यभारबारे स्पष्ट हुनुपर्छ । सबैभन्दा पहिले राज्यले सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक लगायतका संरचनामा युवामैत्री नीति अख्तियार गर्नुपर्छ । त्यसका लागि युवा मन्त्रालय, युवा परिषद्, युवा रोजगार कोषजस्ता युवाको नीति निर्माण गर्ने राज्यका निकायहरूले काम गर्नुपर्छ ।राज्यले तय गर्नुपर्ने अबको युवा नीतिको एक्काइसौं शताब्दीको नयाँ भर्चुअल विश्वसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने गरी युवा जनशक्ति निर्माण र परिचालनसँग तादात्म्य मिल्नुपर्छ । सूचना प्रविधिमा भएको अभूतपूर्व विकासले अहिले काठमाडौंका युवालाई अमेरिकाको सिलिकन भ्यालीसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने बाध्यता खडा गरिदिएको छ । नेपाली युवा उद्यममा केन्द्रित हुनुपर्छ । उद्यमबिना न बेरोजगारीको समस्या हल हुन्छ, न त हामीले आम नेपालीको जीवनमा सुख र समृद्धि नै ल्याउन सक्छौं । त्यसैले युवा रोजगार कोष, एक वडा एक उद्यम, सर्टिफिकेटका आधारमा ऋणजस्ता कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी र वैज्ञानिक बनाउनुपर्छ । राष्ट्रपति महिला उद्यम कार्यक्रम, युवा ऋण सहुलियत कार्यक्रम, प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम, बीउ पुँजी, स्टार्टअप फन्डजस्ता युवा उद्यमसँग जोडिएका कार्यक्रमहरूलाई देशव्यापी बनाउनुपर्छ । किनभने, अहिले पनि यी कार्यक्रमहरू नाम मात्रैका, अप्ठ्यारा र झन्झटिला छन् ।युवाहरू रोजगारीको खोजीमा खाडी मुलुकहरूतिर भौंतारिरहेको यो बेला उद्यमशीलता, उत्पादनको बजारीकरण, उत्पादनको मूल्यमा राज्यको ग्यारेन्टीमा जोड दिनुपर्छ । बजारमा युवाले गरेका उत्पादनहरूको मुनाफा सुनिश्चित गरिदिन पनि राज्यले भूमिका खेल्नुपर्छ । युवाहरूलाई उद्यममा आकर्षित गर्ने, उनीहरूका उत्पादनको बजार र मुनाफा सुनिश्चित गरिदिने हो भने रोजगारीका थुप्रै अवसरहरू सृजना हुँदै जानेछन् । यसले एकातिर रोजगारीका लागि बिदेसिन बाध्य युवा जनशक्तिलाई मुलुकभित्रै रोक्न भूमिका खेल्नेछ भने अर्कातर्फ स्थानीय उद्यम र उत्पादन बढेर आयातलाई पनि घटाउँदै लैजानेछ । उत्पादनशील जमिन हराभरा बन्दै जानेछ, सुनसान भइरहेका पहाडी र हिमाली क्षेत्रका गाउँहरूले नयाँ जीवन पाउनेछन् । युवाको ऊर्जा यसरी खेर जान नदिन राज्य चनाखो हुनुपर्छ । युवाले राजनीतिलाई दिने समयको पनि मूल्य हुनुपर्छ । सुशासन कायम होस्; विकास होस्; सभ्यता कायम होस्;राष्ट्रियता बचोस् भन्ने सोच राजनीतिमा आउने हरेक युवामा हुनुपर्छ । नत्र एउटा युवा होलटाइम कार्यकर्ता हुनुको के अर्थ ? हाम्रा गतिविधि र कार्यशैलीहरू फलदायी, परिणाममुखी, विचारकेन्द्रित हुनुपर्छ । युवाहरूको मानसिक स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्दै सिंगो देश युवाशक्ति परिचालनमा केन्द्रित हुनुपर्छ । नयाँ जोस–जाँगर भएका सबै खाले युवाहरूलाई एउटै अभियानमा लगाउनुपर्छ । युवा संघको अबको कार्यदिशाबदलिएको परिवेशमा राष्ट्रिय युवा संघ नेपालले आफ्नौ नवौं महाधिवेशन गर्दै छ । मुलुकको आधा जनसंख्यासँग जोडिएको संगठन भएकाले युवा संघको नेपालगन्ज महाधिवेशन विशेष महत्त्वको हुनेछ । चैत २७, २८ र २९ मा हुने महाधिवेशन संगठनात्मक, सृजनशील र वैचारिक युवा संगठन निर्माणका लागि पनि विशेष महत्त्वको हुनेछ । महाधिवेसनले आत्मनिर्भरता र व्यवसाय, उद्यमशीलता र रोजगारी, विज्ञान प्रविधि र युवा, स्थानीय उत्पादनमा जोड लगायतका युवामुखी कार्यदिशा तय गर्नेछ । हाम्रो पहिलो अभियान आत्मनिर्भरता, उद्यमशीलता, रोजगारी, व्यवसायको अभियान हो । आईटी अहिलेको विकासको प्रमुख आधारस्तम्भ हो । अमेरिका, बेलायत र अन्य युरोपेली देशहरू पहिले नै विकसित भए, तिनले युवासँग आईटीलाई जोडे । यो युवा परिचालनका कारण मात्र सम्भव भएको हो । काठमाडौंजस्ता सहरहरूमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स समिट गरेर नयाँ ढंगले विज्ञान प्रविधिको विकास गर्न सकिन्छ । आउट सोर्सिङ मार्केटमा नेपालको अथाह सम्भावना छ । ती सम्भावनाहरूलाई हामीले क्यास गर्ने जनशक्ति उत्पादनमा जोड दियौं भने अमेरिकी डलर हामी घरमै कमाउन सक्नेछौं । त्यसका लागि धेरै युवालाई टेक्नोलोजी र सफ्टवेयर विकासमा लगाउँदै नेपालमै आईटी भिलेज स्थापना गर्न पहल गर्नुपर्छ र त्यसको विश्वव्यापी मार्केटिङ गर्नुपर्छ । ठूलठूला आईटी कम्पनीहरू भित्र्याउन सरकारले पनि विशेष भूमिका खेल्न सक्नुपर्छ । एक वडा एक उद्यम, युवाको सर्टिफिकेटका आधारमा ऋण, प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम, स्टार्टअप फन्ड, राष्ट्रपति महिला कार्यक्रम, विदेशमा रोजगारी गरेर आएका युवालाई सीपको उपयोग गर्नुपर्छ भनेर सहुलियत ऋणको कार्यक्रमसम्म युवा संघको पहलकदमी छ । आगामी दिन थप युवा लक्षित अनुदानका कार्यक्रम र त्यसको वैज्ञानिक वितरणमा युवा संघ अघि बढ्नुपर्छ । त्यसका लागि युवाहरूलाई कामका आधारमा जिम्मेवारी दिनुपर्छ । युवाको नाममा खेल्ने कम गर्नुपर्छ । जसले काम गर्छ, उसलाई राज्य, समाज र संगठनले जिम्मेवारी दिनुपर्छ । काम गर्ने मान्छेले चाकरी गर्दैन । काम गर्ने मान्छेले जिम्मेवारी लिँदा मात्र सकारात्मक विकास हुन सक्छ । त्यसले ऊर्जा प्रदान गर्छ । जबसम्म यो कुरा सोचिँदैन तबसम्म कुनै परिवर्तन आउन सक्दैन ।संगठनको आन्तरिक जीवनमा पनि धेरै फेरबदल र परिवर्तन आवश्यक छ । युवा संघलाई संगठनजस्तो बनाउनुपर्छ, राजनीतिक–वैचारिक हिसाबले प्रशिक्षित गर्नुपर्छ । जब हाम्रो कम्युनिस्ट संगठन संगठनजस्तो हुन्छ, केन्द्रले र हामीले ल्याएका योजनाहरू लागू गर्न दक्ष र सक्षम जनशक्ति तयार हुन्छ । थेबे राष्ट्रिय युवा संघ नेपालका महासचिव हुन् ।