प्रदीपको गजल गर्जन
डाक्टर साब, म चामल बेचेर जँचाउन आएको हुँ
बिन्ती मलाई खाली पेटमा खाने दबाइ दिनोस् ।
डाक्टर साब, म चामल बेचेर जँचाउन आएको हुँबिन्ती मलाई खाली पेटमा खाने दबाइ दिनोस् ।पछिल्लो समय चर्चित गजलकार प्रदीप रोदनको गजलको यो शेरले समाजमा हुँदा खानेको व्यथा बोलेको छ । गजलमा प्रायः मायाप्रेमका कुरा हुन्छन् । अर्थात्, गजल शृंगारिक हुन्छ भन्ने मान्यता छ । तर प्रदीप यो चलनभन्दा अलग रहेर कलम चलाउँछन् । त्यसैले उनलाई ख्याति दिलाएको छ । नेपालमा धेरै सुनिने गजलकारमध्ये अग्रपंक्तिमा पछर्न् प्रदीप ।‘महफिल’ मा उनको उच्च माग छ । उनले सुनाएका गजलहरू सामाजिक सञ्जालमा पनि निकै सलबलाउने गर्छन् । युवाहरूले त अझ टिसर्टमा समेत प्रदीपका गजलका शेर प्रिन्ट गरेको भेटिन्छ । उनले गजल लेख्न सुरु गरेको दशक पनि बितेको छैन । आङ सिरिङ्ग हुने समाजका पीरव्यथा गजलमा बुन्ने भएका कारणले नै उनी छिटै सफलताको उकालोमा लम्केका हुन् ।रातारात कसरी आउँछ तिम्रो पार्टीको पर्चा जहाँ अन्तिम परीक्षासम्म किताब आउँदैन । नेताहरूले शिक्षालाई महत्त्व दिए कि पर्चालाई ? स्वयं शिक्षक रहेका प्रदीपलाई मेसो नहुने कुरै भएन । यस शेरमा उनले त्यसको उत्तर मागेका छन् । ‘कति त्यही शृंगारिक गजल लेख्ने ? लालीपाउडर, छिनेको कम्मर, दारिम बियाँ जस्ता दाँत भनेर कति लेख्ने ? व्यवस्था र अवस्थामाथि हिजो पनि गजल लेखिएका थिए । मैले पनि यसैलाई समाएको हुँ,’प्रदीपले सुनाए । ‘गजल दरबारमा लगेर सुनाउने चलन थियो । सुखसुविधामा बसेकालाई सुनाउने गरिन्थ्यो । त्यसैले शृंगारिक गजल लेखिए । अभाव र पीडाका कुरा सुनाउँदा दरबारकै विरोध गरेको ठहरिन सक्थ्यो । चित्त नपरेपछि नसुना भन्ने डर हुन्थ्यो । त्यसैले सुन्नेलाई खुसी बनाउन रूपरङका कुरा भए । अब पनि त्यही नै लेख्नुपर्छ भन्ने छैन,’ प्रदीपले भने । शिक्षाको विसंगति मात्रै हैन, उनले न्याय माग्नेका दुःखलाई पनि यसरी उतारेका छन् ।म पैसा हराएर न्याय माग्न आएको हुँ दस्तुर लाग्दछ निवेदनको तपाईं भन्नुहुन्छ ।गजलमा रोदन यसरी गर्जेका छन् कि उनले नछोएको कुनै क्षेत्र सायदै छ । स्वास्थ्य क्षेत्रको बेथितिबारे पनि उनले लेखेका छन् । राजनीतिमा बिचौलिया हावी भएको पनि देखेका छन् । मालिकको चामल निफन्ने गरिबको मनोभावना पनि बोलेका छन् । बाको सकस, आमाको ममता सबैसबैलाई गजलमा उतारेका छन् । र, दुःखमा रमाउनेहरूलाई पनि उनले छाडेका छैनन् ।मेरो पिठिउँमा घाउ छ भन्ने थाहा पाएको छ कहिल्यै नआउने मान्छे धाप मार्न आएको छ । पृथ्वी राजमार्गको तनहुँ–आँबुखैरहनी बजारबाट पूर्व मोडिएपछि गोरखा सदरमुकाम जाने मुख्य बाटोमा ६ किलोमिटर हिँडेपछि दरौंदी नदीको पुल आउँछ । पुल नतरी देब्रे मोडिएर पाखैपाखा अघि बढ्दा लगभग ६ किलोमिटर पर पाण्डेबेसी आउँछ । प्रदीपको घर यही पालुङटार नगरपालिका–९ मा पर्छ । ०४३ साल जेठमा जन्मेका उनले ०६४ पछि उपनाम रोदन लेखे । उनको गाउँबाट बग्ने चितिखोला, रिदिखोलाहरू खारखोलामा गएर मिसिन्छ ।खारखोला दरौंदीमा र दरौंदी मर्स्याङ्दीमा मिसिन्छ । मर्स्याङ्दी त्रिशूलीमा मिसिन्छ । यो क्रम यत्तिमै रोकिँदैन । त्यसैगरी पाण्डेबेसीका पाण्डेहरू पनि धेरैले लेक छाडे, बेसी छाडे, सहर छाडे र देश पनि छाडे । तर पाण्डे थर लेख्न छाडेका प्रदीपले गाउँ छाडेका छैनन् । त्यही गाउँबाट टिपेका चरित्रको कथा व्यथा उनेर लेखेका गजलका शेरहरू देशका कुना काप्चादेखि नेपाली पुगेका र नेपालीभाषी बसेका विदेशमा पनि पुगेको छ । गाउँ हेर्न मात्र सुन्दर हैन, मनैले महान् छ भन्छन् प्रदीप । गाउँ छाडेर एक दिन भए पनि सहर पुग्दा यस्तो अनुभव हुने बताउँछन् उनी । प्रदीप ०७४ सालमा पहिलो पटक भारतको दार्जिलिङ गए । उनी सिक्किम पनि पुगे । गजल सुनाउन दुबई पनि गए । देशका धेरै ठाउँ चाहरिसकेका छन् । तर उनलाई आफ्नै गाउँ प्यारो लाग्छ । ‘म गाउँ छाड्न नखोजेको हो । विदेशमा आफ्नै खलका धेरैजना राम्रै देशमा बसेका छन् । ल जाउँ भन्ने हो भने ल आइज नभन्ने कोही छैनन्,’ प्रदीपले सुनाए । दुई दशकअघिदेखि उनले पढाउन पनि सुरु गरे । प्राथमिक तहको स्थायी शिक्षक प्रदीपले गाउँकै विद्यालयमा पढाउँछन् । पछिल्लो समय प्रदीपलाई गजल सुनाउन यति बोलाउँछन् कि सबै निमन्त्रणा स्विकार्ने हो भने विद्यालय छाड्नुपर्दछ । ‘मैले सुनाउँदा अहिले जुन पारिश्रमिक पाउँछु, महिनामा २/३ ठाउँमा गएर सुनाए पनि अहिले पाएको शिक्षकको तलबभन्दा बढी हुन्छ,’ उनले भने । आफूले गाउँ छाड्न नचाहेकैले शिक्षक भएको उनको भनाइ छ । त्यसैले उनी भरसक बिदाको दिन पारेर गजल सुनाउन हिँड्छन् । गजलका खँदिला शेर गाउँ समाजमै पाइने भएकाले पनि गाउँ छाड्न नसकेका पो हुन कि उनले ? ‘विद्यालयमा पनि धेरै खाले चरित्रसँग भेट हुन्छ । गाउँमा खेत रोप्न, आली लगाउन मकै भाँच्न पनि साथी चाहिन्छ । साथी साथीसँग हुने भेट र बोली व्यवहारले पनि विषय दिन्छ,’ उनी स्विकार्छन् । गाउँमा पूजा हुँदा दोहोरी गाउन कस्सिने प्रदीपलाई कतिपयले स्वर राम्रो भनेर हौसला दिन्थे । ०६४ सालमा उनी रेडियोमा कार्यक्रम चलाउने रहर बोकेर तनहुँको दमौली गए । त्यहाँको मादी सेती एफएममा तालिम लिए कार्यक्रम पनि चलाए । उनले चलाउने कार्यक्रम गीति कथा थियो । त्यो बेला उनले प्रशस्तै फ्यान पनि कमाए । औपचारिक रूपमा उनले थरको सट्टा रोदन लेख्न थालेको त्यही बेलादेखि नै हो । पछि उनी गोरखा फर्केर रेडियोमा काम गर्न थाले । ०७० सालतिरको कुरा हो । एक पटक उनी गजलसँग सम्बन्धित साहित्यिक कार्यक्रमको समाचार संकलन गर्न गए । त्यही कार्यक्रमपछि उनलाई गजलको चस्का पस्यो र गजलकारहरूसँग संगत बढाए । ०७० को अन्तिमतिर चितवनबाट निस्कने साहित्यिक पत्रिकामा उनको गजल पहिलो पटक प्रकाशित भयो । ०७३ पछि उनले ‘बहर बहार परिवार’ भन्ने समूहसँग सम्पर्क बढाए । बहर (लय) मा सूत्रबद्ध तरिकाले गजल लेख्ने दिग्गजहरू त्यसमा थिए । उनीहरूको फेसबुक पेज पनि थियो । ‘बहर बहार’ ले बहर–वाटिका कक्षा राख्यो । त्यसमा फेसबुकमा गजल राख्ने र ‘टपटेनमा’ परेकालाई भोटिङ गरेर लोकप्रिय गजलकार घोषणा गर्ने प्रक्रिया अघि बढ्यो । एफएम रेडियोमा गीति कथा चलाउँदा बनेका फ्यानहरूले यहाँ सहयोग गरे । उनी ‘लोकप्रिय गजलकार’ घोषित भए । त्यसपछि उनले गजलका लागि गहन साधना सुरु गरे । बहर बहारको फेसबुक पेजमा शेर राख्ने र काफिया बन्धनमा गजल लेख्ने क्रमलाई पछ्याए । लेख्ने नबुझेको कुरा सोध्न पाइने हुँदा उनले आफूलाई तिखार्न पाए । पछि स्वतन्त्र लेखनमा लागे । ‘सुरुसुरुमा के गरियो भने कापीकलम लिने संगीतको धुन बजाएर आँखा चिम्म गरेर सोच्न थाल्ने । मेसो आए लेख्ने, नआए सोचेरै मात्रै पनि बस्ने । साँझपख एक डेढ घण्टा अहिले पनि म यसै गर्छु,’ प्रदीपले साधनाबारे बताए । उनका गजल र गजल पूरा हुन बाँकी रहेका शेर ‘फर्द’ ले २०/२५ वटा नोटबुक भरिएका छन् । गत वर्षको असोजमा ‘मफलर’ गजल संग्रह निकाले । जसमा १०८ गजल र थप १०८ फर्द समावेश छन् । ७५० रुपैयाँ मूल्य रहेको सो पुस्तकको दोस्रो संस्करण आइसकेको छ । गजल सुनाउन बस्दा प्रदीप श्रोताको अनुहारको भाव हेर्छन् । जसका आधारमा उनले आफूले सुनाएको गजलको प्रभाव आकलन गर्छन् । सुनाएका प्रायः ठाउँमा श्रोता मन्त्रमुग्ध परेकै छन् । ‘डाक्टर साब’ र ‘धाप मार्न आएको’ शेर सुनाउने माग भने जहाँ पनि हुन्छ ।प्रदीपका गजल सबै वर्गले रुचाएका छन् । तर २५ देखिमाथि ४०/४५ वर्ष उमेर समूहका श्रोता अत्यधिक छन् । ‘मैले शृंगारिक नलेख्ने हुँदा १८/१९ वर्षका खासै हुरुक्क छैनन् । मेरो गजलमा केही गहन भाव हुन्छ । संघर्ष गरेका, संघर्ष गरिरहेका वा संघर्ष गर्न अझ बाँकी रहेकाले मेरा गजलको भाव बुझ्ने भएकाले मन पनि पराउँछन्,’ प्रदीपले भने । रोदनले मायाप्रेमका कुरा पनि गजलमा गर्दै नगर्ने हैनन् । तर मायाप्रेमसँगै उनले समाज जोडेका हुन्छन् । त्यसो त गजलका हरेक शेरले फरक भाव बोकेको हुन्छ । जस्तै उनको एउटा गजलका यी दुई शेरमा माया र देशको हालत वर्णन छ ।पछि रोएर धर कहाँ पाइन्छ र मायामापहिल्यै यी हातमा उपहारको रुमाल पर्दछ । सरकारलाई भेट्न पनि घूस दिनुपर्ने भो यहाँ दुई जना भेट्दा एक जना दलाल पर्दछ । 