विज्ञापनमा अपांगता कोटा, तर शर्त नै शर्त
काठमाडौंसहित देशभरका विमानस्थलका लागि नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले एयर ट्राफिक कन्ट्रोलर (एटीसी) र विमानस्थल उद्धार तथा अग्नि नियन्त्रक (फायर फाइटर) का लागि सार्वजनिक गरेको तालिममा अपांगता कोटा छुट्याए पनि शर्त नै शर्त राखिएको छ । जसले गर्दा सामान्यदेखि पूर्ण अशक्त अपांगता भएकालाई आवेदन दिन रोक लगाएको छ ।
काठमाडौँ — काठमाडौंसहित देशभरका विमानस्थलका लागि नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले एयर ट्राफिक कन्ट्रोलर (एटीसी) र विमानस्थल उद्धार तथा अग्नि नियन्त्रक (फायर फाइटर) का लागि सार्वजनिक गरेको तालिममा अपांगता कोटा छुट्याए पनि शर्त नै शर्त राखिएको छ । जसले गर्दा सामान्यदेखि पूर्ण अशक्त अपांगता भएकालाई आवेदन दिन रोक लगाएको छ ।फागुन ११ गते १६/१६ गरी ३२ जना जनशक्तिका लागि प्रकाशित विज्ञापनले लोक सेवा आयोग, नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण र राष्ट्रिय अपांग महासंघ नेपालबीच आरोप–प्रत्यारोप सुरु भएको छ । अन्य दैनिक प्रशासनसँग सम्बन्धित सेवामा समावेशी सिद्धान्तका आधारमा भर्ना गर्दै आएको प्राधिकरणले जहाज उडान तथा अवतरणसँग सम्बन्धित सेवामा अपांगता भएका व्यक्तिलाई भर्ना गर्न नसकिने जिकिर गर्दै विज्ञापन खुला गरेको छ । प्राधिकरणले लोकसेवा आयोगले अपांगता कोटा छुट्याउन भनेकाले बाध्य हुनु परेको जनाएको छ भने लोकसेवाले प्राधिकरणको कर्मचारी भर्नासम्बन्धी नियमावलीका कारण अपांग कोटा हटाउन नमिल्ने भनेको छ ।‘यी दुवै सेवासम्बन्धी विज्ञापन सार्वजनिक गर्नुअघि प्राधिकरण र लोकसेवाका अधिकारीहरूबीच थुप्रै पटक छलफल भयो,’ प्राधिकरणको प्रशासनसँग सम्बन्धित एक अधिकारीले भने, ‘नियम नै संशोधन गर्नुपर्ने भएकाले अहिलेलाई अपांग कोटा राख्ने सहमतिबमोजिम विज्ञापन सार्वजनिक गरियो तर शर्तमा कडाइ गरियो ।’राष्ट्रिय अपांग महासंघ नेपालका अध्यक्ष देवीदत्त आचार्यले प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको विज्ञापनले अपांगता भएका व्यक्तिको अधिकारसम्बन्धी ऐन अनुसार वर्गीकरण गरिएका १० प्रकारका अपांगतामध्ये ‘स्वर र बोलाइसम्बन्धी अपांगता’ भएका व्यक्तिले प्राधिकरणका दुवै सेवामा आवेदन दिन पाउनुपर्ने बताए । ‘बोल्दा शब्द वा अक्षर दोहोर्‍याउने व्यक्तिले एटीसी तथा विमानस्थल उद्धार तथा अग्नि नियन्त्रकका रूपमा सेवा दिन सक्छन्,’ महासंघ अध्यक्ष आचार्यले भने, ‘तर प्राधिकरणका दुवै विज्ञापनले भकभकाउनेमात्रै होइन, दुवी भएको, कपाल झरेको व्यक्तिलाई पनि रोक लगाउँदै शर्तमार्फत कडाइ गरेको देखियो ।’ उनले भकभकाउने व्यक्तिलाई सहजीकरण गर्ने हाल आधुनिक उपकरण भएकाले प्राधिकरणले दुवै सेवामा १० प्रकारका अपांगतामध्ये ‘स्वर र बोलाइसम्बन्धी अपांगता’ भएका व्यक्तिलाई समावेश गराउनुपर्ने बताए । लोकसेवा आयोगकी प्रवक्ता गीतकुमारी होमेगाईले प्राधिकरणको कर्मचारी छनोट सम्बन्धी नियमावलीमा अपांगताको व्यवस्था गरेकाले कानुन विपरीत जान नसकिएको बताइन् । ‘प्राधिकरणको नियमावलीमा भएकाले अपांगताबारेको सुविधा हटाउन सकिएन,’ प्रवक्ता होमेगाईले भनिन्, ‘नेपालमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागले लिने सुरक्षाकर्मीमा पनि अपांगता कोटा छैन । प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको एटीसी र फायरम्यानको विज्ञापन पनि जटिल किसिमको भएकाले प्राधिकरणले आफ्नो नियमावली संशोधन गर्नुपर्ने देखियो ।’प्राधिकरणको सानोठिमीस्थित नागरिक उड्डयन प्रशिक्षण प्रतिष्ठान प्रमुख टेकनाथ सिटौलाले एटीसी र फायर अति इमरजेन्सी र संवेदनशील विधा भएकाले अपांगता कोटामा कर्मचारी भर्ना गर्न नसकिने बताए । ‘हाम्रो नियमावलीले बाध्यता बनायो । एटीसीले अंग्रेजीमा सटीक तथा छाटो संवाद गर्नुपर्ने भएकाले ‘स्वर र बोलाइसम्बन्धी अपांगता’ भएका व्यक्तिलाई भर्ना गर्न सकिंदैन । त्यस्तै फायरतर्फ पनि पञ्जा लगाउनुपर्ने भएकाले बढी औंला लगाएका वा बोली स्पष्ट नभएकालाई अग्निसेवामा राख्नु संवेदनशिलता देखिन्छ ।’मान्यताप्राप्त शैक्षिक संस्थाबाट विज्ञान, सूचना प्रविधि, इन्जिनियरिङ वा व्यवस्थापन विषयमा स्नातक २१ वर्ष पूरा भई २७ वर्ष ननाघेकाले एटीसीमा आवेदन दिन पाउने व्यवस्था छ । भक्तपुरस्थित नागरिक उड्डयन प्रशिक्षण प्रतिष्ठानमा अध्ययन सकिएपछि हुने लोकसेवाको जाँचपासबाट सातौं तह अधिकृत सरहको एयर ट्राफिक कन्ट्रोलर भई जहाज उडान तथा अवतरण गराउने लगायतका उड्डयनसँग सम्बन्धित सेवामा काम गर्नुपर्छ । त्यस्तै विमानस्थल उद्धार तथा अग्नि नियन्त्रक (फायर फाइटर) सहायक चौथो सरह हो । एसएलसी/एसईई उत्तीर्ण १८ वर्ष पूरा भई २५ वर्ष ननाघेका नेपालीले यो तालिम राष्ट्रिय प्रहरी प्रशिक्षण प्रतिष्ठान महाराजगन्जमा १४ हप्ताको तालिम लिनुपर्छ ।‘जहाजलाई टावरबाट हेरेर, हात तथा खुट्टाले संचार उपकरण चलाई सटीक संवाद गर्नुपर्ने पेसा हो एटीसीको,’ प्राधिकरणका एक उपनिर्देशकले भने, ‘अन्तर्राष्ट्रिय उड्डयन नियमले नै एटीसीलाई थुप्रै स्वास्थ्यसम्बन्धी जाँच गराउनुपर्ने प्रावधान राखेको छ । तर नेपालमा जेमा पनि समावेशी सिद्धान्त अवलम्बन गर्नु यो पेशाको मर्मबारे लोकसेवा आयोगले नबुझ्नु हो ।’ ती उपनिर्देशकका अनुसार विमानस्थलमा आगलागी नियन्त्रण गर्न परिचालन हुने फायरट्रक (दमकल) मा संलग्न प्राविधिकहरूले सुरक्षाकर्मीले झै तालिम लिनुपर्छ । वाकीटाकीबाट सञ्चार गर्नुपर्छ । सामान ओसार्नुपर्छ । तर, विमानस्थल उद्धार तथा अग्नि नियन्त्रक (फायर फाइटर)मा पनि अपांगता कोटामा छुट्याइएको छ ।