बारपाकका घले दाइ
बारपाक–७  का ५१ वर्षीय नन्दकुमार घले घर बनाएको ऋण तिर्न कतार आए । सबै ऋण तिरे । दुर्भाग्य ! भूकम्पले उनको घर ध्वस्त बनाइदियो । कतारमा कम्पनीले भिसा लगाइदिएन । घर फिर्न पाएनन् । ११ वर्षपछि नेपाल फिर्दा उनका सामु भत्किएको घर मात्रै छ ।
दोहा (कतार) — बारपाक–७ का ५१ वर्षीय नन्दकुमार घले घर बनाएको ऋण तिर्न कतार आए । सबै ऋण तिरे । दुर्भाग्य ! भूकम्पले उनको घर ध्वस्त बनाइदियो । कतारमा कम्पनीले भिसा लगाइदिएन । घर फिर्न पाएनन् । ११ वर्षपछि नेपाल फिर्दा उनका सामु भत्किएको घर मात्रै छ ।‘घर फिर्ने तरिका थाहा नपाएर गोरखाका एकजना दाइ निकै तनावमा छन् । केही गर्न सकिएला त ?’ ए कसाँझ भेटिएका बस्राङ, गोर्खाका सुदर्शन भट्टले दोहाको ट्राफिक जाममा परेका बेला सुनाए, ‘उहाँ ११ वर्षसम्म एकपटक पनि घर फकिर्नुभएको छैन ।’भट्टले भनेका ती दाइ थिए, बारपाकका–७, गोरखाका ५१ वर्षीय नन्दकुमार घले । उनी सनैया स्ट्रिट नम्बर २९ स्थित दाना प्यालेस फर डेकोरेसन एन्ड ट्ेरडिङ कम्पनीमा काम गर्थे । उनलाई भेट्न जाँदा क्याम्पमा बसिरहेका थिए । ‘म त फर्निचरको फिनिसिङ गर्छु । काठलाई त सिसाजस्तै चिल्लो बनाउन पोख्त भइसकेको छु,’ उनले भने, ‘घर जाने भनेर काम छोडेर बसेको छु । अब कतार बस्न पुग्यो भाइ ।’क्याम्पको सानो कोठामा अटीनअटी आठजना नेपाली बस्थे । अरू साथी काममा गएका थिए भने अर्का एकजना बिरामी भएर कोठामै सुतिरहेका थिए । ‘मेरो कम्पनीले भिसा लगाइदिएको भए हरेक दुई दुई वर्षमा घर जाने/आउने गर्थें । कम्पनीले ममाथि गद्दारी गर्‍यो,’ उनका आँखा आँसुले भरिए, ‘मैले यो कम्पनीमा ११ वर्ष काम गरेको छु । पाउनुपर्ने सबै रहलपहल लिएर जान पाए हुन्थ्यो भन्ने लागेको छ ।’ इजिप्सियनले चलाएको उक्त कम्पनीले मिति सकेको हस्तलिखित राहदानी दिंदै भनेछ, ‘दूतावासमा गएर भागेको पेपर बनाउनु । त्यसपछि डिपोर्टटेसन सेन्टर (घरफिर्ती केन्द्रं) मा गएर घर जानु ।’‘म मेरो सरकार (दूतावास) लाई कसरी ढाँट्न सक्छु ?’ उनले भने, ‘तपाईंले सक्नुहुन्छ भने मैले पाउनुपर्ने सबै हिसाब दिलाएर पठाइदिनुपर्‍यो ।’.............मैले घलेलाई दूतावासमा लिएर गएँ । श्रम काउन्सलर गिरिजा शर्मा र श्रम सहचारी नरेन्द्र ज्ञवालीसँग भेट गराएँ । शर्मा र ज्ञवाली श्रम सहचारीको जिम्मेवारी लिएर कतार एक महिनाअघि मात्रै आइपुगेका थिए । ‘उहाँलाई कम्पनीले भिसा नलगाई ११ वर्षसम्म काममा लगाएको रहेछ । उसलाई घर जानबाट वञ्चित गराइयो । यो जबर्जस्ती श्रममा लगाइएको भयो,’ मैले घलेको विवरण सुनाएँ, ‘उहाँले कतारको श्रम नियमअनुसार पाउने बिदा र उपदानको पैसा दिलाउनुपर्छ । भिसा पनि लगाइदिएर कानुनी हैसियत दिएर नेपाल पठाउने व्यवस्था गर्नुपर्‍यो । ताकि उहाँ पछि कतार आउन चाहँदा कालो सूचीमा नपर्नुहोस् ।’ गैरकानुनी हैसियतमा कतारबाट गएमा पछि आउन नपाउने नियम छ ।‘यति लामो समयसम्म किन बसेको त ?’ शर्माले अगाडि कुर्सीमा बसेको घलेलाई सोधिन् । ‘नानीलाई के भनौं र ?’ घलेले आफ्ना सबै कागजात शर्माको टेबलअगाडि राखेर पीडा सुनाउन थाले, ‘कतार आउनुअघि गाउँमा भेडा चराउँथे । भेडा गोठमाथि लेकमा हुन्थ्यो । बारपाकबाट हिँडेर चार दिन लाग्थ्यो । एक्लैलाई रेखदेख गर्न गार्‍हो भयो । एउटा छोरो र चार छोरी सानै थिए । घर बनाउँदा चार लाख ऋण लाग्यो । भेडा पालेर ऋण तिर्न सम्भव देखिनँ । त्यही ऋण तिर्न २१ जुन २००५ मा कतार आएँ । कम्पनीले मेडिकल पनि गरायो । फिगरिङ (औंठाको छाप लिने) पनि गरायो । तीन वर्षपछि घर फर्कने बेला मात्रै थाहा भयो कि मेरो भिसा लगाइदिएको छैन भनेर ।’उनले झोलामा राखेको बोतल झिकेर पानी पिए । एक छिन रोकिएपछि फेरि भन्न थाले, ‘त्यत्तिकै घर जाउँm भने ऋण तिरिसकेको थिएन । बच्चाहरू सानै थिए । फर्केर जाने आँट आएन । सुरुमा ६५० रियाल तलब थियो । त्यसले कति ब्याज तिर्ने ? कति साँवा तिर्ने ? कति घरपरिवार चलाउने ?’ ६ वर्षसम्म ऋण सकाउन लागें ।’त्यसपछि दुई छोरीहरूको विवाह गर्दा ऋण थपियो । ‘सात वर्षपछि सात सय रियाल तलब भयो । छोरा र एक छोरी बोर्डिङ पढ्न खर्च लाग्यो । त्यत्तिकै छाडेर जान सकिनँ ।’ जुन घरको ऋण तिर्न उनी विदेश आएका थिए । त्यही घर गत वर्षको भूकम्पले लगिदिएपछि उनलाई कतारमा एक छिन बस्न मन छैन । ‘दुईतले ढुंगाको गार्‍हो थियो । राम्रोसँग बार्दली निकालेको थिएँ । पेटी पातलो ढुंगाले सजाएको थिएँ । घरलाई पर्खालले घेरेको थिएँ । यस्तो राम्रो घर थियो कि । बाफरे बाफ... †’ भत्केको घरप्रति नोस्टाल्जिक बने उनी, ‘मैले गनेर एक वर्ष बस्न पाइनँ ।’घरमा ८२ वर्षीय आमा छोरो कुरेर बसेकी छन् । ९ कक्षामा पढ्दै गरेको छोरो आफू सानो भएकाले बाबु विदेशमा बस्न परेको आमा/हजुरआमालाई सुनाइराख्छन् रे । श्रीमती गाउँमै काम धेरै भएकाले फर्किन नियमितजसो गुनासो गरिराख्छिन् ।....शर्माले दूतावासका जनसम्पर्क अधिकारी (पीआरओ) ताजलाई बोलाएर छलफल गरिन् । श्रम कार्यालयमा गएर कम्पनीविरुद्ध उजुरी हाल्न निवेदन तयार गरिदिइन् । भोलिपल्ट दूतावासको निवेदन लिएर सनैयाको श्रम कार्यालयमा गएर उजुरी हाले । श्रम कार्यालयले कतारी स्पोन्सर र इजिप्सियन मुदिरलाई फोन गरेर बोलायो । सामान्य छलफल भएपछि उनलाई केही नभनी पठाइदियो ।आफूले न्याय नपाएको भन्दै घले फेरि दूतावास पुगे । दूतावासका पीआरओ आफैंले उनलाई श्रम कार्यालयमा लिएर गए । श्रमका हाकिमले फेरि दुवैलाई बोलाए । घलेले आफू अब कतार नआउने र पाउनुपर्ने सेवा सुविधा लिएर घर जाने बताए । श्रमले कम्पनीबाट पाउनुपर्ने हिसाब निकालिदियो । कम्पनीले हिसाब र टिकट दिने भन्दै घलेलाई स्पोन्सरले क्याम्पमा लिएर आयो । क्याम्पमा पुगेपछि उनीहरू छोपौंला जसरी घलेमाथि आइलगे । उनी नडग्मगाई बसे ।‘भागेको पेपर किन नबनाएको ?’ इजिप्सियन निकै जंगियो ।‘तिमी भिसा नलगाई राख्ने,’ घलेले स्पष्ट भने, ‘अनि मैले दूतावासमा गएर भागेको भन्न मिल्छ ? दूतावासले जे भन्छ । मैले त्यही गर्ने हो ।’ इजिप्सियन रिसले आगो भएर गयो, ‘भोलि हिसाब लिन अफिस आऊ । हिसाब लिएकै दिन तिमीले यो क्याम्प छाड्नुपर्छ । यहाँ बस्न दिन्नँ ।’त्यसको एक सातापछि हिसाब बुझे । कम्पनीले क्याम्पमा बस्न दिएन । उनले सामान साइँला भाइलाई पठाइदिए । उनी त्यहीँ इजिप्सियनको भाइको कम्पनीको क्याम्पमा गएर बसे । त्यहाँ संखुवासभाका पासाङ शेर्पाले लुकाएर राखे ।....कम्पनीले भिसा नलगाइदिएकाले उनी डिपोर्टटेसन सेन्टरबाटै मात्रै जान सक्छन् । जहाँबाट कम्पनीले एक्जिट पेपर नदिएका कामदारहरू जान्छन् । प्रहरीले छानबिन गरी कुनै मुद्दा नलगेको प्रमाणित भएपछि मात्रै पठाउँछ ।‘तिमीले किन दुईवटा राहदानी बोकेको ?’ दारी सेताम्मै भएर फुलेका पाकिस्तानी प्रहरीले गेटमै रोके, ‘तिम्रो भिसामा दुईवटा राहदानीको नम्बर छ ।’‘मैले त एउटा मात्रै बोकेको थिएँ,’ घले अलमलमा परे । ‘कहाँबाट अर्को राहदानी नम्बर पनि आयो त ?’ प्रहरीले सोधे । ‘माफी मालुम,’ यसको ठोस जवाफ उनीसँग थिएन ।गेटबाटै प्रहरीले भोलि फेरि आउनु भनेर फर्काइदियो । घले निराश हुँदै फर्किए । भोलिपल्ट दिउँसो तोकिएको समयमा गए । लाइन बसे । हेर्ने उही पाकिस्तानी प्रहरी थियो । अनुसन्धान भइरहेको भन्दै तीन दिनपछि आउन भन्यो । उनी ३ दिनपछि फेरि पुगे । प्रहरीले देख्नेबित्तिकै घलेलाई चिनिहाल्यो, भन्यो, ‘तिमी बूढो मान्छेले दु:ख पाउलाजस्तो छ । अझै समय लाग्ने भयो ।’ त्यो दिन पनि काम हुन सकेन । दुई दिनपछि बोलायो ।त्यो दिन पुग्दा भने प्रहरीले काम बनेको जानकारी दियो । उनीसँग मे महिनाभित्र उड्नुपर्ने सस्तो टिकट थियो । ६ सय रियाल थपेर नयाँ टिकट बनाए । प्रहरीले घर जाने मिति सुनाउँदै एउटा चिट दियो । ‘यो कागज लिएर जुन १० तारिख शुक्रबार बिहान ५ बजे एयरपोर्ट पुग्नु,’ उनलाई भनियो, ‘त्यहाँ प्रहरी आउँछ । उसलाई देखाउनु । उसले पठाइदिन्छ ।’घलेको खुट्टा भुइँमा थिएन । उत्साहले अनुहार बलेको थियो । गेटबाट बाहिर निस्कनेबित्तिकै बारपाकमा छोरीलाई घर फर्किने दिन पक्का भएको खबर सुनाइहाले । ‘म तपाईंलाई एयरपोर्ट लिन आउने हो,’ १० कक्षामा पढ्दै गरेकी साइँली छोरीले भनिन्, ‘काठमाडौंबाट घरसम्म बाबु र छोरीसँगै जानुपर्छ ।’त्यसपछि घलेलाई कहिले जुन १० तारिख आउलाजस्तो भयो । पासाङले फुलेको कपालमा कालो लगाइदिए । ‘तपाईंलाई त ३० वर्षको जवान केटाजस्तो पो देखियो त,’ क्याम्पमा भेट्न पुग्दा मैले भनें, ‘भाउजीले चिन्नुहुन्छ नि ।’‘अब नचिनेर हुन्छ,’ पासाङले थपे, ‘अब दाइको फेरि नयाँ दिन सुरु भयो ।’घले गाउँमै काम पाउनेमा ढुक्क थिए । ‘अहिले बारपाकमा धनी र गरिब एउटै भएका छन् । धनीलाई गरिब चाहिएको छ । गरिबलाई धनी चाहिएको छ,’ जानुअघि उनले भने, ‘अब गएर बारपाक बनाउने हो ।’