शोकमग्न हङकङ 
कहाँ गयो जुरेली किन गीत गाउँदैन
तिम्रोजति माया त लालुमै किन होला कसैको लाउँदैन...

हङकङमा ३० कात्तिकमा आगलागीमा परेर ८ नेपालीले ज्यान गुमाए । घटनाको एक साताअघि २२ कात्तिकको साँझ जोर्डनकै कंगन रेस्टुरेन्टमा माथिको गीतमा पूजा नेपाल (तुलसी) श्रीमान राज नेपालसँग नाचिरहेकी थिइन् । उक्त नाच फेसबुकमार्फत लाइभसमेत गरेकी थिइन् ।
काठमाडौँ — कहाँ गयो जुरेली किन गीत गाउँदैनतिम्रोजति माया त लालुमै किन होला कसैको लाउँदैन...हङकङमा ३० कात्तिकमा आगलागीमा परेर ८ नेपालीले ज्यान गुमाए । घटनाको एक साताअघि २२ कात्तिकको साँझ जोर्डनकै कंगन रेस्टुरेन्टमा माथिको गीतमा पूजा नेपाल (तुलसी) श्रीमान राज नेपालसँग नाचिरहेकी थिइन् । उक्त नाच फेसबुकमार्फत लाइभसमेत गरेकी थिइन् ।त्यस दिन पूजाको जन्मदिन थियो । भोलिपल्ट पूजाले आफ्नो जन्मदिनको पारिवारिक तस्बिर फेसबुकको प्रोफाइलमा राख्दै लेखेकी थिइन्, ‘जहाँ प्रेम हुन्छ त्यहाँ नियम हुँदैन । जहाँ नियम हुन्छ त्यहाँ प्रेम हुँदैन । मेरो सानो सुखी परिवार ।’आफ्नो जन्मदिन मनाएको एक सातापछि ३० कात्तिकमा पूजा सपरिवार भदाहा (दाजु युवराज कँडेलको ३ वर्षे छोरा) को जन्मदिन मनाउन पुगेकी थिइन् । तर, यो दिन पूजाका लागि बज्रपात बनेर आयो । श्रीमान् राज र ९ वर्षीय जेठा छोरा अब उनीसँग रहेनन् । त्यो भयानक आगलागीले उनको संसार उजाड बनायो । ‘तिमीबिनाको जिन्दगी, जिन्दगी नै भन्दिनँ म जिन्दगी नै भन्दिनँ’, दुई साताअघि पूजाले श्रीमान् राजसँगको तस्बिर राख्दै फेसबुकमा यस्तो लेखेकी थिइन् ।घटनाको तीन दिनअघि २७ कात्तिकमा उनले एउटा टिकटक पोस्ट गरेकी थिइन्, जसले कतै अनिष्टको आभास पहिल्यै त थिएन भन्ने पनि लाग्छ । टिकटकमा उनले गाएकी थिइन् : बादल फाट्यो उराठै दिन आयो/खुसीका दिन गयो कि झैं भयो...।अझ १९ कात्तिकमा यी दम्पतीले बनाएका २ वटा टिकटक हेर्दा दुवैलाई एकअर्काको साथ छुट्ने डर र विछोडको संकेत भएझैं लाग्छ । टिकटकमा राजले गाएका छन् : तिमी टाढा भए जिन्दगीमा/मनभित्र मेरो तस्बिर/सजाइराख है.../सँगसँगै बिताएको त्यो साथ नभुल्नू है/आफैँ सम्झी गरेका ती बात नभुल्नू है/तिमीलाई माया गरिरहन्छु...।०००हङकङ २४ घण्टै जागा रहने संसारकै सबभन्दा सुरक्षित, चल्तीको व्यापारिक केन्द्र, बसोबासका लागि महँगोमध्येको एक सहर । विज्ञान–प्रविधिमा फड्को मारेको संसारकै उदाहरणीय भूगोल । बाहिरी संसारले यसरी नै सम्झिने, बुझ्ने, चिन्ने सहर हो हङकङ । अझ नेपालीमाझ त हङकङको तुलना युरोप–अमेरिका–अस्ट्रेलियासरह हुने गर्छ । किनभने, संसारका अरू ठाउँको तुलनामा नेपालीको औसत कमाइ हङकङमै बढी छ । तर, जब ३० कात्तिकमा ८ नेपालीको ज्यान जानेगरी हङकङको आगलागीको घटना बाहिरियो, नेपाली र हङकङ सरकार मात्र होइन, विश्व नै स्तब्ध हुन पुग्यो । ‘वर्थ डे ब्वाय’ लाई आमाले शौचालयको झ्यालबाट बाहिर फ्याँकेर बचाउन सफल भइन् । भवनको पछाडिको भाग र बच्चालाई बाहिर फाल्दा अर्को घरको खाली ठाउँमा अझै छुटेको जुत्ता । तस्बिर : डम्बरकृष्ण श्रेष्ठविगत ४ वर्षदेखि म हङकङमा छु । कामपछिको समय बचाएर पत्रकारिता पनि गरिरहेको छु । नेपाली समाजलाई नजिकबाट नियालिरहेको छु ।घटनास्थल याउ मा तेई जिल्लाको जोर्डन क्षेत्र नेपालीहरूको बाक्लो बसोबास भएको ठाउँ हो, जहाँ पाइलैपिच्छे नेपाली भेटिन्छन् । त्यसैले बजार भर्न होस् या पारिवारिक जमघट अन्य क्षेत्रमा बस्ने नेपालीका लागि समेत मुख्य थलो बनेको छ– जोर्डन । तर, जोर्डन अहिले शोकमग्न छ । हङकङजस्तो हरतरहले सुरक्षित र सुविधा सम्पन्न ठाउँमा आगलागीकै कारण एकसाथ कसरी यत्तिका मान्छेको मृत्यु सम्भव भयो ? सन् २०११ पछि हङकङको आगलागीमा धेरैजना हताहत भएको यही घटना हो । त्यसबेला हङकङ क्षेत्रमा भएको आगलागीमा ९ को मृत्यु र ३४ जना घाइते भएका थिए ।म बसेको ठाउँबाट आगलागी भएको घटनास्थल याउ मा तेई क्षेत्रको क्यान्टोन रोडस्थित क्लब जिरे खोर्सानी एक मिनेटको पैदल दूरीमै पुगिन्छ । त्यसो त अरू बेला पनि यहाँ आगलागीका घटना नहुने होइन । तर, क्षणभरमै साइरन बजाउँदै आउने दक्ष जनशक्तिसहितको वारुणयन्त्र र फायर ब्रिगेडका सामु आगोले सामान्य क्षतिबाहेक केही गर्दैन । तर, यसपटक त्यस्तो भएन । सूचित गरिएको तीन मिनेटमै आएको वारुणयन्त्रले आगो निभाए पनि मान्छे बचाउनचाहिँ सकेन । व्यक्तिगत र कार्यस्थलको सुरक्षाका लागि अत्यन्तै संवेदनशील हङकङलाई यो घटनाले झस्काइदिएको छ । किनकि यहाँको हरेक निर्माण क्षेत्र, ब्यापारिक भवन, होटल, रेस्टुरेन्टमा ‘सेफ्टी फर्स्ट’ नियम लागू हुन्छ । सेफ्टी तालिमबिना यहाँ काम नै पाइँदैन । यहाँका ८० प्रतिशत नेपालीले ‘सेफÞ्टी’ तालिम लिएर खल्तीमा ग्रिन कार्ड बोकेका छन् । यो घटनाले नेपालीलाई आफुले लिएको तालिम र काम गर्दाको अनुभव घर–समाज, व्यवहारमा पनि लागू गर्नुपर्ने पाठ सिकाएको छ । त्यसो भए चूक कहाँ भयो त ? हङकङ सरकार र यहाँका बासिन्दालाई यो आगलागीको घटनाले धेरै कुरा सोच्न बाध्य बनाएको छ । आगलागीका केही मानवीय कारण पनि छन् । काउलनको यो क्षेत्रमा ५० वर्ष पुराना धेरै भवन छन्, जसमा आकस्मिक ढोका र आगो निभाउन प्रयोग हुने फायर स्प्रिङ्कल जडान गरिएका छैनन् । नयाँ घरहरूमा जस्तै पूर्ण ‘फायर सेफ्टी’ नहुनु पनि धेरै हताहत हुनुको एउटा कारण हो । व्यक्तिगत ‘सेफ्टी’ प्रतिको मानवीय हेलचेक्र्याइँ पनि घटनाको अर्को कारण बन्यो । ‘साउन्ड प्रुफ’ का लागि प्रयोग हुने प्रज्वलनशील सामग्रीसहितको ढोका–भित्ता हुनु र ‘फायर एक्सटिङ्ग्युसर’ समेत नराख्नु लापरबाहीको पराकाष्ठा नै हो । त्यसमाथी आगो लाग्नासाथ बारुणयन्त्र बोलाउनुको साटो आफैं निभाउने प्रयास गर्नु अर्को कमजोरी बन्यो ।घटनालगत्तै हङकङ सरकारका प्रमुख क्यारी लामले घटनास्थलको निरीक्षण गरी अबका दिनमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन निर्देशन दिइसकेकी छन् । पुराना घरहरूलाई कसरी सुरक्षित बनाउने भन्नेतर्फ सरकारले चासो दिन थालिसकेको छ ।०००परम्परागत नेपाली खाना पाइने नेपाली ‘रेस्टुरेन्ट’ मा ३ वर्षे बालकको जन्मदिन मनाउन तिहारको रमझम र साँझ डिनरका लागि एक नेपाली समूह पुगेका थिए । तर, तिहारका लागि बालिएको मैनबत्तीबाट सल्किएको आगोकै कारण ज्यान गुमाउनेमा एकै परिवारका ५ जना छन् । ‘वर्थ डे ब्वाय’ लाई आमा गीता कँडेलले शौचालयको झ्यालबाट बाहिर फ्याँकेर बचाउन सफल भइन् । तर, उनकी १३ वर्षीया छोरी कीर्तिका र श्रीमान् युवराजचाहिँ बचेनन् । आफू पनि झ्यालबाट फाल हानेकी घाइते गीता अहिले उपचाररत छिन् । आगोको लप्काले युवराजका ज्वाइँ राज नेपाल, उनका ९ वर्षीय छोरालाई पनि निल्यो । उनका ७ वर्षीय अर्का छोरा र बहिनी पूजा भने बँचे । युवराजका भाइ कृष्ण कँडेलकी छोरी १८ वर्षीया सुरेखाको भने उपचारकै क्रममा निधन भयो । कृष्णकी श्रीमती र छोरा तीन जना अझै अस्पतालमा जीवनका लागि संघर्षरत् छन् ।तीन वर्षअघि मात्र प्रेम विवाह गरेका मुकेश श्रेष्ठ र विनिता तामाङ जोडीका रूपमा अब कहिल्यै भेटिने छैनन् । रेस्टुरेन्ट सञ्चालकसमेत रहेकी विनिताको शव अस्पतालमा राखिएको छ भने मुकेश गम्भीर अवस्थामा उपचाररत् छन् । घटनामा निधन भएकीमध्ये अनिता निरौला आमा शान्ता (नार्कित) थापा र १३ वर्षीया छोरीका साथ बस्दै आएकी थिइन् । त्यस दिन सन्चो नभएर घरै बसेकीले नातिनी जोगिएको उनी सुनाउँछिन् । घटनास्थल नजिकै ७ तले भवनको साँघुरो कोठामा छोरी गुमाएकी आमा शान्ति र आमा गुमाएकी छोरीको एकोहोरोपन र पीडादायी अवस्था देख्दा जो कोहीको मन रुन्छ । घटनाको चौथो दिन साउथ चाइना मर्निङ पोस्टका सञ्चारकर्मीको सहयोगीका रूपमा हजुरआमा र नातिनीलाई भेट्न पुग्दा हामीसँग सान्त्वनाको कुनै शब्द थिएनन् । आगलागीका कारण अस्पताल भर्ना भएका ११ जनामध्ये अधिकांशको अवस्था गम्भीर छ । मृतकका परिवारप्रति सहानुभूति र घाइतेको स्वास्थ्यलाभका लागि घटनास्थल अघिल्तिर सडकमा सेतो फुल, धूप, पानीका बोतल चढाएर प्रार्थना गर्ने र दिवंगतप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नेको ताँती लागिरहेको छ । ६ मंसिरमा चिनियाँ समुदायले परम्परागत रूपमा मृतकहरूको आत्माको चिरशान्तिको कामना गर्दै धर्मगुरुहरू राखेर पूजापाठ गरे । यो भीडमा मृतकमध्येका शेरबहादुर गुरुङका नाबालक छोरा–छोरीेले आफ्ना बुबालाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे । ०००घटनामा सरकारले राहत सहयोग घोषणा गर्न बाँकी नै छ । तर, समुदायका लागि खुलेका कतिपय संघ–संस्थाका अगुवाहरू यतिबेला पनि व्यक्तिगत स्वार्थ र ‘इगो’ साध्न केन्द्रित देखिन्छन् । परदेशमा रहेका नेपालीजनमा यति ठूलो घटना हुँदा एकजुट हुने, एउटै आवाज लिएर सरकार र यहाँका मिडियासँग छलफल गर्न सकिरहेका छैनन् । तर, स्थानीय निकायले यहाँका ५० वर्ष पुराना भवनहरूमा आगलागीलगायतका अन्य जोखिम रहेको बरोबर बताइरहेको अवस्थामा कसरी आफ्नो समुदायलाई सचेत गर्ने र यस्ता घटना दोहोरिन नदिन के गर्ने भन्नेमा सामाजिक संघ–संस्था मौनप्रायः छन् । सोसल मिडिया भ्रम छर्ने औजार बनिरहेको छ । कतिपय सामाजिक अगुवा त अस्पतालले प्रमाणित नगर्दै मृतकको संख्या बढाउन अघि सरेका देखिन्छन् । अझ अनौठो त के भने पीडितका आँखामा आँसु बाँकी छँदै, मृतकका परिवार, घाइते र प्रभावितहरूलाई दरिलो साथ, सान्त्वनाको र हौसलाको साटो उनीहरूलाई समेत जानकारी नदिई पीडितका नाममा आफूखुसी सहयोग संकलनको हानथाप चलेको छ । तर, उदारमनका हङकङका धनाढ्य ली का–सिङ ३ मिलियिन हङकङ डलर (करिब रु.४ करोड ५० लाख) र अर्को एक संस्थाले एक मिलियन (करिब रु..डेढ करोड) सहयोग दिने घोषणा गरिसकेका छन् । 