प्रशिक्षक-खेलाडीको जोडी
नेपाली करातेकै अब्बल प्रशिक्षकमा पर्छन् ध्रुवविक्रम मल्ल । उनले बालाजु कराते डो स्थापना गर्दै २०५० सालयता कराते सिकाइरहेका छन् । राष्ट्रिय टिमका लागि खेलाडी उत्पादनको हिसाबले यो डोजो एउटा मुख्य कारखाना नै साबित भएको छ ।
काठमाडौँ — नेपाली करातेकै अब्बल प्रशिक्षकमा पर्छन् ध्रुवविक्रम मल्ल । उनले बालाजु कराते डो स्थापना गर्दै २०५० सालयता कराते सिकाइरहेका छन् । राष्ट्रिय टिमका लागि खेलाडी उत्पादनको हिसाबले यो डोजो एउटा मुख्य कारखाना नै साबित भएको छ ।यही डोजोमा ट्रेनिङ गरेको एक दशकपछि अनुपमा मगरले गत वर्ष आयोजित १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा नेपाललाई स्वर्ण पदक दिलाइन् । यिनै गुरु–चेलाको सम्बन्ध बुधबारदेखि पारिवारिक बन्दैछ । करातेमा हुर्किएको प्रेमलाई उनीहरूले विवाहमा परिणत गर्दैछन् ।‘गुरुलाई चिनेको ११ वर्ष भयो,’ ३० वर्षीया अनुपमा भन्छिन्, ‘कहिले माया बस्यो याद नै छैन । गेम खेल्दाखेल्दै कसरी प्रेममा पर्यौं थाहै पाइनँ । भाग्यमा यही लेखेर होला ।’ ५१ वर्षीय ध्रुवविक्रमले हाँस्दै भने, ‘अहिले जुर्‍यो ठ्याक्क भयो भन्नुपर्ला ।’ उनलाई अनुपमाले ‘गुरु’ भनेर बोलाउँछन् । मल्लले अनुपमा नै भन्छन् । र, यो नाम पनि मल्लले नै राखिदिएका हुन् । त्यसअघि लेखानी, उदयपुरकी लोक कुमारी जनयुद्धकालमा माओवादीमा छिरेपछि ‘पविता’ बनेकी थिइन् ।नाचगान पछ्याउँदै १४ वर्षको उमेरमा माओवादीमा प्रवेश गर्दै भूमिगत भएकी अनुपमा २०६३ सालको जनआन्दोलनपछि माओवादी लडाकुको सिन्धुली सिविरमा रहिन् । त्यहाँ उनले शरीरको तौल घटाउन २०६५ सालमा कराते सिक्न थालिन् । जनआन्दोलनपछि गठन भएको माओवादीको भातृ संगठन गणतान्त्रिक खेलकुद महासंघका संस्थापक अध्यक्ष हुन् मल्ल । उनी ०६६ सालतिर पीएलए स्पोर्ट्स क्लबका लागि खेलाडी छनोट गर्न सिन्धुली पुगेका थिए । उनीहरूको पहिलो भेट त्यहीं भयो ।‘हामी माओवादी–माओवादी भएर होइन, खेलबाटै नजिक भएको हो अनि भेट भएको हो,’ अनुपमा भन्छिन्, ‘उहाँलाई पहिला चिनेको थिइनँ । ध्रुव गुरु काठमाडौंको खतरा (उत्कृष्ट) हुनुहुन्छ भन्ने सुनेकी थिएँ । पीएलए क्लबमा राम्रो ट्रेनिङ हुन्छ, त्यहाँ मैले पनि त्यो मौका पाए हुन्थ्यो भन्ने लागेको थियो । गुरुले सिन्धुलीबाट मलाई छनोट गर्नुभयो, त्यो मौका पाएँ, सागमा स्वर्ण जितें, अहिले बिहे पनि गर्दैछु । भाग्यमा सबै कुरा देखेको हुँदैन, लेखेको हुन्छ भन्छन्, मेरो भाग्यमा त्यही लेखेको होला ।’त्रिपुरासुन्दरी–४, धादिङका मल्ल भन्छन्, ‘माओवादीको सातै सिविरमा अतिथिका रूपमा खेलाडी छनोट गर्न पुगेको थिएँ । सिन्धुलीमा पहिलोपल्ट देख्दै अनुपमा मिहिनेती लाग्यो, राम्रै खेलाडी बन्छ भन्ने लाग्यो । र, छनोट गरी काठमाडौं ल्याएँ । नतिजा पनि राम्रै आयो ।’ उनले सिन्धुली सिविरबाट अनुपमा, मीरा राईसहित ५ खेलाडीलाई छनोट गरी पीएलए क्लबमा काठमाडौं ल्याएका थिए । उनै मीरा अहिलेकी चर्चित अल्ट्रा धाविका हुन् । मीरा र अनुपमा नजिकका साथी ‘दोस्त’ हुन् ।पीएलए क्लबमा केही समय प्रशिक्षण गरेपछि अनुपमा, मीरासहित केही खेलाडीलाई काठमाडौंमा बस्ने, खाने र खेलको अभ्यास गर्ने व्यवस्था मल्लले नै गरेका थिए । मीरा र अनुपमा बालाजु कराते डोजोको होस्टेलमा बसेको सात वर्ष भइसकेको छ । १३औं सागमा कांस्य पदक जितेकी एस्तर राईसहित केही खेलाडी उनीहरूसँगै बस्छन् ।‘गुरुले पहिलाबाट नै मलाई सपोर्ट गर्नुहुन्थ्यो,’ अनुपमाले कान्तिपुरसँग भनिन्, ‘उहाँले मलाई पीएलए क्लबमा सिकाउनुभयो । बाहिर स्वतन्त्र हुन्छ भनेर पछि उहाँकै एकेडेमी (बालाजु कराते डो) मा गएँ । केही समय परिवारसँग बसें, त्यसपछि गुरुकै होस्टेलमा । उहाँले गर्दा नै यहाँसम्म आइपुगेकी हुँ ।’ प्रशिक्षक मल्ल भन्छन्, ‘मैले जानेको सीप सिकाएँ, सकेको सहयोग गरें । मैले गरेको त्यही हो ।’ अनुपमा ब्ल्याकबेल्ट तेस्रो डानकी हुन् भने मल्ल छैटौं डान ।ठीक एक वर्षअघि सातदोबाटोस्थित कराते एकेडेमीको हलमा अनुपमाले एसियाली खेलकुद २०१८ की कांस्य विजेता पाकिस्तानी हमिदुल्लाह नर्गिसलाई ६–३ ले हराएर १३औं सागमा ६८ केजीमाथिको स्वर्ण कब्जा गरेकी थिइन् । उक्त प्रतिस्पर्धामा चार ‘जज’ मध्येका एक हुन् मल्ल । अनुपमाले पीएलए क्लबबाट खेल्दै छैटौं राष्ट्रिय खेलकुदमा कांस्य हात पारेकी थिइन् । त्यसपछि दुई संस्करण पुलिसबाट खेलिन्, सातौंमा रजत र आठौंमा स्वर्ण चुमिन् । पाँचौं दक्षिण एसियाली कराते च्याम्पियनसिपमा रजत जितेकी उनले एसियाली खेलकुद २०१४ मा पनि प्रतिस्पर्धा गरेकी थिइन् ।अबको योजनाबारे अनुपमा भन्छिन्, ‘१३ औं सागमा स्वर्ण जितेकाले खेललाई निरन्तरता दिनुपर्छ भन्ने हो । तर, अहिले कोरोना महामारीका कारण प्रतियोगिताहरू भइरहेका छैनन् । त्यसैले अब खेल्ने वा संन्यास लिने भन्नेबारे निश्चित गरेकी छैन । गेम खेलिनँ भने पनि सिकाउने काम सधैंभरि गर्नेछु ।’ बालाजु कराते डोमा मल्लको अनुपस्थितिमा झन्डै ५ वर्षयता अनुपमाले नै ट्रेनिङ गराउँदै आएकी छन् । उनी बिहान २ घण्टा आफैं अभ्यास गर्छिन् । उनले सात वर्षयता बेलुकी २ घन्टा सिद्धार्थ वनस्थलीमा सिकाइरहेकी छन् ।‘धनभन्दा मन ठूलो’रंगरोगन भइरहेकाले बालाजु डो मंगलबारसम्म बन्द गरिएको छ । यही बेला हिन्दु संस्कारअनुसार बुधबार बालाजुस्थित घर (होस्टेल) मा विवाह गर्न लागेका मल्ल र अनुपमाले एकअर्कालाई राम्रोसँग चिनेको बताउँछन् । मल्ल भन्छन्, ‘उनको बानी, बोली राम्रो छ । व्यावहारिक छे । सबै राम्रो छ ।’मल्लबारे अनुपमा भन्छिन्, ‘आफूसँग केही नहुँदा पनि गुरुले अरूलाई सहयोग गर्नुहुन्छ । त्यो सबभन्दा ठूलो हो । मान्छेले सबैभन्दा ठूलो पैसालाई भन्छन् तर मन हो जस्तो लाग्छ मलाई । त्यो चाहिँ गुरुमा भेट्टाएँ । उहाँ सबैलाई बराबर, एउटै नजरले हेर्नुहुन्छ, आफूसँग नभई–नभई मागेरै भए पनि सहयोग गर्नुहुन्छ । उहाँको यही मन सबैभन्दा राम्रो लाग्छ ।’ मल्ल बिहानदेखि बेलुकीसम्मै कराते सिकाउन व्यस्त हुन्छन् । उनको यही व्यस्तता अनुपमालाई राम्रो लाग्छ । राजनीतिक आस्थाका कारण अनुपमासँग नजिक हुने मौका मिले पनि मल्ललाई पछिल्लोपल्ट राजनीतिदेखि दिक्क लागेको छ । ‘पछिल्लो आमनिर्वाचनदेखि राजनीतिबाट टाढै छु, पार्टीको सदस्यता पनि नवीकरण गरेको छैन,’ उनले प्रस्ट्याए, ‘सबै नेताहरूले प्रयोगमात्रै गर्छन् ।’उनी अहिले पूर्णतः खेलमै केन्द्रित छन् । त्यसकै परिणाम मान्नुपर्छ, १३औं सागमा पदक जितेका १२ खेलाडीले कुनै न कुनै समय उनकै एकेडेमीमा ट्रेनिङ गरेका थिए । अनुपमासहित स्वर्ण विजेताहरू अनु अधिकारी, नवीन रसाइली, सुनीता महर्जन बालाजु डोका पुराना खेलाडी हुन् भने यहाँ लक्ष्मण तामाङ र विप्लव श्रेष्ठले पनि प्रशिक्षण लिएका थिए । रजत जितेका अनु गुरुङ, दिवस श्रेष्ठ र ट्रायथलनकी हुमी बुढामगरले पनि यहीं प्रशिक्षण गरेका थिए । कांस्य हात पारेका एस्तर राई, राजकुमार रसाइली, राजीव पुडासैनी पनि बालाजु डोकै उत्पादन हुन् । ११ औं साग २०१० को स्वर्ण विजेता सुनील लामा र एसियाली खेलकुद २०१४ मा नेपाललाई एकमात्र पदक (कांस्य) दिलाएकी बिमला तामाङ पनि यहींबाट उदाएका हुन् । आउने वैवाहिक जीवनबारे मल्लले भने, ‘कराते–करातेको सम्बन्ध राम्रै लाग्छ, हामी खेल क्षेत्रकै मान्छे हौं ।’ प्रशिक्षकको रूपमा उनको एकल प्रयासमै एकेडेमीले उत्कृष्ट खेलाडी उत्पादन गरेको थियो । यसलाई अब ध्रुव–अनुपमाको जोडीले थप उचाइ दिनसक्छ । 