‘आर्थिक विषयले प्राथमिकता पाए हुन्थ्यो’
श्रीकृष्ण अर्याल कान्तिपुर दैनिकका पहिलो दिनदेखिका ग्राहक हुन् । स्नातकोत्तर उत्तीर्ण ६५ वर्षीय उनको काठमाडौं भाटभटेनीमा ‘युनिक कर्नर’ नामक पसल छ । २३ वर्ष नेपाल बैंकमा सेवा गरेका उनका लागि २०५४ मा अवकास लिएपछि पत्रिका मुख्य साथी बन्दै आएको छ ।
काठमाडौँ — श्रीकृष्ण अर्याल कान्तिपुर दैनिकका पहिलो दिनदेखिका ग्राहक हुन् । स्नातकोत्तर उत्तीर्ण ६५ वर्षीय उनको काठमाडौं भाटभटेनीमा ‘युनिक कर्नर’ नामक पसल छ । २३ वर्ष नेपाल बैंकमा सेवा गरेका उनका लागि २०५४ मा अवकास लिएपछि पत्रिका मुख्य साथी बन्दै आएको छ ।कान्तिपुरका २५ वर्षे नियमित पाठकमध्येबाट उनीसँग कृष्ण आचार्यले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश : कान्तिपुरको ग्राहक कहिले र कसरी बन्नुभयो ?कान्तिपुर निस्कनुअघि राष्ट्रियस्तरमा दैनिक पत्रिका गोरखापत्र मात्रै थियो । निजी क्षेत्रबाट पत्रिका आउँदै छ भन्ने हल्ला थियो । निजी क्षेत्रबाट आउने भएकाले स्वच्छ छवि भएको पत्रिका भन्ने थियो । कहिलेबाट आउँछ भन्ने पनि लागेको थियो । अनि ग्राहक बन्नुपर्छ भन्ने लाग्यो । ग्राहक बन्नुको अर्को कारण पनि छ । कान्तिपुर भन्ने नामै राम्रो । कविजीहरूले पनि ‘अलकापुरी कान्तिपुरी नगरी’ भन्ने गरेका थिए । त्यो शब्द मलाई असाध्यै मन पथ्र्यो । त्यसैले कान्तिपुर प्रकाशन हुने गरेको पहिलो दिन २०४९ फागुन ७ गतेबाटै ग्राहक बनेको हुँ । त्यतिबेला ग्राहक बनाउन घरघर आउने चलन थिएन । म आफैं कान्तिपुरको थापाथलीस्थित कार्यालय गएर ग्राहक बनेको हुँ । कान्तिपुर दैनिक मात्रै कि अरू प्रकाशनको पनि ग्राहक बन्नुभएको छ ? सुरुमा कान्तिपुरको ग्राहक बनें । मेरो छोराले काठमान्डु पोस्टको पनि बनौं भनेपछि त्यो पनि बनें । पछि छोराको व्यस्तता बढयो । उसले पढ्न भ्याइनँ भन्यो । काठमान्डु पोस्टको सट्टा साप्ताहिक लिनुपर्छ भन्यो । साप्ताहिक पनि लिएको हो । साप्ताहिकमा अलिक बढी नै यौनसँग सम्बन्धित कुराहरू भएकाले दुई वर्षपछि बन्द गरिदिएँ । २५ वर्षमा कान्तिपुर तपार्इंलाई कस्तो लागिरहेको छ ? सुरुदेखि अहिलेसम्म कान्तिपुरले देशको समसामयिक विषय उठान गर्दै आएको छ । सांस्कृतिक सम्पदाहरूलाई समेत महत्त्व दिने गरेको छ । सुरुदेखि अहिलेसम्मै समाचारहरू ज्यादै समसामयिक र यथार्थपरक लाग्छन् । वात्स्सायानका कार्टुन मन पर्छन् । म कार्टुन हेरेर मजाले हाँस्छु पनि । कान्तिपुरले देशको परिस्थितिअनुसार जुन कुरा ढकढक्याउनुपर्ने हो ढकढक्याएको छ । सरकारदेखि सबै क्षेत्रलाई दबाब दिने गरेको छ । सम्पादकीयमा समसामयिक विषयमा के गर्नुपर्ने हो, त्यसको धारणा दिने गरेको छ । राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, मनोरञ्जन सबैलाई सन्तुलित रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।कति बेला पढ्नुहुन्छ ? कान्तिपुर पसलमा आउँछ । घरमा लगिन्छ । म सरसर्ती हेडलाइनहरू हेर्छु । त्यसपछि मेरी श्रीमती पढ्छिन् । म पसल ८ बजे खोल्छु । दिनभर पसलमै हुन्छु । जब ५ बजे पसलबाट घर जान्छु, त्यसपछि मेरो फुर्सद हुन्छ । अनि मजासँग पढ्छु । अघिल्लो दिनको समाचार भोलिपल्ट प्रकाशित हुने हो । बेलुका ८ बजे कान्तिपुर टेलिभिजनको समाचार कहिल्यै छुटाउदिनँ । कहिलेकाहीँ पार्टीमा गएको समयमा छुट्छ । नत्र सधैं हेर्छु । त्यही आउँछ कि पत्रिकामा भनेर भोलिपल्ट हेर्‍यो, अर्कै आउँछ । नयाँ आउँछ । विस्तृतमा आउँछ । अघिल्लो दिनको हँुदैन । जस्तो : गोपाल पराजुलीको नागरिकताको समाचार दिनैपिच्छे पढिरहेको छु । हेर्नुस् त यो मुलुक ? के भाको ? यस्तो त भएन । साह्रै भएन ।प्राय: के पढ्नुहुन्छ ?विदेश पेज हेर्छु । खेलकुदमा फुटबलको हो भने हुरुक्क भएर सबै पढ्छु । क्रिकेटमा अलि रुचि छैन । कृषकको पाना मलाई असाध्यै मन पर्छ । कसरी अर्गानिक खेती गर्ने ? कृषकहरूले कसरी गरेका छन् ? कुन ठाउँमा गरेका छन् ? कुन ठाउँमा के लगाउँदा राम्रो हुन्छ ? यी सबै विषयवस्तु समेटेको हुन्छ । कृषकको पाना हप्तामा एक दिन मात्रै आउँछ । त्यो एक पेज सबै पढ्छु । पाठक मञ्च पनि पढ्छु । यसमा पनि राम्रा विषयहरू उठान गरिएको हुन्छ । कोपिला पनि मलाई असाध्यै मन पर्छ । मनु र मुनु, कार्टुन, ६ वटा फरक फेला पार साह्रै राम्रा लाग्छन् । मेरो घरमा ७ वर्षकी नातिनी छ । उसले कोपिला कतै नलान भन्छे । त्यस्तै अभि सुवेदी, विमल निभाका लेख पढ्छु । साहित्यिक विषयहरू पनि पढ्छु । तर म साहित्य क्षेत्रको मान्छे हैन । विज्ञापन पनि धेरै हेर्छु । केही विज्ञापन साह्रै आकर्षक लाग्छन् । मैले पढ्ने अर्को विषय हो– राशिफल । हस्पिटल, एम्बुलेन्स, दमलकसहित अति आवश्यक नम्बरहरू पनि कान्तिपुरमा हुन्छन् । यो मलाई मन पर्छ । सबै कुरा समेटेर जानकारी लिन कान्तिपुर उपयोगी लागेको छ ।२५ वर्षमा तपाईंले सम्झनलायक कुन समाचार हो ?फयाट्टै भन्नुपर्दा, राजा वीरेन्द्र शाहको हत्याका समयका समाचारहरू हुन् । एकदमै राम्रो गरी समाचार सम्प्रेषण भएका थिए । पत्रिकामा विस्तृत समाचार र फोटोबाहेक केही थिएन । मलाई त्यतिबेलाका सामाचार अहिले पनि झलझलति आउँछ । त्यस्तै, कान्तिपुरको वार्षिकोत्सवमा प्रकाशित हुने विशेषांक र समयसमयमा आउने विशेषांकहरू राम्रा लाग्छन् । जे भइरहेको छ, त्यसको विशेष निकाल्नु राम्रो हो । अहिले गोविन्द केसीको विषयमा पनि लेखिरहेको छ । यो पनि निकै राम्रो हो ।सबै पत्रिका राखिरहनुहुन्छ ? कि बिक्री गर्नुहुन्छ ? केही केही मात्रै राख्छु । कान्तिपुरको वार्षिकोत्सवका अवसरमा मैले कीर्तिपुर गएर वृक्षरोपण पनि गरेको थिएँ । फागुन ७ कै उपलक्ष्यमा पुरानो ग्राहक भनेर मेरो विषयमा पनि प्रकाशित भएको थियो । त्यतिबेलाको राखेको छु । त्यस्तै पूर्वप्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको मृत्यु भएको बेला प्रकाशित भएका जीवनवृत्तान्त पनि राखेको छु । वीरेन्द्र शाह हत्याका बेला प्रकाशित भएका समाचार पनि संकलन गरेर राखेको छु । भूकम्पका बेलाको समाचार पनि राखेको छु । जुनजुन महत्त्वपूर्ण छन्, ती राख्ने गरेको छु । अरू पत्रिका के गर्नुहुन्छ ? मैले पढिसकेपछि त्यो पत्रिका कता पुग्छ कता । अरूले पनि पढ्छन् । जम्मा गरेर राख्ने । बिक्री गर्ने गरेको छैन ।कान्तिपुरमा प्रकाशित मन नपरेको विषय के छ ?छैन । प्रस्ट कुरा भन्नुपर्छ, छैन । खोतल्नुपर्ने विषयहरू प्रकाशित गरेको छ । त्यसमा वादविवाद त हुन्छ । तर गल्ती नै गरेको भन्ने छैन । समाचारमा भुलचुक भन्ने हुन्छ । त्यसलाई समेत सच्याउने गरेकाले गल्ती नै गरेको हो भन्न मिल्दैन । कान्तिपुरको क्षेत्र ठूलो भइसक्यो । बरु अब नयाँ किसिमले प्रस्तुत हुनुपर्‍यो । जस्तै ?जस्तो ‘आजको सन्दर्भ’ भन्ने कोलम सुरु गर्नुपर्‍यो । मानिसका व्यक्तिगत विचार थोरै भए पनि कोलम दिनुपर्‍यो । देशको आर्थिक स्थिति डामाडोल छ । आर्थिक विषयलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । हुन त ‘अर्थ वाणिज्य’ छ । तर यसको ठाउँ थोरै भयो । मुद्रास्फीतिदेखि लिएर बैंकिङ कारोबारको पनि दैनिक दिनुपर्‍यो । यत्रा बैंक किन खुले ? सबै मर्ज हँुदै गएका छन्, किन भयो ? भनेर दिनुपर्‍यो । आर्थिक क्षेत्र सुदृढ भयो भने देश सुदृढ हुने हो । राजनीति आफ्नै ठाउँमा छ । यो क्यारेमबोर्डको गोटी खेल हो । धेरै यसका पछाडि लाग्न जरुरी छैन । आर्थिक, सामाजिक र विकासका विषयमा बढी लेख्नुपर्छ । कान्तिपुरको मास्टरहेडमा ‘नेपालमा सर्वाधिक बिक्री हुने राष्ट्रिय दैनिक’ भनिएको छ । त्यसलाई ‘सर्वाधिक लोकप्रिय’ बनाउनु राम्रो हुन्छ । त्यसो भए कान्तिपुरसँग तपार्इंको गुनासो छैन ? छ नि । किन नहुनु, मेरो कान्तिपुरसँग गुनासो पनि छ । हुन त विज्ञापन नभई पत्रिका चल्दैन, यो ध्रुवसत्य कुरा हो । तर अलि बढी नै भो क्या । जस्तो विदेश पेज भनेर दिएको हुन्छ, समाचारचाहिँ दस लाइनको मात्रै हुन्छ । अरू सबै विज्ञापन । त्यो पेज कस्तो होला (हाँस्दै) । समाचार हेर्न खोज्यो, पहिला विज्ञापन हुन्छ । त्यसो भए के गर्दा ठीक होला ? छुट्टै पाना निकाल्नुपर्‍यो । विज्ञापन धेरै आएको दिन पेज थप्ने । यो मेरो सुझाव हो । मानौं, तपाईं कान्तिपुरको सम्पादक हुनुभयो भने के गर्नुहुन्थ्यो ?पत्रकारहरूले समाचार कसरी सम्प्रेषण गर्छन्, अध्ययन गर्थें । त्यसलाई कसरी सुधार गर्ने ? कसरी राम्रो गरी प्रकाशन गर्ने भन्नेमा लाग्थें । पत्रकार साथीहरूले ल्याएका कुराहरू शतप्रतिशत सही छन् भन्न सकिन्न कहिलेकाहीँ । अध्ययन गर्थेँ । मुख्य समाचार कसरी प्रकाशन गर्ने भन्नेमा ध्यान दिन्थें । जनतालाई यथार्थ समाचार कसरी दिने भन्नेमा लागिपर्थें । अघि भनिसकें– आर्थिक, सामाजिक र विकासका समाचारलाई मुख्य बनाउँथें । भलिबल, टेबलटेनिस, ब्याडमिन्टन र क्रिकेटको मात्रै विषय आउने गरेको छ । विश्वमा अरूअरू पनि त खेलकुदहरू भइरहेका हुन्छन् । यीसम्बन्धी समाचारहरू पनि फोकस गर्थें । अर्थ वाणिज्य पेज बढाउँथेँ । कान्तिपुरको ग्राहक छाडिदिऊँ भन्ने लागेन ? लागेन । लागेन । लाग्दै लागेन । अहिलेसम्म लागेको छैन ।किन ?बकमफुसे समाचार छैनन् क्या कान्तिपुरमा । अन्त्यमा केही भन्नु छ ? सात प्रदेशमा सातै ठाउँबाट प्रकाशित हुनु निकै गौरवको कुरा हो । म यसमा धेरै खुसी छु । पत्रकारका वेदना छन्, म बुझ्छु । के चिजको बढी आवश्यकता हो, त्यो कसरी खोज्ने भन्नेमा दिमाग लगाउनुपर्छ । वास्तविक समाचार बाहिर ल्याउन पनि बडा गाह्रो छ । आफ्नो ज्यानसमेत जोखिममा राखेर काम गर्नुपर्छ, यो म बुझ्छु । केही भयो भने ठाउँमै पुग्नुपर्छ । मिहिनेत त धेरै परेको छ । पत्रकारको क्यामेरा फोड्ने, दु:ख दिने गरेका हुन्छन् । एउटा संघर्षमय पेसा हो यो । समय, घामपानी, हावापानी नभनी काम गर्नुपर्छ । 