३ मुद्दामा ३ टोलीको मार्चपास : न्याय खोज्दै राजधानीतर्फ
मुग्लिन–कलंकी सडक खण्ड हुँदै आइतबार भिन्दाभिन्दै ३ समूह ३ मुद्दा बोकेर पैदलयात्रा गर्दै संघीय राजधानी काठमाडौंतर्फ लम्किँदै गरेको भेटिए ।चितवनको फिस्लिङ बजारमा झमक्क साँझ परिसकेको थियो । पृथ्वी राजमार्गमा सवारीसाधनको भीडभाड पन्छाउँदै मिटरब्याजपीडितहरू मलेखुतर्फ पाइला अघि बढाउँदै थिए ।
कुरिनटार, चितवन — मुग्लिन–कलंकी सडक खण्ड हुँदै आइतबार भिन्दाभिन्दै ३ समूह ३ मुद्दा बोकेर पैदलयात्रा गर्दै संघीय राजधानी काठमाडौंतर्फ लम्किँदै गरेको भेटिए ।चितवनको फिस्लिङ बजारमा झमक्क साँझ परिसकेको थियो । पृथ्वी राजमार्गमा सवारीसाधनको भीडभाड पन्छाउँदै मिटरब्याजपीडितहरू मलेखुतर्फ पाइला अघि बढाउँदै थिए ।माघ १६ गते नेपालको पूर्वी र पश्चिमी क्षेत्रबाट सुरु भएको मिटरब्याजपीडितहरूको गन्तव्य काठमाडौंसम्म थियो । २० दिनदेखि निरन्तर यात्रा गरिरहेका पीडितहरू थकित भइसकेकाले कहिलेसम्म लक्ष्यअनुसार काठमाडौं पुगिन्छ, कुनै टुंगो नभएको मिटरब्याजपीडित तथा ठगीविरुद्ध किसान मजदुर संघर्ष समितिका प्रवक्ता निर्घ नवीनले बताए । मधेशका २० र वरपरका ८ जिल्लाका गरी २८ जिल्लाका पीडितहरू अहिले पैदलै हिँडेर न्याय खोज्न काठमाडौं ताक्दै थिए । तीमध्ये अधिकांश महिला थिए ।आइतबार नै पृथ्वी राजमार्गको गल्छीबाट सामाजिक अभियन्ता ईः को समूह नागढुंगा हुँदै काठमाडौंतर्फ सोझिएको थियो । फुटपाथ तथा सडक व्यवसायी, अनौपचारिक क्षेत्र र सहरी गरिबमाथि बढ्दो अतिक्रमण रोक्न रूपन्देहीको लुम्बिनीदेखि पदयात्रा थालनी गरेको उनले कान्तिपुरसित बताए । ८ दिनअघि सडक व्यापारीलाई विस्थापन गर्न होइन, व्यवस्थापन गर्न तीनै तहका सरकारसँग माग राख्दै पैदलयात्रा थालनी गरेको उनले सुनाए । साँझ नागढुंगा बास बसेका ईः सहितको ५ जनाको समूहले सोमबार थानकोट हुँदै सिंहदरबारसम्म पुगेर यात्रा टुंगो लगाउनेछ । प्रजातन्त्र दिवसको दिन संघीय सरकारको मुख्यालय सिंहदरबारसम्म हुने दबाब यात्रामा फुटपाथ व्यापारीले पनि साथ दिने योजना रहेको उनले जनाए । काठमाडौं महानगरले सुरु गरेको फुटपाथ व्यापारी हटाउने अभियान अन्य स्थानीय तहले पनि सुरु गर्न थालेपछि केन्द्र सरकारलाई नै सचेत गराउन पैदल यात्रा गरिएको ईःको भनाइ छ । उनले यसअघि काठमाडौं र ललितपुर महानगरपालिकामा पनि फुटपाथ व्यापारीलाई जथाभावी नहटाउन माग गर्दै घण्टौं उभिएरै दबाब दिएका थिए । ‘गाउँमा टिक्न खान नसकेर निम्न वर्गीय सर्वसाधारण सहरमा छिर्छन् । सहरबाट पनि ती मान्छे लखेटिएपछि कहाँ जाने ?,’ ईःले प्रश्न गरे । सडकबाट साना व्यापारीलाई धपाउने, लखेट्ने स्थानीय तहका गतिविधि रोक्न संघीय सरकारले नै पहल गर्नुपर्ने पैदल यात्रामा सहभागी अर्का अभियन्ता सौरभ न्यौपानेले बताए । देशभरका लघुवित्तपीडितहरूले राजमार्ग हुँदै गरेको दबाबमूलक पैदल यात्रा पनि आइतबार थानकोट, कलंकी हुँदै तीनकुने पुगेको छ । महिला–पुरुष सराबरीजस्तै रहेको लघुवित्तपीडितहरूको समूह न्यायका लागि नाराबाजी गर्दै काठमाडौंसम्म पुगेको हो । लघुवित्तले सर्वसाधारणको उठीबास लगाउने अवस्था आएकाले बाध्य भएर न्याय खोज्न काठमाडौं आएको थानकोटमा भेटिएका दैलेखका धीरेन्द्रराज अधिकारीले बताए । ‘लघुवित्तको चर्को ब्याजदर थाम्नै नसक्ने भयौं, जति साँवाब्याज बुझाउँदा पनि ऋणमुक्त हुने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘राष्ट्र बैंकसँग सस्तोमा ऋण लिएर हामीसँग १८ प्रतिशतसम्म ब्याज असुल्छन् । १ लाख ऋण दिने कागजमा सहिछाप गराएर ८५ हजार मात्रै ऋण दिन्छन् अनि १ लाखकै मासिक ब्याज लिन्छन् ।’ फागुन १ गतेदेखि मुग्लिनमा देशैभरबाट मिटरब्याज र लघुवित्तपीडित भेला भएर सुरु भएको पीडितहरूको पैदल यात्रा काठमाडौं पुगेर सोमबारदेखि धर्ना र जुलुसमा बदलिने सहभागीहरूले बताए । लत्ताकपडा र झोला भिरेर सयौं किलोमिटरको राजमार्गमा पैदल यात्रा गरिरहेका मिटरब्याज र लघुवित्तपीडितले माग पूरा नभएसम्म घर नफर्किने सुनाए । १ लाख ऋण लिँदा लघुवित्तले जग्गा–जमिन नै लिलाम गर्ने अवस्था आएकाले न्याय माग्न काठमाडौं आएको लघुवित्त पीडितहरूको लस्करमा भेटिएकी उदयपुरकी बिन्दा ठकुरीले बताइन् ।‘१ लाख ऋणको कागज गराएर ८५ हजार मात्र ऋण दिए, साँवाब्याज गरेर २ लाख बुझाउँदा पनि ऋण मिनाहा भएन,’ उनले भनिन्, ‘अचाक्ली ठगी भयो भनेर त्यसका विरुद्ध घर छाडेर हिँडेको हुँ ।’ वीरगन्जका गोवर्द्धन यादवले देशैभरका लघुवित्तपीडितहरू मुग्लिनमा भेला भएर काठमाडौं हिँड्दै आएको बताए । ‘लघुवित्तले मिटरब्याजीले जस्तै ऋण असुल्छन्, ऋण नै तिर्न नसक्ने भएपछि विरोधमा उत्रेका हौं,’ उनले भने । लघुवित्त खारेजी, यिनीहरूले दिएको ऋण मिनाहा, किसान मजदुरलाई निःशुल्क ऋण व्यवस्था लगायतका माग उनीहरूले राखेका छन् ।३ वर्षदेखि संघर्षरत मिटरब्याजपीडितहरूले भने सरकारले आश्वासन दिए पनि माग पूरा नगरेको गुनासो गरे । ‘सरकारले कानुन बनायो । जाँचबुझ आयोग बनायो तर पीडित मिटरब्याजबाट मुक्त भएनन्,’ समितिका अध्यक्ष अवधेश कुशवाहले भने । गत चैतमा पैदलयात्रा गर्दै काठमाडौं आएर पीडितहरूले धर्ना दिएपछि सरकारले विशेष अदालतका अध्यक्ष गौरीबहादुर कार्कीको अध्यक्षतामा मिटरब्याजपीडित जाँचबुझ आयोग गठन गरेको थियो ।आयोगले प्रतिवेदन बुझाए पनि सरकारले अझैसम्म सार्वजनिकसमेत नगरेकामा पीडितहरू आक्रोशित थिए । ‘आयोग बनाएर हामीलाई सरकारले झुक्यायो, हामीले त्यतिबेलै न्यायिक जाँचबुझ आयोग चाहिन्छ भनेका थियौं,’ उनले भने, ‘३० हजार पीडितको समस्या अझै पनि जस्ताको तस्तै छ ।’ सरकारले बनाएको कानुन र आयोगले न्याय नदिएका कारण काठमाडौं केन्द्रित आन्दोलन गर्न बाध्य भएको मिटरब्याजपीडित तथा ठगीविरुद्ध किसान मजदुर संघर्ष समितिका प्रवक्ता नवीनले गुनासो गरे । यसपालि काठमाडौं उपत्यकाका सडकहरूमा दैनिक न्याय मार्च गरेर सरकारलाई दबाब दिने उद्देश्य रहेको उनले सुनाए ।पूर्व मेची र पश्चिम महाकालीबाट आएका मिटरब्याजपीडितहरू यात्रा सुरु गरेको १७ औं दिनमा चितवनमा जम्मा भएर मुग्लिन हुँदै अघि बढेका हुन् । पूर्वको टोली हेटौंडा आइपुग्दा स्थानीय र उनीहरूबीच सामान्य विवादमा झडप हुँदा केही पीडितसमेत घाइते भएर उपचारमा रहेको संघर्ष समितिले जनाएको छ ।सार्वजनिक स्थलमा बास बस्ने, खाना पकाएर खाने गर्दै अघि बढेको मार्चमा सहभागीहरूले सुनाए । फर्जी तमसुक, दृष्टिबन्धक, चेक अवैध घोषणा गरेर क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने, समस्या समाधान गर्न न्यायिक आयोग गठन गर्नुपर्ने पीडितहरूको माग छ । मिटरब्याज लिँदा साहुले अधिकांश पीडितको घरजग्गा दृष्टिबन्धक राखेर कब्जा गरेको प्रवक्ता नवीनले जनाए । प्रतिवेदन दिने आयोगभन्दा पनि न्यायिक आयोग बनाएर देशभरका मिटरब्याजपीडितको माग सम्बोधन गरिनुपर्ने पीडितहरूको माग छ ।