महामारीले हल बन्द, फिल्म कहाँ देखाउने ? ओटिटीमा हुँदैन ?
कोरोना महामारीबीच धेरै फिल्म उद्योगले डिजिटल प्लेटफर्मको बाटो रोज्यो । बलिउडका धेरै फिल्म डिजिटल प्लेटफर्मबाट दर्शकबीच पुगे । यसबीच नेपालले भने वैकल्पिक बाटो रोज्न सकेन । नेपालमा अझै भरपर्दा डिजिटल प्लेटफर्म नभएका कारण वैकल्पिक विकल्पतर्फ निर्माताहरुले कदम चाल्न नसकेको अर्जुन कुमार बताउँछन् । 
काठमाडौँ — कोरोना महामारीबीच धेरै फिल्म उद्योगले डिजिटल प्लेटफर्मको बाटो रोज्यो । बलिउडका धेरै फिल्म डिजिटल प्लेटफर्मबाट दर्शकबीच पुगे । यसबीच नेपालले भने वैकल्पिक बाटो रोज्न सकेन । नेपालमा अझै भरपर्दा डिजिटल प्लेटफर्म नभएका कारण वैकल्पिक विकल्पतर्फ निर्माताहरुले कदम चाल्न नसकेको अर्जुन कुमार बताउँछन् । नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव (नीफ) को चौथो दिन ‘कोभिडपछिको फिल्म बजार’ शीर्षकमा बोल्नेक्रममा निर्माता अर्जुनले भरपर्दो डिजिटल प्लेटफर्मकै अभावमा आफूले ‘चपली हाइट–३’ को प्रदर्शनका लागि सामान्य अवस्था पर्खेको बताए । ‘अमेजन र नेटफ्लिक्समा नेपाली फिल्म जाने भनेको त दिवासपना हो । डिजिटल प्लेटफर्ममा फिल्म हेर्ने दर्शक निकै कम छन् नेपालमा । जबसम्म नेपालमै डिजिटल प्लेटफर्मको सजिलै पहुँच पुग्दैन तबसम्म यहाँ डिजिटल प्लेटफर्ममा फिल्म प्रदर्शन गर्छु र करोडौं रुपैयाँ उठाउँछु भन्ने सम्भावना छैन’, उनले भने, ‘नेपालमा कम रकममा सबैको पहुँचमा पुग्ने प्लेटफर्म हुनु पर्‍यो । स्मार्ट फोन चलाउने मानिस कति छन् ? २/४ जनाले नेटफ्लिक्समा फिल्म हेर्छन् भन्दैमा नेपाली फिल्म ओटीटी प्लेटफर्ममा प्रदर्शन गर्छु भन्ने कुरा आउँदैन ।’ ‘चपली हाइट–३’ पोहोर चैत २८ मै प्रदर्शन गर्ने उनको तयारी थियो । तर त्यतिबेला फिल्म प्रदर्शनको एक हप्ताअघि सरकारले लकडाउन घोषणा गर्‍यो । उनले फिल्मको मिति अनिश्चितकालका लागि पछाडि सारे । बन्द भएको करिब १० महिनापछि फिल्मक्षेत्र बिस्तारै चलमलाउन थाल्यो । अर्जुनले यो वर्षको भदौ/असोजमा फिल्म हलमै प्रदर्शन गर्ने सोचेका थिए । तर कोरोनाको दोस्रो लहरले गर्दा फेरि यो क्षेत्र ठप्प भएका छन् । उनीसँग एउटै प्रश्न छ, ‘अब हलमा फिल्म लगाउन कतिञ्जेल कुर्ने ?’ उनी फिल्म प्रदर्शनलाई लिएर अझै अन्योलमा छन् । यसबीच भरपर्दो प्लेटफर्मको विकास हुन नसकेको यथार्थ सुनाउँछन् कुमार । ‘यदि नेपालमा ओटीटी प्लेटफर्ममा फिल्म प्रदर्शन गर्ने हो भने सहज पहुँच हुनु पर्‍यो । त्यस्तो भयो भने डिजिटल प्लेटफर्ममा आस गर्न सकिन्छ,’ उनले भने, ‘मेरो विचारमा फिल्म हलमै रिलिज हुनुपर्छ । ओटीटी भनेको वैकल्पिक बजार हो । त्यसमा प्रदर्शन भएको फिल्मले कति व्यापार गर्‍यो भन्ने पनि थाहा हुँदैन ।’ अभिनेत्री रेखा थापा पनि फिल्म हलमै प्रदर्शन गर्नुपर्ने धारणा राख्छिन् । हलमा फिल्म हेर्ने दर्शकसँग डिजिटल प्लेटफर्मको पहुँच नहुने उनको बुझाइ छ । ‘वैकल्पिक प्लेटफर्म हुनसक्छ तर सबैको पहुँचमा पुग्न सक्नु पर्‍यो नि । डिजिटल प्लेटफर्म प्रयोग गर्ने प्रयोगकर्ताका लागि त सहज होला,’ उनले भनिन्, ‘तर नेपाली फिल्मलाई वास्तवमै माया गर्ने दर्शक जो हलमा आउनुहुन्छ उहाँहरुको पहुँचमा डिजिटल प्लेटफर्म कस्तो छ त ? कतिपय दर्शकबीच डिजिटल प्लेटफर्मको पहुँच नपुगेको हुनसक्छ । धेरै ठाउँमा अहिले पनि डाटा प्रयोग गर्छन् मानिसहरु, त्यहाँ इन्टरनेट पुगेको छैन ।’ हलमा बसेर फिल्म हेर्ने माहोलको मज्जा लिन पनि हलमै फिल्म प्रदर्शन हुनुपर्ने रेखा बताउँछिन् । ‘यो कोभिड सँधैभरि नरहला । मेरो चाहना दर्शकले हलमै फिल्म हेर्ने वातावरण होस् । हलमा बसेर फिल्म हेर्नुको मज्जा अर्कै छ । डिजिटल प्लेटफर्ममा त्यो मज्जा हुन्न भन्न खोजेको होइन तर डिजिटल प्लेटफर्मको पहुँच सबैका लागि हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्न हो ?’ उनले बताइन् ।महामारीकै कारण यसबीच फिल्म निर्माण बन्द गरिन् । वैशाखमा छायांकनमा जाने तयारी रहेको प्रोजेक्टलाई उनी यो वैशाखमा बनाउने सोच्दै थिइन् । यसबीच फेरि सरकारले निषेधाज्ञा जारी गर्‍यो । अवस्था सामान्य नभएसम्म फिल्म निर्माण नगर्ने निर्णयमा उनी पुगेकी छन् । भन्छिन्, ‘जबसम्म दर्शकलाई सहज हुँदैन, जबसम्म तिनको प्राथमिकतामा मनोरञ्जन पर्दैन तबसम्म फिल्म बनाउँदिन ।’ निर्माता/निर्देशक अशोक शर्मा डिजिटल प्लेटफर्ममा फिल्मको भविष्य देख्दैनन् । ‘अहिले ओटीटी प्लेटफर्मको धेरै कुरा आइरहेको छ । ओटीटी प्लेटफर्म अतिरिक्त बजार (सेकेन्डरी) का लागि ठीक हुन्छ । डिजिटल प्लेटफर्ममा फिल्म प्रदर्शन भइसकेपछि फिल्म चल्यो भन्ने त होला । तर त्यो एउटा अतिरिक्त बजार हुन सक्छ । प्राथमिक बजार त हल नै हो,’ उनले भने, ‘हलमा फिल्म प्रदर्शन भइसकेपछि बक्स अफिस रिपोर्ट पनि आउँछ । ओटीटीमा फिल्म चल्यो चलेन भन्ने कुरा पत्तो पाइँदैन । ओटीटी प्लेटफर्ममा घरमै बसेर फिल्म हेर्न सकिन्छ । फिल्म भनेको त थियटर कल्चर नै हो ।’ ‘थियटर कल्चर’ का लागि पनि फिल्महरु हलमा प्रदर्शन गर्नुपर्ने उनको तर्क छ । ‘जबसम्म फिल्म हलमा लाग्दैन तबसम्म त्यो फिल्मको माहोल सिर्जना नै हुँदैन । फिल्म हेर्दाको माहोल अर्कै हुन्छ । परिवारसहित दर्शक हलमा फिल्म हेर्न आउँछन् । पप कर्न खाँदै अन्य दर्शकसँग फिल्म हेर्ने जुन किसिमको माहोल हुन्छ’, अशोकले सुनाए, ‘त्यो माहोलले गर्दा नै दर्शक हलसम्म आएर फिल्म हेर्न मन पराउँछन् ।’ नेट टिभीका अध्यक्ष मनोज अग्रवालले भने नेपालमा डिजिटल प्लेटफर्मको भविष्य रहेको बताए । ‘यो महामारीमा हामीसँग चुनौती छ । त्यो चुनौतीलाई कसरी अवसरको रुपमा प्रयोग गर्न सक्छौं भन्नेतर्फ पनि हाम्रो ध्यान जानु पर्छ । ताकि नेपाली दर्शक मनोरञ्जनबाट बञ्चित नहोऊन्’ उनले भने, ‘हामीले बिजनेस मोडालिटीमा काम गर्नु पर्छ । हामीले फिल्म निर्माता र बितरकहरुसँग रेभेन्यु सेयरिङमा त्यो फिल्मलाई हाम्रो प्लेटफर्ममा प्रदर्शन गर्न सक्छौं । बनिसकेका फिल्महरु कुनै न कुनै प्लेटफर्मबाट दर्शकसम्म पुर्याउनु पर्यो । यो व्यवसायलाई निरन्तरता दिन पनि निर्माताले यस्तो वैकल्पिक बाटो रोज्नु पर्यो ।’ उनी डिजिटल प्लेटफर्मलाई अहिलेको अवसर रहेको बताउँछन् । पछिल्लो समय आफूहरुले प्रदर्शनमा ल्याएको नेपाली फिल्मले राम्रै व्यापार गरेको उनको भनाइ छ । उनी नेपालकै प्लेटफर्म प्रयोग गर्न सल्लाह दिन्छन् । ‘नेटफ्लिक्स र अमेजनलाई सन्दर्भको रुपमा लिन सक्छौं । तर आफ्नो देशमा नै ओटीटी प्लेटफर्म छ । त्यो प्लेटफर्मसम्म त हामी पुग्न सक्छौं नि’, उनले भने, ‘अहिलेको परिस्थितिमा डिजिटल प्लेटफर्म राम्रो हो । अब हामीले हाम्रो सोचाइमा परिवर्तन गर्नु पर्छ । मनोरञ्जनको आयाम नै अहिले फेरिसकेको छ । अहिले त कोठाबाट हातहातमा पुगिसकेको छ फिल्म । बरु त्यही अनुसारको कन्टेन्ट बनाउनु पर्यो ।’ छलफलका क्रममा अग्रवालले रेभेन्यु सेयरिङका आधारमा डिजिटल प्लेटफर्ममा फिल्म प्रदर्शन गर्न सकिने बताए । निर्माता कुमार र अभिनेत्री थापाले भने अग्रवालको कुरामा सहमति जनाएनन् । कुमारले प्रश्न गरे, ‘यो त परम्परागत कुरा नै गर्नु भयो । सेयरिङको आधारमा फिल्म प्रदर्शन गर्दा सबै जोखिम निर्मातामाथि थोपरिन्छ ?’ उनले करोडौं रकम खर्चेको फिल्मलाई सेयरिङको आधारमा डिजिटल प्लेटफर्ममा प्रदर्शन गर्न नसकिने बताए । निर्माता अर्जुनले एमजी (मिनिमम ग्यारेन्टी) को हकमा भने निर्माताले डिजिटल प्लेटफर्म रोज्न सक्ने भनाइ राखे । ‘न्यूनतम ग्यारेन्टी भयो भने डिजिटल प्लेटफर्म विकास हुन्छ । अनि मात्र तपाईंलाई निर्माताले नयाँनयाँ कन्टेन्ट दिन सक्छन्’ उनले भने । अग्रवालले एमजीको हकमा दुवै पक्षबीच छलफल गरेर अगाडि बढ्न सक्ने बताए । अभिनेत्री रेखा थापा र अशोकले पनि डिजिटल प्लेटफर्ममा फिल्म प्रदर्शन गर्न एमजीकै कुरामा जोड दिए । निर्देशक अशोक डिजिटल प्लेटफर्मले फिल्म प्रदर्शनको यकिन तथ्य दिन नसक्दा फिल्मकर्मीबाट विश्वास बटुल्न नसकेको बताए । ‘मैले मेरो २ फिल्म डिजिटल प्लेटफर्मलाई दिएँ । मैले उहाँहरुलाई ५० चोटी बिन्ती गरें, मेरो फिल्म कति शो चल्यो त्यो लग रिपोर्ट दिनु भन्दा दिनु भएन । तर अहिले डिजिटल प्लेटफर्मले एउटा कागजमा लेखेर रिपोर्ट दिन्छ,’ उनले भने, ‘त्यो रिपोर्टलाई हामीले कसरी विश्वास गर्ने ? तपाईंहरुले लग रिपोर्ट दियो भने पो यति दर्शकले फिल्म हेरेछन् भन्ने थाहा हुन्छ ।’ डिजिटल प्लेटफर्मले निर्मातालाई विश्वास दिलाउन सक्यो भने भविष्यमा सेयरिङको आधारमा पनि फिल्म प्रदर्शन गर्न सकिने उनी बताउँछन् । नेट टिभीका अध्यक्ष अग्रवालले भने डिजिटल प्लेटफर्मले पनि यी त्रुटीहरु सुधार्दै लानुपर्ने बताए । ‘हाम्रो चाहना त नेपाली दर्शकको माझमा फिल्महरु पुग्नु पर्यो । हाम्रो प्लेटफर्मबाट हामीले लग रिपोर्ट दिइरहेका छौं, उनले भने, ‘अहिलेको अवस्थामा दुवै पक्ष मिलेर काम गर्नु पर्छ । डिजिटल प्लेटफर्मलाई उचाइमा लानु पर्छ । अहिले हाम्रो पनि अनुभव नयाँ छ । हामी बिस्तारै त्यो बढाउँदै जान्छौं । त्रुटीहरु सुधार्दै जान्छौं । आगामी दिनमा सल्लाह र सुझाव लिएर अझ सुधार गर्ने प्रयास गर्छौं ।’ धमाधम बन्द हुँदै हलहरु महामारीबीच देशभरका २२ वटा हल बन्द भएको दाबी गर्छन् अशोक शर्मा । यसबीच जय नेपाल सँधैका लागि बन्द भयो । कुमारी हल सँधैको लागि बन्द हुने अवस्थामा पुगेको अशोक सुनाउँछन् । ‘अहिलेसम्म नेपालभर २२ वटा हल सँधैभरिका लागि बन्द भइसकेका छन् । मल्टिप्लेक्स हल अहिले भाडामा चलिरहेका छन् । आफ्नै पुँजीमा बनेको मल्टिप्लेक्स कम छन्, उनले भने, ‘यो महामारीले गदौ धेरै मल्टिप्लेक्सहरु टिक्ने अवस्था छैन । यस्तै भइरहृयो भने प्रत्यक्ष रुपमा धेरै फिल्म हलहरु सँधैका लागि बन्द हुने अवस्थामा पुगेको हामीले सुन्न पाउँछौं ।’ महामारीले फिल्मक्षेत्रलाई १० वर्ष पछाडि धकेलिदिएको शर्माको दाबी छ । ‘अहिले फिल्म हेर्न हलसम्म आउने बानीमा ब्रेक लागिसकेको छ । एक समय हलमा दर्शक जानै कम भयो । व्यापार घटे । त्यही समयमा मल्टिप्लेक्स आए । र फिल्म पनि फरक तवरले फिल्म बने । त्यसरी फिल्मक्षेत्र उठ्यो,’ उनी भन्छन्, ‘अब कोरोनाले गर्दा डेढ वर्षदेखि फिल्म हेर्ने बानीमा ब्रेक लागिसकेको छ । अवस्था सामान्य भइसकेपछि पनि केही समय दर्शक हलमा आउँदैनन् । उनीहरुलाई हलमा ल्याउन एकदमै मिहिनेत गर्नु पर्छ ।’ महामारीले धरासायी बनाएको फिल्म क्षेत्रलाई सरकारले राहत दिनुपर्ने अशोकको माग छ । अभिनेत्री थापा भने राहतका लागि फिल्मकर्मीहरु एकजुट भएर सरकारलाई दबाब दिनुपर्ने धारणा राख्छिन् । 