देश यात्रा
पात्रोलाई दसैंले ढपक्कै ढाकिसक्यो । दिन दसैंमय भइसके । बाध्यताले वर्षभर छुट्टिएर बसेका परिवार, आफन्तजन, स्कुले साथीसंगी, दौंतरी घर सम्झेर फर्किने लहर छ । यो सबैलाई एकैथलोमा भेटाउने साइतको पर्व पनि हो ।
काठमाडौँ — पात्रोलाई दसैंले ढपक्कै ढाकिसक्यो । दिन दसैंमय भइसके । बाध्यताले वर्षभर छुट्टिएर बसेका परिवार, आफन्तजन, स्कुले साथीसंगी, दौंतरी घर सम्झेर फर्किने लहर छ । यो सबैलाई एकैथलोमा भेटाउने साइतको पर्व पनि हो ।टाढा भूगोलमा रहेकाहरू यो सिजनमा अनेकन अड्चन छल्दै घर आइपुग्छन् । आफन्त भेट्छन् । जीवनका कथाव्यथा सुन्छन्/सुनाउँछन् । सँगै बेसर मिठोमसिनो खान्कीको स्वाद लिन्छन् । ठूलाबडाबाट आशिष थापेपछि विस्तारै फेरि अर्को दसैंमा भेट्ने वाचा गरी छुट्टिन्छन् । खास दसैं यस्तैयस्तै बसिबियाँलोमा बित्दै आएको छ ।तर, पछिल्ला वर्ष दसैं मनाउने तौरतरिका बदलिँदै गइरहेका छन् । प्रविधिमा आएको चामत्कारिक विकास, जिल्ला होइन गाउँगाउँ जोड्ने सडकरेखा, पूर्वाधार अनि अन्य अतिथि सत्कारका सुविधाको विस्तारले दसैं घुमफिर, भम्रण, पदयात्रा आदिमा फैलिँदै गएको छ ।पर्यटकीय गन्तव्यहरूमा दसैंताका घुमफिर गर्ने आन्तरिक पर्यटकको भीडभाड बाक्लै हुन्छ । ‘पहिले दसैं भनेको घर जाने, परिवारसँग बस्ने छरछिमेकमा मात्रै रमाउने पर्व थियो,’ नेपाल पर्यटन बोर्डका सीईओ दीपकराज जोशीले भने, ‘अहिले दसैं भन्नेबित्तिकै धेरै नेपाली भ्रमण, घुमघाममा निस्कन थालेका छन् र यसको गति ह्वात्तै बढ्दो देखिन्छ ।’‘आममानिस किन र कहिले घुम्छन् ?’ ट्राभलबारे लेखिएका अनलाइनहरूका अनुसार, यो प्रश्नको फिरन्ते मान्छेपिच्छै फरक–फरक जवाफ हुन्छन्/बन्छन् । मानिसहरू जीवनको कुनै मोडमा कुनै न कुनै कारणले भ्रमणमा निस्किन्छन् । त्यो भावनात्मक पनि हुन सक्छ वा कुनै विषयबाट प्रभावित भएर पनि हुन सक्छ । अधिकांश मानिसका लागि भ्रमण जीवन बदल्ने टर्निङ प्वाइन्ट पनि हो । किनकि घर छाडेर निस्किनु भनेको मानिसले आफूले आफूलाई चुनौती दिनु हो । नयाँ ठाउँमा देखिने फरक भूगोल, बनोट, बस्ती, संस्कृति, खानपान, कलाले मानिसलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ भने सिकाउँछ पनि । कतिपयले यात्रा गर्नुलाई पुनर्जागरण, थकान–तनावबाट मुक्ति दिलाउने उपायका रूपमा लिन्छन् ।यो पनि भ्रमण किन गर्ने भन्ने प्रश्नका धेरै कारणमध्येको एक हो । तर भम्रण, यात्रा भन्नेबित्तिकै त्यहाँ सुखद कारण हुन्छ । अर्थात् यसलाई सेलिब्रेसनभन्दा पनि हुन्छ ।अहिले अधिकांश गाउँघर सडकरेखाले जोडिइसकेका छन् । सडक विस्तारसँगै निजी/सार्वजनिक सवारी साधनमा धेरैको पहुँच बढेको छ । टीकाको अघि र पछि केही दिनका लागि परिवार वा साथीसंगीसँग मिलेर फरक अनि नयाँ गन्तव्यमा घुमफिरमा जाने चलन बढेको छ । फेरि पर्यटन बोर्डका सीईओ जोशीकै अनुभवलाई यहाँ लिनु सान्दर्भिक हुन्छ । ५० वटा मुलुक घुमिसकेका उनी भन्छन्, कुनै बेला नेपालमा यस्तो जुग थियो कृषि, शिक्षक र कर्मचारीको जमाना । उनीहरू मात्रै थिए । तर, अहिले कर्पोरेटलगायत अन्य पेसागत जिम्मेवारीमा हजारौं नेपाली जागिरे वा कुनै रूपमा जोडिएका छन् । आममानिसको सरकारीको दाँजोमा निजी क्षेत्रका कर्पोरेट हाउस वा आफ्नै उद्यममा बढ्दो सहभागिताले पनि आन्तरिक र बाहय घुमफिर बढेको देखिन्छ । यसै बेला मुद्रा चलायमानको ग्राफ पनि उकालो लाग्छ । अर्थविद्हरू दसैंका बेला प्रतिव्यक्ति नेपालीले औसत खर्च १५ हजार खर्च गर्ने जिकिर गर्छन् । राष्ट्र बैंकले पनि ६५ अर्ब रुपैयाँका नयाँ नोट बजारमा पठाउने भनेको छ । अर्थतन्त्र सहरबाट गाउँसम्म लहराउँछ ।दसैंमा मनसुनमा जस्तो रुझ्दै/भिज्दै हिँड्नु पर्दैन । नयाँ लुगामा परिवारसँग घुम्नु स्मरणीय इभेन्ट बनिदिन्छ । विकसित मुलुकमा ‘पेड भ्याकेसन’ को व्यवस्था छ । तर, हाम्रो मुलुकमा यो अझै व्यवहारमा आइसकेको छैन । केन्द्रीय र प्रदेश सरकारले इनबाउन्ड वा आउट बाउड ट्राभलको योजना बनाउनेलाई प्रोत्साहन गर्न सकेको पनि छैन । तर, पर्यटन बोर्डले गत वर्ष पहिलो पटक मनाएको घुमफिर वर्ष अनि भूकम्पपछि नेपालीहरू स्वस्फूर्त भम्रणमा निस्किँदै आएका छन् । फुर्सदिला मानिसहरू घट्दै जानु अनि व्यवसायीहरू बढ्नुले पनि दसैं र तिहारमा घर छाडेर निस्किनेको जमात बढेको छ । यस पटकको दसैंमा कता जाँदै हुनुहुन्छ ? सायद तपाईंहरूको ट्राभल एडभाइजरी बनिसक्यो होला । तर, पदयात्रासँग सम्बन्धित व्यवसायीको साझा संस्था टानका अध्यक्ष नवराज दाहाल ५ देखि ८ दिनको यात्राका लागि हेलम्बु, लाङटाङ, गोसाइँकुण्ड, अन्नपूर्ण, घोडेपानी, जोमसोम, मुक्तिनाथ, रारा, इलाम उपयुक्त हुने सुझाउँछन् ।उनी भन्छन्, ‘काठमाडौंवासीका लागि हेलम्बु बेस्ट डेस्टिनेसन हो ।’ हेलम्बु जान नुवाकोटबाट वा मेलम्चीबाट गरी दुई स्थानबाट पस्न सकिन्छ । मेलम्चीसम्म सवारी साधनमा जाने अनि त्यहाँबाट तिम्बु हुँदै सेर्माथाङ, हेलुम्बु, घोप्टेभीर, सुन्दरीजल निस्कन सकिन्छ । लामो बिदामा हुनेले घोप्टेभीरबाट रसुवाको गोसाइँकुण्ड पुगेर धुन्चे, नुवाकोट, ककनी फन्को लगाउन सक्छन् । यो रुटमा तामाङ संस्कृति, खानपानको अनुभव लिन सकिन्छ ।अर्को चलेको अहिले अन्नपूर्ण रुट हो । यो सदावहार रुटमा पर्छ । हिमालहरू हेरेर आनन्द लिन चाहनेहरूले घान्द्रुक, घोडेपानी हुँदै पुनहिल जान सक्छन् । समय कम्तीमा ५ देखि ८ दिन लाग्छ । गुरुङ संस्कृति र स्थानीय स्वाद यो रुटको विशेषताभित्र पर्छन् । मुख्यगरी हिमालको दृश्वालोकनका लागि यो रुट बेस्ट हुने अध्यक्ष दाहालले बताए । गोल्डन ट्रयांगल भनिने काठमाडौं, पोखरा, चितवन त छँदैछन् । यी रुटमा मनसुनदेखि हिउँदसम्म सधैं आन्तरिक र बाहय पर्यटक हुन्छन् नै । पछिल्लो सरकारी तथ्यांकअनुसार, लुम्बिनी सर्वाधिक पर्यटक पुग्ने गन्तव्य हो । यहाँ पदयात्रा हुँदैन । साइट सिनका लागि उपयुक्त छ ।काठमाडौंभित्र एक दिनमै सकिने अर्को नयाँ रुटका रूपमा अहिले ककनी–सूर्यचौर–गुर्जे भञ्ज्याङ–झोर रुट हो । दुई साताअघि पर्यटनमन्त्रीसहित करिब ५ सय जनाले यो रुटमा पदयात्रा गरेका थिए । ककनीपछि शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको बाक्लो वनबाट हिँड्नुपर्छ । करिब ११ किलोमिटरको पदयात्रामा चराहरूको चिरबिर आनन्ददायी सुनिन्छ । सूर्यचौरमा सानो बजार छ । त्यहाँ क्याम्पिङ वा टी हाउस दुवैको सुविधा छ । यो रुट काठमाडौंमा व्यस्त जीवन बिताउनेका लागि उपयुक्त हुने बोर्डका सीईओ जोशीले बताए । त्यसैगरी एकदेखि तीन दिन यात्राका लागि काठमाडौं आसपासका चिसापानी, नगरकोट, नमोबुद्ध, पनौती, चन्द्रागिरी, कुलेखानी पनि उपयुक्त गन्तव्य हुन । सीईओ जोशीले काठमाडौं उपत्यकाभित्र दसैंका बेला ‘ठिमी एक्सप्रोलर’ गर्न सकिने बताए । नेवारी संस्कृतिमा रुचि हुनेका लागि यो सही समय हो । यो बेला भीडभाड पनि हुँदैन ।तराईंमा दसै आउनुअघिदेखि रामलीला खुबै चर्चामा सुनिने शब्द हो । स्थानीय कलाकारले सार्वजनिक विद्यालय वा बस्ती नजिकै बजारमा रामलीला आयोजना गर्छन् । यो मध्य र पश्चिम तराईमा प्रख्यात छ । नेपालगन्जमा १ सय ५० वर्षदेखि रामलीला मञ्चन भइरहेको छ । त्यहाँका रैथानेले यसपटकको दसैंमा १ सय ५१ औं शृंखला मञ्चन गर्दै छन् । कथामा राम र सीता समेटिन्छन् । बाकेबगियाको खुला चौरलाई रामलीला मैदान भनिन्छ, त्यहाँ रावणको वध, धनुष भाँच्ने आदि नाटक रोचक हुन्छन् । भारतको मथुराबाट कलाकार आउँछन् । पश्चिम भेगमा पदयात्रा नजानेका लागि यो ऐतिहासिक प्रोडक्ट हो । नाटक, कलामा रुचि राख्ने बालबालिकाका अभिभावकले आफ्ना सन्तानलाई रामलीला मैदान पुर्‍याउँदा उपलब्धि नै हुनेछ । ‘दुई दशकअघि मधेसतिर रामलीला खुबै सुनिन्थ्यो । अहिले अलि पातलिएको छ, यसलाई हामीले प्रचारमा ल्याउनुपर्छ, यो पहिचान हो,’ सीईओ जोशीले भने ।कर्णाली प्रदेशले यो वर्षलाई भ्रमण वर्षका रूपमा मनाइरहेको छ । रारा र डोल्पा कर्णालीमा आकर्षक गन्तव्य हुन् । नेपालकै सबैभन्दा उचाइमा पर्ने रारामा एक सातामा कम्तीमा ६ हजार आन्तरिक पर्यटक पुग्ने गरेका छन् । दसैंपछि कर्णाली राजमार्गमा काठमाडौं, पोखरा, बुटवल, नेपालगन्ज, सुर्खेतबाट बाइकमै युवाहरू पुग्छन् । जसरी जोमसोम मुक्तिनाथमा जान्छन् ।सरकारले पनि पहिले देश अनि विदेश नारालाई आत्मसात् गर्दै आएको छ । त्यसैले दसैंमा पदयात्रा गर्ने वा बाइकिङ, हाइकिङ तपाईंहरूको इच्छा । दसैंको शुभकामना ।