सामुदायिक विद्यालय सुधार्दै साकुरा गर्ल्स
एसएलसीमा पहिलो श्रेणीमा उत्तीर्ण कपिलवस्तुकी सुजाता आचार्यको रोजाइ विज्ञान र व्यवस्थापन परेन । उनले शिक्षामा मन लगाइन् । उनको इच्छा पोखराको साकुरा डोर्माटरी (छात्रावास) ले पूरा पनि गरिदियो । खान, बस्न, पढ्ने सबै खर्च बेहोर्ने गरी उनलाई साकुरा छात्रावासले छनोट गर्‍यो । 
पोखरा — एसएलसीमा पहिलो श्रेणीमा उत्तीर्ण कपिलवस्तुकी सुजाता आचार्यको रोजाइ विज्ञान र व्यवस्थापन परेन । उनले शिक्षामा मन लगाइन् । उनको इच्छा पोखराको साकुरा डोर्माटरी (छात्रावास) ले पूरा पनि गरिदियो । खान, बस्न, पढ्ने सबै खर्च बेहोर्ने गरी उनलाई साकुरा छात्रावासले छनोट गर्‍यो ।  कन्या क्याम्पस पोखराबाट प्लस टु सकिन् । उनलाई अध्ययन गराउने खर्च जापान–नेपाल महिला एसोसिएसन (जेएनएफईए) ले गथ्र्यो । दुईवर्षे कोर्सपछि जापानको बुनक्यो गाकुइन युनिभर्सिटीमा एक वर्ष अध्ययन गर्ने मौका पनि पाइन् । जापानमा रहँदा उनले विद्यालय सुरु हुनुअघि प्रिन्सिपल र अन्य शिक्षकहरू विद्यालयको गेटमा उभिएर विद्यार्थीलाई स्वागत गर्न ‘ओहायोगोजाइमास’ भन्दै अभिवादन गरेको देखिन । कक्षा सुरु हुनुअघि शिक्षकहरूबीच कक्षाको बारेमा छलफल हुने, कक्षालाई सजाउने र विद्यार्थी केन्द्रित सिकाइ कसरी शिक्षण पद्धति बसाल्ने भन्ने राम्ररी सिक्ने मौका पाइन् । छात्रवासमा बसेर अध्ययन गरेपछि तीन वर्ष गाउँको विद्यालयमा अध्ययन गर्नुपर्ने बाध्यता छ । जापानबाट फर्केर उनले कपिलवस्तुको जनचेतना निम्न माध्यमिक विद्यालयमा पढाउन थालिन् । क्याम्पस र छात्रवासको सिकाइ, जापानको सिकाइ पद्धतिबाट उनले विद्यालयमा प्रयोग गरिन् । विद्यालयले कक्षा २ को कक्षागत शिक्षकको जिम्मेवारी दियो । नियमित पाँच विषयबाहेक संगीत र स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा सिकाउन थालिन् । कक्षाकोठा सजाएर आकर्षक बनाइन् । विद्यार्थीले बनाएको सामान कक्षामा प्रदर्शन हुन थाल्यो । विद्यार्थीलाई खाजा लिएर आउन प्रोत्साहन गरिन् । पोसाक नभएका विद्यार्थीलाई उनी आफैंले किनिदिए । यो व्यवस्थाले छात्राको विद्यालय छाड्ने दर न्यून पारिन् । शिक्षाको गुणस्तर वृद्धि गरे । विद्यालयको पहिलो, दोस्रो र तेस्रो उनकै कक्षाका विद्यार्थी भए ।विद्यालयले वर्षमा एकपटक घरदैलो अभियान सुरु गरेको छ । विद्यालयमा नयाँ आउने विद्यार्थीको थप सिकाइमा जोड दिन थालेको छ । वर्षमा तीनपटक विद्यार्थीको उचाइ, तौल, आँखा, कान, नाक परीक्षण सुरु भएको उनले बताइन् । जुकाको औषधि खुवाउने थाल्यो । ‘यस्ता व्यवस्थाले विद्यालयको सिकाइ उपलब्धि हवात्तै बढ्यो,’ उनले भनिन् । उनी जस्तै सल्यानकी कौशिला बुढाथोकी पनि साकुरा छात्रावासमै बसेर नि:शुल्क पढेकी थिइन् । उनी अहिले वसन्त प्रावि सल्यानकै शिक्षक हुन् । उनको कहानी झनै रोचक छ । शिक्षक सेवा आयोगले प्रावि, निमावि र मावि तहमा गरी १३ हजार ५९ जनाको शिक्षक माग गरेकोमा ४ लाख ८० हजार ७ सय ५८ जना परीक्षार्थीले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए । त्यसमध्ये बुढाथोकी पनि प्रतिस्पर्धी बनिन् । छात्रावासको बसाइपछि सल्यानको भेरी प्राथमिक विद्यालयमा तीन वर्ष काम गरिन् । यो विद्यालयमा पढाउँदाको अनुभव र छात्रावासमा पढ्ने सिक्ने संस्कृतिले प्रतिस्पर्धामा छनोट पनि भइन् । साकुरा छात्रावासमा बस्दा उनले संगीत, ललितकला, हिसाब, पानेल थिएटर लगायत सिकेकी थिइन् । विद्यार्थी केन्द्रित भएर सिकाउने, अन्य शिक्षकसँगको सम्बन्ध सुधारलगायत पनि उनले सिक्ने मौका पाइन् । अहिले त्यसैलाई पछ्याउँदै शिक्षण पेसामा आबद्ध छिन् । उनले सातामा एक/दुई पटकसम्म अभिभावक भेटिछन्, छोराछोरीलाई नियमित स्कुल पठाउन आग्रह गर्छिन् र अभिभावकलाई स्कुलमा आएर बच्चाले पढे–नपढेको अनुगमन गर्न भन्छिन् । ‘सुधार हुन थालेपछि नयाँ शिक्षाका राम्रो शिक्षाका भन्न थाल्यो,’ उनले भनिन् । साकुरा छात्रावासमै पढेकी कपिलवस्तुकै शान्ता खनाल अहिले स्याङ्जाको गंगालाल माविमा माध्यमिक तहको अंग्रेजी शिक्षक हुन् । शिक्षक सेवा आयोगले लिएको परीक्षामा प्रतिस्पर्धाबाट उनी मावि शिक्षकमा छानिएकी हुन् । ‘विद्यार्थीलाई आफ्नै सन्तान र भाइबहिनीको रुपमा लिएर पढाइरहेकी छु,’ उनले भनिन्, ‘सिकाई पद्धति नयाँ तरिका अपनाएपछि विद्यालय आउन नमान्ने विद्यार्थीहरू अहिले आफैं आउँछन् ।’यही छात्रावासमा बसेर अध्ययन गरेकी बाग्लुङकी अमृता शर्माले लोकसेवाको परीक्षा उत्तीर्ण गरी महिला तथा बालबालिका कार्यालय कैलालीमा कार्यरत छिन् । आफ्नो प्रगतिको श्रेय उनी यही छात्रावासलाई दिन्छिन् । छात्रावासको बसाइपछि बाग्लुङको गणेश माविमा तीन वर्ष पढाइन् । काम सुरु गर्दा विद्यार्थीहरू विद्यालय आउन नमान्ने, विद्यार्थीहरू निजीमा आकर्षित थिए । जब उनले छात्रावासमा सिकेको ज्ञानलाई प्रयोग गरेपछि रुँदै विद्यालय आउने विद्यार्थी हाँस्दै आउन थाले । ‘निजी विद्यालयमा पढ्ने बच्चा मैले पढाउने विद्यालयमा आउन थाले । विद्यालयमा माया गर्छ भन्ने बुझ्न थाले,’ उनी भन्छिन्, ‘गाउमै पाउने वस्तुलाई शैक्षिक सामग्री बनाउने प्रयास गरे ।’ जेएनएफईएको आर्थिक सहायतामा कन्या क्याम्पसमा पढेका ९० छात्राले कपिलवस्तुकी सुजाता, शान्ता, सल्यानकी कौशिला र बाग्लुङकी अमृताजस्तै सफलताको गोरेटो कोरिसकेका छन् । उनीहरूले प्राथमिक तहको सिकाइमा योग्दान दिन थालेका छन् । ९० जनाले प्लस टु सकाएर रोजगारीमा लागिसकेका छन् । यस वर्ष १० जना अध्ययनरत छन् । अध्ययन पूरा गरेका एक सयजनालाई तालिमप्राप्त सक्षम प्राथमिक विद्यालय शिक्षिका तयार गरी तीन वर्ष शिक्षण सेवा गर्ने काम गर्नुपर्ने प्रावधान राखेको थियो । जेएनएफईएका अध्यक्ष यासुको यामासिताको पहलमा १० वर्षअघि सुदूरपश्चिम र मध्यपश्चिमका विद्यार्थीलाई लक्षित गरेर पोखरामा छात्रावास स्थापना गरेकी हुन् । छात्रावासमा राखेर ३४ जिल्लाका छात्रा अध्ययन गराएको यामासिताले बताइन् । १५ वर्षअघि मुलुकका ३१ जिल्लामा पदयात्रा गरेर छात्रा शिक्षाका बारेमा अध्ययन गरेकी थिइन् । छात्राको भर्ना दर र सिकाइ उपलब्धि न्यून पाएपछि प्राथमिक तहमा सक्षम शिक्षक बनाउन दुर्गम क्षेत्रका छात्रालाई छात्रावासमा राखेर पढाउन सुरु गरेको थियो । पश्चिमाञ्चल र सुदूर पश्चिमाञ्चलका असहाय, विपन्न, पिछाडिएका, जनजाति, दलित र अवसरबाट वञ्चित भएका एसएलसी उत्तीर्ण १० छात्रा छनोट गरी कन्या क्याम्पस पोखरामा सञ्चालित साकुरा छात्रावासमा २ वर्षसम्म खान, बस्न, क्याम्पस शुल्कसमेत सबै खर्च बेहोरेर राखिन्थ्यो । क्याम्पसको पढाइ बाहेक छात्रावासमा जापानबाट आएका विशेषज्ञले संगीत, चित्रकला र शारीरिक शिक्षा र प्यानेल थिएटर नामक अभिव्यक्ति शिक्षा पनि दिइन्थ्यो । १० औं वार्षिकोत्सवमा यामासिताले २०१५ को अन्तिममा छात्रावासका ८० जना पूर्वविद्यार्थीमध्ये ५२ जना सामुदायिक विद्यालयमा शिक्षक छन् । शिक्षण अनुभव हासिल गरी आत्मविश्वास बढाउने अवसर दिएको छ । छात्राले गाउँको विद्यालयमा शिक्षण कार्य गर्दा, परिवर्तनको संवाहकको भूमिका खेलेको यामासिताले बताइन् । शिक्षाविद् केदारभक्त माथेमाले साकुरामा बसेका पूर्वविद्यार्थीले पढाइ मात्रै नभई संस्कृतिसमेत सिकेको बताइन् । ‘सकुरामा पढाईको साथै संस्कृति पनि दिएको देखियो,’ दसौँ वार्षिकोत्सवमा उनले भने, ‘यी विद्यार्थीहरूलाई एक/एक जनालाई पोलिस गरेर सक्षम शिक्षक बनाएको छ ।’ शिक्षा मन्त्रालयका सहसचिव हरिप्रसाद लम्सालले छात्रावासबाट पास आउट भएका विद्यार्थीलाई साकुरा गर्लको संज्ञा दिए । उनीमार्फत अरूले पनि सिक्न सकिने उनले बताए । 