तुइनमा झुन्डिएको जीवन
प्रधानमन्त्री केपी ओलीले गत असोज २५ मा कार्यभार सम्हालेलगत्तैको पहिलो निर्णय एक वर्षमा तुइनविहीन देश बनाउने थियो । पाँच महिना पूरा भइसक्दा कालिकोट सदरमुकाम मान्मको दायाँ र बायाँबाट बग्ने तिला र कर्णाली नदीमा झोलुंगे पुलको सुरसार छैन ।
कालिकोट — प्रधानमन्त्री केपी ओलीले गत असोज २५ मा कार्यभार सम्हालेलगत्तैको पहिलो निर्णय एक वर्षमा तुइनविहीन देश बनाउने थियो । पाँच महिना पूरा भइसक्दा कालिकोट सदरमुकाम मान्मको दायाँ र बायाँबाट बग्ने तिला र कर्णाली नदीमा झोलुंगे पुलको सुरसार छैन । दुवै नदीमा गरी सात वटा तुइन झुन्डिएकै छन् । तिनैमा झुन्डिएका छन् जिल्लावासी । खुलालु, भात्तडी, लार्फ, भुलु, पिली, पान्तडी र धनाडामा निर्माण भएका तुइनबाट दैनिक करिक तीन सय जना ओहोरदोहोर गर्छन् । लालु र कोटवाडाको सीमास्थित खुलालु तुइन मुलुकमै बढी व्यक्तिले दैनिक ओहोरदोहोर गर्नेमध्येको हो ।०६३ सालमा निर्मित सोही तुइनमा झुन्डिएर जिल्लाको पाँच नम्बर इलाकाका पाँचै गाविस र अछामका बासिन्दा मान्म, सुर्खेत र नेपालगन्ज ओहोरदोहोर गर्छन् । दाहाको भुलु, पिली, पान्तडी र राचुलीको भात्तडीमा भने सुधारिएका तुइन निर्माण भएका छन् ।वर्तमान सरकारको घोषणा नारा र प्रचारमै सीमित हुने छाँट देखिएको जिल्ला बार अध्यक्ष तथा कांग्रेस महासमिति सदस्य हिक्मतबहादुर विष्टले बताए । ‘पुल बनाउने कुनै सुरसार देखिँदैन,’ उनले भने । लालु गाविसस्थित घर पुग्न उनले पनि तुइनमै झुन्डिनुपर्छ ।२०३२ सालसम्म जिल्लाभर एउटा पनि झोलुंगे पुल थिएन । तागुलो (बाबियोको डोरी), झुगलो र केही ठाउँमा गेज (तुइन) बाट नदी पार गर्नुपर्थ्यो ।०२८ मा कर्णाली चिसापानी परियोजनामार्फत लालीघाट भौरेकुना, तिलाको सेरिघाट, नाग्मगाड र रारालिहीमा तत्कालीन जिल्ला पञ्चायतले चार वटा तुइन निर्माण गरेको सभासद तुलाराज विष्टले जानकारी दिए । त्यसपछि नै हो, ठाउँ–ठाउँमा तुइन र पुल निर्माण अभियान चलेको ।त्यतिबेला बाबियाको लठ्ठामा झुन्डिएर नदी तर्ने क्रममा बर्सेनि करिब ४० जनाले ज्यान गुमाउँथे । तुइन बन्न थालेपछि भने उक्त संख्या करिब १५ मा झरेको प्रहरी तथ्यांकमा देखिन्छ । तर, सशस्त्र द्वन्द्वका बेला तिला र कर्णाली नदीका ६ वटा झोलुंगे पुलमा क्षति पुर्‍याइयो ।विकल्पमा झुन्ड्याइएका तुइनबाट तथा बाबियाको लठ्ठा चुँडिएर नदीमा खसी मृत्यु हुने संख्या ०५८ यता १९ छ । अन्य १३ जना तुइनबाट खसेर अपांग बनेका छन् ।२०६३ यता जिल्लाका खुलालु, पान्तडी, पिली, भुलुतिप, धनाडालगायत ठाउँमा हालिएका सुधारिएका तुइनमा औंला काटिनेको संख्या सय नाघेको वैकल्पिक यातायात सरोकार समुहका सदस्य मनिराज पाण्डेले बताए ।गत वर्ष खुलालुको तुइनबाट खसेर माल्कोट ९ उच्छवका हिमाल बोहरा नदीमा बेपत्ता भए । चार वर्षअघि तुइन तर्ने क्रममा लालु १ का दन्ते दर्जीले दायाँ हातका चार औंला गुमाए । हातका औंला नभएकै कारण परिवार र समाजमा हेला हुनुपरेको उनको अनुभव छ ।परम्परागत तुइन बनाउन डेढ लाखसम्म खर्च हुन्छ, सुधारिएकोका लागि भने पाँच लाख । स्थानीय बासिन्दा आफैंले रूख र ढुंगामा लठ्ठा बाँधेर परम्परागत तुइन बनाउँछन् ।कतिपयमा यात्रुबाट उठाइने रकमबाट अप्रेटरसमेत राखिएको छ, त्यस्तो सुविधा सबैमा छैन ।जिल्ला प्राविधिक कार्यालयका इन्जिनियर रत्न भण्डारीका अनुसार मर्मत सम्भारका लागि अलग्गै कोष छैन । यात्रीले एकपटकमा १० देखि २० रुपैयाँसम्म र भारी तारेको १० रुपैयाँ तिर्नुपर्छ ।