धुलिखेल अब ‘मोटरस्पोर्ट्स हब’
साहसिक खेलको एउटा विधा मोटर/अटो स्पोर्ट्स नेपालमा व्यावसायिक सञ्चालन र मूलधारको खेलका रूपमा स्थापित हुन प्रयासरत छ । महँगो खेल भएका कारण सरकारी र निजी क्षेत्रले यो खेलमा लगानीको जोखिम उठाउन सकेका थिएनन् ।
काठमाडौँ — साहसिक खेलको एउटा विधा मोटर/अटो स्पोर्ट्स नेपालमा व्यावसायिक सञ्चालन र मूलधारको खेलका रूपमा स्थापित हुन प्रयासरत छ । महँगो खेल भएका कारण सरकारी र निजी क्षेत्रले यो खेलमा लगानीको जोखिम उठाउन सकेका थिएनन् ।टेलिभिजन फर्मुला वान, टूलगायतका प्रतियोगिता हेरेर यस खेलमा आकर्षित भएका केही खेलाडीलाई समेट्ने गरी नेपाल अटोमोबाइल्स संघ (नासा) ले पहिलोपल्ट मोटरस्पोर्ट्सको सर्किट निर्माण गरेको छ । यस खेल विधाको सोख भएकाका लागि कम्तिमा मैदान तयार भएको छ ।काभ्रेको धुलिखेल बजारदेखि करिव १ किलोमिटर पश्चिममा बिपी राजमार्गको छेवैमा ३५ रोपनीभन्दा बढी क्षेत्रमा सर्किट निर्माण गरिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड पूरा गरी निर्माण गरिएको नेपालकै पहिलो रेस सर्किट हो । फेडेरेसन इन्टरनेसनल डेल अटोमोबाइल्स (एफआईए) को ग्रासरुट मोटरस्पोर्ट्स र क्लब डेभलपमेन्ट कार्यक्रमको आर्थिक सहयोगमा निर्माण भएको यो रेसकोर्सले नेपाली अटो र मोटर स्पोर्ट्सको व्यावसायिकीकरण गर्न कोसेढुंगाको भूमिका खेल्ने विश्वास नेपाल अटोमोबाइल्स संघले लिएको छ । साहसिक तथा पर्वतीय खेलहरूको संगठन नेपाल पर्वतीय खेलकुद महासंघका अध्यक्ष गोविन्द भट्टराईले खेल र पर्यटनलाई एकैसाथ माथि उठाउन र मोटरस्पोर्ट्समा अन्तर्राष्ट्रिय सफलताका लागि यो सर्किट सफल हुने विश्वास व्यक्त गरे । ‘साहसिक र पर्यटकीय खेलकुदलाई मुख्य खेल विधाका रूपमा स्थापित गर्न र अन्तर्राष्ट्रिय सफलतासहितको विकास गर्ने दिन अब धेरै टाढा छैन,’ नासाका पूर्व महासचिव तथा राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) सदस्य समेत रहेका भट्टराईले भने, ‘नेपाली खेलमा अबको पहिचान साहसिक खेलकुद हो । त्यसमध्ये मोटरस्पोर्ट्स मुख्य विधाका रूपमा स्थापित हुने प्रक्रियामा छ ।’यो सर्किट ३ करोडभन्दा बढीको लगानीमा ४ वर्ष लगाएर निर्माण गरिएको हो । त्यसमध्ये एफआईएले ६० प्रतिशतभन्दा बढी सहयोग गरेको छ । त्यसबाहेक नासाका पदाधिकारी र अन्य शुभचिन्तकबाट संकलन गरिएको रकमबाट निर्माण सम्पन्न भएको हो । एसियाली स्तरमै अटोमोबाइल्स संघले निर्माण गरी सञ्चालनमा ल्याएको यो पहिलो रेस सर्किट हो ।सर्किटमा ३ सय मिटर पिच गरिएको छ । त्यहाँ अटो जिमखाना, ड्रिफ्टिङ, मोटो जिमखाना, कार्टिङ र स्लालोम कार्टिङलगायतका इभेन्ट सञ्चालन गर्न सकिनेछ । १ हजार मिटरको अफरोड सर्किटमा मोटरक्रस, अटोक्रस, र्‍यालीक्रस र अफरोड रेसिङका इभेन्ट गर्न मिल्नेछ । सर्किटको सम्पूर्ण व्यवस्थापनको जिम्मा अल्टिमेट हिमालयन मोटरल्यान्डले लिएको छ । नासाका सचिव अनिलकुमार बराल अल्टिमेट हिमालयनका अध्यक्ष हुन् । उनका अनुसार आफू खेलाडी हुँदा भोग्नुपरेको समस्या निराकरण गर्न व्यावसायिक सर्किट निर्माण गरिएको हो । ‘हाम्रो मुख्य उद्देश्य भनेकै नेपाली खेलाडीको उत्पादन र व्यावसायिकीकरण नै हो । यो खेल महँगो छ र सबैको पहुँचमा पनि छैन,’ अध्यक्ष बरालले भने, ‘हाम्रोमा व्यावसायिक रेसकोर्स नभएको अवस्थामा यसले आधारभूत पूर्वाधारको आवश्यकतालाई निराकरण गर्नेछ ।’ हिमालयन मोटरल्यान्डले वर्षमा ६ वटा राष्ट्रियस्तरको प्रतियोगिता गर्ने घोषणा गरेको छ । स्थानीय र प्रदेशस्तरको छनोट प्रतियोगिता गरी राष्ट्रियस्तरको प्रतियोगिता गरिने अध्यक्ष बरालले जानकारी दिए । रेसमान्डु, क्रसमान्डु, युथ कार्ट च्याम्पियनसिप, राष्ट्रिय कार्ट च्याम्पियनसिप, राष्ट्रिय अटो जिमखाना च्याम्पियनसिप लगायतका प्रतियोगिताहरू यो वर्ष आयोजना गरिने बताइएको छ । ‘हामीले यो खेल खेलेर अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा स्थापित हुनसक्छौं भन्ने आत्मविश्वास युवामा जगाउने कामको सुरुआत गरेका हौं । अब यो खेलको व्यावसायिक स्वरुप देखिने छ । मोटरस्पोर्ट्सबाट कोही पनि वञ्चित नहोउन् र सबैको सहभागिता निश्चित होस् भनेर एकेडेमी नै सञ्चालन गरी यसको विकासको योजना बनेको छ,’ अध्यक्ष बरालले थपे । रेसकोर्सको उद्घाटन गरेका धुलिखेल नगरपालिकाका प्रमुख अशोककुमार ब्यान्जुले प्रदेशतहमा पनि मोटरस्पोर्ट्सको पूर्वाधार विस्तार गर्न सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे । ‘धुलिखेल पर्यटकीय क्षेत्र त हुँदै हो, त्यसमाथि साहसिक खेलकुदको मुख्य पूर्वाधार बनाउन तपाईंहरूले यो ठाउँ रोजिदिनुभएकामा धन्यबाद दिन्छु,’ नेपाल नगरपालिका संघका अध्यक्षसमेत रहेका ब्यान्जुले भने, ‘यो खेलको पूर्वाधार अरू छ वटै प्रदेशमा विस्तार गर्न योजना बनाउनुस् म सहयोग गर्छु । नगरपालिकाहरूसँग सहकार्य गरेर मोटरस्पोर्ट्सलाई देशभर पुर्‍याउन म मेरो तर्फबाट प्रतिबद्धता जनाउँछु ।’जिस्वाँ तुलाधर श्रेष्ठ, मोटरस्पोर्ट्स खेलाडीजिस्वाँ तुलाधर श्रेष्ठ अटोस्पोटर्सकी एकमात्र महिला खेलाडी हुन् । साहसिक खेलको एउटा विधाका रुपमा रहेको मोटरस्पोर्ट्समा लागेको ४ वर्षमात्र भयो तर उनले दुई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलिसकेकी छन् भने एउटामा तेस्रो भएकी छन् । दुई छोरीकी आमा ४२ वर्षीया तुलाधरसँग यो खेलको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव र चुनौतीबार गरिएको कुराकानी :अटोमोबाइल्स स्पोर्ट्सलाई नेपालको मूलधारको खेलकुद मानिँदैन । घरेलुस्तरमा यो खेलका प्रतियोगिताहरू पनि धेरै आयोजना हुँदैनन् । तपाईंलाई चाहिँ यो खेलले कसरी आकर्षित गर्‍यो ?व्यक्तिगत रूपमा भन्ने हो भने म यो खेलमा लागेको ४ वर्षमात्र भयो । सन् २०१७ मा नेपाल अटोस्पोर्ट्स क्लबले आयोजना गरेको राष्ट्रिय अटो जिमखानामा सहभागी भएको थिएँ । प्रतिस्पर्धीको रूपमा भन्दा पनि अनुभवका लागि मैले खेलेको थिएँ । त्यस प्रतियोगिताबाट मैले धेरै सिक्न पाएँ ।त्यसपछि मैले यो खेलबारे रुचि राख्न थालें र धेरै ज्ञान लिएँ । यो खेलमा महिलाको सहभागिता निकै थोरै रहेको पाएँ । यसै पनि यो खेलबारे हाम्रो देशमा धेरैलाई जानकारी छैन । राम्रो खेलेकै कारण मैले सन् २०१८ को डिसेम्बरमा अटो एसिया जिमखानामा सहभागी हुन पाएँ । एसियालीस्तरको प्रतियोगितामा महिला इभेन्टलाई समावेश गरिएको त्यो पहिलोपल्ट थियो । पहिलो प्रतियोगिता र सहभागितामै म तेस्रो भएँ । त्यसको एक वर्षपछि सन् २०१९ को डिसेम्बरमा इन्डोनेसियामा भएको प्रतियोगितामा पनि सहभागी भएँ । अहिलेसम्म अटोस्पोर्ट्सको महिला खेलाडीको रूपमा अहिलेसम्म निरन्तरता दिइरहेकी छु । मोटरस्पोर्ट्स जिमखाना भन्नाले हामी सबैमा एउटा भ्रम के छ भने धेरै स्पिडमा गाडी गुडाउने भनेर सोचिन्छ । तर त्यस्तो होइन । सामान्यतः एउटा निश्चित क्षेत्रभित्र निर्मित ट्र्याकमा नियमभित्र रहेर छोटो समयमा जसले त्यो दूरी पूरा गर्छ, त्यसले नै जित्ने हो । यसले ड्राइभरहरूलाई आकस्मिक रूपमा कसरी गाडी नियन्त्रणमा लिने भन्ने पाठ सिकाउँछ । सामान्य ड्राइभिङ गर्ने मान्छेका लागि पनि यो आवश्यक हुन्छ ।तपाईंले यो खेलमा लागेको ४ वर्षमात्र भयो भन्नुभयो । यसबीचमा अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव कस्तो रह्यो र त्यो अनुभव नेपालमा लागू गर्न के गरिरहनुभएको छ ?महिलाको रूपमा साहसिक खेलमार्फत अन्तर्राष्ट्रियस्तरको प्रतियोगितामा पहिलोपल्ट सहभागी हुन पाउनुलाई मैले गर्वको रूपमा लिएकी छु । म नेपालको एकमात्र महिला अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी हँॅ । हाम्रो नेपालमा जिमखाना भनेर राष्ट्रले चिनेको छैन र सरकारले अपनत्व लिएको पनि छैन । सबैभन्दा दुःखलाग्ने कुरा के भने नेपालमा आफ्नै उत्पादनको गाडी छैन । जवसम्म आफ्नै देशको उत्पादन हुँदैन, यो खेल सञ्चालन गर्न अझै महँगो पर्छ । सामान्यतः विदेशतिर हुने प्रतियोगितामा त्यही देशले आफ्नो उत्पादनको प्रवर्द्धनका लागि ठूलो लगानी गरेको हुन्छ । नेपालको हकमा सबैकुरा खेलाडी वा आयोजक आफैंले जुटाउनुपर्छ । यसको ‘सेफ्टी गियर’ (खेल पोसाक) को मात्रै १५ सय डलरजति पर्न आउँछ । त्योभन्दा ठूलो कुरा गाडी नै आफ्नो हुनुपर्छ, गाडीको टायर खतरामा राखेर खेल्नुपर्ने हुन्छ । नेपालमा चाहिँ तत्काल यसको सम्भावना निकै कम देखेको छु । तर यसको अर्थ यहाँ सम्भव नै छैन भन्ने होइन । आजैदेखि मात्रै अल्टिमेट हिमालयन मोटरल्यान्ड खुलेको छ । यो निजी क्षेत्रबाट खुलेको संस्था हो, ठूलो रकम खर्च भएको छ र उहाँहरूले यहाँबाट आम्दानी पनि गर्नुहुन्छ र नयाँ खेलाडी उत्पादनदेखि अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा पुर्‍याउन सहयोग गर्नुहुन्छ भन्ने अपेक्षा छ । अहिलेसम्म आर्थिक रूपमा बलियो हुनेहरूले मात्र यो खेल खेल्न सक्छन् र विस्तारै यसले सबै क्षेत्रमा पहुँच बनाउने छ भन्ने विश्वास छ ।यो खेलमा सरकारको लगानी निकै कम छ । नेपालका अधिकांश परिवारले आफ्ना छोराछोरीलाई यो खेलमा आकर्षित गराउने हैसियत राख्न सक्दैनन् । यस्तो अवस्थामा सबैलाई आकर्षित गराउन के गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ तपाईंको विचारमा ?म आफैं पर्यटन क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्छु । म कामको सिलसिलामा धेरै ठाउँहरू पुगिरहेको हुन्छु । अस्तिमात्रै तीनधारे गएको थिएँ । हामीलाई लैजाने ड्राइभरले पहाडको साँघुरो र अप्ठ्यारो बाटोमा यति राम्रोसँग हामीलाई पुर्‍याए कि म उनको फ्यान नै भएँ । हो त्यस्तै हाम्रा गाउँहरूमा त्यस्ता प्रतिभावान ड्राइभर धेरै छन् । उनीहरूलाई आर्थिक रूपमा सहयोग भयो भने अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पदक जित्ने क्षमता राख्छन् । यसमा सहयोग निजी क्षेत्रबाट पनि धेरै नै चाहिन्छ । जस्तै यहाँ यो रेस कोर्स खुलेको छ । र, सरकारले पनि यसलाई सहयोग गर्‍यो भने खेलकुद पर्यटनमा धेरै ठूलो फड्को मार्न सकिन्छ । थाइल्यान्डमा म सहभागी भएको एसियन अटो जिमखाना प्रतियोगिता नेपालमा ल्याउन सकियो भने पर्यटन र यो खेलको विकासमा कोसेढुंगा नै हुनेछ । तपाईं एकजना आमा खेलाडी हुनुहुन्छ । घरगृहस्थीसँगै खेलकुदलाई अगाडि बढाउन कस्तो चुनौती थियो ?यो हकमा म भाग्यमानी ठान्छु कि मेरो आर्थिक अवस्था पनि राम्रो भयो किनभने म आत्मनिर्भर थिएँ । यो खेल महँगो छ । जीवनमा मरेर जानु केही छैन भनेर आफ्नै गाडी दाउमा लगाएर अगाडि बढेको हो । परिवारबाट पनि निकै सहयोग भएकाले कठिन भएन । तर मैले धेरै बहिनीहरूलाई देखेको छु कि उनीहरू आर्थिक रूपमा सबल भए पनि परिवारको सहयोग नभएका कारण यो खेलबाट टाढा भएका छन् । जीवन नै खतरामा राखेर कोही पनि खेलकुदमा आउन त चाहँदैन नि ?