मर्माहत छन् शाक्य
‘अहिले आएर बेकार फुटबल खेलेछु जस्तो लागिरहेको छ । बरु बुवाको व्यापार सम्हालेको भए, अहिले गाडी चढेर हिँड्थें होला । देशका लागि गरेको यत्रो योगदान बेकार भए जस्तो लागेको छ,’ राजुकाजी शाक्यले भने । उनलाई अवकाश जीवनमा आएर पछुतो लागेको हो ।
काठमाडौँ — ‘अहिले आएर बेकार फुटबल खेलेछु जस्तो लागिरहेको छ । बरु बुवाको व्यापार सम्हालेको भए, अहिले गाडी चढेर हिँड्थें होला । देशका लागि गरेको यत्रो योगदान बेकार भए जस्तो लागेको छ,’ राजुकाजी शाक्यले भने । उनलाई अवकाश जीवनमा आएर पछुतो लागेको हो ।एक मनले उनलाई फुटबलमा लागेकामा पछुतो छ । पूरा जीवन खर्चेको यस खेलप्रति उनको लगाव अझै पनि बाल्यकालमा छँदा स्कुल छाडेर खेल्ने केटो जत्तिकै छ । त्यही पनि उनी फुटबल छाडेर कहीं जान सक्दैनन् । किनभने उनको रगतमै फुटबल बग्छ ।भावुक हुँदै शाक्य आफूलाई सम्हाल्ने प्रयास गर्दै फुटबलमै समर्पित हुने दृढता राख्दै भन्छन्, ‘मेरो मन मरेको भए पनि अझै हिम्मत छ । मैले एन्फामा नभए पनि व्यक्तिगत रूपमा देशलाई योगदान दिन एकेडेमी खोल्ने योजना बनाएको छु । नेपाली फुटबल बाहिर जाने केही सोच नभएकाले यहीँ केही गर्नुपर्छ भन्नेछ ।’राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा १७ वर्ष सक्रिय खेलाडी । खेलजीवनपछि २१ वर्ष अनवरत प्रशिक्षकको भूमिका । नेपाली फुटबलले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्राप्त गरेका हरेक सफलतामा महत्त्वपूर्ण भूमिका । शाक्यलाई नेपाली फुटबलका सबैभन्दा सफल व्यक्तित्व हुन् भन्दा सायदै कसैले प्रश्न उठाउला ।खेलाडी छँदा मैदानभित्र होस् या खेलजीवन सकेपछि प्रशिक्षकका रूपमा मैदानबाहिर, शाक्य नेपाली फुटबलले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा हासिल गरेका सबै सफलताका सारथि रहँदै आएका छन् । समग्र नेपाली खेलकुदकै लागि उदाहरण बनेका शाक्यले आफ्नो पूरै जीवन फुटबलमा व्यतीत गरे । तर उनै शाक्य वर्तमान स्थितिमा असामञ्जसमा छन् । उनी आफूलाई अन्याय परेको भनेर मर्माहत छन् ।पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा निकै सफलता हात पारेको नेपाली फुटबल टोलीका प्रशिक्षक रहेका शाक्य अहिले च्यासलस्थित नेसनल स्पोर्ट्स सेन्टरमा भेटिन्छन् । सन् २०१८ मा हुने एसियाड तथा दक्षिण एसियाली फुटबल च्याम्पियनसिप (साफ) का लागि गत पुसमा उनलाई एक वर्षको करार दिइएको थियो । राष्ट्रिय टोली हाल दुई मुख्य प्रतियोगिताको तयारीमा व्यस्त रहँदा शाक्य भने पछिल्लो चार महिनादेखि टोलीसँग छैनन् । उनी नेपाली फुटबलसँग बेखबर जस्तै छन् ।गत वैशाखमा अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) मा नयाँ नेतृत्वको आगमनसँगै शाक्यले राष्ट्रिय टोलीको जिम्मेवारी बहन गर्न पाएनन् । एन्फाले उनलाई कुनै खबर नगरी बालगोपाल महर्जनलाई उनको स्थानमा जिम्मेवारी सुम्पियो । लेखा शाखाले तलब उपलब्ध नगराएपछि उनले आफू प्रशिक्षकबाट थाहै नपाई हटाइएको जानकारी पाए । उनलाई एन्फाले अझैसम्म पनि औपचारिक रूपमा केही खबर गरेको छैन ।एन्फामा यसअघि करारमा प्रशिक्षक नियुक्त गर्ने प्रचलन थिएन । त्यसअघि राखेपअन्तर्गतका प्रशिक्षक काजमा खटाएर भत्ता दिने चलन थियो । एन्फाले करारमा प्रशिक्षक राख्ने निर्णय गरेपछि शाक्यले पुसमा सम्झौता गरे । उनले सम्झौताअनुसार तीन महिनाको तलब पनि लिइसकेका थिए । नयाँ नेतृत्व आएपछि उनले तलब पनि पाएनन् र आफ्नो स्थानमा अर्कै व्यक्ति नियुक्त भएको खबर पाए । प्रत्येक शनिबार एन्फामा हुने साप्ताहिक प्रशिक्षणमा त्यसपछि केही समय गए पनि त्यहाँको वातावरणले उनले त्यहाँ रहेर काम गर्ने सम्भावना देखेनन् । फुटबलको विकासमा अनवरत लागेका उनलाई एन्फाले अन्याय गरेको उनको बुझाइ छ ।नेपालले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा तीनपटक दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा स्वर्णपदक तथा सन् २०१६ मा एएफसी सोलिडारिटी कप उपाधि जित्नु नै औपचारिक सफलता हुन् । सन् १९८४ को पहिलो सागमा खेलाडीका रूपमा स्वर्ण जितेका शाक्य सन् १९९३ को स्वर्ण जित्दा टोलीका कप्तान नै थिए । त्यसपछि सन् २०१६ मा सागको स्वर्ण र सोलिडारिटी उपाधिमा उनले प्रशिक्षकको भूमिका निभाए । पछिल्लो तीन वर्ष राष्ट्रिय टोलीसँगै रहेका शाक्यले साफ च्याम्पियनसिप जिताउने ठूलो धोको राखेका थिए ।‘साफ च्याम्पियनसिपकै लागि भनेर मैले एन्फासँग १ वर्षको करार सम्झौता गरेको थिएँ । जापानी प्रशिक्षक ग्योतोकु कोजीले पनि साफ च्याम्पियनसिपकै लागि आफ्नो करार लम्ब्याएका थिए । हामीले पछिल्लो दुई वर्ष यसैको तयारीका लागि दीर्घकालीन योजना लिएर अगाडि बढेका थियौं । मेरो एकमात्र लक्ष्य साफ च्याम्पियनसिप जित्नु थियो, तर अब त्यो सम्भव भएन,’ शाक्यले भने ।एन्फा अध्यक्ष कर्मा छिरिङ शेर्पाका अनुसार शाक्य राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) मा पनि जागिरे भएको र नयाँ नेतृत्वको टोलीमा नपरेका कारण प्रशिक्षक पदमा नरहेका हुन् । ‘उहाँ राखेपको कर्मचारी हुनुहुन्छ । नेपालको कानुनअनुसार एकैजनाले दुई ठाउँको जागिर खान मिल्दैन,’ उनले थपे, ‘हामी नयाँ टिम आएका छौं र हाम्रो छुट्टै उद्देश्य छ । त्यसका लागि हामीले कोही व्यक्ति राख्नैपर्छ भन्ने जरुरी छैन । हाम्रो टोली बलियो बनाउन नतिजा देखाउने व्यक्ति हामीले राख्ने हो ।’वास्तविकतामा भने शाक्यले दुई वर्षअगाडि नै राखेपको प्रशिक्षक पदबाट अवकाश पाइसकेका छन् । उनले २०७३ असार ४ गते सेवा छाडेका हुन् । उनकै स्थानमा हाल राष्ट्रिय टोलीमा रहेका प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जन भने राखेपमा मासिक ज्यालादारीमा आबद्ध छन् । उनले राखेपबाट प्रतिमहिना २३ हजर ५ सय रुपैयाँ बुझ्छन् । २०७३ सालदेखि उनी राखेपसँग आबद्ध छन् । त्यसअघि पनि राखेपमा रहेका उनले २०७२ असोजमा सेवा छाडेका थिए । महर्जनसँगै एन्फा उपाध्यक्ष उपेन्द्रमान सिंह विगत एक दशकयता राखेपको प्रशिक्षकका रूपमा कार्यरत छन् । २०६३ सालदेखि मासिक ज्यालादारीमा रहेका सिंह २०६८ यता भने करारमा छन् ।शाक्यका अनुसार चुनाव हुनुअघि नै नयाँ नेतृत्व आएको खण्डमा उनलाई हटाउने हल्ला चलेको थियो । ‘चुनाव हुनुअघि नै नयाँ नेतृत्व आएको खण्डमा मेरो स्थान नरहने केही साथीले सुनाएका थिए । त्यो बेला पत्यार नलागेको भए पनि अहिले थाहा पाएँ । मलाई औपचारिक जानकारी प्राप्त भएको छैन तर एन्फाका केही व्यक्तिले म सेवामा नरहेको बताएका छन्,’ उनले भने ।साफको तयारी एक ढंगले बढिरहेको अवस्थामा एन्फाको यो परिवर्तनले टोलीको तयारीमा पनि केही असर पर्ने शाक्यको बुझाइ छ । ‘फुटबल टिम गेम हो । मैदान बाहिर बल ब्वाई, व्यवस्थापक सबैको आ–आफ्नो भूमिका हुन्छ । प्रशिक्षक कोजी र मैले दुई वर्षदेखि खेलाडीसँग रहेर योजना बनाएका थियौं । टोलीमा एक–अर्काबीचको समन्वय निकै राम्रो भइसकेको अवस्था थियो । अब नयाँ परिवर्तनसँगै केही असर पक्कै पर्छ,’ शाक्यले भने ।नयाँ नेतृत्वले बेवास्ता गर्दै सेवाबाट निकालेर अर्को प्रशिक्षक ल्याएकामा शाक्य दु:खी छन् । ‘उहाँहरू परिवर्तन गर्न आउनुभएको हो । मलाई बोलाएर यसबारे छलफल गरेर औपचारिक रूपमा जानकारी दिएको भए म खुसीसाथ छाड्ने थिएँ । म निकै सहज प्रकृतिको मान्छे हुँ । तर कुनै जानकारी नदिई यसरी बेवास्ता गर्दा संघदेखि दुखित छु,’ उनले भने ।हाल शाक्य केही सहकर्मीसँग मिलेर च्यासलमा खोलेको नेसनल स्पोर्ट्स सेन्टरमा व्यस्त रहन्छन् । केही वर्षअघि उनले आफ्नै एकेडेमी सञ्चालन गरे पनि राखेपको प्रशिक्षक पद छाडेपछि राष्ट्रिय टोलीमा सम्मिलित हुँदा एकेडेमी थाती राख्दै एन्फामा सक्रिय रहे । तर अब उनी व्यक्तिगत तवरबाट नै बृहत् योजना बुन्नमा व्यस्त छन् । ‘मैले पहिलेदेखि नै एकेडेमी खोल्ने सपना देखेको थिएँ । अब स्वदेश तथा विदेशमा रहेका स्रोतबाट नयाँ योजना बुन्ने तयारीमा छु । ग्रास रुटदेखि फुटबल विकासका लागि छिट्टै एकेडेमी सञ्चालन गर्ने योजना छ,’ शाक्यले आफ्नो योजना सुनाए ।