एल्बममा बाबा
सिन्धुपाल्चोकको थुम्पाखर, लप्से गाउँमा जन्मेहुर्केकी रमिला सुनार अहिले १० वर्षकी भइन् । कतै भेटेपिच्छे उनका साथीभाइ आ–आफ्ना आमाबाका बारे अनेक कुरा गरिरहन्छन् । अनि रमिला झिक्छिन्, स्कुले किताबभित्र च्यापेर ल्याएको एल्बमको एउटा पाना जहाँ उनका बाबा आमा र दुई दिदीसँग छन् ।
काठमाडौँ — सिन्धुपाल्चोकको थुम्पाखर, लप्से गाउँमा जन्मेहुर्केकी रमिला सुनार अहिले १० वर्षकी भइन् । कतै भेटेपिच्छे उनका साथीभाइ आ–आफ्ना आमाबाका बारे अनेक कुरा गरिरहन्छन् । अनि रमिला झिक्छिन्, स्कुले किताबभित्र च्यापेर ल्याएको एल्बमको एउटा पाना जहाँ उनका बाबा आमा र दुई दिदीसँग छन् ।रमिलाले आफ्ना बुबालाई फोटोबाहेक कतै देख्न पाएकी छैनन् । न स्वरै सुनेकी छिन् । उनी ३ महिनाकी छँदै परदेश गएका बाबु नवराज अझै फर्केका छैनन् । रमिलाका दुई दिदी रविना र सविनालाई भने बाबुको अनुहार धूमिल सम्झना छ । बोली पनि सम्झिरहेकै छन् । ‘कान्छी छोरी त काखैमा थिई । माइली र जेठी भने स्कुल जान थालेका थिए,’ तीन छोरीकी आमा कल्पना सुनारले बह पोखिन्, ‘श्रीमान् कतार गएको यत्तिका वर्ष भइसक्यो । न फर्केर आए, न जिउज्यानकै टुंगो भयो ।’ लप्से गाउँमा माइतीको भरथेगमा ३ छोरी छाडेर काठमाडौंमा रोजीरोटी गर्न आएकी कल्पना दिनहुँ ४/५ वटा घरमा धाएर कतै घरधन्दा त कतै सरसफाइको काम गर्छिन् । मुस्किलले महिनाको २० हजार रुपैयाँ कमाइ हुन्छ । ‘छोरीहरूलाई पढाउने, लुगाफाटा किनिदिने, खानपिन गराउने खर्च जुटाउनैपर्‍यो,’ ३६ वर्षिया कल्पनाले सुनाइन्, ‘फेरि आफ्नै एउटै भाइ मृगौलापीडित छ, डाइलासिसका लागि भक्तपुर धाउनुपर्छ । यो मुस्किलको घडीमा श्रीमान् भने बेपत्ता छन् । खोजेर पनि भेटेकी छैन ।’लप्से गाउँमै जन्मेहुर्केकी कल्पना सुनारले गाउँकै प्राथमिक स्कुलमा कक्षा ३ सम्ममात्रै पढ्न पाइन् । घाँसदाउरा र घरधन्दा गरेरै उनको बाल्यकाल बित्यो । ‘पल्लो गाउँ पलाँती, ओख्रेनीमा बाआमाले म १६ वर्ष नलाग्दै बिहा गरिदिए,’ उनले भनिन्, ‘अनि माइती घर छँदाको संघर्ष श्रीमानको घरतिर सर्‍यो । लगालग दुई छोरी भइहाले, अरू केही सोच्नै नपाई घरधन्दामै व्यस्त भइहालें ।’ घरमै सानो कुटानीपिसानी मिल चलाएर बसिरहेका नवराजलाई साथीभाइको कुरा सुनेर विदेश जाने रहर जाग्यो । दुई छोरी जन्मिएपछि मलेसिया गएका उनी झन्डै ३ वर्षमा फर्केर आए । केही पैसा पनि ल्याए । रहँदाबस्दा कान्छी छोरी पनि जन्मिई । फेरि विदेश जाने लहड चलेर २०६६ सालको सुरुवातमै कतारतिर हिँडेका उनी कहिलेकाहीँ फोन गर्थे । ‘झन्डै एक वर्षसम्म फोनमा कुराकानी भइरहन्थ्यो,’ कल्पना सम्झन्छिन्, ‘कम्पनी खराब पर्‍यो, तलबै दिँदैन भनिरहनुहुन्थ्यो । कतार गएको एक वर्षमा ३० हजार रुपैयाँजति पठाउनुभएको थियो । त्यसपछि फोन सम्पर्क पनि हरायो । मान्छे पनि हराउनुभो ।’आफ्ना लागि सिंगो संसार भनेकै माइती लप्से र घर पलाँती बनाएकी कल्पनाले सदरमुकाम चौतारासम्म पनि आउन पाएकी थिइनन् । काठमाडौं त कल्पनाकै कुरा भयो । श्रीमान् सम्पर्कहीन भएपछि जेठाजुको सहयोगमा काठमाडौंमा परराष्ट्र मन्त्रालयसम्म आएर र महाराजगन्जको एउट म्यानपावर कम्पनीमा पुगेर खोजी गरिदिन निवेदन दिएकी थिइन् । ‘आफूसँग श्रीमानको एउटा फोटोबाहेक केही थिएन । धन्न, नागरिकतामा पासपोर्ट लिएको नम्बर लेखिएको रहेछ,’ उनले सम्झिइन्, ‘त्यसैका भरमा खोजी गरियो । कतारमा श्रीमान् नरहेको भन्ने खबर आयो तर पुष्टि कहिल्यै भएन ।’छोरीहरू हुर्कंदै थिए । खर्च पनि बढदै गयो । त्यहीबीच सासूससुरा दुवैको क्यान्सरका कारण निधन भयो । ‘अब के गर्ने ? अरू उपाय भएन । अनि नातामा भिनाजु पर्नेले कुवेतबाट घरेलु काम गर्ने गरी भिसा पठाइदिनुभयो,’ कल्पनाले सुनाइन्, ‘हुर्किरहेका र पढिरहेका छोरीहरूको अनुहार सम्झेर पनि २०७० सालमा म कुवेत गएँ । धन्न, राम्रो घर र घरेलु काम थियो । महिनाको तलब ३० हजार रुपैयाँजति थियो ।’ त्यहाँबाट कमाएको पैसाले छोरीहरूको लुगाफाटो, पढाइ, खानपिनको खर्च जुटाउन र भाइको उपचारमा सहयोग पुगिरहेकै थियो । तर, २०७२ सालको भुइँचालोपछि माइती र घर दुवैतर्फ क्षति पुगेको खबर कल्पनाले पाइन् । छोरीहरूले फोनमै रुँदै ‘आमा घर आउनु’ भनेको सुनेर उनी फर्किइन् । ‘कुवेत भन्ने देश कस्तो थियो, मैले थाहा पाइनँ,’ उनी सम्झिन्छिन्, ‘ठूलो पर्खालले घेरिएको घर थियो । भित्रै घरधन्दा गर्‍यो, समय बितायो । उही कुवेत जाँदा र आउँदा भने ठूलो प्लेनमा आइजाइ गरें, नेपाल र कुवेतका एयरपोर्टहरू देखें ।’कल्पनाकी जेठी छोरी रविना अहिले १० कक्षामा पढछिन्, पाटीडाँडाको हाइस्कुलमा । माइली सविना ८ कक्षा पुगिन् । कान्छी रमिला रातमाटेको प्रावि स्कुलमा कक्षा ५ मा पढछिन् । सरकारी स्कुलको शिक्षा निःशुल्क भनिए पनि अनेक शीर्षकमा खर्च धान्नुपरेको कल्पनाको अनुभव छ ।‘छोरीहरूले हाम्रो बा खोज्नुपर्‍यो भनिरहन्छन् । यस्तो खोजी गर्न मसँग जोगाड पैसा छैन, चिनेका मान्छे पनि छैनन् । त्यही भएर अब भने धामीझाँक्रीकहाँ जान थालेकी छु,’ शनिबार बिहान पाटनढोकमा भेटिएकी कल्पनाले नवराजको उही धूमिल तस्बिर देखाउँदै भनिन्, ‘उनीहरू अनेक कुरा गर्छन् । खोइ, के पत्याउने के नपत्याउने ?’ बाबु नभएको र छोरीहरूलाई स्कुल पढ्नै समस्या हुने अवस्थामा कल्पनाले हजुरबाको नामबाट छोरीहरूको जन्मदर्ता भने गराएकी छन् । उनी अहिले फुर्सदमा सिलाइबुनाइ पनि सिक्न थालेकी छन् । काठमाडौं बसे पनि भूकम्पले भत्केको घर बनाउन सिन्धुपाल्चोक धाइरहनुपर्छ । फेरि सरकारले दिएको सहयोग खारेज होला भन्ने डर छ । तथ्यांक छैन : परराष्ट्रपरराष्ट्र मन्त्रालयको कन्सुलर महाशाखाका महानिर्देशक गेहेन्द्र राजभण्डारीका अनुसार विभिन्न देशमा पुगेर हराएका नागरिकको खोजीसहितको प्रक्रियामा अहिलेसम्म नियमित कामकारबाही जारी रहे पनि तथ्यांकगत अभिलेख राखिएको छैन । ‘मलेसिया, बहराइनको हकमा पारिवारिक वा अन्य कारणले आफैं सम्पर्कहीन बन्न चाहेका कामदार पनि भेटिएका छन्,’ राजभण्डारीले भने, ‘केही भने कागजातहीन रहेको अवस्था र यही कारण जरिवाना शुल्कका कारण पनि डरत्रासले सम्पर्कहीन बनेका छन् ।’ नवराजको केसमा राहदानी, भिसा, तत्कालीन कम्पनीको स्थितिबारे विस्तृत जानकारी पाउन सके थप खोजअनुसन्धान हुन सक्ने महानिर्देशक राजभण्डारीले बताए ।कल्पना भने आफूसँग श्रीमान् कतार उड्ने बेलाको नागरिकता (पासपोर्ट नम्बर) बाहेक कुनै कागजात नरहेकाले परराष्ट्रका कर्मचारीले आफूलाई फिर्ता पठाएको सुनाइन् ।