दुर्गमको नमुना विद्यालय
नयाँ भवन र शौचालय, लहरै जडान भएका बालमैत्री धारा, कक्षा कोठाभित्रै खेलौनासहितको बसाइँ ब्यवस्थापन । हरियो कार्पेटमा तीन/चार वर्षका नानीहरु विभिन्न खेलौनामा ब्यस्त हुन्छन् । 
कालीकोट — नयाँ भवन र शौचालय, लहरै जडान भएका बालमैत्री धारा, कक्षा कोठाभित्रै खेलौनासहितको बसाइँ ब्यवस्थापन । हरियो कार्पेटमा तीन/चार वर्षका नानीहरु विभिन्न खेलौनामा ब्यस्त हुन्छन् । कालीकोटको नरहरिनाथ–१ कोटवाडास्थित नन्दादेवी माविको नयाँ भवनमा खेल्दै सिक्दै बालबालिका । तस्बिर : तुलाराम पाण्डे, कान्तिपुरनरहरिनाथस्थित नन्दादेवी माविको भौतिक वातावरण रहर लाग्दो बनेको छ अचेल । स्थानीय स्तरमा पाइने सामग्रीबाट बनेका अधिकांश खेलौना आर्कषक छन् । मकैका खोया रंग्याएर बनाएका माला, पुराना कपडाबाट बनाएका पुतली (गुडिया), फाटेका मोजाबाट निर्मित बल, अंक गणनाका लागि रंग्याइएका पांग्राका दाना, निगालोका कलम, काठका टुक्राबाट बनेका बाघ, गाई, स्याल, भैसी, बाख्रालायतका जनवार र कुखुरा, डाँफे, मैना, सुँगा जस्ता चराचुरुंगी खेलौनाकारुपमा राखिएका छन् । जीर्ण भवनमा धूलो माटोमा बस्ने बालबालिका कार्पेट र पिफममा बसेर रमाइलो वातावरणमा खेल्दै सिक्दै गर्न थालेका छन् । कोठाभित्रै रबरको घोडा, गाडी र डुंगासहित ह्वाइट बोर्ड र मार्कर पनि छ । केही नानी मार्करले ह्वाइट बोर्डमा चित्र, रेखा र अक्षर कोर्न तल्लीन छन् । अभिभावकले बाबियाको डोरी बाटेर चई (पिङ) पनि हालिदिएका छन् । प्लान इन्टरनेशनलको ९० लाख लगानीमा गत वर्ष निर्माण भएको नमूना विद्यालय भवन, अपांग तथा लैिंगक र बालमैत्री शौचालय, कक्षाकोठाभित्रका शैक्षिक सामग्रीले बालबालिकालाई विद्यालय आउआउ भन्ने वातावरण बनाएको प्रधानाध्यापक रत्नसिंह साउँदले बताए । विद्यालयको शैक्षिक क्रियाकलाप, भौतिक वातावरण र प्रशासनिक खटनपटनले नन्दादेवी मावि कालीकोट जिल्लाकै नमूना विद्यालय बनेको उनको दाबी छ । ‘शिक्षक, अभिभावक र विद्यार्थीर्को सहकार्यमा काम गर्दा विद्यालय नमूना बनाउन सकिने रहेछ भन्ने सन्देश आसपासका विद्यालयलाई दिएका छौं,’ प्रधानाध्यापक साउँदले भने, ‘नयाँ विद्यालय भवन बनेपछि बालबालिकाको नियमितता पनि बढ्यो । शैक्षिक सामग्री बालबालिका रमाएका छन् ।’ विद्यालयले प्रत्येक दिन साढे नौ बजे नै प्रार्थना सभा सुरु गरेर संगीतमार्फत कवाज खेलाउने र विद्यार्थीलाई दिनभरी गर्ने क्रियाकलापको जिम्मेवारी बाडफाड गर्ने अभ्यास रहेको शिक्षक हिरामणि सिम्खाडाले बताए । बालविकास केन्द्रदेखि १२ कक्षासम्म ६ सय ३४ जना विद्यार्थी रहेको यो नरहरिनाथको पुरानो विद्यालय हो । कक्षाका डिजिटल सामग्रीबाट श्रब्यदृश्य देखाउन थालेपछि बालबालिका रमाएर विद्यालय आउने गरेको सहायक प्रधानाध्यापक धनकृष्ण पाण्डेले बताए । उनकाअनुसार विद्यालयले प्रत्येक हप्ता आलोपालो कक्षागत अभिभावक अर्न्तक्रिया गरेर विद्यार्थीको नियमितता, सरसफाई, शैक्षिक उपलब्धिबारे छलफल गर्ने गरिएको छ । विद्यालयमा महिनावारीका बेला छात्रा नियमित गर्न आराम गर्ने बेडसहितको विद्यालयमै महिनाबारी स्वच्छता कक्ष छ । ‘महिनाबारी भएको बेला पनि नियमित विद्यालय आउन समस्या छैन,’ कक्षा-९ की छात्रा दर्पना विष्टले भनिन्, ‘प्याड फेर्न र पेट दुखेको बेला आराम कक्षमा बस्छौं ।’ नन्दादेवी मावि पालिकाकै नमूना विद्यालयकोरुपमा विकास भएको गाउँपालिका शिक्षा, युवा तथा खेलकुद शाखा प्रमुख दुर्गालाल न्यौपानेले बताए । उनकाअनुसार हालै गाउपालिका स्तरीय पढाई मेलामा यही मावि प्रथम भएको थियो । 