 'ए' डिभिजन लिग फुटबल अब कहिले ?
आज मंसीर १४ । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) को साउन ३२ गते बसेको कार्यसमिति बैठकले आजैबाट ‘ए’ डिभिजन लिग गर्ने मिति तोकेको थियो । तर, उक्त निर्णय कागजमै सीमित भएको छ । 
काठमाडौं — आज मंसीर १४ । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) को साउन ३२ गते बसेको कार्यसमिति बैठकले आजैबाट ‘ए’ डिभिजन लिग गर्ने मिति तोकेको थियो । तर, उक्त निर्णय कागजमै सीमित भएको छ । लिग आयोजना हुने कुनै छाँटकाँट छैन । लिग स्थगनसम्बन्धी कुनै औपचारिक परिपत्रसम्म क्लबहरूले पाएका छैनन् । अहिलेसम्म एन्फाले मिति सार्ने विषयमा औपचारिक सम्पर्कसमेत गरेको छैन ।साउन अन्तिम साता बसेको बैठकमा १२ टोलीको सहभागिता रहने ‘ए’ डिभिजन भनिए पनि त्यसको महिना दिन नबित्दै अर्को निर्णय आयो । भदौ २९ को बैठकले आयोजना मिति हेरफेर नगरी सहभागी टोलीसंख्या १६ पुर्‍यायो । राजधानीका १२ ‘ए’ डिभिजन क्लबसँगै राष्ट्रिय लिग खेलेका ४ मोफसल क्लबलाई पनि ‘ए’ डिभिजनमै सहभागी गराउने निर्णय गर्‍यो । त्यसअघि एन्फाले वैशाख दोस्रो साता गर्ने भनेको लिग भदौलाई सारेको थियो । एन्फाले लिगको मिति सारिरहँदा भूकम्पले प्रभावित दशरथ रंगशालाको पुनर्निर्माण कछुवा गतिमा बढिरहेको छ । एक समय लिग नहुनुको कारण दशरथ रंगशाला बताउँदै आएको एन्फा अहिले त्यसबारे मौन छ । एसियन कपका खेलहरू हल्चोकस्थित एपीएफ रंगशाला र एन्फाकै कृत्रिम मैदानमा गरेपछि रंगशालाबिनै लिग गर्ने सकिने अवस्था छ । त्यसो त भूकम्पपछि राष्ट्रिय लिगको आधाभन्दा बढी खेल एन्फाकै मैदानमा भएको थियो । त्रिभुवन आर्मीले केही साताअघि उद्घाटन गरेको भद्रकालीस्थित आर्मी मुख्यालयको मैदान पनि विकल्पका रूपमा अगाडि आएको छ ।त्यसबीच लामो समयदेखि कायम रुस्लान थ्री स्टार क्लबको क्षतिपूर्ति विवाद कार्यसमितिको निर्णयसँगै एन्फाको विशेष साधारणसभाबाट पारित गरियो । एएफसी कप छनोटको प्लेअफ पार गरेको थ्री स्टारले एन्फाको गल्तीका कारण उक्त प्रतियोगिताको अघिल्लो चरणमा खेल्न नपाएपछि ठूलै समस्या निम्तिएको थियो । लगभग एक वर्षपछि पार लागेको उक्त समस्याका कारण थ्री स्टारले कुनै प्रतियोगिता खेलेन । १ करोड ५० लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति निर्धारण भइसक्दा पनि थ्री स्टार मैदानमा उत्रिएको छैन ।थ्री स्टारका कार्यवाहक अध्यक्ष अरुणमान जोशीका अनुसार क्लबले पहिलो किस्ताको रकम प्राप्त गरेपछि मात्र कुनै प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउने छ । ‘एन्फाले निर्णय कार्यान्वयन गरेर क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराएसँगै हामी मोफसलका प्रतियोगितामा भाग लिन्छौं । हामीले त्यसका लागि आन्तरिक तयारी गरिरहेका छौं । एन्फाले एक साताभित्र क्षतिपूर्तिको पहिलो किस्ता तिर्ने भनेको छ । त्यसपछि हामी मैदान उत्रन्छौं,’ उनले भने । एन्फाले बढीमा तीन किस्तामा क्षतिपूर्ति रकम मंसिर १० सम्म प्रदान गरिसक्ने पूर्वसम्झौता थियो । इतिहास पल्टाउने हो भने नेपालको शीर्ष डिभिजनको लिग पटक(पटक रोकिएको छ । विगत २८ वर्षयता जम्मा १३ पटक मात्र लिग भएको छ । यसले नेपाली फुटबलको अस्थिरता र अनिश्चितता लामो समयदेखि रहिआएको प्रमाणित गर्दछ । लक्ष्मी हुन्डाई मनाङ मस्र्याङी क्लबले २०७० सालको ‘ए’ डिभिजन लिग जितेपछि नेपालमा शीर्ष डिभिजनको लिग फुटबल भएको छैन ।२०७२ सालमा एन्फाले प्रयोगात्मक रूपमा राष्ट्रिय लिग गर्‍यो । मोफसलका चार क्लबलाई प्रावधानबिना राष्ट्रिय लिग खेल्ने मान्यता दिएको एन्फाले त्यस बेला लिगको दसौं स्थानको आर्मीलाई राष्ट्रिय लिगमा छनोट गरेको थियो । आर्मीभन्दा माथि रहेका अन्य क्लबले भने उक्त लिगमा सहभागिता जनाउन पाएनन् । प्रयोगात्मक भनेर आयोजित उक्त लिगको अस्तित्व स्थापनादेखि शंकाको घेरामा थियो । ‘ए’ डिभिजन लिग नै आयोजना गर्न नसकेको अवस्थामा हाल राष्ट्रिय लिगबारे सोच्न पनि सकिन्न । राष्ट्रिय लिगले निरन्तरता नपाए पनि नयाँ चार क्लब थपिँदा फेरि नयाँ विवाद स्थापित भएको छ । एन्फा अध्यक्ष नरेन्द्र श्रेष्ठका अनुसार एन्फाले केही दिनमै सहभागी क्लबसँग बैठक राखेर लिगको मिति तय गर्दै छ । ‘हामीले विविध कारणले गर्दा लिग समयमा गर्न सकेनौं । तर अब छिट्टै मिति तोकेर आवश्यक प्रक्रिया अगाडि बढाउने छौं । क्लबहरूले लिग सुरु हुनुअघि दुई महिना समय माग्ने सम्भावना देखिएको छ । त्यसबीचमा जिल्लाको निर्वाचन पनि सकिन्छ,’ उनले भने । एन्फाको विशेष साधारणसभाको निर्णयअनुसार मंसिरसम्म जिल्ला निर्वाचन प्रक्रिया पूरा हुनुपर्ने थियो । तर प्रतिनिधिसभा र प्रादेशिक चुनावका कारण निर्वाचन आयोगले उक्त प्रक्रिया अगाडि नबढाउन निर्देशन दिएसँगै जिल्ला र केन्द्रकै निर्वाचनमा असर परेको हो । अध्यक्ष श्रेष्ठका अनुसार अब छिट्टै सबै प्रक्रिया सुचारु हुनेछ । उनले एन्फा जिल्ला र केन्द्र निर्वाचनको मितिले लिग आयोजनामा कुनै असर नपर्ने जिकिर गरे ।मारमा खेलाडी करिब ६ दशक लामो इतिहास बोकेको सहिद स्मारक ए डिभिजन लिग नभएको चार वर्ष लागिसक्यो । लिग नभएकै कारण राष्ट्रिय टोलीमा खेलाडीको खंडेरी परिरहेको छ । उमेर समूहको स्थिति झनै दर्दनाक छ । घरेलु फुटबलको संरचना सुदृढ नहुँदा नयाँ खेलाडीको उत्पादन शून्यप्राय: छ । भएका केही खेलाडीहरू पनि रोजगारीका लागि विदेसिने सिलसिला रोकिएको छैन ।मोफसलका प्रतियोगितामा केही पुराना खेलाडी छन् भने बाँकी सबै उमेर समूहमा खेल्ने स्तर नपुगेका खेलाडीको बाहुल्य छ । मोफसलका प्रतियोगितामा खेलाडीको कमी भएकै कारण ती खेलाडीहरू एकै समयमा दुई–तीन प्रतियोगितामा फरक–फरक टोलीका लागि खेल्न बाध्य छन् । आर्थिक हिसाबले लाभदायी भए पनि दैनिकजसो नयाँ टोली र फरक परिस्थितिमा खेल्दा खेलाडीको स्तर भने सुध्रदैन ।अहिलेको अवस्थामा लिग आयोजना गर्दा प्रत्येक टोलीमा कम्तीमा २५ खेलाडी हुन्छन् । १६ टोलीको सहभागिता हुँदा लिगलाई ४ सय खेलाडी आवश्यक पर्छ । वर्तमान परिपेक्ष्यमा १६ टोलीलाई ‘ए’ डिभिजन स्तरको टोली बनाउन लगभग असम्भव छ । लगातार चार वर्ष लिग नहुँदा नयाँ खेलाडी उत्पादन रोकिएको छ । पुराना केही खेलाडीले खेल्न छाडिसके, केही विदेश पुगेका छन् । खेलमा सक्रिय खेलाडी पनि आफ्नो करिअरको अन्त्यतिर पुगिसकेका छन् ।समस्या क्लबलाईएन्फाले लिग आयोजना गर्ने भनेसँगै ‘ए’ डिभिजन क्लबले खेलाडीको अन्तरिक अनुबन्धन गरेको धेरै समय भइसक्यो । लिग आयोजना नहुँदा क्लबले खेलाडीलाई लिगका लागि गरेको अनुबन्धन रकम नियमित रुपमा दिइरहेको छ । अनुबन्धन हुनेमा मुख्यत: ठूला खेलाडी छन् । त्यसो नगरे लिग हुँदा राम्रा खेलाडी नपाउने डर क्लबलाई उत्तिकै छ ।डिफेन्डिङ लिग च्याम्पियन मनाङ मस्र्याङ्दी क्लबले लिगलाई भनेर दर्जन बढी खेलाडी अनुबन्धन गरिसकेको छ । तर लिग नहुँदा क्लबलाई ठूलो आर्थिक भार परिरहेको क्लबका महासचिव मुखिया लामा बताउँछन् । ‘हामीले लिग हुन्छ भनेर मंसिरदेखि खेलाडीलाई अनुबन्धन गरिसक्यौं । राष्ट्रिय टोलीका खेलाडीलाई अनुबन्धन नगरे लिगको समयमा अन्य क्लबले लैजाने डर हुन्छ । यसै पनि नेपालमा खेलाडीको कमी छ । अहिले लिग नहुँदा पनि खेलाडीलाई नियमित तलब दिनैपर्छ,’ उनले थपे, ‘अब लिगका लागि भनेर विदेशी खेलाडी ल्याउने प्रक्रिया अगाडि बढाइसकेका छौं । राम्रा विदेशी खेलाडी ल्याउने प्रयासमा छौं तर लिगको मिति तय नहुँदा ठूलो समस्या छ ।’अन्तत: नियमित लिग फुटबल नहुँदा देशको फुटबल विकास रोकिएको कुरा नौलो रहेन । एन्फाले अब कुनै बिलम्ब नगरी लिग आयोजना नगर्ने हो भने यसको नतिजा दुर्भाग्यपूर्ण हुन्छ । राष्ट्रिय टोलीको खस्कँदो प्रदर्शन, राष्ट्रिय टोली र उमेर समूहको टोली गठनमा खेलाडीको कमीलगायत यावत् समस्या अझै जटिल बन्दै जाने छन् । विस्तारै बामे सर्दै गरेको ग्रासरुट फुटबल नै निरुत्साहित हुने सम्भावना उत्तिकै छ । छिटोभन्दा छिटो लिग फुटबललाई राम्रो गति दिन नसके अल्पविराम लागिरहेको फुटबल विकासमा पूर्णविराम लाग्ने फुटबलकर्मीहरूकै ठम्याई छ ।मोफसलले विकल्प दिँदैनलिग नभएको अवस्थामा मोफसलमा भइरहेका प्रतियोगिताले केही हदसम्म फुटबल खेलाडीलाई जीविकोपार्जन गर्न सहयोग गरेको छ । तर कुनै टुंगो नभएका यस्ता प्रतियोगिताले खेलाडीको भविष्यमा भने ठूलो प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ । मोफसलको प्रतियोगितामा खेल्दा क्लबहरूले प्रतिखेल अनुसारको पैसा दिने प्रावधान छ । यसले गर्दा खेलाडीको आम्दानीको कुनै भर हुन्न । दुर्भाग्यवश कुनै चोटपटक लागेमा पनि खेलाडीलाई क्लबको साथ कमै मिल्छ ।एन्फाका प्रवक्ता तथा सहायक महासचिव सन्जीव मिश्र मोफसलका यस्ता प्रतियोगिताले खेलाडीलाई फुटबलमा लागिरहन केही हदसम्म प्रोत्साहन गरिरहेको विचार राख्छन् । ‘मोफसलमा खेलेर खेलाडीले फुटबलमा लाग्ने बाटो पाएका छन् । यसले लिग नहुँदा फुटबलमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । तर क्लबसँग अनुबन्धन नहुँदा भने खेलाडीलाई बेफाइदा पक्कै छ । उनीहरूको स्तरोन्नतिका लागि पनि लिग आवश्यक छ,’ उनले भने ।यता क्लबहरूको अवस्था पनि उस्तै छ । लिग नहुँदा नियमित प्रायोजक त परको कुरा, खेलाडीलाई दिने पैसा उठाउन पनि हम्मे–हम्मे पर्छ । यदि उपाधि नजित्ने हो भने ठूला क्लबले घाटा बेहोर्नुपर्ने स्थिति छ । पुलिसजस्तो विभागीय टोलीले नियमित मोफसलको प्रतियोगिता नखेल्नुले पनि अन्य क्लबलाई कति समस्या हुन्छ भन्ने आँकलन गर्न सकिन्छ ।एन्फाको विकास निर्देशकसमेत रहेका मिश्र लिग नहुँदा क्लबलाई असर परेको स्विकार्छन् । ‘मोफसलको प्रतियोगिताले लिगको कमी थेग्न पक्कै सक्दैन । विभागीय टोलीलाई कम असर परे पनि अन्य क्लबलाई भने यसले समस्यामा पार्छ । आर्थिक र प्राविधिक रूपमा पनि अन्य क्लबले विभागीय क्लबसँग प्रतिस्पर्धा गर्न यस्तो अवस्थामा कठिन हुन्छ,’ उनले थपे । मोफसल खेलेर मात्र क्लबको आर्थिक अवस्था सम्हाल्न गाह्रो त छ नै, मोफसलका प्रतियोगिताहरू आयोजनामा पनि उत्तिकै कमजोरी हुन्छ । एन्फाले उचित ढंगले नियमन गर्न नसक्दा समय समयमा यस्ता प्रतियोगितामा ठूलै विवाद निम्तिने गर्दछ । यसले समग्र खेलको भावनामै प्रश्न उठिरहेको हुन्छ । खेलाडीले पनि दिनैपिच्छे क्लब परिवर्तन गर्दा सोचेअनुरुप प्रदर्शन गर्न सक्दैनन् । त्यसैले एकाधबाहेक मोफसलका अन्य प्रतियोगिताले फुटबललाई जीवन्त मात्र पारेका छन्, खेल र खेलाडीको विकासमा तिनले खासै भूमिका खेलेका छैनन् ।मिश्रका अनुसार मोफसलको महत्त्व बढ्दै गएकाले एन्फाले पनि यसलाई उचित ढंगले नियमन गर्न थालिसकेको छ । उनले भने, ‘एन्फाले स्वीकृति दिएको प्रतियोगितामा हामीले उचित ढंगले संचालन गर्न भनिरहेका छौं । मैदानको अवस्थादेखि प्राविधिक जनशक्तिसम्म सबैमा हामीले राम्रो गर्न आफैं पनि सहयोग दिएका छौं । लिग नभएको अवस्थामा यस्तो प्रतियोगितालाई नियमन गरेर अगाडि बढाउनुपर्छ । पछि लिग हुँदा पनि अफ–सिजनमा यस्तो प्रतियोगिता निकै सहयोगी हुन् सक्छन् ।’