डोलामा हल्लिन लालायित युवती
सुदूरपश्चिम प्रदेशका कैलाली र कञ्चनपुरका रानाथारू समुदायका खासगरी युवामा अहिले बेग्लै उत्साह र रौनक बढेको छ । मध्य बर्खामा युवतीहरू साउने गीत गाउँदै डोलामा हल्लिन लालायित छन् । त्यसैले रानाथारू समुदायका प्रायः सबै गाउँमा ‘सावनका डोला’ का लागि लठारे पिङ बनाउने चटारो छ । पायक पर्ने कतिपय स्थानमा बनिसकेका छन् भने अन्यमा बन्ने क्रम जारी छ ।
अविनाश चौधरीधनगढी, साउन ६ गते ।  सुदूरपश्चिम प्रदेशका कैलाली र कञ्चनपुरका रानाथारू समुदायका खासगरी युवामा अहिले बेग्लै उत्साह र रौनक बढेको छ । मध्य बर्खामा युवतीहरू साउने गीत गाउँदै डोलामा हल्लिन लालायित छन् । त्यसैले रानाथारू समुदायका प्रायः सबै गाउँमा ‘सावनका डोला’ का लागि लठारे पिङ बनाउने चटारो छ । पायक पर्ने कतिपय स्थानमा बनिसकेका छन् भने अन्यमा बन्ने क्रम जारी छ । प्रदेश सभा सदस्यसमेत रहनुभएकी धनगढी उपमहानगरपालिका–८ की मालामती रानाथारूका अनुसार सावनका डोलामा रमाउनका लागि विभिन्न गाउँमा पिङ बनाउने गरिन्छ । ‘सावनका डोलाको चहलपहल सुरु भइसकेको छ, उहाँले भन्नुभयो, “कतिपय गाउँमा डोला (पिङ) बनाइसकिएको छ भने कतिपय गाउँमा सुरसारमा छन् ।” यसै महिना रानाथारूको सबैभन्दा ठूलो पर्व तीज पनि पर्ने भएकाले सावनका डोलामा रमाउने प्रचलन बेग्लै छ । अन्य जातिमा जस्तै रानाथारूको तीजमा पनि महिला निराहार व्रत बस्छन् तर अन्य जातिमा जस्तो पतिको दीर्घायु तथा सुस्वास्थ्यका लागि नभई आआफ्ना दाजुभाइको दीर्घायुको कामनाका लागि रानाथारूका महिला तीजको व्रत बस्छन् । व्रत सकिएपछि परिकार गुलगुला, सिमही, पुरीलगायतका परम्परागत परिकार खाने र आफन्तलाई खुवाउने चलन छ । अनि दाजुभाइले आआफ्ना दिदीबहिनीलाई क्षमताअनुसार दान दक्षिणा दिन्छन् ।  तीज त एक दिनको कुरा हो । साउनभरि नै सामूहिक रूपमा पिङ खेल्ने र रमाइलो गर्ने उत्सव सावनका डोला हो । विशेष गरेर महिलाले रमाइलो गर्ने यो उत्सवमा अचेल पुरुष युवाको पनि सहभागिता हुने गरेको छ । सावनका डोला साउनभरि नै चल्ने सांस्कृतिक पर्व हो तर त्यसमा पनि विकृति बढ्न थालेको छ । संस्कृति संरक्षण गर्नु समुदायको दायित्व रहे पनि संस्कृतिका नाममा भइरहेका छाडापनलाई भने नियन्त्रण गर्न जरुरी रहेको रानाथारू समुदायका अगुवा नारायण रानाको भनाइ छ । कतिपय ठाउँमा रातिको समयमा ‘सावनको डोला’ खेलेको पाइएकाले रातिको समयमा डोला खेल्ने कार्यलाई रोक्नुपर्ने उहाँले बताउनुभयो ।रानाथारूका महिलाको विशेष पहिरन पनि यसको अर्को आकर्षण रहेको धनगढी उपमहानगरपालिका–८, धनगढीगाउँ पछ्लापट्टिका सुनिता रानाले बताउनुभयो ।  खास गरेर तीजमा ‘मुरिया’ (पिङमा प्रयोग गरिएको लठ्ठाको गाँठो) बनाएर नदीमा सेलाएपछि विधिवत् रूपमा यो पर्वकोे अन्त्य हुने गरेको छ तर केही ठाउँमा मुरिया सेलाइसकेपछि पनि रमाइलोका लागि पिङ खेल्ने गरिएको प्रदेश सभा सदस्य रानाथारूले बताउनुभयो । एक महिनासम्म होरी पर्व मनाउँदै आएको रानाथारू समुदायले ‘सावनका डोला’ पनि लगभग एक महिनासम्म नै मनाउने गरेको छ ।   