बालकुमारी घटना : प्रहरीबाट घातक बल प्रयोग, डीआईजी नेतृत्वमा छानबिन समिति
श्रमका लागि कोरिया जाने भाषा परीक्षामा सहभागी नगराएको भन्दै युवाहरूले गरेको प्रदर्शनमा प्रहरीले गोली चलाउँदा शुक्रबार ललितपुरको बालकुमारीमा दुई जनाको ज्यान गएको छ । युवाले मन्त्रीको गाडी जलाइदिएका छन् भने नियन्त्रणमा लिन भन्दै प्रहरीले चलाएको गोलीबाट अन्य कैयौं घाइते भएका छन् ।
काठमाडौँ — श्रमका लागि कोरिया जाने भाषा परीक्षामा सहभागी नगराएको भन्दै युवाहरूले गरेको प्रदर्शनमा प्रहरीले गोली चलाउँदा शुक्रबार ललितपुरको बालकुमारीमा दुई जनाको ज्यान गएको छ । युवाले मन्त्रीको गाडी जलाइदिएका छन् भने नियन्त्रणमा लिन भन्दै प्रहरीले चलाएको गोलीबाट अन्य कैयौं घाइते भएका छन् ।गत साउनमा कोरियाको रोजगार अनुमति प्रणाली (ईपीएस) अन्तर्गत पानीजहाज निर्माण गर्ने कामका लागि लिइएको भाषा परीक्षामा सामेल परीक्षार्थीले ‘उत्पादनमूलक’ अर्को रोजगारीमा जान भाषा परीक्षामा भाग लिन माग गरेका थिए । तर ईपीएसको मापदण्डअनुसार तत्काल अर्को परीक्षामा भाग लिन नमिल्ने भनिएपछि युवाहरू आक्रोशित भएका थिए । प्रदर्शनमा उत्रिएका उनीहरूले भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री प्रकाश ज्वालाको गाडीमा आगजनी गरेका हुन् । प्रहरीले गोली र लाठी प्रहार गर्दा दैलेखको महाबु गाउँपालिका–६ का २३ वर्षीय सुजन रावत र अछाम चौरपाटी गाउँपालिका–१ का २३ वर्षीय वीरेन्द्र शाहको ज्यान गएको छ । अस्पताल स्रोतका अनुसार शाहलाई दुई गोली लागेको छ भने रावतको शरीरमा नीलडाम छन् ।चिकित्सकले शाहलाई शुक्रबार अपराह्न १ बजेर १७ मिनेट र रावतलाई १ बजेर ५० मिनेटमा मृत घोषणा गरेका थिए । गोली प्रहारबाट गम्भीर घाइते शाहको पाटन अस्पताल र रावतको किस्ट अस्पतालमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको हो । मृतक दुवैको शव पोस्टमार्टममा पठाइएको छ । प्रत्यक्षदर्शी तथा घटना भएका बेलाको भिडियोअनुसार प्रहरीले अत्यधिक बल प्रयोग गरेको देखिन्छ । स्थिति नियन्त्रणमा लिने नाममा प्रहरीले वैकल्पिक उपाय अपनाउन छोडेर हवाई फायर, गोली प्रहारलगायत अन्धाधुन्ध बल प्रयोग गर्दा प्रदर्शनकारीतर्फका दुई जनाले ज्यान गुमाउन पुगेको भन्दै सरकारको आलोचना भएको छ । प्रहरी र गृह प्रशासनले भने प्रदर्शनकारीबाट सरकारी, सार्वजनिक र निजी सवारीसाधन तोडफोड र आगजनी गर्नुका साथै सडक अवरुद्ध हुने गरी अवस्था अनियन्त्रित बनाउन खोजेपछि भएको बल प्रयोग भएको स्पष्टीकरण दिएका छन् । काठमाडौं उपत्यका प्रहरी कार्यालयका एआईजी दीपक थापाले अवस्था अनियन्त्रित भएपछि १५ राउन्ड गोली र २ दर्जनजति अश्रुग्यास प्रहार गरिएको बताए । ‘सम्झाउँदा–बुझाउँदा बुझेनन्, प्रदर्शन अनियन्त्रित, नेतृत्वविहीन र अराजक हुन पुग्यो, विशिष्ट व्यक्ति सवार गाडी नै जलाउनेसम्मको काम भयो,’ थापाले भने, ‘यस्तो अवस्थामा प्रहरी मूकदर्शक भएर बस्न मिल्दैन । कानुनअनुसार स्थितिलाई नियन्त्रणमा लिन्छ ।’ कोरियाको पानीजहाज निर्माण क्षेत्रका लागि जान गत साउनमा करिब ३२ हजार नेपाली ईपीएसअन्तर्गत भाषा परीक्षामा सामेल भएका थिए । त्यसको नतिजा नआउँदै कोरियाले पुनः उत्पादनमूलक क्षेत्रका लागि कामदार माग गरेको हो । तर, साउनको परीक्षामा सहभागी भएकालाई उत्पादनमूलक क्षेत्रको परीक्षाका लागि आवेदन दिन नपाउने ईपीएसको नीति थियो । त्यसविरुद्ध साउनमा परीक्षा दिएका १८ जना उच्च अदालत पाटन गए । निवेदकहरूका पक्षमा अदालतको आदेश आएपछि ग्वार्कोस्थित ईपीएस शाखाले आवेदन दिन बोलाएको थियो ।तर, प्रहरीले अदालतको आदेश लिएकालाई मात्रै प्रवेश दिएपछि अरू युवाहरू ग्वार्को–बालकुमारी सडक अवरुद्ध गरेर प्रदर्शनमा उत्रिएका हुन् । ‘अदालतको आदेशसहित १८ जना ईपीएस कार्यालय पुग्दा आवेदन दिनबाट वञ्चित करिब २ हजार व्यक्ति पनि साथमै गएका रहेछन्, तर उनीहरूलाई भित्र प्रवेश नदिएपछि विरोधमा उत्रिएको भीड नियन्त्रण गर्ने क्रममा अप्रिय घटना हुन पुग्यो,’ एआईजी थापाले भने ।  प्रहरीले प्रदर्शनकारीलाई लखेटेर तितरबितर पारेको थियो, एउटा समूह बालकुमारी क्षेत्र पुगेको बेला मन्त्री ज्वाला चढेको गाडी आकाशे पुल नजिकै आइपुग्यो । उनी एक पार्टी प्यालेसमा डाकिएको नेकपा एकीकृत समाजवादीको बैठकका लागि त्यसतर्फ गइरहेका थिए ।‘भीडले बा२झ ५८६१ नम्बरको गाडी रोकेर टायरको हावा फुस्काइदिएपछि मन्त्रीलाई प्रहरी र सेनाका अंगरक्षकले सुरक्षित स्थानतर्फ लगे । त्यसलगत्तै गाडीमा प्रदर्शनकारीले आगजनी भएको हो,’ एआईजी थापाको भनाइ छ, ‘गाडी अगाडि बढ्न नदिएर सडक अवरुद्ध पार्न खोजेपछि प्रहरीले हवाई फायर र माइकिङ गरेर पटक–पटक चेतावनी दिएको हो । तर भीड अयन्त्रित भएपछि फिल्डमा खटिएका सुरक्षाकर्मी कानुनअनुसार बल प्रयोग गर्न बाध्य भएका हुन् ।’ मन्त्री ज्वालाले शुक्रबारको घटना दुःखद भएको बताएका छन् । तर, मन्त्रीको सवारीसाधन जोगाउने क्रममा भएको बल प्रयोगबाट दुई जनाको ज्यान गयो नि भन्ने प्रश्नमा उनले घटनासँग आफू र आफूले नेतृत्व गरेको मन्त्रालयसँग सरोकार र सम्बन्ध नै नभएको बताए ।‘गाडी जलाउनु र त्यही घटनामा दुई जनाको ज्यान जानु दुवै दुःखद हो । म पार्टीको बैठकमा भाग लिन जाँदै थिएँ । मूल सडकमा पुगेलगत्तै भीडले रोकेर आगजनी गर्‍यो । यसमा मन्त्रालयको गाडी र मेरो के दोष थियो र ?’ ज्वालाले कान्तिपुरसँग भने, ‘के समस्याले युवा सडकमा निस्के, यसको जिम्मेवार पक्ष को हो, यसको जवाफ सम्बन्धित निकायबाटै आउला ।’ उता, जिल्ला प्रहरी परिसर ललितपुरले २५ सयदेखि ३ हजार जनाले ड्युटीमा खटिएका प्रहरीमाथि ढुंगामुढा प्रहार गरेको, मन्त्रीको गाडी जलाएको र थप क्षति हुनबाट जोगाई स्थिति नियन्त्रणमा लिन बल प्रयोग गर्नुपरेको प्रस्टीकरण दिएको छ ।ललितपुर प्रहरीका एसपी नवराज कार्कीले शुक्रबार साँझ विज्ञप्ति जारी गरेर स्थिति नियन्त्रण गरी थप क्षति हुनबाट रोक्न सिलसिलेवार बल प्रयोग गर्दा रावत र शाह घाइते भई उपचारका क्रममा उनीहरूको निधन भएको उल्लेख गरेका छन् । एसपी कार्कीका अनुसार शुक्रबारको घटनामा ७३ जनालाई नियन्त्रणमा लिइएको छ ।  दुई जनाको ज्यान जाने गरी भएको घटनाको सत्यतथ्य छानबिन गर्न गृह मन्त्रालयले नेपाल प्रहरीका डीआईजी लालमणि आचार्यको संयोजकत्वमा तीन सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ ।गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता नारायणप्रसाद भट्टराईका अनुसार काठमाडौं उपत्यका प्रहरी कार्यालयका डीआईजी आचार्यको संयोजकत्वमा ललितपुरका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी अमरदीप सुनुवार र राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका अनुसन्धान निर्देशक बासु सिग्देल सम्मिलित छानबिन समिति गठन भएको हो । समितिलाई सात दिनभित्र प्रतिवेदन बुझाउन भनिएको छ ।