भैरहवामा अन्तर्राष्ट्रिय उडान गराऊ
राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाका रूपमा बनाइएको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आएको केही महिनामै त्यहाँबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान ठप्प हुनु राष्ट्रिय लज्जाको विषय हो । भैरहवामा बनाइएको मुलुकको यो दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल गत जेठमा ठूलो तामझामसाथ उद्घाटन गरिएको थियो ।
काठमाडौँ — राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाका रूपमा बनाइएको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आएको केही महिनामै त्यहाँबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान ठप्प हुनु राष्ट्रिय लज्जाको विषय हो । भैरहवामा बनाइएको मुलुकको यो दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल गत जेठमा ठूलो तामझामसाथ उद्घाटन गरिएको थियो ।तर, यसको प्रचारबाजीमा जति जोड दिइयो, त्यति ध्यान दिगो सञ्चालन र व्यवस्थापनमा दिइएको भए अहिले यस्तो अवस्था आउने थिएन । खासमा कतिपय प्राविधिक, नीतिगत र व्यावहारिक समस्याका कारण यसै पनि यो विमानस्थल सुरुबाटै पूर्ण रूपमा चल्न सकेको थिएन, सीमित संख्यामा भइरहेका अन्तर्राष्ट्रिय उडान पनि अहिले बन्द भएका छन् । त्यहाँबाट पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक उडान थालेको कुवेतको जजिरा एयरवेज फर्केकाले अन्य वायु सेवासमेत त्यहाँ जान हच्केका छन् । सञ्चालनको सात महिनामै विमानस्थलले यस किसिमको समस्या भोग्नुका पछाडि छिमेकी भारतले देखाएको उदेकलाग्दो असहयोग र हाम्रो आफ्नै सरकारी अकर्मण्यता बढी जिम्मेवार छ । जनसरोकारसँग जोडिएको यो मामिलामा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालकै तहबाट तत्परता लिई सुल्झाउनुपर्ने खाँचो छ ।जहाँसम्म भारतीय असहयोगको पाटो छ, त्यो मूलतः प्राविधिक प्रकृतिको देखिन्छ । भैरहवा विमानस्थलमा जहाज अवतरण गराउन अत्याधुनिक प्रणाली– इन्स्ट्रुमेन्ट ल्यान्डिङ सिस्टम (आईएलएस) जडान गरिएको छ, जसलाई अचेल अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा अत्यावश्यक मानिन्छ । खासगरी खराब मौसम, हिमपात र अँध्यारोमा समेत जहाजलाई सुरक्षित ढंगले अवतरण गराउन आईएलएसले मार्गनिर्देश गर्छ । भैरहवामा सामान्यतः १८ सयदेखि २२ सय मिटरसम्मको ‘भिजिबिलिटी’ चाहिने गरेकामा यसको प्रयोगबाट ८ सय मिटरकै भिजिबिलिटीमा अवतरण सम्भव हुन्छ । आईएलएस जडान नभएको विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय वायुयानहरू हम्मेसी आउनसमेत मान्दैनन् । यी सबै कारणले गर्दा नेपालले यो प्रणाली राख्नुपरेको हो, जो भारततर्फ पहिल्यैबाट प्रयोगमा छ । तर नेपालतर्फ यसको प्रयोगमा चाहिँ भारतले सुरक्षाको कारण देखाउँदै आपत्ति प्रकट गरिरहेको छ । नेपाली पक्षले पनि भारतीय असहमतिलाई मध्यनजर गर्दै यो प्रणाली अहिले बन्द गरेर राखेको छ । नतिजा के भएको छ भने– आफ्ना यात्रुको सुरक्षासँग गाँसिएको आईएलएसबिना अन्तर्राष्ट्रिय वायु सेवा भैरहवामा उत्रनै छाडेका छन् । यसमा भारतीय पक्षले लिइरहेको अनुदार नीति त्याग्नुपर्छ, दुवै देशका प्राविधिक बसेर असमझदारी हल गर्ने वातावरण राजनीतिक नेतृत्वले बनाउनुपर्छ । अन्यथा यो मामिला जति तन्कियो, त्यसले द्विपक्षीय सम्बन्धमा नयाँ तनाव थप्नेछ ।भारतीय असहयोगको अर्को पाटोमा हवाई रुटको मुद्दा जोडिएको छ । भैरहवामा बाहिरबाट आउने जहाज भारततर्फबाट सिधै पस्न पाउँदैनन्, निकै पूर्वको सिमरा रुटबाट छिरेर लामो बाटो समात्दै आउनुपर्ने हुन्छ, जसले गर्दा २० देखि २४ मिनेट अतिरिक्त समय र ऊर्जा खर्च हुन्छ । जबकि २०७१ सालमा भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेपाल भ्रमणमा आउँदा भैरहवासहित जनकपुर र नेपालगन्ज गरी तीन वटा नयाँ हवाई प्रवेशबिन्दु ६ महिनाभित्रमा खोल्ने सहमति भएको थियो । दुई देशले जारी गरेको संयुक्त वक्तव्यमा समेत त्यो उल्लेख थियो । तर, प्रधानमन्त्रीस्तरमा भएको त्यो सहमति कार्यान्वयन नगरिँदा भैरहवा विमानस्थलले थप समस्या झेल्नुपरेको छ । भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी स्वयंले सहमति जनाइसकेको मामिलालाई त्यहाँको प्रशासनिक तहले अड्काइराख्नु शोभनीय देखिएको छैन । कम्तीमा अहिलेलाई नेपालगन्जको हवाई रुट मात्र खोल्न भारत सहमत भए खाडी क्षेत्रबाट आउने जहाजहरू त्यहाँबाट छिर्न पाउने थिए । र, भैरहवा विमानस्थल सहज गन्तव्य बन्ने थियो । यी समस्या सुल्झाउन अघिल्लो सरकारले कुनै पहल नगरेको पृष्ठभूमिमा नयाँ निर्वाचित सरकारले पनि त्यही अकर्मण्यता दोहोर्‍याउन पाउँदैन । प्रधानमन्त्री दाहालले यसबारे भारतीय पक्षको गम्भीर ध्यानाकर्षण गराउन जरुरी छ । भैरहवा विमानस्थल वैदेशिक रोजगारीमा जाने पश्चिम नेपालका बासिन्दाका निम्ति पनि सहज थलो बन्ने सम्भावना देखिएको छ । तर, त्यसका निम्ति सरकारले न्यूनतम सहजीकरणसमेत गरिदिएको छैन । विदेशमा काम गर्न जानेहरूका निम्ति चाहिने भिसा सेन्टर, मेडिकल जाँच, अभिमुखीकरण तालिम, बिमा कार्यालय र म्यानपावर कम्पनीका सम्पर्क कार्यालय भैरहवामा खोलिएकै छैन, जसले गर्दा त्यहाँबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान चल्दा पनि यी कामका लागि काठमाडौं नै धाउनुपर्ने अवस्था छ । सरकारले यथाशीघ्र यी कार्यालयहरू भैरहवामै खोल्न र खोलाउन जरुरी छ । आवश्यक सबै पूर्वाधारहरू भइसकेपछि काठमाडौं आउने विदेशी वायु सेवा कम्पनीहरूले भैरहवाबाट पनि निश्चित संख्यामा उडान गर्नैपर्ने बाध्यकारी बन्दोबस्त मिलाउन सकिन्छ । सात दशकदेखि एउटै अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा निर्भर रहँदै आएको मुलुकले लामो प्रयत्नपछि भैरहवामा दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बनाएको हो । त्यसैलाई निरन्तरता दिँदै पोखरामा तेस्रो पनि सञ्चालनमा ल्याइएको छ । यी विमानस्थलको व्यावसायिक सफलतासँग राष्ट्रिय आत्मविश्वास र प्रतिष्ठा गाँसिएको छ । यसको निर्माणमा ऋण लिइएको ठूलो धनराशि पनि खर्च गरिएको छ । तसर्थ यसलाई विफल हुन दिने छुट कसैलाई छैन । लुम्बिनीमा बढ्दो धार्मिक पर्यटनले भैरहवा विमानस्थलको भविष्य उज्ज्वल रहेको सुखद चित्र पनि देखाउँछ । यो चितवन पश्चिमको ठूलो समुदाय विदेश जाने प्रस्थानबिन्दुसमेत बन्न सक्ने देखिन्छ । समस्या सरकारको व्यवस्थापकीय कौशल र कूटनीतिक निरीहपनमा मात्र देखिएको छ । त्यसलाई ढिलो नगरी सच्याउनुपर्छ र भैरहवामा फेरि अन्तर्राष्ट्रिय उडान हुने वातावरण बनाउनुपर्छ ।