किन उपेक्षा ?
भलिबल राष्ट्रिय खेल घोषित भएको झन्डै एक वर्ष पुग्न लागेको छ । यसबीच घरेलु प्रतियोगिता र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपाली भलिबलको सहभागिता र प्रदर्शनमा सुधार आयो ।
काठमाडौँ — भलिबल राष्ट्रिय खेल घोषित भएको झन्डै एक वर्ष पुग्न लागेको छ । यसबीच घरेलु प्रतियोगिता र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपाली भलिबलको सहभागिता र प्रदर्शनमा सुधार आयो ।नेपाल भलिबल संघले विविध वार्षिक कार्यक्रम ल्याएर योजनाबद्ध ढंगले अगाडि बढ्ने लक्षण देखायो । नेपाली भलिबल विकासको गतिमा अगाडि बढेको प्रस्ट देखिन थालिसकेको छ ।यसैबीच आसन्न १८ औं एसियाली खेलकुदमा नेपाली महिला भलिबल टोलीको सहभागिता नहुने खबरले भने सम्पूर्ण भलिबलकर्मीलाई दु:खी तुल्याएको छ । तुलनात्मक रूपमा नेपाली पुरुष भलिबल टोलीभन्दा महिला भलिबलले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सफलता हात पारेको छ । घरेलु प्रतियोगिता हेर्ने हो भने पनि पुरुषको तुलनामा राष्ट्रिय स्तरमा झन्डै दुई गुणा महिलाको प्रतियोगिता हुन्छ । तर एसियाली खेलकुदमा नेपालले सहभागिता जनाउने सूचीमा भने नेपाली महिला भलिबल टोलीको नाम अट्न सकेको छैन ।भलिबल संघले निरन्तर पहल गरे पनि महिला टोलीको अगस्टमा इन्डोनेसियामा हुने एसियाली खेलकुदमा भाग लिने सम्भावना निकै न्युन भएको छ । राष्ट्रिय खेल घोषणा भएसँगै दुवै टोलीले एसियाली खेलकुदमा सहभागिता जनाउने आशा राखिएको संघका महासचिव जितेन्द्रबहादुर चन्दले बताए । ‘सरकारले राष्ट्रिय खेल घोषणा गरेसँगै नेपालमा भलिबलले गति लिएको छ । पुरुष टोलीले मात्र सहभागिता जनाउने खबर पाएसँगै हामीलाई निकै असहज महसुस भइरहेछ । हामीले आफ्नो तर्फबाट महिलालाई पनि सहभागी गराउन सक्दो पहल गरिरहेका छौं,’ उनले भने । ‘राष्ट्रिय खेल भएको वर्ष महिलालाई पनि पहिलोपल्ट एसियाली खेलकुदमा सहभागी गराएको भए खेलाडीको हौसला बढ्ने थियो । राष्ट्रकै खेलको सम्मान भएको महसुस हुन्थ्यो । महिला भलिबलले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सुधारिएको प्रदर्शन गरिरहँदा यो निर्णयले निराश बनाएको छ,’ चन्दले थपे । उनले नेपालले एसियाली खेलकुदमा पदक पाउन अझै धेरै मिहिनेत गर्नुपर्ने भए पनि यसपल्टको अनुभवले खेलाडीमा निकै हौसला पुग्ने विश्वास राखेको बताए । अहिलेसम्म नेपालको पुरुष भलिबल टोलीले तीनपल्ट एसियाली खेलकुदमा प्रतिस्पर्धा गरेको छ । सन् १९७८ मा थाइल्यान्डबाट सुरु भएको सहभागिता यात्रा सन् १९८२ भारत र १९८६ मा दक्षिण कोरियासम्म जारी रह्यो । यसपालि ३२ वर्षपछि नेपाली भलिबल एसियाली खेलकुदमा फर्कन लागेको हो । यसबीचमा अन्तर्राष्ट्रिय सहभगितामा नेपालले सन् २०१७ मार्चमा एभीसी सेन्ट्रल जोन भलिबलमा तेस्रो स्थान हासिल गर्‍यो । यो प्रदर्शन नै पुरुष भलिबलले हात पारेको सम्झनलायक र उत्कृष्ट नतिजा हो ।महिलातर्फ भने भलिबल टोलीले लगातार तीनपल्ट दक्षिण एसियाली खेलकुदमा कांस्य पदक ल्याइसकेको छ । सन् २०१८ को विश्वकप छनोटमा नेपाल इरानसँग पराजित हुँदै दोस्रो स्थानमा सीमित भएको थियो । उक्त खेलमा नेपालले एसियाकै शक्तिशालीमध्ये इरानविरुद्ध तीनै सेटमा १२ अंक जोडेको थियो । यसले नेपाली महिला भलिबलको स्तर सुधारिँदै गएको आभाष दिन्छ । निरन्तर घरेलु प्रतियोगिताले खेलाडीलाई चुस्त राख्न अझै मदत पुर्‍याएको छ ।महिला टोलीकी कप्तान विनिता बुढाथोकीले राष्ट्रिय टोलीबाट खेलेको १४ वर्ष पुगिसक्यो । आफ्नो जीवनको उर्जाशील समय भलिबललाई सुम्पिएकी उनले महिला भलिबल यसपल्ट पनि एसियाली खेलकुदमा नसमेट्दा निराश छिन् । उनीसँगै सम्पूर्ण टोली नै निराश बनेको छ । ‘एसियाली खेलकुदमा महिला भलिबललाई नसमेट्दा भलिबलको गति रोकिने सम्भावना बढेको छ । यसले म मात्र नभएर सबै खेलाडी निराश छन् । हामीले नियमित घरेलु प्रतियोगितासँगै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि सुधारिएको प्रदर्शन ल्याइरहेका छौं,’ उनले दुखेसो पोखिन् । नेपाललाई सागमा लगातार पदक जिताउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेकी विनिताले थपिन्, ‘नेपालका लागि हामीले दशकभन्दा बढी खेलमै एकत्रित भएर लाग्यौं । अहिले राष्ट्रिय खेल घोषणा भइसक्दा पनि हामीलाई अवसर दिइएन । यस्तो निर्णयले भलिबल अब घरेलु प्रतियोगितामै मात्र सीमित हुने हो कि भन्ने डर पनि बढेको छ ।’स्तरको तुलनामा नेपाली महिला भलिबल दक्षिण एसियामा अग्रस्थानभित्रै पर्दछ । भारतभन्दा निकै तल रहे पनि नेपालले राम्रो प्रशिक्षण पाएको खण्डमा श्रीलंकालाई पछाडि पार्न सक्ने कप्तान विनिताको बुझाइ छ । ‘हामीले दक्षिण एसियाली खेलकुदमा भारतबाहेकका टोलीलाई पराजित गर्न सक्छौं । एसियाडमा सहभागी हुन पाएको खण्डमा नेपालमा आयोजना हुने १३ औं सागमा हामीलाई धेरै सहयोग पुग्थ्यौं । आशा गरौं भलिबल संघको पहललाई सम्बन्धित निकायबाट उचित सम्बोधन हुनेछ,’ उनले भनिन् ।राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) का सदस्य–सचिव केशवकुमार विष्टले प्रारम्भिक सूचीमा महिला भलिबलको नाम नभए पनि त्यसलाई समेट्ने प्रयास भइरहेको बताए । ‘हामीले भलिबल संघको विशेष पहलपछि महिला भलिबललाई समेट्ने सम्भावनाबारे अध्ययन गरिरहेका छौं । महिला भलिबलका लागि पहिला नै बजेट छुटयाएको थिएनौं, त्यसैले अब सरकारबाट आउने बजेट अध्ययन गरेर सहभागिताबारे निर्णय लिनेछौं,’ उनले भने । सदस्य–सचिव विष्टले एसियाडमा खेल्न नेपाली महिला भलिबलको स्तर नपुग्ने हो कि भन्ने शंका रहेकाले सहभागी नगराइएको पनि सुनाए । ‘एसियाली टोलीविरुद्ध नेपाली टोलीले ठूलो अन्तरको हार बेहोर्दा टोलीको मनोबल कमजोर हुने डर थियो । यसबाहेक भलिबलको पुरुष टोलीलाई एसियाडमा पुनरागमन गर्दा राम्रो सन्देश जाने हामीले सोचेका थियौं । बजेट र प्रदर्शनबारे अध्ययन गरेपछि केही दिनमै महिला टोलीको सहभागिताबारे निर्णय लिन्छौं,’ उनले भने ।नेपाल ओलम्पिक कमिटीले केही समयअघि एसियाली खेलकुदमा परिणाममुखी खेललाई सहभागी गराउने बताएको थियो । यद्यपि तुलनात्मक रूपमा राम्रो परिणाम ल्याएको महिला भलिबललाई उपेक्षा गर्दै पुरुष भलिबललाई मात्र एसियाली खेलकुदमा स्थान दिइएको छ । महिला भलिबलले विगत केही वर्षयता राम्रो प्रदर्शन गर्दै आएको छ । व्यक्तिगत रूपमा पनि नेपाली खेलाडीको स्तर बढेको आँकलन सजिलै गर्न सकिन्छ । विदेशी प्रशिक्षकले नेपालमा आउँदा गरेको प्रशंसा र केही खेलाडीले वैदेशिक लिगमा पारेको प्रभावले यसलाई पुष्टि गर्छ । बजेटकै कारण सम्भावना देखिएको महिला भलिबल निरुत्साहित पार्नु समग्र नेपाली खेलकुदका लागि दुर्भाग्य बन्न सक्ने जानकारहरू बताउँछन् ।सरस्वती चौधरी