‘दशगजामा घर छ, हाम्लाई साह्रै डर छ’
जोगबनी दसगजाको टिकुलिया बस्तीमा ५० वर्षीया टहलीदेवी दासको घर छ । भारतीय नागरिक दास तीन छोरा, बुहारी, नाति र दुई छोरीसँग यहाँ बस्छिन् ।  भारत विहारको अररिया जिल्लाको जोगबनी नगरपालिका क्षेत्रपट्टि दशगजा (नेपाल–भारत सीमा) मा यो बस्ती पर्छ । 
विराटनगर — जोगबनी दसगजाको टिकुलिया बस्तीमा ५० वर्षीया टहलीदेवी दासको घर छ । भारतीय नागरिक दास तीन छोरा, बुहारी, नाति र दुई छोरीसँग यहाँ बस्छिन् । भारत विहारको अररिया जिल्लाको जोगबनी नगरपालिका क्षेत्रपट्टि दशगजा (नेपाल–भारत सीमा) मा यो बस्ती पर्छ । चार दशकअघि उनको ससुराले यहाँ आवास बनाएका थिए । दासले दुई छोराको बिहे पनि यहींबाट गरिन् । उनको बुहारीको माइत विराटनगरको रानी सिक्याहीमा छ । दुई मुलुकको सीमावरिपरि घर बनाउन नहुने राम्ररी थाहा भए पनि अन्यत्र जाने ठाउँ नभएको हुनाले उनी यहीं डेरा जमाएकी हुन् । विहार प्रशासनको दबाबमा बेलाबेलामा बस्ती छाड्नुपर्ने हुनाले दास परिवारले नेपालतिर बस्नेसँग शरण माग्दै हिँड्नुपर्छ । उनको परिवारका सदस्यहरू नेपालतिरै मजदुरी गर्छन् । ‘विहार सरकारले दुईपटक हटाएर दु:ख दियो, नेपालपट्टिकाले हामीलाई कहिले पनि धपाएका छैनन्,’ उनी भन्छिन् । यहाँबाट धपाइयो भने केही दिन नेपालमा चिने–जानेकोमा बसेर उनी फेरि फर्किएर यहीं आउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘यस्तै हो, दशगजामा घर, छैन भर,’ उनी भन्छिन् ।विराटनगर–जोगबनी मुख्य नाकामै गाडिएको जंगे पिलरदेखि एक किलोमिटर पश्चिम नपुग्दै दशगजा क्षेत्रमा अवैध निर्माण देखिनथाल्छ । नेपालतर्फको प्रहरी बिटदेखि पश्चिमको सीमामा झन्डै १ किमिसम्म बस्ती छ । अन्य जातजातिको मिश्रित बसोबास भए पनि मुसहर (ऋषिदेव) समुदायको बाक्लो बस्ती छ ।सीमा प्रहरी चौकीले २० असारमा गरेको अध्ययनअनुसार यहाँको दशगजा क्षेत्रमा ५९ घर, चार मन्दिर र २० टहरा छन् । उक्त चौकीले आफ्नो ४ किमि क्षेत्रमा ३ जंगे पिलर, ५ मझौला पिलर र २५ सानो पिलर फेला पारेको छ । ‘७ वटा अझै भेटिएन,’ चौकीका नायब निरीक्षक विकास खत्रीले भने । खेत र झाडीका कारण सीमा पिलर खोज्दै हिँड्नुपर्ने स्थिति छ । त्यहाँको ऐलानी जग्गामा स्थानीयले खेती पनि गरिरहेका छन् । दशगजामा बस्नेमा हुने खानेहरू पनि छन् । ४४ वर्षे जगन्नाथ यादवले पाँच वर्षदेखि मझौंला पिलर (स्तम्भ) छेउकै पारि भूभागमा गोठ र टहरा बनाएर बसेका छन् । रोचक क छे भने उनको वारि विराटनगर–२०, दरैयाँमा घर र खेत छ । उनीबाहेकका परिवार त्यही बस्छन् । नेपाली किसान यादवको दशगजामै दिन कट्छ । भारत र भारतीयले नेपालको जग्गा एवं दशगजामा कब्जा गरेपछि नेपाली पनि किन पछि हट्ने ? भन्ने उनको तर्क छ । यो क्षेत्र भारत र नेपाल कसैको नभएको भन्ने उनलाई राम्रो जानकारी छ । उनी कसैलाई दु:ख नदिई राम्रो काम गरेर खाली जग्गाको उपयोग गरेको बताउँछन् ।‘दुवैतिरका सरकारले खाली गराउने त भन्छ, तर गराउँदैन,’ यादव भन्छन्, ‘अहिलेसम्म खाली गराउन कोही आएको छैन, भन्यो भने गर्दिन्छु ।’ तर नेपालीले मात्र नभएर विहारीहरूले पनि दशगजा छोड्नुपर्ने उनको अडान छ । दशगजामा स्थायीरुपले घरबार गर्न नमिल्ने थाहा भएकाले त्यहाँ बसिरहेकाहरूमा अधिकांश परिआएमा छाडिजाने मनस्थिति लिएर बसिरहेका छन् । २४ वर्षीया इन्द्रादेवी शर्माले नेपाली भूभागतिरको दशगजामा टहरा बनाएर चार वर्षदेखि चिया पसल गरिरहेकी छन् । ठीक पछिल्तिर नेपाली भूमिको आफ्नै घरमा श्रमिक श्रीमान्सहित चारजनाको परिवारसँगै बस्छिन् । ‘जहिलेसम्म पसल गर्न दिन्छन्, गर्छौं,’ उनी भन्छिन्, ‘हटाउन भन्यो भने भत्काइदिन्छु ।’ सीमा क्षेत्रमा पसल राम्रै चल्ने र भाडा पनि तिर्न नपर्ने हुनाले उनको रोजाइमा परेको हो । सीमावारि आफ्नै जग्गामा घर भएका स्थानीय मंगल यादवले दशगजामा घर बनाएर बस्नेमा विहारी र नेपालीहरू बरोबरी भएको बताउँछन् । दुवैतिरकासँग आधार कार्ड र नागरिकता छ । दुवैतिरका उच्च अधिकारीको बैठकमा भएको छलफलअनुरूप धेरैपटक उनीहरूलाई हटाउने निर्णय भएको हो तर दुवैतर्फका निकायको सहयोग र समन्वय हुन नसक्दा यो सधैँ अड्किराख्ने विषय बनेको नेपालतर्फका एक उच्च सुरक्षा अधिकारी बताउँछन् ।