दर्शक हँसाउने छटपटी
कोरोनाको त्रासका बेला हाँस्न–हँसाउनु सके मानिसको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ । यस्तो समयमा कलाकारहरु भर्चुअल दुनियाँबाट केही गर्न खोज्दै छन् । सर्वसाधारणका लागि पर्याप्त छैन, तैपनि उनीहरूको प्रयास विभिन्न माध्यमबाट जारी छ ।
काठमाडौँ — कोरोनाको त्रासका बेला हाँस्न–हँसाउनु सके मानिसको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ । यस्तो समयमा कलाकारहरु भर्चुअल दुनियाँबाट केही गर्न खोज्दै छन् । सर्वसाधारणका लागि पर्याप्त छैन, तैपनि उनीहरूको प्रयास विभिन्न माध्यमबाट जारी छ ।‘के छ खबर ?’ भन्दै फोन गर्नेहरुलाई हिजोआज कमेडियन मनोज गजुरेल ठट्टा गर्दै भनिदिन्छन्, ‘हिजो पोखरामा कार्यक्रम थियो, आज धनगढी जाँदै छु र पर्सि अस्ट्रेलिया उड्दै छु भन्ने दिन पनि गइहाले । ती दिन फर्केर नआउन्जेलसम्म चुप्प लागेर घरमै बसेको ६ महिना भयो ।’उनका कुरा सुनेर खबर सोध्ने व्यक्ति फोनमै खित्का छाड्छन् । आफ्नो पीडालाई पनि हास्य रसमा प्रस्तुत गर्नु कमेडियनका विशेषता भइहाल्यो । तर उनको ठट्टामा स्टेज कार्यक्रमबाट टाढिएका हरेक हास्य कलाकारदेखि गायक गायिकाको समस्या भेटिन्छ । कोरोना महामारीका कारण स्टेज कार्यक्रम लामो समयदेखि ठप्प छन् । त्यसैले यतिखेर स्टेज कार्यक्रममै भर पर्ने कलाकारलाई समस्या परेको सुनाउँछन् गजुरेल । ‘अहिले कामदार वर्गको अवस्था जे छ हाम्रो क्षेत्रको अवस्था त्यही छ । काम छैन । कामबिना नै घरमा बसेका छौं । आर्थिक भार पर्ने नै भयो,’ उनले भने ।दसैं नजिकिँदै आउँदा देशविदेशमा स्टेज कार्यक्रम गर्न उनलाई भ्याइनभ्याइ हुन्थ्यो । चाडपर्वमा मेला महोत्सव हुन्छ । नयाँ वर्ष, तीज, गाईजात्रा, दसैंतिहारपछिका समय पनि उनी व्यस्त नै हुन्थे । तर यसपालि पहिला झैं भएन । गाईजात्राका कार्यक्रम पनि भर्चुअल रूपमा आयोजना गरे । महिनामा कम्तीमा १५ वटा कार्यक्रम गरिरहेका हुन्थे उनी । हास्यव्यंग्य गर्न थालेको वर्षौंपछि पहिलोपटक लामो समय बिदामा बस्नुपर्‍यो । गाईजात्रापछाडि मंसिर पुससम्म पनि व्यस्त हुने गजुरेल अहिले फुर्सदमा छन् ।अहिले स्टेज खुबै मिस हुने गरेको उनी बताउँछन् । ‘महिनाभरि साना ठूला कार्यक्रम गर्न व्यस्त भइन्थ्यो । त्यो ठ्याक्कै बन्द हुँदा अब के त भन्ने त हुन्छ । स्टेज मिस हुँदो रहेछ । गरिरहेको कर्मबाट पछाडि सर्नुपर्दा दर्शकसँग प्रत्यक्ष जोडिने माध्यम अभाव हुँदो रहेछ,’ उनले भने, ‘राज्यले ल्याएका नियम पालन गर्दै अब बिस्तारै उठ्नुपर्छ, जाग्नुपर्छ । अब सधंैभरि लकडाउन गर्नु उचित हुँदैन भन्ने लागेको छ ।’पछिल्लो समय उनले जुम एपमार्फत नि:शुल्क दर्शकलाई हँसाए । अहिले उनी एउटा नयाँ कार्यक्रमका लागि स्क्रिप्ट तयार पारिरहेका छन् ।दर्शकलाई हँसाउन नपाउँदा छटपटी भएको छ हास्यकलाकार जितु नेपाललाई । ‘माइक समात्न एक प्रकारको तलतल हुँदो रहेछ हामीलाई । दर्शकसँग प्रत्यक्ष भेट्न नपाउँदा तनाव भयो । उनीहरुलाई हँसाउन नपाउँदा एकदमै छटपटी हुँदो रहेछ,’ उनले अनुभव सुनाए ।यसबीच उनलाई लागेछ – ‘कोरोना संक्रमित भएर क्वारेन्टाइनमा बसेका दर्शकलाई हँसाउने कार्यक्रम गर्न पाए सुरक्षा अपनाएर गर्न सकिन्थ्यो ।’ तर त्यस्तो कुनै कार्यक्रम गर्ने अवस्था नभएकाले घरमै हात बाँधेर बसिरहेका छन् जितु (मुन्द्रे) ।भुइँचालोपछाडि उनी १२ वटा प्रभावित जिल्लामा हास्यव्यंग्य प्रस्तुत गर्न पुगेका थिए । लगभग ३६ वटा कार्यक्रम गरे । तनावमा रहेका दर्शकलाई हसाउँदाको वास्तविक खुसी उनलाई थाहा छ । त्यसैले होला क्वारेन्टाइनमै गएर दर्शक हँसाउने कल्पिरहन्छन् । तर, यो पटक दर्शक हँसाउन समयले उनलाई साथ दिएन । स्टेज कलाकारका लागि कोरोना दुश्मन बनेर आएको उनी बताउँछन् । ‘कोरोना त स्टेज कार्यक्रम गर्ने गायक गायिका, स्ट्यान्डअप कमेडियनका लागि त दुश्मन नै भयो । हामीलाई दर्शक चाहिन्छ, तर यो समयमा भीड गर्न पाइँदैन,’ उनले भने ।लकडाउनबीच यस्तै कुराले उनलाई तनाव भएको थियो । सुनाउँछन्, ‘आफू बोल्दा दर्शक हाँस्थे । त्यो कुरा नहुँदा के नभएको जस्तो लाग्यो । हास्य कलाकारिता कहिल्ये सुरु होला भन्ने अन्योल । कार्यक्रमका लागि मोबाइल बजिरहन्थ्यो अहिले त्यो पनि शून्य छ ।’घरमै बस्दा दिमाग पनि सुस्त भयो । अमेरिकामा गर्ने भनिएको पाँचवटा कार्यक्रम कोरोनाले गर्दा नै रद्द भए । अहिले उनी जुमबाटै दर्शक हँसाउने तलतल मेट्दै छन् । लकडाउनदेखि नै उनको ‘मुन्द्रेको कमेडी सो’ को सुटिङ पनि रोकिएका छन् । जितुका ७० वटा बढी स्टेज कार्यक्रममा लकडाउनले असर गर्‍यो ।कोरोनाले ‘कमेडी च्याम्पियन सो’ का विजेता हिमेश पन्तको करिअरमा समेत असर पारेको छ । विजेता घोषणा भएको एक महिनामै उनको ‘वर्ल्ड टुर’ थियो । उनकै शब्दमा भन्नुपर्दा ‘वर्ल्ड टुरमा खत्रा कमेडी गर्ने’ सोचमा थिए हिमेश । तर, उनले विजेता भएको खुसी बटुल्दै गर्दा देशमा कोरोनाको त्रास फैलिसकेको थियो । कोरोनाकै कारण पनि ‘कमेडी च्याम्पियन सो’ को ग्रान्ड फिनाले सोचेजस्तो भव्य भएन । ‘असर त एकदमै धेरै गर्‍यो नि । म पछाडि धकेलिएँ । वर्ल्ड टुर पनि सिजन–२ सँगै गर्ने कुरा आएको छ । कोरोनाले गर्दा फिनाले राम्रो भएन,’ उनले आफ्नो समस्या बेलिबिस्तार लगाए ।अझै स्टेज कार्यक्रम गर्ने अवस्था छैन । अवस्था सामान्य हुँदो हो त अहिले विदेशको कुनै स्टेजमा नेपाली दर्शक हसाउँदै हुन्थे हिमेश । तर, अहिले उनी घरभित्रै खुम्चिएका छन् । लकडाउन खुकुलिएपछि युट्युबमा भिडियोहरु बनाउन थालेका थिए । त्यो पनि निषेधाज्ञाले गर्दा रोकियो ।‘खत्रा कार्यक्रम गर्छ भनेर दर्शकले आस गर्नुभएको होला । कोभिडले गर्दा पूरा गर्न सकिनँ । सरकारले कार्यक्रम गर्न दिएपछि त्यो अपेक्षा पूरा गर्छु,’ उनी आशावादी सुनिन्छन् । अहिले उनी निर्माता सन्तोष सेनको ’हुतुतु’ फिल्मका लागि संवाद लेख्दै छन् । २० जना दर्शक राखेर स्ट्यान्डअप कमेडी बनाउने तयारी पनि गर्दै छन् ।‘स्ट्यान्डअप’ कमेडीबाट दर्शकमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएका लेखमणि त्रिताल स्टेज कार्यक्रम बन्द हुँदा आयस्रोत सुकेको बताउँछन् । ‘स्टेज सो नै हाम्रो मुख्य आयस्रोत हुन्थ्यो । तर त्यो सोहरु सबै बन्द छन् । धेरै असर गरेको छ हाम्रो क्षेत्रलाई,’ उनले भने । तीन महिनाको लकडाउनभर ‘नेप ग्याजम’ को कमेडीलाई पनि असर गर्‍यो । तर, अहिले निषेधाज्ञा खुकुलिएपछि उनको टिम फेरि भिडियो बनाउन सक्रिय छ । सुरुवातका दिनमाझैं आफ्नै समूहमा भिडियो बनाएर युट्युबमा अपलोड गर्न थालेका छन् ।‘हालै कोरोना र छुवाछुत’ शीर्षकमा उनले व्यंग्य गरेका थिए । आफूहरुले सतर्कता अपनाउँदै सानो समूहमा भिडियो बनाउने गरेको उनी बताउँछन् । एकै दिन ३/४ वटा भिडियोको सुटिङ गर्छन् । अहिले युट्युबमा स्ट्यान्डअप कमेडीको भिडियो बनाउन नेप ग्याजम अग्र स्थानमै देखिन्छ । लकडाउनपछि नै नेप ग्याजमले ९ वटा बढी भिडियोहरु युट्युबमा सार्वजनिक गरेका छन् ।घरमा बस्दा सृजनशीलता हराउँदै गएकाले भिडियो निर्माणमा सक्रिय भएको उनी बताउँछन् ।‘कोरोना र छुवाछुतको प्रतिक्रिया कस्तो आयो ?’ प्रश्नको जवाफ दिँदै भने, ‘हाँसो मात्र नभएर समाजमा सन्देश दिने किसिमले त्यो भिडियो बनाएका थियौं । सोचेजस्तो दर्शकबीच पुगेन त्यो । तर हेरेका जतिले मनपराइदिनुभएको छ ।’ समसामयिक विषयमा उनको टिमले व्यंग्य गर्दै आएको छ । अब भीड जम्मा गर्न नपाउँदासम्म उनी यसरी नै अगाडि बढ्ने तयारीमा छन् ।कोरोना पछिको व्यंग्यको शैलीमा परिवर्तन आउने बताउँछन् हास्यकलाकार गजुरेल । अब राजनैतिक विषयको व्यंग्यले मात्र नभई उत्प्रेरणाका कुरा मिसिने उनको भनाइ छ । ‘हामीले हिजो जे–जे विषयमा हसाउँदै थियौं । नेतालाई गाली गर्ने, महिलालाई मात्र उडाउने, हल्काफुल्का कुरा मात्र गर्ने कि अब दर्शकलाई उत्प्रेरणाका कुरा दिने । युग नै नयाँ भएपछि हास्यव्यंग्यको फम्र्याट नै नयाँ हुन्छ,’ उनी भन्छन् ।अहिले दर्शकको सोच परिवर्तन भइसक्यो । कोरोनाका कारण दर्शकमा तनाव छ । जनचाहना सम्बोधन हुने व्यंग्यले मात्र दर्शकलाई हसाउन सकिने उनी बताउँछन् । उनले भने, ‘मैले प्रचण्डलाई मात्र जोक बनाएर, ओली र ट्रम्पलाई उडाएर मात्र दर्शक हाँस्दैनन् अब । उसको अन्तर मनमा भोलिको अन्योल छ, बेरोजगारी छ, भोकमरी छ । अबको विषयवस्तु मानिसको जनचाहनालाई सम्बोधन गर्न सकिएन भने मोटामोटा विषयले मात्र दर्शक हाँस्दैनन् ।’हास्यकलाकार हरिवंश आचार्य पनि कोरोनापछिको व्यंग्यमा विषयगत कन्टेन्ट परिवर्तन आउने बताउँछन् । कमेडी च्याम्पियन हिमेशको मत पनि उस्तै छ, ‘राजनैतिक कुरा थियो होला पहिला । अब हामीले फरक विषय छानेर दर्शक हँसाउनुपर्छ ।’