दुर्गमको अस्पताल सुधार्न कस्सिएकी डाक्टर समिता
जिल्ला अस्पताल बाजुरामा निमित्त मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट छन् डा. समिता पुन । गत भदौ २६ गते यहाँ हाजिर भएकी उनी अहिले अस्पतालको अवस्था सुधार्न कस्सिएर लागेकी छन् । यहाँ कार्यरत एकमात्र स्थायी दरबन्दीकी डाक्टर पनि हुन् उनी ।
धनगढी — जिल्ला अस्पताल बाजुरामा निमित्त मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट छन् डा. समिता पुन । गत भदौ २६ गते यहाँ हाजिर भएकी उनी अहिले अस्पतालको अवस्था सुधार्न कस्सिएर लागेकी छन् । यहाँ कार्यरत एकमात्र स्थायी दरबन्दीकी डाक्टर पनि हुन् उनी । बिरामी जाँच्दै बाजुरा जिल्ला अस्पतालकी प्रमुख डा. समिता पुन । 
चरम राजनीतीकरण र अस्पतालकै कर्मचारीबाट पनि बेथितिको आहलमा डुबेको सदरमुकाम मार्तडीस्थित जिल्ला अस्पतालमा प्रमुख भएर आएपछि उनले थिति बसाल्ने प्रयत्न गरिरहेकी हुन् । माघ १० गते उनले आफ्नै स्वास्थ्य जाँच गर्न सर्वसाधारण बिरामीसरह २० रुपैयाँको ओपीडी पुर्जा काटिन् । भिडियो एक्सरेसहित विभिन्न परीक्षण गराउनु पर्ने भएकाले अस्पतालको नियमअनुसार १ हजार १ सय ६० रुपैयाँ शुल्क पनि तिरिन् । कार्यालय प्रमुखकै त्यो ब्यवहार देखेर अस्पतालका अन्य कर्मचारी छक्क परे । अस्पतालमा आर्थिक बेथिति रोक्न आफूले यो उपाय जुराएको उनको भनाइ छ ।बाग्लुङ घर भएकी डा. समिताले मेडिकल अधिकृत स्थायीमा नाम निकालेपछि पहिलो पोस्टिङ नै मानव विकास सूचांकमा सबैभन्दा पुछारमा रहेको बाजुरा अस्पताल रोजेकी हुन् । यहाँको जिल्ला अस्पतालमा महिला प्रमुख हुने उनी पहिलो पनि हुन् । अस्पताल सुधारका आफ्ना योजना सफल पार्न उनले अन्य कर्मचारीलाई निर्देशन गर्ने भन्दा पनि आफैंबाट काम सुरु गरेको बताइन् । ‘विभिन्न काममा पहुँचवालाबाट हुने भनसुन एवं सिफारिस गर्ने गराउने परम्परालाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्नेछु,’ उनले भनिन्, ‘अस्पतालका कुनै पनि कर्मचारीले त्यसो गरे गराए पनि मलाई त्यो सैह्य हुने छैन ।’ अस्पतालका सबै कर्मचारीलाई समय पालनामा उनले कडाइ गरेकी छन् । आफूसहित तोकिएको चिकित्सकीय सेवामा सबै कर्मचारीको खटपटनका लागि समान रूपमा कार्यविभाजन गरेकी छन् । ‘उहाँ आफू साढे ९ बजे अस्पताल पुग्नु हुन्छ । त्यसपछि कार्यालय समय नाँघेर ढिलो आउने छुट र हिम्मत अरु कर्मचारीलाई हुने कुरै भएन,’ अस्पतालको बिलिङ फाँटका कम्प्युटर अपरेटर मानबहादुर हमालले भने, ‘अहिले त कसैलाई पनि जानकारीबिना ढिलो आउने र छिटो जाने सम्भवै छैन ।’निमित्त सुपरिटेन्डेन्ट डा. समिताले अस्पतालमा कार्यरत कुनै पनि कर्मचारीले लापरबाही गर्नै नहुनेमा जोड दिइन् । उनले भनिन्, ‘हामी सबैले आ–आफ्नो कर्तव्य इमानदारीपूर्वक निर्वाह गर्ने हो भने अस्पताल सुधार नहुने कुरै छैन ।’ भनसुनलाई पूर्णरूपमा वेवास्ता गर्दा अप्रत्यक्ष धम्की र दबाबको भने सामना गर्नु परिरहेको उनले बताइन् । ‘खास गरी कर्मचारी भर्नामा झमेला खेप्नु पर्‍यो,’ उनले भनिन्, ‘यी चुनौती सामना गर्ने आँट बोकेरै आएकीले डराएकी छैन ।’डा. समिताले माघको पहिलो साता प्रदेश सरकारको अनुदान रकमबाट करार सेवामा नौ जना नर्सिङ स्टाफ भर्नाको आह्वान गरेकी थिइन् । भर्ना प्रक्रियामा उनले पहुँचवालाको भनसुन र सिफारिसको दबाब सामना गर्नुपर्‍यो । तर पनि उनी डगमगाइनन् । अस्पतालकी स्टाफ नर्स निशा रोकायाले भनिन्, ‘भर्ना प्रक्रियाको निष्पक्षतालाई कसैले प्रभाव पार्न सकेन ।’ चार जनाको छनोट समिति चयन गरी आफ्नैसामु प्रश्नपत्र तयार गर्न लगाइन् र परीक्षा लिन लगाइन् । लिखित परीक्षाको नतिजा प्रकाशित गरेर अन्तर्वार्तासमेत त्यसैदिन गर्न लगाइन् । ‘भनसुन र सिफारिस गर्ने गराउनेहरू सबै हेरेको हेर्‍यै भए, योग्य उम्मेदवार उत्तीर्ण भए,’ अस्पतालका एक कर्मचारीले भने ।आर्थिक मितव्ययिता कायम गर्न पनि उनले आफैबाट यसको सुरुवात गरेकी छन् । कार्यालय प्रमुखका हैसियतमा प्राप्त हुने सेवासुविधाप्रति उनको कुनै मोह नभएको कर्मचारीहरू बताउँछन् । ‘यतिसम्म कि कार्यालय प्रमुखका लागि अस्पतालमा एउटा गाडी छ । तर उहाँ त्यो गाडी पनि जथाभावी चढ्नु हुन्न,’ ती कर्मचारीले भने, ‘सदरमुकाम वा जिल्लाबाहिर जानुपर्दा सार्वजनिक यातायातको टिकट लिएर यात्रा गर्नुहुन्छ ।’ केही दिनअघि जिल्लाबाहिर जाँदा उनले सार्वजनिक बसको टिकट काटेर गएको र बसैमा फर्किएको ती कर्मचारीले सुनाए । कार्यालय प्रमुखले नै त्यस्तो ब्यवहार देखाएपछि अन्य कर्मचारीले अस्पतालमा उपलब्ध आर्थिक तथा भौतिक सुविधाको दुरुपयोग गर्ने सम्भावना स्वतः घटेको ती कर्मचारीले बताए ।अस्पतालका सेवा उपभोग गर्दा कार्यालय प्रमुख आफैंले अस्पताल व्यवस्थापन समितिले निर्धारण गरेअनुसारका शुल्क तिर्न थालेपछि बाहिरबाट भनसुन तथा सिफारिसका आधारमा पहुँचवालाले उपभोग गर्ने सुविधा पनि स्वतः घटेको अस्पतालका कर्मचारीहरू बताउँछन् । अस्पतालमा हुने अन्य खरिदका प्रक्रियालाई चुस्त र पारदर्शी बनाउनुपर्ने र अर्कालाई दोष लगाउनुभन्दा पनि अस्पताल सुध्रिने या बिग्रने भन्ने आफ्नै भूमिकामा निर्भर हुने डा. समिताको तर्क छ । ‘काम गरेबापत सरकारले तलब दिएकै छ । त्यसैले जिम्मेवारीअनुसार सबैले सेवामा खटिनु पर्छ,’ उनले भनिन्, ‘यस कार्यमा सबैको सहयोगको अपेक्षा गरिरहेकी छु ।’ डा. समिताका अनुसार ९० जना कर्मचारी कार्यरत जिल्ला अस्पताल बाजुरामा उनीसहित सात जना डाक्टर कार्यरत छन् । तीमध्ये दुई जना मेडिकल अधिकृत निक साइमन इन्टिच्युटको सहयोगमा, एक जना मेडिकल अधिकृत संघीय मन्त्रालयबाट छात्रवृत्ति करार र तीन जना प्रदेश सरकारको अनुदान रकमबाट नियुक्त भएका हुन् । सात जनामध्ये निमित्त मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. समिता मात्रै स्थायी दरबन्दीकी डाक्टर हुन् । प्रदेश सरकारबाट नियुक्त भएकामध्ये एक जना अर्थोपेडिक्स सर्जन, एक जना मेडिकल अधिकृत र एक जना डेन्टल सर्जन छन् ।बाजुराका ग्रामीण क्षेत्रमा बच्चा धेरै जन्माउने प्रचलन अझै नघटेको डा. समिताले सुनाइन् । त्यसै कारण यहाँ प्रजनन स्वास्थ्यका समस्या धेरै रहेको उनको तर्क छ । ‘अस्पतालमा एक जना स्त्रीरोग र बालरोग विशेषज्ञ उपलब्ध भइदिए धेरै सजिलो हुने थियो,’ उनले भनिन्, ‘एक जना अर्थोपेडिक्स सर्जन उपलब्ध भएकाले हाडजोर्नीका बिरामीलाई सुविधा पुगेको छ ।’ दुई जना मेडिकल अधिकृतले एसबीए एडभान्स तालिम लिएकाले प्रसूति समस्या समाधानमा मद्दत पुगिरहेको उनको भनाइ छ ।‘महिनामा पाँच जनासम्म सीएस केस हुने गरेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘यस अस्पतालमा एक महिनामा सुत्केरी सेवा लिनेको संख्या औसतमा २५ जना हुन्छ ।’ सुदूरपश्चिममा रेफरल सेन्टर बाजुरादेखि धेरै टाढा भएकाले पनि समस्या हुने गरेको उनको भनाइ छ । यस प्रदेशको रेफरल सेन्टर धनगढीस्थित सेती प्रादेशिक अस्पताल हो । 