माझी अगुवा भन्छन्, ‘जिउन गाह्रो छ, चुनावले हाम्लाई के दिन्छ र ?' 
पुस्तौंदेखि तमोर नदी किनारामा बसोबास गर्दै आएकी ६१ वर्षिया पञ्चीमाया माझीले विगतमा प्राय: सबै निर्वाचनमा भोट हालिन् । तर, आसन्न स्थानीय तहको निर्वाचनबारे भने बेखबर छिन् ।
माझीटार (पाँचथर) — पुस्तौंदेखि तमोर नदी किनारामा बसोबास गर्दै आएकी ६१ वर्षिया पञ्चीमाया माझीले विगतमा प्राय: सबै निर्वाचनमा भोट हालिन् । तर, आसन्न स्थानीय तहको निर्वाचनबारे भने बेखबर छिन् ।पाँचथर सदरमुकाम फिदिमदेखि २० किलोमिटर दक्षिण हेवा खोला र तमोर नदी किनारामा पर्ने माझीटार आसपासका माझी बस्तीमा निर्वाचनको खासै चर्चा छैन । निर्वाचन नजिकिँदै गए पनि सहर, सदरमुकाम र बजारमा उम्मेदवारको चर्चा भए पनि गाउँ गाउँमा चुनावको रौनक छैन । फिदिम नगरपालिका–५ माझीटारका माझी समुदायलाई स्थानीय तह पुन:संरचनामा आफू कुन गाउँपालिकामा परेको भन्नेसम्म थाहा छैन । तेह्रथुम र पाँचथरको सिमावर्ती तमोर नदी किनारा आसपासमा अधिकांश माझी बस्ती छ । विगतमा नेताहरुले विभिन्न आश्वासन दिँदै भोट मागे, भोट दिए, जिते, तर कुर्सीमा पुगेपछि बिर्सिएको गुनासो गर्छन् यहाँ माझी समुदाय । ‘पत्रकारले सोधेपछि मात्र थाहा भो चुनाव आउँदैछ,’ माझीटारका ३७ वर्षीय प्रकाश माझीले प्रश्न गर्दै भने ‘जिउनलाई गाह्रो छ, चुनावले हाम्लाई के दिन्छ र ? चुनाव आए नि के नआए नि के हर्ष न विस्मात !’ उनका अनुसार चुनाव आउँदा जहिले माझीलाई फकाउन नेता आउँछन् । समस्या सोध्छन् । माझीको माग पूरा गरिदिने वचनबद्धता गरेर भोट ग्यारेन्टी गर्छन् । तर चुनावपछि ‘नेताहरु फर्किँदैनन्’ भन्ने अधिकांश माझीले गुनासो गरे ।माझीटार आसपासका आदिवासी माझी समुदायले विकासका पूर्वाधार पूलपूलेसो निर्माण, सडक यातायात विस्तार, जलविद्युत् आयोजना लगायत विभिन्न सांस्कृतिक अतिक्रमणको कारण पुर्ख्याौली पेसा संकटमा परेको गुनासो गरेका छन् । तमोर नदी किनारामा माझीको पूर्खाले बिराएको खेतबारी तत्कालीन सुब्बा, जिम्मावाल, जमिन्दार, किपटीयाले खोसेर आफ्नो नाममा दर्ता गरेपछि पुस्तौंपुस्ता भूमिहीन छन् । माझीका पूर्खाले बिराएको खेतबारी आफ्नो नाममा पार्न नसकेपछि त्यही जमिन पुरै सन्तानले पुस्तौंदेखि अधिया कमाएर जीवकोपार्जन गर्न बाध्य भएको माझी समुदायका अगुवा ६० वर्षीय जसबहादुर माझीले बताए । एकातिर खोसिएको पूर्खाको जमिनमा उत्पादित धान, मकै, गहुँ अन्नबाली पुस्तौंदेखि आधा साहुको घरमा पुर्‍याउनुपर्ने, अर्कोतिर पुर्ख्याौली पेसा संकटमा परेपछि माझी समुदायलाई जीविकोपार्जनमा समस्या भएको जसबहादुर माझीले बताए । वर्षौदेखि भोगचलन गर्दै आएको जग्गा जमिनको मोहियानी हक समेत पाउन नसकेर भूमिहीन माझी समुदायलाई सरकारले वैकल्पिक बसोबासको व्यावस्था गरिदिनुपर्ने माग गर्दै आएका छन् । माछा मार्ने र डुङ्गा चलाउने पुर्ख्याौली पेसा बन्द भएपछि जीविकोपार्जनको लागि माझीहरु वैकल्पिक व्यवसायको खोजीमा छन् । तमोर, काबेली र हेवा खोलामा एकलौटी माछा मार्दै आएका माझीलाई अचेल अन्य समुदायले समेत विद्युतीय करेन्टबाट माछा मार्न थालेपछि चुनौती थपिएको छ । विगतमा नेताहरुले भूमिहीनलाई जग्गा उपलब्ध गराउने, गरिबी, विपन्न र बेरोजगारलाई रोजगारी दिने, संकटमा परेको माझी समुदायको पुर्ख्याौली पेसा, भाषा, धर्म, संस्कृतिको संरक्षण, शिक्षा, स्वच्छ खानेपानीको व्यवस्था गरिदिने आश्वासन दिए पनि पूरा नगरेको अर्का ५१ वर्षीय मंगलबहादुर माझीले बताए । ‘छाक टार्न कै लागि बनिवुतो गर्नुपर्छ, चुनाव आए नि किन भोट दिने र ?,’ मंगलबहादुरले प्रश्न गरे –‘आश्वासन दिने, पूरा नगर्ने, के का लागि भोट ? मतलव छैन ।’ यसपाली भोट माग्न आउनेसित माझी समुदायको जीविकोपार्जन, उपयुक्त घरबास, सुकुम्बासी माझीलाई जग्गाजमिन, नागरिकता, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, भाषा, धर्म, संस्कृतिको संरक्षण, पेसा व्यावसाय लगायत बाजेबराजुको पालादेखि कमाउँदै आएको जग्गाको मोहियानी हक दिलाइदिन माग गर्ने सल्लाह गरेको नेपाल माझी समुदायका अगुवा जसबहादुर माझीले बताए । पाँचथरको हिलिहाङ गाउँपालिकाको अमरपुर, पञ्चमी, भारपा, कुम्मायक गाउँपालिकाको स्यावरुम्बा, रानीगाउँमा माझी समुदायको बसोबास छ । उनका अनुसार तमोर किनाराको माझीटारमा ५० घर, स्यावरुम्बाको लुम्बुवाघाटमा २० घर, अमरपुरको पिनासेघाटमा १५ घर, लिम्बुनी पुलमा ५० घर, रानीगाउँको आपगाछीमा २० घर, सिमरा पुलमा १५ घर, नक्कलेघाटमा ४० घर, ढोडेनी २२ घर, सिभुवा पञ्चमीमा चार घर गरी करिब दुई सय ३६ घरपरिवार माझी समुदाय छन् । अधिकांश माझी समुदाय भूमिहीन छन् । अधिकांश भूमिहीन माझीले साहुको जमिनमा कच्ची घर, झुप्रा बनाएका छन् । कतिपयले सार्वजानिक जग्गामा छाप्रो बनाएर बसोबास गर्दै आएका छन् । भूमिहीन माझीलाई सुरक्षित बासस्थान र खेतीपातीको लागि राज्यले जग्गा उपलब्ध गराउनु पर्ने नेपाल माझी उत्थान संघका केन्द्रीय सदस्य राम माझीले बताए ।