ओई रिक्सावाली: महिलाले चलाएको विद्युतीय रिक्साको आकर्षण 
महेन्द्रनगर बजारको महेन्द्र स्मारक नजिकै थुप्रै विद्युतीय रिक्साहरु यात्रुको प्रतिक्षामा कुरेका थिए । ति मध्ये अधिकांशका चालक पुरुष थिए भने २/३ जना मात्रै महिला थिए । यतिकैमा एकजना यात्रुले महिला चालक भएको रिक्सातिर हेर्दै भने ‘ओइ रिक्सा खाली हो ।’ यति सुन्ने वित्तिक्कै ति महिलाले यात्रु भएतिर रिक्सा लगिन् र उनलाई बोकेर हिडिन् । 
कञ्चनपुर — महेन्द्रनगर बजारको महेन्द्र स्मारक नजिकै थुप्रै विद्युतीय रिक्साहरु यात्रुको प्रतिक्षामा कुरेका थिए । ति मध्ये अधिकांशका चालक पुरुष थिए भने २/३ जना मात्रै महिला थिए । यतिकैमा एकजना यात्रुले महिला चालक भएको रिक्सातिर हेर्दै भने ‘ओइ रिक्सा खाली हो ।’ यति सुन्ने वित्तिक्कै ति महिलाले यात्रु भएतिर रिक्सा लगिन् र उनलाई बोकेर हिडिन् ।  बिहान घरको काम सबै भ्याएर विद्युतीय रिक्सा चलाउँदै बजार पुग्ने कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिका २ भासीकि निलु डगौंराको दिनचर्या त्यही रिक्सामा वित्छ । कहिले बजारकै गल्ली त कहिले सुडा, दैजी र गड्डाचौकी झोलुंगेसम्म पनि यात्रु बोक्दै पुग्छिन् उनी । बिहान १०/११ वजेदेखि सांझ ५ वजेसम्म यसरी नै डुलेर उनले परिवारको गुजारा चलाएकी छिन् । बजारमा पहिलो पटक विद्युतीय रिक्सा देख्दा उनलाई अचम्म लागेको थियो । कसरी चल्छ, तीन पांग्रे भएकाले पल्टिने पो हो कि भनेर चढ्न पनि डराउथिन् । तर विस्तारै गाउकै छिमेकीले पनि उक्त रिक्सा चलाउन थालेपछि उनलाई पनि आँट आयो । अहिले उनी आफै चालक बनेर रिक्सा हुइकाइरहेकी छिन् । उनले आफ्नो सौख मात्र पुरा गरिनन् परिवारको सहारा समेत बनेकी छिन् । श्रीमान हिरालाल गाउँमै मजदुरी गर्छन् । उनकै सहयोगमा निलुले ६ महिनाअघि किस्तामा तिर्ने गरि अढाइ लाखमा विद्युतीय रिक्सा किनेकी हुन् । अहिले त्यसकै कमाईबाट मासिक किस्ता र घर परिवारको खर्च चलेको छ । ‘सुरुमा अप्ठेरो लागेपनि चलाउन सजिलो छ’ उनले भनिन्, ‘घरमा खाली बस्नुभन्दा सहजै दिनमा ५/७ सय कमाई हुन्छ ।’पुरुषको भन्दा महिला चालक भएको रिक्सामा यात्रु पनि बढी बस्न खोज्ने उनले बताइन् । खासगरि महिलाहरु बढी आकर्षित हुने गरेको उनले बताइन् । कञ्चनपुरको बेदकोट नगरपालिका ६ सुडाकी पार्वती सुनार गाउकै एक निजी विद्यालयमा पढाउँथिन् । समयमा तलब नपाउने पाएपनि २/३ हजार मात्रै पाउने लगायतका समस्याका कारण उनी खिन्न थिइन् । परिवारको खर्च चलाउन समेत समस्या थियो । बजारमा भरखरै विद्युतीय रिक्सा आएको देखेर उनले पनि पढाउन छाडेर त्यही किन्ने सोच बनाइन् । रोजगारीकै लागि भारतको गुजरात पुगेका श्रीमान शेर बहादुरसंग सल्लाह गरेर परिवारको सहमति पछि उनले विद्युतीय रिक्सा किनिन् । आज त्यहि रिक्साको आम्दानीले परिवारको खर्च र छोराछोरीको पढाई खर्च जुटाउन सहज भएको छ । ‘दैनिक ६/७ सय बचत हुन्छ’ पार्वतीले भनिन्, ‘घर परिवारले पनि सहयोग गरेका छन् ।’ उनले इच्छा र सहास भए महिलाले पनि पुरुष सरह काम गरेर आम्दानी गर्न सक्ने बताइन् । बिहान घरको काम भ्याएर ९/१० वजेतिर उनी रिक्सा चलाएर बजार पस्छिन् । साँझ पनि ५ नबज्दै घर पुग्छिन् । महेन्द्रनगर बजार संगै मझगाउँ एयरपोर्ट, गड्डाचौकी र सुडा दैजीसम्मका यात्रु बोक्ने गरेको उनले बताइन् । कतिपय यात्रु दिनहुँ उनकै रिक्सा रुचाउने ग्राहक जस्तै पनि छन् । इण्टरसम्म अध्ययन गरेकी पार्वतीले शिक्षक सेवा आयोगको निमावि तहको परिक्षा समेत दिएकी छिन् । परिक्षाफल कुरेर उनी दुई वर्षको वालक आमाबुवाको जिम्मा लगाएर उनी यात्रु खोज्दै बजार तथा पूर्वपश्चिम राजमार्गमा चहारी रहेकी हुन्छन् । यतिबेला महेन्द्रनगर बजारमा विद्युतीय रिक्सा चलाउने महिलाहरुको संख्या निकै बढेको छ । १८/२० जना महिलाहरु उक्त पेशामा लागेको पाइन्छ । पुरुषहरुले बिहानैदेखि साँझ अबेरसम्म दैनिक हजार/पन्ध्र सय कमाउने गरेपनि महिलाहरु घरको काम सकेर सांझ पनि चांडै घर फर्किने भएकाले दैनिक ७/८ सय सम्म कमाउछन् । पुर्णागिरि मेला तथा अन्य चांडपर्वका बेला आम्दानी राम्रो हुने उनीहरु बताउछन् । ‘पुर्णागिरीको मेला चलेका बेला दैनिक डेढ/दुई हजार कमाई हुन्छ’ ६ महिनादेखि विद्युतीय रिक्सा चलाइरहेकी भीमदत्त नगरपालिका ८ तिलाकेनीकी रुपादेवि खडकाले भनिन्, ‘यहि नै रोजगारीको माध्यम बनेको छ ।’ उनका श्रीमान रतन सिंह पनि रिक्सा नै चलाउछन् । दुवैजना बिहान घरको काम भ्याएर संगै बजार निस्कन्छन् । तर सांझ भने रुपादेवि श्रीमान भन्दा अगाडी नै घर फर्किन्छिन् । सुरुमा उनलाई पनि रिक्सा चलाउन सकिंदैन कि भन्ने मनमा दोधार थियो । तर वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका श्रीमानले आफै चलाउन थालेपछि उनलाई पनि सिक्न सहज भयो । विस्तारै श्रीमानले दोस्रो रिक्सा किने पहिलो रिक्सा उनले नै चलाउन थालिन । ‘छोराछोरी ठुला भईसके’ उनले भनिन्, ‘उनीहरु स्कुलतिर जान्छन्, हामी दुवैजना बजारतिर आउछौं ।’ राम्रो व्यवहार र महिला यात्रुका लागि अझ सहज हुने भएकाले उनीहरु बढी यात्रु पाउछन् । कतिपय महिलाहरु छानीछानी महिला चालक भएकै रिक्सामा चढ्छन् । ‘कतिपयले त फोन गरेरै बोलाउछन्’ रुपाले भनिन्, ‘महिला भएका कारण बढी महिलाहरु चढ्न खोज्छन्, ठाउ नभएपनि बस्न रुचाउछन् ।’ 