‘ए’ डिभिजन राष्ट्रिय फुटसल लिग : रेफ्रीप्रति चर्को गुनासो
पोखरामा जारी ‘ए’ डिभिजन राष्ट्रिय फुटसल लिग नेपाली फुटसल इतिहासमा धेरै पक्षहरूका लागि कोसेढुंगा बनिरहेको छ । खेलाडी, प्रशिक्षक, टिम र आयोजकमात्र होइन, रेफ्रीका लागि पनि यो प्रतियोगिता एक हिसाबले परीक्षण नै हो । 
पोखरा — पोखरामा जारी ‘ए’ डिभिजन राष्ट्रिय फुटसल लिग नेपाली फुटसल इतिहासमा धेरै पक्षहरूका लागि कोसेढुंगा बनिरहेको छ । खेलाडी, प्रशिक्षक, टिम र आयोजकमात्र होइन, रेफ्रीका लागि पनि यो प्रतियोगिता एक हिसाबले परीक्षण नै हो । देशको सबैभन्दा ठूलो यो फुटसल लिगले भविष्यमा राष्ट्रिय टोली छनोट गर्ने भनिएको छ । महत्त्वपूर्ण खेलमा रेफ्रीको निर्णय गलत भइदिँदा त्यसले निम्त्याउने दीर्घकालीन असरबारे सहभागी अधिकांश टोली चिन्तित बनेका छन् । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) का अध्यक्ष कर्माछिरिङ शेर्पाले केही दिनअघि कान्तिपुरसँगको कुराकानीमा यो प्रतियोगिताले खेलाडीमात्र नभई रेफ्री उत्पादन गर्ने बताएका थिए । यसको अर्थ ‘ए’ डिभिजन लिगमा रेफ्रीको परीक्षा भइरहेको छ । एन्फाका फुटसल प्रमुख विनोद गुरुङका अनुसार गत जुन महिनामा एसियाली फुटबल महासंघ (एएफसी) बाट आएका प्रशिक्षकले पाँच दिनसम्म गरेको सैद्धान्तिक प्रशिक्षणबाट उत्कृष्ट भएका १२ जनालाई यो प्रतियोगितामा निर्णायकको भूमिका दिइएको छ । फुटसलको एक खेलमा ४ रेफ्री रहन्छन् । १२ जनालाई प्रतियोगिता हुनु केही दिनअघि फेरि ३ दिनको रिफ्रेसमेन्ट प्रशिक्षण दिइएको थियो । यी सबै रेफ्रीका लागि यो प्रतियोगिता डेब्यु हो । त्यसैले हरेक खेलपछि उनीहरूले अनिवार्य रूपमा खेलको समीक्षा रिपोर्ट प्रस्तुत गर्नुपर्नेछ । पहिलोपल्ट वास्तविक फुटसल प्रतियोगिता भइरहेको हुनाले स्वयं क्लबहरूलाई पनि रेफ्रीको निर्णयमा प्रश्न गर्ने अधिकार नैतिक रूपमा छैन । खेलाडी, प्रशिक्षक पनि फुटसलको वास्तविक नियमबारे पूर्ण जानकार छैनन् । कतिपय टोलीले त यही प्रतियोगिताअघिको प्राविधिक समितिको बैठकबाट नियमबारे जानकारी पाएका हुन् । नियमबारे सबै कुरा कसैलाई थाहा छैन भन्दैमा रेफ्रीले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न चुक्न नहुने बताउँछन् शंखमूल फुटसलका प्रशिक्षक प्रकाश परियार । ‘यो प्रतियोगितामा सहभागी सबैका लागि नयाँ अनुभव भइरहेको छ । खेलाडीमा केही अनुभव भए पनि टिम मालिक, आयोजक र रेफ्रीका लागि पनि यो नयाँ अनुभव हो । रेफ्रीहरूको त पहिलो प्रतियोगितामा हो,’ परियारले कान्तिपुरसँग भने, ‘उहाँहरूले खेलमा सुरुमा चेतावनी दिने, नियमबारे खेलाडीलाई बुझाउने गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ । खेललाई स्वस्थ रूपमा अगाडि बढाउनुपर्छ । त्यो रेफ्रीको दायित्व हो । रेफ्री आक्रामक हुने । व्यक्तिगत गालीगलौजमा उत्रिने गर्दा खेलको माहौल फरक हुन्छ ।’मंगलबारको खेलमा मध्यान्तरमा निर्णयमाथि अपिल गर्न लाग्दा आफ्ना गोलरक्षक तथा कप्तान अनिश श्रेष्ठमाथि रेफ्रीले नै अपशब्द प्रयोग गरी कार्ड देखाएको शंखमूलको आरोप छ । कार्डको प्रयोग तथा फिल्डको लाइनमा रेफ्रीले केही ‘एडभान्टेज’ दिनसक्ने प्रशिक्षक परियारको तर्क छ । ‘खेल सुरु हुनेबित्तिकै कार्डको प्रयोग भएको छ । फाउलको प्रकृतिअनुसार उहाँहरूले निर्णय लिइदिनुभएको भए राम्रो हुन्थ्यो । सबैजनाले फुटसल सिक्दैछन् भने रेफ्रीले पनि त्यहीअनुसार व्यवहार गरिदिनुपर्‍यो,’ उनले थपे, ‘उहाँहरूको परीक्षणमा हाम्रो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण खेल भइरहेको हुन्छ । उहाँहरूले एउटा गल्तीले हामीलाई अप्ठ्यारो पार्छ ।’शंखमूलसँग ३–३ गोलको बराबरी खेलेको घरेलु टोली स्पोर्ट्स क्यासलका सहायक प्रशिक्षक अर्बिन गुरुङ पनि रेफ्रीले आफ्ना गल्तीहरू सुधार गर्दै अगाडि बढ्नुपर्ने बताउँछन् । ‘हामीले हरेक खेलपछि टिममा समीक्षा गर्छौं । गल्ती कमजोरी के–के भएका छन् छलफल गर्छौं । ठिक त्यसैगरी रेफ्रीहरूले पनि आफ्नो निर्णयबारे समीक्षा गरून् र त्यसलाई नदोहोर्‍याउन,’ उनले भने, ‘फुटसल विकासमा उहाँहरूको पनि योगदान महत्त्वपूर्ण हुन्छ । टिम र खेलाडीले यो प्रतियोगिता वा खेललाई जति तयारी गर्छन् रेफ्रीले पनि उत्तिकै तयारी गर्नुपर्छ ।’नेपाल फुटसल व्यवसायी संघका अध्यक्ष तथा ढुकु फुटसलका सञ्चालक/प्रशिक्षक राज महर्जनले पनि रेफ्रीको केही निर्णयहरूमा कमजोरी रहेको बताए । ‘सबैकुरा यहाँ पहिलोपल्ट भइरहेको छ । प्रतियोगिता आयोजना गर्नुपूर्व वास्तविक फुटसल प्रशिक्षक र रेफ्री उत्पादनमा ध्यान दिन हामीले एन्फालाई धेरै अगाडिदेखि भनिरहेका हौं, फुटसल फाइवसँग पराजित भएपछि महर्जनले कान्तिपुरसँग भने, ‘रेफ्रीको कमजोर निर्णयले गाह्रो चाहिँ सबैलाई परेको छ । यहाँबाट राष्ट्रिय टोली छनोट हुने भनिएको छ । रेफ्रीको खराब निर्णयले त अप्ठेरो पार्छ नि ।’ प्रशिक्षक महर्जनले दिनदिनै हरेक क्लबका खेलाडीहरू चोटग्रस्त भएकाबारे एन्फालाई गम्भीर बन्न आग्रह गरे । सविन मेमोरियलका प्रशिक्षक राजेन्द्र तामाङचाहिँ रेफ्रीको निर्णयप्रति असन्तुष्ट छैनन् । ‘रेफ्रीको गुनासो गर्न त आफू पनि परिपक्व हुनुपर्‍यो । हामीलाई यहाँ आफ्नै नयाँ जिम्मेवारी र चुनौती भइरहेको छ । आफू पूर्ण जानकार भएपछि मात्र अन्यतिर हेर्ने हो । त्यसैले रेफ्रीलाई मात्र दोष दिने कुरा भएन । विचरा, उनीहरू पनि भर्खरै सिकिरहेका छन् । पाँच दिनको क्लास लिएर आएको रे । खेल चलिरहँदा कुनै गुनासो भए पनि खेल सकिएपछि सकियो । म रेफ्रीमाथि गुनासो गर्दिनँ ।’मंगलबार प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा घरेलु टोली सविन मेमोरियलसँग ३–२ ले पराजित भएपछि लुम्बिनी फुटसलका प्रशिक्षक प्रज्वल श्रेष्ठ पनि रेफ्रीसँग आक्रोशित थिए । खेलाडीमाथि अनावश्यक कार्ड प्रयोग गरेकोमा भन्दै उनले आउट भइसकेको बल लिएर गोल गर्दा पनि रेफ्रीले फाउल नदिएकाले हार्नुपरेको आरोप लगाए ।