सालैजोको लयमा महामारीको पीडा सम्झाउने कथा
घण्टौं पैदल हिँडेर गाउँ फर्कनेहरुको ताँती । थाकेका गोडाका पानी फोका । नाकामा थुप्रिएको भीड । अटसमटस फुलेका झोला, पोका पन्तुरा । लकडाउनले रित्तिएको भान्सा । भोक मेटाउन खुला मञ्चमा खाना पर्खिरहेकाहरू । घरबेटीको किचकिच । घरभाडा तिर्न नसक्दा बासै गुमाउनु परेका परिवार । खोसिएको जागिर, रोकिएको सपना । लाचार सरकार । भोक, अभाव र छटपटी । झिनो आशा । कोरोना महामारीले दिएका पीडा र चोट, सामान्य बन्दै गएको दैनिकीले लगभग बिर्साइसक्यो ।
काठमाडौँ — घण्टौं पैदल हिँडेर गाउँ फर्कनेहरुको ताँती । थाकेका गोडाका पानी फोका । नाकामा थुप्रिएको भीड । अटसमटस फुलेका झोला, पोका पन्तुरा । लकडाउनले रित्तिएको भान्सा । भोक मेटाउन खुला मञ्चमा खाना पर्खिरहेकाहरू । घरबेटीको किचकिच । घरभाडा तिर्न नसक्दा बासै गुमाउनु परेका परिवार । खोसिएको जागिर, रोकिएको सपना । लाचार सरकार । भोक, अभाव र छटपटी । झिनो आशा । कोरोना महामारीले दिएका पीडा र चोट, सामान्य बन्दै गएको दैनिकीले लगभग बिर्साइसक्यो ।महामारीले दिएको यस्तै घाउ र चोट सम्झाउने नाटक अहिले कौशी थियटरमा मञ्चन भइरहेको छ । विषम् परिस्थितिमा बाँच्न संघर्ष गर्नेहरुको कथालाई 'सालैजो'को लयमा उनेर निर्देशक आशान्त शर्माले 'ढल्केको सालैजो' निर्देशन गरेका हुन् ।सालैजोको मिठो लय र महामारीले सिर्जित पीडाको संयोजन, नाटक 'ढल्केको सालैजो'को मुख्य कथा वृहस्पतिको हो । उनी हातैले बुनेको सालैजो कार्पेटका व्यवसायी । महामारीकै कारण ९ महिना बन्द भएको कार्पेट पसललाई फेरि खोलेका छन् ।तर पसलको ११ महिनाको भाडा घरबेटी शंकरलाई तिर्न सकेका छैनन् । शंकरमार्फत लिएको ५० लाख ऋण पनि फिर्ता गर्न सकेका छैनन् । शंकर वृहस्पतिलाई पसलको भाडामा किचकिच गर्न आइरहन्छन् । भाडा र ऋण तिर्न ३ महिनाको म्याद तोकेर शंकर फर्कन्छन् । साथी सोभितले नै शंकरलाई तीन महिनाभित्र वृहस्पतिले उक्त रकम तिर्न नसके आफैंले तिरिदिने आश्वासन देखाएर थामथुम पार्छन् ।इमानलाई शीरोपर र मिहेनतलाई कर्म बनाएका वृहस्पतिले कार्पेट पसलको भाडा, ५० लाख ऋण कसरी चुकाउलान् ? सालैजोको लयमा वृहस्पतिको संघर्ष, दु:ख, अभाव र बाध्यताका धुन घन्किन थाल्छ ।नाटकले महामारीपछि आफ्नो परिस्थितिबाट उठ्न खोजिरहेकाहरूको कथा प्रस्तुत गरेको छ । स्थानीय उत्पादन, व्यवसाय एवं साँस्कृतिक गतिविधिमा संलग्नलाई महामारीले कसरी थिच्यो भन्ने पनि नाटकमा देखाइएको छ । कार्पेट पसल छेवैको अर्को पसल बन्द गरेर बसेका व्यापारी रमन, कलाकारिताले बाँच्न गाह्रो भएपछि बुटिकतिर लागेकी रोजी, 'टुरिस्ट गाइड' टुगाले गरेको विदेशीको पर्खाइले ती क्षेत्रका मानिसको दु:खको भ्रमण गराइदिन्छ ।प्रतिक र हिमानीको प्रेम, कार्पेट किन्न आइरहने पात्रहरुले कथालाई रोचक बनाएको छ । देशको राजनीतिक स्थिति, महामारी, सामाजिक बेथितिसँगै निकट मित्रहरुको प्रहार र साँस्कृतिक आक्रमणबाट रन्थनिएका वृहस्पतिले सुनौलो भविष्यका आसामा चालेको कदमलाई मर्मस्पर्शी ढंगबाट नाटकमा प्रस्तुत गरिएको छ । महामारीसँग जुधेका आम मानिसका लागि नाटक निकै निकट लाग्न सक्छ ।त्यसबेलाको संघर्ष, उकुसमुकुस अनि दु:खको दृश्य देखाउँदै वर्तमान समस्याका पहाडलाई सामना गर्न नाटकले उर्जा थपिदिन्छ । महामारीले दिएको आलो घाउमाथि आसाको मल्हम लगाउन सिकाउँछ । दु:खलाई सालैजोको लयमा गाउन लगाउँछ । नाटकको सुरुकै दृश्यमा वृहस्पति भन्छ :'बिरहको भाकामा सालैजो गीत गाउँ, गाउँ लाग्छ...के छ र सानु मरेर लानु, सालैजो रित्ता दुई हातै लिई जलेरै जानी हुने खरानी, सालैजो गंगाको घाटै नि नाच्दा र गाउँदा मनै रमाउँदा, सालैजो जुनी काट्छ साथै निमनैको दुख बिर्सिए सुख, सालैजो भुलाउने बाटै नि(हिजोलाई आज आजलाई भोलि नसोचे सानु, जेहोली त्यैहोली)' २निर्देशक शर्माकै लेखनमा तयार भएको नाटकले निम्नमध्यम वर्गीय मानिसको कथालाई मनछुने शैलीमा प्रस्तुत गरेको छ । सालैजोको संगीत नाटकको महत्वपूर्ण पक्ष हो । सालैजोको शब्द, संगीतले कथालाई अझ बलियो बनाइदिएको छ । वृहस्पतिका छोरा प्रतीक र हिमानीको प्रेमलाई अलि लामा दृश्यमा प्रस्तुत गरिएको छ । टुगा र रमनको बाघचालको दृश्यमा गरिने 'बाघ र गोटी'माथिको संवाद व्यंगात्मक लाग्छ । टुगाले प्रश्न गर्छ,'कतै हामी बाघ बन्ने दौडमा गोटी त बनिरहेका छैनौं ?' अभावमा मानवता बिर्सिदिने मामा, दिदीजस्ता आफन्तहरुको आश्वासनसँग पनि नाटकले साक्षात्कार गराइदिन्छ । शंकरले किचकिचे घरबेटीको शास्तीलाई मञ्चमा यसरी उतारिदिन्छन् कि आँखैअगाडि वास्तविक घरबेटी घुम्न आइपुग्छन् ।नाटकमा प्रयोग गरिएका प्रप्स प्रशंसा लायक छन् । 'सालैजो कार्पेट'मा राखिएका कार्पेट, छेवैको बिक्रीमा रहेको पसल, त्यहाँ झुन्डाइएको विज्ञापनलगायतले वृहस्पतिको ठाउँ स्थापित गराइदिन्छ । वृहस्पतिको दु:ख, इमान्दारिता र संघर्षलाई अभिनेता रोय श्रेष्ठले मञ्चमा अभिनयमार्फत जीवन्त बनाइदिएका छन् । अनोज पाण्डेले सोभितको चरित्रलाई विश्वासिलो ढंगले मञ्चमा उतारेका छन् ।छोटो भूमिकामा देखिएकी 'दिदी'को चरित्रमा सरला पराजुलीले तारिफ लायक अभिनय गरेकी छन् । उनको गायन पनि अभिनय जतिकै मिठो र सुन्दर थियो । कलाकार प्रभाकर न्यौपानेले पनि शंकरको भूमिकामा मिहेनत गरेको देखिन्छ । प्रयास बन्तवा राईले रमनभित्रको मानवता, सहयोगी भावना र पीडालाई दुरुस्तै प्रस्तुत गरिदिएका छन् ।रोजीको भूमिकामा संगीता थापा मगर अलि 'लाउड' लाग्छिन् । प्रतीक र हिमानीको चरित्रमा देखिएका अजश्र ढुंगाना र हेना नगरकोटीले आफ्नो चरित्रमा अझै मिहेनत गर्नुपर्ने देखिन्छ । अनुवादित नाटकहरुको भीडमा 'ढल्केको सालैजो'मार्फत निर्देशक आशान्तले आफ्नो लेखन र निर्देशकीय कलालाई अझै फराकिलो बनाएका छन् । महामारी नै बाधा बनेको समयमा सोभितजस्तो खल पात्र उभ्याइरहनु जरुरी लाग्दैन ।यद्यपि महामारीको अवधिमा राज्यको उदासिन चरित्र जस्तो देखिएको थियो, त्यसको गहिराइमा नाटक पुग्न सकेको छैन । देशभर महामारीको संकट फैलिरहँदा आम मानिसको जीवन महामारीबाट मात्रै प्रभावित थिएन । त्यसको समाधान वा व्यवस्थापनमा राज्यले देखाएको गैरजिम्मेवारपन उत्तिकै जिम्मेवार थियो । जुन कुरालाई नाटकले नजरअन्दाज गरिदिएको छ ।वास्तविक महामारीलाई फर्केर हेर्दा राज्यका अंगहरूले काम गर्न नसक्दा जस्तो संकट झेल्नुपर्‍यो, त्यो अवस्था नाटकमा देखिँदैन । संकटमा सरकारले वा जनप्रतिनिधिले अभिभावकीय भूमिका नखेल्दा भोग्नुपरेका थप समस्यालाई नाटकले देखेन । नाटकमा अधिकांश पात्रहरू घरबेटी, ऋणदाता र व्यवसायीलाई जसरी देखाइएको थियो वास्तविकता यस्तो पनि थिएन । कतिपय भाडामा व्यवसाय गर्नेहरूले घरबेटीको किचकिच त सहनुपर्‍यो, त्यसभन्दा बढी सतावट राज्यबाटै भएको थियो । जुन पीडाको गहिराइमा नाटक पुग्नसक्ने ठाउँ थियो ।