तीर्थको गीतमा नायकको खोजी
एक दिन नेपथ्य ब्यान्डका अमृत गुरुङ कवि तीर्थ श्रेष्ठको घरमा बास बस्न पुगे । साहित्यका अनेक विधामा पोख्त श्रेष्ठलाई उनले सोधे, ‘दाइ ! गीत लेख्नुभएको छैन ?’ श्रेष्ठले जवाफ दिए, ‘२-४ वटा लेखेँ हुँला, खोज्नुपर्छ ।’ गीत खोज्न संगीतकार आभास काठमाडौंबाट पोखरा आए । केही गीत बोकेर काठमाडौं फर्किए ।
पोखरा — एक दिन नेपथ्य ब्यान्डका अमृत गुरुङ कवि तीर्थ श्रेष्ठको घरमा बास बस्न पुगे । साहित्यका अनेक विधामा पोख्त श्रेष्ठलाई उनले सोधे, ‘दाइ ! गीत लेख्नुभएको छैन ?’ श्रेष्ठले जवाफ दिए, ‘२-४ वटा लेखेँ हुँला, खोज्नुपर्छ ।’ गीत खोज्न संगीतकार आभास काठमाडौंबाट पोखरा आए । केही गीत बोकेर काठमाडौं फर्किए ।उनै श्रेष्ठले शनिबार पोखरामा आफ्नो एकल गीत वाचन कार्यक्रममा गीतसँगको आफ्नो साइनो सुनाए । गेयात्मक विधालाई वाचनमा उतार्ने मेसो भने गीतकार प्रतिष्ठान नेपालले मिलाएको थियो । कार्यक्रममा श्रेष्ठले झन्डै डेढ घण्टा आफ्ना गीत वाचन गरे । गीतसँगका स्मृति उप्काए । मायाप्रेमदेखि देशभक्तिसम्मका गीत प्रस्तुत गरे । समाजमा रहेका अभाव, विभेद र विकृतिविरुद्धका गीत दर्शकले सुन्न पाए । जमानामा पृथ्वीनारायण क्याम्पस पढ्दा आफूले लेखेको मुक्तक साथीसंगीलाई सुनाएका थिए । मुक्तकमा सपनाको प्रसंग थियो । मुक्तक सुनिसकेपछि संगीतकार विक्रम गुरुङले त्यसलाई गीत बनाउन आग्रह गरे । उनले कोसिस गरे । पछि त्यही मुक्तक रुपान्तरण भएर गीतको स्वरुपमा बजारमा आयो । एकल गीत वाचनको सुरुवाती वाचन उनले त्यही गीतबाट गरे ।तिमी मात्र आफ्नी भयौ यति ठूलो विरानीमा सपनीमा तिमीलाई देख्दा हात पुग्यो सिरानीमा अधरमा मुस्कान खेल्यो मनमा खेल्यो काउकुतीओछ्यान हात फैलाई तिमीलाई खोजे यताउतीजस्तो सपना देखेँ मैले देख्यौं कि त तिमीले पनिमेरैजस्तो सिरानीमा हात पुग्यो कि तिम्रो पनिएकैचोटी उनको हात सिरानीबाट पुर्पुरोमा पुग्यो । उनलाई लाग्छ देश बडो संकट र दूर्भाग्यमा छ । ७० वर्षमा सातवटा संविधानको रसस्वादन गर्ने शौभाग्यशाली जनता भएका छौं हामी । आन्दोलन हुन्छ; केही नायकजस्ता मान्छे देखिन्छन् । तिनको नायकत्व पानीमा भिजेर रङ्ग बगेजस्तो निस्तेज, निस्प्रभावी बनेको दृश्य देखिन्छ । ‘मुलुकलाई उठाउनका निम्ति कोही न कोहीले नायकत्व ग्रहण गर्नुपर्थ्यो,’ उनले भने, ‘त्यो अवस्था हामीले भोग्न पाएका छैनौं । एकप्रकारले अभिशप्त छौं । यो गीत त्यही नायकत्वको खोजीको गीत हो ।’नेपथ्यले उनको कविता ‘आमा हुन साह्रै असजिलो छ...’ लाई लय भरेर आफ्नो एल्बममा समेट्यो । आभासले अर्को चर्चित कविता ‘हामीले लेखेर आएका छौं हिउँमा आफ्ना नामहरू...’मा संगीत भरेर पलेटी शृंखलामा गाए । अमृत र आभास पुग्नुअघि नै गायक तथा संगीतकार सोम बज्राचार्यले श्रेष्ठका दुई गीत रेकर्ड गरिसकेका थिए । ‘मेरै हिमालजस्तो हेरिरहँ पोखरा...’ उनको चलेको गीत थियो । बज्राचार्यको निधनले उनलाई विक्षिप्त बनायो । नजिकको साथी गुमाउँदाको क्षणले उनलाई अत्यन्तै ठूलो पीडा दियो । ‘कोही मान्छे गुमाउँदा संरक्षक, अभिभावक गुमाएजस्तो, साथ हराएजस्तो; गीत नै हराएजस्तो अनुभूति हुन्छ,’ उनले भने, ‘उनीसँगै हुँदा उसको अभावमा म त्यति पीडित हुन्छु भन्ने कहिल्यै लागेन ।’ त्यी प्रसंगमा लेखेको गीत उनले सुनाए: हिँड्दाहिँड्दै बाटोमा मेरो गीत हराएको छतिमीलाई नभेटेर आज मेरो निद हराएको छतालको छालझैं हजार हजार उमङ्ग थिएहरदिनहरूमा सदावहार तरङ्ग थिए तिमी के हरायौ मेरो जीत हराएको छउराठ छु म बिहानीपखको शित हराएको छ ।पलेटी शृंखलामा आभासको संगीत र फत्तेमान राजभण्डारीको स्वरमा रहेको ‘रातको सपना’ गीतमा श्रेष्ठले समाजमा व्याप्त छुवाछूत प्रथाविरुद्ध चोटिलो व्यंग्य कसेका छन् । गीतमा जुनीभर पिँधमा परेका समुदायमाथि अन्याय भइरहेको तथ्य उजागर गरिएको छ । कार्यक्रममा उनले मानवीय स्वभावमाथि पनि विवेचना गरे । आफ्नो गल्ती, कमीकमजोरी नदेख्ने तर अरुलाई अर्ती-उपदेश दिन तयार भइहाल्ने प्रवृत्तिविरुद्ध तिखो व्यङ्ग्य गरे । ‘मान्छेले आफ्नै क्रोध, आफ्नै इर्ष्या, आफ्नै कुण्ठा‚ आफ्नै गलत महत्त्वाकांक्षालाई सच्याउन भ्याउँदैन,’ उनले भने, ‘लाग्छ, मान्छेको शिल्पी मान्छे स्वयं हो । एउटा हातमा छिना र अर्को हातमा घन लिएर आफूले आफूलाई कुँद्नुको शिल्प सबैभन्दा उच्च शिल्प हो ।’ मान्छेले अरुलाई जित्नु नपर्ने र आफूभित्रका विकारलाई जित्न सके त्योभन्दा सुन्दर केही नहुने भावको गीत वाचन गरे ।देउरालीमा पाती भन्छन् हिउँचुलीमा हिउँआफैंलाई जित्नु छैन, संसार जित्ने निहुँआफ्नै मनको देउरालीमा आफ्नै मनको पातीअरुलाई जित्नुभन्दा आफैंलाई जातीआफैंलाई जित्न सके अरु जित्न छैनबाटो छेक्ने आफैं नै हो अरु कोही होइन ।कार्यक्रममा साहित्यकार सरुभक्तले कवितामा ‘तरलवाद’का प्रवर्तकमध्येका एक तीर्थ श्रेष्ठले गीतमा पनि आफूलाई गम्भीर रुपमा प्रस्तुत गर्दै लगेको बताए । गीतकार प्रतिष्ठान नेपालका अध्यक्ष हरिहर खनियाले सम्भवतः नेपालमै पहिलोपल्ट गीत वाचन कार्यक्रम आयोजना गरेको बताए । भने, ‘गीतकार स्रष्टालाई नै अग्रपंक्तिमा राख्ने उद्देश्यले एकल वाचन कार्यक्रम गरिएको हो ।