कांग्रेस र सेवा दलको धागो
पढ्ने उमेरका केटाकेटी सडक र फोहोर गल्लीमा खेलेर एकअर्कामा तल्लो स्तरको गाली गलौज गरेका तथा कतिपय केटाकेटी आफ्नो उमेर समूहको भन्दा बढी काम गर्न बाध्य भएर वर्तमान र भविष्यलाई एकसाथ नष्ट गरिरहेको दृश्यलाई बिपी कोइराला नजिकबाट नियालिरहेका थिए । यो दृश्यबाट संवेदनशील भएर बिपीले नेपाली बालबालिकाको भविष्य कसरी उज्ज्वल बनाउन सकिन्छ भनी सुवर्णशमशेरलगायत नेतासँग भेटेर लामो कुराकानी गरे । नेताहरूसँगको छलफलपछि बिपीले त्यसको सम्पू
पढ्ने उमेरका केटाकेटी सडक र फोहोर गल्लीमा खेलेर एकअर्कामा तल्लो स्तरको गाली गलौज गरेका तथा कतिपय केटाकेटी आफ्नो उमेर समूहको भन्दा बढी काम गर्न बाध्य भएर वर्तमान र भविष्यलाई एकसाथ नष्ट गरिरहेको दृश्यलाई बिपी कोइराला नजिकबाट नियालिरहेका थिए । यो दृश्यबाट संवेदनशील भएर बिपीले नेपाली बालबालिकाको भविष्य कसरी उज्ज्वल बनाउन सकिन्छ भनी सुवर्णशमशेरलगायत नेतासँग भेटेर लामो कुराकानी गरे । नेताहरूसँगको छलफलपछि बिपीले त्यसको सम्पूर्ण जिम्मेवारी धनमानसिं परियारलाई सुम्पिए । लगत्तै कांग्रेस नेता परियारले त्यसका लागि ठोस योजनासमेत तयार पारे । त्यसपछि विसं २००८ असोजमा बाल सखा दल गठन गरियो । स्वतन्त्रता सङ्ग्रामकालमा भारतमा बन्दर सेनाको नाममा बालबालिकालाई देशप्रेमको भावना जगाएर उनीहरूमा समग्र चेतना विस्तार गरे जस्तै नेपालमा बिपीले सक्षम र योग्य नागरिक बनाउन बाल सखा दलको अवधारणा ल्याएको प्रसङ्ग पुरुषोत्तम बस्नेतको पुस्तक नेपाली कांग्रेसको इतिहासको प्रारूपमा उल्लेख छ । बस्नेतले पुस्तकमा उल्लेख गरेअनुसार बाल सखा दलले महात्मा गान्धी, सुवासचन्द्र बोस, ईश्वरचन्द्र विद्यासागर, फ्लोरेन्स नाइटिङ्गल जस्ता प्रेरणा दिने व्यक्तिको जीवनी र अनेक बालउपयोगी पुस्तक प्रकाशित गरेर बालबालिकाको सर्वाङ्गीण विकासमा योगदान पु-याउन कार्यक्रिम सञ्चालन गरेको थियो ।उबेला बिपीले बालबालिकाको भविष्यप्रति चिन्तित भएर बाल सखा दल खोजेको ७२ वर्षपछि कांग्रेसले गाउँ सेवा दल गठन गर्ने निर्णय गरेको छ । २ साउनदेखि १० साउनसम्म बसेको केन्द्रीय समिति बैठकको निर्णयको १४ नं बुँदामा भनिएको छ, गाउँ, वडा र टोल तहमा मानवीय सेवाका कार्य अझ व्यवस्थित रूपले सम्पादन गर्न ७५३ वटै स्थानीय तहको कार्य समितिले आफू मातहत गाउँ सेवा दल गठन गर्ने । यो निर्णयपछि कांग्रेस वृत्तमा एउटा प्रश्न सुनिएको छ कि अहिले आएर कांग्रेसका लागि गाउँ सेवा दल नै गठन गर्नुपर्ने आवश्यकता किन प-यो ? एकथरी कांग्रेसजनको बुझाइमा नेता कार्यकर्ता पार्टी छाडेर अन्य पार्टीको जिम्मेवारी तहमा बस्न थालेपछि नेतृत्वमा छटपटी सुरु भएको हो । त्यसैको परिणाम खास गरी युवापुस्तालाई कांग्रेसमै रहने वातावरण बनाउन गाउँ सेवा दलको नौलो अवधारणा ल्याइएको हो । यद्यपि गाउँ सेवा दल गठन गर्ने कुरा कांग्रेसको विधानमा भने छैन । तर बैठकपछि जारी निर्णयको बुँदा नं १० मा साङ्गठनिक सुदृढीकरणका लागि साउन २० देखि ३० गतेसम्म आन्तरिक र भदौ १० देखि २४ गतेसम्म सुमदायमा कांग्रेस राष्ट्रव्यापी अभियान सञ्चालन गर्ने उल्लेख छ । सोही निर्णयका आधारमा कांग्रेसले साउन २० देखि १० दिने साङ्गठनिक सुदृढीकरण अभियान सुरु गरिसकेको छ । त्यसका लागि ७७ जिल्लाका १६५ वटै निर्वाचन क्षेत्रमा केन्द्रीय प्रतिनिधि खटिइसकेका छन् । दोस्रो चरण अन्तर्गत भदौ १० देखि २४ गतेसम्म अभियान हुने छ । पहिलो चरणमा जिल्ला पुगेका केन्द्रीय प्रतिनिधिले पूर्ण रूपमा पार्टीको आन्तरिक संरचनाका लागि कार्य गर्ने छन् । अपूर्ण रहेको कार्यसमिति छ भने पूर्णता दिने, नियमित बैठक बस्न लगाउने, रिपोर्टिङ लिने, सम्मेलन भएको छैन भने मिति तोक्न लगाउने, सम्मेलन भएको रहेछ भने रिपोर्ट दिन लगाउने, कतिकतै आन्तरिक विवाद छ भने त्यसको समाधान गर्ने, नयाँ क्रियाशील सदस्यता वितरण, नवीकरणलगायत काम गर्ने छन् ।भदौ १० देखि २४ गतेसम्मका लागि तोकिएको दोस्रो चरणको अभियानमा नागरिकसँग जोडिएर केन्द्रीय प्रतिनिधिले गतिविधि गर्नुपर्ने सर्कुलर जारी गरिएको छ । दोस्रो चरणलाई कांग्रेसले समुदायमा आधारित राष्ट्रव्यापी अभियान नाम दिएको छ । यो चरणमा प्रतिनिधि समुदायमा जाने, नागरिकसँग प्रत्यक्ष कुराकानी गर्ने र उनीहरूको कुरा सुन्ने छन् । पार्टीको आन्तरिक जीवनमा आमूल परिवर्तनका एजेन्डा बनाउने, कार्यान्वयन गर्ने र जिल्लाका राजनीतिक तथा समसामयिक विषयमा कांग्रेसले कस्तो उपस्थिति जनाउने भन्नेबारे जिल्लामा भेला भएका केन्द्रदेखि एकाइसम्मका नेताहरूबिच छलफल गराउने कांग्रेसको सर्कुलरमा उल्लेख छ । केन्द्रीय समिति बैठकले गरेको निर्णय अनुसार प्रत्येक गाउँ वा नगर समितिले सेवा दल गठनको प्रक्रिया सुरु गराउन केन्द्रीय सदस्यले सहजीकरण गर्ने छन् । पार्टीका नेता तथा कार्यकर्तालाई सामाजिक काममा परिचालन गर्न कांग्रेसले सेवा दल गठनको अवधारणा ल्याएको हो । जनतासँग नजिक भएर काम गर्नु सेवा दलको प्रमुख उद्देश्य हुने कांग्रेस प्रचार प्रसार विभाग प्रमुख मीन विश्वकर्माको भनाइ छ । जनताका सुख, दुःखमा पार्टी जोडिनु पर्छ भनेर सेवा दल गठन गर्न लागिएको उनले प्रस्ट पारे । यस्तो गाउँ सेवा दल ७५३ वटै स्थानीय तहका कार्य समितिको अगुवाइमा गठन गरिने छ । ती स्थानीय तह कार्य समितिले आफूमातहत रहने गरी आवश्यकता अनुसार वडा, गाउँ र टोल तहमा मानवीय सेवाका कार्य गर्न सेवा दल गठन गर्ने प्रचार विभाग प्रमुख विश्वकर्माले जानकारी दिए । सेवा दलले स्थानीय जनप्रतिनिधिसँग आवश्यक समन्वय गर्ने छन् । कार्यविधि बन्दैविभाग प्रमुख विश्वकर्माका अनुसार १८ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका युवा कार्यदलमा समेटिने छन् । कार्यदलमा जुन समाजमा जुन समुदायको बाहुल्यता छ ती समुदायलाई प्राथमिकतामा राखिने छ । अनावश्यक तडकभडकभन्दा पनि सेवा दलका सदस्यलाई पार्टीको पहिचान खुल्ने सामग्रीसहित जनताको घरदैलोमा पठाइने छ । पार्टीको कुनै समितिको सम्मेलन र भेला गर्नका लागि मात्र नभई जनतासँग सामाजिक काममार्फत कांग्रेसलाई जोड्नु सेवा दलको गठनको प्रमुख उद्देश्य हो । यो पक्षमा पार्टीले जोड दिनुको मुख्य कारण भनेको सेवा दलले पार्टीको काममा कुनै हस्तक्षेप गरेमा भोलिका दिनमा समस्या आउँछ भन्नु नै हो । त्यसैले सेवा दलका सदस्य अनुशासन, संयम र सेवाभावबाट निर्देशित हुने छन् । गाउँपालिका क्षेत्रमा गाउँ सेवा दल भनिने छ भने सहरी क्षेत्रमा फरक नाम दिएर सेवा दलका सदस्य परिचालित हुने छन् । मुलुकको भौगोलिक विविधताका कारण ठाउँ अनुसार समाजमा विभिन्न किसिमका समस्या उत्पन्न हुने गर्छन् । मौसम अनुसार बाढीपहिरो, आगलागी, महामारीका घटना हुन सक्छन् । यस किसिमका प्राकृतिक विपत्ति त छँदै छ, सामाजिक रूपमा पनि बेलाबेलामा अनेक खाले समस्या आउन सक्छन् । चेतनाको स्तर जतिसुकै बढेको भए पनि सामाजिक विकृति र विसङ्गतिका रूपमा जरो गाडेर बसेको लैङ्गिक विभेद, घरेलु हिंसा जस्ता समस्या विद्यमान छन् । त्यसकारण प्राकृतिक विपत्ति र सामाजिक विकृति आइपरेका बेला जनतालाई तत्कालै सहयोगको खाँचो परेको हुन्छ । त्यसलाई प्रभावकारी बनाउनु सेवा दलका सदस्यको मुख्य जिम्मेवारी हुने छ । यसरी सेवा दलको जिम्मेवारी, अधिकार र दायित्वसम्बन्धी कार्यविधिको गृहकार्य भइरहेको बताउँछन् प्रचार विभाग प्रमुख विश्वकर्मा । कांग्रेसका विद्यार्थी, तरुण, मजदुर, महिलालगायत भ्रातृ तथा शुभेच्छुक संस्थाको मुख्य दायित्व पार्टीको नीति अनुसार काम गर्नु हो । अधिकांश भ्रातृ तथा शुभेच्छुक संस्थाहरूको समयमा महाधिवेशन भएको छैन । यसो हुँदा योग्य र क्षमतावान् व्यक्ति अवसरबाट वञ्चित हुने अनि गणेश प्रवृत्ति पुरस्कृत हुने पुरानो रोगको अद्यापि इलाज खोजिएको छैन । भ्रातृ तथा शुभेच्छुक संस्थाको औचित्यमाथि सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठ्न थालेको छ । यसो हुँदा जनतासँग कांग्रेसको सम्बन्ध टुट्ने खतरा बढेको छ । यही वास्तविकतालाई ध्यानमा राखेर कांग्रेसले जनतासँग जोडिने उद्देश्यले पालिकास्तरमा सेवा दलको नयाँ संरचना खडा गर्न लागेको हो ।यसबाट प्रस्ट हुन्छ कि, जनतासँग चुड्न लागेको सम्बन्धलाई गाउँ सेवा दलरूपी धागोमार्फत कांग्रेसले निरन्तरता दिन खोजेको छ । पछिल्लो समय भुटानी शरणार्थी समस्या र त्रिभुवन विमानस्थलबाट भएको सयौँ किलो सुन तस्करी प्रकरणका कारण राजनीतिक दल र तिनको नेतृत्वप्रति आमनागरिकको भरोसा धर्मराउन थालेको छ । यसो हुनु भनेको लोकतन्त्र नै कमजोर हुनु हो । त्यस कारण यो अभियानबाट अन्ततः लोकतन्त्रका पक्षमा जनतामाझ आशा जगाउन सकिने कांग्रेसको विश्वास छ ।    