समस्यालाई सङ्कटको भाष्य !
नेपालको अर्थतन्त्र कोरोनापछि समस्यामा परेकै हो तर यसलाई सङ्कटका रूपमा व्याख्या गर्ने गरिएको छ । जस्तो कि सेयर बजार घट्नु समस्या हो, सङ्कट होइन । जग्गाको अस्वाभाविक कारोबार कम हुनु राम्रो हो, सङ्कट हुँदै होइन । जग्गा उत्पादनको एउटा साधन हो । यसबाट लगान प्राप्त हुनु अस्वाभाविक होइन तर केही समयअघि दुई लाख रुपियाँमा बेचेको जग्गा १५ दिनपछि चार लाखमा, एक महिनामा आठ लाख रुपियाँमा किनबेच हुन्थ्यो । त्यसैले मानिसले ऋण खोजेर जग्गा
नेपालको अर्थतन्त्र कोरोनापछि समस्यामा परेकै हो तर यसलाई सङ्कटका रूपमा व्याख्या गर्ने गरिएको छ । जस्तो कि सेयर बजार घट्नु समस्या हो, सङ्कट होइन । जग्गाको अस्वाभाविक कारोबार कम हुनु राम्रो हो, सङ्कट हुँदै होइन । जग्गा उत्पादनको एउटा साधन हो । यसबाट लगान प्राप्त हुनु अस्वाभाविक होइन तर केही समयअघि दुई लाख रुपियाँमा बेचेको जग्गा १५ दिनपछि चार लाखमा, एक महिनामा आठ लाख रुपियाँमा किनबेच हुन्थ्यो । त्यसैले मानिसले ऋण खोजेर जग्गा किन्दा जग्गाको अस्वाभाविक मूल्य बढ्यो । यसमा पनि कमी आउनु आर्थिक सङ्कट हुँदै होइन । त्यसैले देश र आर्थिक गतिविधिमाथि नकारात्मक टिप्पणी नगरौँ । तथ्य र वास्तविकताको आलोचना वा विवेचना होस् तर हचुवाका भरमा सामान्य समस्यालाई पनि सङ्कटको भाष्यमा परिणत नगरौँ । नेपाल श्रीलङ्का बन्यो वा बन्दै छ भनी विभिन्न पत्रपत्रिकामा लेख्न थालेको दुई वर्ष भइसक्यो । अहिले अर्थतन्त्र बलियो अवस्थामा छ भने हिजो काल्पनिक सन्त्रास जगाउने स्वनामधन्य विद्वान्हरू कहाँ हुनुहुन्छ ? यो वर्ष अहिलेसम्मकै उच्च सङ्ख्यामा पर्यटक भित्रिएको अवस्था छ । जग्गामा नचाहिँदो किसिमले बढेको मूल्यवृद्धि रोकिएको छ । वैदेशिक रोजगारीमा जानेबाट आउने रेमिट्यान्सको रकम बढेको छ । यस्तो अवस्थामा अनावश्यक र नकारात्मक प्रचारबाजीलाई छाडेर यथार्थपरक राष्ट्रिय चिन्तन गरौँ । त्यसैले आशङ्का अनुमानको भरमा लेख्ने र प्रचार गर्ने परिपाटीबाट मुक्त हुनु पर्छ । विश्लेषण गर्दा कुनै कुराको वास्तविकतालाई आत्मसात् गर्ने बानी बसाल्नु पर्छ । अनुमानका भरमा त्रास फैलाउने प्रवृत्तिले लगानी गर्नेलाई हतोत्साहित बनाउँछ र क्रमिक रूपमा औद्योगिक र व्यावसायिक संस्कृति हामीबिचबाट पलायन हुने अवस्था आउन सक्छ । गलत काम वा गलत निर्णयको सबैबाट आलोचना हुनै पर्छ तर अनुमान गरेर नकारात्मकता फैलाउँदा उद्यम गर्न र लगानी गर्न चाहनेलाई मनोवैज्ञानिक त्रास सिर्जना हुन्छ । आर्थिक कारोबार त ठप्प नै हुन्छ । यही कारण हरेक अनुमान वस्तुनिष्ठतामा आधारित हुनु पर्छ । वर्तमान सरकार र परिपाटीलाई आलोचना नगरी नयाँ अवसर आउँदैन भन्ने होडमा देशभर काल्पनिक त्रास फैलाइएको छ । यही काल्पनिक त्रासले देशमा भविष्य छैन भनेर युवा निराश भएका हुन् । यी सबै नकारात्मक भावलाई रोकेर सकेसम्म यथार्थ र सकारात्मक सन्देश प्रवाह गरौँ ।रोजगारी छैन । भएकाको पनि कमाइ ज्यादै न्यून छ । आयात तथा निर्यात दुवै व्यापारमा कमी आएको छ । अपेक्षाकृत रूपमा राजस्व सङ्कलन हुन सकेको छैन । अहिले यी समस्या समाधानको बाटोमा छन् । देशको शोधनान्तर बचत एक खर्ब ४७ अर्ब रुपियाँ हाराहारी छ । विदेशी मुद्राको सञ्चिति १२ अर्ब ७५ करोड रुपियाँ जति छ । मुद्रा स्फीति र मूल्य वृद्धि नियन्त्रित अवस्थामा छ । यो अवस्थामा विश्लेषकले पनि चुनाव नै जित्ने जस्तो गरी कुप्रचार गरेका छन् । कुनै पनि लेखका लेखक वा अन्तर्वार्ता दिने व्यक्ति राजनीतिज्ञ हो वा विज्ञ हो, स्पष्ट छुट्टिनु पर्छ । राजनीति गर्नेले आफ्नो पार्टीको स्वार्थ अनुकूल बोलेका हुन्छन् । त्यसलाई धेरै आलोचना नगरौँ तर आफूलाई स्वतन्त्र व्यक्तिका रूपमा उभ्याएर एकपक्षीय विश्लेषण गर्नेको विचार वा अन्तार्वार्ता प्रसारण वा प्रकाशित नगरौँ । आर्थिक वा राजनीतिक विश्लेषण गर्नेहरूले सूचनाको स्पष्ट स्रोत खुलाउनु पर्छ । अन्यथा अनुमानका भरमा ज्योतिषीको पाराले वा नेस्त्रोदमष्कका जस्ता भविष्यवाणी गर्ने प्रवृत्तिलाई त्यागिदिनु पर्छ । अनि मात्र समस्या समाधनको बाटो देखिन्छ । घट्दो उत्पादकत्व, घट्दो व्यापार र घट्दो रोजगारीका कारण आर्थिक समस्या देखिन्छ नै तर सबै समस्याको जड नै सरकार हो भने झैँ गरी अहिले हल्ला गरिएको छ । बर्सेनि कर्मचारीको सङ्ख्या थपिएको छ । पेन्सनधारीको सङ्ख्या पनि निरन्तर बढ्दो छ । वृद्धभत्ता बढ्दो छ । यी सबैले खर्च बढाएर अर्थतन्त्रमा दबाब परेकै छ । यसको समाधान उत्पादन वृद्धि, व्यापारमा वृद्धि, प्रविधिमा सुधार गर्नुको विकल्प छैन । यसमा सुधार त्यतिबेला मात्र सम्भव हुन्छ, जब युवा उत्पादन र सेवामा मेहनतका साथ लाग्छन् । हालै प्रधानमन्त्रीको सम्बोधनमा आगामी वर्ष पर्यटकको सङ्ख्या यो वर्षको भन्दा दोब्बर पु¥याउने उल्लेख छ । हो यसका लागि हरेक सरोकारवाला क्षेत्र तीव्र मेहनतका साथ प्रयासरत रहन जरुरी छ । आएका पर्यटकको शारीरिक, मानसिक र आर्थिक सुरक्षाको प्रत्याभूति दिने विषय, उनीहरूको रुचि अनुसारका सेवा सहज मूल्यमा उपलब्ध गराउने विषयमा सबै पक्ष जिम्मेवार बन्दै विश्वसामु पर्यटनको क्षेत्रमा नेपाल सुन्दर र सुरक्षित गन्तव्य हो भन्ने सन्देश सम्प्रेषण गर्न पो लाग्नु पर्छ । सोचलाई निरन्तर सम्भावनातर्फ मोड्दै जानु पर्छ न कि निराशा र नकारात्मकतातर्फ । कुरा नलुकाई भन्ने हो भने हामीहरू निरन्तर आफैँमाथि नकारात्मक भइरहेका छौँ । सम्भवतः यही नकारात्मकता हामीबिच करेलाको झाल झैँ जेलिएको छ । आफूले गरेका गल्ती कमजोरी सबैले कर्कलाको पातले पानी तर्काए जस्तो गरी तर्काउने, अरूका गल्तीलाई सर्वत्र उछाल्ने प्रवृत्ति घनीभूत हुँदै गएको छ, जुन देश विकासका लागि घातक हो ।कुनै कुरा जति प्रयास गर्दा पनि सुध्रिन सक्दैन भने त्यो सङ्कट वा महामारी हो, जुन कुरा सरकार र जनता मिलेर समाधान गर्न सकिन्छ । देशले सङ्घीयता पाएको छ । गणतन्त्र पाएको छ । राष्ट्रप्रमुख पनि जनताकै छोराछोरी भएका छन् । थोरै भए पनि देशका युवाले आफ्नै मेहनत र ज्ञानबाट सफ्टवेयर बनाएर विश्व बजारमा बेचेर मनग्गे कमाएका छन् । यस्तो अवस्थामा हौसला दिनुपर्नेमा नकारात्मक सन्देश छर्नु आफैँलाई अपराध गर्नुसरह हो । कृषि, प्रविधि, पर्यटन, पर्वतारोहणमा हाम्रा प्रयासलाई निरन्तर जारी राखौँ, जुन तरिकाले भए पनि ‘फास्ट ट्र्याक’ लाई सम्पन्न गरौँ । पूर्वाधार विकासको फल अहिलेकै पुस्ताले अनुभव गर्न पाउने गरी गतिशील होऔँ । फलानो सरकारको यति वर्ष खेर, अर्को सरकारको उति खेर गयो भन्नेले आफ्नो कार्यकाललाई पनि मूल्याङ्कन गर्न सक्नु पर्छ । व्यक्तिगत जीवनमा सानो उपलब्धिले पनि धेरै परिवर्तन ल्याउन सक्छ तर देशको विकास हुन करोडौँ जनताको जीवनस्तरमा परिवर्तन हुनुपर्छ । आशा राखिए जति देशमा समृद्धि आउन सकेको छैन, नीतिगत र कार्यगत कमीकमजोरी होलान्, ती सबै फेरि पनि समस्या हुन्, सङ्कटका रूपमा व्याख्या गरेर आउने उद्यमी पुस्तालाई हतोत्साहित नगरौँ । एउटा व्यक्तिको आत्मबलले पूरै देशको मुहार फेर्न सक्छ । टेस्ला, टोयोटा, सामसुङ, टाटा समूह आदि एउटै व्यक्तिको सोचले बनेका हुन् । त्यसैले उद्यमीलाई हतोत्साहित गर्ने गरी उल्टो विश्लेषक बन्नु हुँदैन ।   