मान्यतापछि अवसर र चुनौती
४२.१९५ किलोमिटर । यो दुरी म्याराथन दौडको दूरी हो । र, म्याराथनको परिचय पनि । यस्तोमा कुनै म्याराथन दौडका लागि प्रमाणित रूपमा दूरी त नापेकै हुनुपर्छ । तीन महिनाअघि मात्रै नेपालगन्ज म्याराथनका लागि रुट नाप्ने काम भएको थियो, त्यो पनि आधिकारिक रूपमा ।
काठमाडौँ — ४२.१९५ किलोमिटर । यो दुरी म्याराथन दौडको दूरी हो । र, म्याराथनको परिचय पनि । यस्तोमा कुनै म्याराथन दौडका लागि प्रमाणित रूपमा दूरी त नापेकै हुनुपर्छ । तीन महिनाअघि मात्रै नेपालगन्ज म्याराथनका लागि रुट नाप्ने काम भएको थियो, त्यो पनि आधिकारिक रूपमा ।कुरा यसरी सुरु हुन्छ, एसोसिएसन अफ इन्टरनेसनल म्याराथन एन्ड डिस्ट्यान्स रनिङ (एम्स) को एउटा टोली नेपाल आएको थियो । त्यसक्रममा अमिर शान्दीवानले नेपालका तीन म्याराथन रुटको नाप लिएका थिए । ती थिए काठमाडौं म्याराथन, पोखरा म्याराथन र नेपालगन्ज म्याराथन । यी तिनै म्याराथन हुन्, जुन नेपालमा नियमित आयोजना भइरहेका छन् । रुट नापेको आधारमा यी सबै धेरै हदसम्म आधिकारिक भए । त्यसमध्ये पनि नेपालगन्ज म्याराथनलाई त एम्सको सदस्यता प्राप्त भइसकेको छ । यस्तोमा यो नै नेपालमा एम्सबाट रुट प्रमाणित र एम्सको सदस्यता दुवै प्राप्त एकमात्र दौड भएको छ, त्यसैले यो ऐतिहासिक भएको छ । नेपालगन्ज म्याराथनको आठौं संस्करण यही शनिबार नेपालगन्ज सहरमा हुँदै छ । यसअघि मंसिर पहिलो साता आयोजना हुँदै गरेको म्याराथन यसपालि भने मंसिर २४ मा हुन लागेको हो । चुनावका कारण यसपल्टको दौड तीन साता पछाडि सरेको छ । तर जतिबेला यो दौड वास्तवमै सुरु हुनेछ, यो नेपाली खेलकुद इतिहासकै कोसेढुंगा साबित हुनेछ । यसका कारण ठोस छन् । ती कारण बुझ्ने हो भने नेपालगन्ज सहरले यसमा गर्व गर्न सक्छ । ‘एम्सले प्रमाणित गरेको रुट र त्यसै संस्थाको सदस्य भएपछि नेपालगन्ज म्याराथन वास्तवमै आधिकारिक भएको छ,’ नेपाल ओलम्पिक कमिटीका महासचिव नीलेन्द्रराज श्रेष्ठ भन्छन्, ‘त्यस अर्थमा यो नेपालगन्ज सहरको परिचय पनि भएको छ । कोही पनि अन्तर्राष्ट्रिय धावकले कुनै पनि म्याराथन दौडिन अगाडि बुझ्न चाहने भनेको यसको रुट प्रमाणित छ वा छैन भन्ने नै हो । नेपालगन्ज म्याराथन त्यस अर्थमा प्रमाणित रुट भएको दौड भयो ।’उनी थप्छन्, ‘फेरि एम्सको सदस्य भएको नाताले यसले आफ्नो वार्षिक कार्यक्रममा पनि यसलाई समावेश गरेको छ । त्यो अर्थमा यसमा हुने प्रदर्शन पनि आधिकारिक हुनेछ । अहिले तत्काल नै नहोला, तर अबको वर्षदेखि विदेशी नाम चलेका धावकले नेपालगन्ज म्याराथनमा सहभागिता सुरु गर्नेछन् । यसले नेपालगन्ज म्याराथनको परिचय अझ बृहत हुनेछ ।’ नेपालका तीन म्याराथनको रुट नाप्ने कामको पहल श्रेष्ठ आफैंले गरेका थिए । त्यसैले पनि महासचिव श्रेष्ठ नेपालगन्ज म्याराथनलाई लिएर सकारात्मक छन् । नेपाली खेलकुदमा निकै लामो इतिहास भएको खेलमा पर्छ एथलेटिक्स । त्यसमा पनि म्याराथन त निकै लामो इतिहास बोकेको विधामा पर्छ । दशकौं अगाडिदेखि नेपालमा म्याराथनका विभिन्न प्रतिस्पर्धा भएको पाइन्छ । तर, त्यसमध्ये लगभग सबै जस्तो आधिकारिक थिएनन्, किनभने ती न एम्सका सदस्य थिए न त आधिकारिक रूपमा रुट नै नापिएको थियो । त्यस अर्थमा लगभग सबै म्याराथन दौड लहर भएका थिए वा गर्नैपर्ने बाध्यतामा । विशेषतः धेरै म्याराथन दौड काठमाडौंमा भएका छन् । तर त्यसमा खेलाडीको प्रदर्शनलाई लिएर आधिकारिक मान्ने अवस्था पनि थिएन । यस्तोमा खेलाडीको प्रदर्शनले के कस्तो कीर्तिमान छोयो, त्यसमा प्रमाणिक रूपमै भन्न गाह्रो थियो । अझ ठ्याक्कै भन्दा नेपालमा आयोजना हुँदै आएका म्याराथन दौडमा हाम्रा खेलाडीको प्रदर्शन धेरै हदसम्म आधिकारिक नै थिएन । तर अब यो क्रमलाई नेपालगन्ज म्याराथनले भंग गरेको छ, त्यसैले यसको आठौं संस्करण ऐतिहासिक मान्न सकिनेछ । त्यसले नेपाली खेलकुदमा एउटा ठूलो अवसर तयार भएको छ । सँगै चुनौती पनि छ । चुनौती के अर्थमा भन्दा नेपालगन्ज म्याराथन अबदेखि आयोजनाका पक्षमा निकै चुस्त र दुरुस्त हुनुपर्नेछ । नेपाली एथलेटिक्सका जानकार तथा पूर्व प्रशिक्षक सुशील नरसिंह राणा पनि एम्सको सदस्यता र प्रमाणित रूपमा नापिएको रुटका कारण यसपल्टको नेपालगन्ज म्याराथन चुनौतीपूर्ण हुने मान्छन् । उनी भन्छन्, ‘नेपालगन्ज म्याराथनका आयोजकका लागि अब यो धेरै चुनौतीपूर्ण हुनेछ । यसको आयोजना अब यसअघिका संस्करण जस्तो सजिलो पनि हुन्न । तर, यो सुखद चुनौती हो, यसले ल्याउने नतिजा सकारात्मक हुनेछ ।’ उनी के मान्छन् भने अब नेपालगन्ज म्याराथन नेपालका घरेलु खेलाडीमै मात्र सीमित हुने छैन, अब यो अन्तर्राष्ट्रिय दौड भएको छ । ‘विदेशका नाम चलेका धावकले पनि अब नेपालगन्ज म्याराथनलाई आफ्नो गन्तव्य बनाउने छन्,’ उनी भन्छन् ।