भएका रंगशाला सबै अलपत्र
सरकार प्रमुखको उपस्थितिमा सामाजिक अभियन्ता जोडीले अन्तर्राष्ट्रियस्तरको सुविधासम्पन्न क्रिकेट रंगशाला बनाउने घोषणा गरिरहँदा सरकारकै लगानीमा करिब डेढ दशकअघि सुरु गरिएको मूलपानीको क्रिकेट रंगशाला निर्माण भने अलपत्र छ । 
काठमाडौँ — सरकार प्रमुखको उपस्थितिमा सामाजिक अभियन्ता जोडीले अन्तर्राष्ट्रियस्तरको सुविधासम्पन्न क्रिकेट रंगशाला बनाउने घोषणा गरिरहँदा सरकारकै लगानीमा करिब डेढ दशकअघि सुरु गरिएको मूलपानीको क्रिकेट रंगशाला निर्माण भने अलपत्र छ । सरकारी लागतमा बनिरहेका परियोजना अस्तव्यस्त राखेर प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले एकीकृत बस्ती निर्माण गरेर जनस्तरबाट व्यापक सराहना बटुलिरहेका कलाकार जोडी सीताराम कट्टेल (धुर्मुस) र कुञ्जना घिमिरे (सुन्तली) को संकल्प साकार पार्ने आश्वासन सगर्व राखेका छन् । ५ वर्षअघि पुनर्निर्माण थालिएको सरकारको पूरै लगानी रहने त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशाला अझै ठडिन सकेको छैन । अस्तव्यस्त अवस्थामा छ ।खेलकुदमन्त्री भएलगत्तै जगतबहादुर विश्वकर्माले सातै प्रदेशमा क्रिकेट रंगशाला बनाउने घोषणा गरेका थिए । सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा हरेक निर्वाचन क्षेत्रमा रंगशाला र स्थानीय तहमा खेलमैदान अनिवार्य रहने व्यवस्था छ । कागजी रूपमा धेरै स्थानमा रंगशालाको खाका तयार भएको लामो समय भइसकेको छ । हरेक पटक नयाँ मन्त्री आउँदा पूर्वाधारलाई प्राथमिकता दिइएको हुन्छ तर ती पूरा भएका छैनन् । २०६८ सालमा टंक आङबुहाङले नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) को नेतृत्व सम्हालेपछि क्रिकेट संघ अस्तित्वमा रहेका ३६ जिल्लामा रंगशाला निर्माण गर्ने बताएका थिए । उनले आफ्नो कार्यकालमा बहुप्रतीक्षित मूलपानी क्रिकेट रंगशाला पूरा गर्न सकेनन् ।एसियाली क्रिकेट परिषद् (एसीसी) को सहयोगमा २०६२ मा मूलपानीको माथिल्लो क्रिकेट रंगशाला बनाउने प्रक्रिया सुरु भएको हो । त्यतिबेला नेपाल वरीयताविहीन थियो । रंगशाला बन्न थालेपछि नेपाल डिभिजन ५ हुँदै १ सम्म पुग्यो । ट्वान्टी–२० विश्वकप पनि खेल्यो, एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पनि पायो तर रंगशाला निर्माणले पूर्णता पाएन । अझै पाएको छैन ।क्यानका तत्कालीन अध्यक्ष विनयराज पाण्डेको सक्रियतामा एसीसीको १ लाख डलर सहयोगमा रंगशाला निर्माण प्रक्रिया सुरु भएको हो । सन् २००३ मै एसीसीले नेपालमा क्रिकेट रंगशाला बनाउन चाहेको थियो । विभिन्न विवादले सन् २००६ देखि मात्रै काम सुरु भयो । एसीसीले १ लाख डलर भुक्तानी गरेर बनाउन सुरु गरिएको रंगशालाका लागि २०६४ सालमा सरकारले ४ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको थियो । २०६६ सालमा पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले आफ्नो क्युरेटर पठाएर पिच निर्माण भएको थियो । माथिल्लो क्रिकेट मैदानमा पेभेलियन भवन र मैदानबाहेक कुनै संरचना बनेका छैनन् । ‘सन् २०११ मै सक्ने लक्ष्य राखेर भवन ठेक्कामा दिने र मैदान क्रिकेट संघ आफैंले बनाउने भनेका थियौं । त्यतिबेलै मलाई हटाएपछि भवन त बन्यो तर २ करोड रुपैयाँ छुटयाइएको मैदान निर्माण अहिलेसम्म सकिएको छैन,’ पूर्वअध्यक्ष पाण्डेले भने । गत वर्ष राष्ट्रिय खेलाडीको सक्रियतामा मैदान व्यवस्थापन गरी खेल्न योग्य बनाइएको छ । राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरू हुन थालेका छन् ।२०७१ सालदेखि बनाउन थालिएको मूलपानीको तल्लो क्रिकेट रंगशालाको पुरै लगानी राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) को हो । निर्माण सुरु भएपछि स्थानीयको जग्गा मिचिएको भन्दै विरोध भएसँगै रोकिएको थियो । दुई साताअघि जग्गा मुआब्जा वितरण भएको छ । अब अवरोध नभएमा करिब २० हजार दर्शक क्षमताको रंगशाला २ वर्षभित्र निर्माण सक्ने लक्ष्य राखेपको छ । ‘मूलपानीको तल्लो मैदान निर्माणका लागि मुआब्जा वितरण प्रक्रिया बल्ल सकियो । अब टेन्डर प्रक्रियामा जानेछ । वैशाखपछि नियमित काम हुनेछ र अर्को आर्थिक वर्षको अन्तिमसम्ममा पूर्णता पाउने ठानेका छौं,’ राखेप सदस्य सचिव केशवकुमार विष्टले भने ।मूलपानीको तल्लो मैदानका लागि १७ करोड रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ । मैदान सम्याउने र दक्षिण मोहडामा प्यारापिट बनाउनेबाहेक अन्य काम भएका छैनन् । अब करिब ४२ करोडको टेन्डर आहान हुन लागेको विष्टले जानकारी दिए । ‘यो परियोजना ७६ करोडको हो, रंगशाला बनेपछि त्यहीँ एकेडेमी पनि निर्माण हुनेछ,’ उनले भने ।सरकारले यस आर्थिक वर्षको बजेटमा देशभरका विभिन्न ८ स्थानमा क्रिकेट रंगशाला निर्माण सुरु गर्न बजेट विनियोजन गरेको थियो । चालु आर्थिक वर्षको ६ महिनामा क्रिकेट संरचनाका लागि राखेपले ७ देखि ८ करोड रुपैयाँ मात्र खर्च गरेको छ । सदस्य सचिवले दाबी गरेअनुसार मूलपानीमा अहिले पनि तारबार र अन्य काम भइरहेको छ । त्यसका लागि २ करोड खर्च भइसकेको छ । यो वर्ष खेलकुदका लागि विकासतर्फ ४ अर्ब बजेट विनियोजन भएकामा १ अर्ब पोखराको फुटबल रंगशाला निर्माणमा छुटयाइएको थियो ।‘इटहरी क्रिकेट रंगशाला, मोरङको बैजनाथपुर रंगशाला, भैरहवा रंगशाला, वीरगन्जको नारायणी रंगशाला, कोहलपुर रंगशाला र कञ्चनपुरको रंगशालाको स्तरोन्नतिको काम भइरहेको छ,’ विष्टले भने, ‘हामीले क्रिकेटलाई प्राथमिकतामै राखेका छैनौं भन्ने होइन तर सरकारी प्रक्रिया र कानुनअनुसार काम गर्दा केही ढिला हुन गएको हो ।’सरकारको काम समयमै सम्पन्न नहुने र गुणस्तरहीन हुनुको कारण के हो त ? सदस्य सचिव विष्टले भने, ‘सरकारी संयन्त्र चुस्त र बलियो छैन । स्थिर सरकार थिएन । सरोकारवालाबीच पनि राम्रो समन्वय हुन सक्दैन ।’क्रिकेटको मात्र होइन, नेपालमा अन्तर्राष्ट्रियस्तरको कुनै रंगशाला छैन । २०७२ को भूकम्पले क्षतिग्रस्त दशरथ रंगशालाको पुनर्निर्माण अहिलेसम्म सकिएको छैन । रंगशाला नभएकैले नेपालमा यसै वर्ष आयोजना हुनुपर्ने १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद अर्को वर्षलाई सरेको छ । क्रिकेटलगायत खेलमार्फत राष्ट्रको प्रतिष्ठा उँचो भएकामा दंग पर्ने राजनीतिक नेतृत्वले तिनै खेलाडीको अभ्यासस्थल व्यवस्थामा भने खासै पहल गर्न सकेको छैन । नेपाली खेलकुदका अहिलेसम्मका पूर्वाधार दिगो बन्न कहिल्यै सकेनन् । निश्चित प्रतियोगिता वा खेलकुदका लागि बनाइने पूर्वाधारको उचित संरक्षण हुन नसक्दा केही समयमै जीर्ण बन्ने गरेका छन् । २०६६ मा धनगढीमा छैटौं राष्ट्रिय खेलकुद भएको थियो । त्यतिबेला बनेका पूर्वाधारको अवशेष अहिले भेटिन्न । सातौं राष्ट्रिय खेलकुदका क्रममा पूर्वाञ्चलमा धेरै स्थानमा खेलकुद संरचना बने । इटहरी रंगशालाबाहेक अन्यको संरक्षण हुन सकेन । मोरङको बैजनाथपुरमा रहेको क्रिकेट रंगशालाको अवस्था उस्तै छ । खेलकुद परिषदका सदस्यसचिव विष्ट भने संरक्षण भइरहेको दाबी गर्छन् ।दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) नेपालकै परिकल्पना हो । १९८४ मा नेपाल आफैंले पहिलो संस्करण आयोजना गर्‍यो । तत्कालीन अवस्थामा सबै ७ देशमध्ये पूर्वाधार भएका राष्ट्रले पालैपालो आयोजना गर्ने सहमति भयो । नेपालको पालो आएपछि आयोजनाको मिति लम्बिने गरेको छ । पूर्वाधार पर्याप्त नभएकै कारण प्रतियोगिता बारम्बार सारिन्छन् । सन् १९९५ मै नेपालले दक्षिण एसियाली खेलकुद आयोजना गरिसक्नुपर्ने थियो । चीन सरकारको सहयोगमा दशरथ रंगशाला पुनर्निर्माण गरिएपछि मात्रै नेपालले १९९९ मा साग गेम्स गर्‍यो । अहिले पनि सन् २०१८ भित्र हुनुपर्ने १३ औं साग पूर्वाधारकै कारण सरेको हो । सरकारले अर्को वर्षको भदौमा प्रतियोगिता गर्न दक्षिण एसियाली ओलम्पिक काउन्सिललाई पत्राचार गरेको छ । 