लिबियामा फसे २० नेपाली
लिबियाको राजधानी त्रिपोली दिनप्रतिदिन युद्धमैदानमा परिणत भइरहेको छ । त्यहीँ कार्यरत सैनामैना १०, रुपन्द्रेहीका गणेश थापामगरसहित २० नेपाली केही सातादेखि उद्धारका लागि हारगुहार गरिरहेका छन् ।
काठमाडौँ — लिबियाको राजधानी त्रिपोली दिनप्रतिदिन युद्धमैदानमा परिणत भइरहेको छ । त्यहीँ कार्यरत सैनामैना १०, रुपन्द्रेहीका गणेश थापामगरसहित २० नेपाली केही सातादेखि उद्धारका लागि हारगुहार गरिरहेका छन् । ‘हामी बसेको ठाउँबाट झन्डै २५ किमि टाढा दिनहुँ विद्रोही र सरकार पक्षबीच भिडन्त भइरहेको छ, बम नपडकेको दिनै हुन्न,’ त्रिपोलीबाट कान्तिपुरसँग फोनमा थापामगरले भने, ‘भिडन्त बढदै हाम्रो ठाउँतिर आइपुग्छ कि भन्ने डर छ ।’ उनी अलसाई समूहको राइस मिलमा कार्यरत छन् । राइसमिल परिसरबाट बाहिर निस्कन सकेका छैनन् । ‘हामी जहाँ काम गर्छौं, त्यहीँ बस्छौं,’ उनले भने, ‘बाहिर घुमफिर गर्ने स्थिति छैन । हाम्रा लागि चाहिने सबै सामान लिबियन नागरिकले किनेर ल्याइदिन्छन् ।’ थापामगरसँग तनहुँका पूर्णबहादुर गुरुङ, बुद्धिबहादुर अधिकारी क्षेत्री, लम्जुङका अमृत गुरुङ, दाङका भुवन आचार्य, सुनसरीका राजु विष्ट, सनम विश्वकर्मा, गुप्तबहादुर विक, सिन्धुपाल्चोकका कृष्ण कोइराला कार्यरत छन् । ‘दिनप्रतिदिन लिबियाको वातावरण बिग्रँदो छ, सरकारको पूर्ण नियन्त्रणमा छैन,’ उनले भने, ‘हामी आफैं टिकट काटेर स्वदेश फर्कन चाहन्छौं तर साहुले कुरै सुन्दैन, कुटेर काममा लगाइरहेको छ ।’ अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस समिति (आईसीआरसी) का अनुसार त्रिपोली अशान्त बनेको छ । ‘घना बस्ती भएका आवासीय क्षेत्र युद्धमैदानमा परिणत भइरहेका छन्,’ आईसीआरसीले बिहीबार विज्ञप्ति जारी गर्दै भनेको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार झन्डै ३ हजार आप्रवासी नागरिक लिबियाको द्वन्द्वमा फसेका छन् ।थापामगर दुबईबाट फर्केर रूपन्देहीमा बंगुर फार्म विस्तार गर्ने ध्याउन्नमा थिए । फार्ममा ३ वटा बंगुरका बच्चा हालिसकेका थिए । त्यही बेला दुबई पठाइदिने एजेन्ट बुटवलका अमरबहादुर बगाले लिबियाको अफर लिएर आइपुगे । ‘ड्राइभरको काम हो, महिनाको एक हजार अमेरिकी डलर कमाइ हुन्छ, जाने भए ५ लाख लाग्छ’ भनेपछि उनी लोभिए । ‘बंगुरबाट कहिले यत्रो पैसा कमाउने ? बरु एक पटक लिबिया जाउँजस्तो लाग्यो,’ उनले भने, ‘रकम जुटाएर लिबिया जाने योजना बनाए ।’ बगाले भारतबाटै लिबिया जाने पक्षमा थिए । ‘भारतबाट जानु गैरकानुनी भन्ने मलाई थाहा छ, नेपालकै विमानस्थल प्रयोग गर्दा सुरक्षित भइने भन्दै नेपालबाट जाने ढिपी कसेर बसेँ,’ उनले भने, ‘लिबियाका लागि श्रम स्वीकृति लिनु नपर्ने बताइयो । बगालेकै च्यानलबाट गत २१ अगस्टमा दुबई पुगेँ ।’ दुबईमा होटलमा राखिएको थिएन । एउटा भाडाको कोठामा राखिएको थियो, जहाँ थप सात नेपाली पनि लिबिया जाने दिन पर्खी बसेका थिए । दुबईमा शेखरनाथ बस्नेतले बस्ने व्यवस्था मिलाएका थिए । ‘लिबियामा तनाव छ भन्ने मलाई दुबईमा गएपछि मात्रै थाहा भयो । दुबईबाटै फर्किने योजना बनाए । बुटवलमै रहेको ट्राभल एजेन्सीलाई दुबईबाट फिर्ती टिकटसमेत बनाउन लगाएँ तर बगालेले फर्किए एक पैसा पनि नदिने बताए,’ उनले भने, ‘बगाले लिबियामा भनेजस्तो काम र दाम भएन भने मात्रै पैसा दिने पक्षमा देखिए । ५ लाख फस्ने डरले लिबिया गएँ ।’ दुबईमा ६ साता भुईंमै सुतेर बित्यो । दुई साता ओभरस्टे भएपछि जरिवाना तिर्नुपर्‍यो । राहदानी शेखरनाथले राखेका थिए । उनैले ट्युनिसिया हुँदै २१ सेप्टेम्बरमा लिबियाको राजधानी त्रिपोली पठाइदिए । बन्दीजस्तै जीवनडेरी मिल्क कम्पनीमा गाडी चलाउने काममा उनी लिबिया पुगेका थिए । त्यहाँ डेरीको काम थिएन । राइसमिलमा लेबरको काम थियो । तलब पनि हजार डलर होइन, २ सय ५० डलर मात्रै थियो । गएको दिनदेखि काम र तलब दुवै फरक भएपछि उनीहरू सबैले आआफ्ना एजेन्टलाई सम्पर्क गर्न थाले । उनीहरूलाई पठाउने एजेन्ट दीपक श्रेष्ठ, श्याम श्रेष्ठ, केशव लम्साल, अमरबहादुर बगाले, राहुल विश्वकर्मा, तिलक केसी, लोकनाथ राई र शेखरनाथ पुडासैनी थिए । काम फरक पर्नासाथ नेपाल फर्काउँछु भन्ने यी एजेन्ट अहिले सम्पर्कविहीन छन् । यी सबैले केशव लम्साललाई मान्छे दिन्थे । केशवले दुबई बस्ने शेखरनाथलाई पठाउँथे । शेखरनाथले लिबियन एजेन्टलाई दिन्थे ।‘६ महिनासम्म त एजेन्टकै भरमा परेर बसिरहेका थियौं, उनीहरूले फर्काइदिन्छन् भन्ने आस थियो,’ उनले भने, ‘उनीहरू सर्म्पकविहीन भएपछि मात्रै दूतावास र अन्य निकायको ढोका ढकढकाउन थालेका हौं ।’ उनीहरूले पठाएका १५ नेपाली अलपत्र भएर बसेका छन् । दैनिक जीविकोपार्जन र सुरक्षाका लागि कृष्ण कोइराला, सनम विश्वकर्मा र राजु विष्ट मजरा खेती (किसानीको काम) गरिरहेका छन् । उनीहरू बस्ने कोठामा एसी छैन । ५० डिग्रीको तापक्रम छ । ‘टावेल भिजाउँछु, त्यसलाई निचोरेर बेडमा बिछ्याउँछु, त्यसमाथि सुत्दा एकछिन चिसो आउँछ र निद्रा लाग्छ,’ उनले भने, ‘कष्टकर जीवन बिताउन बाध्य छौं ।’ नेपालीभन्दा लिबियन निकै अग्ला छन् । ‘उनीहरूलाई हेर्न पनि टाउको उठाउनुपर्छ, हिन्दु भनेपछि निकै हेप्छन्, इज्जत गर्दैनन्,’ उनले भने, ‘दुबईमा पनि मुस्लिम थिए । दुबईमा हेप्दैनथे, यहाँ त गधालाई जस्तै गर्छन् ।’ कम्पनीले दुई वर्षसम्मको कमिसन दिए मात्रै पठाइदिने बताइरहेको छ । दुई वर्षको कमिसन दुई हजार डलर बुझाउनुपर्छ । ‘पासपोर्ट पनि कम्पनीसँगै छ, कम्पनी हाम्रो कुरै सुन्दैन, उल्टै कुट्न खोज्छ,’ उनले भने, ‘दुःखबिमार पर्दा औषधि किन्न पनि बाहिर जान पाएको छैन ।’उद्धारमा कठिनाइ : राजदूत लिबिया मामिला हेर्ने इजिप्टस्थित नेपाली राजदूत झवीन्द्र अर्यालले द्वन्द्वग्रस्त लिबियाबाट नेपालीलाई उद्धार गर्न कठिनाइ भइरहेको बताए । ‘लिबियामा २० नेपालीलाई उद्धार गर्नुपर्नेछ । उनीहरू दूतावासको सम्पर्कमा आइरहेका छन् । १० जना एउटै कम्पनीमा कार्यरत छन्,’ उनले भने, ‘लिबियाको सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग समन्वय गरिरहेका छौं तर प्रतिक्रिया आइरहेको छैन ।’ पछिल्लो समय लिबियाको राजधानीमा सशस्त्र द्वन्द्व चर्किएको उनले बताए । ‘आन्तरिक रूपमा लिबिया द्वन्द्वमा फसेको छ । ८/९ वटा सशस्क्र मिलिसिया सत्रिय छन् । सबैले आआफ्ना आधारइलाका बनाइरहेका छन्,’ उनले भने, ‘कब्जा गरिएको क्षेत्रलाई हटाउन राष्ट्रिय सेना अगाडि बढिरहेको छ ।’दूतावासले ट्राभल डकुमेन्ट बनाएर पठाए पनि अलपत्र कामदारले हात पारेका छैनन् । ‘नेपालीलाई इजिप्ट ल्याएर नेपाल पठाउने प्रयास भइरहेको छ,’ उनले भने । 