 जसले नेपालमा दृष्टि पाए...
सात वर्षअघि दृष्टिविहीन भएका लाओसका २९ वर्षीय किसान खामफेट लार्डोन थामाभोङले नेपालमा आएर आँखाको नानी (कोर्निया) प्रत्यारोपण गराएका छन् ।
विराटनगर — सात वर्षअघि दृष्टिविहीन भएका लाओसका २९ वर्षीय किसान खामफेट लार्डोन थामाभोङले नेपालमा आएर आँखाको नानी (कोर्निया) प्रत्यारोपण गराएका छन् ।विराटनगरको रानीस्थित विराटनगर आँखा अस्पतालमा संयोगवश विश्व दृष्टि दिवसमै बिहीबार सफलतापूर्वक उनको देब्रे आँखामा कोर्नियाको प्रत्यारोपण भयो । चिकित्सकले शुक्रबार बिहान आँखाको पट्टी खोल्नेबित्तिकै उनी हर्षविभोर भए ।‘मैले देख्न थालें है,’ उनले वरिपरि हेर्दै भने । उनकी श्रीमती २८ वर्षीया बुनथोने, नजिकै उभिएकी सामाजिक कार्यकर्ता चानथाला र पारिवारिक चिकित्सक डा. मानिभोने टिकाओ पनि निकै खुसी थिए ।‘उहाँको आँखाको ज्योति फर्केपछि महसुस गरेको आनन्दको बयान गर्नै सक्दिनँ,’ पत्नी बुनथोनेले भनिन् । खेतमा धान र तरकारी उब्जाएर परिवार धान्ने श्रीमान् नै अशक्त भएपछि उनले यो अवधिमा सम्पूर्ण जिम्मेबारी सम्हाल्नुपर्‍यो । दुई छोरीसहित नौ जनाको परिवारको खर्च टार्नलाई परम्परागत लुगा बुनेरसमेत बेचेको उनले बताइन् ।मरणोपरान्त एक नेपालीले दान गरेको आँखाको नानीबाट उनले पुन: संसार देख्न पाएका हुन् । लाओसबाट उपचारका लागि नेपाल आइपुगेका उनी पहिलो बिरामी थिए ।श्रीमती र दुई सहयोगीसँग किसान थामाभोङ १० अक्टोबरमा विराटनगर आएका हुन् । कोर्नियासहित सम्पूर्ण उपचार मात्र २ सय डलर अर्थात् २० हजार ९ सय ५० नेपाली रुपैयाँमा सम्पन्न भएकोमा डा. टिकाओले आश्चर्य प्रकट गरिन् । अमेरिकामा यही उपचारका लागि १५ हजार डलर (१५ लाख ७१ हजार २ सय ५० रुपैयाँ) र नेदरल्यान्ड्समा कोर्नियाका लागि मात्रै ४ हजार डलर (४ लाख १९ हजार रुपैयाँ) पर्छ ।‘यति सस्तोमा उपचार पाउँदा एक चिकित्सकका रूपमा पनि विश्वास लागेन,’ उनले भनिन्, ‘यति थोरै खर्चमा कोर्निया प्रत्यारोपण भनेको लगभग नि:शुल्क जस्तै हो ।’ आँखाको ज्योति कमजोर भएका पति थानोङफोने चान्थारांग्सीलाई पनि उपचारका लागि यहीं लिएर आउने डा. टिकाओले बताइन् ।लाओसको पेक जिल्लाको सियांगखोङ प्रान्तस्थित खेतमा काम गर्ने क्रममा निष्क्रिय नपारिएको बम विस्फोट हुँदा किसान थामाभोङको देब्रे आँखा पूर्णरूपले र दाहिने आँखाको ८० प्रतिशत भाग नष्ट भएको टिकाओले बताइन् । भियतनामविरुद्धको एक गोप्य युद्ध, सिक्रेट वारको क्रममा सन् १९६५ देखि १९७३ सम्म अमेरिकाले लाओसको दोस्रो ठूलो प्रान्त सियांगखोङमा पनि थुप्रै बम खसालेको थियो । त्यस्ता बम अझै निस्क्रिय परिएका छैनन् । सन् २०१० को ४ अक्टोबरमा खेतको घाँस र पराललाई थुपारेर आगो लगाउँदा यस्तै बम पडकेर थामाभोङ दृष्टिहीन हुन पुगेका थिए ।‘लाओसमा आँखाको नानी दान नगरिने हुनाले प्रत्यारोपण हुन्न,’ डा. टिकाओले भनिन् । उपचारको खोजीको क्रममा यी पीडित परिवार र चिकित्सकले विश्व शिक्षा (वल्र्ड एड्युकेसन, डब्लुई) नामक संस्थाकी सामाजिक कार्यकर्ता लाओसकै ३२ वर्षीया चान्थालासँग सम्पर्क गरे ।युद्धपीडितका लागि काम गरिरहेको संस्था ‘माइन एक्सन ग्रुप, एमएजीको समन्वयमा दाताबाट रकम संकलन गराएर आफू कार्यरत शैक्षिक संस्थामार्फत उनी सहयोगका लागि अघि बढिन् । उपचारका लागि चाहिने सबै सुविधा प्रदान गर्न एमएजीले डब्लूईलाई भन्यो । डब्लूईले थामाभोंगलाई उपचारका लागि थाइल्यान्ड लिएर गयो तर नानी (कोर्निया) उपलब्ध हुन नसकेर फिर्ता आउनुपर्‍यो । डा. टिकाओले त्यसपछि आफूले विश्वकै सबैभन्दा विपन्न मुलुकको अपांगको जीवनस्तर सुधार्ने अभियानमा लागेको संस्था सीबीएम इन्टरनेसनलसँग सहयोग मागेको बताइन् । यसै क्रममा भाग्यवश नेपालको कोर्निया विशेषज्ञ डा.सञ्जय सिंहसँग सम्पर्क भएको उनले बताइन् ।सिंहको खोजीमा काठमाडौं हुँदै विराटनगरसम्म आइपुगेको टिकाओले बताइन् । ‘उपचारमा मात्र नभएर सिंहले यहाँसम्म आउनमा कठिनाइ हुन नदिनलाई हरेक खाले समन्वयकर्ता र सहजकर्ताको भूमिका निभाउनुभयो,’ उनले भनिन् ।डा. सिंहले आधुनिक चिकित्सा प्रविधिअनुसार थामाभोङको बिग्रेको कोर्नियाको पत्र मात्र हटाएर अर्को पत्र हालिएको बताए । 