विष्णुगोपालको  उचाइ
उचाइ ५ फिट ६ इन्च । खेल्ने पोजिसन भने गोलरक्षक । सुन्दा अचम्म लाग्ला, नेपाली फुटबल अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा पाइला टेक्दै गर्दा विष्णुगोपाल श्रेष्ठ यही उचाइमा उदाहरणीय गोलरक्षक बने । फुटबलमा गोलरक्षकका लागि यो उचाइ निकै कम हो । विष्णुगोपालले सानो कदबाटै छलाङ मारे । नेपालका नामुद गोलरक्षक बने । 
काठमाडौं — उचाइ ५ फिट ६ इन्च । खेल्ने पोजिसन भने गोलरक्षक । सुन्दा अचम्म लाग्ला, नेपाली फुटबल अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा पाइला टेक्दै गर्दा विष्णुगोपाल श्रेष्ठ यही उचाइमा उदाहरणीय गोलरक्षक बने । फुटबलमा गोलरक्षकका लागि यो उचाइ निकै कम हो । विष्णुगोपालले सानो कदबाटै छलाङ मारे । नेपालका नामुद गोलरक्षक बने ।  फुच्चे भए पनि उफ्रँदा ८ फिटको गोलपोस्टमा उनको हातको आधा भाग पोलमाथि हुन्थ्यो । ५० वर्षको उमेरसम्म पनि उनी आफू पहिलाको यस्तो गोलरक्षक भनेर साथीभाइसामु जम्प गरेर बल समात्ने प्रदर्शन गरेका हुन्थे । सुटिङ हान्ने, जम्पिङ कसरी बढाउने, टुँडिखेलमा अर्को खेलाडीले पछाडिबाट हानेको प्रहार बारमा लागेर फर्किनुअगाडि उनी अन्दाजको भरमा डाइभ हानेर बल समात्ने प्रशिक्षण गर्थे । साइकल राखेर त्यसको अर्को क्षेउमा पुगेर बल समात्ने गर्थे । श्याम चित्रकारलाई उनी प्रशिक्षणको साथी बनाउँथे । विष्णुगोपाल फुटबल बच्चादेखि नै खेल्थे । लगभग पोजिसनमा खेल्थे । त्यसमा पनि उत्सुकता बढी भएको खेलाडीमा राख्छन् आफूलाई । काठमाडौंको पुतलीसडकको पद्मोदय स्कुलका फुटबलका कप्तान थिए उनी । जुद्धोदय, शान्ति निकुञ्ज र दरबार हाइस्कुललाई एउटै ठाउँमा गाभेर उनले सेलेक्टेड टिम बनाए । आफू भने पद्मोदयबाट खेले । बाबु भन्ने पद्मोदयका नियमित गोलरक्षकलाई सेलेक्टेड टिममा पठाएर विष्णुगोपालले टुँडिखेलमा पद्मोदयको गोलपोस्ट सम्हाले । २०२१–२२ को यो प्रसङ्ग उनी स्मरण गर्छन् । ए डिभिजन लिग फुटबल पनि टुँडिखेलमै चलिरहेको थियो । स्कुले केटाहरूलाई यो थाहा थिएन । संयोगले त्यो दिन लिगको खेल रहेनछ । खेल बराबरीतर्फ अगाडि बढिरहेको समयमा सेलेक्टेड टिमले पेनाल्टी पायो । पेनाल्टी प्रहार गर्न तेन्जिङ आएका थिए । तेन्जिङ एनआरटीबाट लिग पनि खेल्थे । विष्णुगोपालले उनको पेनाल्टी बचाइदिए । खेल बराबरीमा टुंगियो । खेलपछि पद्मोदयका खेलाडीले उनलाई उचालेर खुसी मनाए । विष्णुगोपाललाई त्यहीँ लाग्यो उनले खेल्नुपर्ने भूमिका त गोलरक्षक पो रहेछ ।त्यो प्रसङ्ग सम्भिँmदै उनी भन्छन्, ‘तेन्जिङले हानेको पेनाल्टी मैले डाइभ हान्दा जिउमा लागेर बच्यो । त्यो फ्लुक थियो, तर मेरो जिन्दगीको टर्निङ प्वाइन्ट ।’ खेलाडी बन्न चाहिने आधारभूत पक्षमा उनले समर्पणलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेका छन् । त्यत्तिकै मिहिनेत पनि गर्नुपर्‍यो । त्यसपछि अवसर पाउँदा प्रदर्शन देखाउन सक्नुपर्‍यो । फुटबलबाट सिकेको उनले यही हो । ‘नत्र मेरो यो उचाइले कसरी उत्कृष्ट गोलरक्षक बन्न दिन्थ्यो,’ उचाइभन्दा मिहिनेतमा उनको विश्वास छ । टुँडिखेलको त्यो जोसले राम्रो गोलरक्षक बन्न उनी ब्रिटिस काउन्सिलमा गएर कसरी राम्रो गोलरक्षक बनिन्छ भन्ने पुस्तक खोजेर पढ्थे । टुँडिखेलमै उनको दैनिक प्रशिक्षण बढ्न थाल्यो । विद्याव्यायामका गोलरक्षक ज्ञानप्रसाद श्रेष्ठले उनको दैनिकी नियालिरहेका रहेछन् । विष्णुगोपालका आदर्श खेलाडी थिए ज्ञानप्रसाद । उनको मिहिनेत देखेर ज्ञानप्रसादले विद्याव्यायामबाट खेल्न प्रस्ताव गरे । स्कुल पढिरहेका उनका लागि त्यो कल्पनाबाहिरको प्रस्ताव थियो । विद्याव्यायाममा उनी पाँचौं नम्बरका गोलरक्षक भए । एक खेलमा उनले खेल्न अवसर पाए । सानदार खेल देखाएपछि आफ्नो टोलीको नम्बर एक गोलरक्षक बनिहाले । विद्याव्यायामको पतनसँगै उनले धेरै समय आरसीटीबाट खेल्दै लिग पनि जिते । केही प्रतियोगितामा खेल्दा उनले एनआरटी र आर्मीबाट खेले । सन् १९६९ मा तत्कालीन पाकिस्तानको ढाकामा खेल्न गएको नेपाली टोलीमा उनी पहिलोपटक परेका थिए । त्यसको अर्को वर्ष डीसीएम प्रतियोगिता खेल्न भारतको दिल्ली गए । फेरि उनको प्रदर्शन चर्चाको केन्द्रविन्दु भयो । मोफतलाल क्लबबाट उनलाई त्यहीँ लिग खेल्न प्रस्ताव आयो । विष्णुगोपालले टिमलिडर नरशमशेर राणाअगाडि ‘नेपालबाहिर खेलेमा नेपालको झन्डाका लागि मात्र खेल्छु’ भनिदिए । व्यावसायिकताले फुटबललाई ग्लोबल खेल बनाइसक्यो, त्यही पनि उनी आफ्नो भनाइमा अहिले पनि अडिग छन् । नेपाली राष्ट्रिय टोलीबाटै उनले १९७१ मा जापानमा र १९७२ मा चीनको ६ प्रान्तमा गएर खेले । अच्युत खरेल, बाबुराम पुन, रूपालशमशेर राणा, बेनु कार्की, भीम थापा, हीरा खड्का, लक्ष्मण क्षत्री, किसनसिंह गुरुङ, गजेन्द्र लिम्बू, धीरेन्द्र (केदार) श्रेष्ठ, यामबहादुर थापा उनका समकालीन थिए । रूपकराज शर्मा र अशोक केसी भर्खर आउँदै गरेका नाम थिए । खेल्न छाडी फुटबल व्यवस्थापनमा लागेपछि आफूले तोकिएको समयमा खेल सुरु गर्ने परम्परा बसाएको दाबी गर्छन् । स्कुलमा एक दिनका लागि बक्सिङ सिकेका थिए विष्णुगोपालले । त्यसकै भरमा प्रतियोगिता नै जितिदिए । बक्सिङको ग्लोभ्स लगाएर त्यसपछि उनी रिङमा उत्रिएनन् । पछि नेपाल बक्सिङ संघको संस्थापक अध्यक्ष नै भए । १९८२ को एसियन बक्सिङ च्याम्पियनसिपमा उनले ७ खेलाडी भारत लिएर गएका थिए । उमेश मास्केले मात्र कांस्य पदक जिते । बाँकी ६ खेलाडी पहिलो राउन्डमा पहिलो मिनेटमै ढले । त्यही उनले प्रण गरे— अब नेपाली खेलाडीले पदक जितेन भने अध्यक्ष पद छाडिदिन्छु । उनले त्यहीअनुसारको तयारी गराए । ६ महिना ४ खेलाडीलाई थाइल्यान्डमा राखेर तयारी गरे १९८२ को एसियन गेम्सको । सबै खेलाडीले उम्दा प्रदर्शन गरे । पदक भने कसैले जितेनन् । रिङको छेउमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्का संरक्षक अधिराजकुमार धीरेन्द्रसँगै बसेर आफ्ना खेलाडीका खेल हेरिरहेका थिए उनले । धीरेन्द्रले अब के गर्छौ भनेर सोधे । उनले आफूले अध्यक्षबाट राजीनामा दिएको सुनाए । खेलमा यस्तो भइहाल्छ भनेर धीरेन्द्रले उनको राजीनामा अस्वीकार गरिदिए । विष्णुगोपालले राजीनामा फिर्ता लिएनन् । धीरेन्द्रले कसलाई ल्याउने भनेर उनलाई नै सोध्दा उनले आफूभन्दा राम्रो मान्छे हुनुपर्ने भनेर शरदचन्द्र शाहको नाम सिफारिस गरे । शाह बक्सिङ संघको अध्यक्ष बने । त्यसयता भूमिका खासै केही नभए पनि विष्णुगोपाल संघको आजीवन मानार्थ अध्यक्ष छन् । उनी नेपाल जुडो संघका पनि संस्थापक अध्यक्ष हुन् । राखेप र नेपाल ओलम्पिक कमिटीको ११ वर्ष कोषाध्यक्ष रहे । एक समय उनी एसियन तेक्वान्दो संघ, जुडो युनियन अफ एसिया, एसियन बक्सिङ काउन्सिलको एकै समय उपाध्यक्ष थिए । दक्षिण एसियाली जुडो संघको पनि संस्थापक अध्यक्ष हुन् । उनले हात नहालेका कुनै क्षेत्र छैन । नेपाली चलचित्र ‘राँको’ र ‘चिनो’ को निर्माता हुन् उनी । सबैभन्दा ठूलो लगानी र नेपालको पहिलो सिनेमा स्कोप ‘राँको’ सुपर फ्लप र ‘चिनो’ सुपरहिट भयो । नेपाल चलचित्र संघको अध्यक्ष पनि भए । उनको आबद्धता सामाजिक क्षेत्र र संस्थाको नाम उतार्ने हो भने एउटा पुस्तक नै बन्न सक्छ । उनी राजा र दरबारका नजिकका थिए । एकपटक गणेशमान सिंह राजा वीरेन्द्रलाई भेट्न दरबार पुगेछन् । गणेशमानले राजालाई पूरा विश्वास गर्न नसकी आफूहरू दुईबीचमा कुराकानीका क्रममा एउटा मध्यमार्गी मान्छे हुनुपर्ने माग राखे । राजाले को चाहिन्छ भनी सोध्दा गणेशमानले विष्णुगोपालको नाम लिए । राजा वीरेन्द्र आफैं चकित परे । किनभने विष्णुगोपाल जति निकट मान्छे दरबारका धेरै थिएनन् । पत्यार नलागेर वीरेन्द्रले गणेशमानलाई फेरि विष्णुगोपाल भए हुन्छ त भनेर सोधे । जवाफमा गणेशमानले विष्णुगोपाल राजभक्त होलान्, मैले देशभक्तको रूपमा अझ उनलाई चिनेको छु भने । यस्तैमा विष्णुगोपालको अर्को के दाबी छ भने ब्लुस्टार होटलमा गणेशमानले विष्णुगोपाल भनेको देशको जिउँदो सपूत हुन् भनेका थिए । दक्षिण एसियाली खेलकुदको नेपाल संस्थापक हो । नेपालले नै तत्कालीन साफ खेलकुदको श्रीगणेश गरेको थियो १९८४ मा । विष्णुगोपाल त्यसको समारोह समितिमा थिए । १५ वर्षपछि अहिलेको साग खेलकुद फर्किएर नेपालले आयोजना गर्ने जिम्मेवारीमा आयो । विष्णुगोपाललाई त्यही जिम्मेवारी दिइयो । ५ वटा समितिमध्येको समारोह एउटा समिति थियो । उनले यसबारेमा केही पढेका थिएनन् । कल्पना गरेर काम अगाडि बढाउँथे । बिहानीले दिनको संकेत गर्छ भनेझैं समारोह साफकै प्रतिष्ठा थियो । पहिलो दिनको प्रभाव अर्को ९ दिनसम्म रहन्थ्यो । १९९९ मा आठौं साफको समारोहका लागि विष्णुगोपालले जुन बजेट बनाएका थिए त्यो नेपालसँग थिएन । विद्यालयसहरूसँग सहमत गराए १६ सय विद्यार्थीलाई रंगशालामा उतारे । आर्मी र पुलिस पनि उनको योजानाबाट प्रभावित थियो । उद्घाटन समारोहका लागि १७ हजार ५ सय मानिसलाई एकैसाथ तयार गर्नु थियो । त्यसको तयारीका लागि खाजाको बजेट मात्र २ करोडको थियो । उनले २९ लाखमा टुंगाइदिए । खेलकुदले कसरी एकता ल्याउन सक्छ भनेर उद्घाटन समारोहमा देखाइएको थियो । त्यसका लागि ७ देशकै गीत प्रस्तुत गरिएको थियो । आतिसबाजी, लेजर बिम, आर्मीको प्यारासुट जम्पले उद्घाटन समारोहलाई निकै उत्कृष्ट बनाएको थियो । उद्घाटनमा आएका अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटीका सदस्यहरूले ओलम्पिककै जस्तै उद्घाटन समारोह भनेको उनी बताउँछन् । उनले समारोहको जिम्मेवारी लिनुपूर्व स्वतन्त्र रूपमा काम गर्न दिनुपर्ने सर्त राखेका थिए । त्यसबाहेक उनी आफ्नो टिमलाई हौस्याउँथे । उद्घाटनमा समावेश विद्यार्थीका अभिभावक समारोहको तयारी हेर्न आउँदा राष्ट्रिय गीत बज्दा विष्णुगोपालले उनीहरूलाई पनि गाउन लगाए । उद्घाटन समारोहमा राष्ट्रिय गीत बज्दा उपस्थित सबैले गाउने परमपराको सुरुआत यहींबाट भएको उनी मान्छन् । नेपालपछि पाकिस्तानले साफको नवौं संस्करण गर्ने पालो थियो । आठौंको उद्घाटन समारोह देखेर आश्चर्य पर्ने पाकिस्तानी प्रतिनिधि नै थिए । ती प्रतिनिधिले विष्णुगोापललाई उद्घाटनको खर्च कति हो भनेर सोधे । विष्णुगोपालले उल्टै त्यो प्रश्न पाकिस्तानीलाई तेस्र्याए । पाकिस्तानीले ५० देखि ५२ करोड अवश्य लाग्यो होला भने । जबकि त्यो उद्घाटन समारोह साढे २ करोडको बजेटमा तयार भएको थियो । आठौं साफपछि उनी बिस्तारै खेलकुदबाट टाढिइसकेका थिए । पाकिस्तानले २००४ मा आएर नवौं साफ आयोजना गर्‍यो । इस्लामाबादको नवौं साफ विष्णुगोपाल र नेपालको त्यही समारोहको ‘कार्बन कपी’ जस्तो थियो । यो उनले धेरै पछि थाहा पाएका थिए । यसले उनलाई सबैभन्दा ठुलो सन्तुष्टि दिएको छ ।हामीमा खोज्न नजाने र मिहिनेत नगर्ने बानी छ, त्यही भएर नयाँपन दिन सक्दैनौं । विष्णुगोपालले ठम्याइ यही हो । हीन भावनाले आफूभन्दा अग्रज मान्छेसँग केही सोधेर सिक्न चाहँदैनन् । उमेरले बुढ्यौली लागेकाले केही गर्न सक्दैनन् भन्ने मानसिकतामा अहिलेको पुस्ता अल्झेको उनले पाएका छन् । जबकि उनी मर्नुअगाडि सबै दिएर जानुपर्नेमा विश्वास राख्छन् । हाम्रो समाज जसरी चलेको छ त्यसअनुसार उनले आफू मरेपछि ठूलै सम्मान पाउने पनि बुझेका छन् ।twitter: @dearbinod 