रोकियोस् मानपदवीकै अपमान
सरकारले बजेटमा विनियोजन गरिएभन्दा झन्डै तीन गुणा खर्च हुने गरी विभूषण बनाउनुपर्ने अवस्था आउनु अनुचित छ । राजस्वले चालु खर्च धान्न पनि सकस परिरहेका बेला विभूषणमा गरिने अपव्ययको कुनै औचित्य छैन । व्यवस्थित पद्धति अनुरूप आवश्यक, योग्य एवं हकदार व्यक्तिहरूलाई मात्रै अलंकारहरू प्रदान गरिन्थे भने यसमा प्रश्न गरिरहनु पर्दैनथ्यो । खालि केही योग्य व्यक्तिहरूलाई देखाएर राजनीतिक दल र पहुँचवालाहरूको भागबन्डामा अरू सयौंलाई विभूषण बाँड्ने परम्परालाई अझ सघन रूपमा निरन्तरता दिइएकाले चिन्ता गर्नुपरेको हो ।
सरकारले बजेटमा विनियोजन गरिएभन्दा झन्डै तीन गुणा खर्च हुने गरी विभूषण बनाउनुपर्ने अवस्था आउनु अनुचित छ । राजस्वले चालु खर्च धान्न पनि सकस परिरहेका बेला विभूषणमा गरिने अपव्ययको कुनै औचित्य छैन । व्यवस्थित पद्धति अनुरूप आवश्यक, योग्य एवं हकदार व्यक्तिहरूलाई मात्रै अलंकारहरू प्रदान गरिन्थे भने यसमा प्रश्न गरिरहनु पर्दैनथ्यो । खालि केही योग्य व्यक्तिहरूलाई देखाएर राजनीतिक दल र पहुँचवालाहरूको भागबन्डामा अरू सयौंलाई विभूषण बाँड्ने परम्परालाई अझ सघन रूपमा निरन्तरता दिइएकाले चिन्ता गर्नुपरेको हो ।गणतन्त्रमा पनि राजतन्त्रकै झैं आसेपासे छानीछानी दिइने पदक–विभूषणको विशाल तामझाम यसै पनि अशोभनीय छ, र यस्तो मनपरी वितरणको चौतर्फी विरोध पनि भैरहेको छ । चालु आर्थिक वर्षमा त सरकारले थोरै सुधार हेतु यसका निम्ति ६ करोड रुपैयाँ मात्र छुट्ट्याएको थियो, र असार १४ को मन्त्रिपरिषद् बैठकले विभूषणमा प्रयोग गरिने सुनको परिमाण घटाउने निर्णय पनि गरेको थियो । तैपनि, आगामी वैशाख १ मा वितरण गर्न गृह मन्त्रालयले करिब १५ करोड रुपैयाँ खर्चेर विभूषण बनाइरहनु सरकारले आफैंले गरेको सुधार–प्रयासको खिलाफमा छ । यस्ता विभूषण–पदकहरूको अपेक्षित गुणस्तर नै कमजोर तुल्याउनु त पक्कै स्वाभाविक नहोला, परन्तु आगामी वर्षदेखि सुशोभित गर्नुपर्नेहरूको संख्या घटाएर राज्य–खर्च कम गर्नु र राष्ट्रका अलंकार स्वयंको ओज बढाउनु भने अपरिहार्य छ । २०७९ असोज ३ को सरकारी घोषणा अनुसार विभूषण पाउनेहरूमा अपवादस्वरूप केही सुपात्रका नाम भए पनि अधिकांश सत्तारूढ दलका नेता–कार्यकर्ता, आसेपासे र स्वार्थ समूह तथा शक्तिकेन्द्रनिकट व्यक्तिहरू छन् । सत्ता गठबन्धनमा सम्मिलित दलहरू र पहुँचवालाबीच भागशान्ति पुर्‍याउन खोज्दा ९ सय ८२ जनालाई विभूषण बाँडिँदै छ, जुन अहिलेसम्मकै बढी हो । खासमा सरकारको यो मनोमानीले राज्यका मानपदवी तथा विभूषण सम्बन्धी अवधारणालाई नै हल्का बनाएको छ । कसले सार्वजनिक जीवनमा के योगदान पुर्‍याएबापत राज्यको पदक पाएको हो, अरू कसैलाई पत्तो नहुने अवस्था छ । यसैको परिणतिस्वरूप पदक पाउनेमध्ये कतिले बहिष्कार गरेका उदाहरण छन् । सम्बन्धित व्यक्तिले ग्रहण नगर्दा गणतन्त्रयता मात्रै २ सय ९४ विभूषण गृह मन्त्रालयमा थन्किएका छन् । गणतन्त्रमा पनि प्रायः सत्ताको भद्दा स्तुतिगान गाउने, नेताहरूको चाकडी गर्ने र आफ्नो तोकिएको सार्वजनिक जिम्मेवारीमै विफल भएकाहरूले नै बर्सेनि मानपदवी, अलंकार तथा पदकहरू पाइरहेका छन् । मुलुकका लागि खास योगदान पुर्‍याएका कैयौं परिचित नाम भने कि छुटेका छन् कि तल्ला दर्जाका पदकमा सीमित । जबकि, राष्ट्रका अलंकारहरू सरकार, पार्टी वा गुटविशेषले केवल आफ्ना अर्थात् आफूलाई मन लागेकाहरूलाई मात्रै दिने सम्मान होइन, हुनु हुँदैन । विडम्बना त, विभूषणलाई थितिबद्ध बनाउन गरिएका प्रयास पनि सरकारकै कारण भाँडिएका छन् । २०७७ असार २ मा वर्षमा २ सय जनालाई मात्र विभूषण दिने गरी यस सम्बन्धी नियमावली संशोधन गरेको तत्कालीन मन्त्रिपरिषद् आफ्नो निर्णयमा दुई महिना पनि टिक्न सकेन । कार्यकर्ता र आसेपासेलाई पदक नपुग्ने भएपछि सरकारले कोटा प्रावधान हटायो । त्यसपछि जसलाई पनि पदक बाँड्ने तजबिजी झनै मौलाएको देखिन्छ । त्यसैले, राज्यले बाँड्ने मानपदवी तथा विभूषणहरूको साख कायम राख्न योग्य र निर्विवाद व्यक्तिहरूलाई मात्रै आभूषित गर्ने गरी पद्धति स्थापित गर्न आवश्यक छ । यसका निम्ति तक्मा पाउनेको संख्या तोक्नेदेखि छनोट प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउनेसम्मका प्रबन्धनहरू गरिनुपर्छ । कसले किन पदक पायो, नागरिकले पनि थाहा नपाउने, पाउनेमध्येको योग्यले पनि गर्वले छाती फुलाउन नसक्ने र उल्टो सम्मानकै अपमान भैरहने वर्तमान वितरण प्रणालीमा आमूल सुधार गर्नुपर्छ । राष्ट्रको विभूषण त त्यसले मात्रै पाओस् कि सम्बन्धित व्यक्ति मात्र होइन, बाँकी दुनियाँ पनि उसप्रति गौरवान्वित हुन सकोस् । चाकडी, चम्चागिरी र निकटताको पुरस्कारस्वरूप होइन; सेवा, वीरता वा विद्वत्ताको कदरमा मात्र यस्ता अलंकार दिइयून् । दिनेले औचित्य पुष्टि गर्न सकोस्; लिनेले पनि धक मान्नु नपरोस्, र आफू सरकारद्वारा डामिएको नठानोस् । यसका निम्ति मन्त्रिपरिषद्द्वारा विभूषण सम्बन्धी मापदण्ड बनाउन गृहसचिव नेतृत्वमा गत माघमा गठित समितिले यस सम्बन्धी सुव्यवस्थित सुझावहरू प्रस्तुत गरोस् । व्यंग्य कवि अर्जुन पराजुलीको ‘तक्मा’ कविताले भनेजस्तो‘...तिनीहरूको देशमातक्मा दिएपछि दुनियाँलाई थाहा हुन्छतक्मा पाउनेले देशका लागि योगदान गरेछ !मेरो देशमातक्मा दिएपछि दुनियाँलाई थाहा हुन्छतक्मा पाउनेलेदेशका लागि योगदानबाहेक सबै गरेछ !’ भन्ने व्यंग्योक्तिको सन्दर्भ अब सदाका लागि पुरानो होस् ।सम्बन्धित समाचार :