सेवा-सुरक्षाबिनाको युरोपेली ‘ट्रान्जिट’
पछिल्ला वर्षमा नेपाली कामदारका निम्ति आकर्षणको गन्तव्य बनेका पोर्चुगल र कतिपय मध्ययुरोपेली मुलुकहरू श्रमको व्यवस्थित बजारभन्दा बढी पश्चिम युरोपका विकसित मुलुकहरू छिर्ने ‘ट्रान्जिट’ का रूपमा चिनिन थालेका छन् ।
काठमाडौँ — पछिल्ला वर्षमा नेपाली कामदारका निम्ति आकर्षणको गन्तव्य बनेका पोर्चुगल र कतिपय मध्ययुरोपेली मुलुकहरू श्रमको व्यवस्थित बजारभन्दा बढी पश्चिम युरोपका विकसित मुलुकहरू छिर्ने ‘ट्रान्जिट’ का रूपमा चिनिन थालेका छन् ।वैदेशिक रोजगार विभागले दिएको रोजगार अनुमतिका आधारमा अरू कुनै श्रम नियमन, प्रबन्ध र अवसरको पहिचान नगरी एजेन्सी–एजेन्टलाई अनधिकृत रकम तिर्दै यसरी युरोप छिर्ने होड बढ्दो छ । सञ्चारमाध्यमहरूमा ‘जंगलको बाटाबाट युरोप’ भनेर कुनै नेपालीको बयान बाहिर आए पनि यसभित्र लुकेको अनधिकृत मार्ग र तौरतरिकालाई लिएर नियमन तथा अनुगमनका क्षेत्रमा भने त्यति बहस हुने गरेको छैन ।अनेक असहज बाटाहरू हुँदै दक्षिणी युरोपेली मुलुक पोर्चुगल जाने र त्यहाँको आवासीय कार्डको प्रक्रियामा उभिने सयौं नेपाली कामदारको संकटपूर्ण अवस्थाबारे फेरि समाचार आएको छ । क्रोएिसया, पोल्यान्ड, ग्रीस, सर्बिया, रोमानिया, मोल्डोभाका जुनै गन्तव्यमा भए पनि उत्रिएर युरोपेली सेन्जेन मुलुकभित्र छिर्न पाएमा रोजगारी वा अवसरका सबै ढोका खुल्नेछन् भन्ने भुलभुलैयामा कैयौं नेपाली परेका देखिन्छन् । कुनै नियम एवं यथोचित प्रबन्धबिनाका मार्गहरू हुँदै वाञ्छित योग्यता र योजनाबिनै हिँडेका हजारौं कामदारका निजी परिबन्दको कथा आफ्नै ठाउँमा होलान्, तर यसले निम्त्याइरहेको जोखिमको पाटोलाई भने सम्बन्धित व्यक्तिसहित सरोकारवाला निकायहरूले बेवास्ता गरिरहन मिल्दैन ।देशभित्र रोजगारीको अवसरको पर्खाइमा थाकेका कैयौंको रोजाइमा भारत वा खाडीभन्दा पनि युरोपेली मुलुकहरू पर्न थालेका छन्, जसले फेसनकै रूप लिइरहेको छ । पोर्चुगल प्रवेश गरेको ४८ घण्टाभित्र जसले पनि बस्नका लागि कानुनी हैसियत पाउन सक्ने व्यवस्थाका कारण त्यहाँ नेपालीसहितका दक्षिण एसियाली कामदारको लर्को लागेको हो । तर, बसोबासमा कानुनी आरक्षण रहने आधारले मात्रै श्रम बजार र रोजीरोटीको प्रत्याभूति हुन सक्दैन । हालै मात्र, बसाइ र अवसरको सजिलै प्रबन्ध मिल्न सक्ने हौवाका भरमा पोर्चुगल पुग्ने अनुमानित ४० हजार नेपालीमध्ये ५ हजारभन्दा बढीसँग पासपोर्ट नभएको र त्यही कारण रोजीरोटीको अवसर नपाइरहेको दुर्दान्त सूचना सतहमा आएको छ । यस्तो स्थितिमा परराष्ट्र मन्त्रालयले एउटा अस्थायी शिविर सञ्चालन गरेर पोर्चुगलको लिज्बोनबाट पासपोर्ट प्रक्रिया सुरु गर्ने खबर आफैंमा स्वागतयोग्य भए पनि यो तत्कालका लागि राहतको विषय मात्रै हो । यो उपाय सधैं काम लाग्ने र स्थायी समाधानको बाटो होइन । पछिल्लो समय युरोपेली मुलुकहरूका नाममा सामान्यतया भिजिट भिसामा, त्यो पनि असुरक्षित बाटो हुँदै अँध्यारो गर्तमा पुर्‍याउन थालिएकाले वैदेशिक रोजगारी एवं विदेश गमनको यो बाटामा सुधार अपरिहार्य छ । सर्वप्रथम त, वैदेशिक रोजगारीको चक्रमा सबैभन्दा बढी जिम्मेवार हुनुपर्ने भनेका स्वयम् कामदार हुन् । सधैंसधैं बाटैमा पासपोर्ट फ्याँक्ने र पोर्चुगलजस्ता मुलुकमा पुगेर हारगुहार गर्ने कामदार स्वयम् यसमा सचेत हुनुपर्छ । साथै, पोर्चुगल जान चाहने कामदारसित कामको सीप–क्षमतासँगै त्यहीँको पोर्चुगिज भाषाको जानकारी पनि हुनु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । पोर्चुगल वा रुसमा पुगेर अंग्रेजी भाषाको पकड राख्दैमा श्रमको अवसर पाउन नसकिने स्थितिबारे उनीहरूलाई बोध हुनुपर्छ । दोस्रो, सेन्जेन मुलुकहरू पुग्नासाथ आर्थिक–सामाजिक भाग्योदय हुन्छ भनेर अफवाह फैलाउने म्यानपावर एजेन्सी–एजेन्टहरू पनि यसमा जिम्मेवार हुनुपर्छ । र, सरकारी निकायहरूले उनीहरूका गतिविधिमा निगरानी राख्नुपर्छ । किनभने, यस्ता अनिश्चयका गन्तव्य जानुअघि राज्य, मन्त्रालय, विभाग, प्रहरी–प्रशासन केहीलाई सही सूचना नदिने र यहीँबाट अप्ठ्यारो बाटो रोजेर जाने श्रमिकका हकमा उद्धार समन्वय पनि स्वभावतः उत्तिकै मुस्किल हुन्छ । यसकारण पोर्चुगल वा मध्ययुरोपेली अन्य श्रम गन्तव्य मुलुकहरू जाने कामदारका हकमा नियमनको उपायबारे सोच्न जरुरी छ । कम्तीमा खाडी जाने कामदारका हकमा त सीप प्रशिक्षण र प्रमाणपत्र लिनुपर्ने अनिवार्य व्यवस्था गरिएको छ । तर, युरोपेली मुलुक जानेका लागि यस्तो अनिवार्य सेवासर्त राखिएको देखिन्न, यसतर्फ सरकारी संयन्त्र सचेत रहन आवश्यक छ । अन्यथा फेरि केही महिनापछि पोर्चुगल वा अर्को गन्तव्यमा पासपोर्ट हराएका नेपाली कामदार सयौंको संख्यामा पुगे भन्दै सनातनी शैलीमा उद्धार–समन्वयको काम यसै गरी सञ्चालन गर्नुपर्नेछ । आफ्ना नागरिकको अप्ठ्यारो र असहज स्थितिमा राज्यले वहन गर्नुपर्ने दायित्व सधैं अग्रस्थानमा रहनुपर्छ नै, तर सचेत नागरिक स्वयम्ले पनि यस्तै लापरबाही देखाइरहेमा यो सम्हालेर नसकिने संस्कार बन्न सक्छ । अतः, सम्बन्धित व्यक्ति स्वयम् नै यसतर्फ सबैभन्दा बढी सचेत हुन जरुरी छ । 