‘निर्मला हामी नै, भागरथी पनि हामी नै’
अँह ! हम आब सीता नै बनबौ,
अति सहनशील आ कोमल माता जानकी नै बनबौ,
रे राम ! कान खोइल क सुइन,
तोहर पुरुषवादी अहंकारके बोझके चल्ते,
हम आब धरतीके भितर नै धसबौ ।
काठमाडौँ — अँह ! हम आब सीता नै बनबौ,अति सहनशील आ कोमल माता जानकी नै बनबौ,रे राम ! कान खोइल क सुइन,तोहर पुरुषवादी अहंकारके बोझके चल्ते,हम आब धरतीके भितर नै धसबौ ।शुक्रबार महिला हिंसा र दण्डहीनता अन्त्यका लागि सिंहदरबार महिला मार्चमा सहभागी कवि सपना सञ्जीवनीले यी कविताका पंक्ति वाचन गरेकी हुन् । देशमा बढ्दै गरेको यौनजन्य हिंसाविरुद्ध आवाजमा थपिन्–रे ब्रहमा ! कान खोइल क सुइन,तोहर घृणित वासनाके सिकार नै बनबौ,खबरदार ! आब जे तू हमरा दिस आँइखो उठा क तकले,अपने बाप कहि क डरे चूपचाप नै रहबौ,तोहर आँइख नोइच क ब्रहमा, ओतहि अपन हातसे तोहर बध करबौ । सयौं उपस्थित भीडमा सपनाको यो कविता पितृसत्तात्मक समाजप्रतिको खबरदारी थियो । जसरी हिन्दु ब्राह्मणवादी पितृसत्ताले सदियौंदेखि सीताजस्तै सहनशील, सरस्वतीजस्तै ज्ञानी बन्ने कुरा दिमागमा सेट गरेर राखेको छ । अब त्यो इतिहास मान्य नहुने उनको कविताको भाव थियो । दिनप्रतिदिन बढिरहेको बलात्कारजस्तो जघन्य अपराधविरुद्ध सडकमा न्यायका लागि खबरदारी गर्न भीड जम्मा भएको थियो । बैतडीको दोगडाकेदार गाउँपालिका–७ चडेपानीकी १७ वर्षीया भागरथी भट्टको बलात्कारपछि हत्या पुष्टि भएको दुई हप्ता बित्न लाग्दा पनि दोषी फेला परेका छैनन् । २०७५ साउन १० मा कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिका–१८ की १३ वर्षीया निर्मला पन्तको शव बलात्कारपछि हत्या गरेको अवस्थामा फेला पर्‍यो । तर दुई वर्ष बितिसक्दा पनि दोषी पत्ता लागेको छैन । महिला मार्चमा सहभागीहरुको एउटै प्रश्न थियो आखिर महिलाको सुरक्षा र सम्मानपूर्वक बाँच्ने पाउने अधिकार कहिले सुनिश्चित होला ? उपस्थित भीडले तिनै निर्दोष बालिका तथा महिलाहरुको न्यायका लागि गुहार माग गरिरहेका थिए । ‘तेरो विभेदकारी सुझाव चाहिँदैन’, ‘अपराध जोगाउने परिपाटी हरेक दिन भागरथी’, ‘महिला हिंसा बन्द गर, संविधानको रक्षा गर’, भन्ने नाराका साथ गुञ्जिरहेको उक्त भीडमा ‘ए हजुर, एउटा प्रश्न सोध्न पाइन्छ ? हामीले सास फेर्न कसको सिफारिस पाइन्छ ? भन्ने प्लेकार्ड बोकेर बसिरेहकी थिइन् एक किशोरी । कैलालीकी ११ कक्षामा पढ्ने एलिना आचार्य भन्छिन्,‘हामी घरमा ३ जना छोरीहरु मात्र छौं । यत्तिको उमेरसम्म पुग्दा पनि हामीले आफू स्वतन्त्र अनुभव गर्न पाएका छैनौं । म न्यायको गुहार माग्दै आज यहाँ आइपुगेको हो ।’‘महिला राष्ट्रपति भएको देशमा पनि यतिविधि महिला हिंसा देख्नु परिरहेको छ । आफ्नै देशमा सुरक्षित छैनौं भने अरुको देशमा हाम्रो सुरुक्षा कस्तो हुन्छ ? उनले प्रतिप्रश्न गरिन् ।महिला अधिकारकर्मी हिमा विष्टले दिनहुँ महिला तथा किशोरी बलात्कृत भइरहेको तर न्याय नपाएको दुखेसो पोखिन् ।'निर्मला पनि हामी नै हो, भागरथी पनि हामी नै हो । आक्रोशित भावमा उनी भन्छिन्,‘पटक-पटक हाम्रो बलात्कार हुन्छ । हामीले न्याय पाएका छैनौं । कसैलाई फरक परेको छैन । सुन्ने कोही हुँदैन । हामीलाई निरंकुश शासन चाहिएको छैन ।’त्यस्तै सडकमै शिल्पी थिएटरले प्रस्तुत गरेको नाटकले महिला हिंसा भइरहे पनि सरकार मुकदर्शक भएर बसेको सत्यतालाई भीडमा अभिव्यक्त गर्‍यो । आन्दोलनमा ऐक्यबद्धता जनाउन आएका कवि बच्चु हिमांशुले समाजमा भइरहेको हिंसाको पीडक तथा सहभागी पुरुष पनि रहेको बताए । उनले भने, ‘विद्यमान हिंसा भइरहेकोमा कहीं न कहीं पुरुषको पनि हिस्सेदारी छ । स्वयं पुरुष भएर संरचनाको लाभ लिइरहेका छौं । त्यसका लागि आत्माआलोचित हुनुपर्छ । महिलाप्रति हामी कति असंवेदनशील भइरहेका छौं । अब हामीलाई समाजमा भइरहेको निरन्तर हिंसाप्रति चुप लागेर बस्ने छुट छैन । ’नेपालभाषा अभियन्ता रजनी मिलाले सरकारले संसद् पुन:स्थापना गरेर नागरिकहरुसँग माफी मागेर तत्काल राजीनामा दिनुपर्ने कुरामा जोड दिइन् । ‘जनताद्वारा चुनिएका सत्तामा गइसकेका भूइँमान्छेलाई नागरिकमाथि टेक्ने कसले अधिकार दियो ? महिलाहरु बलात्कृत भएर मारिरहेका छन् त्यसमा एक शब्द नबोलिकन बस्ने राष्ट्रपतिले राजीनामा दिनुपर्छ, ’उनले चुनौती दिँदै भनिन् । सुरक्षा निकाय र राज्यले बलात्कारका घटनालाई गरेको बेवास्ताबारे सडकबाट चुनौती दिँदै भीडले राज्यलाई चेतावनी दिँदै भन्यो–बलात्कारी होस् तँ ।