Медицина кыргызча сүйлөй алабы?
Кыргызстанда дарылоо мекемелеринде иш кагаздарын кыргыз тилинде жүргүзүүнүн жаңы этабы башталды. Дарыгерлер диагноздор менен бейтап баянын кыргыз тилинде жазууга өтүп жатышат. Бирок көп жылдар бою баарын орус тилинде аткарып келген дарыгерлерге бул оңой иш эмес.
YouTube посттун аягы, 1 Дарылоо мекемелеринде совет доорунун тарбиясын көргөн доктурлар дале көп. Алар орус тилинде окушуп, дарылоо документтерин жалаң орусча толтуруп көнүшкөн. Эми анын баарын кыргызча жүргүзүү ондогон жылдар бою иштеген дарыгерлер үчүн оңой болуп жаткан жок. "Биринчи жолу текшерүү болгондо биздин жетекчи мен которуп жазган терминдеримди көрүп, аябай күлдү. Туура эмес жазып алгам го деп ыңгайсыз болдум. Анан бул сөздөрдү кантип таап алдыңыз деп таңыркап сурады. Мен болсо күн түнү аракет кылдым. Сөздүктөрдөн издедим. Кыскасы бир топ эле күч жумшадым",- деди гинеколог Айиш Алымкулова. Гинеколог Айиш Алымкулова Мамлекеттик медициналык мекемелердин баары тең иш-кагаздарды кыргыз тилде жүргүзүүгө тегиз өттү деп айтууга болбойт. Аймактарда бул дээрлик чечилген маселе болсо, баш калаадагы ооруканаларда жана поликлиникаларда иш-кагаздар, бейтап баяндары дагы деле расмий тилде жүргүзүлүүдө. Бишкектеги доктурлар өз кезегинде медициналык терминдерди кыргызчалоо татаал болуп жатат дешет. Айиш Алымкулова он жылдан бери иш-кагаздарын мамлекеттик тилде толтурат "Кыргызча жазам деп жатып эле орусча баштап алчумун. Анан орусча-кыргызча аралашып эле жатып калчу. 40 жылдан бери көнүп калган адатты жеңиш кыйын экен да. Азыр деле бейтап баянын кыргызча толтурууда кыйналган кесиптештерим көп эле",- деди Айиш Алымкулова. Саламаттык сактоо министрлиги терминдердеги кыйынчылыкты кээ бир дарыгерлердин жөн эле шылтоосу деп айтууда. Көрсө, медициналык терминдер эчак эле кыргызчаланып, эки том китеп чыккан экен. Беш жылдык мээнетин ага арнаган Саламаттык сактоо министрлигинин мамлекеттик тил боюнча координатору Мейманжан Жээналиев, керектүү болгон сөздөрдү жана терминдерди эки тилде которуп жазган. Бул китепте медициналык терминдер эки тилде камтылган "Эми эч ким оорулардын классификациясы орусча болгондуктан, биз кыргызча жаза албай жатабыз деп шылтоо айта алышпайт. Которула турган терминдер жана которулбай турган терминдер бар. Маселен, "история болезни" дегенди бейтап баяны дедик. Ал эми амбулатордук карточканы саламаттык баяны деп койдук. "Сибирская язва" деген дарт бар. Анын илгертен калган кыргызча аталышы күйдүрмө. Ал эми "пиелонефрит почек" деген илдетти, бөйрөк пиелонефрити деп гана котордук. Почка-бөйрөк. Пиелонефрит эл аралык термин болгондуктан ошол бойдон калды. Көп терминдер которулган жок. Андыктан бейтап баянын кыргызча толтурууда татаал деле эч нерсе жок". Мамлекеттик мекемелерде жыйындарды жана документтерди кыргыз тилинде жүргүзүү талабы коюлганы менен аны бирдиктүү жолдо баратат деп айтуу кыйын. Көбүнчө чаржайыт жүрүп жаткандай сезилет.