Тоолуу Карабак келишими: Азербайжан эмнеге жеңиш деп жарыялады?
44 күнгө созулган Тоолуу Карабактагы согуш токтотулду. Армениянын премьер-министри Никол Пашинян жана Азербайжан лидери Ильхам Алиев, Орусия президенти Владимир Путин Тоолуу Карабактагы согуштук аракеттерди токтотуу боюнча келишимге кол койду.
Келишим боюнча армян тарап Тоолуу Карабактагы жана анын тегерегиндеги басып алынган аймактарын жоготот. Эки миң чамалуу орусиялык аскерлер чектеш аймакка жана Лачин коридоруна жайгашат. Келишимде эмне жазылган? Тынчтыкка ким кепилдик берет? 10-ноябрь күнү үч тараптуу келишим Кремлдин сайтына жарыяланды. Андагы негизги шарттарга токтололу: Келишимге ылайык, региондогу тынчтыкты сакталышын көзөмөлдөөнү орусиялык аскер күчтөрү өзүнүн жоопкерчилигине алды. Карабакка тынчтык күчтөрү жөнөтүлө баштады. Баардыгы болуп 1960 аскер, 90 БТР жана 370 даана автоунаа жана башка атайын техникалар келет. Карабакка тынчтык күчтөрү жөнөтүлө баштады Жарашуу келишмине кол коюлгандан кийин Азербайжан президенти Ильхам Алиев Тоолуу Карабактагы тынчтык күчтөрүнүн катарында түркиялык аскерлер дагы болорун айткан эле. Бирок расмий келишимде бул тууралуу эч нерсе айтылган эмес. Орусиянын Тышкы иштер министрлиги дагы Алиевдин айткандарын четке какты. Түркия Азербайжанга ок чыгарбоо шарттарын байкоого ала турган борборду түзүүгө жардам бериши мүмкүн. Бирок ал Азербайжандын ички аймагында болот деп түшүндүрдү Песков. Келишимде Тоолуу Карабак макамы боюнча эч кандай сөз жок. Орусия президентинин басма сөз катчысы Дмитрий Песков аймактын макамы боюнча мурдагы укуктук чечимдер, анын ичнде БУУнун Коопсуздук кеңешинин резолюциясы күчүндө кала бере турганын айтты. Анда аймак Азербайжанга таандык деп көрсөтүлгөн. Бакуда келишимге кол коюлганын салтанат менен белгилешти Азыркы шартта Тоолуу Карабактагы азербайжандык армия ээлеген аймактардан сырткары жерлер армян күчтөрүнүн көзөмөлүндө кала берет дейт эксперттер. Келишимден мындан кийинки кадамдар кандай болору айтылган эмес. "Азыркы кырдаал тынчтык толук орноду дегенди билдирбейт",-дейт Түштүк Кавказ боюнча эксперт Ганс Гутброд. Анын пикиринде, региондогу стабилдүүлүктү жөнгө салуу жана чек араларды ачуу үчүн көп иштерди кылуу керек. Ал үчүн негизги оюнчулар Түркия менен Азербайжан ийкемдүү болушу керек деди ал. Азербайжан 25 жыл мурун жоготкон аймактарын гана кайтарып албастан, байыркы жана өтө маанилүү саналган Шуша шаарын көзөмөлүнө алды. Иш жүзүндө Шушаны көзөмөлдөгөн тарап оңой эле Карабактын борборун ээлеп коюшу мүмкүн. Ошондуктан келишимге кол коюлгандан кийин Ереванда массалык тополоң болуп кетти. 2018-жылы элдик толкундоолордун арты менен келген Никол Пашиняндын бийликтен кетишин талап кылган чакырыктар айтылды. Келишимге кол коюлгандан кийин Ереванда массалык тополоң болуп кетти Өлкө президенти Армен Саркисян келишимге кол коюп жатканда кеңешкен жок деп Пашинянды айыптады. 17 оппозициялык партия Пашиняндын отставкасын талап кылды. Пашинян айыптоолорго макул эмес экенин, жападан жалгыз туура чечим болгонун айтууда. Армян тарап жана Тоолуу Карабактын лидерлери Азербайжан күчтөрү Шуша шаарын көзөмөлүнө алгандан кийин артыкчылыкка ээ болгонун айтууда. Шаардын алынышы тууралуу маалыматты Алиев 8-ноябрда жарыялаган эле. Бул регион үчүн стратегиялык жактан өтө маанилүү пункт. Эгерде согуштук аракеттер улана берсе, Азербайжан бир нече күн ичинде аймактын баарын ээлеп алмак, - деди эл аралык коомчулук тарабынан таанылбаган Тоолуу Карабак республикасынын президенти Араик Арутюнян. Армениянын премьер-министри Никол Пашинян өлкөнүн аскер жетекчилеринин сунушу менен гана келишимге кол койгонун айтты. Согушту улантуу үчүн мобилизация маселесинде көйгөй болгонун белгиледи. (AbA)