Э.Жураев: Депутаттар санын азайтуу жарабаган демилге
Соңку саясий окуялардан улам парламенттин дарегине айтылган сындар курчуду. Бишкекте Жогорку Кеңештин депутаттарынын санын 120дан 35ке кыскартып, алардын артыкчылыктарын жана айлыктарын азайтуу боюнча кол топтоо жүрүп жатат. Учурда петицияга 8 миңден ашык киши кол койгон. Алар депутаттардын санын азайтуу, парламенттин ишин жакшыртуунун бир жолу деп айтышууда.
Би-Би-Си саясат талдоочу Эмил Жураевди маекке тартып, бул канчалык негиздүү деп сурады. Эмил Жураев: Биринчиден, экономикалык жагын кароого каршы эмесмин. Албетте, керексиз чыгашалар, маанисиз сарптоолор болуп жатса, аларга кандайдыр бир ревизия жүргүзүп, бөгөт коюунун жолдору бар. Депутаттын кол тийбестиги бул башка маселе. Чыныгы укукка негизделген башкарууда депутаттарга эч кандай артыкчылыктын кереги жок. Бирок депутаттардын санын азайтуу деген өтө үстүртөн каралган жооп десек болот. Элдин атынан сүйлөөгө болгон мүмкүнчүлүктү камсыз кылуу үчүн депутаттардын саны, парламенттин мүчөлөрүнүн саны элдин санына жараша мүмкүн болушунча көбүрөөк болушу керек. Калкынын саны боюнча бирдей болгон көп мамлекеттерди Кыргызстанга салыштырып карасак деле болот. Аларда деле жүз жыйырма, жүздүн тегерегинде. 35-40 депутат деген күлкүнү келтирет. Мунун өзү институттун маанисин түшүнбөгөндүктөн кабар берет. Би-Би-Си: Кыргызстанда депутаттардын санын азайтуу жана аларга берилген артыкчылыктарды кыскартуу маселеси эмнеден улам көтөрүлүп жатат? Эмил Жураев: Депутаттардын жалпы курамы азыр кандай болуп жатканын байкап турабыз. Алардын көпчүлүгү элге белгисиз болуп, унчукпай олтурат. Бул албетте, ошол депутаттардын алсыздыгынан, аларды алып келген партиянын өзгөчө бир стратегиясы өзүнүн функциясы жоктугунан кабар берет. Бирок бул "120 депутат көптүк кылат экен", "120 депутаттын кереги жок экен" деген тыянакка алып келбейт. Кээде депутаттардын маяналары боюнча айтылган сөздөрдү анча-мынча угуп калып жүрөбүз. Бирок, биз парламентти, мамлекеттик жогорку институтту өзүбүздүн кичинекей айылдагы фирмадай карабашыбыз керек. Бул мамлекеттин эң эле негизги, маанилүү институту болуп эсептелет. Парламентти мамлекеттин аброю десек болот. Бул орган өтө салмактуу жана чоң болушу керек. Би-Би-Си: Эмки жылы кайра шайлоо болгону турат. Беш жыл аралыгында парламент эсте кала тургандай кандай маанилүү иштерди аткара алды? Эмил Жураев: Андай деле жакшы баа бере албайм. Бирок өткөн беш жыл опурталдуу ар кандай окуяларга бай болду. Депутаттар өздөрүнө бөлүнүп берилген функциялардан сырткары, саясий күрөштүн, саясий чатактардын аренасына айланды. Ал эми мыйзам чыгаруу жагына келгенде аткардык деген олуттуу иштерин деле эстей албай турам. Бир топ дайындоолордо, чоң саясий мааниге ээ болгон чечимдерде депутаттар бир тарапка ооп добуш бергендерин көрүп жүрөбүз. Ошондон улам депутаттар "флюгер" болуп калышты деген пикирлер дагы көп айтылып келет. Би-Би-Си: Парламенттин ишинин жакшырышын оппозиция менен дагы көп байланыштырышат. Азыркы парламенттеги оппозициянын деңгээли канчалык? Эмил Жураев: Парламентте оппозиция деген функцияны, оппозиция деген вазыйпаны аткарган депутаттардын тобу жокко эсе. Эң эле принципиалдуу болуп, оппозициячыл көз карашты карманган, акыркы беш жыл ичиндеги "Ата Мекен" фракциясы болду. Калган партиялардын бардыгы кайсы бир мөөнөт ичи башкаруучу коалицияга кирип, кайра чыгышты. Өзгөчө жеке маселелер жаралганда, кээде сын айтып, кээде бийликчил тарапты колдоп келе жаткан партиялар көп. Оппозициянын чабалдыгын партиялык уюмдардын өнүкпөй калгандыгынан көрөм. Би-Би-Си: Айрым учурда кайрадан эле эки палаталуу системага өтүү керек деген пикирлер көп айтыла калып жүрөт. Жогорку Кеңештин ишин жакшыртуунун кандай жолун көрүп турасыз? Эмил Жураев: Парламентти эки палатага бөлүү, структурасын алмаштыруу азыркы байкалып жаткан кемчиликтерди жоюунун негизги багыты деп айта албайм. Менимче, биринчиден буга туруктуулук керек. Кандай гана көйгөй болбосун мамлекетти башкарууда, институттарды калыптандырууда туруктуулук керек. Жыл сайын парламенттин структурасын алмаштыруу менен алдыга кадам шилтөө мүмкүн эмес.