Күч түзүмдөрү бизнести тоорубай, коруса
Бир жарым миллиондой сомдук товарын алдырган ишкер Нурбек үч айдан бери иш козгото албай жаканын айтып, Би-Би-Сиге кайрылды. Анын ишениминде, шектүүлөр тергөөчүлөргө акча берип койгон. Ал эми Кыргызстандагы адвокаттар союзунун мүчөсү Адилет Исраилов өлкөдө бийлигиң, байланышың же акчаң болбосо укугунду эч ким эске албайт деп абалды кыска сүрөттөдү.
Жүк ташуучу унаалар Жүгүн алдырган ишкердин абалы Орусияга каттаган ишкер Нурбек өткөн жылы күздө Омск шаарына 20 тонна жүк жиберет. Келишим түзүп, жүк ташуучулардын кепилдигин алганына карабай, жүгүнөн да, акчасынан да куру жалак калганын айтууда. Арыз жазганына карабай, октябрдын аягынан бери иши териштириле элек: “Чыгымымды төлөп берсин деп ар эшикти каккылап жүрөм. Ал жүккө мен 1,2 рубль чамасында же 1,5 млн сомдой коротком. Жеке мага таандык жүктү айдоочулар өз билемдик кылып ачкан, жерге түшүргөн. Болжолдуу беш-алты тоннадайын саткан. Аны сатып жибергенин Карагандадагы тааныштар интернет байланыш аркылуу тастыктаган үндөр бар”. Унаага жүктөгөн кара өрүктү айдоочу менен жанындагы өнөктөшү чачканын чачып, сатканын сатып салган да качып кеткен. Анысы аз келгенсип, кылмыштуу топтун мүчөлөрү аркылуу кайра өзүн коркуткан. “Кылмышкерлерди салып, кайра мени коркутат. Мен кайра ал кылмышкерлер менен тил табышып, түшүндүрүп бердим. Алар өзүң күнөөлүү экенсиң деп айдоочуга күнөөсүн коюп беришти”, - деди Нурбек. Милицияга кайрылып жыйынтык болбогондо ишкер ушинтип кылмыштуу топтун мүчөлөрүн ортого салган. Бирок азыркыга чейин акчасын төлөтүп ала элек. Бишкекте милицияга жазган арызынан майнап чыкпай, дээрлик үч жарым айдан бери иш ачтыра албай келатканын айтты. Нурбек кылмыштуу топтун мүчөлөрү менен байланышы бар айдоочулардын укук коргоо тармагында да калкалоосу бар деп ойлойт. Болбосо дээрлик 1,5 млн сомдук зыяндын артынан түшүп эч кимдин иликтебегенине башка себеп таба албай убара. Кыскарган кылмыш иштери коррупциянын белгиси Президент Сооронбай Жээнбеков күч түзүмдөрүндөгү коррупцияны жоюуга тармактардын өзүнө убакыт берди Нурбек ишкердин окуясы албетте териштирилүүсү керек болгон жеке учур. Ал эми бир адвокаттын тажрыйбасында кылмыш иши козголбой же ачылган иш кыскарып кеткен учур канчалык көп? Адвокаттар союзунун мүчөсү Адилет Исраилов айына болжолдуу он беш иш караса, бардык жагдайлар жетиштүү учурда да орточо үчөөнө иш козгото албайт же кыскарып кетет. “Таанышың же акчаң жок болсо, сенин укугуң жаныбардыкындай да эмес. Канча деген адамдар адилеттик издеп жүрөт. Ооба, мурункуга салыштырмалу укук коргоо же көзөмөл органындагылар ички тартибин карап жатышат, аларга каршы коррупциялык кызматтар түзүлдү. Андыктан бизге да мыйзам бар турбайбы деген бир ойго жетишти. Бирок натыйжа биз каалагандай деңгээлде болбой жатат”, - деди Би-Би-Сиге адвокат. Адилет Исраилов иш козгобой койду, ишимди кыскартып салды деп абдан көп адам адвокаттарга кайрылат деди. Ал ошол эле учурда юрист катары иш козголбой турган жагдайлар бар экенин жокко чыгарбайт. Анткен менен 2016-жылы прокуратура жүргүзгөн 8800гө чукул текшерүүнүн сегиз гана пайызына кылмыш иши ачылып, анын 50 пайызы гана сотко өткөнүн, жыйынтыгында бир жылда сегиз иш боюнча гана айыпталуучу жоопко тартылганын президент Сооронбай Жээнбеков өзү билдирди. Күнөөлүү айыбын тарткан бул сегиз иш сотко өткөн иштердин 1,6 пайызын гана түзүүдө. Президент прокуратурадан сырткары укук коргоо, сот, финансылык полиция жана коопсуздук тармагындагы бул сыяктуу сандар тармактардын өзүндө коррупция бар экенин көрсөтөт деди. Акыркы эки жылда 76 миңден ашык кылмыш иши козголсо, 30% гана сотко өткөн. Иштин 12% боюнча гана күнөөлүү жоопко тартылган Ал экономиканын өнүгүшү үчүн бизнести тонобой, коргоого чакырды. “Биз бизнеске жардам бермейинче, аларды жок кылгандын ордуна колдомоюнча өлкөгө инвестиция да келбейт, таза бизнес өнүкпөйт. Ким өнүгөт, ошо коррупцияны колдогон, калкалоосу барлар өнүгөт. Таза бизнес атаандаш боло албайт. Анткени коррупция менен иштеген бизнес мамлекетке салык төлөбөйт. Ал эми салык төлөгөн, биздин айлыкты көбөйтүп жаткан бизнестердин көбү жабылып калууда, сыртка чыгып кетүүдө”, - деди Сооронбай Жээнбеков күч түзүмдөрүндөгү коррупцияга каршы маселе боюнча өткөн Коопсуздук кеңешинин жыйынында. Күнөөсүздөргө иш ачылган учур да көп Президент өз сөзүндө же ары же бери болбой сот чечимин төрт-беш жылдап күткөн мисалдарды келтирди. Мындай жагдай бир гана жарандын өзүнө эмес, бүлөсүнө да таасир этип жатат деди. Адвокат Адилет Исраилов далилдер болбосо да, бир гана адамдын көрсөтмөсү менен СИЗОдо айлап жылдап жаткандардын ден соолугу бузулуп, бүтүндөй үй-бүлөлөр талкаланып жатканын коушмчалады. Исраилов андайлар акталып чыккан учурда да мамлекет же башка органдар компенсация төлөбөйт деди. Ал эми шылуун жүк ташуучуларга 1,5 миллион сомду алдырдым деген ишкер Нурбек тескерисинче күнөөлүүлөрдүн изинен өзү гана түшүп келатат. Жогорудагыдай айыптоолорго жана президенттин сынына прокуратура, Ички иштер министрлиги ички териштирүүлөрдү жүргүзүп жатабыз деп жооп берди.