Aja Sofija i Turska: Erdogan potpisao ukaz - muzej postao džamija
Redžep Tajip Erdogan, predsednik Turske, potpisao je ukaz kojim se Aja Sofija u Istanbulu, koja je osnovana kao crkva, pretvara u džamiju.
Aja Sofija ima ogroman značaj i kao religijski i kao politički simbol Prethodno je Vrhovni sud Turske poništio odluku iz 1934. godine kojom je Aja Sofija dobila status muzeja. Izgrađena je u šestom veku po nalogu vizantijskog cara Justinijana I, bila je to najveća saborna crkva na svetu skoro 1.000 godina. Aja Sofija je deo Uneskove svetske kulturne baštine, a ova organizacija apelovala je na turske vlasti da ne menjaju status bez šire rasprave. Islamisti u Turskoj dugo su tražili da se ona pretvori u džamiju, ali sekularni poslanici opozicije su se protivili tom potezu. Predlog je izazvao kritike verskih i političkih lidera širom sveta. Poglavari pravoslavnih crkava širom sveta osudili su predlog, kao i Vlada Grčke. Ovo je sada jedno od najpoznatijih turističkih atrakcija u Turskoj Osnivač moderne Turske, Mustafa Kemal Ataturk, odobrio je status Aja Sofije kao muzeja 1934. godine i od tada je simbol sekularizma, otvoren svim verama. Ali Državni savet, najviši turski upravni sud, u presudi u petak saopštio je: „Zaključeno je da joj je aktom o nagodbi dodeljuje status džamije i da njena upotreba izvan ovog karaktera nije moguća pravno". „Odluka kabineta iz 1934. godine kojom je prestala da bude džamija i postala muzej nije u skladu sa zakonima", saopšteno je. Ruska pravoslavna crkva odmah je izrazila žaljenje što turski sud nije uzeo u obzir njihovu zabrinutost kad je presudio o Aja Sofiji, prenosi novinska agencija Tass. Saopšteno je da odluka može dovesti do još većih podela. Izgrađena u 6. veku po nalogu vizantijskog cara Justinijana I, bila je to najveća saborna crkva na svetu skoro 1.000 godina. Kako je tekla istorija? Legendarna građevina sa kupolom nalazi se u istanbulskom kvartu Fatih, na zapadnoj obali Bosfora. Justinijan I je naložio gradnju ovog ogromnog zdanja 532. godine, kad je grad - tada poznat kao Konstantinopolj - bio prestonica Vizantijskog carstva, poznatog i kao Istočno rimsko carstvo. Inženjeri su doneli materijal sa Mediterana da bi podigli kolosalni hram. Po njenom završetku 537. godine, postala je sedište Pravoslavne patrijaršije u prestonici. U zgradi su se održavala vizantijske carske ceremonije kao što su krunisanja. Aja Sofija služila je kao sedište Istočne pravoslavne crkve skoro 900 godina, izuzev kratkog perioda u 13. veku, kad je bila katolička katedrala pod kontrolom evropskih osvajača koji su poharali i zauzeli Konstantinopolj tokom Četvrtog krstaškog pohoda. Ali 1453. godine, Otomansko carstvo pod sultanom Mehmedom II zauzelo je Konstantinopolj i preimenovalo ga u Istanbul, okončavši Vizantijsko carstvo za sva vremena. Po ulasku u Aju Sofiju, Mehmed II je insistirao da se ona renovira i preinači u džamiju. On je prisustvovao prvim molitvama u petak u ovoj zgradi, svega nekoliko dana nakon što su je poharale osvajačke snage. Otomanske arhitekte uklonile su unutrašnje pravoslavne simbole ili prešle malterom preko njih i zdanju dodale tornjeve i minarete. Sve do završetka istanbulske Plave džamije 1616. godine, Aja Sofija bila je glavna džamija u gradu, a njena arhitektura inspirisala je graditelje Plave džamije i nekoliko drugih u gradu i čitavom svetu. Graditelji Plave džamije bili su inspirisani arhitekturom Aja Sofije Na kraju Prvog svetskog rata 1918. godine, Otomansko carstvo je poraženo i podeljeno među pobedničkim silama. Nacionalističke snage, međutim, uspele su da se izdignu i izgrade savremenu Tursku na pepelu tog carstva. Osnivač Turske i prvi predsednik sekularne republike Mustafa Kemal Ataturk naredio je da se Aja Sofija pretvori u muzej. Od njenog ponovnog otvaranja za javnost 1935. godine, postala je jedna od najposećenijih turističkih atrakcija u Turskoj. Mnogi traže da se molitve održavaju na tom mestu Pratite nas na Fejsbuku i Tviteru. Ako imate predlog teme za nas, javite se na bbcnasrpskom@bbc.co.uk