Click Here & Like us on Facebook to Follow



Fargot Password? / Help
Raja Bharthari


LVGUF02841. Raja Bharthari (भरथरी, भर्तृहरि), also known as "Sant" Bharthari, was the ruler of Ujjain in the 1st century BC, before renouncing the world and abdicating in the favor of his younger brother Vikramaditya and became a follower of Guru Gorakhnath and along with his nephew Gopi Chand went to the Guru's hill abode in northern Punjab.

2. He was a great King, Saint, & poet. It was he who gave us the immortal Subhashita Trishati : consisting the trilogy of Neeti Sataka, Sringara Sataka and Vairagya Sataka which truly reflect his life expeiences as a king, as a lover and as an ascetic

3. He is famous for having written Bharathari Neetishatakam which is respected highly in Indian Literature, only sufficed by Bhagavad Gita.

4. Life Stories of Bharthari and his nephew King Gopi Chand of Bengal (Hindi: गोपीचन्द), abound in the Indian folklore of Punjab, Haryana, Bihar, Uttar Pradesh, Chhatisgarh and West Bengal.

5. Much of the details about the lives of Bharthari and his brother Vikramaditya are captured in the tales of Baital Pachisi (Twenty five tales of Baital).

6. Pinglah Rani was Raja Bhartrhari's last and youngest wife.

7. The fair of bhratahari grouped by lakhs of peoples of alwar, jaipur, Dausa near Sariska in Alwar.

Bharathari & Pingala's Son

1. There is a very famous song sung by the bards of Chhatisgarh in the memory of Raja Bhartrhari.

2. The story says that Queen Pingala and Raja Bhartrhari did not have a son and the queen was very sad as a result of that.

3. A saint came to the door of their palace one day and asked for alms.

4. When Rani Pinglaa went down to give him alms, he said, "I know you are sad and I have brought some holy water(medicine) for you. If you drink this water with faith, you will have a son in twelve months' time."

5. Rani Pingala had the water and as promised by the Yogi, she had a son after twelve months.

Becoming a Saint

bhartariguffa1. Bharathari abdicated the throne, to his younger brother Vikramaditya, and became a religious mendicant.

2. He later became a disciple of 'Pattinathar' who first indulged in argument about samsari and sanyasi with king Bhartrhari later during the conversation pattinathar said that all women's have 'dual mind' it might be true case even with parameswari.

3. King conveyed this news to rani pingalah and she ordered pattinathar to get punished afterwards.

4. Next day Raja Bhartrhari was out for a hunt one day and he saw a woman jump into the pyre of her husband (Sati) as her grief would not let her stay alive. Raja Bhartrhari was moved and this incident stayed in his mind.

5. When he returned to his palace, he told the story to Rani Pingala and asked her if she would do the same. Rani Pingala said that she would die on hearing the news itself and there would be no chance of her staying alive until the funeral ceremony.

6. Raja Bhartrhari decided to test her and went on a hunt once again and sent the news of his death back to the palace.

7. The Mahaaraani died on hearing the news as she had promised and Raja Bhrithari was grief-stricken.

8. Pattinathar heard about the grief of the King and came to help him overcome his grief.


10. Even though Rani Pingala came alive Raja Bharthari decided to renounce the world and became a follower of Pattinathar.


12. Bhratahari is famous in Alwar of Rajasthan. Astami is the worship day celebrate as a festival.

Bharathari Nitishatakam

367b9e5283754445bd1cfa1aed962cf91. The 'Neetishatakam' [नीतिशतकम् ], as the name suggests, is a collection of 100 subhashitas, composed by Bhartrhari [भर्तृहरि]। Three such shatakas have been attributed to this poet -
  • नीतिशतकम् , dealing with neeti [general moral sayings],
  • वैराग्यशतकम् , dealing with the nissaarataa-worthlessness- of wealth, women, etc
  • शृंगारशतकम् , dealing in erotic subhashitas. Apparently, this comes first chronologically. Bhartrhari wrote this in the prime of his youth, and then moved on to moralising and vairaagya.


    3. Subhashita Trishati encompasses almost every experience known to man and pours them forth in beautiful poetry.

    4. Neetishataka, even though the title says 'shatakam', the number of shlokas in the work is not exactly 100. About 136 shlokas are attributed to the neetishatakam.

    5. The subhaashitas are divided into 10 categories called 'paddhatis'. The categories include moorkha-paddhati, vidwat-paddhati, maanashourya-paddhati, artha-paddhati, durjana-paddhati, sajjana-paddhati, paropakaara-paddhati, dhairya-paddhati, daiva-paddhati and karma-paddhati.

    6. The division of shlokas into paddhatis is not strictly biased to the paddhati. Though some verses very clearly belong to a particular category, there are many which could go into two or more of these, depending on how we look at it. But yet, the paddhati system is a convenient way to group together related subhashitas and study them.


    8. To Summarize teachings of Neetishatakam : The poet sees the sufferings in the world and creates a wholistic view, as a result he seems to lament about- the kings who do not recognize the scholars; the pathetic state of the good men in the society; the disappointments that lie in store for the talented and so on. He goes on to such an extent to even deny the value of human effort, and talks about destiny or fate destroying all the efforts of talented men. Bharathari saw the sufferings of the common men and out of sheer disappointment blamed all the sufferings to the cruel destiny. But later he comes to the 'Karma' theory and states that all that happens is the result of his own past actions and that of previous lives. Neetishatakam is as beautiful as literature can be.

    Nitishatakam Teachings : Criticism of fools ( मूर्खनिन्दा )

    1. अज्ञः सुखमाराध्यः सुखतरमाराध्य्ते विशेषज्ञ: ।
    ज्ञानलवदुर्विदग्धं ब्रह्मापि नरं न रंजयति ॥

    2. स्वायत्तमेकान्तगुणं विधात्रा विनिर्मितं छादनमज्ञतायाः ।
    विशेषतः सर्वविदां समाजे विभूषणं मौनमपण्डितानाम्॥

    3. यदा किञ्चिज्ञोऽहं द्विप इव मदान्धः समभवं तदा सर्वज्ञोऽस्मीत्यभवदवलिप्तं मम मनः ।
    यदा किञ्चित् किञ्चित् बुधजनसकाशादवगतं तदा मूर्खोऽस्मीति ज्वर इव मदो मे व्यपगतः

    4. शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक् छत्रेण सूर्यातपो नागेन्द्रोनिशितांकुशेन समदो दण्डेन गौर्गर्दभः ।
    व्याधिर्भेषजसंग्रहैश्च विविधैः मन्त्रप्रयोगैर्विषं सर्वस्यौषधमस्ति शास्त्रविहितं मूर्खस्य नास्त्यौषधम् ॥

    Nitishatakam Teachings : Praise of the learned and the wise ( विद्वत प्रशंसा )

    1. हर्तुर्याति न गोचरं किमपि शं पुष्णातियस्सर्वदा- ह्यर्थिभ्यः प्रतिपाद्यमानमनिशं प्राप्नोति वृद्धिं परां ।
    कल्पान्तेष्वपि न प्रयाति निधनं विद्याख्यमन्तर्धनं येषां तान् प्रति मानमुञ्झत नृपाः कस्तैस्सह स्पर्धते॥

    2. केयूराणि न भूषयन्ति पुरुषं हारा न चंद्रोज्ज्वला न स्नानं न विलेपनं न कुसुमं नालंकृताः मूर्धजाः ।
    वाण्येका समलंकरोति पुरुषं या संस्कृता धार्यते क्षीयन्तेऽखिलभूषणानि सततं वाग्भूषणं भूषणम्॥

    3. क्षान्तिश्चेत्कवचेनकिं? किमरिभिः क्रोधोऽस्तिचेद्देहिनां ज्ञातिश्चेदनलेन किं? यदि सुहृत् दिव्यौषधैः किं फलं?।
    किं सर्पैर्यदिदुर्ज्जनाः किमु धनैर्विद्यानवद्या यदि व्रीडा चेत्किमुभूषणैः सुकविता यद्यस्ति राज्येन किं?

    Nitishatakam Teachings : Praise of self-respect and valour ( मान शौर्य प्रशंसा )

    1. दाक्षिण्यं स्वजने दया परिजने शाठ्यं सदा दुर्जने प्रीतिस्साधुजने नयो नृपजने विद्वज्जनेष्वार्जवं |
    शौर्यं शत्रुजने क्षमा गुरुजने कान्ताजनॆ धृष्टता ये चैवं पुरुषाः कलासु कुशलाः तेष्वेव लोकस्थितिः||

    2. प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैः प्रारभ्य विघ्नविहता विरमन्ति मध्याः।
    विघ्नैः पुनः पुनरपि प्रतिहन्यमानाः प्रारब्धमुत्तमगुणा न परित्यजन्ति ॥

    3. क्षुत्क्षामोऽपि जराकृशोऽपि शिथिलप्रायोऽपि कष्टांदशा- मापन्नोऽपि विपन्न दीधितिरपि प्राणेषु नश्यत्स्वपि ।
    मत्तेभेन्द्र विभिन्न कुंभ कवळ ग्रासैक बद्धस्पुह: किं जीर्णं तृणमत्ति मानमहतामग्रेसर केसरी ॥

    4. स्वल्पस्नायु वसावसेकमलिनं निर्मांसमप्यस्थिकं श्वा लब्ध्वा परितोषमेति न तु तत्तस्य क्षुधा शान्तये।
    सिंहो जम्बुकमंगमागतमपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं सर्वः कृच्छ्रगतोऽपि वाञ्झति जनः सत्वानुरूपं फलम् ॥

    5. परिवर्तिनि संसारे मृतः को वा न जायते।
    स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् ॥

    6. सिंहश्शिशुरपि निपतति मदमलिनकपोलभित्तिषु गजेषु ।
    प्रकृतिरियं सत्त्ववतां न खलु वयस्तेजसो हेतुः॥

    Nitishatakam Teachings : Praise of wealth ( द्रव्य प्रशंसा )

    1. जातिर्यातु रसातलं गुणगणास्तस्याप्यधो गच्छतां शीलं शैलतटात्पतत्वभिजनो संदह्यतां वह्निना ।
    शौर्ये वैरिणि वज्रमाशुनिपतत्वर्थोऽस्तु नः केवलं येनैकेन विना गुणास्तृणलवप्रायास्समस्ता इमे ॥

    2. यस्यास्ति वित्तं स नरः कुलीनः स पण्डितः स श्रुतवान् गुणज्ञः।
    स एव वक्ता स च दर्शनीयः सर्वेगुणाः काञ्चनमाश्रयन्ति॥

    3. दानं भोगो नाशस्तिस्रोगतयो भवन्ति वित्तस्य ।
    यो न ददाति न भुङ्क्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति ॥

    4. राजन् दुधुक्षसि यदि क्षितिधेनुमेनां तेनाद्यवत्समिव लोकममुं पुषाण।
    तस्मिंश्च सम्यगनिशं परिपुष्यमाणे नाना फलं फलति कल्पलतेव भूमिः ॥

    5. आज्ञा कीर्तिः पालनं ब्राह्मणानां दानं भोगो मित्रसंरक्षणम् च।
    येषामेते षड्गुणाः न प्रवृत्ता: कोऽर्थस्तेषां पार्थिवोपाश्रयेण ॥

    6. रे रे चातक! सावधानमनसा मित्र क्षणं श्रूयतां अंभोदा बहवो हि सन्ति गगने सर्वेऽपि नैतादृशाः।
    केचिद्वृष्टिभिरार्द्रयन्ति वसुधां गर्जन्ति केचित् वृथा यं यं पश्यसि तस्य तस्य पुरतो मा ब्रूहि दीनं वच: ||


    Nitishatakam Teachings : Criticism of evil men ( दुर्जन निंदा )

    1. अकरुणत्वमकारणविग्रहः परधने परयोषिति च स्पृहा ।
    स्वजबन्धुजनेष्वसहिष्णुता प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम् ॥

    2. दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्ययाऽलंकृतोऽपि सन् ।
    मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयंकरः ॥

    3. लोभश्चेदगुणेन किं पिशुनता यद्यस्ति किं पातकैः सत्यं चेत्तपसा च किं शुचिमनो यद्यस्ति तीर्थेन किम्।
    सौजन्यं यदि किं जनैः सुमहिमा यद्यस्ति किं मण्डनैः सद्विद्या यदि किं धनैरपयशो यद्यस्ति किं मृत्युना ॥

    4. मौनान्मूकः प्रवचनपटुः वाचको जल्पको वा धृष्टः पार्श्वे वसति च तथा दूरतश्चाप्रगल्भः ।
    क्षान्त्या भीरुर्यदि न सहते प्रायशो नाभिजात: सेवाधर्म परमगहनो योगिनामप्यगम्यः ||

    5. आरंभगुर्वी क्षयिणी क्रमेण लघ्वी पुरा दीर्घमुपैति पश्चात् ।
    दिनस्य पूर्वार्धपरार्ध भिन्ना छायेवे मौत्री खलसज्जनानाम् ॥

    6. मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोष विहित वृत्तीनां ।
    लुब्धक धीवर पिशुना निष्कारणमेव वैरिणो जगति ॥

    Nitishatakam Teachings : Praise of good men ( सुजन प्रशंसा )

    1. संपत्सु महतां चित्तं भवत्युत्पलकोमलं ।
    आपत्सु च महाशैल-शिलासंघात कर्कशम् ॥

    2. वाञ्झा सज्जनसंगतौ परगुणे प्रीतिर्गुरौ नम्रता विद्यायां व्यसनं स्वयोषिति रतिः लोकापवादात् भयम्।
    भक्तिः शूलिनि शक्तिरात्मदमने संसर्गमुक्तिः खले- ष्वेते येषु वसन्ति निर्मलगुणास्तेभ्यो महद्भ्यो नमः ॥

    3. विपदिधैर्यमथाभ्युदये क्षमा सदसि वाक्पटुता युधि विक्रमः।
    यशसिचाभिरुचिर्व्यसनं श्रुतौ प्रकृतिसिद्धमिदं हि महात्मनाम्॥

    4. संतप्तायसि संस्थितस्य पयसो नामापि न श्रूयते मुक्ताकारतया तदेव नलिनीपत्रस्थितं राजते ।
    मध्ये सागरशुक्तिमध्यपतितं तन्मौक्तिकं जायते प्रायेणाधम मध्यमोत्तमगुनाः संसर्गतो देहिनाम् ॥

    5. प्रीणाति यस्सुचरितैः पितरं स पुत्रो यद्भर्तुरेव हितमिच्छति तत्कलत्रं।
    तन्मित्रमापदि सुखे च समक्रियं यत् एतत्त्रयं जगति पुण्यकृतो लभन्ते॥

    Nitishatakam Teachings : Praise of helping others ( परोपकार स्तुति )

    1. भवन्ति नम्रास्तरव फलोद्गमैः नवांबुभिर्भूमिविलंबिनो घनाः।
    अनुद्धता सत्पुरुषाः समृद्धिभिः स्वभाव एवैष परोपकारिणाम्॥

    2. पापान्निवारयति योजयते हिताय गुह्यं निगूहति गुणान् प्रकटीकरोति।
    आपद्गतं च न जहाति ददाति काले सन्मित्रलक्षणमिदं प्रवदन्ति सन्तः॥

    3. एते सत्पुरुषाः परार्थघटकाः स्वार्थान् परित्यज्य ये सामान्यास्तु परार्थमुद्यमभृतः स्वार्थाविरोधेन ये ।
    तेऽमी मानुषराक्षसा: परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये ये तु घ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे॥

    4. क्षीरेणात्मगतोदकाय हि गुणाः दत्ताः पुरा तेऽखिलाः क्षीरोत्तापमवेक्ष्य तेन पयसा स्वात्मा कृशानौ हुतः ।
    गन्तुं पावकमुन्मनस्तदभवत् दृष्ट्वा तु मित्रापदं युक्तं तेन जलेन शाम्यति सतां मैत्री पुनस्त्वीदृशी॥

    5. मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाः त्रिभुवनमुपकारश्रेणिभि: प्रीणयन्तः।
    परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यं निजहृदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ॥

    Nitishatakam Teachings : Praise of courage and determination ( धैर्य गुणगान )

    1. रत्नैर्महाब्धेः तुतुषुर्न देवाः न भेजिरे भीमविषेन भीतिं ।
    सुधाम् विना न प्रययुर्विरामं न निश्चितार्थाद्विरमन्ति धीराः ॥

    2. क्वचित् भूमौ शय्या क्वचिदपि च पर्यङ्कशयनं क्वचिच्छाकाहारः क्वचिदपि च शाल्यन्नरुचिः।
    क्वचित्कंथाधारी क्वचिदपि च दिव्यांबरधरो मनस्वी कार्यार्थी न गणयति दु:खं न च सुखम्॥

    3. ऐश्वर्यस्य विभूषणं सुजनता शौर्यस्य वाक्संयमो ज्ञानस्योपशमः श्रुतस्य विनयॊ वित्तस्य पात्रे व्ययः।
    अक्रोधस्तपसः क्षमा प्रभवितुर्धर्मस्य निर्व्याजता सर्वेषामपि सर्वकारणमिदं शीलं परं भूषणम् ॥

    4. निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदिवा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशातु गच्छतु वा यथेष्टं।
    अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा न्यायात्पथात्प्रविचलन्ति पदं न धीराः ॥

    Nitishatakam Teachings : On Fate (Destiny) ( भाग्य )

    1. भग्नाशस्य करण्डपिण्डिततनोः म्लानेन्द्रियस्य क्षुधा कृत्वाखुर्विवरं स्वयं निपतितो नक्तं मुखे भोगिनः ।
    तृप्तस्तत्पिशितेन सत्वरमसौ तेनैव यातः पथा लोकाः पश्यत दैवमेव हि नृणाम् वृद्धौ क्षये कारणम्॥

    2. छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोप्युपचीयते पुनश्चन्द्र: ।
    इति विमृशन्तस्सन्तः सन्तप्यन्ते न विलुप्ता लोके ॥

    3. नेता यस्य बृहस्पतिः प्रहरणं वज्रं सुराः सैनिकाः स्वर्गो दुर्गमनुग्रहः किल हरेरैरावतो वारणः।
    इत्यैश्वर्यबलान्वितोऽपि बलिभिर्भग्नः परैः संगरे तद्व्यक्तं वरमेव दैवशरणं धिक् धिक् वृथा पौरुषं ॥

    4. खर्वाटो दिवसेश्वरस्य किरणैर्संतापिते मस्तके गच्छन् देशमनातपं द्रुतगतिस्तालस्य मूलं गतः ।
    तत्राप्यस्य महाफलेन पतता भग्नं सशब्दं शिरः प्रायो गच्छति यत्र दैवहतकस्तत्रैव यान्त्यापदः॥

    Nitishatakam Teachings : Karma ( कर्म )

    1. ब्रह्मा येन कुलालवन्नियमितो ब्रह्माण्ड भाण्डोदरे विष्णुर्येन दशावतार गहने क्षिप्तो महासंकटे ।
    रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं सेवते सूर्यॊ भ्राम्यति नित्यमेव गगने तस्मै नमः कर्मणे ॥

    2. नैवाकृतिर्फलति नैव कुलं न शीलं विद्यापि नैव न च यत्नकृतानि सेवा
    भाग्यानि पूर्वतपसा खलु सञ्चितानि काले फलन्ति पुरुषस्य यथैव वृक्षाः ॥

    3. वने रणे शत्रुजलाग्निमध्ये महार्णवे पर्वतमस्तके वा।
    सुप्तं प्रमत्तं विषमस्थितं वा रक्षन्ति पुण्यानि पुरा कृतानि ॥

    4. भीमं वनं भवति यस्य पुरं प्रधानं सर्वो जनस्स्वजनतामुपयान्ति तस्य ।
    कृत्स्ना च भूर्भवति सन्निधिरत्नपूर्णा यस्यास्ति पूर्वसुकृतं विपुलं नरस्य ॥

    5. को लाभो गुणिसंगमः किमसुखं प्राज्ञेतरैर्संगतिः का हानिर्समयच्युतिः निपुणता का धर्मतत्त्वे रतिः ।
    कः शूरो विजितेन्द्रियः प्रियतमाकाऽनुव्रता किं धनं विद्या किं सुखमप्रवासगमनं राज्यं किमाज्ञाफलम्॥

    6. कान्ताकटाक्षविशिखा न दहन्ति यस्य चित्तं न निर्दहति कोपकृशानुतापः
    कर्षन्ति भूरिविषयाश्च न लोभपाशैः लोकत्रयं जयति कृत्स्नमिदं स धीरः



    Leave your comment

    Your Name: (required)

    E-Mail: (required)

    Website: (not required)

    Message: (required)

    Anti-Spam Quiz: