title: http://www.osmanlicahavadis.com/%D8%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D9%82%D9%88%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%DA%AF/
article: داهی قومدن حاجی ایل بگ
  صرب صیندیغی صاواشی
  عثمانلیلرڭ روم ایلی فتحلرندە بیوك خدمتی گچمش بر ترك قوماندانی اولان حاجی ایل بگ ، بالیكسریده طوغمشدر . قرەسی بكی طورسون بكە وزیرلك یاپان حاجی ایل بگ ، قرەسی بكلگی عثمانلی ایمپراطورلغنە داخل اولنجه ، عثمانلی بكلرندن بری حالینە گلدی . شهزادە سلیمان پاشا ایلە خدمتلردە بولیناراق سرعسكر اولدی . قونور حصاری فتح ایتدی . بورایی كندینە اس یاپان حاجی ایل بگ ، معلقرە ، ایپصالە و دیمتوقەیی آلدی .
  عثمانلی قوتلرینڭ ادرنەیی آلمەسندە ، حاجی ایل بگ ایلە برابرندەكی قوتلر أوڭملی رول اوینادی . چرمن صاواشیندە خاچلیلری بوزغونه اوغراتدی . افسانەوی كیملگی ایلە عثمانلی تاریخ گلنەگندە روم ایلییی فتح ایدن عثمانلی اوچ بكلری آراسندە گوستریلن حاجی ایل بگ ، ۱۳٦٤ ییلندە وفات ایتدی .
  خاچلی اتفاقی
  عثمانلیلرڭ روم ایلییە آیاق باصمەلری ¸ آوروپە دولتلرینی ¸ عثمانلیلرە قارشی برلشدیرمش و بیوك دولتلردن قورولی بر خاچلی اوردوسینڭ حاضرلانمەصینا یول آچمشدر . پاپا و . عربانڭ ترتیب و تشويقیله او زمان آوروپەنڭ أڭ بیوك دولتلرندن بری اولان ماجارستان قراللغینڭ اطرافندە ¸ صربستان قراللغی ¸ بوسنە قراللغی ¸ افلاك ¸ بوغدان ¸ بالقان دولتلری طوپلاندی . بو خاچلی اوردوسینڭ باش قوموتانی دە ماجارستان قرالی و . لایوش اولدی . بو خاچلی اوردوسینڭ صایی اولارق قوتی ؛ ٦۰ . ۰۰۰ جوارندەیدی . خاچلیلر ¸ عثمانلیلرڭ أللرندە بولونان فلبەیی آلمشلر ¸ مریج نهرینڭ گونیندەكی بتون قوتلریلە عثمانلی طوپراقلرینە گیرمشلر ¸ ادرنە یاقینلرینە قدر صوقولارق داها صوڭرەلری صرب صیندیغی آدی ویریین چرمنده اوردوگاه قورمشلردی . دشمان اوردولرینڭ بكلنمەین بو حركتی عثمانلیلری غافل عولهمشتی. چونكە عثمانلیلر بو اتفاقدن خبرسز كندی ایچ ایشلریله اوغراشییورلردی . اوردو حاضر دگلدی . روم ایلیده بولونان قوموتانلر ¸ ادرنەنڭ ألدن چیقمەسنی ¸ بولایره قدر گری آتیلمە فلاكتنە اوغرایاجقلرینی گوزلرینڭ أوڭینە گتیرەرك أوزولییورلردی . خاچلی اتفاقینڭ آماجی ؛ عثمانلیلری روم ایلیدن آتمق ¸ چاناق قلعە بوغازینی تكرار ألە گچیرمك ¸ استانبولی قوشاتیلمە تهلكەسندن قورتارمق ¸ ألدن چیقان بتون طوپراقلری گری آلمقدی . خاچلیلر ییغیناقلرینی صوفیەده یاپمشلر ¸ صوڭرە مریج وادیسنه اینمشلر ¸ ۱۳٦٤ ییلینڭ یاز آیندە ادرنە یاقینلرینە قدر صوقولابیلمشلردی. باشاریلرندن او قدر امیدلی ایدیلر ki¸ هیچ بر أمنیت تدبيرنە لزوم گورمدن چرمنده اوردوگاهه گچمشلر ¸ أگلنەرك وقت گچیرییورلردی .
  داهی قوموتانه أوڭملی گورو
  حاجی ایل بگە دشمانڭ صوڭ طورومنی كشف ایتمه گوروی ویردی . بولدیغی بو چارە ایلە دشمانڭ صوڭ طورومنی ¸ قوتنی و نەلر یاپابیلەجكنی أوگرنەجكدی . دشمان قوتلری فرقینە واریر و قارشی قویارسه ¸ اویالاییجی صاواشلر ویرەرك ¸ اونلری گجیكدیرەجك و عین زمانده بیوك قوتلرینی أوگرنەجكدی . حاجی ایل بگڭ قوتلری عثمانلیلرڭ قوردقلری دائمی اوردو یرینە تام اوتورمدیغی صیرەلردایدی. غازی – درويش آدی ویریین گوڭللی برلكلردن اولوشییوردی . بو قوتلر آتلی ایدیلر . بو گونە قدر یاپیلان بتون صاواشلردە گورو آلمشلر ¸ یتیشمش ¸ باشاریلی ¸ قدرتلی صاواشجیلاردی. لالا شاهين پاشا ایسە هر خبری گونی گونینە ای . مراده ایلتییوردی . تهلكەنڭ بیوكلكینی آڭلاتییور و یاردیم ایستییوردی . ای . مراد ایسە ؛ دشمانڭ بو قدر چابوق و كسین حركتنە احتمال ویرمییور ¸ لالا شاهين پاشانڭ طورومی آبارتدیغنی صانییوردی . روم ایلینڭ و بالخاصە چاناق قلعە بوغازینڭ أمنیتی ایچون بیغا قلعەسینڭ دە ألە گچیریلمسنی ترجيح ایدییوردی . ایشتە بویلە بر طورومده ایكن ¸ حاجی ایل بگڭ دشمانی یاقیندن كشف ایتمە تكليفنی اویغون و يگانە چارە اولارق گوردی . ۱۰ . ۰۰۰ قدر قوتیله حاجی ایل بگی كشف گورونە مأمور ایتدی .
  صرب صیندیغی حركاتی ( ۱۳٦٤ )
  حاجی ایل بگڭ آقینجیلری ¸ ادرنەدە¸ مریجڭ باتیسندن مریج وادیسی بوینجە قوزی باتی یە طوغری یورویوشە گچیریلدی . یورویوش سسسزلك ایچندە آقشامە قدر دوام ایتدی . غروبه یاقین چرمنە یاقلاشیلدی . بو صیرەده چرمن بولگەسنه سورولن كشف قوللرندن خبرلر گلمهگە باشلادی . اینانیلماز خبرلردی . دشمان قوتلری هیچ بر أمنیت تدبيری آلمدن اوردوگاهه یرلشمشلردی . متفق دولتلرە منسوب اوردو برلكلری ¸ صربستان ¸ بولغارستان ¸ ماجارستان ¸ اولاخلر ¸ بوسنەلیلر ¸ افلاك و رومنلر بربرلرینی طانیمقلە مشغول . بربرلرینە گوستریش یاریشمەسندە ایدیلر . دشمانلرینی اونوتمشلردی . ادرنەیی آلاجقلرندن ¸ عثمانلیلری روم ایلیدن آتاجقلرینە او قدر اینانمشلردی كی¸ عادتا عثمانلی وارلغینی اونوتمشلر ¸ صاواشه دگل پیكنیگە چیقمشچەسنە موتلو و گَوْشكدیلر .
  دشمانڭ بو طورومنی گورن كشف قوللری ¸ وقت غائب ایتمدن أوگرندكلریمی قوموتانلری حاجی ایل بگە اولاشدیردیلر . حاجی ایل بگ ؛ قوموتانلریلە طورومی گوزدن گچیردی . خبرلری دگرلندیردی . بو ¸ ألە گچیریلمسی نادر بر فرصتدی . بو گونە قدر یاپدقلری صاواشلردە بو گبی فرصتلردن ناصل فائدەلاناجقلاراینی غايت گوزل أوگرنمشلردی . بر چوق دشمان قلعەسی یا ایچدن یا طیشدن قورنازلقلە قورولان طوزاقلرلە فتح ایدیلمشدی . بو سفركی دشمانڭ ووردم دویمازلغی عفو ایدیلمیەجكدی . حاجی ایل بگ طوروم محاكمەسی یاپدی : كندی قوتلرینڭ آزلغینی دشمانڭ اویقوسندن فائدەلانارق اورتەدن قالدیراجآق ¸ دشمانه بر گیجە باصقینی یاپاجقدی . ذاتًا بوگونە قدر بویلە باصقینلر یاپاراق بر چوق صاواشلر قازانمشلردی . گیجە قراڭلغندن فائدەلانارق و دشمانی اویقوده یاقالایارق بر باصقینلە دشمانی یوق ایتمە قراری آلیندی .
  خاچلیلرڭ ادرنەیە طوغری یورودكلرینی چوق گچ خبر آلان بگلر بگی لالا شاهين پاشا ؛ شیمدی یە قدر روم ایلیده ألە گچن یرلرڭ موجود قوتلرلە صاوونمەسینڭ ممكن اولامایاجغینە قرار ویردی . شیمدی یە قدر قازاندیغی ظفرلرە گولگە دثرمەمك ایچون دە ¸ آناطولیدن قوت ایستەمك زورندە قالدی . حالبوكە پادشاه مراد خداوندگار اوغرانیلان بو باصقیندن خبرسز ¸ آناطولیده اوردویی طوپلامش ¸ روم ایلی یولنی أمین بر حالە گتیرمك ایچون وندیكلیلرڭ ألندە بولونان بیغا قلعەسنی قوشاتمشدی . خاچلیلرڭ بو قدر چابوق ادرنە یاقینلرینە گلەجگنە اناخەمامشدی . بیغا قلعەسینی قوشاتمەدە دوام ایتمەسینڭ داها اویغون اولاجغینی دوشونییوردی . بو طوروم قارشیسندە لالا شاهين پاشا نە بهاسنه اولورسه اولسون ادرنەیی صاووناجقدی . لكن باشقە چارەلر دە لازمدی ؛ بو چارەیی او صیرەلردە روم ایلیده سنجاق بكی اولان أوڭلی قوموتان حاجی ایل بگده گورییوردی .
  . حركات پلانی
  حاجی ایل بگ ¸ آقینجی قوتلرینی ¸ درت غروبه آییراجهكدی. هر غروبڭ باشینە گوگنیلیر بر قوموتان ویرەجك ¸ دوردنجی غروبه كندیسی قوموته ایدەجكدی . غروبلر ؛ گون اییجە قرارنجەیە قدر ¸ آغاچلق بر بولگەده گیزلنەجكلر ¸ صالدیری زمانینە قدر گیزلیلگە دوام ایدەجكلردی . هر نە بهاسنه اولورسه اولسون ¸ وارلقلرینی دشمانه سزدیرمیەجكلردی . دشمان اوردوگاهینە هیچ بر انسانڭ طیشاریدن گیرمسنە اذن ویریلمیەجك ¸ دشمان اوردوگاهندن چیقان اولورسه ¸ درحال یاقالاناجق ¸ گری یە اوردوگاهلرینە دونمهلرنە امكان ویریلمیەجكدی . غروبلر بربرلریلە آرالقسز باغلانتی قوراجقلر ¸ هپ برلكدە صالدیری یە گچەجكلردی . غرورلرندن هیچ بر أمنیتە داهی لزوم گورمەین ¸ ایچكی ایچن ¸ رقص ايدن ¸ أگلنجەدن باشقە بر شیئ دوشونمەین بو سرخوش كتلەسنه ¸ امانسز صالدیریلەجآق ¸ قیصە سورەده ظفر قازانیلاجقدی . حاجی ایل بگ اوچ نومرولی غروبلە برابر بولنەجاك ¸ صالدیری اشارتی بو غروبده یاقیلاجق بیوك بر آتش ییغینیله بیلدیریلەجك ¸ هدف اوردوگاهڭ مركزی اولاجقدی . قوزیدن ، قوزی باتیدن ، گونی باتیدن و باتیدن اولمق اوزرە درت یوڭدن صالدیریلەجاكتی. صالدیری یە صباحه قارشی فجرە بر قاچ ساعت قاله باشلایاجقدی . دشمانڭ سلاحلانمەصینا زمان و میدان ویریلمدن قیلیچدن گچیریلەرك ، امحا ایدیلەجكلردی . اشارت و پارولە الله الله ثدیلری اولاجق . دشمان اوردوگاهندە قاریشیقلق و پانیك چیقدیغی گورولنجە ، هر غروب كندی گلدیگی یوڭده براز گریلەیەجك ، باشی بوش دشمان ییغینلرینە طورمادن اوق یاغدیریلاجقدی . دشمانڭ بولندیغی اوردوگاهڭ یالڭز مریج نهری یوڭی آچیق بیراقیلاجق ، دگر یوڭلر تماماً قپاتیلمش اولاجق ، بو یوڭلرە طوغری گلنلر اولورسه ایشلری بیتیریلەجكدی . حاجی ایل بگ بو حركات پیلاننی چوق مكمل بر شكلده حاضرلامشدڭ .
  سحر وقتی باصقین
  هرشیدن خبرسز كندی عالمیندەكی دشمانڭ سرخوش اسكرلری ، چوقدن صیزمش درین اویقولرندە بلكەده ظفر رؤیالری گورییورلردی او گونڭ آچیلمەسنە ایكی ساعت قاله ، حاجی ایل بگ قوتلری پلان گرگی هپ برلكدە اوردوگاه یاقینلرندە ، بیوك آتش ییغینلرینڭ قورقونچ آیدینلغی ایچندە درت یوڭدن و بردن برە ، مهترلرڭ قوپاردیغی واویلا آراسندە الله الله سسلری ایلە دشمان ایچنە دالدیلر . خاچلیلر شرابڭ أ سرخوشلغڭ تأثیری ایلە ، بیتكین و صیزمش درین اویقو خالیندە ایكن نە اولدیغنی آڭلایامدن باصقین باشلادی سلاحلرینە صاریلمەیی آتلرینە بیڭمەیی بیراق ¸ آیاغه بیلە قالقامایان ¸ یرلردە سورونن و آڭسزین باصقینه اوغرایانلرڭ فریادلری آراسندە نە یاپاجقلرینی بیلەمەین بو مغرور سرخوش سروسی یڭیلگی یی قیصە سورەده حق ایتمشدی . اوردوگاهلرندە داها بربرلرینی ایی طانیمەدن بو حالە دوشمەلری اونلر ایچون چوق الیمدی . بربرلرینڭ دیللرنی بیلمەین آیری عرقدن اولان بو انسان سلی ¸ عثمانلی اوردوسینڭ صالدیریسنه اوغرادقلریمی سڭاراق بربرلرینە گیرمشلردی . عثمانلی ظنیله بربرلرینی ئولدیرییورلردی . چارەسزلك ایچندە مریج نهری یوڭینە طوغری قاچانلر دە ایرماغه دوشمشلر ¸ چوغی بوغولمشدی . عثمانلی قوتلرینڭ باصقین صالدیریلری صباحه قدر سوردی . اورتەلق آیدینلانمایە باشلادیغی زمان شورادە بورادە شاشقین ¸ نە یاپاجغنی بیلمز دشمان قوتلری دە یوق ایدیلدیلر . دشمان اوردوگاهی هر شیئى ایلە حاجی ایل بگ قوتلرینڭ ألنە گچدی . بو باصقینده حاجی ایل بگڭ قوتلرینڭ غائبلری ¸ دشمانه گورە هیچ دڭەجك قدر آزدی . دشمان قوتلرینڭ چوغی قیلیچدن گچیریلمش امحا ایدیلمشدی . بو بادرەدن یالڭزجە باش قوموتانلری مجار قرالی و . لایوش ایلە اولاخ میرجە بیوك بر شانس اثری صاغ اولارق قورتولابیلمشدی . بوسنە ¸ صرب و بولغار قراللری ¸ بر چوق پرنس ئولولر آراسندە قالمشلردی . بو صاواشه عثمانلی تاریخلرندە " صربلرڭ ماغلوپ ایدیلدیگی یر " آڭلامینە گلن صرب صیندیغی دینیلمكدەدر . حاجی ایل بگ باصقینی ؛ بتون آوروپەنڭ قولنی قنادینی قیرمش ¸ اونلرده مورال بیراقمامش ¸ عثمانلیلر ایسە ۲٥ ییل راحت و حضور ایچندە یاشامەلرینی و بر معناده گلیشمەلرنی صاغلەمشدر. حاجی ایل بگاین¸ بو صاواش تیپی ¸ قراقتریستیك بر سواری باصقینی ایدی . بویلە چوق ایی پلانلانمش بر باصقین ایلە كندیسندن قات قات أوستون بر دشمان اوردوسینڭ یوق ایدیلمسی و بویلە قاطع بر صوڭوچ آلینمسی ¸ دنیا حرب تاریخندە اندر راستلاناجق بر اولایدر . بویلە بر باصقینی حاضرلامە و اویغولامە جرئتی آنجق ؛ عقللی ¸ تجربەلی ¸ ووروشمەدە اوستەلاشمش ¸ صاواش آلانندە طوغمش و ظفرلرلە بویومش بر ترك قوموتانینە ؛ حاجی ایل بگە نصیب اولمشدر .
  قایناق: ۱ – عاشقپاشازادە¸ تواریخ علی عثمان¸ س . ٥۰ – ٥٥ .
  ۲ – خلیل اینالجق¸ " حاجی ایل بگی " ¸ TA¸ XVIII¸ ۲٧٩ .
  ۳ – خواجە سعد الدین أفندی¸ تاجیت – تواریخ¸ ج . I¸ ٥٧ – ٨۰ .
  ٤ – ابن كمال¸ تواریخ آلی عثمان¸ ج . II¸ ۱۱۰ – ۱٩٨ .
  ٥ – اسماعیل حقی اوزونچارشولی¸ عثمانلی تاریخی¸ ¸ج . I¸ ۱۲٤ – ۱٦٨¸ ٥٦٨ – ٥٧۰ .
  ٦ – اسماعیل حامی دانشمند ایضاحلی عثمانلی تاریخی قرونولوژیسی¸ ج . I¸ ۲٧ – ٤۳ .
  ٧ – یوسف وون حممر¸ عثمانلی دولتی تاریخی¸ ج . I¸ ۱٩۱ – ۱٩٥¸ ۲۱۲ – ۲۱٤ .
  ٨ – محمد نشری¸ جهاننما¸ ج . I¸ ۱٦٥ – ۱٩٩ .
  ٩ – صولاقزادە محمد أفندی¸ صولاقزادە تاريخی¸ س . ۲۲ – ۳۲