title: Mimar Sinan, Hayat ve Asarı
article: معمار سنان، حیات و آثاری
  
  ياوز سلطان سليمك جلوسی سنه لرنده ایدی (۹۱۸) استانبول شهزاده مجادله لری، تخت وسلطنت غوغالریله کچن أليم سنه لرده هیجانلی کونلر ياشا مهدی . سلطان سليم، معيتنه آلدینی جسور برارد و ایله ، قره دكزك بر ساحلندن اوبر ساحلنه ،قوشیور باباسیله چار پیشیور قار د شلريله او غراشیور عزمی و متانتی ایله نهايت عثمانلي خاقا نلغنى ألده ایم که موفق اولیوردی بودور ، عثمانلی تور كارينك جهان سياستنده فائق بر موقع احراز ابتدکاری زمانلردی : آور و یاده انتباه و اصلاحات باشلا مشدی. دینی تعصب آلتنده بو نالان خلق ، بت پرستلك دورينك نفيس وكزيده اثر لريله انسانيت ايجون مسعود بر صفحه آچیوردی عثمانلی تورکلری جهانه شامل اولان بوانسانی فعالیتدن بسبتون آیری صرف ایران تأثیرینه تابع بر مدنیت وجوده كتير مشلردی؛ بومدنیت اردويه مستند و عسكر لك اساسی اوزرینه مبنى ايدى. پادشاهك جلوس کونلرنده ، همان هر طرفده ، دیوشیرمه اوغلانلری طو پلانیوردی . او زمانه قدر ديوشير مه لر بالكز روم ایلنـدن طو پلانير كن ،
  اوییل آناطولیدنده طويلانسی امر ايد لمشدی ( قیصری ) طرفلرينه كيدن يا يا باشیلر استانبوله قافله قافله دو شیر مه چو جو قلری کتیربیورلردی. بوچو جقلر، همان کاملاً عثمانلی دواتنه تابع ، رعايا اولادلرى ايدى چوقدي. ذاتاً ایچلرنده مختلف استعدادلری حائز ، ذكى، كنج ودينج جوجقلر بك جسماً هر درلو اوصافی جامع اولانلر آره سندن هیسی ده سچیلم شاردی . دیو شرمه چوجقلری استانبوله كتير لد كدن سوكرا مختلف سرايلره تقسيم اید لشاردی بر قسمی طوب قاپی سراینه، بر قسمی ادر نه سراینه پر قسمی ده آن میداننده کی سرایه کوندر لمشدی هیسی ده بوسرایلرده تربیه ایدیله جکاردی. اندرون همایونه کیدنلر تحصیل کوره جکار صنعتکار لغه استعداد لری اولانلر اوسته لق، عمله لك، رنجبرلك، ديوار جيلق بوستانجیئق کی خدمتلرده قوللانيله جناردی برقاچ سنه بو خدمتی ایفا ايتد كدن صوكرا ، یوزر، الليشر كشيدن عبارت اولمق اوزره سرایلردن ) چیقمه ( اولاجقار، یکیچری   مسلکنه داخل اولارق علوفه آلاجقلر، استعداد لرینه وليا قتلرینه كوره تفیض ایده جکاردی .
  ( قيصرى )
   دن کلن و آن میداننده کی سرایه ویریلن دیوشیرمه چو جقلری ایچنده دها جوجقلغنده معمار لغه او زه نمش، وطن لك باغلر نده. 
  و بالچه لرنده صو بوللری ،یا بمق کو مسلر وجوده كتير مكله استعدادینی کوسترمش ، يكرمى او چ یاشلرنده برنج واردى؛ بوكنج عثمانلی مدينته أولمز آبده لو قازاندیران، معمار سنان ایدی
  سنان، آت میداننده کی سرایه ایرلد قدن صوكرا بنا ايشلريله مشغول اولدى دورينك ما هر استاداری معیتنده ،خان چشمه و تر به انشا آینده چاليشدي. ياوز سلطان سليمك چالدیران سفرى اثناسنده پادشاه خدمتنده يولوندی قهرمان سلیم ایله برابر ظفردن ظفره قوشدی. تبریزه شانلی بردید به ایله کیریشنى كوردى . سلطان سليم اولك ظفر لرى اونك ايجون بر تجربه بر تدقیق دوری ایدی خاقانی ایله برابر وطنی بویولنمکه چالیشان كنج سنان، استقبالده وجوده كثيره جکی آباده لرك اساسلرینی تدقيق اید بیوردی ) تبريز ( ك بنالری ایران طرزينك كرزلا كارى، سنانك دماغنده ايجه برایتدی ایکی سنه صوكرا قهرمان سليمك يكي بر سفرى
  سنان ايجون یکی بر تدقیق ساحه سی آجدی. عثمانلی اردوسی قاهره يوللرنده قطیه چوللرنده ایلریلیوردی (مرج دابق) مظفریتی ایله قاهره اوكارينه كان ياوز سلطان سلیم اردوسنده سنان ده حاضر دی . عثمانلی اردوسی ( ریدانیه ( غالبيتني متعاقب ) قاهره ( یه کیردیکی زمان، سنان ) قاهره ( نك دينى آبده لرینی مبهوت و حیران تماشا ايدييوردی تورك خاقانلر بنك معظم جامعلرى عرب طرزينك هندى كوز للكارى كنج سنانك فكرى تكاملي اوزرنده بويوك بر تأثير اجرا ابتدى آناطو لينك كنج وذکی ،اولادی فرعونلرك محتشم اهراماری آره سنده، اسکی آبده لرك عظمت و مهابی اور ناسنده کونلرجه طولا شدی. « هر کنکره
  ایواندن پرکوشه و هر زاویه ویراندن بر توشه پیدا ایدوب بنه شهر استانبوله کلدی ) ۹۲۳ ( ( ۱ ) ياوز سلطان سليمك صوك سنه لرنده یکیچری اوجاغنه ( قپویه ( چیقدی . سلطان سليمك وفاني ابن كمال درجه سنده کنج سنانی ده متأثر ابتدى :
  آنك دو شرمه ییم بن كمينه 
  عجب لطف اللمشدر بن حزينه
   ايدوب رحلت قودی باغ جهانی
   کلستان جنان اوله مکانی
  سلطان سليمان قانونينك عظمتلى دورى حاول ایله دیکی صره ده، كنج سنان عجمى اوغلانلقدن قپویه چیقمش، يكرمى سكز باشنده توانا، مرد بریکیچری ایدی. آرتق سنان ایجون طوروب ديكلنمك
  زمانی دکلدی : اوزون ظفر لر و شانلر له مالی بر سلطنت دوره سی وجوده كتيرن اردویه سنان ده داخل اولمشدى . أولمز آبده لوله سوسلنه جك بلده لرك فيليجله، جلادت و حما ستله فتحى لازمدى. سنان بو مبجل وظیفه یی بحق ايضا ايتدى . سلطان سلیمان قانونی اردوسی ایله ) ردوس ) و ( بلغراد ( اوكلرينه كلدى . ( ردوس ) ده یونان صنعتنك نفيس اثرلرینی کوردی. پارلاق و جانلی بر مدنيتك انجه اكلری حساس دماغنده انتباه اثرلری وجوده کتیردی
  . كنج سنان الجون حقيقى انتباه بو صورتله باشلادی
  ***
  تذكرة البنيان، ص ۲۳ (I)
  سنان بو سفر لرده سلاحی ایله وطننه خدمت ايديبور ، فکری ايله استقباله حاضر لانیوری. آرتق ،سنان عثمانلي دولتنك اك بارلاق والك محتشم دورينى پاشایوردی . سلیمان قانونينك مظفر اردوسی . استانبوله دوندیکی زمان کنج سنان آتلی سکبان صنفنه آبرلدی بر قاچ. سنه صوكرا (۹۳۲) سلیمان زمان ایله برابر مهاج سفرینه کیتدی. مهاج او واسنك مائى انقلرنده سپاهی قبليجلرينك هلال نو كى بارلا . ديغنى كوردى . بالى بك سپا هيلرينك محتشم هجوملری ، كوس ونفير صدالری ظفر ترانه لری سامعه سنده ابدی خاطره در تثبيت ابتدى . ) بودين) ك ظريف ،برایلری آلتون ،تختلر، تاراج اولان سلطنتلر، عثمانلي سطوتنك عظمتى قارشيسنده بويون أكن قر اللر، فرالیچه لر، پرنسلر، بوتون بوشان وظفر به تون بودید به واحتشام لوحه لری سنانك قوة معنویه سی اوزرنده بويوك بر تأثير حصوله كتيردى .
  سنان، استانبوله دو نوشنده بایا باشی بر مدت صوكرا، زنبركجي باشی اولدی . پادشاهك بودين سفرنده ینه عثمانلی اردوسیله بر لکده بولوندی بودینده جامعه تحویل اولونان کلیسالرده، ابوالسعودلر و ابراهیم پاشالر ایله برابر نماز فیلمق ، بو معظم كونى تجيل ايمك شرفنه نائل اولدی بغداد سفری سنانك معمارلق صنعتي ايچون صوك بر تدقیق ساحه سی ایدی . بو اوزون سفرده حاضر بولونان كنج معمار بغداده ظفر آلایی ایله کیردی، مسرور بر قلب آسوده بر فكر له شهرك محتشم بنالرينى ، جامعلريني، ومدرسه لرنى تدقيق ابتدى .
  امويلرك وعباسيلرك خلافت مركز لرينى زيارت، سنان ايجون لك استفاد ده یه شایان بر معماری در سی ایدی بونكله برابر کنج معماری اردوده عسکری بر وظیفه ایفا ايدييور ، ویکیچر بلکله افتخار ایلیوردی
  اولوب يكبجری چکدم جفایی
   يكېچرى پیاده ایلام بجه غزایی
   يو لامله ، صنعتمله ، خدمتمله
   دخی افران ایچنده غير عمله
   دور شدم تا که طفلیت چاغندن
  ینش حاجی بکتاش اوجاغندن .
  سنان، انشا آنده خدمتنى اك زياده ایران سفرنده ، و اوندن موكرا كوستردی (٩٤٢) . عثمانلی اردوسی ( وان ) قلعه سنی محاصره ایتدیکی زمان سنان وزیر اعظم لطفى باشا مع تنده بولونیوردی
  اردو ( وان تاتوان ( کولی ساحلنده ایدی ايرانيلر كولك قارشى قیلیسنده بولونیورلردی. لطفى باشا دشمن احوالنه دائر معلومات آلمق ایسته دی . فقط قارشی به كمك ايجون كميلره لزوم واردی . بو خدمتی اردوده آنجق سنان ایفا ایده بیلیردی . وزیر اعظم در حال
  سنانی چاغیردی :
  كميلر بناسنه مقيد اول ،
  دیدی . سنان بوتون يولداشلريني طويلادى . مالزمه تك وكرسته نك از لغنه با قمادی آز برا زمانده اوچ قادرغه انشاسته موفق اولدی
  قادرغه لرك طويلرنى ومهماتنى تدارك ابتدى. سنانك بوفعاليتى لطفى پاشانك ممنونیتنی موجب اولدی :
  قيود اللغين بنه سن ایله
  دبيه امي ابتدى . كنج سنان ارقداشلريله برابر، قادرغه لره
  ببندى . كولك قارشی ساحلنه ،كچدی دشمن احوالته دائر معلومات
  آلدی . بو صورتله ايفا ايده حكى وظيفه نك مالزمه ستی ده، وسائطی ده
  كندى تدارك اينمش اولدى . لطفى باشانك يك بيوك التفاتلريني
  کوردی صو باشی موقعته نائل اولدی .
  وان سفرندن دونو شده ،پولیله خاصکی نصب ايدلدى. ينه أطفى پاشا وبارباروس خير الدين باشا ایله برابر قورقو سفرنده بولوندی ، ایتالیا ساحللرنده ( پولیه ( شهرينه قدر كيندى ، عثمانلي دونا نما سنك دکر نرده حاکمیتنی كورمك شرفنه نانل اولدی ، پادشاهك ركا بندن هیچ بر زمان آیر نمادی سنان بوتون سفر کرده بولونيور ، اردونك
  کچه جکی یوللرده کو برولر يا بعمق وظیفه سنده تمیز اید بیوردی . سلطان سليمان بغدانه سفر ایتدیکی زمان، اردونك ( پروت ) صویندن کچمه سی ایچون بر کوبرو یا پیلماسته لزوم كورولدى. لطفى
  پاشا كو برونك ياپیلماسی انجون پادشاهه سنانی توصیه ایتدی : اد تلو پادشاهم. کوپری بنا اولماسن سنان صو باشی دنيان قولكزك قدر و اعتباری ایله اولور . خاصکی بنده کزدر امر ايلك، يولداشلريله مقيد اولسون غايت استاد جهان و معمار کار داندر دیدی . سلطان سليمان كو پرونك انشاسنی سنان صو باشی به امر ايندى . سنان اون او چ کون ایچنده بر کوپری یا بدی . اردو کو پرودن کچدی. سلطان سلیمان کو پرویی بکنمشدی، حتى محافظه سنی نظر دقته آلارق :
  بو جسرى بز كيتد كدن صوكرا كافر خراب ایتمسه ، بر قله بنا اولنوب حفظ و حراستی ايجون بر مقدار آدم قونسه ! ديدى . وزیر اطفی پاشا سلطان سليمانك بو فكرينى سنان صو باشی به آکلاندی :
  
  قله بنا اولنمق تدبیری نتیجه در ؟ -
  . سنان شو جوابی ویردی : 
  مناسب دکلدر ، کافره غیرت دوشوب بر قاچ آدمله قله یی آلورسه نامی بر -
   قله آلاش اولور . بلکه کوپرويه التفات بيله جائز دکلدر . پادشاه دولتنده نه محلده اولورسه بنا ممکندر سنانك بو جوابى پاشانك جانی میقدی، سنانه : - سنك خوفك قلعه ده آغا اولوب قالمقدر .
  . خدمتندن دو قشر يوقدر
   کنج معمار ہو تکلیفی شخصی بر ملاحظه به مبنی رد ایتمه مندی ستانك مطالعه سی او دورك عسکری اندیشه لرينه ده موافقدى . حتى او صره لرده کربلرده پولتان روم ایلی بکار بكيسى صوفی محمد باشايه بو مطالعه در میان ایدلش باشادههمان عين فكرده بولونش : سابقا عثمانیان روم ایلنه کچه کلرنده كميلرين يا قمشلر . بز کو پری بی کند یمز كسمك لازم ايكن واره لم ، قلعه بابوب قاچغينلر مزه کریز گاهی حاضر ايدهم. دیدی .
   فقط صو باشی سنان در حال شو جوابی ویردی : خدمت پادشاهك قولارى يز امر شریفلری اوزره اولنجه
   . کنج  سنان، سفری متعاقب، استانبوله کلدی . او زمانلر خرم سلطانك نفوذ و اقبال دورلری ایدی . خاصكي خرم سلطان ، صدر اعظم ابراهیم پاشانك قتلته سبليت ويرييور ، صدارت مقامی بر برینی متعاقب مقتدر وزیرئر طرفندن اشغال ایدیلیوردی . نهایت ، ابراهیم پاشانك خلق صدر اعظم آیاس پاشاده وفات ابتدى ( ٩٤٢ )
  
  ہو پاشایه بر تر به یا پدیر یلا جقدى . صنعتنده ماهر معماره لزوم واردی . او ،صره ده خاصه معماری عجم على ده وفات ايتمشدى. يكى صدر اعظم ، لطفی پاشا ، سنانك لياقتنى او ته دن بری تقدیر ایدردی در حال سنانی خاصه معمارانی اینجون توصیه ابتدى : معمار، خاصکی اولان سنان صوباشی اولق کرکدر بوکاره -
  قادر کمسنه در
  دیدی.  سنان صو باشى فى الحقيقه معمار لغه عاشقدی ؛ فقط يكيجريلك مسلكنه ده قلباً رابطه حس ایدییوردی  
  
  پادشاهك قدیمی چاکری یز
   قامه حفظ اتمنك دخى اوى يز
   اسكيدن قولى يز ، یکیچری یز
  يانار اوده گیرر سمندری بز
  
  مباهاتيله اوكونن سنان ( طريقندن دور اولمق » ایسته مزدی . فقط عثمانلي وطنننى عالى ينالرله سوسله مك ، جامعلر يا يمن ، معناً و مادتا تفيض ايتمك سنانك معزز امللرندن ايدى بو سبیدن، یکیچری آغاسی کندیسی چاغیر و بده :
  پاشا حضرتلری سنتی معمار ایمکی مقرر ابتدى ، بانكده جائز ميدر ؟ دکل ایسه بر تدارك ايله . دیدیکی زمان، صوبائی سنان اوزون اوزون دوشوندی . کوزلری اوکنه معظم بنالر ، محتشم سرایلر و جامعلر کلدی . پونلری انشا اتمك شرفته فائليتي عمر ينك اك بويوك بختيار لقلرندن مايدى یکچری آغاسنه صوك و قطعی بر جواب ویردی خاصكي سنان او تاريخدن اعتباراً خاصه معماواری سلکنه کیرش ، عثمانلي معمارلق صنعتنده یکی بر دور باشلامشدی .
  سلطان سليمان، معمار سنانه ايلك بوبوك جامع اولمق اوزره . شهزاده جامعنك الشاستى امر ابتدى . بو جامع ، او صره لرده وفات ايدن « شهزاده معزز ومكرم يعنى سلطان محمد خانك روح شريفلرى ايجون ، بنا اولونا جقدى . سلطان سليمان جامع ايچون اسکی اوطه لر جواربی انتخاب ايتمشدى (۱) . معمار سنان ( ٩٥٠ ربیع الاول ) ابتدا سنده جامعك انشاسته باشلادی ، ( ٩٥٥ رجب ( نده ختامه ایردبردی عموم انشا آن ايجون يوز اللي بريوك آنچه صرف اولوندی . معمارستان خاصه معماری صفتیله بر برخی متعاقب تر به لره مدرسه لر جا معلره حاملو و سترايلر افتاسیله مشغول اولدى عين زمانده استانبولك
  و سرايك انشا آننه ده نظارت ايتمك ، وظیفه ی جمله سندن ایدی .
  استانبولك اعماری انشا آتی کاملاً خاصه معمار باشينك تفتيشته
  تا بعدی، معمارستان حائز اولدينى درایت و مزیت سایه سنده ، بو
  وظیفه یی تامیله ایفا ایدییوردی .
  سلطان سلیمان كرمكه يك مراقلى ايدى. اکثر یا کاغد خانه طر فلرنده طولاشير، چاير لرك، آغا جلرك، جيچكارك منظره سندن متلذذا ولوردی. کاغد خانه نك صارى قاطير طر ناقلری یابانی صوساملر، بیاض چیده ملرله حزين يا ما جلری مظفر خاقانك شعر و عشق ایله مشحون حسياتنه بك توافق ایدردی ینه برکون، کاغدخانه جوارنده طولا شير كن ، يشيللكار ايجنده، خرابه يوزطوتمش بر منبع کوردی، پا تختی بو منبعدن مستفید ایتمکی دو شوندی سرایه دو نو شده بوتون رجالى طويلادي .. استانبولك صوبي بيزانس ایمپراطور لری زماننده به صورتله تدارك اولوند یعنی مذاکره ایتدی : چوقور بوستانلرك، بيك بر دير كلرك صرف صو خزینه می اولمق اوزره انشا اولوند قلرینی آگلادی
  - بیمه دی -
  احمد رفیق
  ***
  (۱) 
  بچوی تاریخی، جلد ۱ ، ص ٢٦٣