title: https://www.yuzaki.com/2023/03/hak_nfs_osm/
article: حق نفسلی خلق لسانی
  حق نفسلی خلق لسانی
  عاصم اوچار اوق
  آتالر نە گوزل سویلەمش :
  « انسانلر قونوشە قونوشە آڭلاشیر . »
  بر لسانڭ كلمە خزینەسنی ، سوز وارلغنی اولوشدیران مهم بر مادە ، قالب سوزلردر . قالب سوزلر ؛ او لسانی قونوشان ملتڭ عرفندن ، گلەنگندن و بالخاصە اینانجلرندن طوغار .
  بزم دیلمز ، عادتا دینمزلە یوغرولمش ، اونڭلە یڭیدن وار اولمشدر . لسان آراشدیرمەجیلری ، تركجەمزدە بشری مناسبتلردە قوللانیلان سوزلردە ؛ « الله » لفظینڭ چوق صاییدە قالبلاشمش سوزدە تاج ایدیلدیگنی گوسترییور .
  لكن ، هر شیئییلە خیزلانان دنیامزدە ، آرتیق انسانلر لسانی ، سادەجە آننە – بابالرندن و چورەدن أوگرنمییورلر . بلكە دە داها چوق ؛ تلویزیون پروغراملری ، اینترنت ویدیولری و ركلاملر گبی « بر یرلردە أورەتیلمش » متنلردن أوگرنییورلر .
  باتیدن ترجمە ایدیلن فیلملردە ، خوشلانمدیغی بر شئلە قارشیلاشان كیشی ؛
  « قهر ایتسین ! » دییور . اوت ، باتی لسانندە بو حاللردە كفر و لعنت اوقومە كولتوری حاكم . بزم دە – مع الاسف – صوقاق لسانمزە ، آرغومزە بو یاییلمش . صوڭ زمانلردە چوریلن – سوزم اوڭا – قومَدی فیلملرندە سوركلی غلیظ كفرلرلە قونوشولمەسی و بو فیلملرڭ أولكەمزدە اڭ چوق سیر ایدیلن یاپیملر اولماسی ، سوز وارلغمزی چوق جدی معنادە تهدید ایدییور .
  ذاتًا بر كولتور هجومی آلتندەیز . متنلرینی ، لساندن دینی اوزاقلاشدیرمەیی كندینە غایە ادینمش كیشیلرڭ حاضرلادیغی یرلی فیلم و دیزیلر دە ؛ عادتا بزم بیڭ ییللق كوكلریمزدن قوپوق بر لسان ایلە قونوشولان و بو قالب سوزلری یایان برر واسطە اولمقدە .
  بوگون بوسنەيه گیتسەڭز ، اسلامی بر حیاتی اولمایان انسانلرڭ دە ، قارشیلاشدیغندە ؛ « سلام علیكم و علیكم سلام » دیدكلرینی گورورسڭز . چونكە مسلمانلر بویلە سلاملاشیرلر و اورادە ، بر مسلمانی صِربدن ، خیرواتدن آییران اڭ مهم أولچیلردن بری بو قالب سوزلردر .
  فقط أولكەمزدە دیندن قصدًا اوزاقلاشدیریلمش بر حیات ایجاد ایدیلمەیە چالیشیلدی . بو اویدیرمە حیاتدە ، اللهڭ بر اسمینە گوندرمە یاپان ؛ « سلام » دعاسی یرینە ؛ « مرحبا » دنییور . غریبدر كە ، مرحبا دە عربجەدن آلديغمز بر تعبیردر ، لكن ؛ « خوش گلدڭ ، بورادە راحت ایچندە ، گوزل قارشیلاناجقسڭ . » مئالیندە ، مكان صاحبینڭ ، مسافرنە سویلەیەجگی بر سوزدر . طلع البدر ده گچن ؛
  مَرْحَبًا یَا خَیْرَ دَاع !
  « ای دعوتجی خوش گلدڭ . » مصراعنی خاطرلایابیلیرز .
  دیمك كە ، حرفلر و كلمەلر گبی ، قالبلاشمش سوزلریمزە و دییملریمزە دە قصد ایتمك ایستەین بر تعرض وار . بزم مدافعەمز دە البتە ، طبیعی بر شكلدە كندی افادەلریمزە صاحب چیقمق ، بزە ؛ « گوزل ، طوغری ، معروف ، یوموشاق ، تأثیرلی قونوش ! » دیە أمر ایدن مولا فرماننە اڭ گوزل شكلدە إجابت ایتمك اولاجقدر . بویلەجە حیاتمزڭ هر كوشەسنی دعا ، ذكر و تفكر ایلە بولوشدیرمش اولورز . بو شكلدە ، بو دعالی سوزلرڭ حالت روحیەمزە گوزل تأثیرلرینی دە جلب ایتمش اولورز .
  بو قالبلردن بعضیلرنی بِالذات ربمز أوگرتمشدر :
  بوگون وفات خبری آلديغمزده سویلەدیگمز ، استرجاع سوز قالبی قرآنڭ أوگرتدیگی بر ادبدر :
  او صبر ایدنلر ، كندیلرینە بر بلا گلدیگی زمان ؛
  « إِنَّا لِلّٰەِ وَإِنَّا إِلَیْەِ رَاجِعُونَ : بز اللهڭ قوللرییز و بز اوڭا دونەجگز » دیرلر . ( البقرة ، ۱٥٦ )
  ینە « إن شاء الله » دیمە تربیەسی بِالذات قرآنڭ تعلیم ایتدیگی بر حقیقتدر :
  اللهڭ ديلەمسينه باغلامەدقجە ( إن شاء الله « اگر الله دیلرسە . » دیمەدكجە ) هیچ بر شئ ایچون ؛
  « بونی یارین یاپاجغم ! » دیمە ! بونی اونوتدیغڭ تقدیردە اللهى آڭ و ؛
  « اومارم ربم بنی ، طوغریە بوندن داها یاقین اولان بر یولە ایلتیر » دە ! ( الكهف ، ۲۳ – ۲٤ ؛ حضرت موسى إفادەلرندە بو قالبڭ قوللانیليشنه مثاللر ویریلمشدر : الكهف ، ٦٩ ؛ القصص ، ۲٧ )
  گوردیگی گوزللكلری اللهه اسناد ایتمە ، شیمارمەمە ، گوزلرینی نظردن ، دویغولرینی كبر و حسددن قورومەنڭ و رضانڭ إفادەسی اولان ؛ « ماشاء الله ! » افادەسی دە ، بر قصە داخلیندە أوگرتیلیر :
  باغینە گیردیگندە : ماشاء الله ! قوت یالڭز اللهندر ، دیسەیدڭ یا! .. ( الكهف ، ۳٩ )
  أوستون قابلیتلرە ، صفتلرە « الله ویرگیسی » دیمەمز دە بوڭا بڭزر بر قالبدر .
  قرآن كریم ، سلاملاشمە حقندە دە پرنسیبی ، « اَشیت یاخود داها ایی » أولچوسیلە ویرمشدر :
  ( بر مؤمن طرفندن ) بر سلاملە سلاملاندیغڭز زمان ، سز اوندن داها گوزلی ایلە قارشیلق ویرڭ ویا عین ایلە مقابلە ایدڭ ! «
  ( السلام علیكمه ؛ « و علیكم السلام و رحمت الله » ایلە ،
  « السلام علیكم و رحمت الله » یە ، « و علیكم سلام و رحمت الله و بركاته » ایلە ،
  « السلام علیكم و رحمت الله و بركاته » یە دە عین ایلە قارشیلق ویرڭ ! )
  الله هر شیئڭ حسابنی گوروجی بولونییور . ( النساء ، ٨٦ : علی فكری یاوز مئالی )
  حدثلردە أوگرتیلدیگی أوزرە آقصیران كیمسە ؛
  الحمد للّٰه ! دیر . آقصیرانڭ حمد ایتدیگنی دویان مسلمان ؛
  یرحمك الله دیە قارشیلق ویرر . بو افادە ؛
  الله سڭا رحمتیلە معاملە ایتسین ! دیمكدر . آقصیران دە كندیسنە دعا ایدن مسلمان قرداشنە ؛
  یهدينا و یهديكم الله : الله بزە دە سزە دە هدایتینی نصیب ایتسین ! دیە قارشیلق ویرر .
  بو آیتلر ، سنت سنیەلر و بونلرلە همحال اولارق عصرلرجە استقامتلە یاشامش بر ملتڭ قلبندن و لسانندن سوزولن سوز قالبلرمز :
  مؤمن بر عائلەدە بر چوجق دنیایە گلدیگنی ایشیتنجە ؛
  الله خیرلی اوزون عمرلر ویرسین ، صالح اولاد اولسون ، خیر الخلف ( سزە دعا ایتدیرەجك ، خیرلی بر گلەجك نسل ) اولسون ! دینیر .
  خستە زیارت ایدیلدیگندە ؛
  الله شفالر ویرسین ! دینیر .
  چكیلن اضطرابلر وارسە ؛
  كفارت اولسون إن شاء الله ! دینیر .
  وفات ایدن بر مؤمنڭ یاقینلرینە ؛
  الله رحمت أیلەسین ، مكانی جنت اولسون . الله تقصیراتنی عفو ایتسين . دینیر ، هپمزڭ اللهه قاووشاجغی خاطرلاتیلیر . یاقینلری ؛
  جناب حق گریدە قالانلرە صبر جمیل إحسان أیلەسین ! دیە تسلی ایدیلیر .
  یولە چیقان ؛
  اللهه ایصمارلادق ! دیر .
  اوغورلایان ؛
  سلامت دیلر .
  یولجی ؛
  سفر دعاسینی اوقور .
  ینە بربرندن آیریلان ایكی دوست ؛
  اللهه أمانت ! دیر .
  گونمزدە باتی ترجمەلری و آڭلاتدیغمز دیندن اوزاقلاشدیرمە تلقینلریلە ؛
  كندیڭە ایی باق ! طرزی ایچی بوش إفادەلر یاییلمەیە چالیشیلییور . سودكلریڭزی ، اللهه أمانت ایتمك ، اوڭا ایصمارلامق نرەدە ، كندیسنە كندیڭە ایی باق ! دیە امر ایتمك نرەدە . . .
  همان هر خیرلی ایشە باشلاركن « بسملە » چكیلیر . افندیمز بسملەسز ایشڭ ، باشدن قوپوق اولدیغنی افادە ایتمشدر .
  بو قالبلاشمش سوزلر ؛ سادەجە بشری مناسبتلردە ، كبارلق و نزاكت ایچون سویلەنن سوزلردن عبارت دگلدر . اجدادمز دە أوفكەلنیر ، قیزار ، انفعال گوسترمك ایستەدیگی آنلر اولوردی . اونلر او آنلردە ، بد دعا ، كفر و لعنت سوزلری یرینە ینە اڭ خیرلی تلقینلری افادە ایتدیلر :
  أوزی آیت اولان ؛
  إن الله مع الصابرين !.. دیدیلر . یعنی ؛
  الله صبر ایدنلرلە برابردر . یا ربی ، بنی صبردن آییرمە ! دیە نیاز ایتدیلر .
  فسبحان الله ! دیدیلر . بو سوز شاشقینلق دە افادە ایدر .
  لا حولَ و لا قُوَّتَ إِلا بالله … دیدیلر . بعضاً قیصەجە ؛ لا حَوْلَ چكدیلر . جناب حقڭ ویردیگی گوچ و قوتی ، یاڭلیش بر یردە قوللانمقدن قاچینمایی كندیلرینە تلقین ایتدیلر . قارشیسندەكی بر حدسزلك یاپییورسە ؛
  بن صبر ایتسەم دخی ، جناب حق بو یاڭلیشڭى ، بو دنیادە یاخود آخرتدە سڭا صوراجقدر ، خبریڭ اولسون ! ایقاظندە بولوندیلر .
  لسان هر تورلی دویغویە ترجمان اولور . بزم دعالرلە بزنمش قالب سوزلریمزدە بو زنگینلك بول بول گورولور . مثلا بر انسان بر باشقەسنڭ ، دوشونجەسزلگنی گورسە ، اونی تحقیر ایدەجك سوزلر یرینە ؛
  الله عقل فكر ویرسین ! دیر . برینە إصرار ایدركن یاخود بر یاڭلیشدن دوندیرمەیە چالیشیركن ؛
  الله عشقنە ! دیر . الله رضاسی ایچون ! دیر . چونكە بر مؤمنڭ اڭ مقدس دگری ، الله عشقی و رضاسیدر .
  سوزینی قوتلندیرمك ایچون یمینلر هر لساندە واردر . اسلام تربیەسی ، اللهدن باشقە بر وارلغە یمین ایتمەمەیی بزە أوگرتمشدر . بو سببلە ؛
  والله بِالله تالله ! دیە یمین ایدرز . طبیعی یمین ایتمك تهلكەلی بر ایشدر . چونكە اللهى شاهد طوتمقدر . یالان یاڭلیش ، گلیشی گوزل یمین ایتمەمك گركیر .
  بلا آغیزدن چیقان سوزە باغلیدر . دیە بر روایت واردر . بو سببلە انسانلر ، قونوشوركن بر بلا یاخود كوتولگی ذكر ایتمكدن قاچینیرلر . ذكر ایتمك زورندە قالیرلرسە دە ؛
  الله محافظە ! ، حفظنا الله ، اللهم سن قورو . ، الله اسیرگەسين ! ، الله گوسترمەسین ! گبی إفادەلرلە برابر سویلرلر .
  بعضاً مخاطبی ذكر ایدیلن شیدن استثنا ایتمك ایچون سویلەنن ؛ أوزریڭزە عافیت ، بن براز خستەیم . ، سزدن ایی اولماسین ، بر دوستم وار . گبی إفادەلر دە بویلەدر .
  معاذ الله ! ، نعوذ بالله ! گبی إفادەلر دە ، لفظی معنالرینڭ یانندە ؛ كیشینڭ آڭلاتدیغی شیدن صاقینمق و الله صیغینمق ایستگنی افادە ایدر .
  اوت ، بو قالب سوزلرڭ بعضیلری حقیقی / لفظی معنالری طیشندە دە معنالر قازانمشلردر . مثلا ؛ « استغفر الله » سوزی ، « اللهدن باغیشلانمەمی دیلییورم . » دیمكدر . تركجەمزدە ایسە ، مخاطبڭزڭ سزە قارشی بر أوگگوسنە ، التفاتنە قارشی ، تواضع افادەسی اولارق قوللانیلیر . مثلا بری سزی ؛
  – چوق قیمتلی شویلە شویلە مكمل بر قرداشمز ، دیە طانیتدی . سز ؛
  – استغفر الله المزدن گلنی پر قصور یاپمەیە غیرت ایدییورز ، دیرسڭز .
  بونڭ یانندە ، مخاطبڭز – بویوك احتماللە تواضع ایچون – كندی كندیسنی كوتولرسە دە ، بو سوزلە اونی تنزیه ایدرسڭز .
  – بز بو موضوعدە سزڭ ألڭزە صو دوكەمەیز افندیم!
  – استغفر الله جانم ، اولور می ، بز سزدن أوگرنییورز .
  امید و توكّلی إفادە ایتمك ایچون ، بالخاصە حركتە گچیلن تشبث آنلرندە ؛
  الله كریم ! ، الله بویوكدر ! دیرز .
  چارەسزلك آنندە ایسە ؛
  اللهم سن بیوكسڭ ! دیە اوڭا التجا ایدرز .
  بالخاصە ظفر امیدی ایچون ؛
  الله بزملەدر ! دیرز . زور زمانلردن گچن كیشیلرە دعامز ؛
  الله یار و یاردیمجیڭ اولسون .
  مولا معینڭ اولسون . شكلیندەدر .
  شبهە إفادەسی ایچون ؛
  الله بیلیر ! قوللانیلیر . الله بیلیر بزم اوغلان شمدی نرەلردە طولانییوردر ! صوڭ زمانلردە بو قالب ؛ « كیم بیلیر ؟ » قالبنە مغلوب اولمەیە باشلادی .
  كندی سوزینە اعتماد ایدیلمدیگنی حس ایتدیگندە ایسە انسان ؛
  « الله بیلییور » قالبیلە سوزینە دستك آرار . یعنی سز اینانماسەڭز دە الله بیلییور ، دیە جناب حقڭ كندیسنە یاردیم ایدەجگینی افادە ایتمەیە چالیشیر . بوڭا بڭزر بر قالب دە ستم آنلرندە ؛ « نەلر چكدیگمی بر الله ، بر دە بن بیلیرم . » شكلیندەدر .
  بتون بو قالبلر ، علم الهیە و قدَرە اینانجمزڭ لسانمزە نە قدر دریندن تأثیر ایتدیگینڭ إفادەلریدر . بو قالبڭ علْمی شكلینی دە عالِملر قوللانیر : بر خصوصدە قناعتلرینی سویلەدكدن صوڭرە نوط ایدرلر :
  واللهُ أعلم بالصّواب . : طوغریسینی اڭ ایی بیلن اللهدر.
  عِلمی اسلوب دیمشكن ، خطاب و كتابلر ؛ قرآن و سنت اذندە ، بسملە ، حمدلە و صلولە ایلە باشلار . الله آدیلە ، اوڭا حمد ایدرك و رسولينه ، آلینە ، اصحابنە و اتباعنە صلات و سلام گتیرەرك … اثرلرڭ مقدمەلری ایسە ؛
  « توفیق اللهدندر .» ، « باشاری ، موفقیت آنجق اللهڭ اذنیلە گرچكلشیر . » شكلیندە تواضعلی بر نیاز ایلە بیتر .
  « ایوالله ! » سوزی قبول و رضا آڭلاتیر . ترسیلە دە « ایوالله ایتمەمك » شكلیندە مِنتسزلك و مثبت مستغنیلك معناسندە قوللانیلیر .
  « إن شاء الله » قالبینڭ یوقاریدە بحثی گچمشدی . بو إفادەیی ، سوز ویرمەیوب ، احتماللی بیراقمق ایچون قوللانمق دە یایغینلاشمشدر :
  – گلەجك میسڭ ؟
  – أه إن شاء الله .
  بو معنایی برطرف ایتمك ایچون ، سوز ویرمك ، قرارلیلق إفادەسی گركدیگندە ؛
  « بإذن الله » ، « اللهڭ اذنیلە » تعبیرلرینی ترجیح ایدرز :
  – سنی گوندرسەم حلّ ایدر میسڭ ؟
  – اللهڭ اذنیلە یاپارم . گوزیڭز آرقەدە قالماسین .
  سوز قالبلری هپ دویغولریمزی و طرفمزی اورتەیە قویار . دینمزی إفادە ایدەجكسەك ؛
  « – الحمد للّٰه مسلمانم . » دیرز . سوزیمزی حمد ایلە سوسلەمك ، تواضعنڭ دە شرطیدر . « الحمد للّٰه باشاردق . » گبی . نزاكت و ظرافت قالبلرینڭ مهم بر یكونی ، أوگونمەمە دویغوسیلە علاقەلی اولمشدر : بویوك برینە چوجقلرندن بحث ایدركن ؛
  – أللریڭزدن أوپر ، اوچ أولادیمز وار ، دیمك ؛
  « – بو اوین ملكیتی سزە می عائد ؟ » طرزی سؤاللر صورولدیغندە ؛
  « – امانتجییز . » دیە بحث ایتمك گبی . قناعتندن ، اثرندن ، فكرندن بحث ایدركن دە ؛
  « ناچیز قناعتم . » ، « عاجزانە شویلە دوشوندم . » گبی إفادەلر سچیلیر .
  بو تواضع ، انسانلرڭ كندیلرندن بحث ایدركن دە ؛
  « بندەڭز ، قولیڭز ، فقیر ، عاجز » گبی إفادەلر سچمەلرینە سببیت ویرمشدر . چونكە افندیمز قپالی قاپونڭ آردندن بیلە ؛ « بن » دینیلمەسندن خوشلانمامشدی .
  بد دعا نە قدر ایستنمەسە دە دیلمزدە یر بولمشدر . بونلرڭ اڭ معصومی ؛
  « اللهندن بولسون . » ، « ربمە حوالە ایتدم . » گبی سوزلردر . بر باشقە چارە اولارق ؛ بد دعانڭ صوڭنی « ویرمەسين » ، « ایتمەسین» شكلنه چویررلر . اڭ اییسی ، دیلمزی جزا ، بلا اوقومەیە هیچ آلیشدیرمامقدر . شاشیرتیجی بر طاورانیش قارشیسندە دە ؛
  – الله اییلگیڭی ویرسین ، دیمەمز بویلە بر خیرە چویرمەدر .
  لسانمزە یرلشمش ، جناب حق اسمیلە شرفلنمش قالبلر شعر دیلیلە دە شویلە إفادە ایدیلمشدر :
  اڭ باشدە آناختار سوزیمز : « بسم الله . »
  اڭ باشدە و اڭ صوڭدە كریمدر الله .
  « حی » دن گلەرك ؛ « هو » یه گیدر هر بر شئ ،
  طورمق نە دیمكدر یورویڭ : « یا الله ! »
  سیر أیلەیەلم عالَمی ، حیرانلقلە ؛
  یازسین گوزیمز هر یرە : « ماشاء الله ! »
  حیرتلرە سوق ایتسە شاشیلماز ، خلاق ،
  دیللر ایكی كز سویلەسین : « الله الله . »
  اولماز مرضی أوفكە بو میدانلردە ،
  صوڭ رادەیە گلمشسە : « فسبحان الله ! »
  اذنیلە خدانڭ اولاجقدر هر شئ .
  سوز ویرمەیز آنجق دیرز : « إن شاء الله . »
  « الله ! » دیرز اڭ موتلو گوزل آنلردە ،
  چوق قیزدیران الا ديديریر : « الا الله . »
  معبودمی شاهد طوتارم ، ایستنسە ،
  گرچكلری اثبات دیە : « واللهْ باللهْ ! »
  مِـنَّـتـلرە ، ذلـتـلرە یـوقـدر لـكــن ،
  حقدن نە گورورسەك سوزیمز : « ایوالله . »
  ایصمارلارز اللهه ، وداع أيلەمەیز ،
  إصرارمز : « اللهى سورسەڭ . » ؛ « لِلّٰە ! »
  اوندن گلیرز ، مرجعمز حقدر حق .
  مولايه دونن قوللرە : « إنا لِلە . . . »
  مؤمن كیمە قیزسين ، نییە قورقسون تالی !
  لا حولَ ولا قوتَ الا بالله !
  خیرلرلە .
  بو گوزل قالبلر ، اصلندە چوق داها زنگین بر كولتور میراثندن الدە آووجدە قالانلردر . دوریمزڭ ؛ « گون آیدین » گبی متەئورولوژیك بر تثبیتە بڭزەین تحف و بوش إفادەسی یرینە اجدادمز ؛
  « صباح شریفلریڭز خیر اولسون افندیم . » دیرلردی .
  باشلیجە تبریكمز ؛ « خیرلی اولسون . » شكلیندەدر . بر ایش یرینە گیرركن چیقاركن ؛ « خیرلی ایشلر . » دیلرز . خیر دیلەمك ، درین بر معنادر .
  چونكە خیر ، بر انسانڭ « خوش » لاندیغی بسیط « ایی » لكلردن أوستدەدر . نیجە « خوشلاندیغمز » شیلر خیرلی دگلدر . نیجە خوشلانمدیغمز شیلر خیرلیدر . بو سببلە « خیرلی گونلر » دیلەمك ، « ایی گونلر » دیلەمكدن بر گوملك أوستوندر . چونكە بر شئ ، « ایی – خوش آما » خیرلی اولمایابیلیر .
  بو سببلە ، مراقمزى گیدریركن ؛
  – خیر اولا ، خیردر ؟ دیە سوزە همان خیر دعاسیلە باشلارز . ینە رؤیا آڭلاتانە سوزیمز ؛ « خیرلرە گلسین . » دیر . بلیرسزلكلرلە طولو ، اندیشەلی بكلەییشلرە ؛ « خیرلیسی . » دیرز . حتی چوق بر شئ حس ایتمەدیگمز أوچنجی شخصلر حقندە دە ؛ « حقندە خیرلیسنی دیلرم . » دیمەیی فضیلت بیلیرز . بو خیر دیلكلرینڭ ایچندە ، انسانلری خیر ایشلەمەیە ، خیراتدە بولونمایا دە بر تشویق واردر . جمری ، بنجیل كیشیلر حقندە ؛ « نە خیرنی گوردك كە ! » دینیر . وفاسزلردن ؛ « خیرسز » دیە بحث ایدیلیر .
  قالبلرڭ ایچندە یان بر معنانڭ گیزلنمەسی ، « حلال » كلمەسندە دە واردر . تبریك و آلقیش صددندە ؛ « حلال اولسون ! » إفادەسی ، آلقیشلاناجق ، تبریك ایدیلەجك گوزللگڭ ایلك شرطینڭ حلال اولمق اولدیغنی فیصیلدار گبیدر . جنازە مراسمندەكی ؛
  – حقلریڭزی حلال ایدڭ ! چاغریسنە ،
  – حلال اولسون ! شكلیندە إجابت ایتمك ، حلالڭ گرچك معناسیدر . هركسڭ بربری أوزرندە حقلری واردر و قول حقلرینە جناب حق دە پرنسیپ اولارق مداخلە ایتمز . او حالدە هركسڭ حلاللشمەسی لازمدر . أوزرندەكی حقلری حلال ایتدیرمەسی لازمدر . بو سببلە عذر دیلركن ؛
  – حقڭی حلال ایت ، دینیر . حلال او قدر مهمدر كە ، بر انسانڭ تمیزلگی ؛ « حلال سوت أممش » دیە إفادە ایدیلیر .
  خیرڭ و حلالیڭ آردنجە « بركت » گلیر .
  گونڭ ایلك آلیش ویریشی یاپیلدیغندە ؛ دكان صاحبی ؛
  – سفتاح سندن بركت اللهدن ! دیر . سفتاح ، « استفتاح » یعنی « فتح اولونمە ، آچیلیش » كلمەسندن تركجەمزە مال اولمش بر كلمەمزدر .
  آلیش ویریشدن صوڭرە صاتیجی ؛
  – گولە گولە قوللانڭ / الله گوزل گونلردە گيمەیی / قوللانمەیی وسائره نصیب ایتسین ، دیر . مشتری دە ویردیگی پارەیە نیتلە ؛
  – الله بركت ویرسین ، دیر .
  یمك یڭیلن بر مجلسە گیررسەك ؛
  – عافیت اولسون ، بركتلی اولسون ، دینیلیر . سفْرە باشندەكیلر همان دعوت ایدرك ؛
  – بویورڭ برابر اولسون ، دیرلر .
  خیری ، بركتی ، هر شیئی اللهدن بیلدیگمز و او بكلەدیگمز ایچون ، گچمشدەكی بر سلامتی إفادە ایچون دە « اللهدن » قالبنی قوللانیرز :
  – اللهدن آناختاری یانمە المشم ، گبی . ینە حمد ایتمك ، كندینی أوگمەمك ، ینە جناب حقدن بیلمك .
  نە قدر نزاكت و ظرافت گوسترسەك بز بر شئ یاپامایز . او زمان خیر دعالرە بیراقیرز سوزی :
  تبسم ایتدیرنجە ؛
  – سن بنی گولدیردڭ الله دە سنی گولدیرسون .
  حال خاطری صورولان كیشیلر :
  – الله خاطرڭزی یاپسین .
  ألی أوپولن یاشلیلر :
  – ال أوپنلریڭز چوق اولسون ، برخوردار اول اولادم !
  صو إكرام ایدیلدیگندە :
  – صو گبی عزیز اولاسڭ .
  یاتانە :
  – الله راحتلق ویرسین ،
  – گیجەڭز مبارك اولسون .
  غلوباللشن دنیادە مِلّی وارلغی محافظەنڭ اڭ مهم پارچەسی لساندر . لسان دە هر عصردە ترجمەلر ، آدابتاسیونلر و اویدیرمەلرلە یڭیدن قورولان دیل دگل ، عصرلرڭ عرفان میراثندن سوزولن بر لسان اولورسە ملی وارلغی محافظە ایدەبیلیر .
  دیلینی حقدن قوپارمایانلرە ، دیلنە باطل بولاشدیرمایانلرە نە موتلو . . .