title: Felsefe
article: بو كلهنك « فيلسوف » لفظ یونانيسندن مشتق اولوب، فیلسوف دخی « محب حكمت » ديمك اولديغي معلومدر ، ازمنه قديمه ده فلسفه وحكمت علوم وفنونك مجموعند اطلاق اولنور بر اسم عمومی ایدی ، ساز آدمارك بیلد کاری بر طاقم شیلری بیلن وسارارك دو شونه مدیکنی دوشون آدماره حكيم وفيلسوف، وبونارك بيلدكلارينه و دو شوندكلرینه حکمت و فلسفه دینيلير ابدى . مؤخراً، علوم وفنون صنفره تقسیم اولنه رق، هر بری اسم مخصوصیله یاد اولنه باشلا ينتجه، فلسفه و حکمت اسمی دخی عمومیتنی غائب ايده رك، بالكن احوال روحـدن، الوهيندن واخلاقـدن بحث ابدن عله تخصیص اواندی فلسفه، افسارك دوشونه له جك ومعنوياتله او غراشه حق درجه به کلاسیله برابره ظهور ایدوب، مدني بك اسكى ومحل ظهوری مجهول ایسه ده، اصل بر علم صورته كبر مسی میلاد عیسادن آلتي . اول یونانده واقع اولشدر، عصر قديمك آثار متباقيه سنده و خصوصیله هېرو. غليف باز بارنده، زردشتك « زند » مقاماتنده ، هند بر همنلرينك اعتدا دات وكتب دينيه سنده، فوندو چيوس کي چين حكماستك تأليفاننده وسائر آثارده اولد فجه عالی بر فله نك ازی کور بكده اولديغتين، آمينه ام قدمه ی عندند. فلسفه نك بكده مجهول بولنمش اولديغنی ادعا ايده من سيلك ده، والمدن بعضينك آثاری ضایع اولمش، وبعضينك هنوز تماميله اله جبر همه مش اولدقدن بشه ، باقى قالاش واله كچمش اولانلری دی سی قبیلندن ومشوش بر صورنده اولوب، حاوی اولدقاری حقدار پر چوق ترهاتك ايجنده بولنديغندن، نوع بشمرك بشيكى حكمنده اولان آسياتك هيج بر طرفی بونالله مسابقته چیقه مبوب، هر حالـده يونان حكمت و فلسفدنك ايلك محل ظهور و ترقیسی عاد اولینده در . میلاددن آلتي عصر اول يونانيارك آسیای صغیر، یعنی آناطولی، سواحلنده کی استملاكاندن (میلت ) قصبه سنده دنیایه کلش اولان حکیم ( تاليس ) فلسفه وحكمتك بيرى عد اولنهرق، فلسفه تك تاريخي مشار اليهك دورندن باشلابور . تاریخ سیاسی اولديغی کی، فلسفه نك تاريخي دخی اوج قسمه منقسم اولوب، برنجیسی اعصار قديمه، ایکنجیسی اعصار منو۔ سطه واو جیسی اعصار جديده فلسفه سیدر . فلسفه تاريخنده بو اوچ قسمك هربری بر تاج دوره منقسم اولوب، برنجی قسمك برنجی دوری، که تالیسدن باشلايه رق، ( سقراط ) ك ظهور له ختام بولور، قبل الميلاد 600 سته سندن 470 سنه سنه قدر، یعنی 130 سنه ممتد اولمشدر؛ اکنجی دوری سقراطك ظهورندن، یعنی قبل الميلاد 470 تاريخندن باشلايوب، قبل الميلاد ۸۰ تاریخنده ختام بولمش، و ۳۹۰ مسنه ممتد اولمشدر؛ اوجی دوری فلسفه يونانيه لك رومالبارك البنه دیکی زماندن، يعني قبل الميلاد ۸۰ تار بخندن باشلابوب، ميلادك سكر نجي مصرينه قدر سورمشدر ، فرون وسطی فلسفه سنك تاريخي دخی اوچ دوره منقسم اولوب، برنجیسی ميلادك سكرنجی عصر ندن اون او چنجی عصریه، ایک جیسی اون او . چنجی عه مردن اون در دنجی عصره، واو جیسی دخی اون در دنجی عصر دن اون بشنجی مصرك اواسطنه قدر ممتد اواور - قرون وسطاده فلسفه باشليجه حکمای اسلامك النده اولوب، آورو یاده او وقتلرده بالکن « اسفولاستیق » تعبیر اولنان و بزم علم کلام کی، ارسطوتك منطقني عقائد دینیه به تطبیق دن عبارت اولان بر نوع فلسفه نك وجودی وار ایدی . قرون اخبره فلسفه سنك تاريخي دخى كذلك اوج دوره منقسم اولوب، برنجیسی اون اشنجی ایله اون آلنجی عصر میلادی بی ضبط المش؛ ایکنجیسی فرانسه حکمای مشهوره سندن ( دقارت ) دن آلمانیا حکمهای مشهوره سندن ( قانت ) . قدر، یعنی اون بدنجى عصرك ابتداسندن اون سكزنجي عصرك او اسطنه قدر ممتد اولمش؛ واو چنجیسی اون سکزنجى عصرك اواسطندن باشلابوب، حالا دوام ابتکده بولمشدر، بودورلرك هر برنده فلسفه ده مذهب و مسلکاری مختلف برجون فلاسفه وحكما كلمشدر، كه اك مشهور لينك افكار وملاحظات فلسفيه لندن بومجموعه ده صره ابله بررنبذه جك بيان ايتك صددنده بز .
  حکمای قديمه لك فلسفه وحكمت تعبير عمومیسی آلتنه آلمش اولدقاری فنون طبیعیه، نجومیه، رياضيه، طبیه و سازه نك بو كون آرتق فلسفه به هیچ بروجهله تعلقلری اولدینی معلوم اولديغندن، بالكن عند المتأخرين فلسفه نامیله معروف اولان عله نظر ایتدیکمرده، کورورز که : بوعلم هر نه قدر فنون متنوعديه وفكر بشرك كافة كشفيات وترقياتنه استناده و بوناردن استمداد الدبور سه ده، بونارك كوستنر دکاری نقطه به کینه کله قناعت المبوب، اوهام وخيالات وفرضياته تبعيتله، دها ایلری به وارهغه چالشد . يغندن، فنون کی مثبت و مبرهن برشی دکلدر، وبناء عليه، هر بر فيلسوفك کندی افکارینه کوره کندبه مخصوص بر فلسفه ی اوله بيلير . بوسلیه مینیدر که، مثلا، افلاطون سقراطك، و أرسطو افلاطونك شاگردی اولدینی الده، شاکرد معاك مسلك ومذهبني تاميله قبول التبوب، هر برشك کند نه مخصوص بر فلسفه سی واردر .بوصور تله فلسفه يك چوق اقسام وفروعه تقسيم اولنمش ایسه ده، فلاسفه برناج طاقه جمع وتصنيف ابدلكله، بواقسام كثيره بردرجه به قدر تحديد و تقصير اولنهرق، باشليجه بش صنفه تنريل اولمشدر : 1 ، طبيعيون، دھریون یاخود حسیون  
  (Sensualistes)
  ) تعبیر اولنان فلاسفه، که بونار مشاهده وحس اندگاری طبیعی شیاره رعایت ایدوب، افكار وملاحظه . رینی براساس اوزرینه با انتشار در. بونوع فلسفه، الك ساده اولق حسبيله، اك اسکی اولوب، تالیس الله « مدرسه بونیه» حکماسی تعمیراوانان فلاسفه قديمه بومذهبده ابدیار. ۲ ، معنويون، روحيون باخود فكربون 
  (Idealistes)
  دنیلن فلاسفه ، که بونار صرف معنوى وروح وذكره متعلق شیاره رعایت ایده رك، عالم مادیدن بشقه بر عالم ممنوبنك دخي وجوده راضی اولمش، واثبات ايده ميه جکاری برطـام افكار واحوال معنويه به دنی کیر بشمشـار در . بونارك رئيس اولى حكيم مشهور ( فينافوراس ) اولوب، بوذاتك تأسيس ايتمش اولديغي « مدرسه ایتالیانه » به منسوب حكما بو مذهبده بولتشار در. 3" ، وهميون باخود منكرون  
  (Scepticistes)
  دنیان طائفه، که بونار وهم وتردده تابع اوله رق، هر شيئك وباخود بالكن بعض شيارك وجود بنی انکار ایدرل؛ بولر برتاج قسمه تقسيم اولنهرق بر طا قرى عالم ارواحك وجودی انکار ایله « ماديون » صنفته تقرب ابدرار، وبر طاقلری دخی عالم اجسامی یعنی مادیاتی انکار ايده رك، رو . حيون مذهبنك او ته طرفنه كېرار. 4"، صوفيون 
  (Mysticistes)
  طائفه - سی، که بونار عالم ارواحه زياده اهمیت وبرهرك، وجد وحبرت طريفله او عالمي كورمك، وبوعالمدن عزلت و فراغتله او عالم لاهوته نائل اولمق ممكن اولديغني الترام ایدرلر. ه ، انتخابیون 
  (Electistes)
  طاقی، که بوتار صايديغمن دیگر درت مذهبدن هیچ برینه اختصاص المبوب، هسندن قبوله شایان افکاري جمع الله، کندی فکر اونجه اك معقول کوردکاری افکار وملاحظات متنوعه مجموعندن عبارت بر فلسفه مخصوصه تشکیل ابدرار . متأخرين . حكمانك اكثريسي بو بشنجی صنفدن اولوب، حکمای ساله تلك شایان قبول افکار بنی جمع الله برابر، فنونك ترقيالندن و کشفيات جديده دن دخی بالاستفاده، فلسفه بی بردرجه عليابه ايصال انتشار در . قرون اولاده سفسطه 
  (Sophisme)
  نامیله معروف وحكمته بگزر برطاق ملاحظات باطله ودلائل غير مقنعه الله خصمی الزام اینکه جالبشمندن و بیهوده اتعاب فكر واضاعة وفقدن عبارت برنوع ساخته فلسفه بولنمش اولدینی کی، قرون وسطانك - بوفاريده ذكرى كين، وعلى الخصوص
  خرس قبائلق تعصينك آلت مدافعه سی بولنمش اولان ـ « اسفولاسنيق » فلسفه سی دی بوندن کړى قالميور . قرون وسطانك اواخرنده صوفيون مذهبي رؤيت فوق العاده واسرار جهتنی غائب الدهرك، « پانتئیسم » نامیله آور و یاده خیلی انتشار ايتش، وبك جوق طرفدارا بولمشدر؛ بوده کوردیکنز کافه موجوداتك صور اعتبار به دن عبارت اولمسيله، حقیقتده كانانده الله من بشقه برشی بولنديغنه قائل اولمقدن عبارتدر. زمانمزده ابسه حكما باشلیجه ایکی صنفه منقسم اولوب، بر طاقی موبون 
  (Spiritualistes)
  ، و برطانی ده ماديون 
  (Materialistes)
  در برنجی صنف عالم مادیدن بشته واو عالمك ايجنده برعالم معنوی دخی بولنديغنه راضی اولوب، روحك والوهينك وجودینی اعتراف؛ واکنجی صنف ایسه مادباندن بشقه بر شيئك وجودينه اينانميوب، انسانده و على العموم كاشانده كوريين حيـات وذكا آثار ينك عناصر و ترکیبات طبيعيه نتایجندن اولديغنی ادعا ایدرلر ، آنجق بوابكنجى فكرك طرفداراي يك از اولدینی کی، اعتباری دخی یوقدر هر حالده، فلسفه اوهام وخيالاته وافكار مخصوصه نك ارادات كيفيه ومحاكمات عنديه سنه تابع اولمقدن قورتله مد غندن، دورمزده عالم مدنينده اسکی فلسفه مذاهبنه بك رعايت اولمامده باشلايوب، كافه فلاسفه سالفه نك افکار بنى بطال براقه حق بر فلسفه جديده چین شدر، که « فلسفه مشته »
  (Philosophie positive)
  ) نامیله یاد اوله رق، بالكن فنا وعقلا دلائل ظاهره وبراهين قاطعه ابله اثبات او انه بيلير حقايقك مجموعندن عبارت او اوبه اوهام وخيالات وفرضيات واحتمالاتك بانه اصلا بناشمبور - بوفلسفه هنوز یکی اولوب، علوم وفنونك ترقياتيله وكشفيات متواليه الله متوازياً ترقی ایتمکده در . اعصار مستقبله نك فلسفه سی بوندن عبارت اوله جقدر. زمانده، مکانېده او فونق اوزره، قبول اولنان در سه مخصوص 
  فلسفه کتاباری با شلیچه درت بحثی شاملدر : ۱ ،
  علم الروح 
  (Psychologie)
  که حسباندن و قوای فکریه وقلبيه دن بحث اندر؛ ۲ ، عسلم  المنطق 
  (Logique)
  ، که طوغری دو شو نمکدن بحث ایدر؛ 3 ، علم اخلاق
  (Morale)
  "، الهیات 
  (Theodicee)
  . سازد. بو عله مخصوص بویله بر کتاب بولنامسي، وبوعلك مكاتبزده او قونمامسی جای تاسفدر