title: http://www.osmanlicahavadis.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%95-%DB%8C%D9%88%DA%AD-%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%86-%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B3/
article: بایبارس (ركن الدين بایبارس أل – بندكداری) ¸ اصلاً قیپچاق تركلرندن اولوب اولوبارلی زمرەسنڭ بورچ اوغلی قابلەسنە منسوبدر . ۱۲۲۳ ییلندە قیپچاقدە طوغمشدر . بایبارس ¸ اوزون بویلی ¸ ماوی گوزلی ¸ گوزل گورونوشلی اولمەسنڭ یانندە ذكا و یتەنگیلە دە دقتلری أوزرینە چكن بری اولارق بیلینمكدەدر . بایبارس ¸ اسیر اولارق أوڭجە سیواسە داها صوڭرە حلبە و اورادن شامە گوتورولمش و بورادە كولە اولارق صاتیلمش و شامدە ایّوبی سلطانی ملكی – صالح باغلیلرنجە صاتون آلینمشدر . مصردە حكم سورن أیییبیلر ¸ عباسیلردن صوڭرە ¸ تركلردن اولوشان بر اوردو قورمشلردر . أوزللكلە أیییبی دولتی سلطانلرندن ملكی 'س- صالح ¸ تركلرە بیوك أوڭم ویرمش و اوردوسنی ترك غلاملرە طیاندیرمشطیر. بایبارس ¸ بو عسكرى برلكدە بر چوق صاواشە قاتیلمش ؛ أوزللكلە بو طوپراقلرە صالدیریلر دوزنلەین خاچلیلرە قارشی ویریلن مجادلەدە ملكی'س – صالحڭ اوردوسندە یر آلمشدر .
  مملوكلر ¸ ۱۲٥۰ ایلە ۱٥۱٧ ییللری آراسندە مصردە و سوریەدە حكم سوردیلر . قوردقلری دولتڭ أڭ أوڭملی أوزللگی ¸ آدینڭ " دولت تركیە " یعنی تركیە دولتی اولمەسیدی . اسلام اوردولرندە ¸ ٩ . یوز ییلڭ باشلرندن اعتبارًا یر آلان و چوغی ترك اصللی اولان كولەلرلە عسكرلر ¸ ۱۲٥۰ ییلندە أیییبی خاندانیندە اورتەیە چیقان یوڭتیم بوشلغندن استفادە ایدرك مصری ألە گچیرمشلردر . " كولەمنلر " اولارق دە آڭیلان بو دولتڭ دنیا و اسلام تاریخی آچیسندن أڭ أوڭملی أوزللگی ¸ بو خاندانە طایانمق یرینە حریتنە قاووشمش كولەلر اولان عسكرلرڭ أڭ گوچلیسڭڭ تختە چیقمەسیدی و تاریخدە بونڭ باشقە بر أورنگینە راستلانمامشدی . سوریەدە بولونان بایبارس دە بورادە مغوللرلە مجادلەلرە گیرمشدر . بایبارس ¸ قوتوز خبر گوندرەرك ¸ مغوللرلە مجادلە ایچون اونڭ خدمتنە گیرمك ایستەدیگنی بیلدیرمشدر . قوتوز ایلە بایبارسڭ آراسی بوزوق اولسە دە مغول صالدیریسی سوز قونوسی اولنجە بو طوروم گوز آردی ایدیلمشدر . قوتوز ¸ مغوللر قارشیسندە دوشمانلغی اونوتوب برلك اولمەلری گركدیگنە قرار ویرەرك بایبارسڭ تكلیفنی قبول ایتمشدر .
  مغوللرڭ یڭیلگیسی
  مملوكلرڭ أڭ بیوك باشاریسی ¸ اسلام دنیاسنی جدی بیچیمدە تهدید ایدن مغوللر ایلە خاچلیلری یڭرك بولگەدن آتمەلریدی . مغوللر ¸ ۱۳ . یوز ییلدە چین سدیڭدن ماجارستانە قدر هر یری قاصوب قاوورمشلردر . گچدكلری طوپراقلردە جانلی بیراقمدقلری گبی ¸ هر شیئى یاقوب ییقدقلری ایچون ¸ انسانلغە " مغول استیلاسی " تعبیرنی آرمغان ایتمشلردر و قارشیلرندە هیچ بر ملت طورامامشطیر. مغوللر ¸ سادەجە ¸ مصر و سوریەدە دولت قورمش اولان مملوك تركلری طرفندن طوردیریلمشلردر . مغول حكمداری هولاگو خان ¸ حلبی ألە گچیردكدن صوڭرە مصر یولی كندیسنە آچیلنجە قوتوز ە ایلچی گوندرەرك اونی تسلیم اولمەیە چاغیرمشدر . بایبارسڭ قاتیلمسیلە داها چوق گوچلندیگنی دوشونن قوتوز مغوللرە قارشی دیرنمك قونوسندە قرارلی طاورانمشدر . بایبارس دە تسلیم اولونمەسنی ایستەمەمشدر . قوتوز ¸ بایبارسی حاضرلانان اوردونڭ أوڭجی برلگنڭ قوموتانلغنە گتیرمش و اوڭا صاواشڭ قازانیلمەسی قوشولیلە حلب نائبلگی وعد ایتمشدر . قوتوز ¸ مغوللرلە صاواشمەیە قرار ویرڭجە حاضرلادیغی اوردویلە یولە چیقمشدر . اوردوسنی ساحل بوینجە قوزیە یوڭلتەرك بر سورە صوڭرە عكا شهرنە وارمشدر قوتوز ¸ عكادە ایكن مغول اوردوسنڭ یاقلاشمقدە اولدیغی خبرنی آلینجە اوردوسنی بورادن گونی طوغویە طوغری سوق ایدرك عین جالید ە اولاشمشدر . بر سورە صوڭرە مغول اوردوسی دە گورونمشدر . عین جالید دینیلن موقعدە ایكی اوردو قارشی قارشی یە گلمش و بویلەجە صاواش باشلامشدر . عین جالید صاواشینڭ قازانیلمەسی مملوكلر دولتی ایچون بر دونوم نقطەسی اولمشدر . مغوللری یڭن مملوكلر بو غالبیت سایەسندە یڭی قورولان دولتلرینی تهدید ایدن أڭ بیوك تهلكەیی طوردیرمشلردر . عین جالید صاواشی ایلە مغوللرڭ یینیلمز اولمدقلری آڭلاشیلمشدر . مغول استیلالاری صوڭوجندە بر چوق یردە آجیمەسزجە انسانلرڭ قتل ایدیلمسی ایلە دهشتە قاپیلان مسلمانلر ¸ بو غالبیتلە براز اولسون راحتلامشلردر . مغوللرڭ هیچ بكلەمدكلری بر آندە آلدقلری مغلوبیت ¸ اونلرڭ گوچلرینڭ قیریلمەسنە و بر سورەدر دوام ایدن ایلرلەمەلرینڭ یاواشلامەسنە سبب اولمشدر .
  عین جالید صاواشینڭ قازانیلمەسندە بیوك یارارلیلقلار گوسترن بایبارس ¸ صاواشدە گوستردیگی جسارتلی طاورانیشلری و قهرمانلغیلە نفوذنی آرتدیرمشدر . بایبارس ¸ بر سورە صوڭرە ¸ صاواشدە قازاندیغی باشاریسندن دە گوچ آلارق ¸ قوتوزدان ¸ صاواشدن أوڭجە كندیسنە وعد ایتدیگی حلب نائبلگنی ایستەمشدر . قوتوز ¸ بایبارسڭ ایستەگنی قبول ایتمەیەرك ¸ بو گوروی كندینە یاقین بولدیغی باشقە برینە ویرمشدر . بونڭ أوزرینە بایبارس و آرقداشلری قوتوز ی ئولدیرمشلردر . خبرڭ دویولمسی أوزرینە ¸ سلطان نائبی اونی كیمڭ ئولدیردیگنی صورمش و ترك عنعنەسنە گورە سلطانی ئولدیرن كیشینڭ تختە گچمسی گركدیگنی سویلەیەرك ایلك اولارق كندیسی بایبارسە بیعت ایتمشدر . اونڭ آردندن ¸ اورادە بولونان هركس بایبارسە بیعت ایتمشدر . بایبارس ¸ سلطان اولدیغنی دویورمق ایچون یانندە آرقداشلری ایلە برلكدە قاهرەیە گلمشدر . ۲٦ اكیم ۱۲٦۰ تاریخندە سلطانلغنی اعلان ایتمشدر . بایبارس ¸ سلطانلغنڭ ایلك ییللرندە قرارلی چالیشمەلرنە دوام ایدرك سوریەدەكی عصیانلری باصدیردقدن صوڭرە ¸ طاغیلمش اولان مملوكلری كندی اطرافندە طوپلامشدر .
  دورڭ خلیفەسی ¸ كندیسنە بیعت ایدیلمسندن صوڭرە بایبارسە قیلیچ قوشاتارق سلطنت منشوری ویرمشدر و بتون اسلام بلدەلرینڭ و فتح ایدیلەجك یرلرڭ ادارەسنی اوڭا ویردیگنی آچیقلامشدر . بایبارس ¸ خطبەلردە خلیفەنڭ آدینڭ سویلنمسنی و باصیلان پارەلرە خلیفەنڭ آدینڭ یازیلمەسنی أمر ایتمشدر . بو اولای ¸ مسلمانلرڭ گوزندە صایغینلقلرینی آرتدیروب ¸ اسلام عالمندەكی قونوملرینی گوچلندیرمشدر . بایبارس ¸ سلطنتنی مشروعلاشدیرمقلا اسلامڭ صاوونیجیلغنی أوزرینە آلمش ¸ اسلام عالمنڭ أوڭدری اولمە گورونی أوستلنمشدر . بو باغلامدە ¸ مسلمان – ترك دولتلریلە و أوزللكلە دە آناطولی سلچوقلی دولتی ایلە ایی ایلیشكیلر قورمش و آناطولیدەكی مسلمانلرە یاردیم ایتمشدر .
  مملوكلرڭ آناطولییە گلمسی و البستان صاواشی
  سلچوقلی وزیری معین الدین سلیمان پروانە ¸ ایلخانلی خانی آباقەنڭ یاننە گیتدیگی صیرەدە آیاقلانان سلچوقلی دولت آداملرندن خطیر اوغلی شرافالدین ¸ مملوكلری آناطولییە چاغیردی . ( ۱۲٧٥ ) البستانە گلن مملوك أمری بدرالدین بگطوت ¸ سلچوقلی بگلرینە گوندردیگی مكتوبلرلە ¸ آناطولیدە ایلخانلیلرە قارشی برلك قورمایە چالیشییوردی . اونڭ ایچون قوموتانلرڭ كندیسنە یمینلە باغلانمەسنی ایستەدی آنجق كوچك چاپدە دستك آلابیلدی . سلطان بایبارس ¸ سلچوقلیلری ایلخانلی ظلمندن قورتارمق ایچون آناطولییە سفرە چیقدی . بو صیرەدە سلچوقلی وزیری سلیمان پروانەنیڭ¸ مغوللرلە صیقی بر ایش برلگی حالندە اولمسی ¸ آناطولیدە پك چوق اعتبارلی و حتی مغول دوشمانی شخصلرڭ مصرە گوچمەلرینە سبب اولدی . بونلر اورادە سلطان بایبارسی مغوللر أوزرینە جهادە تشویق ایتدیلر . طبیعی كە بو گلیشمەلری ایی دگرلندیرن سلیمان پروانە ¸ گیزلیجە ایلخانلیلرە قارشی مملوكلر ایلە اتفاق قورارق بایبارسی یاردیمە چاغیردی . مغول و خاچلیلرە قارشی اسلام دنیاسنڭ صاوونیجیسی اولارق ییلدیزی پارلایان بایبارس ¸ اصرارلی دعوتلر أوزرینە آناطولییە حركت ایتدی . مغوللر مملوك اوردوسنی آقچەدیربند گچیدینڭ البستان آغزندە بكلییوردی . أوڭجی برلكلرڭ
  یاپدیغی ووروشمەیی مملوكلر قازاندیلر .
  مغول اوردوسندە ۱۰ . ۰۰۰ مغول ¸ گورجی و چوق صاییدە دە سلچوقلی عسكری واردی . مغول قوموتانلر سلچوقلیلرە و گورجیلرە گوگنمدكلری ایچون او عسكرلری كندیلرندن آییرمشلردی . ایكی اوردو البستان اووەسینڭ قالفە چاییریندە قارشی قارشی یە گلدی . یاپیلان صاواش مملوكلرڭ ظفری ایلە صوڭوچلاندی . ( ۱٥ نیسان ۱۲٧٧ ) مغوللرڭ قورقدقلری ¸ صاواش أثناسندە میدانە گلمشدی . سلچوقلی عسكرلری صاواشە قاتیلمایارق سیر ایتدیلر . بو طوروم ¸ مغول یڭیلگیسنی قولایلاشدیردی . أوستون مملوك اوردوسی قارشیسندە مغول و یاردیمجی گورجی برلكلری یڭیلدی . تومن قوماندانلری و نویانلر باشدە اولمق اوزرە بتون مغول اوردوسنڭ امحاسی ایلە صوڭوچلانان بو صاواش نتیجەسندە ¸ بولگەیە گچیجی بر سورە ایچون مملوكلر حاكم اولدیلر . سلطان بایبارس ¸ بو ظفردن صوڭرە ¸ أوڭجە زیللیخاندە دیڭلنمش ؛ داها صوڭرە ، هورمان قلعەسینە اوغرامش و اصحابیل – كهف مغارەسینڭ بولندیغی افسوس یاقینلرندن گچرك قیصرییە طوغری ایلرلەمش ¸ یالاق ( یشیل كند ) ¸ سارز ¸ یدی اولوق ¸ ظمانتی و قرەطای كروانسرایی أوزرندن گچرك قیصرییە گلمشدر . سلچوقلی یوڭتیجیلری أوڭجەدن شهری ترك ایتمشلردر . بر سورە بورادە قالان سلطان بایبارس ¸ مغوللرە قارشی صواشمق ایچون دعوت مكتوبلری گوندرن سلچوقلی وزیری سلیمان پروانەنڭ كندیسنە قاتیلمامسی و سلچوقلی سلطانی غیاث الدین كیخسرو ایلە برابر طوقاتە گیتمەسی أوزرینە قیصرییی ترك ایدرك گلدیگی یولدن سوریەیە گری دونمە قراری آلمشدر . بایبارسڭ قیصە سورەدە قیصرییی ترك ایتمەسینڭ سببی ؛ سلچوقلی وزیری پروانەنڭ ایكی یوزلی سیاست اویغولامسی ¸ ارزاق صیقنتیسنە دوشمسی و مغول حكمداری آباقە خانڭ بیوك بر اوردو ایلە أوستنە طوغری گلمسیدر . بایبارس ¸ دونوش یولجیلغنی گلدیگی یولڭ براز قوزیندن یاپدی . علا الدین كروانسرایی ¸ یابانلی اووەسی و ظمانتی قلعەسی تعقیب ایدیلەرك ۳۰ نیساندە البستانە گلیندی . مملوك سلطانی بایبارس ¸ كندیسنی قارشیلایان البستانڭ ایلری گلنلرینە صاواش آلانندە ئولن مغول عسكرنڭ صاییسنی صورمش ¸ اونلردە ٦٧٧۰ كیشی صایدقلرینی بلیرتمشلردی . آنجق بو صایی صاواش میدانندە ئولدیریلنلر اولوب ¸ بو صایی یە قاچاركن تلف ایدیلنلر داخل دگلدی . البستان أوزرندن گچرك آقچەدیربند ە اولاشان بایبارس ¸ اوردوسنڭ آغیرلقلرینی و مغوللردن آلدیغی غنیمتلری خزینه داری بدرالدین ادارەسندە أوڭجە یوللامش و ایكی گون بكلەدكدن صوڭرە ¸ گری قالان قوتلرلە ایلرلەیەرك آقچەدیربند ڭ یانندەكی كروانسرایە گلمشدی . اونڭ ¸ بورادن یولنی دگیشدیرەرك ¸ صارپ طاغلر أوزرندن ایلرلەدیگی گورولمكدەدر . بایبارسڭ بو شكلدە حركت ایتمەسینڭ سببی ¸ محتمل بر مغول صالدیریسی و پوصودن صاقینمەسیدر . بایبارس ¸ ینە طاقتیك ایجابی یولنی دگیشدیرەرك أولكەسنە ¸ گلدیگی عینتاب أوزرندن دگل دە مرعش طرفندن گیتدی .
  آباقە خان ¸ ۱۲٧٧نڭ تموزندە البستان اووەسیڭە گلوب صاواش میدانندەكی مغول ئولولرنی گورونجە أوزونتوسندن آغلادی . ئولولر آراسندە هیچ بر سلچوقلی عسكرنڭ و بینڭ جسدنە راستلاماینجە غضبە گلدی و أوفكەسی بر قات داها آرتدی ¸ طوزاغە دوشدكلریمە دائر سویلنتیلرە اینانمشدی . بوندن طولایی دە كندیسنە وزیر پروانەنڭ اهانت ایتدیگنی گوردی . آنجق اهانتی قارشیلقسز بیراقامازدی . أوڭجەلكلە آناطولی سلچوقلیلرینی جزالاندیرمەیە قرار ویردی . چونكە آناطولی خلقندن و سلچوقلیلردن بایبارس ایلە آڭلاشوب اونی چاغیرتدقلری و مغوللرڭ یڭیلمەلرینە یول آچدقلری ایچون انتقام آلاجقدی . وزیر پروانەیی¸ ۱۲٧٧نڭ آغستوساوندە¸ وانڭ قوزیندە بولونان آلاطاغدە اعدام ایدرك ئولدیرتدی . باشدە البستان اولمق اوزرە ¸ آناطولی باشدن باشە یاقیلوب ییقیلدی ¸ بیڭلرجە انسان ئولدیرولدی آناطولیدە ۲۰۰ بیڭ انسان قیلیچدن گچیریلدی . مغوللر ¸ بایبارسدن آلامدیغی انتقامڭ آجیسنی آناطولی خلقندن چیقارمشدر . مغوللر ¸ البستان صاواشندن صوڭرە سلچوقلی سلطانلرینڭ ¸ یوڭتیجیلرینڭ یتكیلرینی صینیرلایارق أولكەیی گنل والیلرجە ادارە ایتمەیە باشلامشلردر .
  قایناقلر
  آندرە جلاوت ¸ كولەلرڭ ایمپراطورلغی و مملوكلرڭ مصرı¸ چو . ایلغاز طورخان ¸ استانبول ۲۰۰٥ .
  بیلگە اومار ¸ تركیەدەكی تاریخسل آدلر ¸ استانبول ۱٩٩۳ .
  طوغوشدن گونمزە بیوك اسلام تاریخی ¸ حظ . حقی طورسون ییلدیز ¸ استانبول ¸ ۱٩٨٦ .
  گلای چالیق ¸ سلطان بایبارس و خاچلیلرلە مجادلەسی ¸ آنقرە ۲۰۰٨ .
  الیاس گوكخان ¸ باشلانغیجدن قورتولوش حربینە قدر مرعش ¸ آنقرە ۲۰۱۱ .
  عثمان توران ¸ سلچوقلیلر زمانڭ دە تركیە ¸ استانبول ۱٩٩۳ .
  عثمان توران ¸ سلچوقلیلر تاریخی و ترك اسلام مدنیتی ¸ استانبول ۱٩٩۳ .
  اوغوز متە أوزترك ¸ گچمشدن گونمزە ترك دولتلری تاریخی ¸ استانبول ¸ ۲۰۰٧ .
  آلینتی:http://somuncubaba.net/dergi/180-sayi/tarihe-yon-veren-hukumdar-sultan-baybars/