title: Mahiyet ü Aksam-ı Ulum
article: علوم ایکی صنفه منقسم اولوب برنمجلسی علوم عقلیه درکه انسان کند و وسائط مخصوصه سیاه تحصیلند ظفریاب اولور و ایک جسی علوم نقلیه درکه بلا واسطه و با خود بالواسطه واضعندن تلقی و تعلم ايدر · علم لغتده م لغنده مطلقا برشيني ببلك ديمك اولوب اصطلاحده جمع وتدوين و بر قاعده مستنه وضع ايله خاصة تدرس اولنان معلوماته ديناور - اکثريا اشبوعلم تعبيرى سؤاستعمال اولنهرق علم نجوم وعلم رمل و امثالی برطانم اعتقادات باطله یه دخی اطلاق اولمشدر ، بونار عقل سليم وشرع قويمك خلافي اولدیغندن علم تعبيرينك او مقوله
  مواد عاطله به شمولى جائز اوله من - كافة علوم استدلال و استنتاج قاعده سته تطبيقا ترتيب اولنمش معلوماندن عبارت اوله رق عموم ناسك اتحاد ایلدیکی افکاراوزرینه مندر - اشو استدلال و استنتاج قاعدوسی قطعا تخلف ایده میوب
  دائما نفس الامره موافقدر، اگرچه بعض مسائل مشکله ده فرضیات واحتمالات طريقته سلوك اواور ایساده بونار مجرد اوهام وخيالات قبلندن اولموب حقيقه قربات و مشابهی اولان بعض اساس اوزرینہ بنا اولنور -
  ايمدی علوم وفنون برطاقم معلو ماندن و بونلرك نتايجندن عبارت او له رق هیئت مجموعه لری باننده جنسیت و اتحاد در کاردر - فقط تعلم وحفظنده سهولت اولمق اوزره يکديگرينه مناسبت وتعلقارى نسبنيله تقسيم وترتيب قلندر. کافه علومك حدود و وظائفی کرکی کی تحدید وتعيين اولنمش اولمغله یکدیگری بیننده بو بانده قطعا اختلاف واشتباه يوقدر. بووجهله هر برها مستقل وممتاز ايسدده بعضیاری بيننده کمال اتحاد و امتزاج اولدیغندن يکديگرينه مر بوطيت واحتياجلاری اولوب مثلا هندسه وحكمت طبيعيه وكيميا مطلقا علم حسابه وعلم طب تشريعه وعلم تاريخ جغرافيه يه متوقفدر · علم حسابك يك چوق علومه لزومی اولدیغی حالده کند وسنك هيچ بشته عله احتیاجی اولمیوب بوجهتله مبدأ علوم اتخاذ اولنهرق مؤخراً هرقنغى علم تدرسی مراد اولنور ایسـه اولنسون اول امرده براز حساب اوکرنلسی لازم كلور. علومك اكثر يسی طبیعت اشيادن منبعث اولدیغندن تبدل وتغيرى حقنده اختلاف ازمنه وامكنه تك تأثيرى اوله من . علوم رياضيه وطبيعه بوقبيلدن اولوب مثلاعلم حسابده هرقنفی زمان ومکانده اولسه بش کره بش یکرمی بش حساب اولنديني مثلا وحکمت طبيعيهده ضیا وحرارتك خواصی وتأثيراتي برسياق اوزره تعیین اولوب بو بایده
   تخلف وقوى ممكن اوله من شائبه اختلافدن برى اولان بوه للوعلومه ه ه اطلاق اولنور · علم اخلاق اشبر علوم مدیحه دن
  عد اوله من ايه ده مسائل اساسیه سی نادرا تخلف ایدوب همان د ما وهر برده فضائل ممدوح وقبایح مذمومدر . فقط اداره ملكيه وعسكر يهدن عبارت اولان علوم سياسيه غيره تغير اولیوب علوم
  صححه ایله بونار بیننده فرق کلی وار در . اشبوعلوم سياسيدده طبایع اشیا اساس اتخاذ اولنيوب دولتارك انقلابات متوالیه دن خالی اولمیان اغراض وافكارزينه تبعیت اولنور و بو جهله بردولتك اصول اداره سی کمال اعتدالدن نهایت شدته شمول ایده بیلور
  لسان عر بينك برجه درکار اولان اعتبار واهميننه مبنی علمای اسلام صرف ونحو ومعانى و بيان قاعده لر ينك تدوين وتوسيعنه زياده اهتمام ایدوب بونارك هر بریسى برعا مخصوص حكمنه كيرمشدر - اشبوعلوم عربيه نك بحث ابتدیکی مسائل السنة سائره ده دخی
  وارايه ده انلرجه علوم مخصوصه دن عد اولنز بعض علوم تحصيل ايمش اولان ذواته عالم اطلاق اولنوب علوم ستاده ید طولانی اولناره علامه وعلوم حکمیه ده مهارت تامه سی اولان وباخود اوضاع وحركاتي موافق حکمت بولنان ذواته دخی فیلسوف عنوانى ويريلور. خفى اولمديني وجهله اسبو فيلسوف كلمه سی یونانی اولوب محب حکمت معناسنه در. فیلسوف تعميرى الكاول حکمای یونانیددن فيثاغور نه اطلاق اولندیغیم قولدر . علمای  اسلامیه بیننده علوم عقلیه درت صنفه منقسم اولوب
  بر جیسی منطقدر که فکرونظرده ذهنی خطادن حفظ ایدر ایک جیسی علوم طبیعیه درکه مواليد ثلث واجسام فلكيه دن ومبدأ حرکه اولان نفسدن بحث ایدر . او نجيسى علم الهيدركه مافوق الطبيعه یعنی امور روحانیه دن بحث ایدر دردنجلسی ریاضیاتدر که اجسامدن مجرد مقاديردن بحث ایدر - اشو ریاضیات دخی درت فنه منقسم اولوب برنمجلسی هندسه دركه على الاطلاق اجسامدن بحث ایدر ، ایک جیسی حسابدر که عدد دن بحث ایدر - اوچنېسی موسيقيدركه نغماتك يكديكرينه نسبلندن بحث ایدر - درد نجسی هیئتدركه افلاك وكواكبك اشكال و اوضاعنـدن بحث ایدر • علوم مذکوره دن هر برينك فروعاتي اولوب علم طب فروع طبيعياندندر . ازمنه جديده ده سالف الذكر علوم خیلی توسیع و تصحیح اولندقدن بشقه بعض علوم جدیده دخی تحدث ايمندر - اليوم معروف اولان علوم بروجه اتى يدى صنفه ماقدر .
  ( برنجی صنف لسان وادبیات) | (ایکنجی صنف علوم رياضيه وطبيه) صرف نحو شعر انشا بداع بیان
  حساب انقال حکمت طبیعه کیا
  هیئت
  علائم سماويه ياخود كائنات الجو
  (اونی صنف علوم طبيعيه وطبيه ) ( النجي صنف علوم سياسيه ) علم قوانين
  علم طبقات الأرض ومعادن
  علم نباتات علم حيوانات
  عا سياست
  علم ثروت ملل ـ ايقونومی پولینیق
  علم تشريح
  علم فلاحت علم عسکری
  علم حفظ صحت علم طب وجراحي
  (دردنجی صنف علوم تاريخيه وجغرافيه) علم انار قديمه علم مسكوكات
  (يدنجی صنف علوم نفیسه)
  علم جغرا فيه علم تاريخ
  فن موسيقى فن معماری فر رسم
  (بانجی صنف اديان وعلوم فلسفیه)
  علم اديان
  عا فلسفه
  علخرافات
  علوم الده بولنان تواريخ واثارقد يمديه نظر اعلوم ابتداکردستان طرفنده بولنان سريانيلر وجزيره و بصره طر فلرنده متمكن كلدانيلر بیننده ظهور ایدوب بعده قدمای مصر بينه انتقال الشـدر . ارجع اقواله کوره یونانیارعلومی بونلردن تلقى وتعلم الله زياده توسیع ایدوب بالخصوص هندسه و هیئت وسیاست علالرنده فوق الغايه کسب مهارت ایلمشار در ميلاددن بشيوز سنه مقدم ظهور ایدن رومالولر دخی هر درلو علوم وفنونه رغبته يك جوق آثار وتاليفاته موفق اولمشاردر ، بعده بعض ملل وحشيه نك هجوم واستيلاسيله روما دولی منقرض و اوروپا ده علوم وفنون متروك وم:عدم اولشدر . حين ظهور اسلامده طائفه عرب ازوقت ظرفنده فتوحات عظیمه به مظهر اوله رق شام و بغداد وفاس واندلسده دولتلر تشكيل و وسائل من واستراحت تحصيل ايتد كدن صكره سيف وسنانی برطرفه تركولوح وقلمى اخذ ايله اکتساب علوم وفنونه سعى واهتمام ومخصوص متر جار تهبينيله كتب علمية يونانيه یی لسان عربی به ترجمه ونقل ايتد يره رك پك چوق علومده کسب مهارت ایلمسار در وبعده (شمـس علم ازا فق برج عرب طالع شد * استوا یافت ولی در وسط ملك عمم * یافت در روم زوال ازا ترکثرت عرف * ، جرم بی نوروضیا ماند درین دار الم ) قطعه مشهوره سی مفادنجه علوم عرب اهل فارسـه انتقال ايدرك بونلركرك علوم شرعيه وكرك
  علوم عقلیه ده واصل درجة كمال اولمشاردر . کالای گرانبهای علوم و معارف سلطنت سنیه ده دخی مطروح کوشه بی اعتباری اولميوب لاطين حقايقين عثمانيه نك انتشار علوم حقنده
  سزا وار پور بلان مساعدات جليله لرى تمرد سی اوله رق مهر منبر علوم برزمان ششمه پاش ممالك روم اولمشـدر . فقط صكره لری ظهورایدن بعض غوائل دوام وترقبسته حائل اولدیغندن اولکی حالته نسبتله اليزم خيلى تنزل ايمش اولديغنى مع التأسف اعترافه
  مجبورز. روما دولتك انقراضى متعاقب اورو پا ممالکی بر زمان ظلام جهل و نادانیـده قالدقدن صكره برطرفدن رومالولك بقية اثارندن و بر طرفدن اندلسـده بولنان ملت اسلاميه نك کمالات و معارفندن استفاضه انوار علم وعرفان ايدرك تمدن و ترقيه با شلامش واستانبولك حين فتحنده دخی او اطرفه هجرت ایتمش اولان ارباب علوم و صنایع ایتالیاده توطن ایمش اولار له الاردن دخی چون شی استفاده ایتمشاردر ، بوندن قطع نظر اورو پالولر يونان ولاتين وعرب وسائر السنة اجنبيدده موجود كتب علمیه یی تحری و ترجمه و بو وجهله متقدمينـك کافه علوم و معارفته کسب اطلاع ایتد کدن بشقه کندوزی دخی صرف افكارايله توسیع و تعميق المشاردر . الحاله هـذه اوروالول كرك علوم عقليدده وكرك صنايعده متقدمينك واصل اوله مدقاری بر درجه قصوابه رسیده اولشاردر - ممالك مذکوره دخی علومده درجات اوزره در . اهالېسنك عددينه نستله المانيا برنجي وايتاليا ايكنجى مرتبه ده عد اولنوب فرانسه دخی انجق او نجی اعتبار قلنور . عموما نوع انسانك صنعت كتات تحصيلته قابلیت درکار
  ایساده اجناس امن تعلم علومه استعدادی متفاوتدر ترك وعرب وعجم وروم وطوائف افرنجدن عبارت اولان قوقاس جنسی بو بايده ال زياده مستعد اولوب زنجي طائفه سنك شكل وخلقتلری اقتضاسنجه علوم ریاضیه و حکمیه مسائل دقیقه سنى فهم و ادراكدن عاجز اولدقلرينك بالتجربة معلوم اولدینی روایت قلنور . اشته بود فعلك علومك ماهيت و اقسامنك وبين الملل صورت ظهور و انتشارينك خلاصة تعريف و بسانيه اكتفا قلندی - بمند تعالی بوندن بویله مجموعه عاجزانه مزك هر نومر وسنده خاصة بر علك تعريف و موضوع وغايتنى یعنی بدن شست ایلدیکنی وانی تحصیلدن مقصد نه اولدیغنی بیان ایله برابر قلمك قدرتي و صحايفمزك وسعى مساعد اولدیغی مرتبه قواعد اساسيه سنی شامل بر مقاله مخصوصه درج اوانه جقدر . علومك دركاراولان كمال وسته نظراً بو مالو مقالات مختصره به گنجیده اوله ميه جنی اشکار ایساده بوندن مراد عاجزانه من مبتديلره مجرد بوعلم اجمالی ويرمك اولوب يوخسه لا يقبله تدرس وتعميق مطولاته مراجعت ایلکه متوقف اوادینی مجزومدر. مجموعة فنون کی مطبوعات عاليه نك اصل وظيفهسي ( العلم نقطة كاره الجاهلون ) مشکلاتنه دوسوراش اولان مسائل عليه ي هر كسك دسترس اوله جفی وعملی ایره جکی برحاله قومة دن عبارت اوادیغندن شوتصور مزك مقصده موافقی
  پدیدار در. از منه قديمه ده علوم هنوز الطفولية.. بولندي في الناده برادم اکرینی
  و بلکه جمله سنی تماما تحصیل ایده بلور ایدی ، فقط اليوم غابت توسع ايدرك هر فصلی برعلم مخصوص حكمنه كيرمش وبوجهته كافه سنك لايفسيله تعلم را تقا ننه عمر انسانی نا مساعد بولنمش اولدیغندن هر کس حال ومسلكنه موافق اولان برو باخود ایکیسنی انتخاب ایله کرکی کی تحصيله اهتمام وفقط ديگر لرندن بالكليه بی بهره بولنق دخی جائز اولیه جفندن اناری دخی مختصراً تدرسله برعلم اجمالي تدارك ايلسى اقتضاايدر (ماحوى العلم جميعاً احد * لا ولو مارسه الف سنه * انما العلم صنوف جمه * فخذوا من كل صنف حسنه )