title: http://risaleoku.com/oku/osmesnevi/96
article: إعلم!
  قواعدِ اصوليهدندر كه: بر مسئله حقّنده إثبات ايدنڭ سوزى نفى ايدنڭ سوزينه مرجّحدر. چونكه إثبات ايدنڭ يارديمجيلرى وار، سوزنده قوّت اولور. نفى ايدنڭ يارديمجيسى اولماديغندن تك قالير، سوزنده قوّت يوقدر. حتّى بيڭ آدم بر شيئى نفى ايدرسه، بر آدم گبيدر. بيڭ آدم ده إثبات ايدرسه، إثبات ايدنلرڭ هر بريسى بيڭ اولور. چونكه هپسى بر شيئه باقييورلر. و بر نقطهيه پارمق باصدقلرندن بربرينى تقويه ايدييورلر. نفى ايدنلرده بربرينى تقويه ايتمك يوقدر، هر بريسى تك قالير.
  مثلا: بيڭ پنجرهدن بر ييلديزى گوروب إثبات ايدن بيڭ آدمڭ هر بريسى اوتهكيسنه يارديمجى اولور، سوزينى تقويه ايدر. چونكه او بيڭ آدم، پارمقله إشارت ايدر گبى، او شيئى إثبات ايدييورلر. نفى ايدنلر اويله دگلدر. چونكه نفى ايچون سبب لازمدر. سببلر ده آيرى آيرى اولور. مثلا: بريسى "گوزمده ضعفيت وار، گورهمدم"، اوتهكيسى "أويمزده پنجره يوق"، اوتهكيسى "صوغوقدن باشمى قالديروب باقهمدم" دير. و هكذا... هر بريسى نفينه، مدّعاسنه آيرى بر سبب گوسترديگندن، كنديسنجه ييلديزڭ بولونمامسى، نفس الأمرده ده ييلديزڭ بولونمامسنه دلالت ايتمز كه بربرينه يارديمجى اولسون.
  بناءً عليه بر مسئلهِٔ ايمانيهنڭ نفيى حقّنده أهلِ ضلالتڭ إتّفاقلرى خبرِ واحد حكمندهدر، تأثيرى يوقدر. امّا أهلِ هدايتڭ مسائلِ ايمانيهده اولان سوزلرى، هر بريسى اوتهكيسنه يارديمجيدر، تقويه ايدر...
  إعلم أيّها العزيز!
  (أى عزيز قارداشم بيل كه!) بر كلّ نه شيئه محتاج ايسه، جزئى ده او شيئه محتاجدر. مثلا: بر شجرهنڭ ميدانه گلمهسى ايچون نه لازم ايسه، بر ثمرهنڭ وجودينه ده لازمدر. اويله ايسه، ثمرهنڭ خالقى، شجرهنڭ ده خالقى او اولويور. حتّى أرضڭ و شجرهِٔ خلقتڭ ده خالقى، او خالق اولاجقدر.
  إعلم أيّها العزيز!
  ايكى طرفى بربرندن غايت اوزاق بر مسئله وار كه، هر بر طرفى بر چكردك گبى سنبل ويرمش· آغاج اولمش، دال بوداق صالمش. بويله بر مسئله اوزرينه، شكوك و أوهامڭ قونمامسى لازمدر. چونكه بر چكردك ديگر بر چكردكله، چكردك اولارق طوپراق آلتنده قالدقلرى مدّتجه إلتباس ايديلهبيلير. امّا آغاج اولدقدن، ميوه ويردكدن صوڭره شك ايدرسهڭ، بتون ميوهلر سنڭ عليهڭده شهادت ايدرلر. أگر بو باشقه بر چكردكدر دييه توهّم ايتسهڭ، او آغاجڭ بتون ميوهلرى سنى تكذيب ايدرلر. ألما آغاجنه إنقلاب ايتمش بر چكردگى، حنظله آغاجنڭ چكردگى فرض ايتمك سڭا ميسّر اولماز. آنجق توهّمله ويا بتون ألمالرڭ حنظلهيه تبديل ايديلمش اولماسيله ممكندر كه، بو ده محالدر.
  قواعدِ اصوليهدندر كه: بر مسئله حقّنده إثبات ايدنڭ سوزى نفى ايدنڭ سوزينه مرجّحدر. چونكه إثبات ايدنڭ يارديمجيلرى وار، سوزنده قوّت اولور. نفى ايدنڭ يارديمجيسى اولماديغندن تك قالير، سوزنده قوّت يوقدر. حتّى بيڭ آدم بر شيئى نفى ايدرسه، بر آدم گبيدر. بيڭ آدم ده إثبات ايدرسه، إثبات ايدنلرڭ هر بريسى بيڭ اولور. چونكه هپسى بر شيئه باقييورلر. و بر نقطهيه پارمق باصدقلرندن بربرينى تقويه ايدييورلر. نفى ايدنلرده بربرينى تقويه ايتمك يوقدر، هر بريسى تك قالير.
  مثلا: بيڭ پنجرهدن بر ييلديزى گوروب إثبات ايدن بيڭ آدمڭ هر بريسى اوتهكيسنه يارديمجى اولور، سوزينى تقويه ايدر. چونكه او بيڭ آدم، پارمقله إشارت ايدر گبى، او شيئى إثبات ايدييورلر. نفى ايدنلر اويله دگلدر. چونكه نفى ايچون سبب لازمدر. سببلر ده آيرى آيرى اولور. مثلا: بريسى "گوزمده ضعفيت وار، گورهمدم"، اوتهكيسى "أويمزده پنجره يوق"، اوتهكيسى "صوغوقدن باشمى قالديروب باقهمدم" دير. و هكذا... هر بريسى نفينه، مدّعاسنه آيرى بر سبب گوسترديگندن، كنديسنجه ييلديزڭ بولونمامسى، نفس الأمرده ده ييلديزڭ بولونمامسنه دلالت ايتمز كه بربرينه يارديمجى اولسون.
  بناءً عليه بر مسئلهِٔ ايمانيهنڭ نفيى حقّنده أهلِ ضلالتڭ إتّفاقلرى خبرِ واحد حكمندهدر، تأثيرى يوقدر. امّا أهلِ هدايتڭ مسائلِ ايمانيهده اولان سوزلرى، هر بريسى اوتهكيسنه يارديمجيدر، تقويه ايدر...
  إعلم أيّها العزيز!
  (أى عزيز قارداشم بيل كه!) بر كلّ نه شيئه محتاج ايسه، جزئى ده او شيئه محتاجدر. مثلا: بر شجرهنڭ ميدانه گلمهسى ايچون نه لازم ايسه، بر ثمرهنڭ وجودينه ده لازمدر. اويله ايسه، ثمرهنڭ خالقى، شجرهنڭ ده خالقى او اولويور. حتّى أرضڭ و شجرهِٔ خلقتڭ ده خالقى، او خالق اولاجقدر.
  إعلم أيّها العزيز!
  ايكى طرفى بربرندن غايت اوزاق بر مسئله وار كه، هر بر طرفى بر چكردك گبى سنبل ويرمش· آغاج اولمش، دال بوداق صالمش. بويله بر مسئله اوزرينه، شكوك و أوهامڭ قونمامسى لازمدر. چونكه بر چكردك ديگر بر چكردكله، چكردك اولارق طوپراق آلتنده قالدقلرى مدّتجه إلتباس ايديلهبيلير. امّا آغاج اولدقدن، ميوه ويردكدن صوڭره شك ايدرسهڭ، بتون ميوهلر سنڭ عليهڭده شهادت ايدرلر. أگر بو باشقه بر چكردكدر دييه توهّم ايتسهڭ، او آغاجڭ بتون ميوهلرى سنى تكذيب ايدرلر. ألما آغاجنه إنقلاب ايتمش بر چكردگى، حنظله آغاجنڭ چكردگى فرض ايتمك سڭا ميسّر اولماز. آنجق توهّمله ويا بتون ألمالرڭ حنظلهيه تبديل ايديلمش اولماسيله ممكندر كه، بو ده محالدر.