title: http://risaleoku.com/oku/osmesnevi/38
article: مع هذا بر ثمره، بر شجرهنڭ بر مثالِ مصغّريدر. و او ثمرهدهكى چكردك، او شجرهنڭ دفترِ أعماليدر. او آغاجڭ تاريخِ حياتى او چكردكده يازيليدر. بو إعتبار ايله، بر ثمره شجرهنڭ تمامنه، بلكه او شجرهنڭ نوعنه، بلكه كُرهِٔ أرضه ناظردر. اويله ايسه، بر ثمرهنڭ صنعتندهكى عظمتِ معنويهسى، أرضڭ جسامتى نسبتندهدر. او ذرّهيى، صنعتجه حاوى اولديغى او عظمتِ معنويه ايله بنا ايدن، أرضى حمل و بنا ايتمكدن عاجز اولميهجقدر. عجبا او كافر منكِر، قلبنده بويله بر كفرى طاشيمقله، عقل و ذكا إدّعاسنده بولونماسى قدر بر أحمقلق وار ميدر؟
  آرقداش! هر بر شى ايچون ايكى صورت و شكل واردر:
  برى:
  مادّيهدر كه، عادتا بر گوملك گبى، هر شيئڭ وجودينه گوره قدرڭ تقديريله بيچيلمش شو گورونن صورتلردر.
  ديگرى:
  معقولهدر كه، بر شيئڭ ياشاديغى بر عمرده مرورِ زمانله دگيشديرديگى مختلف مادّى صورتلرڭ إجتماعندن تصوّر ايديلن بر صورتِ وهميهدر.
  بر آتشڭ سرعتله تدويرندن حاصل اولان دائرهِٔ وهميه گبى، هر شيئڭ تاريخِ حياتنى بيلديرن و قدره مدار اولان و مقدّراتِ أشيا دينيلن شو ايكنجى صورت، معقولهدر. صورتِ مادّيه إعتباريله هر شيئڭ بر نهايتى، بر غايهسى اولديغى گبى، صورتِ معنويه إعتباريله ده بر نهايتى و گيزلى بعض حكمتلر ايچون بر غايهسى ده واردر. بناءً عليه هر شيئڭ صورتِ مادّيهسنده قدرتِ ربّانى اوستهدر، قدر مهندسدر. صورتِ معنويهسنده ايسه، قدر مسطردر، يعنى، تشكّلاتڭ چيزگيلرينى چيزر، قدرت مصدردر، يعنى او چيزگيلر اوستنده ياپيلان تشكّلات، قدرتدن صدور ايدر.
  آرقداش! هر بر شى ايچون ايكى صورت و شكل واردر:
  برى:
  مادّيهدر كه، عادتا بر گوملك گبى، هر شيئڭ وجودينه گوره قدرڭ تقديريله بيچيلمش شو گورونن صورتلردر.
  ديگرى:
  معقولهدر كه، بر شيئڭ ياشاديغى بر عمرده مرورِ زمانله دگيشديرديگى مختلف مادّى صورتلرڭ إجتماعندن تصوّر ايديلن بر صورتِ وهميهدر.
  بر آتشڭ سرعتله تدويرندن حاصل اولان دائرهِٔ وهميه گبى، هر شيئڭ تاريخِ حياتنى بيلديرن و قدره مدار اولان و مقدّراتِ أشيا دينيلن شو ايكنجى صورت، معقولهدر. صورتِ مادّيه إعتباريله هر شيئڭ بر نهايتى، بر غايهسى اولديغى گبى، صورتِ معنويه إعتباريله ده بر نهايتى و گيزلى بعض حكمتلر ايچون بر غايهسى ده واردر. بناءً عليه هر شيئڭ صورتِ مادّيهسنده قدرتِ ربّانى اوستهدر، قدر مهندسدر. صورتِ معنويهسنده ايسه، قدر مسطردر، يعنى، تشكّلاتڭ چيزگيلرينى چيزر، قدرت مصدردر، يعنى او چيزگيلر اوستنده ياپيلان تشكّلات، قدرتدن صدور ايدر.