title: Maarif Islahatında Tuba Nazariyesi
article: معارف اصلاحاتنده «طوبا» نظریه سی
  
  عملی نتیجه لری اعتباریله حائز اهمیندر ساطع بك ديبوركه : « معارفك بوتون اقسام وشعباتی آراسنده شدید بر ارتباط واردر ؛ هیچ بر شعبۀ معارفك ، هیچ بر درجه تحصيلك ديكر لرندق مستقلاً اصلاح وتنسيقى قابل دکلدر . از جمله مكاتب عاليه نك ترقيسى اونلرك طلبه سنی احضار اتمكده اولان مكاتب ابتدائيه وتاليه نك ترقيسنه متوقفدر» . ساطع بك برقاج ابی ابتدائی ابله بر قاچ ایی اعدادي نك دار الفنونه مخرج ومسند تشکیل ایده بیله جکنی وبر مملكتك ترقيسى ايجون يوكسك برعلم زمره سنه احتیاج اولديغندن دار الفنون احداثى ايجون اوزون مدت بكلامه نك جائز اوله ميه جغنی ده سويليور. ساطع بكك بوفكر لرنى قبول اتميه جك بر فرد تصور ايد مميز. ابتدائی مکتبلری اولمیان بر مملکننده سلطانی مکتبلری ، سلطانیلری مملكده عالى مكتبلر احداثی دوشونك طبيعى دوغرى اولاماز. معارف درجه لرينك بوطرز تقسیمى بر مملکننده علمك كير ديكي تکامل دوره لرینه تطابق ایده ر وغایت منطق در ، علمی ، عالملری ابتدان تحصیل در جه سنده اولان ملتلرده ابتدائی مکتبلری آچیلیر . علم ويونكله برابر عالملرده بر آز دها پوکه لنجه تالى مكتبلر واصل اختصاص ويوكسك علم تشكل ابتديكى زمان دارالفنونلر كمادا واثور. مملكنده علمك ابتدائى ، تالى ويا عالى عد ايدلى او مملكته كوره دكل عينى مدينته منسوب دیگر ملتلره کوره در هر مملكتك كندينه كوره اك بوكسك بر درجة علمى وبناء عليه اك اولمیان بر فقط جر
  مرحوم امر الله افندی وقتيله معارف اصلاحاتندن بحث ایدرکن بر «طوبا آغاجی» نظریه سی چیقارمش. او زماندن برى بونظريه تك بر جوق لهدار و علیهدارلرى تشكل ابتدى نه زمان مملكنده معارفك اصلاحندن ، عليك انتشارندن بحث اولونسه اورتایه بو آغاچ مثال اوله رق آنیلیور . امرالله افندی ساغ اوله يدى ، بوندن نه ويمك ایسته دیکنی نماميله اوكره نيردك .. «معلم» مجموعه سنده - بیلمم مانکی سبیدن - بو مسئله ينه موضوع بحث اولدى. علم طوبا آغاجی کی در یو قاریدن آشاغی دوغری اینر ، دیندی ؛ ساطح بك بوكاده اعتراض ابتدى ؛ فكرينى اثبات ايچون اسکی ماله لوینى، راپور لوینی یوتلا یه رق و بونلردن فقره پر طویلایه رق ایکی مقاله نشر ایندی دار الفنون تشکیلاتنه باشلانديني شو ميراده ، مسئله نك حلى ،
  بوكك معارف مؤسسه لری .اولور بو مؤسسه لره ديگر ملتلرك واصل اولدقاری درجه علمه قياساً ابتدائي، تالى ، عالی تاملرینی ويريبورز . ابتدائی علم درجه سنه واصل اولمش برملك الك يوكسك علم زهره سى آنجق او تحصیل و تربيه يي ويرنلر ، او علمله مشغول اولا للردر . بناء عليه علم ينه او نلردن باشليور و آشاغی دوغرى ، خلقه اينبور . مکتب تشکیل اننده دائما آشامیدن یو قاری کبد لديكي كي علم دائما يو كسك طبقه دن آشاغی اینور .
  لکننده علم یاواش یاواش دریناشوب علم آدملرينك درجه اقتدارى فضله لا شدقيه تالى مكتبار ونهايت علم شعبه لونده اختصاص باش کوستر مکه هر کس بر علمله مشغول اولغه باشلانجه عالى مكتبلر دارالفنون تشكل ايدور. معارف ، مكتب تشكيلاني علمك بوطرز تکاملی ضروری برصورنده تعقیب ایده ر. هر مانگی بر دوره ده آچیله حق مكتبلره هرهانکی نام وبريليرسه وبريلسين ؛ دارالفنون دنيلسين ، سلطانية دنيلسين ، او به حال مملكتك او دوره ده کی علم درجه سنك بر معكسی اولور یعنی مملکته نسبتله يك عالى فرض ايديان او مؤسسه مترقى مملكتلوه نظراً بنه تالى وحتى ابتدائيدر . سالم بك بونی تقدیر ایدییور و دنیور که : « اعدادی مکتبی اولمایان بر مملکت تصور ایدیکر ؛ اوراده بردن بره بردارالفنون تأسیس ابده بيلير ميكن؟ شبهه سز اوراده آچه جفکز مؤسسات تعلیمیه دن برینه ، ایسترسه کز دار الفنون استمنى وبره بيليرسكز ... فقط نه یا پارسه کز با پیکو ، او مؤسسه یی - بر مدت - ساده چه بر اعدادی اولمندن فورتار امازسكر. بوغایت طبیعی در ؛ چونكه بر مملكت علمك مختلف دوره لري كميرورك منطق برمنى تعقيب ايمليدر. بونك مثالی بزده كوردك . اللى سنه اول آچیلمش اولان ايلك دار الفنونز وقتيله بر اعدادی درجه سنده بیله دکلدى . عالى بر مكتب اوله رق آچیلان مكتب ملكيه بنه قالى بر مؤسسه دن باشته برشی اوله مامندی . صوك سنه ارده ، بزده ده مختلف عماره اختصاص كير مكه ، تالی مکتبلردن بتيشن واو تحصيل درجه ستی كرك شخصى تدقيق وتتبمارله كرك اوروبا مؤسسه لرنده تحصیل سایه سنده کچن متفکرلر ز مرهمی بتيش مكه باشلاديغندن ؛ دار الفنونو اعدادی ایله عالی تحصیل آرا نده بر انتقال دوره ای كميرييور . آنجق بوكون عالى برمؤسسه نك بالكز شكانى آله بيلندر . فقط بر عصر ده باشامق ايستين بر ملت ، دارالفنونى تشكيل ايچون دها بكليه من موجود ابتدائى تالى مكتبلو من بردار الفنون تشكيلته مساعد در چونکه عصری بر دارالفنونه لازم اولان بوكك علم عاملاری دارالفنون شكلاً اولسون فعالنده اولدقم پیشه چکدر .
  دارالفنوتك اصل وظیفه سیده ملی حرثى يا بمقدر . حرثى تشكل ايتمش
  ملتارده معارف اصلاحاتنه على الدرجات آشامیدن باشلانه بیلیر جوانکه
  او حرفى مجاده نینین ابتدائي مطولوی ملته او تربیه یی ویژه بیلیرلو فقط بزده هنوز مفکوره وحدتى بيله تشكل ايمه مشدر . ابتدائي ، تالى معلملرينك تلقين ايده حكى مفكوره لری ، علمی اصولاری دارالفنون حاضر ليه جقدر . چونکه هر شیدن اول مملکننده بر علم هواسی ، بر علم محيطى تشكل التمليدركه مربيلر اوندن استعانه ده بولونسونلر . علیده بزم درجه مزه کلش بر مملکنده بالواسطه و يا بلا واسطه ابتدائي وتالى مكتبلرك معلملوني بتشديره جك عالى بر مؤسسه به احتياج واردر . چونکه معارف اصلاحاتی آنجق او زمان قابل اوله بیلیر
  ديمك اولويوركه معارف ، مكتبلر منطقی بر تکامل ایله آشامیدن بوقاری به دوغری كين كله برابر ، بونك هر دوره سنده علم يوكسك زمره دن آشاغی به دوغری اینیور . بزم شو حالمزده معارفك بوتون در جانی آنجق بوفاريدن حیات آله بيلير. آشاغینی اصلاح ایجون
  اولا بوقاری بی با بمق لازم كليور . امر الله افندى مرحومك ديمك ايسته ديكى بوایدی من ایده رز .
  ***
  شدی به قدر مسلکی بر زمره يه عائد ايلك مجموعه من اولان معلم مجموعه سی بو هفته ايلك سنه سنی بیتير مش اولوبور بوتون برسنه ظرفنده غایت استفاده لى مقاله لر نشر اتمش ، يك مهم ومفيد مناقشه لره صحیفه لربنی آچندی ؛ « معلم ، ك چينه جنی کوناری هر کس صبر سبز لقله بردی ایکی باشنه کیرن رفیق مزی تبریك ایله بومستقل وعلمى مسلكنده دوام و معلملرمزى دائما ارشاد اتمنى تنمی ایدرز .