title: Harname
article: خونامه
  ادبیا تمزده و شیخی ، مخلصیله شهرت قازانان «کرمیانلی حکیم ستان» ، «چلی سلطان محمده له اوغلی و ایکنی مراده دوريتك اك بويوك شاعرى صايبلير : تا اسکی تذکره جیلردن باشلایه رق بوکونکی ادبیات متوغللرينه قدر هر کس بوخصوصده منفقدر . اسكيلرك معتاد برظرافتله ويردكارى «شيخ الشعراء عنوانی دیللرده، «دیوان» بله «خسرو و شیرینی درت یوز بیلدر اللرده كزمن بو شاعرك براز خسران و براز سقالتله كجن حياتى ، « تذكرة شعرا ، لو مزك معناز سطراری آراسندن بیله آز چوق وضوحله سچیله بیلیر : کنجلکنده تحصيل مقصديله أنا طولبنك، ايرانك برجوق برلرینی كرد كدن موكرا ، مملكته دونه رك او وقت شیمدیکی اجزاخانه لرم قامنده اولان بر عطار دکانی ،آجان، و وقتی کاه اوراده مکملکه، کاه کرمیان بكاريله عثمانلی سلطانلرينك سرایلرنده قصیده جیلکه ميرون ذكى وصنعتکار بر روحك حكايه ى ... لزومستر سجعلر و قیصه سطر او آراسنده يك حس ايديل دن کچن بو بد بخت و سرسری سفالت ،حکایه ی آزچوق ، بوتون خرابات ارتلرينك سركذشتى ديمكدر، ضعيله بوتون معاصر لرينه فائق اولدینی حالده، سفالتلمريني كوچوك بر دكانك را فلوی آراسنده بالكنز شعرك وشرايك الهى نشوه سیله او يونان بو يوكسك روح او دورك سائر پر چوق سربست قفالری کی ، « حاجی بایرام ولی دن الـ آلمشدی فقط از لرنده صوفیانه نغمه اردن زیاده زهده فارشی عصیان ایده نکنیش و سربست بر حیات آرزوسی دويولور . «نظامی» نك قاچ عصراق موضوعنه یکی بر هیجان نفخ ایدون «شیخی» ، غز للرنده شرابی، کوزه الکی، شعری ، موسیقی بی او بر از قابا ، براز پایمه لسانیله او قدر صمیمی ترنم ایده ركه ، حياته اولان بو مجلوییتی ، طبیعی بر مورنده اونی ابدیت و وحدت تلقيسنه قدر يوكه لتمشدر: «خسرووشیرین ده کی مشهور ترجیع بندی ، ایران ادبیا تنده کی نمونه لوندن آشاغی صايما مقده بوتون صنعتکار پر متفقدر . عرب علميله عجم ادبیا تنده کی دورین بیلکیسی اونی سائر برجو قاری کی باباغی روحسن بر مقلد، طانسز بر بلاغت متبحری شکلنه صو قامش صنعتله روحی آراسنده کی ازلی رابطه یی قبر امامشدی. طبيعتك نها يتسز کوزه المكلرینی، آنجاق بر عجم نقاشی کی بر بلانده و حرکتدن محروم کورمکه برابر، رنگلر بنك جو قلفی و پارلا قلفی
  اعتباريله خسرو و شیرین شاعرینه بر قصور بولو ناماز بوبويوك اترك «بزم جم در تصویر ایدون پارچه لری واردركه ، عودلرك مزمار لرك، قوپوزلرك غشى ايدهن بسته لری آراسنده ، دونن قد حلرك بللور سسلرینی دویورور. چیلاق وجودیله، شفاف صولر اوستنده کی معصوم نیلوفراری آکدیران « شيرين ، ك مادی و معنوی سیاسی ، منظومه نك مختلف برلونده ترسيم ایدیلشدر ؛ بوسيما حياتدن و هیجاندن بوسبوتون محروم صايیلا ماز سه ده ، مع التأسف ، بر مینیاتور کی ، ده رینلکدن محر و مدر ، بالكز ، بو قصورك «شيخي» يه دكل بزم وايرانك بوتون ادبياتمزه عائد اولدینی ده او نو تما مالی یز.
  تکمیل او اسکی دور شاعر لرى كبي، «شيخي» نك صنعت حیاتنده ده قصيده جيلك بويوك بر موقع طوتار . شرق روحی ، ذلته و تکاپویه قارشی حالا يك مشفق يك حساس در هله اسکی زمانلرده مادى قوتك ، ظلمك او كنده اکیلمکه قاتلا نمایان وجد انلر، يا شامق حقنى غيب ايتمكه محكوم ايديلر . هر شاعر ياشايه بيلمك ايجون اتولوینی حكمدار لره تقدیم ایده ر، هر تورلو وسیله لردن استفاده ایده رك ،اوزون مطنطن قصيده لر بازاردى. يوكسك مو قعلره چیقه بيلمك ايجون برتك يول واردی : سرای د القاو و قلنى... «الفيه وشلفیه کی بورغون، اختیار حكمدار لرك مادی دو قلرینی ایقاظ مقصدیله یازیلمش اتولوك محمد ولرينه ، منور لرك وجدانی « حكيم» نامنی و پر مکده هیچ بر باس کور میوردی ایشته او زمانلردن برید وکه ، شر قده يتيشن منور صنف حالا هیچ حس ایتمه،دن وجداننده بر آغیرلق دویمه دن اکیلیر. هله
  بوندن درت بش يوزييل اول یعنی «شیخی» نك زماننده، سرايك قاز شیسنده اكيلمك چوق طبیعی بر وظیفه یدی . کرمیانلی حکیم سنان دورينك ايجاباتنه ،او يه ،رق کرمیان بکلرینه ، عثمانلی پادشاهلرینه طنطنه لی قصیده لر یازدی ایکنجی سلطان مراده نامه «خسرو و شیرین» ی تألیفه باشلادی؛ فقط برپادشاه ندیمی اولمق ايجون لازم كلن بوتون خصلتلره مالك اولدینی حالده ، بر تورلو دكانتك درت دیواری آراسندن فیرلایوب چیقا مادی. عجم ذوقنه قابل دكل ايسينامايان جاهل كرميان بكى، اوزانلرك دستانلرینی شیخى نك قصيده لرینه چوق ترجیح ایدییوردی؛ جلی سلطان محمد ك و «سلطان مرادك» اطرافنده کی آداملر ایسه بو ذكي و صنعتکار شاعری پادشاهك ياننه صوتمامق ايجون بوتون قوتلرینی صرف ايتمكده ايديلر . بو ايكي بويوك مانعه قارشیسنده زاواللى « شيخي ، حياتنك صوكنه قدر دكاتنك را فلريني بكله مکه مجبور اولدی . هله بر دفعه پادشاهك لطفنه مظهر اولارق برچوق احسانلر ، عطیه لرله مملكتنه دونرکن رقيبلرينك تشويقى سبيله بولده حراميلرك باصقيننه او غرامش
  و پادشاهدن یکی آلدقلرینی دکل اسكيدن برى النده اولان شیاری ده او نلره براقعه مجبور اولمشدی ...
  ایشته ادبیات تاریخ زده باشلی باشنه بر موقعی اولان خرنامه ، بو غريب حادثه نك نتيجه سیدر . د دمیاطه برنجه کیده ركن ، أوده كى بولغوردن اولان ، زاواللي شاعر ، بو ضر به تك کندیسنه نره دن كلديكنى بك ابي آكلادي؛ وشرقده امثاله يك از تصادف ایدیان نزیه بر ظرافته ، بونك انتقامنی آلمق ايستيه رك «خرنامه یی یازوب پادشاهه تقدیم ایتدی اسکی تذكره جيلر بونك ايجاب ايدون تأثيرى يا بدينى و پادشاهك مسیلری جز الاندير د قدن باشقا ، آیریجه بوتون ضرر لری ده فضله سیله تضمين ابتديكنى يازارلر ؛ حتى بونكله ده اكتفا ايتمه يه رك بو اترك بعضی پارچه لرینی ده نقل ايده ولر. ينه عينى شاعرك مثلا ولی نامه سی تذکره جیلر طرفندن ذكر ايديلك سعادتنه بیله نائل اولامادینی حالده ، « خرنامه » نك بو قدر اهمیتله تلقی اولو تماسی هر حالده دقته شایاندر . ادبیا تمز بوشكل و ماهینده باشقا براثر وجوده كتير مه دیکی ايجون اولاجق که ، شو صوك زمانلرده با زیلان شیلر ده بیله دائما د خرنامه دن بحث اولونور؛ و «لطیفی» ایله «سهی» و «عاشق چلی، تذکره لرنده کی محدود پارچه لر دائما تكرار ايديلير. آنجاق، اسکی فنا بر اعتیاد نتیجه می اولارق، «خرنامه دن بحث ایده نلرك هيچ بریسی بو اثری کورمه دیکنی اعتراف جسارتنده بولو نما مشدر . حقیقت شوکه ، «خرنامه ادبیات مرا قليلرينك بوتون تحريلرينه
  رغماً هیچ بر طرفده میدانه چیقمه مش ، ادبیات تاریخ مزده بو قدر اهمیت قازانان يو اترك نه دن عبارت اولدینی بر تورلو آکلا شیلا مامشدی ا کر برقاج سنه اول، كتبخانه لرمزك توزلى را فلرندن برنده تصادفاً المزه كجمه مش اولسه بدی بو مجهولیت کیم بیلیر داها نه قدر دوام ایدوب کیده جکدی . صرف تصادفه بورجلى اولديغمز بوادبی کشف ، ی معناسر برخود بیند کله بالكز كند يمزه حصر ايتمك ايسته مه ديكمز ايجون ، بواوفاق، مقاله یی «شيخى نك اوتك ومخلد اثرينك تحليلنه حصر ايدييورز «خرنامه شیمدی به قدر ظن اولوندیغی کی مختلف بابلره فصللره آیریلمیش اوزون بر منظومه دکلدر . طوبی طوبی بیوز یکرمی درت بیندن عبارت اوفاق و چوق ساده بر حكايه جك ! ترتيب وايضاح اعتباریله اثره همان همان قصور سر دیه بیلیرز : شاعر ، سائز برجوق آرقاد اشاری کی لزومسز تفصیلات ايله حیفه لر دولدو راجنی پرده منتظم بر نسبت دائره سنده حكايه تك بوتون اقسامني او فالتيور ؛ وبالكز الجانلى، الك معالى خطارى چیز مكله اكتفا ايدييور بوكوچوجك حكايه، ترتیبی اعتباريله
  خمسه لری تشکیل ایدون حکایه لردن فرقسز در ابتدا اون ایکی پیندن عبارت بر تحمید ونعت ؛ یونی يكرمى درت بيتلك بر دهای دولت شاه » تعقيب ايدييور. شاعر ، مماثل دعالردن هیچ بر آیریلفی اولمایان اوفاق بر پارچه دن صوكرانه جهانك ذوق وصفاده بولوندینی شو صيراده كنديسنك او اسکی محنت و بلادن قورتولا مادیغنی، راحت اومد قجه زحمت کوردیکنی ، دولت ايسته دكه محنت بولد يغني ، تأثرله دوشونيور وبونك سبینی آرارکن عقلنه بر حکایه کلیور ایشته «آغاز داستان» عنوانی آلتنده کی بو قسم ، حكايه نك اصل كنديسيدر . كوروليوركه شیخی ، بو انرنده شاعر لر مزه مخصوص اوزون مقدمه لردن قاچمش، و عقل سلیمنه او يه رق ، تكلفسز چه مقصده کیریویر مشدر اسکی بر لسان ايله يازيلمش اولدینی ايجون بر جوق قارنلرك زحمتله او قويه جقلرینی دوشونه رك متفندن يك آز اقتباس ایتمکله برابر شاعرك افاده سنى همان عيناً الديغمز بو حكايه نك موضوعی شوندن عبارت هر كون يوك چكمكدن ، صويه ، اودونه كيتمكدن ،بيقمش ،ضعيف خسته براشك وار . تننده بر توی بیله قالمامش بالكز براتله بر دریدن عبارت ، آوقاسته سينك قونسه پوروليود. او قدر آن که بر آووج سامان کورنجه تی آر به آریه دو غرانیور قولاغنده فارغه لر درنك قورمش كوزينك ايجي سينكلر يوواسى آرقاسندن پالانی آلنسه ، قالانی ایت آرتیغندن فرقسز اولاجق . صاحبي كونك برنده ناصلسه بوکا ،آجپور پالاتی آلارق او تلفه صاليور. او وقت اشك، هيچ كورمه ديكى محتشم بر منظره قارشیسنده حیراندو
  
  کوردی او تلقده يورور او كوزلر
   او دلی کوزلر و کرلی کوکسلر
   سوموروب اویله برلو اوتلانی
   كه جكيبك قبلن طامار (داملار) باغی
   بوینوزى بعضيسنك آى كي
  كيمنك حلقه حلقه پای کی
   بوكر وشوب چون ویریرلر آواز
  ه يانغولا نیردی طاغ و دروازه
  خر مسكين قيلار ایکن سیران
   قالدى كوروب صغير لری حیران
   که پورورلر فراغت و خوش دل
   گاه پایلاق و قیشلا که منزل
   نه یولار دردی نه غم بالان
   نه يوك آلتنده خسته و نالان
   عجبه قالير وتفكر ايدر
   کندی احوالتي تصور ایدر
   که : برز بونلر ایله خلقتده
   الده آيا قده شکل و صورتده 
  بوتلوك باشلرينه تاج نه دن
   بزه بو فقر و احتیاج نه دن
  بزی کور آر په اوقی بای ابتدی
   يونلرك بوینوزن کیم آی ایندی ؟
  
  ابری متعظم او کوزلر قار شیسنده خسته اشكك بوكوروشي و بومساوات پرور دوشونجه سی ، جداً خارق العاده دينه جك قدر صنعتکارانه در . يوقار يده ، اشكك عجز وضعفى كوزمل تصوير اولو نمشه ده ، بو ایکنجی ،صفحه يدى سكر بيت ايجنده اینا نیل مایه حق بر تصویر قدرتی کوسته ريبور. حیاتی و طبیعتی هیچ کورمدین اسکی شاعر از مزده دکل ، حق بو کونکی تاثر و ناظملو من آراسنده بیله بویله بر قاچ چیزکیله بو قدر جانلی ومعالي بولوحه باشانه بيله جك كيمسه يوقدر دييه بيليرز. بو فلسفی دوشونجه لرینی بر تورلو حل ایده مه بن اشك و عجبا كيمه باش وورسه م» دبیه مراق ایجنده قالبور؛ نهایت، نتیجه کونلر کوروب كبير مش ،اسکی، اختیار، حکیم برانکه مراجعته قرار ويريبور. شيخي» تك بو اشكي مهم بر شخصيت عد اينديكنى قولا يجه اشکی آکالا پورز : « يواشك چوق در ایتلیدی؛ قویروغنی اوزانه رق شیطانى كيزليجه نوحك كميسنه آلان بو ایدی . حتی درایت و فصاحتندن دولابي مسيحك اشكي بيله بوكا فوق العاده حرمت ایده ردی ،قورتلر آرسلانلر هیسی اوندن قورقار لردی » . بزم ضعیف اشك، بويوك بر حرمتله اونك ياننه كيده راه در دینی اگلاندی :
  
  سن اشکار ایچنده كامل سك 
  عاقل وشيخ واهل وفاضل سك 
  آنده که اصلاح ایده طبك شر و شر
  خر دجاله دیده لر کرو کور
   منزل مؤمنينه رهبرسك
   مركب صالحينه مظهرسك
   نسبتكدر مثل خطيبلر
   نفسك خوش كلير اديبار
   سن اشكسك نه شك حكيم اجل
   مشکلم و او کرمدن ايت كل حل
   بو کون او تاقده کوردم او كوزلر
   که روبن (كره رك) بورور ابدى كو كسلر
  
  هر بریسی سمیر و قوالی
  انجي وطيشي ياهلي واتلي
  بوناره بچون اولدی ارزانی
   بزه بیلدیر شو تاج سلطانی
   يو قيد ركوكده بزم ایلدیز من « پیله برا» 
  که اولمادی بر بوزنده بوینوزن
  هر صیغيردن اشك نیته اوله كم
  جو مثل در که دیر بنی آدم
    خر اگر خورو بی تمیز اولدی
   چونكه يك طرتر اول عزیز اولدی
   بارکش لکده جوق بزز فايق
   بوینوزه چون اولمادق لايق
  اختیار اشك ، شكايته بكرهين بوسؤالى ديكله دكدن صوكرا
  شو حکیمانه جوابی ویرییور : « های شائقین های ، بوايشك سببي يك بسيطدر : جناب حق بونلری یاراندینی وقت آریه بوغدای ایشله مه یی کندیلرینه نصيب ابتدى ؛ باشلرینه دولت تاجی قونماسى، ايجلرينك طيشلرينك ات و ياغله دولمه سی بوندند و حال بو كه بزم اك بويوك ايشمز او دوندر بونی دوشو نورسه ك، بزه قولا قله قوير وغك بيله فضله اولديغني آكلارسك». مسكين اشك ، يأس آرتيران بوجوابك آغیرانی آلتنده اورادن آیریلیر کن، بردن بره ذهننده بر شيمشك چاقدى : آرتق او ، باشقا اشکار کی او دون و اوت يميه جك ، او كوزلرى يا غلانديران آیه بگزر بوينوزلر چیقار ان مقدس بغدایدن آیریلا ايه جقدی زاو اللي بوخارق العاده بولوشك نشته سیله ایجه دولا شد قدن موكرا ، نهایت ، کوبورمش براكين تارلاسی بولدی . باغ و بوينوز عشقيله يشيل اكينلره اویله مالدیردی که ، برقاج دقيقه ايجنده او كوبورمن تار لانك پرنده قارا طوير اقدن باشقا برشی قالمامشدی ... شیمدی طو يمش اشكك حالي كورييورز تار لانك كنارنده یو وار لانوب او يناد قدن صوكرا ، عشقى جو شیور ، اسکی زمانلرینی خاطر لایوب شیمدیکی سعادتندن دولایی ترنمه باشلايور . فقط بوسعادت ترنمى ، زا واللي اشك ايجون برفلاكت باشلا نفجيدر : اونك تيز پرده دن آکیر مهدی ايشينن تار لا صاحی بردن بره قوشوب كليور؛ وتار لانك برنده برييغين قارا طويراق كورنجه، النده کی صوباسیله اشکی دووییور دووییور ؛ بو نکله ده حرصفی آلاما یه رق همان بجاغنی چیقارییور و بوینوز آرقه سندن قوشان بیچاره حيوانك قولاغيله قوير وغنى ده كسيور ... آرتق فوپر وقسم وقولا قسر اشك، اختيار اشكك نصیحتلرینی خاطر لايه وك قاجيور ويولده کندیسنه حالی صوران بر آرقا داشته ، ، حرص یوزندن او غرادینی بو فلاکتی ، نهايتسز بر تأثوله ، آكلاتيور . « شیخی ، بو نتیجه یی بر قاچ بیت ایچنده قیصه و صنعتکارانه بر صورتده تعريف ايده ركن، ظريف ونزيه برادا ایله بردن بره کندیسنه كبور وقيصه بر دما ایله حکایه یی
  يتيريور :
  باطل ایسته یو حقدن ایرپادم
  بويشوز اومدم ، قولاقدن آیریلم
   نم اول غم يوكنده كی خولنك
  غصه در بالجفنده واله ودنك
  نه يوكم بر نفس کیده ریجی وار
   نه بر از چکمکینه باریجی وار
   خر گدا ایکن آریه به محتاج
   کوزه نیرم که اوروله باشه تاج
   ایستر ایکن حلالدن روزی
   وارين ابتدم حرامیلی روزی
   کر دو موزاره اولمایه بویروق
   آه کینتدى قولاغيله قوبروق
  حكم سلطانه کاوله پاینده 
  چرخ آکا چاكر وفلك بنده
   کیم اولا بازی برایکی اجلاف
   که ایدی توقیع پادشاهه خلاف
  
   شاه قهری نعوذ بالله اكبر
   چرخ باش چکه ایده زیر و زبر
   کوکاره ابردی ناله و فریاد
   داد ای پادشاه عادل داد
   شیخی ، اوزانه ناله و آهك
   تکه داندر بيلير شهنشاهك
   کو عنایتدن ايسته سه ك توفير
   ایه دولت دعاستي تقصير
   بچه کیم بو زمانه ناساز
   جاهله ناز ویژه اهله نیاز
   نه قدر كيم جهان بی اخلاص
   عارفی خارج ایده عامی بی خاص
   اول شيك ايشى عزو ناز اواسون 
  دشمنينك غم و نیاز اولسون
  بو او فه حق تحليلدن يك ابی آکلاشیله بیلیر که ، «خرنامه» تحكيه اعتباریله چوق قصور سر بر صنعت اتريدر تورك وايران ادبیانلرنده، اقسام آراسنده کی نسبتی محافظه ايتمك و تحكيه ده كی وضوحی ، سربست جریانی غیب ایتمه يه رك باشدن صو كه قدر مين بربلان تعقیب ایله مك همان هیچ دوشونولمز . ايشته بو نقطه دن دوشونه جك اولورسه ق بوكوجوك منظومه نك تحكيه اعتباريله حتى خسرو و شیرین » . چوق فائق اولديغنی در حال قبول ایده رز. لسان ونظم اعتباریله کوزه چارپان قصور لره کلنجه ، بونلری ( شیخی ، یه یوكله تمکدنسه ، بشیوز سنه اول کی عثمانلی ادبياتنك او زمانكي ابتدائيلكنه عطف ايتمك هر حالده داها دوغرو در . يوقسه و شيخي ، ، كرك لساننك بود و زسنز لكي ، كرك نظمده کی مهارتی اعتباریه او دور شاعر لرينك هينه فائق عد اولونیوردی .
  خرنامه » نك اك بويوك قيمتى نه لساننده ، نه شاعرك نکه ده کی مهارتنده در اونی قاچ یوز سنه لك عثمانلی ادبياتنده امنالسز برشاه اثر عد ايتدير من شي ، اصل، یکانه « هجوی بر - اثر ، اولماسندن عبارتدر. يوقسه داها « شهنامه دن باشلایه رق ایران ادبیاتنده و ادبیا تمزده بوکي حكايه لره يك جوق تصادف اولونه بیلیر بزده و ایرانده اصل نادر اولان ، تصادف ایدیله مه ین شی، مجوده ظرافت و نزاهتدر و خر نامه یی بر طرفه چیقاره حق اولورسهق ، مجو نامنه کوستره جكمز ديگر محصوللر ، ينه و شهنامه، صاحبنك « محمود غزنوى ، حقنده کي مشهور هجویه سندن و نفعی » نك « سهام قضا ، سنه و اشرف ، ك کلیاتنه قدر ، باشدن باشه غلیظ و یابانی بر طاقم سوكونتيلردن - عبارندر . ضیا پاشانك»، «عالى باشا، حقنده کی ظفر نامه سیله
  و نامق كمال ك « محمود ندیم، پاشا، حقنده کی مشهوره هره نامه ، سی ، چوق مؤخر دورلوك محصولى اولدینی حالده ینه « خرنامه » قوتنده صاییلا ماز. هر حالده « شیخی » ، بزم ادبیات تاریخمزده ه دیوان » ندن « خسرو و شیرین» ندن زیاده بواوفاق وبسيط اشك حكايه سى ، له شخصيتنى تثبيت ايتمشدر . اساساً بوحكايه ده موضوعی اعتباريله او قدر کوزه ل واوقدر هر محيطه ، هر دوره تطبيق قابلیتنده که ، پر یوزنده هر زمان آج اشکار و طویمش او كوزلر بولوند قجه اونك لذتله او قونه جغنى تخمين ايتمك بويوك بر کشف صايیلا ماز
  
  کو ریلی زاده محمد فؤاد