title: Hoca Tahsin II
article: على العموم انسانیتی سودیکتی سویلدی ايدك ؛ اوت، نوع بشره بر بوك عائله، وكافة ابنای بشره فرداش نظر یله بافردى، حتى بونارك بيننده . کی تفرقه و افسانه دخی جانی سيفيلير؛ و چون دفعه على العموم الساترك لسائله متکلم و بر نوع اخلاق و عادات وشربه تابع اولاديه أسف الدرك : « هر کس نمدی اقوام سارمنك لسان واخلاق و عاداني او کرد که صرف اندیکی وقتی او وقت کشف حفیفنده دها بر آدیم ايار الملك بولنده صرف ایده جکدی، و مدنيتك بر بردن بر پره انتقالیله هر طرفه انتشاريته السنه وعادات اختلافاتی کی ، سد ممانعت او له حق اسباب ولنمبه چندی» در دی . على العموم نوع بشری اصلاح احواله محتـاج کور بوردی ، آورو بانك احوال مدنيه سنه عامله واقف ابدی ؛ لیکن هر حاللرینی کنمزدی: « او نار بزه نسبه اير بدرز، لكن دهايك جوق نقصانلری، دها يك چون احتياجاری واردر » دیردی . قلب گریمنده حاصل اولان آرزو و دعال على العموم نوع بشرك خير ومنفعتى ايجون ابدى .
  بونكله برابر، وطن ومليت محبتی دخی کندیسنده يك قوتلي اولديغندن ، و برده وطن وملتني ممالك و امم سائره دن زیادہ محتاج ترقی كوردیکندن، تسون نوع بشری احاطه ايك ايستين وسعت فکريني وعلو جناب قلبي ضبط ايده رك، منافع مليه ووطنیه به حصر اینکه مجبور اولیوردی، وطننی بر درجه به قدر سوپور، و منافع وطنه بی بر درجه به قدر دو شونبوردی، که بو او غورده، منافع شخصیه سنی دکل، چونکه اونك ايجون بوتعبير معنا . سن ابدی، بلکه شخصى فدا اینکه حاضر ابدی، وطن وملته نافع بر شیدن بحث اولندینی وقت، طور مخصوصیله : « يا يملى افندم! » دیردی و بعض دفعه حدت الدورك: « نيون بايميورز ؟ نيجون باليور؟ نجون او نور بورزا تقبل طور مغله برشی بالماز، هیمن بربره کلوب چالیشم لیبر ! هدیه باغر ردی؛ لكن « بوفلانك وظيفه سيدر، او نجون بامبور؟» کی اعتراضاتله و محبت او ته کینه بریکنه طوقا ، حق پر سوز سویلدیکنی ابدى الشيقدم، هاد غيرت اسلامیه سی بر درجه ده ابدی، که اقطار بعیده ده بوانان اقوام مسله نك ايقاظي، و با خوددین اسلامك آسيا وافريقا ابله فلمنك جديدك اك اوزاق واك مخاطره لي  طر فلرينه ، اك وحشی قومار نه قدر نشر وتعميمی ايجون، النده  عصا الله کیدوب، بو اغورده فدای نفس اینکه هر آن مهیا ایدی ، « اتحاد اسلام » مقصدي الك اول اونك ذهندن طوغوب، بر طانلی رؤیا کی افکارینی اوخشار ایدی؛ طقوز اون سنه اول مدرسه سنده تشکیلنه دخی موفق اولوب، اتحاد اسلام مقصد اصلیسته مینی اولان بو جيه اجنبيارك بر گونه شبهه واعتراضی دعوت اتمه مك ايجون، « ممالك اسلاميه جغرافیا جمعیتی » نامنی و برمشیدی، بوبوزی قبائی اسمده بعض ذوات طرفندن کند...نه همان زور له قبول استدير لمشیدی، بوفه  کندیسی آجیندن آجیغه « جمعیت اتحاد اسلام » نامنی و برمك السنشيدي؛ و بونده محذور کورنلره، عادت اوزره، حدتله جواب و برهرك : « افندم! برم مقصد من انسانيته، حقيقته خدمت اتمكدر، مدن أوروبا بزم بو مقصد مقدس مره فصـل مانع اوله يليرة برونستان وقنوليك ميسيونرلی دنياتك هر طرفته کیدوب، کندی دینار بنی نشر اینکه چالشد قاری کی، بزم ده کندی دیزی نشره چالبشمه من طبيعیدر » دیردی. هر حالده، بو جمعیت دخی بزدہ کی دو امتزاق و نباتسزاق علت من منه سنه او غرابه رق آنجق ایک اوج دفعه اجتماع ابتدي؛ لكن بو آرزو و مقصد خواجه نك فكر وقلبندن آبریله میوب، دائما اونی دوشونور، واوندن بحث ایدردی. حتی بو خصوصده بر طاق رساله ر، خطبها ولاته از دخی باز مشیدی . نهایت، بو آرزویی ده سایر املار بله برابر سوروكابوب مزارك ايجند کو ۔ نوردی .
  مباحثه ومكاله لرینه باشليجه مبنى عليه اولان موادك بريده دين اسلامك و شریعت محمديه نك محض حکمت اولوب، مدنیت و ترقی به مانع اولمق، شویله طور سون، مدنیت و ترقی به نائل ايده جـك برطريق سالم اواديغي ماده ی ایدی؛ بونی شدتله التزام، وحديث و آينه واحكام شرعيه ايله اثبات ایدردی؛ و اسلامك مانع مدنيت اولمسی زعمنی تولید ایدوب، بونك مکسنده بر ادعایه سبیت و برن شي بعض جاهل متعصبارك، حقایق اسلامیه واحكام قرآنيه دن بخبر اولدقاری حالده، دین اسلامه عطف واسناد ایندکاری وحقيقنده اسلامه مغاير وشرعا مجروح ومردود اولان بعض افکار سخيفه اولديغنی در میان ایتمکدن اصلا چکنمبوب، علوم دينيه وشرعباده وحديث وتفسيرده اولان رسوحی مناسبتله، بو بانده درین بحثاره ودقيق مهاره كير بشمکدن قورقازدی .
  آنجق اظهار حقیقت و اعلای شـان اسلام مقصدینه مبنی اولان بو بحری کندیسنه گروه متعصبينك بغض وكين و خصومتنی قراند بروب، بواره عادتلری اوزره، خواجهتك تكفيرينه مسارعتله، کندیسنی « دینسز، اعتقادی بوزون و ـ حاشا ـ الوهيته اينانماز » صورتنده تصویره سعی ایتدیلر؛ جهل ايسه علم وفنك سحر و كفر اولديغنه انا منه زیاده سیله میال اولديغندن، زواللی آدم بوصفتلرله کسب شهرت ایندی، و کندیسنی طا ۔ نبوب افكار وافوالتي فهم وتقديره مقتدر اولانلردن بشقه ، هر کس کند  یستی او بله بلادى . بوسوظنه او غرامسی طبیعی ایدی؛ سقراط الله محی الدین عربی بویله برسوظنه او غرابه رق، وبوعينى نهمنله اتهام اولنهرق، ديار عدمه کوندرلاش اولدقاری کی، ابن سينا وابن الرشد کې نه قدر بيوك آدمار كلاش ایسه، هیچ بری بو آفندن فورتل مامشدر ، عوام بر جاهل واعظك سوزينه او قدر اعتماد ایدر، که بر مالك تفسير ایندیکی آیت و حديثي او واعظك سوزینه مخالف بولدینی وقت، به واعظاندن آبراه مبوب، عالمی تکفیره تالتيشير
  خواجه تحسین ایسه، بوسوطن عموميك برامر طبیعی اولديغني ببلد . يكيجون، وذانا صفوت اعتقادندن امين اولديغون، بوندن کندیسنه
  بر ضرر طوقانبوب، بلکه ثوابی طوفانه جغنى بسله رك، هيچ تلاش ايمره و اصلا تبديل لسان الغيوب، « حقیقتی » آچیق سوبلکه دوام ابدردی . بوسو شهرتك كيه ضرری طوقاندی ۲ کندیسنه مي ؟ اونك عالمده شخصه عائد اوله جق برمنفی بوغيدي، که اونك فونيه متضرر اوله ياسين ؟ اونك وجدانی راحت ابدی، خلقك کندی حقنده نه فکر و اعتقادده بولنديغني بلاك بيله السفردی ، بوسو شهرتك ضرری، بویله حاللرده دائما اوادانی کی، عمومه ووطنه ماند اولدی، خواجه نحسين اعصار وادوارك يك كويچ و نادر پیشدیر یادگاری بوك آدم اردن ابدی، اونك عندن، فضلندن، فندن، افکارندن، هر خدمتندن وطن واولاد وطن بك جسوق استفاده ایده بیلبردی؛ ایشته، او استفاده فوت اولندی، بونكله برابر، کندیمی بنه وطنه خیلی خدمتار ایندی، هروقت هوسکاران معارفدن یش اون شاگرد در سنده حاضر بولنهرق، علوم وفنون متنوعدك نشريه وجهل وتعصبك ازاله سنه خيلي خدمتار انتشدر ؛ آنجق ایندیکی خدمتار ، كنديستك فضل و اقتداريه متناسب اولمبوب، ایده بیله جکی خدمتاره نسبة
  هیچ مشابه سنده در . خواجه تحسينك اعتقادی نام و کامل اولدينه تماه برابر شهادت ایده . جك يك جوق ذوات بولنور؛ اعتقاد مزالق ودينسر لك جهلان وعلاكاذيدن كلير، اوايسه عالم ابدى، وهر علم وفنك كند و حقيقته وارمشیدی؛ اولك اعتقاد سر اولمی ممکن اوله مازدی، چونکه تحصيل ايتش اولديغي علوم و فنون و نائل اولمش اولدینی حقیقت احوال کا ئنات بوكا مانع ابدی . اونك الوهيته اینانمامسی فصل ممكن اوله بیلبردی ، که کندیسی عارف بالله ابدی، او سر مطلقه آگاه اولمشیدی؛ الوهيت حقنده سویلد . کی سوزلر و بیان ایندیکی افکار او قدر علی، اوقدر دقیق و اوقدر حقا. يني جامع ابدی، كه اك بيوك تصوف رجالتك سوزلری کند بستك سوز . لرينه نسبتله يك دون فاليردي . بوسوزاك كنه و حقیقتی احاطه اینکه ذهناری آلیشمامش اولان برطاق ضعيف العقل آدمار ایسه، اور كه رك وتكفير ياقه سنی سیلكه رك مجلندن فالقوب کیدر لردی ، قباحت کیده ۲ کندیسنده می ؟ خبر، علم و فضلنده .
  بركون ( پول - غرو مثل ) اسمنده بر آلمانیبالی الله مباحثه سنده حاضر بولندم . بو ذات وطنداشلرينك عادتي اوزره فلسفه بی سفسطه در جه سته قدر ایلری به سوروب، زمانك دخی ضیا و حرارت کی ہر جسم خفیف و یا اعتباری اولمی فکريني التزام الدبوردی. خواجه بونك بوفكر باطلي جرح ايله ، حکمت طبيعيه، کیمیا، هیئت، نجوم و فلسفه یی ناراشد بر مرق زمالك نه اولديغنی اثبات، ونهایت ابدیت وازايت، قدرت و عظمت الهيد بقای روح کی مسائله كير بشرك، ونحه حقایق و اسرار دو كه رك، اوزون اوزادی به بر نطق ایراد ایندی. کندينك ذاتاً قوة نطقيهي بر از ضیق اولديغندن، هیچ بر وقت او قدر سلامت و بلاغته، وفرا . نسرجه بی او قدر فصاحته، سویلدیکی ایشیته شیدم؛ صانکه او اسرار و حقایق کندیسنه بر طرف غیبدن المهام اولش کی، گوزلرنده فوق العاده بر نور، صداسنده بر فوت، لساننده بر سلاست وار ابدی؛ مدار. می آفرینی آچه رق حيران حيران ديكابوردی، خواجه نطقی اعمال ايدنجه طبیعت اعتراضيه وتعندي مسلم اولان آلمانیانی کندیسنه البنى اوزانه رق تمامیله تسليم اولندی، و بالکن بر شیدن طولابی تعجيده فالديغنى بيان ايده . رك: « سرك اعتقاد سر والوهيته ايشانماز اولد فکری ابشينشيدم، حالمو که مزده بونك بسبتون خلافنده برفكر واعتقاد كوربورم » دیدی خواجه، عادنی اوزره، برحدت اوله رق : «اعتقاد سرم دیه کیم سویلدی ؟ الوهيته ابنانیان کیدر ؟ » دیه باغردی، و بونك اوزرینه ده آبرنجه بر بحثه كبر يشهرك، كندي اعتقادينك تماميله حکم قرآنه مطابق اولديغنى اثبات ابندی
  الحاصل، خواجه نك اعتقادی تام وكامل ابدی، خواجه تحسين عارف بالله بر آدم ابدی ، عملده قصوری وار ایدیسه . هيهات ! كيك بوف ؟ بشته سنك عليه قصور اولديغني سويلك كندى عملمزده قصور ونقصان اولديغنى ادعا اتمسك ديمكدر؛ حالمو که بوادعايه كيسه صلاحیت کسب ایده هه مشـدر؛ اعمال صالحه نك اك صالحی جناب غفارك عفو ومرحته کوونکدر . خواجه تحبنك ده بوكا اعتمادی وار ابدی، قلبی صاف و خالص ابدی . رحم و شفقی بر درجه ده ابدی، که بر قراجه به بیله ضرر ایراث اینکه راضی دکلیدی . بوصول خسته اغنده، تبديل هوا اینجون، آرناو داده کی نيرانه به کیدوب، بر مدت اكلمك نيتنده ابدی، لكن جاني صیفیله جغندن شکایت ایدیوردی؛ « آوه مرافكر وارسه، هم  اكلنير سكز، هم وجودجه برحر حر  کنده بولند رق مستفید او اور سکن » دیدم؛ « حيواناره آجرم، اوره مام، دیدی، لکن اورانك طاغار نده علم الارضه دائر توسیع معلومات ابتديره جك بك جوق آثار واردر، بو آثارك تحريسي هم آودن صحنه اولنه حق استفاده بی موجب اولور، هم فن و حقيقته بر خدمت اولمش اولور، هم ده بزم کی جان طاشيان وحياتلری بزهکندن چون دها مسعود ولذيذ اولان برطاقم زواللي حيوا للرك حقوق حريته طوف نماز.» او لومنى انتاج ايده جكني بك اعلا بلدیکی بر علتك تحقيق ايجون ایده جکی بر حرکتی دخى فن وحقيقته خدمت طريقنده ایمکی دوشونهرك، کندی شخصتك متفهمون بر اوفق قوشك راحتی بوزنه راضی دکلیدی ! صبور، قائم وبنون عالمك خير خواهی ابدی