title: Medhal-i İlm-i Jeoloji
article: قشر ارضه وعبارت بولنديغی مواد معدنيه وحجريه به چشم امعان الله نظر و ملاحظه اولنسه عداد جنسی و انواعی و بری برلرینـه نسبتله وضعلری موجب حیرت و استغراب اوله جنی درکار در علم ژئولوژی واسطه سيله حلى مراد اولنان مسائل مشكلة الاستخراج مواد مذكوره تك سبب تنوع لايعدي واحجارك سبب وضعيت لري نه مقوله قوانين و قواعد و تابع بولند قاری مسئله لريدر علوم طبيعيه تك فروعات عدیده مختلفه سی بیننده
  مناسبا كثيره و نقاط مشتركه بولنمسيله علم مذكورك مبانى اولدیغی علوم ساره ایله مسائل مشكلة مذكوره حل واستخراج اولندیغندن علم ژئولوژی مقاصدینه شروعدن اول طبيعيه وعلم كيميا وعلى معادندن بعض معلومات محمله اعطاسی مناسب کور لمشدر علم حکمت طبيعيه عالم موجودات جمادیه دن بحث ايدوب تغير وتبدللرينـك قوانين وقواعدينى تتبع واستكناه ابلر وعلم مذكور ايله حلى مراد اولنـان باشلوجه مسائل اجسام صلبه و اجسام مائيه واجسام هوائيه لك حقيقت و خواصنى كشف وتحقيق و اجسام مذكوره تك تغيرات و تبدلاتنى بالفعل تحقيق وخارجده تطبيق وحركاتدن دخی ظهور و حدوث ایدن آثار و حادثاتی تعیین وتدقيق ايلك مسئله لرندن عبارتدر علم کيميا ايسه اجسامك تركيب و تحليلندن بحث ایدوب اصول تركيبسك تابع اولديغي قوانين و قواعدینی و اجزای مترکبه جسمانیه یی بربرلرندن بالتفريق ماهیت
  مدخل علم ژئولوژی
  حقيقتلريني و تركيباتنك اسباب تحدثنی بیان ایدر و در علم معادن دخی بر علمدركه معادنی منفردأ بيان ايدوب احوال وكيفيات موعه سندن بحث ایدر
  ( حکمت طبيعيه )
  هر جسم قابل تجزیه اولوب اجزای مترکبه نك قوه ارتباطیه سی درجه مختلفه ده بولندیغندن ناشی اجسام حالات ثلثديه يعنى اجسام صلبه ومائيه وهوائيه به منفس در معادن واحجارك
  اکریسی متصاب ايسدده کره ارضك مطيعى مياه وغازات ايله مستور و متجاور در واجسام صلبددن بعضیسی حرارته عرض اولندقده مایع و بعده هوا به متحول اولدانی و اجسام مايعـه دخی صفودقده صويك انجمادی کبی کسب صلابت ایلدیکی و بعضا دحى اجسام هوائيه نك اجسام مائيه به تحول و تبدل ایتدیکی جمله نك معلوم و مشهودیدر بر جسم مائی و یاخود برجسم صلب غازه متحول اولدقد نصکره تبرد ايلسه انقده اولدیغی مثلو تقطر ايدرك حالت مائيته رجوع ايدر اجسامك حالت غازيته تحوللرينه تبخر وحالت غازيتـدن مائيتـه تحول ورجوعلرينه تقطر نسميه ا ولنـور و لقـالارده اشـبوكيفيتلر كليت
  اوزره وقوعبولور اجسام مذكوره نك كيفيات مخصوصه لری بیسانندن اول خواص عمومیه لری یعنی اجسامك كافه سی قابل الامتداد وقابل الحركه وغير قابل التنافذ وقابل الانقسام وذو مسامات اولد قلری و نقلت طبيعيه وعطـالت خاصه لريله متصف بولندقلری تعریف و بیان اولنور شـويله که جميع مكونات ابعاد ثلثه یی جامع برمکان ايله متحير ومتصفدر و برجسمك احاطه ایلدیکی مکانه اول جسمك حجمی تسمیه اولنور و زیرده بان اولنه جنى وجهله اجسامك جله سی ذومسامات اولوب مسامات خالبـه مذكوره دن صرف نظر ايله اجزای متركبه نك جمله سی اعتبار اولنور ایسـه مجموع مذکورہ جسمك جوهری اطلاق اولنور که مساوی حجمارده بر جسيك اجزای مادیه سنك مقداری یعنی جوهری غیری جسمه قياسا مختلف و غیر مساوی اواور
  اجسام ارضيه نك نقلت لری مرکز ارضه میل وتوجه وسقوطلری خاصه سيدر مثلا رمی اولنان حجر سطح ارضه سقوط ابلر خاصه مذکوره بر حادثه بسيطه وعاديه کي کورينور ایسـه ده مسائل مهمۂ حکمیه بی انتاج الديكي واجسام ثقيله نك حركت و سقوطلرینه دائر اولان مسائل دخی مسائل هندسيه عشـللو قواعد وقوانينه مربوط ایدوکی درکاردر بالتجربه اثبات اولنديني اوزره برجسم ثقيلك سرعت سقوطي محلك ارتفاعيله تزاید ایدوب لكن برمحلك هواسي تخليه اولفسـه اول محلده هر درلو اجسام مثلا پنبه و ریش طیور کبی اجسام خفيفه وتيمور و قورشـون کی اغر جسملر جمله سی بر سرعت مساويه ايله سقوط ايدرلر وهوا دخی سقوط ایدن اجسامك وزنلرينه نسبتله حجملری هر نقدر بيوك اولورايسه اولقدر سرعته حائل ومانع اواور (بیان کثافت) مساوی حجمـده مثلا مکعب شکلده اوله رق مختلف الجنس ایکی جسم وزن اولنسه اکثريا وزنلری مختلف بولنور اكابنـاء برينـك وزنى واحد اعتبار اولوب اجسام سـائرهك وزنلری وزن مذکوره قياس ایله تعیین اولنور وواحد اعتبـار اوانان مقدار جسمك وزننـدن هر مقداری ایسـه او اقدار جسمك كثافتنی و یا نقلت اضافيه سنى تعيين ايلش اولور و واحد اولمق اوزره درت درجه حرارنده بولنان ماء مقطر اخذ اولنوب جميع اجسامك كنافتلری آکا نسبت ايله تقدير و تعيين اولمشدر تعبیر دیگر له حجم اری مساوی اولان جسملرك جوهرلری بر برندن زیاده اولوب اشو زیاده لکه کافت تسمه اوله رق بو تقدرجـه ذهبك برقدم مكه نك جوهرى صويك بر قدم مكعبي وهرندن
  صو کافته اون طقوز کره زياده اولغله ذهب كثافتنك صو نسبت بر عددك اون طقوز عدده نسبت کی اولوب يعني التونك فقات عضافیه سی اون طقوز اولمش اوور اجسامك نقلت اضافيه لری تقد برايك ايكون متعددالات اتحاد اولنمش اولوب تعريف وتفصيلاری علم حکمت طبیعیه کتابلارنده مسطوردر ومعدنى لايقيله تشخیص و بر برندن تفريق وتمييز ايلك ايجون اکثريا ثقلت اضافيه لرينـه مراجعت اولنديغنه مبنى خاصه مزبوره علم معـادن کتابلرنده مفصلا بیان اولور هر جسمك كندوطبيعتيله والمسي وحركت وانت مالى وإخود حرکنده ایکن سکونته تحولی انجق علل و اسباب طبیعیه دن نشأت ایلسی خاصه سنه یعنی هر بر جسم م کندو نفسنه تأثيره مقتدر اوله ميوب جسارده وقوعبولان تحولات وانفعالاتك جمله سی قوه خارجیه ایله اولوب هر جسمك بولنديني حالده قالمغه ملی خاصه سنه عطالت اطلاق اولنور مثلا معـادن واحجـار سكونت دائمیه ده بوانوت خارجدن بر قوت وعلتك ورود و ظهورينه دكين حالت مذکوره ده قالورلر * جمع اجسام ذومسات اولوب حتى التون ومعادن سـاره دخی بوندن خالی دکلدر یعنی اجسامك عبارت اولدیغی اجزا بربرلرینه تلاصق مطلق ايله متلاصق اولیوب بیارنده مسافات خالیه دن عبارت اولان مسامات واردر بو صورنده هر جسم مسافات ممتلئه ومسافات خالیه دن عبارتدركه بالاده بان اولندینی اوزره مسافات ممتلئه ایله مسافات خالیه مجموعته جسمك حجمى وبالكن مسافات متلئه یه یعنی اجزای مترکبه مجموعه جسمك جوهری سید اواور
  فونت والاسنيفيت خاصه لری دی اجسامك خواص مشهوره سندن اولوب جسم صلب و یا خود جسم اثنين ديو شول جسمه اطلاق اولنور که خارجدن تأثير ايدن برقونه اولدقه مقاومت اياه ومقاومت مذکوره اول جسمك اجراستك برى بولر بنه درجه تقر باری وقوة ارتباطه سند منوط ومتوقفدر معلوم اوله که هر درلو اجسامك الكسرت وسدني الماس اراوب بودی قار بون خالص يعنى فهم خالص اواديني منتـدر اجسام لينه بونك عكسی اولوب تصـادهنده و با تواطنده بینی برجسم اخرايله باس اسنده شکل جهتيله تغير وتبدل ايلمر احجارك صلاتي لايقيله بيلتك بومحلده لازم اولدیغندن شويله تفصیل اولنور که مثلا بر چاقق طاشـنك زاوية حاده سی یعنی سیوری کوشدسی جام اوزرنده کزدراسه مذکور جام جيزيلوب لكن خبر مذكورك: برينه بياض تباشير استعمال اولنه جام ارزرنده اگرچه برخفیف اثر حاصل اواور . ایسه ده اثر مزبور سیلندکده محروغاب اولدين مدن مواقق طاقتك صلابت و نحوی تباشيردن زیاده اولديه حكم اواور والماس ايله تباشير بيننده صلابنده مختلف نجه درجات اولوب اجسامك درجه صلابتی بری برینه نسبته در قرآرس یعنی در النجف طوباز تعبیر اولنان زبرجد هندی ایله چیر یلوب کندوی دخی فلسیان یعنی پورسانا طاشنی چیز دیکندن در النجف سر تلکده زبرجد ایله فلسات خبری باننده واقع اولدر كذلك م دار بون كلس یعنی کرج طاشى ملح فلس وكلس نا م طاش ايله در لوب کندوسی دخی ملی کبریت کلاس یعنی الجی مدنی چیز دیکندن مذکور راح طاشی سرتا کده بواسکی معدنك صلاتاری
  بانده بولندر الماسك درجه صلاتی اون وطاق دينلان حجرك صلابتی دخی براعتبار اولنسه سر تلکده بواكي معدنك بيننده واقع بعض اجسامك سامبسی صره سیله ز برده کوستر لمشدر ا فلسات 6
  طاق جبس یعنی الجی 2 قوارس ۷
  ما قار برن کلاس 3 طوباز
  ملح فلوركاس 4 ياقوت ملح فوسفورکاس 5 الماس
  اجسام معدنيه نك دخى صلابت اعتبار پله اسامېسی بووجهله در چليك تمور پلاتینه نحاس كمش التون توتيـا اليـون
  قلای دورشون
  جسمك تصـادمنده و یا نواط نده یعنی برجسم آخر ایله باصل سنده - شکلی تبدل ايدوب تصادم ووطنـك تأثيرندن قورة الدینی کی ينه شكل اوله رجوع ايدرايسه اول جسمه جسم الاسنبقى قسمه اولنور
  معادنه مخصوص اولان قوه ترقيه وقوة انجرار به وسائره بوندن بو بله معادن بخشنده تعریف اوله جفندن بو محلده بیاندن صرف نظر اولشدر