<!DOCTYPE html>
<html class="no-js" lang="en"><head><meta charset="utf-8"/><meta content="notranslate" name="google"/><meta content="ie=edge" http-equiv="x-ua-compatible"/><title>“Yeter insan haklarından bahsedildiği” - K24</title><meta content="Nâzım Hikmet Richard Dikbaş, insan haklarına dair eleştirel bir yaklaşımı avangard sokak müzisyeni Moondog'un bir şarkısında arıyor; K24 için çizdiği kendi desenleri de haklar üzerine çeşitlemeler içeriyor..." name="description"/><meta content="Turkish" name="language"/><meta content="width=device-width, initial-scale=1, shrink-to-fit=no" name="viewport"/><meta content="website" property="og:type"/><meta content="tr_TR" property="og:locale"/><meta content="T24" property="og:site_name"/><meta content="“Yeter insan haklarından bahsedildiği” - K24" property="og:title"/><meta content="Nâzım Hikmet Richard Dikbaş, insan haklarına dair eleştirel bir yaklaşımı avangard sokak müzisyeni Moondog'un bir şarkısında arıyor; K24 için çizdiği kendi desenleri de haklar üzerine çeşitlemeler içeriyor..." property="og:description"/><meta content="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626329203354-nazim-esas-bant.jpg" property="og:image"/><meta content="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626329203354-nazim-esas-bant.jpg" property="og:image:secure_url"/><meta content="https://t24.com.tr/k24/yazi/yeter-insan-haklarindan-bahsedildigi,3287" property="og:url"/><meta content="321655424537296" property="fb:pages"/><meta content="summary_large_image" name="twitter:card"/><meta content="@t24comtr" name="twitter:site"/><meta content="“Yeter insan haklarından bahsedildiği” - K24" name="twitter:title"/><meta content="Nâzım Hikmet Richard Dikbaş, insan haklarına dair eleştirel bir yaklaşımı avangard sokak müzisyeni Moondog'un bir şarkısında arıyor; K24 için çizdiği kendi desenleri de haklar üzerine çeşitlemeler içeriyor..." name="twitter:description"/><meta content="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626329203354-nazim-esas-bant.jpg" name="twitter:image"/><meta content="#ffffff" name="msapplication-TileColor"/><meta content="/favicons/ms-icon-144x144.png" name="msapplication-TileImage"/><meta content="#ffffff" name="theme-color"/><div></div><div>
<noscript><div><img alt="" src="https://mc.yandex.ru/watch/56833477" style="position:absolute; left:-9999px;"/></div></noscript>
</div><div>
</div><div></div><div>
</div></head><body><div id="app"><div data-reactroot="" style="background-color:#FAFAFA;padding-top:60px;margin-top:-35px;text-align:left"><div class="_1Vfc_"><div class="_1RYO9"><div class="container"><div class="row"><div class="col-md-3 col-sm-4 col-xs-12"><a class="pO6_w" href="/k24" title="K24 Anasayfa"><img alt="K24 Logo" src="/assets/e346740c.png"/></a></div><div class="col-md-5 col-sm-3 col-xs-5 hidden-xs"><div class="_1XxfF"><div class="slick-slider _3icHi slick-vertical slick-initialized"><div class="slick-list"><div class="slick-track" style="width:0%;left:NaN%"></div></div></div></div></div><div class="col-md-1 col-sm-1 hidden-xs"><a class="_1wTVe" href="/k24/kategori/english" title="K24 English">EN</a></div><div class="col-md-3 col-sm-4 hidden-xs"><a class="_19NuZ" href="/" title="T24 Anasayfa"><img alt="T24 Logo" src="/assets/abdcaa6c.png" srcset="/assets/13411f0f.png 2x"/></a></div></div></div></div><div class="_1nMmz"><div class="container"><div class="row"><div class="col-xs-12"><ul><li class=""><a href="/k24/kategori/editorden" title="EDİTÖRDEN">EDİTÖRDEN</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/dosya" title="DOSYA">DOSYA</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/kritik" title="KRİTİK">KRİTİK</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/soylesi" title="SÖYLEŞİ">SÖYLEŞİ</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/portre" title="PORTRE">PORTRE</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/evvel-zaman" title="EVVEL ZAMAN">EVVEL ZAMAN</a></li><li class=""><a href="/k24/kitaplar" title="KİTAPLAR">KİTAPLAR</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/her-sey" title="HER ŞEY">HER ŞEY</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/haberler" title="HABERLER">HABERLER</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/tadimlik" title="TADIMLIK">TADIMLIK</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/sorusturma" title="SORUŞTURMA">SORUŞTURMA</a></li><li class=""><a href="/k24/videolar" title="VİDEOLAR">VİDEOLAR</a></li><li class="_35ZL6" role="presentation"><p>DİĞER</p><ul><li class=""><a href="/k24/kategori/haberler" title="HABERLER">HABERLER</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/tadimlik" title="TADIMLIK">TADIMLIK</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/sorusturma" title="SORUŞTURMA">SORUŞTURMA</a></li><li class=""><a href="/k24/videolar" title="VİDEOLAR">VİDEOLAR</a></li></ul></li></ul></div></div></div></div><div class="_19KY1" role="presentation"><div class="_1xsCT"></div><ul><li class=""><a href="/" title="ANASAYFA">ANASAYFA</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/editorden" title="EDİTÖRDEN">EDİTÖRDEN</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/dosya" title="DOSYA">DOSYA</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/kritik" title="KRİTİK">KRİTİK</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/soylesi" title="SÖYLEŞİ">SÖYLEŞİ</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/portre" title="PORTRE">PORTRE</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/evvel-zaman" title="EVVEL ZAMAN">EVVEL ZAMAN</a></li><li class=""><a href="/k24/kitaplar" title="KİTAPLAR">KİTAPLAR</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/her-sey" title="HER ŞEY">HER ŞEY</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/haberler" title="HABERLER">HABERLER</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/tadimlik" title="TADIMLIK">TADIMLIK</a></li><li class=""><a href="/k24/kategori/sorusturma" title="SORUŞTURMA">SORUŞTURMA</a></li><li class=""><a href="/k24/videolar" title="VİDEOLAR">VİDEOLAR</a></li></ul></div></div><div><div class="container"><div class="row"><div class="col-xs-12"><div class="_3nqk2"><div class="_2Fb0Q"><h1>“Yeter insan haklarından bahsedildiği”</h1><p>Nâzım Hikmet Richard Dikbaş, insan haklarına dair eleştirel bir yaklaşımı avangard sokak müzisyeni Moondog'un bir şarkısında arıyor; K24 için çizdiği kendi desenleri de haklar üzerine çeşitlemeler içeriyor...</p></div><div class="_2n-lj row"><div class="col-sm-5 col-xs-12"><div class="_1d402"><a href="/k24/yazarlar/nazim-hikmet-richard-dikbas" title="NÂZIM HİKMET RİCHARD DİKBAŞ">NÂZIM HİKMET RİCHARD DİKBAŞ</a><a href="mailto:kritik24editor@gmail.com" rel="noopener noreferrer nofollow" target="_blank">@e-posta</a><a href="/k24/kategori/dosya">Dosya</a></div></div><div class="O1D1Y col-sm-7 col-xs-12"><div class="_14ZJz"><div class="_2vYQ8"><div class="_3vAJf"><div class="_2HbZO"><p>15 Temmuz 2021 12:00</p></div><div class="_21yHt"><ul><li><button>-</button></li><li><button>A</button></li><li><button>+</button></li></ul></div></div></div><div class="_3hqSs"><div><div class="ifOFC"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--facebook" role="button" tabindex="0"></div></div><div class="ifOFC"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--twitter" role="button" tabindex="0"></div></div><div class="ifOFC"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--whatsapp" role="button" tabindex="0"></div></div><div class="ifOFC"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--email" role="button" tabindex="0"></div></div></div></div></div></div></div><div class="_2HdF_"><div class="akz0L" style="overflow:inherit"><div class="UAglo"><div class="lazyload-placeholder"></div></div></div><div class="_2Z77a" html='&lt;html&gt;
&lt;head&gt;
&lt;/head&gt;
&lt;body&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;İnsan haklarıyla ilgili eleştirel bir yaklaşımın kaynaklarını aramak için 1940’lardan 1972’ye herhangi bir anda, New York’ta 54. Sokak ile 6. Cadde’nin kesiştiği yerdeyiz. Uzun, rüzgârda dalgalanan sakalıyla bir adam sabit, öylece duruyor. Kafasında boynuzlu bir başlık, sırtında bir pelerin, elinde bir mızrak. Bu ‘viking’ kıyafetini, bu insan trafiği yoğun yerde sık sık İsa Peygamber’e benzetildiği için seçmiş. Hıristiyanlığı reddi ağır bir travmaya dayanıyor: 1932’de, 16 yaşındayken, bir tren yolu kenarında, yerde bir şey buluyor. Fünye olduğunu bilmiyor. Dinamit yüzüne patlıyor, Louis Thomas Hardin’in gözlerini sonsuza dek ondan alıyor. Hardin ya da 6. Cadde’nin Vikingi ya da –kendi seçtiği, “onun kadar çok aya uluyan köpek görmedim” dediği çocukluğundaki köpeği Lindy’den ilham alarak 31 yaşından sonra kullandığı isimle– Moondog karanlıkta kendi yolunu aramaya başlıyor.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Moondog ya evsiz ya da birilerinin yanında yaşıyor uzun yıllar, şiirlerini satarak geçinmeye çalışıyor. Çoğu New Yorklu onu bir berduş, bir uyumsuz, belki bir deli olarak tanıyor. Oysa Charlie Parker, Philip Glass, Janis Joplin ve nice diğer müzisyen doğrusunu biliyor: Onun benzersiz, avangardın bile trendlerine uymayan bir avangard besteci olduğunu.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218399233-moondog-ny.jpg" alt width="503" height="293" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Bugün klasik müzikten Amerikan yerlilerinin müziğine beslendiği alanları kovalamadan dinlediğimde, ki çok zor değil bu, Moondog’un müziği sadece Moondog’un müziğine benziyor, çocukluğun dünyası sık sık aklıma geliyor. Algının açık, zihnin hızlı, uzun rüyalara kapılmanın kolay olduğu bir zamanın sesleri. Tabii Moondog ritmi ve ezgiyi hem birlikte hem bambaşka yönlere koşturmanın büyük ustası; buna benzer bir şeyi şarkılarına seçtiği konularda da yaptığı söylenebilir, şarkı sözlerinde alıştığımız iyiyi ve doğruyu da sık sık altüst ediyor. Böylece belki biraz dolambaçlı bir girişten sonra Moondog’un bu yazıya ilham veren şarkısına geldik: &lt;em&gt;&lt;a style="color:#954f72;" href="https://www.youtube.com/watch?v=-dLPsw3i_P8"&gt;Enough About Human Rights&lt;/a&gt;&lt;/em&gt;, yani &lt;em&gt;Yeter Artık İnsan Haklarından Bahsedildiği&lt;/em&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Parça başladığı andan itibaren zor bir koro provasından biraz önce çıkmış, geniş merdivenlerden inerken kendi aralarında tartışan, somurtkan tapınak bekçilerini dinliyoruzdur adeta:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;“Peki ya balina hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya sümüklüböcek hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya fok hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya yılanbalığı hakları?”&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218910012-moodog-manhattan-metalocus-03-900.jpg" alt width="499" height="327" /&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Moondog 4/4’lük ritimden nefret eder, “İnsanlık 4/4’lük ritimde ölecek, ben 4/4’lük ritimde ölmeyeceğim” der, kendi tercihi olan, genellikle 5/4’lük ritme “yılan zamanı” derdi. Yılanbalığı hakları da yılan zamanına dahil olsa gerek bu manifestoda, hemen anlam vermeye çalışmayalım. Şarkı devam eder:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;“Peki ya marsık hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya dalgıçkuşu hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya köstebek hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya, peki ya, peki ya...”&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Bu âna kadar Moondog’un bir ekolojik bilinç sergilediğini, biraz tek boyutlu olmak pahasına söyleyebilirdik; hem kendisi de aya uluyan bir köpek değil mi? Ama New York’un göbeğinden yükselen bu mantra, bu dinden kopuk ilahi, bu melodik sorgulama sadece hayvanların haklarını mı talep ediyor? Unutmayalım, &lt;em&gt;loon&lt;/em&gt; hem dalgıçkuşu demek hem de ahmak, deli, kaçık. Sonra nakaratta dili takılmışçasına tekrar ediyor, siz tamamlayın gerisini dercesine, kimlerin haklarını talep etmeliyiz, kimlerin hakları unutuldu diye sorarcasına: “Peki ya, peki ya, peki ya...” Devam edelim:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;“Peki ya levrek hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya eşek hakları?”&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Ama bunu şöyle çevirmek de mümkün:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;“Peki ya bas hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya kıç hakları?”&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Evet, ses uyumuna dikkat ediyor öncelikle ama Moondog’un bu çiftanlamlılığın farkında olmadığını zannetmiyorum. Devam edelim:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;“Peki ya solucan hakları?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Peki ya mikrop hakları?”&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;Ekolojik bilinci genişleten, kabuğunda yaşadığımız gezegeni savunan bir şarkının da ötesinde, tüm bu tanıdık ve tanımadık, vahşi ve evcil hayvanları ve diğer tüm dünyada ve dilde yaşayanları ilanihaye dışlananlar olarak da anlayabiliriz. Bugün Moondog’un etrafına bakıp bitmek bilmeyen adaletsizliği gördüğü günden de vahim bir haldeyiz ama şarkısı hâlâ yankılanıyor. Sistemin rüzgârını arkasına almış, doludizgin ilerleyen hak ihlallerinin zamanında, biz nefes nefese arkadan kovalayarak ikinci, üçüncü, dördüncü kuşak hakları kâğıda geçirmeye çalışırken, en dışlananların, göz ardı edilenlerin haklarının şarkısını söylüyor Moondog. Değişerek tekrarlanan bir nakarattan, çocukluktan, hayvanların arasından, başka dünyalardan gelen bir şarkının zamanından başka sesini yükseltecek bir zemini yokmuş gibi bu adaletsizliğe uğrayanların…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;“Bu sözlerin ancak bir işaret olduğunu bilenin çok şeyi vardır söyleyecek, ama bağlı kalmalıdır dili” der Moondog, genç yaşta kaybettiği dostunu, lakabı yine bir hayvan, Bird olan Charlie Parker’ı &lt;a style="color:#954f72;" href="https://www.youtube.com/watch?v=jSimbyS_YlA&amp;amp;t=9s"&gt;“&lt;em&gt;Bird’s Lament&lt;/em&gt;”&lt;/a&gt; (Kuş’a Ağıt) ile  uğurlarken.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;•&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217663381-y-1.jpg" alt width="700" height="382" /&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217904002-y-2.jpg" alt width="700" height="472" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217932628-y-3.jpg" alt width="700" height="484" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217969623-y-4.jpg" alt width="700" height="464" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218173706-y-5.jpg" alt width="700" height="428" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218199516-y-6.jpg" alt width="700" height="458" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt;&lt;span style="font-size:12pt;"&gt;&lt;img src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218225556-y-7.jpg" alt width="700" height="463" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style="font-size:11pt;color:#000000;"&gt; &lt;/p&gt;
&lt;/body&gt;
&lt;/html&gt;' style="font-size:16px"><div><html>
<head>
</head>
<body>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">İnsan haklarıyla ilgili eleştirel bir yaklaşımın kaynaklarını aramak için 1940’lardan 1972’ye herhangi bir anda, New York’ta 54. Sokak ile 6. Cadde’nin kesiştiği yerdeyiz. Uzun, rüzgârda dalgalanan sakalıyla bir adam sabit, öylece duruyor. Kafasında boynuzlu bir başlık, sırtında bir pelerin, elinde bir mızrak. Bu ‘viking’ kıyafetini, bu insan trafiği yoğun yerde sık sık İsa Peygamber’e benzetildiği için seçmiş. Hıristiyanlığı reddi ağır bir travmaya dayanıyor: 1932’de, 16 yaşındayken, bir tren yolu kenarında, yerde bir şey buluyor. Fünye olduğunu bilmiyor. Dinamit yüzüne patlıyor, Louis Thomas Hardin’in gözlerini sonsuza dek ondan alıyor. Hardin ya da 6. Cadde’nin Vikingi ya da –kendi seçtiği, “onun kadar çok aya uluyan köpek görmedim” dediği çocukluğundaki köpeği Lindy’den ilham alarak 31 yaşından sonra kullandığı isimle– Moondog karanlıkta kendi yolunu aramaya başlıyor.</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Moondog ya evsiz ya da birilerinin yanında yaşıyor uzun yıllar, şiirlerini satarak geçinmeye çalışıyor. Çoğu New Yorklu onu bir berduş, bir uyumsuz, belki bir deli olarak tanıyor. Oysa Charlie Parker, Philip Glass, Janis Joplin ve nice diğer müzisyen doğrusunu biliyor: Onun benzersiz, avangardın bile trendlerine uymayan bir avangard besteci olduğunu.</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="293" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218399233-moondog-ny.jpg" width="503"/></span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Bugün klasik müzikten Amerikan yerlilerinin müziğine beslendiği alanları kovalamadan dinlediğimde, ki çok zor değil bu, Moondog’un müziği sadece Moondog’un müziğine benziyor, çocukluğun dünyası sık sık aklıma geliyor. Algının açık, zihnin hızlı, uzun rüyalara kapılmanın kolay olduğu bir zamanın sesleri. Tabii Moondog ritmi ve ezgiyi hem birlikte hem bambaşka yönlere koşturmanın büyük ustası; buna benzer bir şeyi şarkılarına seçtiği konularda da yaptığı söylenebilir, şarkı sözlerinde alıştığımız iyiyi ve doğruyu da sık sık altüst ediyor. Böylece belki biraz dolambaçlı bir girişten sonra Moondog’un bu yazıya ilham veren şarkısına geldik: <em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=-dLPsw3i_P8" style="color:#954f72;">Enough About Human Rights</a></em>, yani <em>Yeter Artık İnsan Haklarından Bahsedildiği</em>.</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Parça başladığı andan itibaren zor bir koro provasından biraz önce çıkmış, geniş merdivenlerden inerken kendi aralarında tartışan, somurtkan tapınak bekçilerini dinliyoruzdur adeta:</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"><span style="font-size:12pt;">“Peki ya balina hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya sümüklüböcek hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya fok hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya yılanbalığı hakları?”</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><img alt="" height="327" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218910012-moodog-manhattan-metalocus-03-900.jpg" width="499"/></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Moondog 4/4’lük ritimden nefret eder, “İnsanlık 4/4’lük ritimde ölecek, ben 4/4’lük ritimde ölmeyeceğim” der, kendi tercihi olan, genellikle 5/4’lük ritme “yılan zamanı” derdi. Yılanbalığı hakları da yılan zamanına dahil olsa gerek bu manifestoda, hemen anlam vermeye çalışmayalım. Şarkı devam eder:</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"><span style="font-size:12pt;">“Peki ya marsık hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya dalgıçkuşu hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya köstebek hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya, peki ya, peki ya...”</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Bu âna kadar Moondog’un bir ekolojik bilinç sergilediğini, biraz tek boyutlu olmak pahasına söyleyebilirdik; hem kendisi de aya uluyan bir köpek değil mi? Ama New York’un göbeğinden yükselen bu mantra, bu dinden kopuk ilahi, bu melodik sorgulama sadece hayvanların haklarını mı talep ediyor? Unutmayalım, <em>loon</em> hem dalgıçkuşu demek hem de ahmak, deli, kaçık. Sonra nakaratta dili takılmışçasına tekrar ediyor, siz tamamlayın gerisini dercesine, kimlerin haklarını talep etmeliyiz, kimlerin hakları unutuldu diye sorarcasına: “Peki ya, peki ya, peki ya...” Devam edelim:</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"><span style="font-size:12pt;">“Peki ya levrek hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya eşek hakları?”</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Ama bunu şöyle çevirmek de mümkün:</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"><span style="font-size:12pt;">“Peki ya bas hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya kıç hakları?”</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Evet, ses uyumuna dikkat ediyor öncelikle ama Moondog’un bu çiftanlamlılığın farkında olmadığını zannetmiyorum. Devam edelim:</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;padding-left:80px;"><span style="font-size:12pt;">“Peki ya solucan hakları?<br/></span><span style="font-size:12pt;">Peki ya mikrop hakları?”</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">Ekolojik bilinci genişleten, kabuğunda yaşadığımız gezegeni savunan bir şarkının da ötesinde, tüm bu tanıdık ve tanımadık, vahşi ve evcil hayvanları ve diğer tüm dünyada ve dilde yaşayanları ilanihaye dışlananlar olarak da anlayabiliriz. Bugün Moondog’un etrafına bakıp bitmek bilmeyen adaletsizliği gördüğü günden de vahim bir haldeyiz ama şarkısı hâlâ yankılanıyor. Sistemin rüzgârını arkasına almış, doludizgin ilerleyen hak ihlallerinin zamanında, biz nefes nefese arkadan kovalayarak ikinci, üçüncü, dördüncü kuşak hakları kâğıda geçirmeye çalışırken, en dışlananların, göz ardı edilenlerin haklarının şarkısını söylüyor Moondog. Değişerek tekrarlanan bir nakarattan, çocukluktan, hayvanların arasından, başka dünyalardan gelen bir şarkının zamanından başka sesini yükseltecek bir zemini yokmuş gibi bu adaletsizliğe uğrayanların…</span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;">“Bu sözlerin ancak bir işaret olduğunu bilenin çok şeyi vardır söyleyecek, ama bağlı kalmalıdır dili” der Moondog, genç yaşta kaybettiği dostunu, lakabı yine bir hayvan, Bird olan Charlie Parker’ı <a href="https://www.youtube.com/watch?v=jSimbyS_YlA&amp;t=9s" style="color:#954f72;">“<em>Bird’s Lament</em>”</a> (Kuş’a Ağıt) ile  uğurlarken.</span></p>
<p>•</p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="382" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217663381-y-1.jpg" width="700"/> </span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="472" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217904002-y-2.jpg" width="700"/></span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="484" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217932628-y-3.jpg" width="700"/></span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="464" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626217969623-y-4.jpg" width="700"/></span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="428" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218173706-y-5.jpg" width="700"/></span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="458" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218199516-y-6.jpg" width="700"/></span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"><span style="font-size:12pt;"><img alt="" height="463" src="https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2021/07/1626218225556-y-7.jpg" width="700"/></span></p>
<p style="font-size:11pt;color:#000000;"> </p>
</body>
</html></div></div><div class="_1T82P"><a href="/k24/yazarlar/nazim-hikmet-richard-dikbas" title="NÂZIM HİKMET RİCHARD DİKBAŞ Yazıları">YAZARIN TÜM YAZILARI</a></div><div class="_3OyuA"><div class="row"><div class="col-xs-5"><div class="_1EMf0"><a href="/k24/yazi/haklar-mi-o-ne-diye-sormamak-icin-notlar-ve-okunabilecek-kimi-calismalar,3286"><p class="_2B2sN">Önceki Yazı</p><p class="_3yAeD">“Haklar mı, o ne?” diye sormamak için notlar ve okunabilecek kimi çalışmalar</p></a></div></div><div class="col-xs-5 col-xs-offset-2"><div class="_1EMf0"><a href="/k24/yazi/vitrindekiler-26,3288"><p class="_2B2sN">Sonraki Yazı</p><p class="_3yAeD">Vitrindekiler – 26</p></a></div></div></div></div></div></div><div class="Ks_xV"><a href="/k24/etiketler/insan hakları">insan hakları</a><a href="/k24/etiketler/Moondog">Moondog</a></div></div></div></div></div><div class="Dad2b"><div class="container"><div class="row"><div class="col-sm-6 col-xs-12"><ul><li><a href="http://platform24.org/" rel="noopener noreferrer" target="_blank" title="P24"><img alt="P24 Logo" src="/assets/601dbc27.png"/></a></li><li><a href="/k24/hakkinda" title="K24 Hakkında">Hakkında</a></li><li><a href="/k24/iletisim" title="K24 İletişim">İletişim</a></li><li><a href="/rss-listesi" title="RSS Listesi">RSS Listesi</a></li><li><a href="https://www.facebook.com/kitapkulturkritik" rel="noopener noreferrer" target="_blank" title="K24 Facebook">Facebook</a></li><li><a href="https://twitter.com/kitapkritik24" rel="noopener noreferrer" target="_blank" title="K24 Twitter">Twitter</a></li></ul><p>© Tüm hakları saklıdır.</p></div><div class="col-sm-4 col-xs-12"><div><input name="email" placeholder="Email adresiniz" type="text"/><button> Bültene Kayıt</button></div></div><div class="col-sm-2 col-xs-12"><ul class="gxSne"><li><p role="presentation">↑ Yukarı çık</p></li><li><a href="/" title="T24 Anasayfa">T24 ana sayfa</a></li></ul></div></div></div></div></div></div><div>
</div><div>
</div><div>
<img src="https://bs.serving-sys.com/Serving/adServer.bs?cn=display&amp;c=19&amp;pli=1076911454&amp;gdpr=${GDPR}&amp;gdpr_consent=${GDPR_CONSENT_68}&amp;adid=1084333266&amp;ord=_ADTIME_"/>
</div></body></html>
Nâzım Hikmet Richard Dikbaş, insan haklarına dair eleştirel bir yaklaşımı avangard sokak müzisyeni Moondog'un bir şarkısında arıyor; K24 için çizdiği kendi desenleri de haklar üzerine çeşitlemeler içeriyor...
İnsan haklarıyla ilgili eleştirel bir yaklaşımın kaynaklarını aramak için 1940’lardan 1972’ye herhangi bir anda, New York’ta 54. Sokak ile 6. Cadde’nin kesiştiği yerdeyiz. Uzun, rüzgârda dalgalanan sakalıyla bir adam sabit, öylece duruyor. Kafasında boynuzlu bir başlık, sırtında bir pelerin, elinde bir mızrak. Bu ‘viking’ kıyafetini, bu insan trafiği yoğun yerde sık sık İsa Peygamber’e benzetildiği için seçmiş. Hıristiyanlığı reddi ağır bir travmaya dayanıyor: 1932’de, 16 yaşındayken, bir tren yolu kenarında, yerde bir şey buluyor. Fünye olduğunu bilmiyor. Dinamit yüzüne patlıyor, Louis Thomas Hardin’in gözlerini sonsuza dek ondan alıyor. Hardin ya da 6. Cadde’nin Vikingi ya da –kendi seçtiği, “onun kadar çok aya uluyan köpek görmedim” dediği çocukluğundaki köpeği Lindy’den ilham alarak 31 yaşından sonra kullandığı isimle– Moondog karanlıkta kendi yolunu aramaya başlıyor.
Moondog ya evsiz ya da birilerinin yanında yaşıyor uzun yıllar, şiirlerini satarak geçinmeye çalışıyor. Çoğu New Yorklu onu bir berduş, bir uyumsuz, belki bir deli olarak tanıyor. Oysa Charlie Parker, Philip Glass, Janis Joplin ve nice diğer müzisyen doğrusunu biliyor: Onun benzersiz, avangardın bile trendlerine uymayan bir avangard besteci olduğunu.
Bugün klasik müzikten Amerikan yerlilerinin müziğine beslendiği alanları kovalamadan dinlediğimde, ki çok zor değil bu, Moondog’un müziği sadece Moondog’un müziğine benziyor, çocukluğun dünyası sık sık aklıma geliyor. Algının açık, zihnin hızlı, uzun rüyalara kapılmanın kolay olduğu bir zamanın sesleri. Tabii Moondog ritmi ve ezgiyi hem birlikte hem bambaşka yönlere koşturmanın büyük ustası; buna benzer bir şeyi şarkılarına seçtiği konularda da yaptığı söylenebilir, şarkı sözlerinde alıştığımız iyiyi ve doğruyu da sık sık altüst ediyor. Böylece belki biraz dolambaçlı bir girişten sonra Moondog’un bu yazıya ilham veren şarkısına geldik: Enough About Human Rights, yani Yeter Artık İnsan Haklarından Bahsedildiği.
Parça başladığı andan itibaren zor bir koro provasından biraz önce çıkmış, geniş merdivenlerden inerken kendi aralarında tartışan, somurtkan tapınak bekçilerini dinliyoruzdur adeta:
“Peki ya balina hakları?
Peki ya sümüklüböcek hakları?
Peki ya fok hakları?
Peki ya yılanbalığı hakları?”
Moondog 4/4’lük ritimden nefret eder, “İnsanlık 4/4’lük ritimde ölecek, ben 4/4’lük ritimde ölmeyeceğim” der, kendi tercihi olan, genellikle 5/4’lük ritme “yılan zamanı” derdi. Yılanbalığı hakları da yılan zamanına dahil olsa gerek bu manifestoda, hemen anlam vermeye çalışmayalım. Şarkı devam eder:
“Peki ya marsık hakları?
Peki ya dalgıçkuşu hakları?
Peki ya köstebek hakları?
Peki ya, peki ya, peki ya...”
Bu âna kadar Moondog’un bir ekolojik bilinç sergilediğini, biraz tek boyutlu olmak pahasına söyleyebilirdik; hem kendisi de aya uluyan bir köpek değil mi? Ama New York’un göbeğinden yükselen bu mantra, bu dinden kopuk ilahi, bu melodik sorgulama sadece hayvanların haklarını mı talep ediyor? Unutmayalım, loon hem dalgıçkuşu demek hem de ahmak, deli, kaçık. Sonra nakaratta dili takılmışçasına tekrar ediyor, siz tamamlayın gerisini dercesine, kimlerin haklarını talep etmeliyiz, kimlerin hakları unutuldu diye sorarcasına: “Peki ya, peki ya, peki ya...” Devam edelim:
“Peki ya levrek hakları?
Peki ya eşek hakları?”
Ama bunu şöyle çevirmek de mümkün:
“Peki ya bas hakları?
Peki ya kıç hakları?”
Evet, ses uyumuna dikkat ediyor öncelikle ama Moondog’un bu çiftanlamlılığın farkında olmadığını zannetmiyorum. Devam edelim:
“Peki ya solucan hakları?
Peki ya mikrop hakları?”
Ekolojik bilinci genişleten, kabuğunda yaşadığımız gezegeni savunan bir şarkının da ötesinde, tüm bu tanıdık ve tanımadık, vahşi ve evcil hayvanları ve diğer tüm dünyada ve dilde yaşayanları ilanihaye dışlananlar olarak da anlayabiliriz. Bugün Moondog’un etrafına bakıp bitmek bilmeyen adaletsizliği gördüğü günden de vahim bir haldeyiz ama şarkısı hâlâ yankılanıyor. Sistemin rüzgârını arkasına almış, doludizgin ilerleyen hak ihlallerinin zamanında, biz nefes nefese arkadan kovalayarak ikinci, üçüncü, dördüncü kuşak hakları kâğıda geçirmeye çalışırken, en dışlananların, göz ardı edilenlerin haklarının şarkısını söylüyor Moondog. Değişerek tekrarlanan bir nakarattan, çocukluktan, hayvanların arasından, başka dünyalardan gelen bir şarkının zamanından başka sesini yükseltecek bir zemini yokmuş gibi bu adaletsizliğe uğrayanların…
“Bu sözlerin ancak bir işaret olduğunu bilenin çok şeyi vardır söyleyecek, ama bağlı kalmalıdır dili” der Moondog, genç yaşta kaybettiği dostunu, lakabı yine bir hayvan, Bird olan Charlie Parker’ı “Bird’s Lament” (Kuş’a Ağıt) ile uğurlarken.
•