<!DOCTYPE html>
<html class="no-js" lang="en"><head><meta charset="utf-8"/><meta content="ie=edge" http-equiv="x-ua-compatible"/><title>Çoğulcu ve çoğunlukçu</title><meta content="Cumhuriyet kurulurken “tekilci ideoloji” vardı da, şimdi “çoğulcu” kavramı değer kazanırken, bu anlayış değişti mi? " name="description"/><meta content="Turkish" name="language"/><meta content="width=device-width, initial-scale=1, shrink-to-fit=no" name="viewport"/><meta content="website" property="og:type"/><meta content="tr_TR" property="og:locale"/><meta content="T24" property="og:site_name"/><meta content="Çoğulcu ve çoğunlukçu" property="og:title"/><meta content="Cumhuriyet kurulurken “tekilci ideoloji” vardı da, şimdi “çoğulcu” kavramı değer kazanırken, bu anlayış değişti mi? " property="og:description"/><meta content="https://media-cdn.t24.com.tr/media/authors/page/murat-belge_039551614.jpg" property="og:image"/><meta content="https://media-cdn.t24.com.tr/media/authors/page/murat-belge_039551614.jpg" property="og:image:secure_url"/><meta content="https://t24.com.tr/yazarlar/murat-belge/cogulcu-ve-cogunlukcu,18145" property="og:url"/><meta content="321655424537296" property="fb:pages"/><meta content="summary" name="twitter:card"/><meta content="@t24comtr" name="twitter:site"/><meta content="Çoğulcu ve çoğunlukçu" name="twitter:title"/><meta content="Cumhuriyet kurulurken “tekilci ideoloji” vardı da, şimdi “çoğulcu” kavramı değer kazanırken, bu anlayış değişti mi? " name="twitter:description"/><meta content="https://media-cdn.t24.com.tr/media/authors/page/murat-belge_039551614.jpg" name="twitter:image"/><meta content="#ffffff" name="msapplication-TileColor"/><meta content="/favicons/ms-icon-144x144.png" name="msapplication-TileImage"/><meta content="#ffffff" name="theme-color"/><div>
</div></head><body><div id="app"><div style="overflow:hidden;position:relative"></div><div class="_3HZdr"><div style="width:728px;height:90px"></div></div><div style="text-align:left"><div class="_3frbd"><div class="_2-Teu"><div class="container"><div class="row"><div class="col-sm-4 col-xs-12"><a class="_1suLl" href="/" title="T24 Logo"><img alt="T24 Logo" class="_2MLZR" src="/assets/96718156.png" srcset="/assets/dffed3f4.png 2x"/><img alt="T24 Logo" class="_2g-Cz" src="/assets/f29b5a75.png" srcset="/assets/a08a028e.png 2x"/></a></div><div class="col-sm-2 hidden-xs"><div class="slick-slider _2-6cA slick-vertical slick-initialized"><div class="slick-list"><div class="slick-track" style="width:0%;left:NaN%"></div></div></div></div><div class="col-sm-6 hidden-xs"><ul class="_3iX5a"></ul></div></div></div></div><div class="_2Oij0"><div class="container"><div class="row"><div class="col-xs-12"><ul><li class=""><a href="/son-dakika" title="Son Dakika">Son Dakika</a></li><li class=""><a href="/son-yazilar" title="Yazarlar">Yazarlar</a></li><li class=""><a href="/haber/gundem" title="Gündem">Gündem</a></li><li class=""><a href="/pazar" title="T24 Pazar">T24 Pazar</a></li><li class=""><a href="/k24" title="Kitap24">Kitap24</a></li><li class=""><a href="/haber/dunya" title="Dünya">Dünya</a></li><li class=""><a href="/haber/ekonomi" title="Ekonomi">Ekonomi</a></li><li class=""><a href="/haber/spor" title="Spor">Spor</a></li><li class=""><a href="/video" title="Video">Video</a></li><li class="_1g2zN" role="presentation"><p>Diğer</p><ul><li class=""><a href="/haber" title="Tüm Haberler">Tüm Haberler</a></li><li class=""><a href="/basin" title="Basında Bugün">Basında Bugün</a></li><li class=""><a href="/hava-durumu" title="Hava Durumu">Hava Durumu</a></li><li class=""><a href="/doviz" title="Döviz">Döviz</a></li><li class=""><a href="/foto-haber" title="Galeri">Galeri</a></li><li class=""><a href="/konular" title="Konular">Konular</a></li><li class=""><a href="/mizah-dergileri" title="Mizah Dergileri">Mizah Dergileri</a></li><li class=""><a href="/bir-bakista-bugun" title="Bir Bakışta Bugün">Bir Bakışta Bugün</a></li></ul></li></ul></div></div></div></div><div class="_2iETE" role="presentation"><div class="_3CNoF"></div><ul><li class=""><a href="/" title="Anasayfa">Anasayfa</a></li><li class=""><a href="/son-dakika" title="Son Dakika">Son Dakika</a></li><li class=""><a href="/son-yazilar" title="Yazarlar">Yazarlar</a></li><li class=""><a href="/haber/gundem" title="Gündem">Gündem</a></li><li class=""><a href="/pazar" title="T24 Pazar">T24 Pazar</a></li><li class=""><a href="/k24" title="Kitap24">Kitap24</a></li><li class=""><a href="/haber/dunya" title="Dünya">Dünya</a></li><li class=""><a href="/haber/ekonomi" title="Ekonomi">Ekonomi</a></li><li class=""><a href="/haber/spor" title="Spor">Spor</a></li><li class=""><a href="/video" title="Video">Video</a></li><li class=""><a href="/haber" title="Tüm Haberler">Tüm Haberler</a></li><li class=""><a href="/basin" title="Basında Bugün">Basında Bugün</a></li><li class=""><a href="/hava-durumu" title="Hava Durumu">Hava Durumu</a></li><li class=""><a href="/doviz" title="Döviz">Döviz</a></li><li class=""><a href="/foto-haber" title="Galeri">Galeri</a></li><li class=""><a href="/konular" title="Konular">Konular</a></li><li class=""><a href="/mizah-dergileri" title="Mizah Dergileri">Mizah Dergileri</a></li><li class=""><a href="/bir-bakista-bugun" title="Bir Bakışta Bugün">Bir Bakışta Bugün</a></li></ul></div></div><div><div class="container"><div class="_1_jxt DewCi"><div class="WF35J"><div style="width:300px;height:600px"></div></div><div>
<div id="956363" style="width:160px;height:600px;"></div>
</div></div><div class="_3amny"><div style="width:970px;height:250px"></div></div><div class="row"><div class="col-md-8 col-sm-12 col-xs-12"><div class="_2teaB"><div class="_3KaMw"><div class="_3vZoO"><a alt="Murat Belge Yazıları" class="_1SB4i" href="/yazarlar/murat-belge"><h1>Murat Belge</h1></a><a href="mailto:muratbelge@t24.com.tr" title="Email"><span>Email</span></a></div></div><div class="_1XNyq"><div class="_2l0_f"><div class="_2PzRZ"><div class="_392lz"><p>26 Eylül 2017</p></div><div class="_1-oTk"><ul><li><button>-</button></li><li><button>A</button></li><li><button>+</button></li></ul></div></div></div><div class="_1Y_Ag"><div><div class="_3d4br"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--facebook" role="button" tabindex="0"><div style="width:50px;height:50px"></div></div></div><div class="_3d4br"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--twitter" role="button" tabindex="0"><div style="width:50px;height:50px"></div></div></div><div class="_3d4br"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--whatsapp" role="button" tabindex="0"><div style="width:50px;height:50px"></div></div></div><div class="_3d4br"><div class="SocialMediaShareButton SocialMediaShareButton--email" role="button" tabindex="0"><div style="width:50px;height:50px"></div></div></div></div></div></div><h1>Çoğulcu ve çoğunlukçu</h1><h2>Cumhuriyet kurulurken “tekilci ideoloji” vardı da, şimdi “çoğulcu” kavramı değer kazanırken, bu anlayış değişti mi? </h2><div class="_1NMxy" style="font-size:16px"><div><p>Yazının başlığındaki iki kavram, Dil Devrimi’nin bitmez tükenmez cilvelerinden birinin sonucu olarak, “çok” kelimesinden türetilmişler. Dolayısıyla birbirleriyle akraba oldukları izlenimi veriyorlar. Bir akrabalı var diyelim; “çok iyi” ile “çok kötü”nün akraba olması gibi bir şey. Ne ise onun çok olanından yani.</p>
<p>Epey uzun bir zamandır “çoğulculuk” iyi bir şey olarak belletilmiş, ve öyle bellenmiştir, dünyada ve bizde. Bunun görece yeni bir gelişme olduğu söylenebilir, çünkü eski dünyada bu kavramın anlattığı şey bir yolunu bulup yok etmek gerek bir şeydi. Makbul olan “homojenlik”ti.</p>
<p>Örneğin, Frenkçe’den gelen “parti” ve bizim onu karşılamak için seçtiğimiz “fırka”, eskiden olumsuz çağrışımlara sahipti. “Fırkacılık yapmak”, bugünkü “bölücülük” kabilinden bir şeydi. Özellikle İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana, Nazi vahşetini de yaşayan dünya, çoğulluğun bir <strong>erdem </strong>de olabileceğini düşünmeye başladı. Başladı da bunu iyice benimsedi mi? Benimseyenler var, ama benimsemeye hiç hazır olmayanlar da var. “Çoğulculuk iyidir, dedik; ama onun da sınırları olmalı” diyecek çok kişi var. Hattâ belki de “çoğunluk.” Öyleyse benim yazımın başına dönüyoruz; “çoğunluk”,”çoğulluk”u yasak edebilir. “Edebilir” dedim ama aslında “eder” ve “ediyor.” Böyle olmasının da bir mantığı var.</p>
<p>“Çoğunluk” dediğimizde, tam ne demiş oluyoruz? Kavramlarımızın hemen hemen hepsi aslında karşıtıyla da tanımlanır. “Çoğunluk” diyebilmek için “azınlık” gerekli. Ve tabii neye göre “azınlık” ya da “çoğunluk?” “Bu toplulukta kadınlar çoğunluğu oluşturuyor” ya da “İsveç’te çoğunluk sarışındır” ya da “Hollanda’da yabancıların gelmesini isteyenler çoğunlukta…”</p>
<p>Son dönemde bu terimleri en çok etnisite, ona yakın derecede din bağlamında işitir olduk.</p>
<p>Çoğulluk ve çoğulculuk dünyada son yarım yüzyılda hızla değer kazandı; ancak Türkiye Cumhuriyeti yarım yüzyıldan önce kurulmuştu; toplumda “çoğulluk” bulunmasından da mutlu değildi. Tam tersine, böyle bir terim yok ama, bu bağlamda bir icat yayalım, “tekilci bir ideolojisi vardı” diyelim. Bu, cumhuriyet öncesinden başlar. “Lüzunsuz”, hattâ “zararlı” bir “çoğulluk” yaratanlar; bu erken yıllarda, gayrimüslim “azınlık”lardı.  Onun için bugün hâlâ Türkiye’de “azınlık” kelimesi aşağayıcı bir şey olarak algılanır.</p>
<p>Cumhuriyet kurulurken “tekilci ideoloji” vardı da, şimdi “çoğulcu” kavramı değer kazanırken, bu anlayış değişti mi? Hayır! Aynı şekilde ya da belki biraz daha hararetli devam ediyor.</p>
<p>2002 yılında AKP’nin seçim kazanmasıyla başlayan yeni dönemde “çoğunluk” kavramı çevresinde toparlanabilir bir olaylar zinciri harekete geçti. AKP oylarını yükselterek, “çoğunluğun oy verdiği” parti oldu – Erdoğan da “çoğunluğun seçtiği önder.”  Nitekim ilk turda %52 alarak seçildi de.</p>
<p>Ama Erdoğan ile “çoğunluk” arasındaki ilişki bundan ibaret değil. Bu yakınlarda Ahmet İnsel’in tespit ettiği ve söylediği gibi, Tayyip Erdoğan, Kürtler’in karşısında (haklar için şöyle ya da böyle mücadele eden Kürtler) “Türk çoğunluk”un temsilcisi ve sözcüsü – “Türkler” de aslında “Kürtler” diye bir azınlık karşısında böyle, yoksa Boşnaklar, Tatarlar, Araplar, Gürcüler, Çerkesler diye  saymaya başladığımızda gene farklı manzaralarla karşılaşacağız. Bununla da bitmiyor: Erdoğan aynı zamanda “Sünni Müslüman” çoğunluğun da sözcüsü ve temsilcisi.</p>
<p>Kısacası AKP için ve Erdoğan için “çoğunluk” tılsımları olan bir kelime. Erdoğan’ın ve partisinin şu anda ayağını bastığı tek meşruiyet zemini de o – çoğunluk!</p>
<p>“Çoğunluk” oy verir, burada kendini gösterir. Yanılmıyorsam Nixon bu kavramı siyasi dolaşıma sokmuştu; “sessiz çoğunluk” seçimde referandumda kendini gösterdikten sonra susar, yeniden “sessiz” olur. Onun sessizliğinde, seçtiği önder konuşur. Bu anlamda ve bu çerçevede “çoğunluk” tam bir “tekil”ciliğe dönüşür; tarihin kim bilir kaç kere gösterdiği gibi, “çoğunluk”, dışavurumunu, bir “tek adam” rejiminde bulur. Çoğunluğun çoğulluğu tepelediği, boğduğu kertedir bu.</p>
<p>Bugünün Türkiye’si geçmişin Osmanlı İmparatorluğu’ndan bugüne ne kaldıysa o. İmparatorluklar tanım gereği çoğul olur. Bizim durumumuzda, 1870’lerden 1920’lere, egemen, belirleyici, yöntemler hep homojenlik, asimilasyon vb. doğrultusunda çalıştı. Buna rağmen homojen bir toplum da üretilemedi. Tutkal bolca kullanıldı ama o kullanılan tutkal bu toplumda tam tutmuyor.</p>
<p>Türkiye’nin imparatorluktan devralınmış yapısı çoğul. Ama bu çoğulluğu oluşturan parçaların hemen hemen hepsinin dünya görüşü, hayat felsefesi, değerleri, “tekçi” (monist) temellere dayanıyor. Şu aşamada AKP ideolojisi de bu kalıpların içinde. Onun için de “tek” kelimesini sık sık kullanmaktan hoşlanıyorlar. Bu konuya devam edelim.</p>
</div></div><div class="_3dwxM"><a href="/yazarlar/murat-belge" title="Murat Belge Yazıları">YAZARIN TÜM YAZILARI</a></div><div class="_1ys-q"><p>ETİKETLER</p><a href="/etiketler/çoğulculuk">çoğulculuk</a><a href="/etiketler/çoğunlukçuluk">çoğunlukçuluk</a><a href="/etiketler/demokrasi">demokrasi</a><a href="/etiketler/seçim">seçim</a><a href="/etiketler/akp">akp</a><a href="/etiketler/erdoğan">erdoğan</a><a href="/etiketler/tek">tek</a></div></div></div><div class="col-md-4 col-sm-12 col-xs-12"><div class="_1MVhA" style="margin-bottom:20px"><div class=""><div style="width:300px;height:250px"></div></div></div><div class="h8pcc"><h2>İlgi Gören Videolar<a href="/video" title="Tüm Videolar">Tüm Videolar</a></h2><div class="d4Mmr"><a href="/video/chp-adayi-keskin-sisli-de-sarigul-ucuncu-sirada-hala-onun-doneminden-kalan-borclari-temizlemeye-calisiyoruz,19204" title="CHP adayı Keskin: Şişli'de Sarıgül üçüncü sırada; hâlâ onun döneminden kalan borçları temizlemeye çalışıyoruz"><p>CHP adayı Keskin: Şişli'de Sarıgül üçüncü sırada; hâlâ onun döneminden...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/hdp-li-bestas-hdp-nin-secim-stratejisinin-basarili-oldugu-iktidarin-cildirmasindan-belli,19205" title="HDP'li Beştaş: HDP'nin seçim stratejisinin başarılı olduğu iktidarın çıldırmasından belli"><p>HDP'li Beştaş: HDP'nin seçim stratejisinin başarılı olduğu iktidarın çıldırmasından belli...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/turkiye-ve-dunya-gundeminde-neler-oldu-iste-bir-bakista-bugun-23-mart-2019,19215" title="Türkiye ve dünya gündeminde neler oldu? İşte Bir Bakışta Bugün | 23 Mart 2019"><p>Türkiye ve dünya gündeminde neler oldu? İşte Bir Bakışta Bugün...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/akp-adayi-ile-bilal-erdogan-arasinda-ilginc-diyalog,19189" title="AKP adayı ile Bilal Erdoğan arasında ilginç diyalog"><p>AKP adayı ile Bilal Erdoğan arasında ilginç diyalog...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/erdogan-ezan-sirasinda-sustu-halk-tezahurata-devam-edince-canli-yayin-sesi-kesildi,19210" title="Erdoğan ezan sırasında sustu, halk tezahürata devam edince canlı yayın sesi kesildi"><p>Erdoğan ezan sırasında sustu, halk tezahürata devam edince canlı yayın...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div></div><div class="_1MVhA" style="margin-bottom:20px"><div class=""><div style="width:200px;height:200px"></div></div></div><div>
<div id="956345" style="width:300px;height:600px;"></div>
</div><div class="_3M1cA"><h2><span>İlgi Gören Haberler</span><span><a href="/haber" title="Tüm Haberler">Tüm Haberler</a></span></h2><div class="w6G_9"><a href="/haber/tamince-ve-ulker-ailelerinin-cocuklarinin-dugun-tarihi-belli-oldu-nihal-olcok-isyan-etti-haram-olsun,813187" title="Tamince ve Ülker ailelerinin çocuklarının düğün tarihi belli oldu, Nihal Olçok isyan etti: Haram olsun"><p>Tamince ve Ülker ailelerinin çocuklarının düğün tarihi belli oldu, Nihal...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="w6G_9"><a href="/haber/onemli-ulke-paralari-karsisinda-deger-kaybeden-dolar-turk-lirasi-na-karsi-neden-yukselise-gecti,813463" title="Merkez Bankası'nın hamlesi de çare olmadı, dolar/TL Golan Tepeleri'nin 'gölgesinde' 5.83'ün üzerine çıktı"><p>Merkez Bankası'nın hamlesi de çare olmadı, dolar/TL Golan Tepeleri'nin 'gölgesinde'...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="w6G_9"><a href="/haber/avustralyali-cizerden-erdogan-a-ataturk-un-sozleriyle-yanit,813493" title="Avustralyalı çizerden, Erdoğan'a 'Atatürk'ün sözleriyle' yanıt"><p>Avustralyalı çizerden, Erdoğan'a 'Atatürk'ün sözleriyle' yanıt...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="w6G_9"><a href="/haber/gazeteci-aysenur-arslan-gozaltina-alindi,813540" title="Gazeteci Ayşenur Arslan, serbest bırakıldı"><p>Gazeteci Ayşenur Arslan, serbest bırakıldı...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="w6G_9"><a href="/haber/soylu-murat-karayilan-ve-cemil-bayik-a-cagrida-bulunuyorum,813572" title="Soylu: Murat Karayılan ve Cemil Bayık'a çağrıda bulunuyorum"><p>Soylu: Murat Karayılan ve Cemil Bayık'a çağrıda bulunuyorum...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div></div><div class="_1MVhA" style="margin-bottom:20px"><div class=""><div style="width:160px;height:600px"></div></div></div><div class="h8pcc"><h2>İlgi Gören Videolar<a href="/video" title="Tüm Videolar">Tüm Videolar</a></h2><div class="d4Mmr"><a href="/video/chp-adayi-keskin-sisli-de-sarigul-ucuncu-sirada-hala-onun-doneminden-kalan-borclari-temizlemeye-calisiyoruz,19204" title="CHP adayı Keskin: Şişli'de Sarıgül üçüncü sırada; hâlâ onun döneminden kalan borçları temizlemeye çalışıyoruz"><p>CHP adayı Keskin: Şişli'de Sarıgül üçüncü sırada; hâlâ onun döneminden...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/hdp-li-bestas-hdp-nin-secim-stratejisinin-basarili-oldugu-iktidarin-cildirmasindan-belli,19205" title="HDP'li Beştaş: HDP'nin seçim stratejisinin başarılı olduğu iktidarın çıldırmasından belli"><p>HDP'li Beştaş: HDP'nin seçim stratejisinin başarılı olduğu iktidarın çıldırmasından belli...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/turkiye-ve-dunya-gundeminde-neler-oldu-iste-bir-bakista-bugun-23-mart-2019,19215" title="Türkiye ve dünya gündeminde neler oldu? İşte Bir Bakışta Bugün | 23 Mart 2019"><p>Türkiye ve dünya gündeminde neler oldu? İşte Bir Bakışta Bugün...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/akp-adayi-ile-bilal-erdogan-arasinda-ilginc-diyalog,19189" title="AKP adayı ile Bilal Erdoğan arasında ilginç diyalog"><p>AKP adayı ile Bilal Erdoğan arasında ilginç diyalog...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div><div class="d4Mmr"><a href="/video/erdogan-ezan-sirasinda-sustu-halk-tezahurata-devam-edince-canli-yayin-sesi-kesildi,19210" title="Erdoğan ezan sırasında sustu, halk tezahürata devam edince canlı yayın sesi kesildi"><p>Erdoğan ezan sırasında sustu, halk tezahürata devam edince canlı yayın...</p><div class="lazyload-placeholder" style="height:38px"></div></a></div></div><div class="_1MVhA" style="margin-bottom:20px"><div class=""><div style="width:300px;height:600px"></div></div></div></div></div><div class="_1_jxt _1bh6e"><div class="WF35J"><div style="width:120px;height:600px"></div></div><div>
<div id="1378150" style="width:300px;height:600px;"></div>
</div></div></div></div><div class="_2ys1j"><div class="container"><div class="row"><div class="col-sm-4 col-xs-12"><div class="IQGHv"><img alt="T24 Logo" src="/assets/02db4bb2.png" srcset="/assets/d9739021.png 2x"/><p>© Tüm hakları saklıdır.</p></div><ul><li><a href="http://facebook.com/t24comtr" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Facebook</a></li><li><a href="http://twitter.com/t24comtr" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Twitter</a></li><li><a href="http://tumblr.t24.com.tr" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Tumblr</a></li><li><a href="http://instagram.com/t24comtr" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Instagram</a></li><li><a href="https://plus.google.com/108171415507668701907" rel="noopener noreferrer" target="_blank">Google+</a></li><li><a href="/rss-listesi" title="RSS Listesi">RSS Listesi</a></li></ul></div><div class="col-sm-4 col-xs-12"><h3>Yazarlar</h3><ul><li><a href="/yazarlar/ahmet-sever" title="Ahmet Sever Yazıları">Ahmet Sever</a></li><li><a href="/yazarlar/ahmet-talimciler" title="Ahmet Talimciler Yazıları">Ahmet Talimciler</a></li><li><a href="/yazarlar/akdogan-ozkan" title="Akdoğan Özkan Yazıları">Akdoğan Özkan</a></li><li><a href="/yazarlar/ali-akay" title="Ali Akay Yazıları">Ali Akay</a></li><li><a href="/yazarlar/atilla-dorsay" title="Atilla Dorsay Yazıları">Atilla Dorsay</a></li><li><a href="/yazarlar/aydin-engin" title="Aydın Engin Yazıları">Aydın Engin</a></li><li><a href="/yazarlar/aysel-sagir" title="Aysel Sağır Yazıları">Aysel Sağır</a></li><li><a href="/yazarlar/aytun-aktan" title="Aytun Aktan Yazıları">Aytun Aktan</a></li><li><a href="/yazarlar/baris-soydan" title="Barış Soydan Yazıları">Barış Soydan</a></li><li><a href="/yazarlar/bekir-agirdir" title="Bekir Ağırdır Yazıları">Bekir Ağırdır</a></li><li><a href="/yazarlar/cemal-tunc" title="Cemal Tunçdemir Yazıları">Cemal Tunçdemir</a></li><li><a href="/yazarlar/cagnur-ozturk" title="Çağnur Öztürk Yazıları">Çağnur Öztürk</a></li><li><a href="/yazarlar/cigdem-anad" title="Çiğdem Anad Yazıları">Çiğdem Anad</a></li><li><a href="/yazarlar/deniz-can" title="Deniz Can Yazıları">Deniz Can</a></li><li><a href="/yazarlar/dogan-akin" title="Doğan Akın Yazıları">Doğan Akın</a></li><li><a href="/yazarlar/emrah-akin" title="Emrah Akın Yazıları">Emrah Akın</a></li><li><a href="/yazarlar/fulya-cansen" title="Fulya Canşen Yazıları">Fulya Canşen</a></li><li><a href="/yazarlar/fusun-sarp-nebil" title="Füsun Sarp Nebil Yazıları">Füsun Sarp Nebil</a></li><li><a href="/yazarlar/gokcer-tahincioglu-yuzlesme" title="Gökçer Tahincioğlu / Yüzleşme Yazıları">Gökçer Tahincioğlu / Yüzleşme</a></li><li><a href="/yazarlar/hakan-aksay" title="Hakan Aksay Yazıları">Hakan Aksay</a></li><li><a href="/yazarlar/hande-cayir" title="Hande Çayır Yazıları">Hande Çayır</a></li><li><a href="/yazarlar/hasan-cemal" title="Hasan Cemal Yazıları">Hasan Cemal</a></li><li><a href="/yazarlar/hasan-servet-oktem" title="Hasan Servet Öktem Yazıları">Hasan Servet Öktem</a></li><li><a href="/yazarlar/ilham-suheyl-aygul" title="İlham Süheyl Aygül Yazıları">İlham Süheyl Aygül</a></li><li><a href="/yazarlar/iskender-aruoba" title="İskender Aruoba Yazıları">İskender Aruoba</a></li><li><a href="/yazarlar/leyla-alp" title="Leyla Alp Yazıları">Leyla Alp</a></li><li><a href="/yazarlar/mehmet-y-yilmaz" title="Mehmet Y. Yılmaz Yazıları">Mehmet Y. Yılmaz</a></li><li><a href="/yazarlar/mehmet-y-yilmaz-futbol" title="Mehmet Y. Yılmaz | Futbol Yazıları">Mehmet Y. Yılmaz | Futbol</a></li><li><a href="/yazarlar/mehmet-y-yilmaz-hafta-sonu" title="Mehmet Y. Yılmaz | Hafta Sonu Yazıları">Mehmet Y. Yılmaz | Hafta Sonu</a></li><li><a href="/yazarlar/mehmet-yalcin" title="Mehmet Yalçın Yazıları">Mehmet Yalçın</a></li></ul><ul><li><a href="/yazarlar/metin-gurcan" title="Metin Gürcan Yazıları">Metin Gürcan</a></li><li><a href="/yazarlar/metin-munir" title="Metin Münir Yazıları">Metin Münir</a></li><li><a href="/yazarlar/murat-belge" title="Murat Belge Yazıları">Murat Belge</a></li><li><a href="/yazarlar/murat-bjedug" title="Murat Bjeduğ Yazıları">Murat Bjeduğ</a></li><li><a href="/yazarlar/murat-sabuncu" title="Murat Sabuncu Yazıları">Murat Sabuncu</a></li><li><a href="/yazarlar/oguz-demiralp-x" title="Oğuz Demiralp Yazıları">Oğuz Demiralp</a></li><li><a href="/yazarlar/oya-baydar" title="Oya Baydar Yazıları">Oya Baydar</a></li><li><a href="/yazarlar/pinar-dogu" title="Pınar Doğu Yazıları">Pınar Doğu</a></li><li><a href="/yazarlar/raffi-a-hermonn" title=" Raffi A. Hermonn Yazıları">Rafi Hermonn</a></li><li><a href="/yazarlar/riza-turmen" title="Rıza Türmen Yazıları">Rıza Türmen</a></li><li><a href="/yazarlar/selcuk-demirel" title="Selçuk Demirel Yazıları">Selçuk Demirel</a></li><li><a href="/yazarlar/sencer-ayata" title="Sencer Ayata Yazıları">Sencer Ayata</a></li><li><a href="/yazarlar/seyfettin-gursel" title="Seyfettin Gürsel Yazıları">Seyfettin Gürsel</a></li><li><a href="/yazarlar/suha-umar" title="Süha Umar Yazıları">Süha Umar</a></li><li><a href="/yazarlar/suheyl-aygul" title="Süheyl Aygül Yazıları">Süheyl Aygül</a></li><li><a href="/yazarlar/sebnem-senyener" title="Şebnem Şenyener Yazıları">Şebnem Şenyener</a></li><li><a href="/yazarlar/senay-tanrivermis" title="Şenay Tanrıvermiş Yazıları">Şenay Tanrıvermiş</a></li><li><a href="/yazarlar/sirin-payzin" title="Şirin Payzın Yazıları">Şirin Payzın</a></li><li><a href="/yazarlar/sukru-hatun" title="Şükrü Hatun Yazıları">Şükrü Hatun</a></li><li><a href="/yazarlar/tan-oral" title="Tan Oral Yazıları">Tan Oral</a></li><li><a href="/yazarlar/tarhan-erdem" title="Tarhan Erdem Yazıları">Tarhan Erdem</a></li><li><a href="/yazarlar/tayfun-atay" title="Tayfun Atay Yazıları">Tayfun Atay</a></li><li><a href="/yazarlar/tugce-tatari" title="Tuğçe Tatari Yazıları">Tuğçe Tatari</a></li><li><a href="/yazarlar/tugrul-aksar" title="Tuğrul Akşar Yazıları">Tuğrul Akşar</a></li><li><a href="/yazarlar/turkay-demir" title="Türkay Demir Yazıları">Türkay Demir</a></li><li><a href="/yazarlar/umut-ozan-darici" title="Umut Ozan Darıcı Yazıları">Umut Ozan Darıcı</a></li><li><a href="/yazarlar/umit-otan" title="Ümit Otan Yazıları">Ümit Otan</a></li><li><a href="/yazarlar/vecdi-sayar" title="Vecdi Sayar Yazıları">Vecdi Sayar</a></li><li><a href="/yazarlar/yalcin-dogan" title="Yalçın Doğan Yazıları">Yalçın Doğan</a></li><li><a href="/yazarlar/yilmaz-murat-bilican" title="Yılmaz Murat Bilican Yazıları">Yılmaz Murat Bilican</a></li><li><a href="/yazarlar/yusuf-nazim" title="Yusuf Nazım Yazıları">Yusuf Nazım</a></li><li><a href="/yazarlar/zeynel-lule" title="Zeynel Lüle Yazıları">Zeynel Lüle</a></li></ul></div><div class="col-sm-4 col-xs-12"><div class="_3nJ61"><h3>Kategoriler</h3><ul></ul><ul></ul></div><div class="_3nJ61"><h3>T24</h3><ul><li><a href="/hakkinda">Hakkında</a></li><li><a href="/reklam">Reklam</a></li><li><a href="/kullanim-ve-gizlilik">Kullanım ve Gizlilik Şartları</a></li></ul></div></div></div></div></div></div></div><div>
</div></body></html>
26 Eylül 2017
Yazının başlığındaki iki kavram, Dil Devrimi’nin bitmez tükenmez cilvelerinden birinin sonucu olarak, “çok” kelimesinden türetilmişler. Dolayısıyla birbirleriyle akraba oldukları izlenimi veriyorlar. Bir akrabalı var diyelim; “çok iyi” ile “çok kötü”nün akraba olması gibi bir şey. Ne ise onun çok olanından yani.
Epey uzun bir zamandır “çoğulculuk” iyi bir şey olarak belletilmiş, ve öyle bellenmiştir, dünyada ve bizde. Bunun görece yeni bir gelişme olduğu söylenebilir, çünkü eski dünyada bu kavramın anlattığı şey bir yolunu bulup yok etmek gerek bir şeydi. Makbul olan “homojenlik”ti.
Örneğin, Frenkçe’den gelen “parti” ve bizim onu karşılamak için seçtiğimiz “fırka”, eskiden olumsuz çağrışımlara sahipti. “Fırkacılık yapmak”, bugünkü “bölücülük” kabilinden bir şeydi. Özellikle İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana, Nazi vahşetini de yaşayan dünya, çoğulluğun bir erdem de olabileceğini düşünmeye başladı. Başladı da bunu iyice benimsedi mi? Benimseyenler var, ama benimsemeye hiç hazır olmayanlar da var. “Çoğulculuk iyidir, dedik; ama onun da sınırları olmalı” diyecek çok kişi var. Hattâ belki de “çoğunluk.” Öyleyse benim yazımın başına dönüyoruz; “çoğunluk”,”çoğulluk”u yasak edebilir. “Edebilir” dedim ama aslında “eder” ve “ediyor.” Böyle olmasının da bir mantığı var.
“Çoğunluk” dediğimizde, tam ne demiş oluyoruz? Kavramlarımızın hemen hemen hepsi aslında karşıtıyla da tanımlanır. “Çoğunluk” diyebilmek için “azınlık” gerekli. Ve tabii neye göre “azınlık” ya da “çoğunluk?” “Bu toplulukta kadınlar çoğunluğu oluşturuyor” ya da “İsveç’te çoğunluk sarışındır” ya da “Hollanda’da yabancıların gelmesini isteyenler çoğunlukta…”
Son dönemde bu terimleri en çok etnisite, ona yakın derecede din bağlamında işitir olduk.
Çoğulluk ve çoğulculuk dünyada son yarım yüzyılda hızla değer kazandı; ancak Türkiye Cumhuriyeti yarım yüzyıldan önce kurulmuştu; toplumda “çoğulluk” bulunmasından da mutlu değildi. Tam tersine, böyle bir terim yok ama, bu bağlamda bir icat yayalım, “tekilci bir ideolojisi vardı” diyelim. Bu, cumhuriyet öncesinden başlar. “Lüzunsuz”, hattâ “zararlı” bir “çoğulluk” yaratanlar; bu erken yıllarda, gayrimüslim “azınlık”lardı. Onun için bugün hâlâ Türkiye’de “azınlık” kelimesi aşağayıcı bir şey olarak algılanır.
Cumhuriyet kurulurken “tekilci ideoloji” vardı da, şimdi “çoğulcu” kavramı değer kazanırken, bu anlayış değişti mi? Hayır! Aynı şekilde ya da belki biraz daha hararetli devam ediyor.
2002 yılında AKP’nin seçim kazanmasıyla başlayan yeni dönemde “çoğunluk” kavramı çevresinde toparlanabilir bir olaylar zinciri harekete geçti. AKP oylarını yükselterek, “çoğunluğun oy verdiği” parti oldu – Erdoğan da “çoğunluğun seçtiği önder.” Nitekim ilk turda %52 alarak seçildi de.
Ama Erdoğan ile “çoğunluk” arasındaki ilişki bundan ibaret değil. Bu yakınlarda Ahmet İnsel’in tespit ettiği ve söylediği gibi, Tayyip Erdoğan, Kürtler’in karşısında (haklar için şöyle ya da böyle mücadele eden Kürtler) “Türk çoğunluk”un temsilcisi ve sözcüsü – “Türkler” de aslında “Kürtler” diye bir azınlık karşısında böyle, yoksa Boşnaklar, Tatarlar, Araplar, Gürcüler, Çerkesler diye saymaya başladığımızda gene farklı manzaralarla karşılaşacağız. Bununla da bitmiyor: Erdoğan aynı zamanda “Sünni Müslüman” çoğunluğun da sözcüsü ve temsilcisi.
Kısacası AKP için ve Erdoğan için “çoğunluk” tılsımları olan bir kelime. Erdoğan’ın ve partisinin şu anda ayağını bastığı tek meşruiyet zemini de o – çoğunluk!
“Çoğunluk” oy verir, burada kendini gösterir. Yanılmıyorsam Nixon bu kavramı siyasi dolaşıma sokmuştu; “sessiz çoğunluk” seçimde referandumda kendini gösterdikten sonra susar, yeniden “sessiz” olur. Onun sessizliğinde, seçtiği önder konuşur. Bu anlamda ve bu çerçevede “çoğunluk” tam bir “tekil”ciliğe dönüşür; tarihin kim bilir kaç kere gösterdiği gibi, “çoğunluk”, dışavurumunu, bir “tek adam” rejiminde bulur. Çoğunluğun çoğulluğu tepelediği, boğduğu kertedir bu.
Bugünün Türkiye’si geçmişin Osmanlı İmparatorluğu’ndan bugüne ne kaldıysa o. İmparatorluklar tanım gereği çoğul olur. Bizim durumumuzda, 1870’lerden 1920’lere, egemen, belirleyici, yöntemler hep homojenlik, asimilasyon vb. doğrultusunda çalıştı. Buna rağmen homojen bir toplum da üretilemedi. Tutkal bolca kullanıldı ama o kullanılan tutkal bu toplumda tam tutmuyor.
Türkiye’nin imparatorluktan devralınmış yapısı çoğul. Ama bu çoğulluğu oluşturan parçaların hemen hemen hepsinin dünya görüşü, hayat felsefesi, değerleri, “tekçi” (monist) temellere dayanıyor. Şu aşamada AKP ideolojisi de bu kalıpların içinde. Onun için de “tek” kelimesini sık sık kullanmaktan hoşlanıyorlar. Bu konuya devam edelim.