headline: Mata ba sa samun kudin shiga kamar mazajensu a fadin duniya
text: Kina samun kudi kamar yadda mijinki ke samu? Kamar yadda sabon bincike ya nuna a tsakanin ma'arauta akwai bambanci tsakanin kudaden lalura da suke samu. Kuma a mafi yawan lokuta maza sun fi mata samu. Binciken na 'new global study' ya bi diddigin bayanan da aka samar a kasashe 45 a cikin shekaru 40 daga 1973 zuwa 2016, wanda ya fayyace gibin kudin shiga tsakanin mata da maza. Masu binciken da suka hada da Farfesa Hema Swaminathan da Farfesa Deepak Malghan sun yi amfani da bayanai daga gidaje miliyan biyu masu iyalai daga shekara 18 zuwa 65. Misali a Indiya binciken ya gano cewa akwai gibi sosai na adadin ma'aikata mata da maza. Mata a Indiya ba su cika samun aiki ba, kuma koda sun samu ba aiki ba ne na a zo a gani. "Abin da jama'a ke tunani a ko da yaushe shi ne a gidaje da dama ana hade kudin da ake samu wuri daya, amma mun fahimci cewa lamarin ba haka yake ba don kowa yana ji da kanshi ne kuma mata ake kwaruwa." Inji Farfesa Swaminathan. Bugu da kari binciken masanan ya yi duba ga bambancin ingancin rayuwa a tsakanin iyalai. Kuma abin da ya gano shi ne akwai rashin daidaito tsakanin maza da mata a gidajen masu kudi da talakawa. "Bincikenmu ya gano cewa babu wata kasa guda daya a duniya har ma a kasashe mafiya karfin tattalin arziki da mata suka mazajensu samun kudin lalura." In ji Farfesa Malghan. "Ko a kasashen Nordic da suke da karancin nuna bambanci tsakanin mata da maza a duniya mun gano cewa abin da mata ke samu bai kai kashi 50 ba. Dalilan da ke sa mata ba sa samun kwatankwacin takwarorinsu a fadin duniya sun hada da matsayin da al'ada ta basu na cewa sune shugabannin gida. A daya ɓangaren kuma al'ada ta dauki mata a matsayin masu aikin gida. Haka kuma mata na daukar hutu mai tsawo inda za su daina fita aiki bayan sun haihu. Sannan kuma mazajensu ba sa biyansu kudin aikin gida da suke yi lura da cewa hatta da renon ya'ya ma duka ya rataya ne a wuyansu. A rahoton Kungiyar Kwadago ta Duniya na shekarar 2018, kashi 76.2 na aikin kula da marasa galihu da suke yi ba a biyansu albashi. Amma kuma ana biyan takwarorinsu maza da ke irin wannan aiki musamman a kasashen nahiyar Asiya da Fasific inda hakan ke faruwa da kashe 80 cikin 100. A cewar rahoton na ILO "babban abin da ke karyewa mata gwiwa yake kuma hana su ci gaba a harkar kwadago shi ne rashin biyansu albashi a aikin kula da al'umma a gidajen marasa galihu." Karancin samun kudin shiga ga mata ba tattalin arziki kawai yake shafa ba hadda saka su a wani mizani na rashin gata a gidajensu. "Mace na ba da gudummuwa wurin tafiyar da gida amma kuma ba ta more kudaden da ke shigowa a cikin gidan." "Kamata ya yi ace duk macen da ke da albashi za ta mori kudinta kuma ya zama cewa tana da yancin fada aji a gidan nata." Inji Farfesa Swaminathan. Ta kara da cewa " Ya kamata ace yawan albashin mace yawan karfin fada aji da ta ke dashi, kuma dole a daina cutar da ita tare da daga mata kafa kan wasu abubuwa." Gibi tsakanin kudin da ke shigo ga mata da maza kan haifar da cikas ga kudin tafiyar da gidajensu, in ji Farfesa Malghan, lura da cewa mata ba su smaun damar ajiye wani kudin a zo a gani don amfanin gaba, kuma kudin fanshon su bai taka kara ya karya ba. Sai dai kuma duk da haka bincike ya nuna cewa bambancin da ake samu na kudin shiga tsakanin mata da maza a tsakanin shekarun 1973 zuwa 2016 ya ragu da kashi 20 cikin 100. "A mafi yawan yankuna a fadin duniya an samu habakar tattalin arziki kuma mata na samun karin gurabun aiki a fadin duniya." A cewar Farfesa Swaminathan. "A wasu wurare mata na cin gajiyar sabbin shirye shirye da ke kokarin cike gibin da ke akwai tsakanin abin da suke samu da wanda takwarorinsu maza ke samu. Kuma ana ci gaba da fafutukar ganin an cike cike wannan gibi a fadin duniya. Hakan ya sa abubuwa sun fara sauyawa." Inji Farfesar. Amma a cewar Swaminathan duk da haka akwai jan aiki kafin a shawo kan wannan matsala. "Gwamnatoci ba sa aikata abubuwan da suke fada. Kamfanonin ba sa daukar mata aiki yadda ya kamata. A inda suke aikin ma ba a biyansu yadda ya dace musamman a gidajen kula da al'umma." "Saboda haka dole mu tambayi cewa shin yaushe za a bullo da shirye-shirye da za su yi adalci ga mata lura da ayyukan da suke yi don inganta rayuwar al'umma?" "Akwai kuma bukatar wayar da kan mazaje su fahimci cewa akwai ayyukan da mata ke yi da bai kamata ace suna tafiya ne a kyauta ba. Akwai babbar rawa da ya kamata gwamnatoci da al'umma su taka fiye da wadda suke takawa a yanzu."