headline: Bitcoin: Abin da ya sa darajar babban kudin intanet take faduwa
text: Dokar farko game da yin rubutu kan Bitcoin ita ce: kar ka yi rubutu kan Bitcoin. Labarin kudin dijital mafi shahara a duniya mai matukar sauri ne kuma ba da jimawa ba masu bibiyarsa za su yi layi domin sanar da kai cewa duk abin da ka rubuta game da kudin kuskure ne. Sai dai tilas mu yi rubutu kan kudin, saboda abin da ya faru cikin sa'a 24 da suka gabata gagarumin koma-baya ne ga wannan jagora cikin kudaden dijital. Zan mayar da hankalina ga Bitcoin ne a nan - amma ko masu bibiyar kudaden dijital sun san cewa kasuwar kudaden na cikin matsala sosai. Shin mene ne ke faruwa ne? Yayin da nake wannan rubutun, ana cinikin Bitcoin kan $21, 974, kuma ya fadi da kimanin kashi 25 cikin 100 cikin kwanaki biyar da suka gabata kawai, farashi mafi kankanta cikin wata 18 da suka gabata. Ya yi tashin da ya kai kusan $70,000 a watan Nuwamba. Dukkan alamu sun koma masu jan launi, kuma dukkansu sun nufi wuri guda ne - wato kasa. Masana na cewa wannan matsalar ta afku ne bayan matsalar koma-bayan tattalin arziki da ta shafi duniya, wato ba kudin intanet kawai ta shafa ba. Akwai koma-bayan tattalin arziki, da hauhawar farashin kayayyaki da na kudin ruwa baya ga matsalar tsadar rayuwa. Kasuwannin hannayen jari ma na tangal-tangal, har ta kai ga kasuwar US S&P 500 ta rikito daga tashin da ta yi da kimanin kashi 20 cikin 100. A dalilin haka, har manyan masu zuba jari sun rage yawan kudaden da suke zubawa a kasuwannin hannayen jari. Ga yawancin mutane, zuba jari a harkar da ke faduwa da tashi kuma babu tabbas abu ne da ba za su amince da zuba makudan kudade cikinsa ba. Harka ce da babu hukumar da ke sa ido a kai, saboda haka idan ka zuba kudaden ajiyarka cikin harkar, kuma kudin ya rasa daraja, ko ka rasa makullan lalitar ajiyar kudadenka na dijital, to ka yi asarar dukkan kudadenka ke nan. Mene ne ke faruwa yanzu? A watan jiya an ga yadda darajar kudin na dijital ta fadi, ko da ba mai yawa ce ba - amma duk da haka wannan ya sa mutane masu yawa sun rasa karfin gwuiwar da suke da ita ga kasuwar. Wannan ne ya sa mutane masu dama ke yanke shawarar sayar da kudaden da suka mallaka. Amma idan haka ya faru, darajar Bitcoin za ta rika faduwa - saboda haka dama tsarinsa yake. Wadannan batutuwan ne suka zama tushen matsalolin da Bitcoin ke fuskanta - kuma cikin kwana guda da ya gabata, mun kuma ga wadannan abubuwa da suka faru: Abubuwa biyu na farko sun haifar da rudewa a kasuwar. A misali, sai kawai kaga ba ka iya ciro kudi a bankinka, ko ka ji an ki biyan wasu mutane kudinsu na ajiya a banki. Babu makawa za ka garzaya zuwa banki mafi kusa da kai tare da dukkan wadanda suka sami labarin matsalar, lamarin da zai haifar da karuwar rikici da rudewa a kasar. A takaice - idan ana son komai ya koma yadda aka saba, tilas wadanda ke rike da kudaden intanet su ci gaba da rike su, kuma tilas sauran mutane su koma sayen kudin. An taba fuskantar haka a baya. Masoya Bitcoin za su sanar da kai cewa yanzu ne lokacin da ya fi dacewa mutum ya sayi Bitcoin, saboda araharsa - daga nan sai ka yi hakuri domin ya farfado. Haka dama kasuwar ta saba gani. Daya daga cikin masoya Bitcoin ya aiko min da sako dazu: "Haka dama lamarin yake, kuma komai zai daidaita". Attajiri Elon Musk ya sha wallafa sakonni masu yawa kan kudaden na intanet - kuma kamfaninsa mai kera motar latironi wato Tesla ya sayi Bitcoin da darajarsa ta kai dala biliyan daya da rabi a bara. Sai dai masana kasuwar kudin intanet na jan hankalin mutane da su yi hattara matuka. "Gaskiya wannan wuri ne da sai jarumi kawai ke iya shiga", in ji kamfanin State Street Advisor a wani shirin BBC Radio 5 mai suna "Wake Up To Money". Wannan kalma ta jarumi ta kawo ni ga shahararren dan wasan fim din na na Hollywood mai suna Matt Damon, wanda a watan Oktoban 2021 ya bayyana cikin wani tallan da ke son jan hakulan al'umma domin su rungumi Bitcoin. An wallafa wani sako cikin tallan da ke cewa "Jarumi ne ke iya zama attajiri", an haska tallan yayin da ake wasan kwallon kafa na Super Bowl na kasar Amurka, inda mutum miliyan 28 suka kalli tallan a Twitter da kuma YouTube. Sai dai "jaruman" da suka sayi kudin intanet a sanadin wannan tallan na can suna ciza yatsa, saboda kudin ya rasa darajarsa har sau uku daga lokacin da aka haska tallan kawo yanzu.