headline: World Polio Day: 'Taa ka Afrịka ga-esonye na mba enweghịzị Polio' - WHO
text: Otu na-ahụ maka ahụike na mbaụwa bụ World Health Organisation (WHO) ekpebiela na ha na ndị otu ha ekpochapụla ọrịa polio ụdịrị nke atọ n'ụwa gbaa gburugburu. E nwere ụdịrị polio atọ nwere otu ụdịrị njirimara nke gụnyere 'ọkpantụnwụ' maọbụ ọnwụ. Ụdịrị polio a ka Bekee kpọrọ "Type 1, 2 na 3". Ndị ọrụ ahụike ndị a kwuru na e kpochapụla ụdịrị nke abụọ bụ "Type 2", afọ anọ gara aga. Ugbua ka ha kwuru na ụdịrị nke atọ ya bụ "Type 3" alakwuola. Mana ụdị nke mbụ ya bụ type 1, ka na-efegharị na mba Afụganịstan na Pakịstan. Ọ bụ ụmụaka na-erubeghị afọ ise ka ọrịa polio na-ejidekarị. WHO na-ekwu na otu n'ime ụmụaka dị narị abụọ nwere ọkpantụnwụ sịte n'ọrịa polio. Ọ bụrụ na ya bụ ọrịa ntụnwụ ọkpa metụtara akwara, onye ahụ nwere ike ịnwụ. Ọrịa mkpọnwụ ụkwụ enweghị ọgwụgwọ mana ọgwụ mgbochi nwereike igbochi ya kpam kpam. E memilaala ọrịa a ihe ruru pasentị 99 kemgbe 1988, nke bụ na ihe fọrọ otu agwụla agwu. WHO ekwuolarị na ekpochapularị ụdị nke abụọ ya bụ Type 2 kemgbe 2015 ya bụ afọ iri na isii ahụdebere mmụba nke ikpeazụ n'India. O ruola afọ isii a kwụsịrị ịhụ mmụba ụdịrị nke atọ a na Naịjirịa. Kemgbe ahụ, otu kpọrọ onwe ha "Global Commission for the Certification of Poliomyelitis Eradication" nke WHO nọ n'isi ya, malitere inyocha mmụba ya bụ ọrịa ịhụ na ọ laala kpamkpam. Onye nnọchite anya ndị WHO n'Afrika bụ Matshidiso Moeti, kwuru na "ikpochapu ụdịrị nke atọ bụ Type 3 nke polio bụ oke nzọ ụkwụ, mana onye adala mba makana ọrụ ka dị n'ihu". Nke a gosiri mkpa ọ dị ikesi nkwụcha ike chebiri ya bụ ọrịa maka ihe ntụmadị. Ọ rịọrọ mba niile ka "ha tinye anya na mmiri ịchọpụta mgbe ya bụ orịa ripụtawara isi ọzọ ka ha nwee ike ibuso ya agha". Ụdị nke mbụ ya bụ Type 1 ka na-agagharị naanị n'Afụganịstan na Pakistan. Mgbe ikpeazụ a hụrụ ya na Naịjriịa bụ n'afọ 2016. Moeti sị "ọrụ a agwụbeghị, ọ gwụchaa ma ụdị nke mbụ ya bụ Type 1 alara kpam kpam n'ụwa, ma ụdị nke na-esi n'ọgwụ mgbochi apụta akpọrọ "vaccine-derived polio virus.". Ụdị nke a na-apụtakarị ebe ọgwụ mgbochi ezughị oke maọbụ ebe inyi karịrị. Ụdị a ka dị na mba iri na abụọ a; Angola, Bene, Kamerun, Sentral Afrịkan Repọblik, Chaadị, Demokratic Repọblik nke Kongo, Etiyopia, Gana, Nijee, Naịjiria, Togo na Zambia. Ihe nkiri ga-amasị gị: