headline: Omicron: Ihe ngalaba NCDC kwuru dịka nje Omicron batara Naijirịa
text: Ngalaba Nigeria Centre for Disease Control bụ NCDC n'aha ịchafụ ekwuola na nje covid-19 ọhụrụ bụ Omicron abatala na Naijirịa. Ya bụ nje nke ndị sayensi na-akpọ 'B.1.1.529 SARS-CoV-2 lineage' bụ n'ahụ mmadụ atọ sị mba Saụt Afrịka bata Naijirịa n'ịzuụka gara aga ka ha chọpụtara ya. Ngalaba NCDC kwuru na ha ebidola usoro ịdopụ ndị a iche ma bido kwa ịchọta mmadụ niile ha na ndị a nwere mmekọ. Ha mekwara ka ndị mmadụ ghọta na ndị niile na-eme njem ga-egosi na ha agbazuola ọgwụ mgbochi covid-19 maọbụ gosi mpụtara nyocha covid-19 nke na agafeghị ụbọchị abụọ. NCDC gara n'ihu rịọ ndị Naijirịa ka ha rube isi na usoro nchekwa mfesa ọrịa covid-19 ma rịọkwa ka ndị mmadụ hara ịfesa akụko ụgha maka ya bụ ọrịa. Ha kwuru na ọ bụ naanị NCDC maọbụ ngalaba gọọmentị na-ahụ maka ahụike nwere ikike ịbupụta ozi ọbụla gbasara ya bụ nje. Ihe dị mkpa ị kwesịrị ịma maka nje Omicron Ndị Sayensị achọpụtala ụdịrị coronavirus ọhụrụ na-ekpa ike nke ha na-ekwu na o nwereike ọgwụ mgbochi dị ugbua agaghị emenwu ihe ọbụla. Otu 'World Health Organisation' gosikwara nchekasị ha n'ụdịrị coronavirus a ma baa ya aha dịka 'Omicron'. E bu ụzọ chọpụta omicron na Botswana nakwa Saụt Afrịka n'ụbọchị 24 Nọvemba, 2021 mana ahụla ya na mba dịka Botswana, Belgium, Hong Kong, Isreal, Briten. N'ihi nke a ọtụtụ mba gụnyere Briten, Amerịka, Suwizaland nakwa mba ndị dị na Yurope amachiela ụgbọelu si mba Saụt Afrịka, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Mozambique, Namibia, Eswatini ịbata obodo ha. Ọ bụghị ihe mbụ na nje nwereike ịgbanwe ụdịdị ya a kpọrọ 'mutation' na bekee mana ebe ọ na-enye nsogbu bụ o nwereike imetụta etu o si akpa ike n'ahụ mmadụ nakwa ime ka ọgwụ ghara ịrụ ọrụ n'ahụ onye ahụ. A sị na nje coronavirus omicron nwere ọtụtụ mgbanwe, nyocha gosiri na o nwereike ịrịa onye rịara ya na mbụ ma gbakee. WHO sị na ọ ga-ewe ha ụfọdụ izuụka ịchọpụtacha ka nje omicron si akpa ike nakwa etu o si amịbanye n'ahụ mmadụ. Ha sị na nje omicron na-amụba n'ike n'ike na mpaghara Saụt Afrịka bụ ebe e bu ụzọ chọpụta ya. Onye direktọ na-ahụ maka ibuagha megide Covid-19 na Saụt Afrịka bụ Tulio de Oliveira sị na etu omicron si akpa agwa dị iche na coronavirus ndị ọzọ. Ọ sị na mgbanwe (mutations) nje a ruru iri ise nakwa ihe a kpọrọ 'spike protein' ya karịrị iri atọ. Ọtụtụ ọgwụ mgbochi na-agbakwasị ụkwụ na 'spike protein' iri atọ bụ igodo ọtụtụ nje na-eji abanye n'ime ahụ mmadụ. Omicron nwere ọtụtụ ndịiche n'ebe coronavirus si na Wuhan, Chaịna bụ ebe a gbakwasịrị ụkwụ rụọ ọtụtụ ọgwụ mgbochi. Nke a pụtara na ọgwụ mgbochi ndị dị ugbua nwereike ha agaghị arụ ọrụ n'ahụ onye nwere nje omicron coronavirus. A matachabeghi kpọmkwem ka nje omicron si akpa agwa, e nweela ụfọdụ ihe ngosi banyere ya mana nyocha ka na-aga n'ihu. Etu Coronavirus si agbanwe ụdịdị Dịka coronavirus na-efesasị ka ọ na-agbanwe ụdịdị ya, ka o banye n'ahụ ọtụtụ mmadụm, etu ahụ ka ọ ga-esi na-agbanwe ụdịdị ya. Ọtụtụ mgbanwe ahụ na-ebuta ụdịrị coronavirus ọhụrụ a na-akpọ 'variant' na Bekee. Mgbanwe ahụ na-enyere ya aka ịdịkwu ndụ ma nwee ike ịbanyenwu n'ime mkpụrụ ndụ mmadụ nke bụ 'human cells'