headline: Naannoo Amaaraatti ji'oota sadan darban namoonni 100,000 busaan qabaman
text: Naannoo Amaaraatti Adoolessa darberraa eegalee hanga ammaatti namoonni 100,000 ta'an dhibee busaatiin qabamuu qondaaltonni fayyaa naannochaa himaniiru. Jiraataa Godina Goojjaam Dhihaa, Ganda Wuhaa kan ta'an Obbo Habtaamuu Hayilee torbanoota darban keessa, namoonni busaa dhukkubsatan lakkoofsi isaanii dabalaa dhufeera jedhu. ''Lakkoofsi isaanii dabaleera. Yeroo hunda waqtii kana lakkoofsi namoota busaa dhukkubsatanii ni dabala. Kana ammaa garuu akkaataa kanaan dura dabalee hin beekneen dabalaa jira,'' jedhan. ''Homaa sababiin addaa hin jiru. Bara kana keemikaalas ta'e agoobarri hawaasaaf qoodameera. Wanti xiqqoo adda godhu barana roobni dabaleera. Kun dhukkuba busaa babal'iseera,'' jedhan jiraataan kun. Obbo Habtaamuun naannoosaaniitti namni busaan qabame heddummaachuu himanis, sababa kanaan namni du'e akka hin jirres dubbataniiru. Akkaataa itti fayyadama agoobaraa irratti barnoonni hubannoosaanii cimsu kennamaafii akka jiruu fi ogeeyyiin dhukkuba busaa irratti hojjetan naannawa isaaniitti ramadamanii tajaajila kennaa jiraachuu dubbatan. Naannawa kanatti dhibeen busaa akkaan dabalaa jiraachuu Hooggantuun Eegumsaa Fayyaa naannawa kanaa Yashiharag Ayyaanoo BBC'tti himaniiru. Torbee gara torbeetti namoonni busaa dhukkubsatan dabalaa jiraachuu kan himan hooggantuun kun naannoo tokko tokkotti ammoo haala yaaddessaa ta'een dabalaa jiraachuu dubbatan. Naannawa sanatti hojjettoota guyyaa dabalatee namoonni hedduun haaraa busaan kan qabaman ta'uu eeran. Keemikaala biifuun ga'aa ta'uu baatus torbanoota muraasa darbanii as tajaajilli kun hawaasaaf kennamaa jiraachuun dubbatan. Sababa roobaatiin lolaa kuufame balleessuu fi boolla lolaa duuchuu akkasumas zayitii gubataa fayyadamuun bookee busaa ittisaa jiraachuus himan. Inistitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Naannoo Amaaraatti Qindeessaan sagantaa Ittisa Dhukkuba Busaa Maastawaal Worquu, dhukkubi busaa dabaluun yaaddoo uumaa jira jedhan. Fulbaanarraa eegalee hanga Sadaasaatti dhukkubi busaa dabaluun waan baratameedha kan jedhan qondaalli kun roobi baranaa, itti fayyadama agoobaraa irratti hubannoon hawaasaa laafaa ta'uu fi xiyyeeffannoon koronaavaayirasii irra ta'uun lakkoofsi kun akka dabalu sababa ta'eera jedhan. Akka ragaa Inistitiyuutii Fayyaa Hawaasaa Naannoo Amaaraatti lakkoofsi namoota busaan qabamanii bara 2012 keessa kan bara 2011, harka 66'n caaleera. Ji'oota sadan darban, jechuunis Adoolessarraa kaasee ammoo kan bara darbe ji'oota wal-fakkaataniin wal-bira qabamee yoo ilaalamu dhibbeentaa afuriin dabaleera jedhan Aadde Maastawaal. Naannichatti harmootii garaatti baatanii fi namoonni umriinsaanii waggaa 15 ol ta'etu dhibee kanaaf daran saaxilamaara kan jedhan Aadde Maastawaal, ji'oota sadan darban keessa namoonni kuma 100 caalan qabamuu ibsan. Kutaaleeen akka Gondar Kibbaa fi Dhihaa, Goojjam Bahaa fi Dhihaa akkasumas Awwii fi magaalaan Baahardaar, iddoowwan dhibee kanaan daran miidhamaniidha. Hanqinni agoobaraa fi keemikaalaa jiraachuu kan eeran Aadde Maastawaal keemikaalli iddoowwan biifamuu qabuttillee hin biifamne jedhan.