headline: Lola Tigraay: 'Lolli waan dhaabbate fakkaatus laalaan isaa waggootaaf nu waliin tura'- Baqattoota
text: Erga Sadaasa darbe lolli naannoo Tigraay keessatti mudatee as miidiyaafi dhaabileen gargaarsaa garas imaluun daangeffamee ture. Gaazexeessaan BBC Qaalkidaan Yibalxaal dhumarratti gara naannochaa imaluu danda'eera, rakkoo hamaa lammiileen keessa jiran waan arge akkanaan qindeesseera. Jiraattonni magaalaa Shiree fi naannooshee guyyaa guyyaan qe'eerraa buqqa'uu, maatiin manca'uufi rakkoo nageenyaatu isaan mudata. Daa'imni umrii waggaa ja'aa Betelihem Tasfaayee, kan naannawa magaalaa Aksuum irraa baqatte waraana keessatti lukashee/miillashee lamaan dhabde. Harmeenshee waraana sana keessatti ajjeefaman. Madaa daa'imasaa waliin kan rakkataa ture abbaan Betelihem amma luka namtolchee tolchuufiitu irraa eegama, garuu akkamiin akka argatu hin beeku. Naannoo Tigraay kutaalee hunda keessatti daafiin waraanaa kun goolama hamaa, dhiittaa mirga namoomaafi buqqaatii lammiilee hedduu uumeera, magaalaan Shirees miidhama kana qooddatteetti. Jiraattonni magaalattii 170,000 ta'an dararaa hamaa argaa jiru. Kana malees namoonni hedduun gara magaalattiitti baqachaa turan, garuu magaalattiin ammoo baqattoota simachuuf hin qophoofne. Manneen barnootaafi yuniversitiin magaalattii bakka da'oo baqattoota hedduu ta'aniiru. Yeroo ammaa baqattoonni 200,000 ta'an da'oo kanneen keessatti argamu jedhu dhaabbileen gargaarsaa. Hedduunsaanii ammoo dubartootaafi daa'immani. Hedduunsaanii Sadaasa keessa kan baqatan yoo ta'u, kan irraa baqatanis kutaalee kibbaa fi kibba lixa Tigraay kanneen waraanaan daran miidhaman keessaati. Waldhibdee Ministira Muummee Abiy Ahmad fi qondaltota TPLF gidduutti cimaa turetu boodarra gara tarkaanfii waraanaatti ce'ee rakkoo kana uume. Sadaasa darbe keessa Ministirri Muummee Abiy mooraan waraanaa kaaba biyyattii TPLF'n haleelameera jechuun erga tarkaanfiin waraanaa akka fudhatamu labsanii lolli kutaalee naannochaa garaagaraa keessatti babal'ate. Humnoonni adda addaas dirree lolaa garaagaraatiin itti hirmaachuu eegalan. Karaa kibbaa fi kibba lixaan humni addaa naannoo Amaaraa loltoota mootummaa federaalaa cinaa hiriiruun TPLF haleeluu eegalan. Harmeen umrii waggaa 65 Atsedee Mabraatoom gocha suukanneeaa fi rifaasisaa tibba waraanaa sana ture dubbatu. Aadde Atsedeen magaalaa Daanshaa keessaa ijoolleeshee waliin jiraachaa turte. Aadde Atsedeen yeroo ammaa ijoolleesaanii dubaraa, abbaa manaa isaanii fi ijoollee akkawoo isaanii waliin iddoo da'annaa magaalaa Shiree keessa jiraatu. Jalqaba wayita harkasaanii qullaa manaa ba'an eessa akka deeman hin beekan ture, jiruunsaanii garamitti akka deemus hin beekan. "Boqonnaa hin qabnu. Beelaafi dheebuun gidiramne. Daabboo cabduu kadhannee ijoollee keenyaaf kennaa turre. Bishaan kadhannee daa'imman keenya obaasna,'' jedhan. Wayita baqaaf karaarra turanitti reenfa namaa osoo hin awwaalamin karaarratti gatame hedduu argaa akk turan kan himan Aadde Atsedeen, kun yoomuu sammuu keessaa akka isaan hin badne dubbatan. ''Gammaduu baannus garuu lubbuun jirra. Guyyaan dhufee darba, lubbuun jiraachuun keenya carraadha,'' Namoota mooraa kana keessatti da'atanii jiraniif gargaarsa kennamaa jira, garuu namoonni ammoo ga'aa miti jedhu. Erga mootummaan paartii TPLF'n durfamu aangoorraa buufamee bulchiinsi yeroo mootummaa federaalaan hundaa'ee naannocha bulchaa jira. Akka bulchiinsi kun jedhutti namoonni miiliyoona afur ta'an deggersa barbaadu. Miiliyoona tokko kan caalan ammoo qe'eesaaniirraa buqqa'aniiru. Dubbi himtuun mootummaa yeroo naannoo Tigraay Iteenash Nugusee, arjoomtonniifi dhaabbileen gargaarsaa hundinuu deggersa isaanii cimsuu qabu jette. Hawaasi idil-addunyaa dhaabbileen gargaarsaafi qorattoonni walabaa gufuu tokko malee gara naannochaa akka seenan gaafachaa turan. ''Yeroo ammaa dhaabbileen gargaarsa kennan seenanii uummata gargaaruu danda'u. Amma yeroosaati,'' jette Iteenash. Rakkoon haganaa magaalaa Shireetti baqattootarra ga'aa jiruu ammas namoonni dbalataan gara magaalattiitti godaanaa jiru. Gaazexeessaan BBC Qaalkidaan Yibalxaal namoonni hedduun konkolaattota gurguddaa irratti fe'amanii, kaansaanii ammoo lukaan gara magaalaa Shiree wayita imalan arguu dubbata. Mootummaan federaalaa naannoo Tigraay to'achuu himus ammallee garuu nageenyi naannichaa amansiisaa miti, namoonnis kanaaf godaanuu itti fufan. Dhukaasiifi haleellaan ammallee bakka tokko tokko akka jiru jiraattonni ni himu. Labsiin yeroo muddamaa tibba waraanaa labsame ammallee ni jira; yeroon sochii akkuma daangeffametti jira; sakatta'iinsi bakkaa bakkatti jira. Garuu hagam takka waraanni dhaabbatullee, madoonsaa garuu irraa fayyuuf waggoota kan fudhatuudha; jiraattonni hedduun madaan kun yoomuu nu keessaa hin ba'u jedhu.