headline: Tshisekedi - Kabila: Ibintu bitandatu vyofasha gutahura ikibazo ca politike ya DR Congo
text: Imbere y'uko inama nshingamateka ya Repubulika y'Intwaro rusangi ya Congo yemeza ko umukuru wayo abogozwa, hari haciye imisi hari icuka kibi hagati y'abanywanyi ba Perezida Félix Tshisekedi hamwe n'abo ku ruhande rw'uwo yasubiriye, Joseph Kabila. Kimwe mu vyerekana ko ibintu vyari vyabaye ndanse, ni igihe ku musi wa kabiri w'iyi ndwi haduka imishamirano ikomeye mu nama nshingamateka y'ico gihugu hagati y'abashingamateka bo mu mugambwe wa Kabila hamwe n'abo mu mugambwe wa PerezidaTshisekedi. Vyabaye ngombwa ko igiporisi kija kubanguranya abanywanyi ba Perezida Tshisekedi  hamwe n'aba Kabila. Abantu batatu barakomeretse mu gihe abari bashamiranye baterana ivyuma, bakonona ivyo bonona mu biro vy'inama nshingamateka. Abajejwe umutekano bakoresheje vya vyuka bikoroza amosozi kugira ngo birukane abari bugarije inyubakwa y'inama nshingamateka ku mugwa mukuru Kinshasa. Iyo migumuko yadutse inyuma y'aho Perezida Félix Tshisekedi, mw'ijambo yashikirije ku wa Mungu, atangarije ko  amasezerano hagati y'izi mpande zibiri zigize ubutegetsi, ni ukuvuga ihuriro CACH (Cap pour le Changement, rihuriyemwo na Félix Tshisekedi na Vital Kamerhe)  hamwe na FCC  (Front commun pour le Congo) y'uwahoze arongoye DR Congo, Joseph Kabila, ahagaze. Muri iryo jambo ryaciye ku mboneshakure y'igihugu, Perezida Tshisekedi yamenyesheje ko yari agiye gushiraho uwundi muyobozi yoshinga urundi runani rwotuma agira abamushigikiye benshi mu nama nshingamateka isanzwe yiganjemwo abari ku ruhande rwa Kabila. Yavuze ko yari yiteguriye gufuta inama nshingamateka bibaye ngombwa. Inama nshingamateka, iguye mu mporero y'ukutumvikana hagati y'abanywanyi ba Perezida Tshisekedi ku ruhande rumwe,  hamwe n'abandi ba Kabila ku rundi ruhande. Aba mbere bashaka ko umukuru w'inama nshingamateka Jeanine Mabunda n'abo bafatanije kuyirongora, babogozwa, ivyaraye bibaye, ibi navyo bikaba biha inzira abari ku ruhande rwa Perezida Tshisekedi kwiganzira iyi nama nshingamateka. None iyi mishamirano isigura iki? Ehe ibintu bitandatu vyogufasha gutahura iki cuka kibi kiri muri iki gihugu. Ubucuti hagati CACH (Cap pour le Changement, hagati ya Félix Tshisekedi na Vital Kamerhe)  hamwe na FCC  (Front Commun pour le Congo) y'uwahoze arongoye DR Congo, Joseph Kabila, burarangiye.  Inyuma y'amezi atari make y'icuka kibi hagati ya FCC-CACH, umukuru w'igihugu wa Congo yafashe ingingo yo gukuramwo akarenge. Ku wa 16 z'ukwezi kw'indwi uyu mwaka, igihe yari mu rugendo muri Congo Brazzaville, Perezida Félix Tshisekedi yari yamenyesheje ko yari agifise icizere ko uru runani ruri ku butegetsi rwari kubandanya neza n'aho hari ukutumvikana ku bijanye n'ingene igihugu kirongowe. Perezida Félix Tshisekedi yagize  ati: "Nobaremesha ko ivyo ari vyo vyose tutagiye gusambura urunani rwacu. Iki coco ni uku nyene". Hagati aho, uru runani rwari rwavutse mu buryo butari bwitezwe, rwagiye guhura n'ibibazo, aho izi mpande zibiri zaterana amajambo n'ibitutsi, mbere rimwe na rimwe hakaba ukurwana hagati y'abanywanyi n'abanyapolitike b'izi mpande zibiri zari zirugize. Ku wa Mungu uheze, Perezida Tshisekedi yatangaje ko umugambi wiwe wo kuzana impinduka mu gihugu wahuye n'inzitizi, kandi ko yashaka gushinga reta nshasha y'ubumwe canke n'aho agahamagaza ayandi matora. Joseph Kabila yamusubiriye, akaba afise inguvu ariko avuga make, hamwe n'abanywanyi biwe babandanya biganje mu nama nshingamateka no muri reta. Ku wa mbere w'iyi ndwi, Perezida Félix Tshisekedi yarakiriye mu biro iwe umushikiranganji wa mbere Sylvestre Ilunga Ilunkamba. Uwu mubonano wabo wa mbere kuva mu kw'icumi wamaze ikiringo c'isaha yose. Hagati aho, urangiye aba bategetsi babiri baranse kugira ico batangaje. Intumwa idasanzwe y'ishirahamwe mpuzamakungu ONU muri Congo, Leila Zerrougui, yaragabishije ko izi ndyane za politike zishobora kugira inkurikizi mbi cane ku buzima bw'igihugu. Nk'uko bivugwa n'umwigisha wo kw'ishure kaminuza Cardinal Malula akongera akaba n'umuhinga mu vya politike, Octave Nasena, aya mezi ya nyuma yaranzwe n'indyane zidahera hagati ya reta n'inama nshingamateka. Asigura ati: "Umukuru w'igihugu yarashikirije ivyo amaze kurangura kuva ashikirijwe ubutegetsi, we nyene akaba yarabonye ko yananiwe. Yavuze ko ivyo vyose ari ukubera ko urunani ruri ku butegetsi rutigeze rumufata mu mugongo kandi ko yahuye n'inzitizi nyinshi canke ko bamuteze imitego kugira ngo bamunanize mu bikorwa vyiwe". Yibutsa ati: "Ica nyuma giherutse ni uko inama nshingamateka yoba yaramubujije gutegura neza ibirori vyo kurahiza abagize Sentare ijejwe ibwirizwashingiro, cane cane umukuru w'inama nshingamateka, umukuru w'inama nkenguzamateka hame n'umushikiranganji wa mbere batitabiriye ivyo birori mbere bakamugarariza". Iki kintu caratumye ibintu biyangara hagati ya CACH na FCC. Igenwa ry'abacamanza batatu muri sentare ijejwe kwubahiriza ibwirizwashingiro ryarateye impari zikomeye muri urwo runani ruri ku butegetsi. Félix Tshisekedi yari abashigikiye, ariko uruhande rwa Kabila ruragangura kugira ngo rubandanye rwiganziye iyo Sentare, urwego rukomeye cane mu nteguro y'amatora yimirije mu 2023. Umukuru w'igihugu yarirengagije umushikiranganji wa mbere, maze agena abo bacamanza batatu. FCC yaramaze kugabisha ko itemera abagize iyi sentare kandi ko itunganywa ryayo riteye kubiri n'ibwirizwashingiro, ko rero batazigera bemera ingingo izofata. Iyi ngendo ibonwa nk'uburyo bwo kwerekana ko umukuru w'igihugu yashavuye, yamutumye aca atangura ibiganiro n'abandi banyapolitike, imwe mu ngingo nyamukuru zashitsweko kukaba ari ugusenyura uru runani  CACH/FCC. FCC,, ihuriro rya Joseph Kabila yahoze arongoye igihugu, ivuga ko yakiriye iyo ngingo ya Perezida Félix Tshisekedi  yo gusenyura uru runani, ariko ikiyamiriza ivyavuye mu biganiro vyose vyo kuva ku wa 2 gushika ku wa 25 z'ukwa cumi na rimwe guheze. Néhémie Mwilanya, umuyobozi nshingwabikorwa muri FCC avuga ati: "FCC ntirabwa n'ibiherutse gutangazwa n'umukuru w'igihugu kuko biteye kubiri n'ibwirizwa shingiro, kandi iravyiyamirije. Ishigikiye umushikiranganji wa mbere na reta yiwe, hamwe n'abagize ibiro vy'inama nshingamateka". Ku bw'iwe, "CACH izotegerezwa kwemera inkurikizi zose zizova kuri iyo ngingo yo gusenyura urunani, ikava muri reta y'igihugu n'amareta y'uburere isanzwe ifisemwo ibibanza, kandi ibi vyoca bituma umubano mwiza ugaruka". Hagati aho, abayaze na BBC mu mabarabara ya Kinshasa bakirije yompi iyi ngingo ya Perezida Tshisekedi yo kuvana burundu n'uyu yahoze acuditse nawe. Umwe ati: "Jewe ijambo rya Perezida ryaranezereje cane kuko ingingo zafashwe kw'ishaka ry'abanyagihugu". Uwundi ati: "Turanezerejwe cane n'ingingo y'umukuru w'igihugu, kuko ni zo twari turindiriye kuva kera. Turi inyuma yiwe kandi turindiranye igishika impinduka ategura haba muvyo imibano canke mu butungane". Nk'uko Octave Nasena abivuga, Félix Tshisekedi  afise inzira nyinshi zo kurondera abamushigikira. Ati: "Arashobora kwisunga amahuriro atatu canke ane ya politike mu nama nshingamateka amushigikiye, aya ni nka AFDCA (Alliance Des Forces Démocratiques du Congo) rirongowe na Modeste Bahati Lukwebo, ikaba igizwe n'abiyonkoye kuri Kabila, canke na ho akisunga abari inyuma y'imirwi ikomeye cane ya Lamuka nka Moïse Katumbi canke Jean-Pierre Bemba, ibi bigashobora kumutuma aronka abamushigikiye benshi". Hagati aho, uwundi muhinga mu vya politike Christian Moleka, na we avuga ko Perezida Tshisekedi atavavanuye burundu n'abo bahora bacuditse. Abona ko mw'ijambo ryiwe yashikirije ku wa Mungu yerekanye ko imiryango y'ibiganiro yuguruye kugira ngo bumvikane. Octave Nasena avuga ati: "Fatshi (ashaka kuvuga Félix Tshisekedi) ariko akoresha uburyo bwose bwomushobokera kugira ngo yigarurire ubutegetsi bw'iki gihugu ca Congo kuko yari abusangiye na Kabila. Mu gihe uyu na we ariko aranyagwa abantu biwe muri FCC, Tshisekedi ariko aregeranya inguvu zose muri politike kugira ngo atsimbataze ubutegetsi bwiwe imbere y'uko ikiringo ciwe kirangira". Uku kurondera "kwigarurira ubutegetsi"  kuje guhungabanya umubano wa politike. Christian Moleka wewe avuga ati: "Umukuru w'igihugu nta ngingo yafashe yo kubogoza umushikiranganji wa mbere, ariko amusaba ko yotanga imihoho we nyene". Ati: "Mu gihe umugambwe uri ku butegetsi wobandanya inzira yawo maze ikavamwo igira iti 'ubu rero ni twe turi benshi muri ino nama nshingamateka ...' dushobora gusanga twinjiye mu ndyane nshasha za politike zishobora gusa n'izo muri 1960, aho Perezida Kasavubu yabogoje umushikiranganji wa mbere ariko inama nshingamateka ikamusubizaho". Christian Moleka agumana amakenga. Ati: "Jewe ngumana amakenga kuri kazoza kacu, ingingo yafashe ntizitanga icizere c'ugutsimbataza demokarasi, kandi ntizihumuriza ko zishobora kugarukana icuka ciza mu banyaporitike". "Hazohera nk'amezi nk'abiri bagikwegana amashati". Octave Nasena abona ko uru rugamba rwo gushinga izindi nani rushobora gutuma "Fayulu atakaza inguvu" mu gihe ari we yaboneka ko ahanganye na reta yashinzwe na Tshisekedi". Martin Fayulu, yari yitoje kw'izina ry'urunani Lamuka mu matora y'umukuru w'igihugu ya 2018, afata ko ari we mukuru w'igihugu wa Repubulika y'Intwaro Rusangi ya Congo yatowe, kandi ntiyemera ivyatangajwe ko vyavuye mu matora. Uyu yahoze arongoye Congo abandanya afise ijambo rikomeye mu gihugu, n'aho avuga gake cane mbere akaba adakunze n'ugutanga ibiganiro ku bamenyeshamakuru. Ariko, ikizwi ni uko 42 kuri 65 bagize reta, ni ukuvuga 2/3 y'inama nshikiranganji, bava mw'ihuriro FCC, ari naryo ryiganziye inama nshingamateka na nkenguzamateka. Ku wa 22 z'ukw'icenda, Félix Tshisekedi yarabonanye n'uyu yasubiriye Joseph Kabila, ariko uwu mubonano ntiwashoboye kugarukana icuka ciza mu runani rwabo. Ku bwa Christian Moleka, "Joseph Kabila yatakaje sentare ijejwe ibwirizwashingiro. Kuva ubu, arashobora gutanga umukandida ashaka, nk'akarorero agatanga umugore wiwe, ariko ntagishoboye kwitoza wenyene ubwiwe".