headline: Iran yanse ibisabwa na Biden ku bijanye n'amasezerano yo guhingura ubutare bw'ubumara
text: Irani ntishobora kwemera ibisabwa na reta nshasha ya Biden ku bijanye n'amasezerano yayo yo guhingura ubutare bw'ubumara, kandi Amerika itegerezwa kubanza gusubira mu masezerano yo mu 2015 imbere y'uko twiyumvira ibijanye n'ibiganiro, ibi ni ibivugwa n'umushikiranganji w'imigenderanire wa Irani. Javad Zarif avuga ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika ifise "ivyo yiyemeje yo nyene" itegerezwa kubanza gushira mu ngiro. Umukuru w'igihugu wa Amerika aherutse gutorwa, Joe Biden, yaramenyesheje ko azosubira muri ayo masezerano kandi akureho ibihano Irani yahafitwe mu gihe iki gihugu "cokwubahiriza aya masezerano". Ikiboneka ni uko buri ruhande rushaka ko urundi rubanza kwubahiriza aya masezerano ubwa mbere na mbere. Mu kwa gatanu 2018, Perezida Donald Trump yarivumbuye muri ano masezerano yateweko igikumu n'uwo yasubiriye, Barack Obama. Ubwo nyene, yaciye asubizaho ibihano vyafatiwe Irani mu bisata vy'igitoro n'ikigega vy'iki gihugu. Kuva ico gihe, Tehran (umugwa mukuru wa Irani) yaciye itangura guhingura ubutare bw'ubumara ku rugero runini gusumba urwo yari yemerewe muri ayo masezerano, ivyatumye amakungu agira amakenga ko ifise guca yikika mu kiza igahingura ibombe y'ubumara. Hagati aho, reta ya Irani yoyo ibandanya ishimangira ko umugambi w'uguhingura ubu butare bw'ubumara ari umugambi w'amahoro. Aya masezerano yari yumvikanyweko mu ntumbero yo guhagarika uwu mugambi wa Irani, maze nayo igatezurirwa ibihano. Ku wa kane, umushikiranganji Zarif yavugiye mu nama yari irongowe n'Ubutariyano ko, igihe yivumbura muri aya masezerano,  Amerika "yahonyanze bikomeye cane " icemezo cafahswe na ONU, avuga ko ubutegetsi bwa Trump ari "ubutegetsi bubi". Ati: "Amerika itegerezwa guhagarika, Amerika itegerezwa guhagarika ihonyangway'amategeko mpuzamakungu. Ibi ntibisaba ibiganiro ivyo ari vyo vyose". Zarif abandanya avuga ko Amerika "itari ku rugero rwo kugira ivyo ibanza gusaba". Joe Biden yiteze kurahirira kuba umukuru w'igihugu agira 46 wa Amerika ku wa 20 z'ukwa mbere, avuga ko azokwihutira gusubiza Amerika muri ayo masezerano, kandi akaraba ingene akuraho ibihano, ariko ko bizosaba ko Irani kubanza kwubahiriza ibiri muri ayo masezerano. Ku wa gatatu w'iyi ndwi, Inama nshingamateka ya Irani yaremeje integuro y'itegeko ryo guhagarika abagenduzi b'ishirahamwe ONU ku bigo vyayo bihingura ubutare bw'ubumara, maze hagatangura ibikorwa vyo kwongereza inguvu za uranium gushika ku rugero rwa 20% - urugero ruri hejuru cane ugereranije na 3.67% rwari rwumvikanyweko mu masezerano yo mu 2015  - mu gihe ibihano iki gihugu cafatiwe bitoba vyavanyweho mu kiringo c'amezi abiri. Uranium yongerejwe inguvu kurenga uru rugero rwa 20% ishobora gukoreshwa mu guhingura ibombe y'ubumara. Umukuru w'igihugu wa Irani Hassan Rouhani avuga ko yanse ishirwa mu ngiro ry'iri tegeko, mu gihe umutegetsi w'ikirenga, Ayatollah Ali Khamenei, ari na we mutegetsi mukuru muri ico gihugu atarashikiriza aho ahagaze kuri iyi nteguro y'iri tegeko. Iri tegeko ryemejwe haciye iminsi mike wa muhinga mu bijanye n'ubutare bw'ubumara, Mohsen Fakhrizadeh, agandaguwe, mu gitero kidasanzwe cabereye kw'ibarabara hanze y'umugwa mukuru Tehran ku wa gatanu w'indwi iheze. Irani ivuga ko Israyeli hamwe n'umurwi utavuga rumwe n'ubutegetsi uri mu buhungiro ari bo bakoze ico gitero bakoresheje ikirwanisho gikoreshwa na telecommande. Israyeli ntaco iravuga ku ruhara yagirizwa ko yagize muri ico gitero. Igihe Trump yivumbura muri aya masezerano, yavuga ko ashaka gutera igitsure Irani kugira ngo ije mu biganiro vyo gushiraho ayandi masezerano yohagarika burundu uwu mugambi wayo wo guhingura ubutare bw'ubumara, kandi igahagarika ibikorwa vyo guhingura ibirwanisho ruhonyanganda. Irani yaragararije mbere mu kw'indwi 2019 ihonyanga ingingo yayitegeka kutarenza ibice 3.76 % vya uranium, ibikorwa vyo kwongereza inguvu za uranium bikaba vyarabandanije ku rugero rwa 4.5 kuva ico gihe. Ivuga ko kuva mu kwa mbere itazigera isubira kwubahiriza ingingo n'imwe iri muri aya masezerano. Mu kwezi guheze, ishirahamwe mpuzamakungu rijejwe inguvu z'ubumara (IAEA)  ryavuze ko Irani ifise urugero rwa uranium rusumba incuro 12 urutegekanijwe muri ayo masezerano.