headline: Marekani yazindua makombora ya  hypersonic  kwa mara ya kwanza. Je hii ni silaha gani?
text: Kwa mara ya kwanza, Marekani imefanikiwa  kufanya majaribio kikamilifu ya utendaji wa ndege ya ufyatuzi wa makombora ya masafa ya  hypersonic. Silaha sawa na hizi tayari zinatengenezwa katika mataifa ya Urusi na Uchina. Katika Makala hii BBC inaelezea ni aina gani ya makombora haya na jinsi mipango ya utengenezwaji wake inavyotofautina katika nchi tofauti. Jaribio lilifanyika tarehe 9 Disemba katika bahari ya Pacific  kwenye mwambao wa kusini mwa  California. Lilifanywa na 412th Test Wing,  yenye makao yake katika ngome ya  jeshi la anga la  Edwards Air Force. Katika majaribio ya uzinduzi,  AGM-183A ARRW [Silaha ya anga ya ufyatuzi wa silaha hii ] ilizinduliwa kutoka kwenye kifyatuzi kinachofahamika kama  B-52H Stratofortress. Wakati wa jaribio la ndege , kombora la hypersonic lilipita kasi ya sauti kwa zaidi ya mara tano, na kukamilisha kabisa mpango ndege hiyo. Kulingana na makadirio ya kwanza, majaribio yalikamilika kabisa. Hatahivyo, makao makuu ya wizara ya ulinzi ya Marekani Pentagon bado haijaaamriwa bado kuhusu ni mahala gani silaha hizi zitapelekwa na dhidi ya vitisho gani zinaweza kutumiwa. Mpango wa silaha za Hypersonic unnaendelea katika nchi mbali mbali , ikiwa ni pamoja na Marekani, Urusi na Uchina. Inaaminiwa kuwa Urusi na Uchina ziliipiku marekani katika mipango yake ya  miaka ya  2010, na sasa Marekani inawekeza pakubwa ili kuziba pengo hilo. Kwa sasa, Marekani inatengeneza mipango kadhaa ya kubuni silaha za  hypersonic. Mpango wa silaha ya masafa marefu ya  Hypersonic  - LRWH hutoa fursa ya kubuni  kioo cha anga cha  hypersonic . Unatengenezwa na Lockheed Martin  kwa ajili ya maslahi ya Jeshi la Marekani na  kikosi cha majini cha nchi hiyo . Misururu ya majaribio yake imepangwa kukamilika mwishoni mwa mwaka 2023. Mradi mwingine unaoandaliwa katika Shirika la utafiiti wa kisasa wa silaha wa Pentagon  [DARPA] unaitwa Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC). Mradi huu unabuni makombora yanayojiongoza kulenga shabaha yenye injini ya ndege aina ya jet . Hiki ni kifyatuzi kidogo cha makombora ya anga. Mradi mwingine unaitwa  Hypersonic Attack Cruise Missile (HACM), ambao kampuni ya Raytheone inautengeneza kwa ajili ya kikosi cha anga cha Marekani - US Air Force. Maelezo kuhusu mpango huu bado hayajafichuliwa, lakini pia inaaminiwa kuwa utasaidia roketi kufyatuliwa kutoka ndani ya ndege. Kuna miradi kadhaa ya hyperson  ya Kimarekani inayokaribia kukamilika -  ukiwemo wa  Conventional Prompt Strike na  Hypersonic Air-Launched OASuW, silaha ambazo zinatengenezwa na kikosi cha wanamaji cha Marekani miongoni mwa miradi mingine. Miradi ya mitatu ya silaha za hypersonic  inatengenezwa nchini Urusi. Miongoni mwake ni silaha ya kimkakati ya Avangard , ambayo hufyatuliwa na kombora la ballistic linaloweza kupiga bara moja kutoka lingine na kombora la baharini la  Zirkon na la angani la   Kinzhal. Hakuna taarifa kuhusu hali  halisi ya mipango hii kutoka katika vyanzo vya wazi. Urusi ilitangaza kuwa makombora haya yote yako tayari n ahata yalikwishaanza kutumiwa. Uchina pia ina mpango wa  silaha za hypersonic , ule unaofahamika zaidi ni -DF-17. Inafahamika kuwa hii ni silaha inauwezo wa kuongeza  kazi ya roketi. Majaribio ya silaha hii katika mwaka 2021 yaliitahadharisha sana Marekani. Mwenyekiti wa Wakuu wa majeshi  wa Marekani , jenerali Mark Milley  wakati huo alilinganisha tukio hilo na uzinduzi wa Sputnik – mafanikio ya kwanza muhimu ya kuzinduliwa kwa mpango wa anga za mbali wa Usovieti. Ingawa mipango yote hii inahusiana na na kasi ya  hypersonic, hizi ni silaha tofauti, katika utendaji wake na namna zilivyotengenezwa. Majaribio ya silaha hii katika mwaka 2021 yaliitahadharisha sana Marekani. Mwenyekiti wa Wakuu wa majeshi  wa Marekani , Jenerali Mark Milley  wakati huo alilinganisha tukio hilo na uzinduzi wa Sputnik – mafanikio ya kwanza muhimu ya kuzinduliwa kwa mpango wa anga za mbali wa Usovieti. Ingawa mipango yote hii inahusiana na na kasi ya  hypersonic , hizi ni silaha tofauti, katika utendaji wake na namna zilivyotengenezwa. Hypersonic ni ndege ambayo ina uwezo wa kutembea angani kwa kasi zaidi ya kasi ya Mach 5. Kupata namba ya kasi ya ndege kawaida hulinganishwa na kasi ya sauti, kwa sababu imefungamanishwa nayo, lakini kwa tahadhari muhimu: hii inahusu kasi ambayo sauti huenea kwa usawa na kwa njia sawa ambapo mwendo hufanyika. Kwa hiyo, wakati wa kuhesabu namba ya kasi yaan Mach, uwiano wa kati una jukumu kubwa: ikiwa chini basi huwa ni kasi ya ndege ya juu katika Mach. Kwa hiyo, wakati safari za ndege za urefu wa juu, daima inakuwa karibu zaidi na ardhi. Kuna aina mbili za msingi za silaha za hypersonic, ambazo zinaweza kuitwa "makombora" na ndege za "gliders". Kwa kuongezea, vichwa vya kombora vya balestiki vina uwezo wa kukuza kasi ya hypersonic wakati wa kushuka, lakini hazijaainishwa kama silaha za hypersonic. Makombora ya hypersonic huruka kwa sababu ya uendeshaji wa injini, na nguvu ya inaweza kuundwa na umbo la aerodynamic. Kielelezo cha hypersonic kwa kawaida hujulikana kama kifaa ambacho hurusha kama kombora la balestiki, hufikia mwinuko fulani, na kisha, baada ya kuongeza kasi, huteleza kuelekea katika shabaha kwa kasi inayozidi kasi ya sauti kwa mara tano au zaidi. Thamani ya kombora la hypersonic au glider ni kwamba shabaha kama hiyo ni ngumu kukatiza, haswa ikiwa inaendeshwa. Katika kesi hii, kuzuia lazima kiendeke na nguvu kubwa zaidi za g kuliko lengo lake. Mipango ya hypersonic ambayo inatengenezwa nchini Urusi, China na Marekani ni tofauti kimawazo kwa kila mmoja. Kwanza, tunazungumza juu ya silaha tofauti sana. Kwa mfano, Avangard ya Kirusi na LRWH ya Marekani ni silaha za kimkakati za muda mrefu. Hizi ni vitalu vya kupanga vinavyoharakisha kwa kasi ya juu sana. Huko Urusi, wanadai kwamba kasi ya kuzuia inaweza kuzidi Mach 20. Hakuna data kamili juu ya kasi ya mfumo wa hewa wa LRWH, lakini labda italingana. Hii ni silaha ya kimkakati, ambayo safu yake inalingana na makombora ya mabara. AGM-183 ARRW, ambayo ilijaribiwa nje ya pwani ya California, ni silaha ya mbinu ya masafa ya uendeshaji. Risasi hizo huharakisha hadi kasi ya zaidi ya Mach 5, lakini takwimu kamili hazijulikani. Ripoti ya Huduma ya Utafiti ya Bunge la Marekani inasema kwamba kasi yake ya wastani itakuwa kati ya Mach 6.5 na Mach 8, ambayo inakaribiana na makadirio ya Zircon ya Kirusi, ambayo yameandikwa Mach 6-8 katika maandishi sawa. Masafa ya "Zircon" katika chanzo sawa ni takriban kilomita 1000, wakati ARRW inadai kuwa ni kilomita 1600. Wakati huo huo, Zircon hadi sasa ni kombora la msingi tu la baharini, na ARRW ilizinduliwa kutoka kwenye ndege wakati wa majaribio, kwa hivyo mradi wa Marekani uko karibu na Kinzhal ya Urusi. Katika ripoti ya Huduma ya Utafiti ya Congress ya Merika, kasi ya "Dagger" imeonyeshwa kama Mach 10, na safu ni karibu kilomita 2,000. Ukweli, haijabainishwa ikiwa anuwai ya mtoaji, mpiganaji wa MiG-31, inazingatiwa. Mengi kidogo inajulikana kuhusu makombora ya hypersonic ya Kichina. Katika ripoti hiyo, safu yao inakadiriwa kuwa karibu kilomita 1600-2400. Masafa katika kesi ya silaha hypersonic yana jukumu muhimu sana. Kwa kuwa angalau ni ngumu sana, na kwa kweli haiwezekani, kurusha kombora kwa kasi zaidi ya Mach 5, mtoaji wa kombora kama hilo huwa ni shabaha muhimu zaidi. Kwa hivyo, safu ya kombora la kilomita 1,000, kama mtaalam wa jeshi la Urusi Mikhail Khodarenok aliandika mnamo 2021, itamaanisha kuwa mtoaji wake wakati wa kurusha anaweza kuwa katika safu ya ndege za wapiganaji wa adui.Mshambuliaji "Dagger" Magharibi mwa Ukraine: isiyo ya kawaida na tofauti\nKweli, video ya shambulio hilo iliyorekodiwa, ambayo ilichapishwa na Wizara ya Ulinzi ya Urusi, ilisababisha mashaka mengi juu ya ukweli wake. Jadi ya Marekani ni kuchukulia makombora ya hypersonic na glider kama silaha zisizo za nyuklia, wakati huko Urusi na Uchina hazichukuliwi kama silaha za kawaida tu, bali pia kama wabebaji wa vichwa vya nyuklia. Hii ni muhimu, kwani inaweka mahitaji ya ziada ya usahihi kwa silaha zisizo za nyuklia. Kulingana na James Acton, mtaalam wa silaha za nyuklia katika wa Carnegie, mbinu ya Marekani ya kuunda teknolojia ya hypersonic ni ngumu zaidi, ambapo kwa sehemu inaelezea kuchelewa kuwaagiza mifumo hiyo. Jeshi la Marekani bado linatathmini uwezekano wa matumizi ya silaha za hypersonic. Julai, Katibu Msaidizi wa Jeshi la Anga, Teknolojia na Usafirishaji Andrew Hunter aliwaambia waandishi wa habari kwamba mustakabali wa mpango wa ARRW unategemea zaidi ya jinsi mfumo ulivyofanya kazi vizuri. Idara yake pia ilikuwa ikichunguza ni silaha gani zingehitajika kukabiliana na vitisho vya siku zijazo na jinsi silaha za hypersonic zinavyoweza kuingia kwenye safu hiyo ya ushambuliaji. "Ni wazi, hautanunua kitu ambacho hakifanyi kazi. Lakini hata ikiwa inafanya kazi vizuri, lazima iwekwe ipasavyo katika seti ya jumla ya silaha kuhusiana na malengo ya kipaumbele cha juu. Huo ndio msingi wa kufanya maamuzi,” alisema. James Acton pia aliandika kuhusu hili mwaka wa 2018. Kulingana na yeye, waanzilishi wa maendeleo ya mifumo ya hypersonic nchini Marekani walikuwa wahandisi ambao badala yake walitaka kupima jinsi teknolojia hii ingefanya kazi vizuri. "Kipaumbele cha kwanza kwa Idara ya Ulinzi, kwa hivyo, ni kuamua ni kazi gani silaha kama hizo zinahitajika. Na kisha tunapaswa kujadili ni njia gani ya kufikia malengo haya itakuwa ya manufaa zaidi kiuchumi, ni muhimu kutumia silaha za hypersonic, au kuna mbadala bora zaidi?" - anasema katika makala yake. Ukweli, zaidi ya miaka mitano imepita tangu kuchapishwa kwa taarifa hii, na ingawa maneno ya Andrew Hunter yanaonyesha kuwa hoja kama hiyo bado inafaa, ulimwengu umebadilika sana wakati huu, na, kwa kuzingatia vipimo vya ARRW, nia ya kuwa na silaha za hypersonic huko Pentagon, angalau haijafifia.