headline: Sababu inayochangia ndege wanaohama hufurika mijini
text: Baadhi ya aina ya ndege wanaohama wanazidi kuvutiwa na maisha katika miji mikubwa - lakini mazingira haya yasiyo ya asili yanaweza kuwa tisho kwa maisha yao. Ana Morales alipita kwenye kichaka, akichanganua mawimbi ya hewa na kifaa cha redio. Kifaa hicho kilikuwa kimepokea ishara kutoka kwa kisambaza data ambacho yeye na wenzake walikuwa wamefunga hapo awali kwa ndege aina  ya Swainson's thrush, ndege wadogo wa kahawia na mweupe mwenye madoadoa wanaoishi Marekani. Ishara hiyohiyo ilikuwa imejitokeza kwenye kipokezi cha mkononi cha Morales siku chache zilizopita, ikitoka kwenye kichaka kile kile kwenye bustani kwenye ukingo wa Montreal nchini Canada. Hii ilikuwa ni wasiwasi, ilionekana kuwa haiwezekani kwamba kifaa kile kilikuwa bado kwa ndege yule Ili tu kuhakikisha, Morales, mwanafunzi aliyehitimu katika Chuo Kikuu cha McGill, alitikisa kichaka kilichojaa matunda ya beri - na kisha manyoya kati ya matawi na vivuli yakavutia macho yake. Kwa mshangao wake, thrush, aliye hai na mwenye afya, alikuwa ikiruka juu ya kichaka. Ndege huyu mdogo alikuwa amekaa kwa muda mrefu kuliko alivyotarajia. Ndege wa Swainson's thrushes uhama kutoka maeneo ya kaskazini hadi Kati na kaskazini mwa Amerika Kusini kila mwaka. Lakini wengine huweka kambi  ndani na karibu na miji kama vile Montreal. Kwenye  utafiti uliochapishwa mwezi uliopita, Morales na wenzake walikuwa wakitafiti jinsi Swainson's thrushes wanavyoweza kuhama kwa haraka. Walikamata na kuweka vifaa vya mawasiliano kwenye karibu ndege 80. Idadi kubwa ya ndege wanaohama hutembelea miji kote ulimwenguni katika safari zao za ajabu, ambazo mara nyingi huchukua maelfu ya kilomita. Haijulikani ni kwa nini wanakuja mijini. Wengine wanaonekana kuvutiwa na mwanga. Wengine  kama Swainson's thrush wanaonekana kufurahia chakula kinachotolewa. Lakini miji sio kila wakati inawakaribisha wageni kama hawa. Idadi ya vifo ni ya kushangaza. Baadhi ya ndege wanaohama, kwa mfano, wanauawa na paka wa kufugwa huku wengine wakigonga majengo. Maelfu  ya ndege hufa kila mwaka huko New York pekee wakati wanagonga madirisha yenye mwanga mkali wa skyscrapers, tatizo linalojulikana sana katika miji mikubwa. Hivi majuzi, kundi la ndege weusi lilirekodiwa likidondoka kutoka angani hadi kwenye barabara katika jiji la Chihuahua kaskazini-magharibi mwa Mexico, na kuwaacha wengi wakiwa wamekufa. Wanasayansi wanagundua kwamba miji, ingawa ni hatari, wakati mwingine inaweza kusaidia kusaidia viumbe wanaohama. Kwa hivyo tutahakikishaje kuwa miji hufanya kazi zaidi kama nyumba za kulala wageni wanaosafiri  na sio mitego ya kifo  kwa spishi hizi? Wakati wa utafiti wao, Morales na wenzake waligundua kwamba Swainson's thrushes husimama kwa muda mrefu huko Montreal, ambapo ndege wengi huota - mchakato ambao ndege humwaga na kuotesha upya baadhi ya manyoya yao. Hiyo husaidia kuwatayarisha kwa uhamiaji wa muda mrefu. Ni kama kuweka seti mpya ya matairi kwenye gari lako. "Inashangaza sana kwamba eneo hili dogo la kijani kibichi linaweza kumudu ndege kwa muda wa siku 40," anasema Morales, akishangazwa na jinsi Swainson's thrushes walionekana kuridhika. Ndege hao wanaweza kuhamia eneo hili la kijani kibichi kwa sababu lina rasilimali nyingi kama vile matunda na maji. Hakuna anayejua hasa kwa nini ndege huvutiwa na nuru ya bandia wakati wa usiku lakini kuna ushahidi wa kutosha wa athari hii. Uwezekano mmoja, Frei anasema, ni kwamba ndege ambao hutumia mwanga wa nyota na matukio mengine kusafiri  kwa kawaida hushawishiwa na nuru. Zaidi ya miaka 100 iliyopita, mtaalamu wa anatomist na ornithologist wa Ireland Charles Patten alikuwa amesimama kwenye mnara wa taa karibu na pwani ya Ireland ambapo aliona jambo hili moja kwa moja. Kulingana na ripoti zake, makundi yenye kushangaza ya ndege wanaohama yangeruka kuelekea kwenye kinara cha taa na, kwa bahati mbaya kwao, kugonga madirisha yake. Wengi wa ndege hawa walikufa, ambayo iliruhusu Patten kukusanya na kujifunza. Mamilioni mengi, hata mabilioni, ya ndege wanaohama hufa kila mwaka kutokana na hili. Majengo marefu yaliyo kando ya njia zinazojulikana za ndege wanaohama ndiyo hatari zaidi. Utafiti unapendekeza kituo kikubwa cha mikutano cha McCormack Place huko Chicago, kwa mfano, kilisababisha hadi vifo vya ndege 11,567 kati ya 2000 na 2020. Gillings alitaka kujua ikiwa hata jiji dogo kama hili lingefanya kazi kama miale muhimu inayotoa mwanga, kuvutia ndege wanaohama usiku. Yeye na wajitolea kadhaa waliweka virekodi vya sauti katika bustani zao wakati wa msimu wa vuli wa 2019 na kwa pamoja walirekodi maelfu ya masaa ya sauti za usiku. "Mtu yeyote anayeanza kufanya hivyo ghafla anagundua kuwa kuna utajiri huu mkubwa wa ndege wanaozunguka," anasema Gillings, akishangazwa na milio mingi ya ndege iliyonaswa na rekodi hizo. Ili kuchanganua data, alitumia mfumo wa kijasusi bandia ambao ulihesabu kiotomati idadi ya simu katika rekodi ambazo zilifanywa na spishi tatu zinazohama - redwings, thrushes nyimbo na blackbirds. Hii ilifunua uwiano wa wazi. Idadi kubwa zaidi ya simu kutoka kwa spishi hizi zilipokelewa katika bustani katika maeneo ya mijini yenye watu wengi, yenye mwanga mwingi. Gillings anaonya kwamba inawezekana idadi ya ndege wanaoruka juu ya bustani katika utafiti huo walitoa kelele zaidi wakati wa kuruka karibu na mwanga mkali. Hata hivyo, ni angalau baadhi ya ushahidi kwamba kuna ongezeko la shughuli kutoka kwa ndege wanaohama katika maeneo yenye mwanga mwingi. Wakati mtafiti Jorge Schondube na mwanafunzi Rodrigo Pacheco-Muñoz, wote wakisoma ikolojia katika Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Autonomous cha Mexico, walipoanza kuweka alama kwenye maeneo mbalimbali ya jiji la Morelia na karibu na mji wa Morelia, walipata jambo ambalo hawakutarajia. Ndege ambao walikamata katika maeneo ya kijani kibichi ndani ya jiji walikuwa na afya nzuri kwa kuzingatia uzito wa mwili, hali ya manyoya na idadi ya vimelea kama ndege wa spishi sawa waliokamatwa katika maeneo yasiyo ya mijini, pamoja na mbuga ya kitaifa nje ya Morelia. Schondube anasema alishangazwa jinsi ndege hao katika maeneo yaliyojengwa walivyokuwa wakiendelea: "Mara nyingi, nilifikiria ndege hao kama ndege ambao wangekufa." Lakini hii imeonekana sivyo. Kwa sababu ndege hao walionekana kutosheka sana kwenye miti ya jiji, watafiti hao wanasema kwamba kuweka miti ya kutosha kunaweza kusaidia ndege wanaohama wakiamua kuingia mijini. Wawili hao wanabainisha kuwa ni nadra sana kama watawahi kupata viumbe hawa katika maeneo ya jiji ambayo si ya kijani kibichi, jambo ambalo linaweza pia kuonyesha umuhimu wa bustani kama sehemu mihimu. Hata hivyo, bustani hizo zinaweza kuwa mitego, anaonya Frances Bonier katika Chuo Kikuu  cha Queen's University huko Ontario. Maeneo ya kijani kibichi ya mijini inaweza kuvutia ndege lakini sio kutoa mazingira yote wanayohitaji wakati wa kuzaliana, kwa mfano. Hii inajulikana kama mtego wa kiikolojia. Kwa tahadhari hiyo muhimu akilini, bado ni muhimu kuhakikisha kuwa miji inawahudumia wanyamapori, anasema Frei. Njia za uhamaji wa ndege hutokea tu kuwaleta karibu na miji mingi duniani kote, na taa zetu angavu huwavuta ndani. Frei anapendekeza kwamba mipango ya miji izingatie hili. Wabunifu wa kila bustani mpya au shamba la makazi wanaweza kujumuisha mimea inayofaa kwa ndege na spishi zingine, kwa mfano. "Tunapaswa kuipanga kwa ajili ya vitu vyote tofauti pamoja - ni nzuri kwa watu, ni nzuri kwa sayari, ni nzuri kwa wanyamapori," anasisitiza. "Tunahitaji kufikiria miji kama mfumo wa ikolojia," anasema Pacheco-Muñoz. "Ikiwa tutafikiria juu yake, sisi ndio wasimamizi wa mfumo huu wa ikolojia - na tunaweza kuamua jinsi ya kudhibiti mahali hapa."