headline: China: Wakuu wa mashirika ya kijasusi ya  MI5 na FBI waonya juu ya tishio "kubwa".
text: Wakuu wa idara za usalama za Uingereza na Marekani wamejitokeza kwa pamoja kuonya kuhusu tishio kutoka kwa China. Mkurugenzi wa FBI Christopher Wray alisema China ndiyo "tishio kubwa zaidi la muda mrefu kwa usalama wetu wa kiuchumi na kitaifa" na iliingilia siasa, ikiwa ni pamoja na chaguzi za hivi karibuni. Mkuu wa MI5 Ken McCallum alisema huduma yake imeongeza zaidi ya maradufu kazi yake dhidi ya shughuli za Wachina katika miaka mitatu iliyopita na itaongeza mara mbili tena. MI5 sasa inafanya uchunguzi mara saba zaidi unaohusiana na shughuli za Chama cha Kikomunisti cha China ikilinganishwa na 2018, aliongeza. Wray wa FBI alionya kwamba ikiwa China itaichukua kwa nguvu Taiwan "itawakilisha moja ya usumbufu wa biashara wa kutisha ambao ulimwengu haujawahi kutokea". Kuonekana kwa umma kwa mara ya kwanza kwa wakurugenzi hao wawili kulikuja katika makao makuu ya MI5 huko Thames House, London. McCallum pia alisema changamoto iliyoletwa na Chama cha Kikomunisti cha China ilikuwa "kubadilisha hali", huku Wray akiita "kubwa" na "kuvuta pumzi". Wray alionya hadhira iliyomsikiza  - ambao ni pamoja na watendaji wakuu wa biashara na watu wakuu kutoka vyuo vikuu - kwamba serikali ya Uchina "imedhamiria kuiba teknolojia yako" kwa kutumia zana kadhaa. Alisema ilileta "tishio kubwa zaidi kwa biashara za magharibi kuliko hata wafanyabiashara wengi wa kisasa walivyogundua". Alitoa mfano wa kesi ambapo watu wanaohusishwa na makampuni ya Kichina huko Marekani  wamekuwa wakichimba mbegu zilizobadilishwa vinasaba ambazo zingegharimu mabilioni ya dola na karibu muongo mmoja kujiendeleza. Pia alisema China ilipeleka ujasusi wa mtandao "kudanganya na kuiba kwa kiwango kikubwa", na mpango wa udukuzi mkubwa kuliko ule wa kila nchi nyingine kuu kwa pamoja. Mkuu huyo wa MI5 alisema taarifa za kijasusi kuhusu vitisho vya kimtandao zimeshirikiwa na nchi 37 na kwamba mwezi Mei tishio la hali ya juu dhidi ya anga lilitatizwa. McCallum pia aliashiria mifano iliyohusishwa na Uchina. Hawa ni pamoja na mtaalamu wa usafiri wa anga wa Uingereza ambaye alikuwa amepokea mbinu mtandaoni na alikuwa amepewa nafasi ya kuvutia ya ajira. Alisafiri hadi Uchina mara mbili ili "kunywa na kula" kabla ya kuulizwa habari za kiufundi kuhusu ndege za kijeshi na kampuni ambayo ilikuwa mbele ya maafisa wa kijasusi wa China. "Hapo ndipo tulipoingia," McCallum alisema. Pia alisema kampuni moja ya uhandisi ilifuatiliwa na kampuni ya Uchina ambayo ilisababisha teknolojia yake kuchukuliwa kabla ya mpango huo kusitishwa, na kulazimisha kampuni hiyo, Smith's Harlow, kuwekwa chini ya mrasimu  mnamo 2020. Na aliashiria tahadhari ya kuingiliwa iliyotolewa na Bunge mnamo Januari kuhusu shughuli za Christine Lee. Alisema aina hizi za operesheni zinalenga kukuza sauti za chama cha kikomunisti kinachounga mkono China na kuwanyamazisha wale wanaotilia shaka mamlaka yake. "Inahitaji kupingwa," mkuu wa MI5 alisema. Nchini Marekani, mkurugenzi wa FBI alisema serikali ya China iliingilia moja kwa moja uchaguzi wa bunge mjini New York kwa sababu hawakutaka mgombea ambaye alikuwa mkosoaji na maandamano  wa zamani katika Tiananmen Square achaguliwe. Walifanya hivyo, alisema, kwa kumwajiri mpelelezi wa kibinafsi kuchimba habari za kudhalilisha. Wakati hawakupata chochote, alisema kumekuwa na jitihada za kutengeneza utata kwa kutumia mfanyabiashara ya ngono na  hata ya kupendekeza kupanga  ajali ya gari. Wray alisema China ilikuwa ikitoa "kila aina ya mafunzo" kutokana na mzozo wa Ukraine. Hii ni pamoja na kujaribu kujikinga na vikwazo vyovyote vya baadaye ambavyo  vimeikumba Urusi. Iwapo China itaivamia Taiwan, mtafaruku wa uchumi utakuwa mkubwa zaidi kuliko ule ulioonekana mwaka huu, alisema, huku uwekezaji wa magharibi nchini China ukiwa "mateka" na shughuli za usambazaji wa bidhaa zikisambaratishwa . "Sina sababu yoyote ya kufikiria kuwa hamu yao kwa Taiwan imepungua kwa mtindo wowote," mkurugenzi wa FBI aliwaambia waandishi wa habari baada ya hotuba hiyo. Mkuu wa MI5 alisema sheria mpya itasaidia kukabiliana na tishio hilo lakini Uingereza pia ilihitaji kuwa "lengo gumu" kwa kuhakikisha kuwa sehemu zote za jamii zinafahamu zaidi hatari hizo. Alisema kuwa mageuzi ya mfumo wa visa yameona zaidi ya wanafunzi 50 wanaohusishwa na jeshi la China kuondoka Uingereza. "China kwa muda mrefu imekuwa ikihesabu kuwa kipaumbele cha pili kwa kila mtu," Wray alisema, na kuongeza: "Hawafanyi shughuli zao chini ya rada tena."