headline: ሕቡራት ሃገራት ታሪኻዊ ጸብጻብ ክሊማዊ ለውጢ ወግዓዊ ክገብር'ዩ
text: ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ዝተባህለ ጸብጻብ ክሊማዊ ለውጢ ሎሚ ወግዓዊ ክኸውን'ዩ፤ እዚ ኣብ ዓለም ዘሎ ሓቃዊ ምስሊ ዘርኢ'ዩ ተባሂሉ። እቲ መጽናዕቲ ብፓነል መንግስታት ክሊማዊ ለውጢ [IPCC] ዝተባህለ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝምወል ጉጅለ ዝተኻየደ ኮይኑ ልዕሊ 14 ሽሕ ሳይንሳዊ መጽናዕታት ዳህሲሱ ኣሎ። እዚ፡ ኣብ ዝቕጽሉ ዓሰርታት ዓመታት ዓለማዊ ዋዒ ብኸመይ ከም ዝልወጥ ዝሕብር ኣዝዩ ዝተዋደደ መጽናዕቲ'ዩ ተባሂሉ ኣሎ። ተመራመርቲ "ብሩህ ኣጠማምታ" ዝሓዘ ሕማቕ ዜና ክኸውን ይኽእል'ዩ ይብሉ። ክኢላታት ስነ ኸባቢ ድማ መንግስታት፡ ዝወጽእ ካርቦን ንክንክዩ "ዓብዪ መንቅሒ ደወል" ዝህብ ክኸውን እዩ ኢሎም። 2013 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ፓነል መንግስታት ኣብ ክሊማዊ ለውጢ ንመወዳእታ ግዜ ኣብ ዓለማዊ ዋዒ ዘሎ ሳይንስ ዝጠመተሉ ግዜ ኮይኑ፡ ተመራመርቲ ካብኡ ንድሓር ብዙሕ ተማሂርና ኢና ይብሉ። ኣብ ቀረባ ዓመታት ኣብዛ ዓለም ዝዓበየ ዓቐን ዋዒ፣ ባርዕ ጫካን ዘሰክፉ ሓደጋታት ውሕጅን ተራእዮም'ዮም። እቲ ፓነል ዘካየዶም ገለ መጽናዕታት ከም ዘመላኽቱዎ፡ ወዲ ሰብ ንክሊማዊ ለውጢ ዘበርክቶ ዘሎ ዘይግመቱ ለውጢታት ንኣማኢት ዓመታት ምናልባት'ውን ንኣሽሓት ዓመታት ዘይክቕየሩ ይኽእሉ'ዮም። ክኢላ ክሊማዊ ለውጢ ዩኒቨርሲቲ ሊድስ ፕሮፌሰር ፒረስ ፎርስተር እቲ ጸብጻብ "ሎሚ ብዛዕባ ንጸሮ ዘለና ሓያሎ ጸቕጢታት ብዙሕ ዝብሎ ክህሉ'ዩ" ኢሉ። ወሲኹ "እቲ ጸብጻብ ብዙሕ ሕማቕ ዜና እንሰምዐሉን ናበይ ንኸይድ ከም ዘለና እንርእየሉን ክኸውን'ዩ፤ ግን ድማ ክሊማዊ ለውጢ ንምክልኻል ዘኽእሉ ስምምዓት ንክብጽሑ እወንታ ብሩህ ኣጠማምታ ዝህብ ክኸውን'ዩ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እቲ ሓደ ተስፋ ዝገብረሉ ነገር ድማ ልቀት ካርበን ትሕቲ 1.5 ዲግሪ ክኸውን ተኽእሎ ኣሎ ዝብል'ዩ። ብ2015 ኣብ ፓሪስ ዝተበጽሐ ስምምዕ፡ ዓለማዊ ዋዒ ብማእኸላይ ካብ 2 ዲግሪ ሴልሽየስ ዘይበልጽ ክኸውንን ካብ 1.5 ዲግሪ ሴልሽየስ ከይዛይድን ጻዕሪ ምግባር ዝብል'ዩ ነይሩ። ክኢላ ኣብ ሓይልን ክሊማን ናይ ዝሰርሕ ዘይመንግስታዊ ኣማኻሪ ጉጅለ ዝኾነ ሪቻርድ ብላክ "እቲ ጸብጻብ ክሳብ ሕጂ ንዝቕጽሉ ዓሰርታት ዓመታት ልቀት ካርበን ንምንካይ ጭቡጥ መደብ ንዘየውጽኡ መንግስታት ዓብዪ መንቅሒ ደወል'ዩ። ሕጂ ዝውሰዱ ምርጫታት ኣብ መጻኢ ዕጫና ዓብዪ ጽልዋ ከም ዘለዎም ከርእየና'ዩ" ኢሉ።