headline: Jijjiirraa taphattootaa bara 2020: Taphataa kamitu Amajjii keessa kilabii biraa seenuu danda'a?
text: Yeroon kilaboonni of cimsuuf gabaa taphattootaa bahan gahee jira. Kilaboonni waancaa liigii ol kaasuufis ta'e, waltajjii Awurooppaa irratti hirmaachuuf akkasumas liigiirraa hanqifamuu dhabuf yerootti taphattoota adamsanii itit of cimsan gaheera. Amajjii bara 2019 irraa jalqabee turtii ji'a tokkoof jijjiirraan taphattootaa ni taasifama. Barana garuu wanta haaraa eegalame tokkotu jira. Innis, waltajjii Awurooppaarratti kilaba tokkoof taphattoonni taphatan yoo kilaba biraa dhaqan dur taphachuu hin danda'an ture. Barana garuu kun hafeera. Kana jechuun kilaboonni qarshii baasuuf waan duubatti jedhan miti. Gatiin taphattootaa akkamin baha? Kaampaaniin invastiimantii buufata isaa magaalaa Landan godhate 'Carteret Analytics' jedhamu kilaboota Pirimiyeer Liigii 3, kilaboota 12 biroo biyyoota Awurooppaa keessa jiraniifi kaan dhimma mallatteessisuu irratti gorsa ni kenna. Daataan waa'ee taphattoota tokko tokko baasus ga'umsa isaanii irratti kan hundaa'edha. Daataan kun raawwii kilaba taphaticha gurguru, kilabii keessa seenuuf waan gumaatu, akkasumas umrii taphatichaa (26 - 30) kan bu'uura godhatedha. Dhaabbatichi daataa taphattoota barana gabaa bahuu danda'an jedhe muraasa BBC'tti kenneera. Pool Poogbaa (umrii 26, Maanchistar Yunaayitid) Gatiin itti tilmaamame Paawundii miiliyoona 85 dha. Maqaan isaa Riyaal Maadiriid, Baarseloonaafi Yuventuus waliin ka'aa jira. Kana durallee Poogbaan taphattoota BBC'n ji'a Amajjii keessa kilaba isaanii gadhiisuu danda'u jedhee kaa'e keessa maqaan isaa ni jira. Taphataan Waancaa Addunyaa Faransaay waliin kaase Poogbaan bara dorgommii baranaa miidhamaan hammi hiriiree taphachuu danda'u xiqqaatus leenjisaan Maanchistar Yunaayitid Oligana Soshaayer kana dura inni 'hin gurguramu' jedhanii turan. Haa ta'u malee, turtiin isaa Old Tiraaford garuu gaaffii keessa jira. Kiristiyaan Eriiksan (Umrii 27, Tootanhaam) Tilmaama gatii: Paawundii miiliyoona 51.4 Maqaan isaa Riyaal Maadiriid, akkasumas Maanchistar Yunaayitid waliin ka'aa jira. Ganna darbe Eriksan kilaba isaa gad - lakkisuu hin dandeenye. Dhaabbani 'Carteret' akka jedhutti bara dorgommii baranaa ga'umsi isaa 38.5% gadi - bu'eera. Sababa kanaaf, gatiin isaa paawundii miiliyoona 32.22'tti gadi bu'e. Leenjisaan Tootanhaam Hozee Moorinihoo waa'ee egeree Eriksan yeroo gaafataman: ''Ani fuuldura isaa nan beeka,'' jedhanii turan. Waliigalteen taphataan kuni kilaba Tootanhaam waliin qabu ganna dhufu kan xumuramu yoo ta'u kontiraata haaraa mallatteessuuf fedhii waan agarsiise miti. Sababa kanaaf, dura taa'aan kilabichaa Daani'el Leevi qarshii gaarii yoo argatan kilaba biraaf dabarsanii isa kennuu danda'u jechaadha. Oliivar Jiruu (33, Chelsii) Intar Miilaaniifi Atileetikoo Maadiriid waliin maqaan isaa ka'aa jira. Taphataan Chelsii waliin waancaa Addunyaa fudhate Jiruun leenjisaa kilabichaa Firaank Laampaard jalatti waan filmaata kennamef miti. Sababni isaas taphataan intarnaashinaalaa Ingilaand Taami Abirahaam ga'umsa gaariirra waan jiruufi.  Miiki Baatshuwaayinille isa caalaa filamaa jira. Luuqaas Toreeraa Tilmaama: Paawundii miiliyoona 37.85 Maqaan isaa Naappolii waliin ka'aa jira. Taphataan lammii Uraagaay bara dorgmmii Landanitit eegale gammachuu akka qabu himus amma garuu oduu Arsenaal ni gadhiisa jedhutu dhagahamaa jira. Utubaan Saamdooriyaa irraa Arsenaal seene kuni tarii gara Seeriyaa Xaaliyaanitti deebi'uu mala. Bara dorgommii baranaa eejantiin isaa ''wan ta'uf deemu walumaan ilaalla,'' jedhee ture. Wilfireed Zahaa (umrii 27, Kiristaal Paalaas) Gatii tilmaamame: Paawundii miiliyoona 41.1 Maqaan isaa Chelsii waliin ka'aa jira. Zahaan ganna darbe paawundii miiliyoona 80'n kilabicha gadhiisuf fiixerra gahee ture. Haa ta'u malee, kilabiin qarshii gaafatame kanfaluu danda'u argamuu waan hin dandeenyef bahuu dhabe. Kilabiin Paalaas qarshii yeroos gaafate akka hin hir'isne ibsuun isaa tarii akka kilabicha hin gadhiifnef rakkoo itti ta'uu mala. Taphataan idil - addunyaa lammii Ayivoori Koost taphataa cimaa Paalaasidha. Garuu, kilabiin Waancaa Chaampiyeens Liigii irratti hirmaataa jiru yoo gaafateefi inni Chelsiin taphattoota akka hin daddabarsine dhorkamee ture irraa ka'un isaa nuuf taphadhu akka isa jedhanif taasisuu danda'a. Gaariz Beel (Umrii 30, Riyaal Maadiriid) Gatii paawundii miiliyoona 44.7 Kilaba Totanhaamiifi Maanchistar Yunaayitid waliin maqaan isaa ka'eera. Beel deeggartoota Riyaal Maadiriid irraa dhiibbaan isa qunnamaa jira. Gara Chaayinaa imaluf inni yaade ganna darbe kan milkaa'uufi dhabe Gaariz Beel, filannoo Ziineeddin Ziidaan jalatti takka filatamaa takammoo filannoon ala ture. Kilabichatti taphataan kuni ''gammachuu hin qabu'' jedheera eejantiin isaa. Ediisan Kaavaanii (Umrii 32, Paaris Sent Jermeen) Maqaan isaa Atileetikoo Maadiriid yookiin El Ee Gaalaaksiitti iwaliin ka'aa jira. Taphataa idil - addunyaa Uraagaay kan ta'e Kaavaaniin; taphattoonni kanneen akka Maawuroo Ikaardii, Kiliyaan Mibaappe akkasumas yeroo ga'umsarra ture Neeyimaar gara kilabichaatti dhufuun isaanii isa caalaa dursa akka argatan taasiseera. Kaavaaniin bara dorgommii baranaa goolii sadii kan lakkoofsise yoo ta'u waliigalteen inni kilabii isaa waliin qabu baatii Waxabajjiitti xumurama. Sababa kanaaf, gatii gaariin Amajjii kana keessa kilabii biraaf dabarfamuu danda'a. Tomaas Leemaar (Umrii 24, Atileetikoo Maadiriid) Maqaan isaa Liyooni waliin ka'aa jira. Taphataan idil - addunyaa Faransaay Leemaar bara 2017 paawundii miiliyoona 60'n Liivarpuul ni seena jedhamee ture, garuu achuma Monaakoo ture. Bara darbe yoona kana [Amajjii keessa] Arsenaal isa mallatteessisu dhabe. Ergasiis ganna darbe paawundii miiliyoona 52.7'n gara Atileetikoo Maadiriid imale. Garuu, garee jalqabaa hiriire taphatu keessa seenuu hin dandeenye. Barana baatii Mudde keessa gareen isaa Osaasunaa injifatus deeggartoonni isaa itti cookanii turan.