headline: Olompikii Tookiyoo: Solomoon Tufaa, dargaggoo yeroo jalqabaaf tekuwaandoon Itoophiyaa bakka bu'u
text: Atileet Solomoon Tufaa dargaggoo gosa ispoortii tekuwaandoodtiin Itoophiyaa bakka bu'ee Olompikii Tookiyoo Jimaata har'aa ifatti eegaluurratti hirmaata. Gosa ispoortii bara 2000 eegale Olompikiirratti dorgomamaa jiru kanarratti Itoophiyaan yeroo hirmaattu kun yeroo jalqabaaf. Solomoon, darggoon ganna 23, waggoota saddeetiif garee biyyaalessaa Federeeshinii Woorlid Tekuwaandoo Itoophiyaa keessa hojjetaa akka ture BBC'f himeera. Solomoon biyya bakka bu'u kan danda'e gulaallii sadarkaa Afrikaatti bara 2020 keessa biyya Morookootti qophaa'e irratti milkaa'uu waan danda'eef. Ijoollee maatii isaa namoota sagal keessaa quxisuu kan ta'e Solomoon, obbolaan isaa dubartootaa lama atileetota maaraatoonii kan fiigan ta'anis inni garuu faana obbolaa isaa dhiiraa hordofe. Olompikii irratti hirmaachuun abjuu isaa yeroo dheeraati. Abjuu isaa kana milkeessuuf garuu barumsa adda kutuu dabalatee dhamaatii guddaa keessa darbuu dubbata. ''Olompikii kana irratti hirmaachuuf jecha dorgommii hedduun taasisee, biyya alaatti waldorgommii baay'ee mo'adhellee beeka. Miidhaanillee narra gahee isallee darbeen as gahe. ''Wanta danda'u hunda hojjedheen jira. Yoo Waaqni na gargaare medaaliyaa keessa seenee alaabaa kaasuun fedha,'' jechuun BBC'tti dubbate. Tekuwaandoo jechuun aartii lola harkaafi miilaati. Ispoorteessaa tekuwaandoof wantoota barbaachisoo ta'an keessaa saffisaan yaaduu, tarkaanfii fudhachuufi ofirra gaggalagaluu akkasumas ga'umsaan morkataa ofii rukutuu ni argamu. Olompikii Tookiyoo irratti Solomoon ramaddii dorgommii -58kg [dorgomtoota 58kg gadi] jedhuun dorgoma. Gosa dorgommii kana keessa atileetonni 16 ni jiru jechuun ibsa. ''Dorgommichi guyyaa tokkoon dhuma. Ganama eegalee hanga galgalaa turuu danda'a. Yoo mo'atte darbaa, darbaa deemta.'' Kana jechuunis marsaa xumuraa gahuuf morkattoota isaa mo'u qaba jechuudha. ''Olompikii wanta ta'ef hunduu morkataa cimaadha. ''Taphni ni ulfaata jedhee nan yaada garuu anillee hojjedheera, wanta sodaadhe tokkollee hinqabu.'' Dorgommiin Solomoon boru, Sambata Adoleessa 24, 2021 taasifama. Akkuma atileetota atileetiksii dorgoman baatii saddeetiif hoteela taa'un 'torbanitti guyyaa jaha, ganamaafi galgala walumaa gala guyyaatti sa'aatii shanii hanga jahaa' qophaa'aa ture. Dabalataan, gara Tookiyoo deemuun dura gara Jarman dhaquun baatii tokkoof qophii taasiseera. Dhaloonni isaa Boqojjii, Arsiidha. Ijoollummaatti gara Finfinnee dhufee obboleetti isaa bira ture. Obbolaan isaa lamaan, Mastaawut Tufaafi Tigist Tufaa, maaraatoonii fiiguun beekamu. Ta'us inni, faana obboloota isaa yookiinis atileetota kaan Boqojjiin baafte hordofuu hin feene. ''Gara fiigichaa hin fedhu ture duraan. Amma ani kanaan jabaachaa deemnaan isaanillee na jajjabeessuu eegalani,'' jechuun waa'ee maatii isaa hima. ''Mana tokko keessaa Olompikii namni sadii darbeera. Amma maatiin kana yoo yaadan baay'ee gammadu,'' jechuun kana dura obbolaan isaa lama Olompikii irratti hirmaatuu isaanii dubbata. Akka inni jedhutti, ijoollummaatti gara Adaamaa deemee erga obbolaan isaa dhiiraa tekuwaandoo dalagan argeeti ispoortii kana kan caalsifate. Abjuu isaas godhatee, milkeesse. Solomoon dorgommii danuu irratti biyyaa bahee dorgomuus kanneen qabxii guddaa biyyaaf fide jechuun ibsu dorgommii Morokootti dorgomedha. Shaampiyoonaa Tekuwaandoo Afrikaa bara 2018 Agaadir, Morokootti dorgomame irratti ulfaatina 54'n warqiin injifate. Achumattimmoo World Taekwondo President's Cup irratti warqii fidee 'Best African Athlete' jedhamee filamuu, BBC'tti dubbate. Akkuma gosa ispoortii kaanii weerarri Covid isalleen jeqeera. Sababa Covid-19'n Olompikiin waggaa tokko akka achi siqee gaggeeffamu ta'eera. Erga weerara biyyoota walgahee kanaa booda dorgommii gahaa hin arganne jechuun ibsa. Dorgommiin tokkittiin alatti dorgome 'Turkish open' irratti yoo ta'u medaaliyaa maaldaa [sadaffaa] itti argateera. 'Atileetiksiitti aanee ispoortiin biyyaaf qabxii guddaa fidaa jiru tekuwaandoodha,' kan jedhu Solomoon, garuu deeggarsi taasifamu gahaa miti jechuun komata. ''Akka atileetiksiitti, akka kubbaa miilaatti nuun deeggaran. Kunimmoo jireenya keenya irratti dhiibbaa qaba.'' Teekuwaandoon maarshiyaal aartii Kooriyaa Dhaloota Kiristoos Dura bara 50 keessa jalqabeedha. Ta'us, bara 1910 - 1945 Jaappaan Kooriyaa to'atteetti ispoortiin aadaa Kooriyaa dhorkaman. Haa ta'u malee, maarshaal aartiin Jaappaan kanneen akka Kaaraatee, Juudoofi kaan manneen barnootaatti baratama ture. Kunis, ispoortichi baduurra inumaa akka lubbuu horatu taasisee bara 1955 maarshaal aartiiwwan Kooriyaa walittii dhufuun maqaa tekuwaandoo jedhamu jala tokko ta'ani. Boodarra beekamtii dabalaa, biyyoota addunyaattis babal'ataa adeemsa dheeraa booda waggoota 21 dura bara 2000 ifatti dorgommii Olompikiirratti dorgomamu ta'e. Olompikii irratti atileetonni Kooriyaa irra - aananis kanneen biyyoota gara garaa irraa dhufanis dorgommicha irratti milka'aniiru. Abdii kanaan kanneen gara Tookiyoo imalan keessaa immoo tokko atileetii Boqojjiin biqilchite, Solomoon Tufaadha.