headline: Itoophiyaan Waancaa Addunyaa bara 2022'f darbuu dandeessii?
text: Gareen Kubbaa miilaa biyyaalessaa Itoophiyaa Waancaa Addunyaa bara 2022 Qaataaritti gaggeeffamuuf jiruuf biyyoota waliin taphattu barteetti. Haaluma kanaan Garee 7ffaa keessatti Gaanaa, Afrikaa Kibbaafi Zimbaabuwee waliin ramadamteetti. Garee biyyoota waliin taphatanii kana ramaduun kan gaggeeffame magaalaa guddoo Masirii Kaayirootti kan gaggeeffame yoo ta'u biyyoonni garee isaanii keessaa mo'atan ammoo carraa baasuudhaan deebiyanii walii isaanii wajjin akka taphatan taasifamu. Biyyoonni taphoota dhaqaa galaa mo'atanii darban 5 Waancaa Addunyaa Qaataar bara 2022 irratti Afrikaa bakka bu'anii taphatu jechuudha. Gareen kubbaa miilaa Itoophiyaa maqaa Waaliyaa jedhamaniin beekaman Fulbaana darbe Istaadiyeemii Baahir Daaritti garee biyyaalessaa Lesoottoo waliin taphachuun goolii osoo hin lakkoofsisiin walqixa ta'uun xumuree ture. Tapha deebii Lesoottootti taphateen ammoo tokko walqixa ta'uun xumuran. Seera dirree ofiitiin ala goolii  lakkoofsisuu jedhuun Itoophiyaan gara marsaa itti aanutti darbuudhaan ramaddii garee itti aanu keessa galuu ishee mirkaneffatte. Leenjisaan garee biyyaalessaa Itoophiyaa Obbo Abirhaam Mabiraatuu, sadarkaa gareen biyyaalessaa keenya irra jiruufi garee nu waliin dorgomuuf jiru yeroon ilaalu biyyoonni xiqqoo akka kanaa ciccimoo hin taane osoo nu waliin ramadamaniiru ta'ee jedheen yaade jedha. ''Biyyoonni kanaan dura yeroo hedduu Waancaa Addunyaatiif darbuun seenaa gaarii qaban osoo nu waliin hin ramadamne ta'e jettee yaada. Haata'u malee, ramaddii kun osoo namni harkaan bira hin ga'iin carraadhaan waan ba'uuf kan dhufe fudhachuun of qopheessuu qofaadha," jedha. Biyyoota kubbaa miilaan Afrikaa keessaa Waancaa Addunyaa keessatti hirmaachuun muuxannoo qaban waliin Itoophiyaan ni ramadamti jedhanii akka yaadanii hin turre kan himu leenjisaan kun, waan gaaris ta'e waan gadheef qophaa'anii akka ture dubbata. "Waancaa Addunyaa irratti irra deddeebin kan hirmaatte Gaanaafi Waancaa Addunyaa qopheessuunillee muuxannoo kan qabdu Afrikaa Kibbaa waliin ramadamuun keenya tapha jiru xiqqoo kan qormaata qabaatu taasisuu mala. Sanas ta'u garuu hanga dorgommii sana keessa seenneetti bu'aa gaarii galmeessisuun garee keenya keessaa tokkoffaa ta'uun darbuuf qophii gareen kun barbaadu taasisuun nurra jira jedheen amana." "Erga ramaddiin kun ifa ta'een booda miidiyaaleen gara garaa akka carraa hin qabneefi garee ciccimoo keessa akka galle gabaasaa turan. Ani garuu akkasitti hin yaadu. Garee kamiyyu sodaachuu hin qabnu. Sodaannaan itti seenuu dhiisuu wayya. Kana waan ta'eef hamilee guutuudhaan dorgommichatti seenuu qabna." Leenjisaan kun itti dabaluun, "Calallii Waancaa Afirkaa irratti Kootidivaariin isteediyoomii Baahir Daaritti mo'achuun keenya garee cimaa ta'e akkasii dura dhaabbachuu akka dandenyu agarsiiftuudha. Kana akka hamileetti gargaaramuudhaan miira ni danda'amaatiin itti seenuun nurra jira," jedhaniiru. "Dabalataan ammoo biyyoota kunneen mo'achuun gara marsaa itti aanutti darbuudhaaf qophii foyyaa'aa taasisuun nurra jiraata. Kanaaf ammoo qaamoleen dhimmi ilaallatu martinuu birmachuu barbaachisa. Qophiifi wanta ittiin humna keenya of ilaallu taasisuun nurra jiraata." Garee biyaalessaa Itoophiyaa waliin waggoota kudhaniif kan taphate Adaanee Girmaa, "ramaddicha yeroo ilaalan cimaa fakkaata. Sadarkaan dandeetti kubbaa miillaa keenya kan akka Gaanaafi Afrikaa Kibbaa waliin wal hin gitu." Ta'us garuu kibbaan miillaa haala guyya taphaa irratti waan hundaa'udha jedha Adaaneen. "Golii jalqabaa galchuun nutti cimuu dada'a. Yoo rakkoo kana furreefi waliin hojechuu dandeenyee garuu hedduu cimaa hin ta'u jedheen amana. Yeroo yerootti gareen geggedaramaa jira kan jedhu Adaaneen,"Leenjisaa Abrahamiin nan jaalladha nan kabaja Gorsi ani isaaf kennu yoo jiraate gartuun kun sirriitti akka wal simuuf taphatoottaaf yeroo akka kennudha."