headline: T﻿iwiitara dolaara bil. 44n kan bite dureessi addunyaa Elon Mask eenyu?
text: D﻿ureessi addunyaa kanaa Elon Mask doolaara Ameerikaa biiliyoona 44n miidiyaa hawaasummaa guddicha- Tiwiitarii bitee dhuunfachuu abbootiin qabeenyaa jaarmiyichaa fi miidiyaaleen gabaasan. A﻿kkuma miidiyaa hawaasummaa kana harka galfateen, ''Simbirroon bilisa baate'' jechuun irratti barreesse, waliigalteen xumuramuus akeeke. E﻿lon Mask erga tiwiitarii bitee booda hoogganaa miidiyaa hawaasummaa kanaa dabalatee qondaaltota olaanoo hedduu ari'e. T﻿iwiitariin hanga ammaa gara Elan Mask dabarfamuu ofiisaatii hin mirkaneessine, abbootiin qabeenyaa jaarmiyaa kana keessa turan garuu BBCf mirkaneessaniiru. ''Y﻿aada bilisaan ibsachuun gita kan hin qabne'' akkasumas waan isatti fakkaate hunda raawwachuun addunyaarratti falmisiisaa kan ta'e Elan Mask, akkaataa Tiwiitariin itti to'atamuu fi ittiin bulu akkaan qeeqaa ture, amma jaarmiyaa kana bituunsaa wayita dhagahamu miira walmakaatu fayyadamtootaa fi hojjettoota biraa dhagahamaa jira. E﻿lon Mask miidiyaa hawaasummaa kana dhala namaa gargaaruufi ''qaroominni addabaabayii dijiitaalaa addunyaa walootti akka ba'u'' gochuuf akka bite dubbate. Hundeessaan kubbaaniyyaa Tesla kun dhiheenya kana haasaa taasiseen, tiwiitariin ''qabeenya yeroo dheeraaf akkasumaan laamsha'ee ture, garuu dandeettii ajaa'ibaa qaba, ofii kootii fi invastaroonni kaan yeroo ammaa tiwiitariif garmalee kaffalaa jirra," jedhe. Erga waggoota kurnan lamaa oliin dura dirree teeknooloojii- Silicon Valley irratti ba'ee, dureessi umrii ganna 50  kun, sochii daldalaa isaatiin qalbii dhala namaa booji'eera.\n\nAfrikaa Kibbaatti kan dhalate Aab Mask, dandeettii hojii gara abbaa qabeenyummaatti isa geessu saffisaan mul'isaa ture. Obboleessa isaa waliin mana nmaootaarra deemuun hanqaaquu Faasikaa fi chokoleetii mana keessatti hojjetame gurguraa turan,  umurii isaa waggaa 12tti tapha kompiitaraa jalqabaa hojjete.\n\nIjoollummaa isaa haala akkaan rakkisaa ta'e keessatti dabarsuu, wal hiikuu maatii isaa, mana barumsaatti doorsifamaa turuu fi sababa dhukkuba Asperger jedhamuun miiraa hawaasaa dubbisuufi hubachuuf rakkachuu fi rakkoowwan hedduuf saaxilamee akka ture ibseera. Ijoollummaasaatti biyyaa ba'ee Kaanaadaa seene, achiis gara US deemuun Yunivarsiitii Pensilvaaniyaa, kolleejjii Ivy League jedhamu keessatti barnoota dinagdee fi fiiziksii barate. Haadha warraasaa jalqabaan kolleejiitti walbaran, bara 2000 walfuudhan. E﻿lon Mask akkuma barnoota fiiziksii barachuuf carraa argateen, barnootasaa adda kutee kubbaaniyyaawwan teeknooloojii lama hundeesse, kunis bara 1990oota keessa wayita ''dot com'' akkaan beekametti ture. Dhaabbati  Mosaajii marsariitii fi dhaabbati baankii onlaayinii boodarra PayPal ta'e kan  bara 2002tti eBaytti doolaara biiliyoona 1.5n gurgurame, kalaqa Elan Mask jalqabaa keessaa isaan ijoodha. M﻿ul'ata teeknooloojii hawaa keessatti hirmaachuuf qaburraa ka'uun boodarra kubbaaniyyaa rookeetii- SpaceX jedhamu hundeesseera.  Kun Nasa waliin yoo walbira qabamu gatiinsaa madaalawaa ta'uu himata. K﻿ana qofaa osoo hin taane Kubbaaniyyaa adda durummaan hoogganu- Tesla keessatti konkolataa elektirikii hojjechuun addunyaa malaalchiseera. Dhaabbileen lamaan yeroo tokko kufaatiidhaaf dhihaatanii turanis, garuu cichoominaan hojjechuun mataa olqabatanii addunyaarratti hanga beekamuutti ga'an.\n\nGaazexeessaan Kiriis Istookel-Walker jedhamu, ''Boru waan hojjechuu barbaadu maal akka ta'u gonkumaa amaneee hin beeku,'' jedha. '﻿'Inni nama miiraan bulchu, waan hudatti nama beeku,'' jedhe. B﻿arreessituun Ashlii Vance jedhamutti Elan Mask, ''nama waan hundan beeka jedhu, miiraa fi fedhiisaaf guddoo dursa kennu, garuummoo hawaasa duratti dubbachuu akka yeella'uu fi shubbisuun akka isa rakkisu,'' ibsiteetti. Elon Mask yeroo sadi gaa'ilasaa hiikeera- dubartii tokko yeroo lama,  nama badaa fi hamaa ta'uu isaa ifatti dubbata, qoricha sammuu hadoochu- Mariwaanaa gudoo akka jaallatu iftoominaan dubbata. A﻿malli badaa fi badiiwwan inni hojjetu Elan Mask fuulduratti tarkaanfachuu fi beekamuurraa hin dhorkine. F﻿orbes fi Bloomberg dureessa addunyaa jechuun isa galmeessaniiru, qabeenyi inni harkaa qabu doolaara Ameerikaa biiliyoona 250. M﻿orkattootasaa kanneen akka hundeessaa dhaabbata Amazoon Jeff Bezos doolaara biiliyoona kurna hedduun caalee argameera. Q﻿abeenyisaa hedduun kubbaaniyyaa Tesla irraa argama, kubbaaniyyaa kana keessaa dhibbeentaa 17 qooddata. Aab Mask maallaqa dijitaalaa irrattis akkaan beekamaadha, dhaabbilee xixiqqoo biroo hedduu keessaas qooda qaba, kanneen keessaa dhaabbata ujummoo hojjetu- The Boring Company fi dhaabbata teeknooloojii kompiitara- Neuralink isaan muraasa.\n\nElon Mask yeroo baayyee uffata hojiin hojjetan uffatee argama, hojii buuzinasii kan hojjetu maallaqaaf qofa akka hin taane ibsa,  dhiheenya kanammoo irra deddeebiin tiwiitarii himataa ture.\n\n"Elan dhimma tokko keessa kan seenu yoo dhimmi sun haalaan murteessaa fi faayida qabeessa ta'uu hubate qofa,'' jedha hiriyaan isaa fi invastara Tesla kan ta'e Roos Gerber. Bara 2002 lammummaa Ameerikaa kanargate Aab Mask, maqaansaa gartuu siyaasaa tokkotti akka maxxanu hin barbaadu ture, ''walakkaa Dimookiraat walakkaa Rippabilikaanota", ''siyaasaan giddu galeessa fi walaba'' jedhee of waama . Kana jechuun falmii siyaasaa irraa of qusata jechuu akka hin taanemmoo ibseera. Siyaasa daangaa ce’ee Chaayinaa ga’e keessattis of argeera, Chaayinaan Taayiwaan keessatti ‘’Bulchiinsa Addaa hundeessuu qabdi,’’ jechuun yaada kenneera. Waraanni yukireen akkamiin furamuu akka qaburrattis yaada kenneera, garuu gameeyyiin siyaasaa addunyaa yaadasaa kuffisaniiru. US keessattis, dambii ittiin bulmaataa Kaalifoorniyaa fi gibira olaanaa komachuun gara Teksaasitti ce'e; qindeessitoota gamtaa waliin walitti bu’eera; akkasumas birraa bara 2020 keessa wayita addunyaan sababa koronaavaayirasii cufamte haala kana "faashistii" jechuun balaaleffate.