headline: Cudurka cusub ee halka qof dilay balse laga cabsi qabo in uu dad badan galaafto
text: Todobaadkii la soo dhaafay Hay'adda badbaadada Caafimaadka ee UK ayaa ka war bixisay saddex xaaladood oo qandhada Lassa ah, wuuxuuna fayraskan ilaa hadda dilay cunug yar oo markaas dhashay. Wiilka yar ayaa fayraska ugu geeriyooday waddanka Britain. Haddaba kuwani waa su'aalaha la iska weydiinayo cudurkan laga baqayo in uu baddelo caabuqa corona, oo dadku ay rabaan inay wax ka ogaadaan Halkee ayuu asal ahaan ka yimid Cudurkan Cusub ee loo yaqaano Lassar fever ama Xummadda Lesser? Sida laga soo xigtay bogga Xarunta Xakamaynta iyo Ka hortagga Cudurrada ee Maraykanka, Xumadda Lassa waa cudur ka yimid dhanka  xayawaanka oo kuna dhaca xayawaanka ku nool dalalka Galbeedka Afrika sida Sierra Leone, Liberia, Guinea iyo Nigeria. Cudurkan waxaa sababa fayraska Lassa oo loogu magac daray magaalo Nigeria ku taalla, halkaasoo markii ugu horreysay laga soo sheegay sanadkii 1969-kii. Fayrasku waxa uu gaar ahaan ka yimid  Jiir Afrika ku nool oo dadka qaar ay cunaan. Jiirka Afrika ku nool  ayaa si caadi ah looga helaa qaybaha kale ee wadamadda  Afrika, halkaas oo uu fayraskan Lassa si fudud ugu  sii faafi karo dhamaan waddamadda. Xarunta Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada ee Maraykanka waxay sheegtay in waddamada  deriska la ah waddamada Galbeedka Afrika ay halis ugu jiraan in uu ku faafo caabuqa uu keeno fayraska Lassa. Maadaama jiirku uu jecel yahay in uu ku faafo meelaha u dhow goobaha dadku deggen yahay, waxay u gudbin karaan fayraska bini'aadamka iyaga oo wasakheyn kara cuntada ama xitaa toos u wasakheeya goobaha cuntooyinka lagu karsado. Bini'aadamku waxay ku qaadi karaan fayraska Lassa marka ay neefsadaan qayb ka mid ah fayraska ama qaadashada cuntada wasakhaysan ee fayrasku saameeyay. Marka qofka uu qaado, fayrasku wuxuu u sii gudbin karaa qof kale hadii  ay  isweydaarsadaan dareeraha jidhka sida candhuufta ama qofka uu soo gaaro dhiigga qofka cudurkan qaba, unugyadda, ama saxarada qofka qaba  ayaa sidoo kale laga helaa cudurka. Bukaannada jooga dalka UK oo cudurkan hadda la il daran ayaa waxaa ay dhawaan safar ku tageen wadamada Galbeedka Afrika. Hadaba maxay yhiin calaamadaha lagu karan karo qofka qabo vayruska Lassa? Calaamadaha xumadda Lassa ayaa waxaa qofka lagu arkaa  toddobaad ugu horeeya ama ilaa iyo saddex toddobaad marka uu  qofka ku dhaco, calaamaduhu intooda badan waa kuwo fudud waxaana kamid  sida qandho yar , daal, iyo madax xanuun. Qiyaastii 20 boqolkiiba dadka uu ku dhaco cudurkan  waxaa suura gal ah in ay isku arkaan dhibaato dhanka neefsashada ah, matag soo noqnoqda, barar wajiga ah, xanuunka lab xanuun ,dhabar xanuun, dhiigbax, dhiigbax gudaha ama dibadda ah oo ka yimaada indhaha, sanka, ama cirridka. Cudurkan ma waxa uu noqon doonaa cudur dunida saameyn ku yeesho sida Corona oo kale ? Nasiib wanaag, cudurku uma fido si  dhakhsi aha sida coronavirus oo kale , oo aan wali la  rajeyneyno in laga soo kabsano. Iyadoo qof-ka-qof u gudbintu ay suurtogal tahay, waxay sidoo kale u baahan tahay in  labada qof ay is-dhaafsadaan dareeraha jidhka, taas oo aan caadi ahaan ku dhicin xaaladaha caadiga ah. Xaaladda qoyska  dhalay canugii dhawaan dhashay oo u dhintay cudurkan oo ku nool U.K  oo labaaraay ma muujin in caabuqu uu ku sii fiday iyaga sidoo kale Shaqaalaha isbitaalkaasi  lagu daweynayay willka dhintay ayaa loo sheegay  in ay galaan karantiil  muddo laba toddobaad ah. Sideed kiis oo ah fayraska Lassa ayaa  ilaa iyo 1980-meeyadii lagu arkay wadanka UK, iyadoo labadii  kiis ee ugu dambeeyay la arkay sanadii 2009. Khatarta guud ee dadweynaha waa mid aad u hooseysa.