headline: ናይጀሪያዊት ኮኾብ ተዋሳኢት ናጂ፡ ካብ ኖሊዉድ ናብ ኔትፍሊክስ
text: ናይጀራዊት ኮኾብ ተዋሳኢትን ናይ ፊልም ዳይረክተርን ጀነቪቭ ናጂ ድሮ፡ ዓቢይ ግምት ዝወሃባ ምዃና ዘረጋገጸት ሰብ ብምዃና፡ እቲ ኣብ ኔትፍሊክስ ዝኣተወ ፊልማ ካብ ውድድር ሽልማት ኦስካር ምውጽኡ ንሃንቀውትኣ ኣይክዕንቅጾን`ዩ። ብኣንጻሩ፡ ምንጻግ ናይ`ታ ላየን ሀርት' ዝተሰመየት ፊልማ ካብ ዓለማዊ ውድድር ብሉጻት ፊልምታት ኣካዳሚ ኣብ ፈለማ ናይ`ዚ ወርሒ`ዚ፡ ንመጻኢ ዓወታ መንጠሪ ባይታ ክኾና ይኽእል`ዩ። እታ ጓል 40 ዓመት፡ ዛጊት ኣብ ዝሓለፉ 20 ዓመታት ኣብ ልዕሊ 80 ፊልምታት ተዋሲኣ`ላ። ተፈላጥነታ ድማ፡ ምስ ዕቤት`ቲ ኣኻዕባቲ ዕቤት ኖሊዉድ [ኢንዱስትሪ ፊልም ናይጀሪያ] ተታሓሒዙ ምምጽኡ ጽቡቕ ኣጋጣሚ`ዩ ነይሩ። ብሓደ ምስ ካልኦት ከምኣ ኣብ መዝገብ ኤ [A-list] ዝነበሩ ሓያሎ ተዋሳእቲ፡ ኣብ 2004 ብሓደ ሓያል ጉጅለ ተሻብኖ/ካርተል [ብዓሎቕ ረብሓ ዘናዲ ጉጅለ] ኣብ ጸሊም መዝገብ ምስ ኣተወት ግን፡ ዓቢ ዕንቅፋት ኣጋጢሙዋ። እዞም ካብ ንግዳዊት ማእከል ዝኾነት ከተማ ሌጎስን ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ግዝኣት ኣናንብራ ናይ ናይጀሪያ  እትርከብ ኦኒትሻን ንጥፈታቶም ዘሳልጡ ናይ ፊልም ስቱዲዮታት፡ ኣብ 1990ታትን ፈለማ 2000ሓትን ንኖሊዉድ ይምውልዎ ነይሮም። ንኣፍረይቲ ፊልም ገንዘብ እንዳሃቡ ንመን ክቖጽሩ ከምዘለዎም ድማ ትእዛዛት ይህብዎም ነይሮም፡ ይብል ኣብ ደቡባዊት ከተማ ኣሳባ ዝመደበሩ ኣፍራዪ ፊልም ዝነበረ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ቋንቋ ኢግቦ ቪኒኒ ኦጉ። "ኣብ ሓደ እዋን፡ እዞም ስቱዲዮታት፡ እቶም ኣብ መዝገብ ኤ ዝሰፈሩ ከዋኽብቲ ብዙሕ ገንዘብ ይረኽቡ ኣለዉ ኢሎም ስለዝሓሰቡ፡ ጅሆ ተታሒዞም ከምዘለዉ ኮይኑ ተሰሚዕዎም" ይብል ቪኒኒ። "እቲ ኢንዱስትሪ ኣብ ፈለማ ናይ 2000ሓት ጽቡቕ ኣብ ዝማዕበለሉ እዋን፡ ሓደ ኮኾብ ተዋሳኣይ ክሳብ 10 ሚሊዮን ናይራ [28,000 ዶላር] ይረክብ ነይሩ፡ እዚ ኸኣ ብዙሕ ገንዘብ`ዩ ነይሩ"። ኣንጻር`ቶም ስቱዲዮታት ዝኸይድ ደፋር ኣፍራዪ ብዘይምንባሩ፡ ናጂ ሸቕሊ ስኢና። በዚ ድማ ኣድህቦኣ ናብ ሙዚቃ ብምቕያር፡ ሓንቲ ዋን ሎጎሎጎ ላይን ዝተባህለት ኣልበም ኣሕቲማ። እታ በታ ተምሳሌት ናይ`ቲ ዝሰዓበ ሞያ`ኣ ዝኾነት 'ኖ ሞር' እትብል ሓንቲ ፍቕራዊት ደርፊ እትዝከር እንኮ ኣልበማ "ካብ ሕጂ ንንዮ ብኽያት የለን፡ ካብ ሕጂ ንንዮ ምብኣስ የለን፡ ካብ ሕጂ ንንዮ ንብዓት የለን፡ ሓርነተይ፣ ሓይለይን ካልእን ተጓናጺፈ`የ" ዝብል ትሕዝቶ ነይርዋ። ጸሓፊ ሲነማን ዳይረክተርን ዝኾነ ኢሻሃ ባኮ ድማ፡ መሰረት ዕቤታን ምውላድ ነጻ ኣፍረይቲ ኣብ ናይጀሪያን እቲ ዝተነብረ እገዳ ምዃኑ ይሕብር። "እቲ በቶም ስቱድዮታት ዝተነብረ እገዳ ሕማቕ ነገር ነይርዎ፡ ብዙሕ ጽቡቕ ነገራት ድማ ወሊዱ" ይብል እቲ ኣብ 2015 ምስ ናጂ ኮይኑ ኣብ`ታ መንገዲ ንጽባሕ [ሮድ ቱ ቱሞሮ] ዘርእስታ ፈላሚት ፊልማ ዝሰርሐ ባኮ። "ብድሕሪ ካሜራ ህይወት ከምዘሎ ክትግንዘብ ገይራታ`ያ" ድማ ይብል። ካብ ሽዑ ንንዮ፡ ከም ኣፍራይት መጠን፡ ኣብ ኣየናይ ዓይነት ፊልም እንታይ ዓይነት ገጸ-ባህሪ ሒዛ ትዋሳእን፡ ናይ ምውሳን ስልጣና ሓይሉ። ከም ጓል ሸሞንተ ዓመት ቆልዓ ኮይና`ያ ኣብ`ታ 'ሪፕልስ' ዝተባህለት ህብብቲ ቴሌቪዥን ክትርአ ጀሚራ። ጓል 19 ዓመት ምስ ኮነት ኣብ`ታ 'ሞስት ዎንትድ' እትበሃል ፊልም ሓንቲ ካብ`ተን ሰብኡት መሲለን ዝንቀሳቐሳ ኣርባዕተ ደፋራት ዕጡቓት ዘረፍቲ ኮይና ምስ ተዋስአት`ያ፡ ናይ ኖሊዉድ ሞያ`ኣ ሰማይ ዓሪጉ። ዳይረክተር ፊልም ኣዲም ዊሊያምስ ነታ ንሳ ኣብ 2002 ኮሻም/ቅንዝር ሰበይቲ ኮይና ዝተሳተፈትላ ፊልም ብምስኣሉ፡ "ዝናኣ ኣብ ምብራኽ" ተራ ከምዝተጻወተ ይዛረብ። "ኣብ`ቲ ዝናኣ እናዓበየ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋን፡ ሻሮን ስቶን ተባሂላ`ያ ትጽዋዕ ነይራ፡ ኣነ ድማ ነታ ፊልም ደሪሰያን ኣልየያን። ብኡ ንብኡ ኣዝያ ህብብቲ ብምዃን ድማ መለለዪታ ኮይና" ይብል ንሱ። ንፈለማ እዋን ምስ ረኸባ "ኣዝያ መስተውዓሊት" እያ "ንኮኾብ ተዋሳእነት ድልውቲ ዝነበረት ድማ ትመስል ነይራ" ኢሉ ዳም ይገልጻ። ምናልባት መዕበያኣ`ውን ሓጊዝዋ ክኸውን ይኽእል`ዩ። ኣብ`ታ ዕምርቲ ከተማ ሌጎስ ኣብ ሓደ ማእከላይ ደርቢ ዝነበረ ቤት`ያ ዓብያ። ኣቡኣ ኢንጂነር ኣዲኣ ድማ መምህር እዮም። ኣብ ብዙሕ ፊልምታት ምሳኣ ሓቢሩ ዝተዋስአ ሪቻርድ ሞፈ ዳሚጆ ድማ፡ ናይ ተፈጥሮ ተውህቦ ኣለዋ ይብል። "ሓንቲ ካብ ንግስትታትና`ያ ነይራ፡ ሕጂ`ውን`ያ። ወትሩ ድማ ዕዉት መንፈስ ሒዛ`ያ" ኢሉ ንቢቢሲ ገሊጹ። ንኢንዱስትሪ ፊልም ናይጀሪያ ብዝገበረቶ ኣስተዋጽኦ፡ ኣብ 2011 ብመንግስቲ ናይጀሪያ ናይ ክብሪ ሽልማት ተሸሊማ። በዚ ከይዓገበት ግን ምእላይ ፊልም`ውን ክትፍን ደልያ። ኔትፍሊክስ መዐቀኒታት ብቕዓት ብምሃብ ክሕግዝ ይኽእል`ዶ? ኣብ 2018 ኔትፍሊክስ መሰል ዋንነት ናይ ላየን ሀርት ከምዝረኸበ ምስ ኣቃልሐ፡ ንኢንዱስትሪ ፊልም ናይጀሪያ ዓቢ ድርዒ ክኾኖ`ዩ ተባሂሉ ነይሩ። ኔትፍሊክስ ኣዝዩ ልዑል መዓቀኒ ብቕዓት ኣለዎ። እቶም ኣፍረይቲ ድማ ጽቡቕ ብቕዓት ዘለዎም ፊልምታት እንተኣፍርዮም፡ ከም መበቆላዊ ፊልም ሸይጦም ብዙሕ ገንዘብ ክረኽቡ ይኽእሉ" ይብል ናይጀሪያዊ ኣፍራዪ ኬነት ግያንግ። ኖሊዉድ ሚሊዮናት ዶላራት ዝውንን ትካል`ዩ፡ እንተኾነ ግን ንቴክኒካዊ ዝርዝራትን ጽውያ ዛንታን ብዙሕ ኣድህቦ ኣይወሃብን። ንሓደ ፊልም ብማእከላይ ገምጋም፡ ካብ 15,000 ክሳብ 70,000 ዶላር ባጀት ስለዝስለዓሉ፡ መብዛሕትኦም ፊልምታት ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ይሳኣሉ`ሞ፡ ኣኽሰብቲ ክኾኑ ድማ ትጽቢት ይግበረሎም። ውዕል ናጂ ምስ ኔትፍሊክስ "ካብ ካልኦት ምንጭታት ኣታዊ ክርከብ ከምዝኽእል ተኽእሎ ከምዘሎ በሪ ከፊቱ`ሎ" ኢሉ፡ ኣብ`ታ ሰሜናዊት ከተማ ጆስ ዝመደበሩ ውልቃዊ ኣፍራዪ ኬነት ግያንግ። "እቲ ውዕል ናይ ኔትፍሊክስ፡ ጽቡቓት ፊልምታት ኣኽሰብቲ ክኾኑ ከምዝኽእሉ ካልኦት ኣፍረይቲ ክፈልጡ ገይሩ`ዩ ኢሉ ይሰማማዕ፡ ሃያሲ/ነቓፊ ፊልም ኦሪስ ኣይግቦኻኤቭቦሎ። 'ላየን ሀርት' ንውድድር ኦስካር ምስ ተሓጸየት፡ "ኣብ ታሪኽ ሲኒማ ናይጀሪያ ቀላሲ ህሞት`ዩ" ኢላ ገሊጻቶ ንናጂ። ኣብ ብሉጻት ጠባያት ዓለማዊ ፊልምታት ግን "ብኻልኦት ቋንቋታት ዝተዓብለሉ፡ ብዙሕ ዘረባ እንግሊዝኛ ዘይብሎም ክኾኑ ኣለዎም"። እታ ናጂ ባዕላ`ውን እትዋሳኣላ 'ላየን ሀርት' ግን ናይ 11 ደቒቕ ጥራይ፡ ናይ ቋንቋ ኢግቦ ሃልይዎ እቲ ዝተረፈ ብዓብላልነት ቋንቋ እንግሊዝኛ`ዩ። በዚ`ያ ድማ ካብ`ቲ ውድድር ናይ ኦስካር ተነጺጋ። ንናጂ ግን "መን ክገዝኣና [ኮሎናይዝ] ክገብረና ከምዘለዎ ምርጫና ኣይነበረን" ብምባል ብመንገዲ ትዊተር ምላሽ ሂባ። እቶም ሕግታት ንጹራት`ዮም፡ ኮሚቴ መረጽቲ ናይጀሪያ ግን፡ ጸይቂ ስራሕ ሰሪሖም። ገለ ሰባት፡ እቲ ናይ ምንጻግ ስጉምቲ ብዙሓት ብመቦቆላውያን ቋንቋታት ዝስርሑ ፍልምታት ንምፍራይ ነጥበ-መቐይሮ ክኸውን ይኽእል`ዩ ይብሉ። "ኖሊዉድ ለውጢ ዘይደሊ ህልኸኛ ምዃኑ ኣመስኪሩ`ሎ። ምናልባት ናጂ ጀነቬቭን ካልኦትን መሪሕ ክኾኑ ይኽእሉ ይኾኑ" ኢሉ ኣይግቦኻኤቭቦሎ። ምናልባት፡ እዚ ምንጻግ`ዚ፡ ነቲ ዳይረክተርን ኖሊዉድን ሓዲሽ ምዕራፍ ይኸፍተሎም ይኸውን።