headline: ንናይ ኣሜሪካ ሕጊ ምንፃል ጥንሲ ዝዋሃብ ዘሎ ግብረ መልሲ
text: ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ 'ሮ ቨርሰስ ዋድ' ተባሂሉ ዝፅዋዕ መሰላት ምንፃል ጥንሲ ዝምልከት ሕጊ ምቕያሩ ስዒቡ ካብ ዝተፈላለየ ክፍልታት ዓለም ዝተፈላለየ ግብረ መልሲ ይዋሃቦ ኣሎ። ኣብታ መዓልቲ ውሳነ ዝተውሃበላ መዓልቲ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን "ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ሕማቕ ውሳነ ኣሕሊፉ" ክብል ነቒፍዎ። ጥልያን ኣብ 1983 እያ ምንፃል ጥንሲ ዝፈቅድ ሕጊ ኣውፂኣ። ሕዚ ሕጊ ኣሜሪካ ተኸቲሉ እቶም ናብ ካቶሊክ ዝቐረቡ ተረርቲ  ዓቃባውያን ፖለቲከኛታት ከምብሓድሽ የለዓዕልዎ ኣለዉ። "ዘሕፍር ውሳነ " ክትብል ዝገለፀቶ ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ትሰርሕ ኣብ ሰሜናዊ ኣየርላንድ ን መሰል ምንጻል ጥንሲ ኣብ ኣበርቲዓ ዝተቓለሰት ግሬን ታጋርት እያ። እቶም ኣብ ኣይርላንድ ምንጻል ጥንሲ ሕጋዊ ምዃኑ ተስፋ ኣቑሪፅዎም ዝነበሩ ዓቃባውያን እንደገና ተተባቢዖም ምንቅስቓሳት ይጅምሩ ኣለዉ። ብኣንጻሩ ምርጫ ዘተባብዑ ወገናት ድማ ሰንቢዶም እዮም። ብዛዕባ እታ ብ2012 ኣብ ኣየርላንድ ምንጻል ጥንሲ ስለዘይተፈቐደላ ብረኽሲ ዝሞተት ሳቪታ ሃላፕፓናቫር ዝገልጽ ዛንታ ኣብ ኣየርላንድ ብሰፊሑ ይዝርጋሕ ኣሎ ፣ ሰባት ንኣመሪካውያን ተመሳሳሊ ሞት ከየጋጥሞም የጠንቅቕዎም ኣለዉ ። ሓንቲ ኣደ ዋላ ኣብ ሓዳ ሓደጋ ትኹን ወይ ብጾታዊ ዓመጽ ወይ ምስ ቀረባ ዘመድ ብዝግበር ጾታዊ ርክብ ዝተፈጥረ ይኹን ካልእ ዝኾነ ይኹን ምንጻል ጥንሲ ኣብዘይፍቀደካ ኤል ሳልቫዶር ቀንዲ ተጣባቒት መሰላት ምንጻል ጥንሲ ዝኾነት ማሪያና ሞይሳ "እዚ ነቶም ንመሰላት ደቂ ኣንስትዮ ብቐጻሊ ዝኽሕዱ ዓቃባውያን ጕጅለታት ዘተባብዕ እዩ" ኢላ። “ንሰብኣዊ መሰላትን ደቂኣንስትዮን ምኽሓድ ውጽኢት ማህሰይቲ ዝዀኑ ቘልዑ ንኽወልዳ ምግዳድ" ድሮ ነቲ ድኻ ሕብረተሰብ ዝጸልው እዩ። እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ እቶም ንፓርላማ ኤል ሳልቫዶር ዝቈጻጸሩ ጸረምንጻል ጥንሲ ዝዀኑ ፖለቲከኛታት ነዚ ስጕምቲ እዚ ሓንጐፋይ ኢሎም ተቐቢሎምዎ እዮም። ብዛዕባ ምንጻል ጥንሲ ዘለዎም መርገጺ ከኣ ኣብ ሃገራት ኣመሪካ ዓብላሊኣረኣእያ ዀይኑ ኸም ዝቕጽል ኣትሪሮምይዛረቡ ኣለዉ። ካብ 1983 ኣትሒዙ ኣብ ካናዳ ምንጻል ጥንሲ ሕጋዊ እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ጀስቲን ትሩዶ  ንደቂ ኣንስትዮ "ዓቢ ዕንቅፋት" ከምኡውን "ዘስካሕክሕ" ብምባል ንቲ ዘለዎ ርእይቶ ገሊጹ። ብኣንጻሩ ራይትናው ዝተብሃለ ንህይወት ዝጣበቕ ትካል "ነቶም ኣብ ኣሜሪካ ዝርከቡ መሓዙትና ብሓቂ ታሪኻዊት መዓልቲ" ለምዝኾነት ዝገልጽ ጽሑፍ ትዊት ገይሩ። ኣብህንዲ ምንጻል ጥንሲ ኻብ 1971 ኣትሒዙ ሕጋዊ ዀይኑ ጸኒሑ እዩ። ኣብህንዲ ዝርከቡ ተጣበቕቲ ፍትሒ ጾታ ነዚ ብይን እዚ "ንመሰላት ደቂ ኣንስትዮ ዕንቅፋት ዝኸውን ዓቢዪ ስጕምቲ" ብምባል ወቒሶምዎ። "ኣሜሪካ ብሓፈሻ ንዓለም ኣርኣያ እያ። ስለዝኾነ ህንዲ እውን ኣብ ተመሳሳሊ ደረጃ ምስ በጽሐት ተመሳሳሊ ሕጊ ክተውጸእ ትኸውን እያ ዝብል ፍርሂ ኣለኒ። ንሕና እውን ዘይንደልዮም ቘልዑ ኸነዕቢ ኽንግደድ ኢና" " ትብል ተጣባቒት መሰላት ዶ/ር ቪና ጄኤስ በለት። "መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ ድሕሪ ሕርሲ ዘጋጥም ሳይኮሲስኰነ ጭንቀት ኣብተን ኣንጻር ድሌተን ክወልዳ ዝግደዳ ደቂ ኣንስትዮ ይውስኽ እዩ።" ዶ/ር ቪና እቲ ሕጊ ኣካላውን ኣእምሮኣውን ጥዕና ህጻናትን ኣደታትን ዝጸልው ከምዝኾነ ትገልጽ።