headline: ጥዕና፡ ዝሞቱ ሰባት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ክልግሱ ይኽእሉ'ዶ?
text: ካብ ዝሞቱ ሰባት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ምውሳድ ክፍቀድ ከምዘለዎ መጽናዕቲ ሓቢሩ። እቲ ኣብ 'ጆርናል ኦፍ ሜዲካል ኤቲክስ' ዝወጸ ትንታነ፡ ካብ ዝሞቱ ወይ ብህይወት ዘለዉ ሰባት ዝርከብ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ፡ ፍቑድ ክኸውን ከምዘለዎ ይሕብር። ኣብ 2017 ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ 2,345 ህጻናት ብዝተለገሰ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ተወሊዶም እዮም። ኮይኑ ግና ኣብታ ሃገር ብዘሎ ልዑል ቁጽጽር፡ ናይቶም ዝልግሱ ሰባት ቁጽሪ ይውሕድ ከምዘሎ ይግልጽ። ዘርኢ ተባዕታይ ካብ ዝሞቱ ሰባት፡ ብመገዲ ኤሌክትሪካዊ ቅስቀሳ ጽኪ ፕሮስቴት ወይ ድማ መጥባሕቲ ብምውሳድ፡ ኣብ ዛሕሊ ብምቕማጥ ኣብ ጥቕሚ ምውዓል ይከኣል። ሓደ ወዲ ተባዕታይ ምስ ሞተ ክሳብ 48 ሰዓታት ኣብ ዘሎ ግዘ ዝተወሰደ ዘርኢ፡ ብዘተኣማምን ደረጃ ጥንሲ ናይ ምፍጣርን ጥዕንኦም ዝተሓለወ ቆልዑ ክውለዱ ናይ ምግባርን ተኽእሎ ከምዘለዎ መረዳእታታት ይሕብሩ። ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተሳተፉ ዶክተር ናታን ሁድሰንን ዶክተር ጆሽዋ ፓርከርን፡ ምልጋስ ዘርኢ ተባዕታይ ምስ ምልጋስ ክፍሊ ኣካላት ሰብነት ክምደብ ከምዘለዎ ይዛረቡ። ኮይኑ ግና ምስ ፍቓድ ቤተሰብን ናይቲ ለጋሳይ ፍረ ዘርኢ መንነት ብምስጢር ምስ ምዕቃብን ተተሓሒዙ ስክፍታታት ከምዘለዎም ይገልጹ። ብዝተለገሰ ዘርኢ ተባዕታይ ዝተወለደ ህጻን 18 ዓመት ምስ መልኦ ምስ ኣቡኡ ክራኸብ ከምዝኽእል ኣብ 2005 ዝረቐቐ ሕጊ ዓባይ ብሪጣንያ ይድንግግ። ቅድሚ ሕዚ ዘርኡ ለጊሱ ዝፈልጥ፡ ጀፍረይ ኢንጎልድ፡ ዝሞቱ ሰባት ዘርኢ ተባዕታይ ክልግሱ ምግባር ንብዙሓት ከተባብዕ ከምዝኽእል ይዛረብ። ዘርኢ ምልጋስ ሰናይ ተግባር ከምዝኾነ ዝገልጽ ጀፍረይ፡ "ንዘድልዮም መሓዙት ናይ ምሕጋዝ ጉዳይ እዩ" ይብል። ብተወሳኺ ኣብቲ ማሕበረሰብ ዘሎ ናይ ምግላልን ኣረኣእያን ጸገም ንምቕራፍ ከምዝሕግዝ ይገልጽ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሸፈልድ ናይ 'ኣንድሮሎጂ' መምህር ዝኾነ ፕሮፌሰር ኣለን ፓሰይ ግን፡ ዝሞቱ ሰባት ዘርኢ ተባዕታይ ክልግሱ ምግባር ነቲ ናይ ምልጋስ ከይዲ "ንድሕሪት ዝጎትት" እዩ ይብል። "ዘርኦም ዝወሰደ ሰብ ክረኽቦም እንትደሊ ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ክርከቡ ዝኽእሉን ጥዑያት ወለንተኛታት መናእሰይን ኣብ ምርካብ እንተንጽዕር ዝሓሸ እዩ'' ይብል። ሕጋዊ መስርሓት ድያኒ ዝተበሃለት ሓንቲ ውልቀሰብ ኣብ 1997 ናይ ዝሞተ ሰብኣያ ዘርኢ ክትጥቀም ኣብ ፍርዲ ቤት ኣብ ዘካየደቶ ክርክር ተፈቒዱላ'ዩ። በዓል ገዝኣ ስቴፈን ብለድ፡ ኣብ 1995 ሓዳር ምስ መስረቱ ድሕሪ ክልተ ወርሒ ሞይቱ። ስቴቨን ብጽኑዕ ምስ ሓመመ፡ ዋላኳ ዘርኡ ክትጥቀም ምስምማዑ ዝገልጽ ፊርማ እንተዘይገደፈላ፡ ብመሰረት ዘቕረበቶ ሕቶ ግን እቶም ሓካይም ዘርኢ ስቲፈን ወሲዶም ኣቐሚጦም። እቲ ብ1990 ዓ.ም.ፈ ዝወጸ ሕጊ ድማ ብዘይ ናይ ጽሑፍ ፍቓድ ዘርኡ ከይትጥቀም ዝኽልክላ እዩ ነይሩ። ናታ ይግባይ ዝሰምዐ ቤት ፍርዲ ግን ዳያኒ፡ ካብ ዓባይ ብሪጣንያ ወጻኢ ብምኻድ እቲ ናይ ዘርኢ ሕክምና ክትወስድ ፈቒዱላ። በዚ ድማ ጆኤል ዝበሃል ወዲ ዝወለደት ኮይና፡ ኣብ 2002 ዓ.ም.ፈ ስቴቨን ከም ኣቦ ናይ ወዳ ኮይኑ ክፍለጥ ዘኽእል ሞገት ቤት ፍርዲ ስዒራ።