headline: ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዘሻቕል ደረጃ ዝበጸሐ ካብ ናይ ባንኪ ሕሳብ ዝፍጸም ስርቂ
text: ኣቶ እንዳለ ገብረመድህን፡ ካብ ኣገልግሎት ቁጠባ እቲ ዝሰርሑሉ ቤት ጽሕፈት ብልቓሕ ዝረኸብዎ 200 ሽሕ ቅርሺ፡ ንናይ ሓበራዊ መንበሪ ኣባይቲ (ኮንደሚንየም) ቅድመ ክፍሊት ከውዕልዎ ይጽበዩ ነይሮም፡፡ ኰይኑ ግና እቲ ማንም ኣይትንክፎን ኢሎም ኣብ ባንኪ ዘቐመጥዎ ን200,000፡ ሓሙሽተ ሽሕ ጥራሕ ዝጎደሎ ገንዘቦም፡ ብዘይሓሰብዎ መንገዲ ናይ ባንኪ ሕሳቦም ብጓሓሉ ተጠሊፉን ገንዘቦም ተዘሚቱን ኣብ ከቢድ ጸገም ከም ዝወደቑ ይዛረቡ፡፡ ሓደ መዓልቲ ‘‘ካብ ባንኪ ኢና እንድውል ዘለና’’ ዝበሉ ሰባት፡ ኣብቲ ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ ዘካይዶ ናይ ‘‘ይቖጥቡ ይሸለሙ’’ መደብ፡ ሞተር ሳይክል ከም ዝበጸሖም ይነግሩዎም፡፡ ቀጺሎም ሞተር ሳይክል ዘይኮነስ ዋጋ ሽልማት ብጥረ ገንዘብ ከም ዝህብዎም ብምሕባር፡ ነቲ ገንዘብ ናብ ሕሳብ ቁጽሮም ንምእታው ዝተፈላለየ ሓበሬታታት ሓቲቶምዎም፡፡ ኣቶ እንዳለ ኩሉ መረዳእታኦም ምስ ሃቡ፡ ኣብ ባንኪ ኣቢሲንያን ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያን ዝነበረ 195 ሽሕ ገንዘቦም ተዘሚቶም፡፡ እዚ ናይ ብዙሓት ሰባት ታሪኽ እዩ፡፡ እቲ ስርቂ ብፍላይ ኣብ ተጠቀምቲ ሞባይል ባንኪን ዘነጻጸረ ኮይኑ፡ ብዙሓት ብዛዕባ ዝበጸሖም ምትላል ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ እንትገልጹ ተሰሚዖም እዮም፡፡ ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል ኣብ ዘካየዶ ምርመራን መጽናዕትን እውን ኣብ ባንክታት ዝፍጸም ስርቂ ምብዝሑ ኣረጋጊጹ ኣሎ፡፡ ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ብሞባይል ባንኪን ሓዊሱ ዝተፈጸሙን ኣብ መዝገብ  ዝሰፈሩን ገበናት፡ ኣስታት 1.9 ቢልዮን ዶላር ክሳራ ከም ዝበጽሑ መጽናዕቲ ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል የረድእ፡፡ ኣብቲ ዝርዝር ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ ዝለዓለ ክሳራ ከም ዘጋጠሞ ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ባንክታት ኣቢሲንያን ኦሮምያን ድማ ስዒቦም ተሰሪዖም ኣለው። እቲ ስርቂ ዝፍጸመሎም መገድታት ብቼክ፣ ባንኪ ሕሳብ፣ ሓዋላን ናይ መሕለፊ ቃል  (ፓስዎርድ) ስርቅን ከም ዝኾኑ እውን ተገሊጹ፡፡ ኣብቲ ኣብ ሞባይል ባንኪን ዝፍጸም ስርቂ፡ ኣካየድቲ ስራሕ ጨንፈር ባንክታትን ካልኦት ናይ ባንኪ ሰራሕተኛታትን ሓዊሱ ከም ዝሳተፉ ይግለጽ፡፡ እቶም ሰራሕተኛታት ምስ ናይ ዓማዊል ኣካውንት ናይ ባዕሎም ወይ ኣዝማዶም ቁጽሪ ብምትሕሓዝን ናይ ሓሶት ፎርም ብምትሕሓዝን ነቲ ስርቂ ከም ዝፍጽሙ እቲ መጽናዕቲ ይሕብር፡፡ ንኣብነት፡ ፒኮክ ኣብ ዝበሃል ጨንፈር ንግዲ ኢትዮጵያ፡ ሓደ ሰራሕተኛ ንነዊሕ እዋን ዘይተንቀሳቐሰ ናይ ሓደ ዓሚል ገንዘብ ሰሪቑ፡፡ እቶም በዓል ሕሳብ ካብ ዘእተውዎ ናይ ሞባይል ባንኪን ካልእ ቁጽሪ ብምምዝጋብ ኣስታት 2.5 ሚልዮን ብር ካብ ሒሳብ ገንዘብ እቶም ውልቀ ሰብ ከም ዝጓሓለ እቲ መጽናዕቲ የረድእ፡፡ ብተወሳኺ ቀንዲ ተዋሳእቲ እቲ ጉሕለት ሓለፍቲ ባንክታት ምዃኖም ብምጥቃስ፡ ተራ ሰራሕተኛታት እውን ኣይሳተፉን ምባል ከም ዘይከኣል ይጠቅስ፡፡ ቢቢሲ ዘዘራረቦ ሓደ ናይ ባንኪ ሰራሕተኛ ከም ዝሕብሮ፡ ካብ ቀረባ እዋናት ናብዚ ብዙሓት ናይ ባንኪ ሰራሕተኛታት ይእሰሩ እዮም ዘለዉ፡፡ እንተኾነ ኩሎም ኣብ ባንኪ ዘለዉ ገበነኛታት ይተሓዙ እዮም ምባል ከም ዝኸብድ ይገልጽ፡፡ ኣብ መንጎ ባንክታት ናይ ቅልጣፈ ውድድር ብምህላዉ፡ ሰራሕተኛታት ንኣሰራርሓ ባንኪ ከም ዝጥሕሱ ዝገልጽ እዚ ሰራሕተኛ፡ ንኣብነት ዓማዊል ንምሕጓስ ብዘይ ናይ ባንኪ ደብተር ቅርሺ ከም ዝህቡ ይጠቅስ፡፡ በዚ መሰረት ምትላል እንተጋጥም እቲ በዓል ሞያ ክትሓዝን ኣሰራርሓ ብምጥሓስ ገበነኛ ክኸውን ከም ዝኽእልን ይገልጽ፡፡ እዚ ከቢድ ናይ ገንዘብ ምትላል፡ ብቼክ ዝፍጸም ገበን ምትላል እውን ዝሓውስ እዩ፡፡ ‘‘ባንኪታት ዓበይቲ ዓማዊል ንምሓዝ ከቢድ ንሕንሕ እዮም ዝገብሩ’’ ዝብል ካልእ ሽሙ ክጥቀስ ዘይደለየ ሰራሕተኛ ባንኪ፡ ብቼክ ንምኽፋል ዘድሊ ቅደም ሰዓብ ክተማልእ እንድሕር ደሊኻ ሙሉእ መዓልቲ ክወስድ ከም ዝኽእል ብምሕባር ‘‘እዚ ድማ ንዓማዊል ዘርሕቕ እዩ’’ ይብል፡፡ ነዚ ክበሃል ናብቲ ቼክ ዝፈረመ ሰብ እንተይ ደወሉን ኣብ ሓላፊኦም ከየፈረሙን ክፍሊት ዝፍጽሙ ከም ዘለዉን ንሓደጋ ከም ዝቃልዑን እውን ይገልጽ፡፡ እቲ እናወሰኸ ዝመጽእ ዘሎ ብሞባይል ባንኪን ዝግበር ስርቂ እውን ብጉድለት ኣሰራርሓ ባንኪታት ዝተሓገዘ ምዃኑ ይሕብር፡፡ ‘‘ስማርት ስልኪ ዘይብሎም፡ ይትረፍ ስልኮም ኣንቢቦም ነቲ ኣገልግሎት ክፍጽሙ ብናይ ኣጻብዕቶም ዓሸራ ዝፍርሙ ሰባት ሞባይል ባንኪንግ ክጥቀሙን ክምዝገቡን ምግባር ንዝለዓለ ዝምታ እዩ ዘቃልዕ’’ ይብል፡፡ ብተወሳኺ ገንዘብ ዘለዎን ዘይብሉን፡ ሞባይል ባንኪን ዝጥቀምን ዘይጥቀምን ፈልዮም፡ ሓበሬታ ንሳልሳይ ኣካል ዝህቡ ሰራሕተኛታት ባንኪ እዮም ይብል፡፡ ኣብዚ እዋን ካብ ባንኪ ሕሳብ ናብ 'ቴሌ ብር' ምልኣኽ ዝከኣል ብምዃኑ፡ ንምስራቕ ቀሊል ከም ዝገበሮ እቲ ውልቀ ሰብ ይገልጽ፡፡ በዚ ድማ ኣብ ቀበሌ ናይ ሓሶት መለለዪ መንነት ካብ ዝህቡ ሰባት ጀሚሩ፡ ክሳብ ናይ ባንኪ ሓለፍቲ ተሳተፍቲ ምዃኖም ኣይተረፈን፡፡ ላዕለዋይ ዓቃቢ ሕጊ ምስ መሻርኽቱ ኰይኑ ዘካየዶ መጽናዕቲ፡ ባንኪታት ዘለዎም ሓላፍነት ብግልጺ እዩ ዘርእይ፡፡ ‘‘እዞም ኣብ ባንክታት ዝፍጸሙ ገበናት ዘመሳስሎም፡ ዝበዝሑ ምስ ናይ ባንኪ ኣሰራርሓ ርክብ ዘለዎም፡ ናይ ውሽጢ ሰራሕተኛታት ከይተሳፉሎም ዘይፍጸሙ እዮም፡፡ ዝዀነ ገበን ቅድሚ ምፍጻሙ ኣብ ኣካውንቱ ገንዘብ ዘለዎን ዘይብሉን ምፍላይ የድሊ’’ ብምባል ባንኪታት ዘለወን ተሳትፎ የመላኽት፡፡ ዕምቆት ናይቶም ሓበሬታት ብዘይ ምትሕብባር ሰራሕተኛታት ባንኪ  ኣብ ኢድ ጓሓሉ ክኣቱ ከም ዘይክእል እቲ መጽናዕቲ የረድእ፡፡ ባንኪታት ሓበሬታ ዓማዊሎም ናይ ምሕላው ግዴታ ከም ዘለዎም ዝገልጽ ዓብዱልመናን ዝተባህለ በዓል ሞያ ሒሳብ፡ መብዛሕትኦም እሙናት'ኳ አንተኾኑ እምነት ዘጉድሉ የለዉን ማለት ኣይክኣልን ይብል። ነዚ ድማ ባንኪታት ዘለዎም ናይ ኣሰራርሓ ጉድለትን ንጉሕለት ዘቃልዑ ክፍተታትን ክዓብሱ ይመክር፡፡ ብተወሳኺ መንግስቲ ሕግታቱ ብምምሕያሽ ኣብ ባንኪ ስልጣን ዘለዎም ሰባት ሓላፍነቶም ብዘይኣገባቡ ከይጥቀሙ ክገብር ኣለዎ ኢሉ፡፡ እንተኾነ እዞም ጸገማት ክሳብ ዝፍትሑ፡ ገንዘቦም ዝተዘምቱ ኢትጵያውያን ናብ መደብር ፖሊስ ካብ ምምልላስ ወጻኢ ገንዘቦም ኣይረኸቡን፡፡ ንኣብነት ኣቶ አንዳለ፡ ፖሊስ ዝሓተቶም ኩሎም መረዳእታታት እኳ እንተቕረቡ ዛጊድ ኣብ ቀይዲ ዝወዓለ ጥርጡር የለን፡፡ ሕዚ እውን ብልቓሕ ዝረኸብዎን ሽሻይ ጎሓሉ ዝዀነን ገንዘቦም ዘምልሰሎም ፍትሒ ይጽበዩ ኣለዉ፡፡