headline: ኮሮናቫይረስ፡ ብዙሕ ሕቶታት ዘይመለሰ ንምንጪ ቪድ-19 ዝምልከት ጸብጻብ ውድብ ጥዕና ዓለም
text: እቲ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ንመላእ ዓለም ኣብ ከቢድ ወጥሪ ሸሚሙ ህይወት ልዕሊ 2.8 ሚልዮን ሰባት ቐዚፉ ዘሎ ኮሮናቫይረስ ካበይ እዩ ተበጊሱ ዝብል ሕቶ ጌና ምላሽ ከይረኸበ ፖለቲካዊ መልክዕ ሒዙ ኣሰሓሓቢ ኮይኑ ቀጺሉ ኣሎ። ውድብ ጥዕና ዓለም ንምንጪ እቲ ቫይረስ ንምጽራይ ናብታ እቲ ቫይረስ ፈለማ ዝተራእየላ ቻይናዊት ከተማ ውሃን ኣብ ፈለማ ናይዚ ዓመት ዝሰደዶ ጉጅለ ተመራመርቲ ብሰሉስ ውጽኢት መጽናዕቱ ኣቕሪቡ ኣሎ። እቲ ኣፈናዊ ጸብጻብ ምስ ቻይናውያን ተመራመርቲ ብሓባር ዝተዳለወ ክኸውን እንከሎ፡ ብርክት ዝበላ ሃገራት ምዕራብ ዕቃበታተን ገሊጸን ኣለዋ። ኣብ ውሃን ዝርከብ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ሮቢን ብራትን እቲ ጸብጻብ ጌና ብዙሕ ሕቶታት ከም ዘይመለሰ እዩ ዝገልጽ። እቲ ብተመራመርቲ ውድብ ጥዕና ዓለምን ቻይናን ብሓባር ዝተዳለወ ጸብጻብ፡ ንምንጪ ኮቪድ-19 ኣመልኪቱ ኣርባዕተ ተኽእሎታት እዩ ኣቐሚጡ። እቲ 120 ገጻት ዘለዎ ጸብጻብ ዘነጸሮ ሓደ ነገር እንተሎ፡ ጉጅለ ተመራመርቲ ውድብ ጥዕና ዓለም ንጹር ስእሊ ናይተን እቲ ቫይረስ ኣብ ውሃን ዝተራእየለን፡ ቅድሚ ታሕሳስ 2019 ዝነበራ ኣገደስቲ ዝበሃላ ቀዳሞት ሳምንታትን ኣዋርሕን ኣይረኸቡን ኣለው። ኣብታ ከተማ ካብ ለገስቲ ደም ዝተኣከበ ቅምሶታት ናይ ደምን ናይ ኣፍንጫ ፈሳስን ክርእዩ ኣይከኣሉን። ብዘይካ'ዚ ካብቲ እቲ ቫይረስ ፈለማ ብብዝሒ ዝተረኽበሉ ዕዳጋ ሁናን ዝተኣከበ ናብ በረድ ዝተቐየረ መግቢ'ውን ኣይረኸቡን። ቁጽሪ ከም ሰዓል ብዝኣመሰሉ ሕማማት ዝተለኽፉ ሰባት ክውስኽ ከሎ፡ ምልክታት ናይ ኮቪድ-19 ከይህሉ ደጊምካ ምፍታሽ ኣገዳሲ እዩ። እቲ ጉጅለ ተመራመርቲ ውድብ ጥዕና ዓለም ከም ዝሕብሮ፡ ቅድሚ እቲ ለበዳ ኣብ ዝነበረ ሳምንታት: ኣዋርሕን ዓመታትን ንዝተኣከበ ቅምሶታት ክምርምሩ ዘይምኽኣሎም ኣብ ውጽኢት እቲ ዝገብርዎ መርመራ ዝፈጠሮ ሓጓፍ ቀሊል ኣይኮነን። ሰብ መዚ ማእከል ደም ውሃን መብርሂታት እኳ እንተሃቡ፡ ቅምሶ ግና ንመርመራ ኣየቕረቡን። ኣብ መውዳእታ ሰለስተ ኣዋርሕ ናይ 2019 ካብ ለገስቲ ደም ኣብ ዝተኣከበ ናይ ደም ቅምሶታት፡ ናይ ጸረ ኣካላት ማለት ኣንቲቦዲ መርመራ ምግባር ኣድላዪ ምዃኑ እቲ ጉጅለ ተመራመርቲ ይመክር። ኣብ መወዳእታ ሰለስተ ሳምንታት ናይ ወርሒ ታሕሳስ፡ ካብ ኣፍንጫ ናይ ሰባት ዝተወስደ ቅምሶ'ውን ኣይተረኽበን። በዚ መሰረት ኣብዞም ሳምንታት ብዛዕባ ኮቪድ-19 ከስዕብ ዝኽእል ሰዓል ዝመስል ሕማም ኣብ መደምደምታ ምብጻሕ ኣጸጋሚ ምዃኑ ውድብ ጥዕና ዓለም ይገልጽ። ኣብ ዕዳጋ ሁናን ኣብ ብርክት ዝበለ ስፍራ ኣሰራት ኮቪድ-19 ተረኺቡ እዩ። እንተኾነ ኣብ ጥሪ 2020 ካብቲ ዕዳጋ ኣብ ዝተኣከበ ናይ እንስሳ ፍርያት መርኣያ ናይቲ ሕማም ኣይተረኽበን። ኣብቲ እዋን ኣብ ዕዳጋ ዝነበረ ካብ ወጻኢ ሃገራት ዝኣተወ፡ ናብ በረድ ዝተቐየረ ልዕሊ 1 ሽሕ ቅምሶታት ተመርሚሩ፤ ኩሉ ናጻ ኮይኑ ተረኺቡ። ቅምሶ ናይቲ ካብ ውሽጢ ሃገር ዝቐረበ ፍርያት ግና ኣይተረኽበን። ካልእ፡ ገለ ሳምንታት ቅድሚ እቲ ለበዳ፡ ናይ መላእ ዓለም ወተሃደራዊ ጸወታታት ኣብ ውሃን ተኻዪዱ ብምንባሩ፡ እቲ ቫይረስ ብገለ ካብቶም ኣጋይሽ መጺኡ ይኸውን ዝብል እዩ። ብመሰረት ዝቐረበ ሰነድ ሓሙሽተ ሰባት ብጽኑዕ ሓሚሞም ሕክምና እኳ እንተ ተገብረሎም፡ ዝኾነ ናይ ረስኒ ምልክት ኣይተመዝገበን።