headline: ጥዕና፡ ሽኮር ዘለዎም መስተታት ንሕማም መንሽሮ የቃልዑ'ዶ ይኾኑ?
text: ተመራመርቲ ፈረንሳ፡ ልስሉስ መስተታትን ዕሹግ ጽማቝን ዝርከብዎም ጣዕሚ ሽኮር ዘለዎም መስተታት፡ ንሕማም መንሽሮ [ካንሰር] ዝህሉ ተቓላዕነት ክውስኽ ከም ዝገብሩ ሐሓቢሮም። ኣብ ብሪቲሽ ሜዲካል ጆርናል ዝተሓተመ መጽናዕቲ፡ ንሓሙሽተ ዓመት ኣብ ልዕሊ 100,000 ሰባት ዝተኻየደ ዳህሳስ መሰረት ዝገበረ'ዩ። ጉጅለ ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ሶርቦነ ፓሪስ፡ እቲ ጸገም ምስ መጠን ሽኮር ደም ክተኣሳሰር ከም ዝኽእል ግምቶም ይገልጹ። ንሳቶም፡ ልዕሊ 5 ሚኢታዊት መጠን ሽኮር ንዘለዎም መስተታት ሽኮራዊ ክብሉ ይምድብዎም። ጽማቝ (ዋላ ሽኮር ዘይብሎም)፣ ልስሉስ መስተታት፣ 'ሚልክሸክ' (ካብ ጸባ፣ በረድ፣ ክሬምን ካልኦትን ተሓዋዊሱ ዝስራሕ ዝሑል መስተ)፣ ወሃብቲ ሓይሊ መስተታት፣ ሽኮር ዝተወሰኾ ሻሂ ወይ ቡን ኣብዚ ዝካተቱ እዮም። ክሳብ ክንደይ ንመንሽሮ የቃልዑ? እቲ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ መዓልታዊ 100 ሚሊ ሊትር ሓለፋ እንተሰቲና ንመንሽሮ ዝህሉ ተቓላዕነት 18 ሚኢታዊት ይኸውን። በቲ መጽናዕቲ ዳህሳስ ካብ ዝተኻየደሎም ሰባት፡ ኣብ ሞንጎ ነብሲ ወከፍ 1,000 ሰባት እቶም 22 ካንሰር ተረኺብዎም። ስለዚ ኩሎም ሓለፋ 100 ሚሊ ሊትር መዓልታዊ እንተዝሰትዩ ነይሮም፡ ተወሰኽቲ ኣርባዕቲ ሰባት ግዳያት ካንሰር ምኾኑ። "ዋላ'ኳ ሽኮራዊ መስተታት ምስ ምምዕባል ሕማም መንሽሮ ርክብ ከም ዘለዎም እንተተፈለጠ፡ ተወሳኺ መጽናዕቲ ግን ኣገዳሲ'ዩ" ይብል ኣብ እንግሊዝ ትካል መጽናዕቲ ካንሰር ዶክተር ግርሃም ዊለር። ካብቶም ኣብ እዋን መጽናዕቲ ዝተረኸቡ 2,193 ግዳያት መንሽሮ፡ እቲ 693 ናይ ጡብ፣ 291 ናይ ፍሒኛ ከምኡ'ውን 166 ናይ ዓቢ መዓንጣ መንሽሮ ኮይኖም ተረኺቦም። መዓልታዊ ከባቢ 185ሚ.ሊ ሽኮር ዘለዎም መስተታት ዝሰትዩ ሰባት ካብቶም ትሕቲ 30ሚ.ሊ ጥራሕ ዝሰትዩ ንመንሽሮ ዝተቓልዑ እዮም። በዚ መሰረት እቶም ጣዕሚ ሽኮር ዘለዎም መስተታት ነቲ ሕማም ክትቃላዕ ናይ ምኽኣል ኣጋጣሚ ክውስኽ ከም ዝገብሩ ምዝራብ ይከኣል። ሽኮር ዝበዝሖም መስተታት ዝወስዱ ሰባት ዘማዕብልዎም ካልኦት ንጥዕና ዝጸብኡ ባህርያት (ንኣብነት ጨውን ካሎሪን ዘለዎም መግብታት ምዝውታር) ኣለዉ። እዚኦም ከኣ ንመንሽሮ ዝህሉ ተቓላዕነት ክውስኽ ዝገብሩ እዮም። ስለዚ በዚ ምኽንያት ድማ እቲ መጽናዕቲ 'ሽኮር ዘለዎም መስተታት ንመንሽሮ የቓልዑ' ኣብ ዝብል መደምደምታ ክበጽሕ ኣይመረጸን። ጉጅለ ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ሶርበነ ፓሪስ፡ ነቲ ዝተረኸበ ውጽኢት ዘጠናኽሩ ተወሰኽቲ መጽናዕትታት ምክያድ ኣገዳሲ ከም ዝኾነ ይሕብሩ። ጣዕሚ ሽኮር ዘለዎም መስተታት ምስ ሕማማት ልቢ፣ ልዕሊ ዓቐን ክብደት፣ ሽኮርን ካልእን ርክብ ከም ዘለዎም'ውን እቶም ሙሁራት ይዛረቡ። ነቶም መስተታት ዘፍርዩ ኩባንያታት'ከ እንታይ ይብሉ? ማሕበር ፍርያት ልስሉስ መስተ ዓዲ እንግሊዝ "እቶም ተመራመርቲ ከም ዝበልዎ፡ [ንመንሽሮ] መንቀሊ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ዘረጋግጽ መረዳእታ የለን" ኢሉ። ናይቲ ማሕበር ዋና ዳይረክተር ጋቪን ፓርቲንግተን "ልስሉስ ማስተታት ልክዕ ከም ዝተመጣጠነ መግቢ ክውሰዱ ዝኽእሉ ውሑሳት'ዮም" ክብል ተዛሪቡ። "ኢንዳስትሪ ልስሉስ መስተ ኣብ ምቅላስ ልዕሊ ዓቐን ርጉዲ እጃሞም ክፍጽሙ ከም ዘለዎም ይኣምኑ እዮም። ኣብ ምንካይ ካሎሪን ሽኮርን ድማ ይሰርሑ ኣለዉ" ይብል።