headline: "ሓኪም ዝጸሓፎ ሕሙም ከንብቦ ምሉእ መሰል ኣለዎ"፡ ዶክተር ናሆም ግሩም
text: ብዝተፈላለየ ምኽንያት ናብ ትካል ጥዕና ምኻድኩም ኣይተርፍን። ንቀሊል ሕማም ርእሲ ኾነ መደቀሲ ሒዝካ ንምሕካም፡ 'ኢዱ ምሱል'ዩ' ዝተብሃለ ዶክተር ናብ ዘለዎ ምኻድ ግድን ዝኾነሉ ኣጋጣሚ'ውን ኣይስኣንን። 'ንሕማም ኢደይ ዝህብ ኣይኮንኩን' እንተኢልኩም'ውን፡ ሓደ መዓልቲ ምኻድኹም ኣይተርፍን። ዝኾነ ኾይኑ ናብ ሓኪም ኬይድኩም። "ተምላስ ኣለኒ . . . ርእሰይ ጭርውርው ይብለኒ'ሎ . . . ሑቖይ ኣብ ክልተ ከም ዝተገምዐ ቓንዛ በርቲዑኒ . . . " ምስ እትብሉዎ፡ ካብ ጣውልኡ ሓንቲ ጻዕዳ ወረቐት ስሕብ ኣቢሉ፡ ጽሕትር ጽሕትር ኣቢሉ ዝኾነ ነገር ክጽሕፍ ተዓዚብኩም ትኾኑ። እዚ ጽሑፍ ዝኸደሉ ቦታ ክፈላለ ይኽእል፤ ናብ ፋርማሲ ወይ ቤተፈተነ፣ ኣልትራሳውንድ፣ ራጂ . . . ኮታ በቲ ናይ ሕማም ዓይነት ይውሰን'ሞ የድሊ'ዩ ዝበሎ ይጽሕፈልኩም። ምንባብ ስለ እትኽእሉ ወይ ዝተምሃርኩም ሰባት ስለ ዝኾንኩም ጥራሕ፡ እንታይ ኮን ኢሉኒ? ኢልኩም ከተንብቡ ኣዒንትኹም ኣለሻ ዝጀመራሉ መዓልቲ ትዝክሩ'ዶ? ዋላ ዝተምሃርካ እንተኾንኻ ግን፡ ጽሑፍ ኢድ ሓደ ዶክተር ከተንብብ ኣይትኽእልን፤ ሚስጢር ይኾነካ። ብምንታይ ቋንቋ ድዩ ጽሒፉዎ? ክትብሉ ትኽእሉ። ኣብ ሃገርና [ኢትዮጵያ] ሓካይም ብኢንግሊዘኛ'ዮም ዝጽሕፉ። ስለምንታይ ግን ናይ ኢድ ጽሑፍ ሓካይም ዘይንበብ? መምህርን ሓኪምን ሆስፒታል ቅዱስ ጳውሎስ ዶክተር ናሆም ግሩም፡ "ናተይ ጽሑፍ ስለ ዝንበብ ከም ሓኪም ዘይቖጽሩኒ ሰባት ኣለው" ይብል። ሓደ ተሓካሚ ክሕከም ኢሉ ኣብ ቅድሚ እቲ ዝምርምሮ ሓኪም ኮፍ ካብ ዝበለላ ሰዓት ጀሚሩ፡ ርእስኹም ደፊእኹም ግን እንታይ ኢኹም ትጽሕፉ? ኢልናዮ። ዝተፈላለዩ ሰባት ክሰማምዕሉ እንተዘይክኣሉ'ውን ካብ ካልኦት ናይ ስራሕ ዓውዲታት ከም ሓኪም ዝጽሕፍ የለን ኢሉና። "ዶክተር ጋዜጠኛታትከ?" ዘስዓብናሉ ሕቶ'ዩ። [ስሓቕ]፤ ሓደ ሓኪም፡ ንሓደ ተሓካሚ ሕክምና ምስ ገበረሉ ዝሰርሖም ስራሕትን ዝተዘራረቡዎን ኩሉ ጽሒፉ መረዳእታ እቲ ተሓካሚ ከቐምጥ ስለ ዘለዎ'ዩ ኢሉና። "ንሓደ ሕሙም ኣገልግሎት ክህብ ዝወዓለ፤ ዝተዘራረቦ ብሙሉኡ ብኣግባቡ መዝጊቡ እንተዘይኣቐሚጡዎ ኣግልግሎት ከም ዘይሃበ'ዩ ዝቑጸር"። በዚ መሰረት፡ ኣብ መዓልቲ ን50 ሕሙማት ኣገልግሎት ክህብ ዝወዓለ ሓኪም፡ ታሪክ 50 ተሓከምቲ ክጽሕፍ ይውዕል ማለት'ዩ። ደራሲ፡ እዚ ኹሉ ታሪክ ክንደይ መጽሓፍ መውጽአሉ? ናትና ሓሳብ'ዩ። ዶክተር ናሆም ግን ሞያዊ መብርሂኡ ይቕጽል። "ብዝሒ ብዝጽሓፍና ኣብ ኣጻብዕትና ዝርከቡ ኣናኣሽቱ ነርቭታት ስለ ዝደኽሙ ከም ዘይንበብ ኮይኑ ክጽሓፍ ይኽእል'ዩ" ምስ በለ፡ ብተመሳሳሊ ፍጥነት ምጽሓፍ ንርእሱ ናይቲ ሓኪም ጽሑፍ ብቐሊሉ ከይንብበ ካብ ዝገብሩ ምኽንያታት ምኻኑ ይጠቅስ። ኣብ ከም ኢትዮጵያ ዝበላ ሓደ ሓኪም ንብዙሓት ሰባት ኣገልግሎት ዝወሃበለን ሃገራት፡ እቲ ሓኪም ታሪክ ነፍሲ ወከፍ ተሓካሚ ናይ ምጽሓፍ ግዴታ ኣለዎ። ሪጋ ኣብ ዝበዝሐሉ እዋን ድማ፡ ንሓደ ሕሙም ምስ ሓከምኻ ነቲ ኻልእ ንምግልጋል ትጓየ። ናይ ኢድ ጽሑፍ ድማ ኣይኮነን'ዶ ተሃዊኽካ ሃዲእኻ'ውን ጥንቓቐ ዝደሊ'ዩ። ዶክተር ናሆም በዚ ሓሳብ ይሰማማዕ፤ "ካብዚ ብዝብገስ'ዩ ጽሑፍ ሓካይም ዘይንበብ ዝኸውን ወይ ዝሓምቕ" ኢሉ። ስለ ምንታይከ ካብቲ ዓውዲ ወጻኢ ዘለው ሰባት ዘየንብቡዎ? "ሳይንስ ሕክምና፡ ዓርሱ ዝኸኣለ ናይቲ ሞያ ቋንቋን ቃላትን ስለ ዘለዎ፡ ሰባት እንጽሕፎ ጽሑፍ ዘይንበብ ይመስሎም፤ ነርስን ፋርማሲስትን ግን ብቐሊሉ ከንብቡዎ ይኽእሉ'ዮም" ይብል ዶክተር ናሆም። ብተወሳኺ ይብል ዶክተር ናሆም፡ ናይ ሕክምና ሳይንስ ብሓጸርትን ኣሕጽሮተ ቃልን ዝግለጹ ብዙሓት ኣበሃህላታት ስለ ዘለውዎ ሓኪም ዝጸሓፎ ጽሑፍ ብኻልኦት ክንበብ ከጸግም ይኽእል'ዩ። ንኣብነት፡ BID ዝብል ኣሕጽሮተ ቃል፡ እዚ መድሓኒት ኣብ መዓልቲ ክልተ ግዜ ውሰድ ዝብል ትእዛእ ሓኪም ዝትክእ'ዩ ክብል እቲ በዓል ሞያ የረድእ። ይኹን'ምበር፡ ሓደ ሕሙም ብዛዕባ ዘለዎ ዓይነት ሕማም፣ ዝተኣዘዘሉ መድሃኒት፣ ውጽኢት መርመርኡ ናይ ምፍላጥ ሙሉእ መሰል ኣለዎ፡ ዝብል ዶክተር ናሆም፡ ናይ ሕክምና ሞያ ዘለዎም ሰባት'ውን ጽሑፍ ሓደ ሓኪም ምንባብ ኣብዩዎም መድሓኒት ዝተኣዘዘሉ ወረቐት ተመሊሱ ናብቲ ዶክተር ዝመጽአሉ ኣጋጣሚ ከም ዘሎ የብርህ። "ሓኪም መጺኡ ክሳብ ዘንብበሎም፡ ሓደ ተሓካሚ መድሓኒት ከይወሰደ ዝጸንሐሉ ግዜ እዝክር"። ሕጂ'ዩ እምበኣር ጉድ ዝብሃል . . . ንምኻኑ፡ ኣብ ናይ ሓካይም ናይ ኢድ ጽሑፍ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ኣሎ'ዶ? ኣብ ህንዲ፡ ናይ ሓካይም ናይ ኢድ ጽሑፍ ኢድ ሓካይም ክንበብ ብዘይምኽኣሉ ተተሓሒዙ፡ 60 ሽሕ ዝኾኑ ሰባት ህይወቶም ከም ዝሓለፈ ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ መጽናዕቲ የመልክት። እዚ መጽናዕቲ ኣብ ሃገርና እንተዝስራሕ ዝርከብ ውጽኢት እንታይ ክኸውን ይክእል? ብመንጽር ስነ ምግባር ሕክምና፡ ጉዳይ ናይ ኢድ ጽሑፍ ከመይ ይርአ? ዶክተር ናሆም፡ "ስነ ምግባር ሕክምና፡ ሓደ ሓኪም ዝጽሕፎም ጽሑፋት ኹሉ ሰብ ከንብቦ ብዝኽእል ክኸውን ከም ዘለዎ ይጠቅስ" ኢሉና። ንሕና'ውን በዚ ንኣምን ኢና፤ "ካልኦት'ውን እዚ ኢና ንምዕዶም" ኢሉ። ኣብ ዝዓበያ ሃገራት፡ ሓደ ተሓካሚ ዘለዎ ኩነታት ጥዕና ኣንቢቡ ንክርዳእ ብኮምፒዩተር ተጻሒፉ ይወሃቦ። ኣብ ኢትዮጵያ ግን፡ ምስቲ ዘሎ ቑጽሪ ሕሙማትን እቲ ናይ ሕክምና መሓውርን ብኸምዚ ዝበለ መገዲ ጽሑፍካ ምድላው ኣጸጋሚ ምኻኑ ዶክተር ናሆም ይዛረብ።