headline: I﻿tiro: Kubera iki ari ngombwa gusinzira n'imiburiburi amasaha atanu buri joro?
text: N﻿k'uko abashakashatsi babivuga, itiro ry'amasaha atanu n'imiburiburi rishobora kugabanya ingorane z'amagara ku bantu barengeje imyaka mirongo itanu. Bemeza ko i﻿ngorane z'amagara zishobora gutuma utaronka itiro, ariko gusinzira nabi bishobora kuba ikimenyetso  c'amagara mabi. Biamaze kwemezwa ko itiro rituma umuntu aruhuka, umubiri n'umushaha bigasubira itoto, ariko  kuba umwanya umuntu amara asinziriye ushobora kuba ari ngirakamaro ntibizwi neza. I﻿cigwa ca PLoS Medicine carakurikiranye amagara n'itiro ku bakozi ba reta b'abongereza. I﻿kibazo gikurikira ni co cabajijwe umwe wese ku bantu 800 bagizweko amatohoza: "Musinzira amasaha angahe mw'ijoro mugereranije buri indwi?" B﻿amwe muri bo bari bafise isaha ku kuboko yo gukurikirana itiro ryabo. K﻿andi baragiriwe ibipimo vy'ingwara zidakira harimwo ingwara y'igisukari (Diabete), kansere (cancer)  n'ingwara ziterwa n'umutima, mu kiringo c'imyaka 20. A﻿basinzira n'imiburiburi amasaha atanu bafise imyaka 50 bagaragara nk'abashobora kugwara ingwara ku bice 30% kurusha abaryama amasaha indwi. Ivyo vyigwa vyerekanye  kandi  ko k﻿uryama umwanya muto ufise imyaka 50 ushobora gupfa, cane cane uzize ingwara zidakira. Kenshi abahinga basaba ko umuntu asinzira amasaha indwi canke umunani, nk'uko bivugwa n'abashakashatsi bo muri kaminuza za College London na Paris  Cite. A﻿bahinga ntavyo baramenya neza, ariko birazwi ko itiro rifasha ubwonko kuguma bwibuka no kugumana akanyamuneza no gukora udakebaguzwa. I﻿tiro kandi n'akaryo ku bwonko ko kwigizayo imicafu. P﻿rof Derk-Jan Dijk arongoye ikigo Surrey Sleep yabwiye BBC News ati: "Ivyo bikorwa vyaje kwemeza ko kuryama umwanya muto atari vyiza kuri twebwe. Muri rusangi, si vyiza ku magara yacu - n'aho kuri bamwe, bisa n'uko ataco bitwaye. "﻿Ikibazo gikomeye n'ukumenya kubera iki abantu bamwe bamwe baryama umwanya muto. Biva kuki? Hari ico dushobora kubikorako? Itiro n'ikintu gishobora gutuma ubuzima buhinduka ku ruhande rumwe." I﻿gihe kirekire co kudasinzira neza gishobora kugira ingaruka mbi ku kungene umuntu abaho. A﻿baganga ubu bandikira gake abagwayi imiti yo gusinzira, ishobora kugira ingaruka zishobora gutuma umuntu aca ayimenyera. A﻿riko ingorane z'itiro zishobora gutorwa inyishu  kandi uburyo bwo gufashwa buriho.