ምንም እንኳን የ14ኛው ክፍለ ዘመን የስነ ሕዝብ አወቃቀር ቀውስ በፍፁም አገላለጽ በምርትና በንግድ ላይ ከፍተኛ ውድቀት እንዳስከተለ ምንም ጥርጥር ባይኖረውም ፣ቁልቁለት ከሕዝብ መውደቅ የበለጠ ነው ወይ በሚለው ላይ ጠንካራ ታሪካዊ ክርክር ተደርጓል። የጥንት ኦርቶዶክሶች የሕዳሴው ሥነ ጥበባዊ ውጤት የላቀ ብልጽግና ውጤት ነው ብለው ቢያስቡም፣ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የተደረጉ ጥናቶች ግን ‘የሕዳሴው ድብርት’ የሚባል ነገር ሊኖር እንደሚችል ይጠቁማሉ። ለጉዳዩ አሳማኝ ክርክሮች ቢኖሩትም ፣እስታቲስቲካዊው ማስረጃው በትክክል መደምደሚያ ላይ ለመድረስ በጣም ያልተሟላ ነው።
የህዳሴው ዘመን የብልጽግና ዘመን ነበር ከሚለው ጽንሰ ሐሳብ ውጪ ምን አማራጭ አለ?